Kurdish Mokhtasar — Nisa' 4:1 – Enam 6:165

ئەی خەڵکینە لە پەروەردگارتان بترسن، ئەو پەروەردگارەی کە ھەمووتانی لە تاکە کەسێک (کە باوکە ئادەمتانە) دروستکردووە، وە لە ئادەمیش ژنەکەی حەوای دایکتانی دروستکرد، وە پاشان لەھەردووکیان مرۆڤ گەلێکی زۆری نێر ومێی لەتەواوی پارچەکانی سەر زەوی بڵاو کردەوە، وە لەو خوایە بترسن کە بەناوی ئەوەوە ھەندێکتان داوا لەھەندێکی ترتان دەکەن ودەڵێن: تو ئەو خوایە داوات لێدەکەم کە فڵان ئیش بکەیت، وە لەوە بترسن کە سیلەی ڕەحم وخزمایەتی ببچڕن، بێگومان خوای گەورە چاودێرە بەسەرتانەوە، وە ھیچ شتێکی لە کاروکردەوەی ئێوە لێ وون نابێت، بەڵکو ھەر ھەموویتان لەسەر دەنوسێت و دەژمێرێت ولەسەر ھەموویشی پاداشتان دەداتەوه.

ئەی سەرپەرشتیاران ماڵی ھەتیوان تەسلیم بەخۆیان بکەنەوە ئەگەر ھاتوو باڵغ بوون وگەیشتنە ئەوتەمەنەی کە چاک وخراپی خۆیان لێک جودا بکەنەوە، (ھەتیوو: ئەوانەن کە باوکیان لەدەستداوە و باڵغ نەبوون)، وە حەرام مەگۆڕن بە حەڵال، بەو شێوەیە مەکەن کە ماڵو کەلوپەلە باش وچاکەکانی ھەتیوان ھەڵگرن بۆ خۆتان وئەوەی خراپە و بێ کەڵکەیە پێیان بدەنەوە، وە ماڵی ئەوان تێکەڵ بەماڵی خۆتان مەکەن، چونکە بەڕاستی ئەوە گوناھێکی گەورەیە لای خوای گەورە.

ئەگەر ھاتوو ترسان بە دادگەرانە مامەڵە لەگەڵ ئەو کچە ھەتیوانە بکەن کە لەژێر ویلایەتی خۆتانن، و مارەتان کردن، ترسان لەوەی ئەو مارەیەی کە پێویست و واجبە پێیان بدەن، یان ترسان لەوەی بەخراپ مامەڵەیان لەگەڵ بکەن، ئەو کاتە وازیان لێ بھێنن ومارەیان مەکەن، بەڵکو ئەو ژنە پاکوخاوێن وجوانانە مارە بکەن کە پێتان دەشێن دوان دوان، سیان سیان، چوار چوار، جا ئەگەر ترسان لەوەی کە دادگەر نابن لەنێوانیاندا ئەو کاتە تەنھا یەک ژن بھێنن، یان تام وچێژ لەو کەنیزەکانە ببەن کە بوونەتە موڵکی خۆتان، چونکە ئەو مافەی بۆ ئافرەتانی ئازاد واجب وپێویستە بۆ کەنیزەکێک بەو شێوەیە نیە، ئا بەو شێوەی کە لە ئایەتەکە باسکراوە لەبارەی ھەتیوان و یەک ژن ھێنان و تام ولەزەت بردن لە کەنیزەک نزیکترە کە غەدر وستەم لە ژنان نەکەن.

مارەیی ژنان بدەن کە مافێکی واجبی خۆیانە، جا ئەگەر ھاتوو بەڕەزامەندی خۆیان و بەبێ ھیچ زۆر لێکردنێک شتێکیان لە مارەیەکە پێ بەخشین، ئەوە ئێوەیش بیخۆن و نۆشی گیانتان بێت.

ئەی سەرپەرشتیاران ماڵ مەدەنە دەست کەسە گێڵ و گەمژەکان ئەوانەی نازانن بەباشی ھەڵسوکەوت بە ماڵ وسامانەوە بکەن، چونکە ئەو ماڵ و سامانە خوای گەورە کردویەتی بە ھۆکارێک تاوەکو بەرژەوەندی بەندەکانی خوا وکاروبارەکانیانی پێ ڕاھی بکەن، ئەوانە شیاوی ئەوە نین کە بکرێنە سەرپەرشتی ماڵ و پارێزەری، کەواتە ئێوە خەرجی بکەن بۆیان، وە لەو ماڵو سامانە جلوبەرگ وکەلوپەلیان بۆ بکەن، وە بە ووتەی جوان وشیرین گفتوگۆیان لەگەڵ بکەن، وە کاتێکی گونجاو باشیان بۆ دیاری بکەن کە ماڵو سامانەکەیان بۆ بگێڕنەوە، کاتێک فامیان کردەوە وزانیان بە باشی ھەڵسوکەوت بکەن ئەو کاتە ماڵو سامانەکەیان بۆ بگێڕنەوە.

ئەی سەرپەرشتیاری ھەتیوان ئەگەر ھەتیوەکان گەیشتنە تەمەنی باڵغ بوون تاقیيان بکەنەوە، بەوەی کەمێک لە ماڵ وسامانەکەیان بدەنەوە تاوەکو خۆیان تەسەڕوفی پێوە بکەن، جا ئەگەر بە باشی تەسەڕوفیان پێوە کرد ووە بۆتان روون بویەوە کە ژیر بوون و فامیان کردوەتەوە، ئەوا ئەو کاتە ھەموو ماڵ وسامانەکەیان بێ کەموکورتی بۆ بگێڕنەوە وتەسلیمیان بکەنەوە، وە نەکەن ماڵیان بخۆن زیاد لەو سنوورەی خوای گەورە دیاری کردووە لەکاتی پێویستیدا کە دروستە بۆتان لێی بخۆن، وە دەست پێش مەخەن لە خواردنی نەوەک کاتێک باڵغ بوون وەری بگرنەوە، وە ئەگەر ھەرکەسێک لەئێوە دەوڵەمەند بوو، وە ماڵوسامانی ھەبوو با خۆی بپارێزێت لە سوود وەرگرتن لە ماڵی ھەتیوو، بەڵام ئەگەر ھاتوو ھەژار و نەدار بوو وە ماڵو سامانی نەبوو ئەوا با بە ئەندازەی پێویستی خۆی لێی بخوات و زیادە ڕۆی نەکات تێیدا، وە ئەگەر ھاتوو پاش باڵغ بوون و ژیر بوون و فام کردنەوە ماڵو سامانەکەتان بۆ گێڕانەوە ئەوا لەپێناو پاراستنی مافەکان و دروست نەبوونی ناکۆکی شاھیدیان لەسەر بگرن، وە خوای گەورەش بەسە کە شاھید وچاودێر بێت لەسەر ئەمە، وە لێپرسنەوەتان لەگەڵ بکات لەسەر کاروکردەوەکانتان.

نێرینە بەشی خۆی ھەیە لەو میراتیەی کە دایک وباوک وخزم وکەسوکار وەک برا وخوشک و مام لەپاش مردنی خۆیان بەجێی دەھێڵن، جا ئەو ماڵە کەم بێت یان زۆر، ھەروەک چۆن مێینەش بەشی خۆی ھەیە لە ماڵ وسامانی ئەو کەسانەی کە باسکران، بە پێچەوانەی ئەوەی لەسەردەمی نەفامیدا ھەبوو کە ژنان و مناڵان بێ بەش دەکران لە میراتی، ئەم بەشی ھەموو کەسێک بەڕوونی لەلایەن خوای گەورەوە دیاری کراوه.

ئەگەر ئەو خزمانەی لە میراتیدا بەشیان نیە لە خزمە ھەژارەکان و ھەتیوەکان، لەکاتی دابەشکردنی میراتدا ئامادە بوون واباشە بەشیان بدرێت، ئەم بەشدانە پێش ئەوەی دەست بکەن بە دابەشکردنی میراتیەکە و بە ڕەزامەندی و ئارەزووی خۆتان بوو، چونکە ئەوان چاوەڕوانی کارێکی وا لەئێوە دەکەن و زۆر حەزیان لەوەیە بەشیان بدەن، چونکە ئێوە بەبێ ماندوو بوون خوای گەورە ئەو ماڵەی بۆ ناردوون، وە بە قسە وگوفتاری جوان ودوور لە ووتەی بریندارکەر لەگەڵیان بدوێن.

ئەوانەی کە لەپاش خۆیان مناڵی بێ دەسەڵات ولاواز بەجێ دەھێڵن، ودەترسن کە مافەکانیان بفەوتێت، با لەکاتی وەسیەت کردندا لەخوا بترسن شتێکی وا لە دوای خۆیان ڕانەسپێرن کە ناھەقی وستەم بێت بەرامبەر ئەوانەی کە لەژێر چاودێری ئەواندا بوون وەک ھەتیوان، تاوەکو پاش مردنی ئەوانیش خوای گەورە کەسانێک بسازانێت لەگەڵ مناڵەکانی ئەودا بە باشی ھەڵسوکەوت بکات، ھەروەک چۆن ئەویش باش بووە لەگەڵ ھەتیوانی کەسانی تردا، بۆیە با بەباشی مامەڵە بکات لەگەڵ مناڵی ئەوانەی ئامادە دەبن لەکاتی وەسیەتەکەیدا، بەوەی کە بەشێوەیەکی ھەق گفتوگۆیان لەگەڵدا بکات، بەوەی لەوەسیەتەکەیدا ستەم لەھیچ کەسێک لەوەرەسەکانی نەکات، وە خۆیشی لە خێر وچاکە مەحروم نەکات کە وەسیەت نەکات بۆ میراتگرەکانی.

ئەوانەی کە ماڵ وسامانی ھەتیوان لای خۆیان وەردەگرن، وە بە ستەم و ناھەقی مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن ودەیخۆن، بێگومان ئەوانە ئاگری بەسوێی دەخەنە ناو سک وورگیانەوە، وە لەڕۆژی دواییشدا بە ئاگری دۆزەخ دەسوتێرێن.

خوای گەورە سەبارەت بە کاروباری میراتی مناڵەکانتان وەسیەتتان بۆ دەکات وبەڵێنتان پێ دەدات کە میرات دابەش بکرێت لەنێوانیاندا بەوەی کوڕێک دوو ھێندەی بەشی کچێکی بدرێتێ، خۆ ئەگەر ھاتوو مردووەکە تەنھا کچی بەجێھێشت بەبێ کوڕ، ئەوا بەشی دوو کچ و زیاتر لە دوو کچ دوو بەش لەسێ بەشی میراتەکە دەبێت، خۆ ئەگەر تەنھا کچێک بوو ئەوا نیوەی میراتەکە بۆ ئەو دەبێت، وە بۆ ھەریەکێک لە دایک وباوکی شەش یەکی میراتەکەیان دەدرێتێ، بەو مەرجەی مردووەکە مناڵی لێ بەجێ مابێت کوڕێک بێت یان کچ، خۆ ئەگەر ھاتوو مردووەکە ھیچ کوڕ وکچێکی لەپاش بەجێ نەما وە جگە لە دایک وباوکیشی میراتگری تری نەبوو، ئەوا بەشی دایکەکە سێ یەک دەبێت، وەھەرچیش مایەوە دەدرێت بە باوکەکە، وە ئەگەر ھاتوو مردووەکە وەک دایک وباوکی ھەیە برا وخوشکیشی لێ بەجێما، برای دایک وباوکی بوون یان برای دایک وباوکیش نەبوون، ئەو کاتە بۆ دایکەکە یەک لەسەر شەش دەبێت، ھەرچیەکیشی دەمێنێتەوە بۆ باوکەکە دەبێت و (برا وخوشکەکان ھیچ نابەن)، دابەشکردنی ئەم میراتە پاش جێ بەجێ کردنی وەسیت دەبێت ئەگەر ھاتوو مردووەکە وەسیەتی کردبوو، بەو مەرجەی وەسیەتەکەی لە سێ یەکی ماڵەکەی زیاتر نەبێت، وە بەو مەرجەش کە ھەموو ئەو قەرزانەیشی بۆ درا بێتەوە کە لەسەری بوون، خوای گەورە بەم شێوەیە دیاری کردووە کە میرات دابەش بکرێت، چونکە ئێوە نازانن کام لە باوان و نەوە وکوڕەکانتان سوودی زیاترە بۆتان لە دونیا و دواڕۆژیشدا، چونکە ئەو کەسەی مردووە پێدەچێت گومانی چاک بەیەکێک لە میراتگرەکانی ببات و ھەموو ماڵەکەی خۆی بداتێ، یان گومانی خراپی پێ ببات و بێ بەشی بکات لە میراتەکەی، دوایش ئەو گومانە وادەرنەچێت، بەڵام ئەوەی کە ئاگادارە بەھەموو ئەوانە خوای گەورەیە ھیچ شتێکی لا شاراوە نیە، بۆیە میراتی بەو شێوەیە بەش کردووە كە ڕوونمان کردەوە، وە بە فەرزیشی گێراوە لەلایەن خۆیەوە وە جێ بەجێکردنیشی واجب وپێویست کردووە لەسەر بەندەکانی، بێگومان خوای گەورە زۆر زانایە وھیچ شتێکی لەبەرژەوەندی بەندەکانی لا شاراوە نیە، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە شەریعەت و بەڕێوەبردنی کارەکانیدا.

ئەی پیاوان لەو ماڵ وسامانەی کە ژنەکانتان بەجێی دەھێڵن نیوەی بۆ ئێوە دەبێت ئەگەر ھاتوو مناڵیان نەبوو، جا کوڕ بێت یان کچ، لەئێوە بن یان لەمێردی پێشووتریشیان بن، خۆ ئەگەر ھاتوو مناڵیان ھەبوو کوڕ یان کچ، ئەوا یەک لەسەر چواری بۆ ئێوە دەبێت، ئەو ماڵە دابەش دەکرێت بەسەرتاندا دوای جێ بەجێ کردنی وەسیەت و دانەوەی قەرزێک ئەگەر لەسەری بووبێت، بۆ ژنانیش نیوەی ئەو ماڵەی لە ئێوە بەجێ دەمێنێت ھی ئەوانە ئەگەر ھاتوو مناڵتان نەبوو کوڕ بێت یان کچ، لەوان بێت یان لەژنی تریشتان بێت، جا ئەگەر ھاتوو مناڵتان ھەبوو، کوڕ بوون یان کچ، ئەوا ژنەکانتان ھەشت لەسەر یەکیان بۆ ھەیە، دابەش دەکرێت بەسەریاندا پاش جێ بەجێ کردنی وەسیەت ودانەوەی قەرز ئەگەر لەسەرتان بوو بێت، خۆ ئەگەر پیاوێک مرد دایک وباوک و مناڵیش نەبوو، یان ژنێک مرد ونە دایک وباوک و نەمناڵیشی نەبوو، وە مردووەکە برای دایکی ھەبوو یان خوشکی دایکی و لە دانەیەک زیاتر بوون، بۆ ھەر ھەموویان سێ یەکی ماڵەکە ھەیە وەک فەرزی میرات کە ھەر ھەموویان لەو یەک لەسەر سێیە ھاوبەشن، وە نێر ومێ بەشیان لەم کاتەدا یەکسانە، بەڵام ئەم بەش وەرگرتنە پاش جێ بەجێ کردنی وەسیەتی مردووەکە و دانەوەی قەرز دەبێت ئەگەر لەسەری بوو، بەو مەرجەی وەسیەتەکەی زیانی نەدەگەیاند بە میراتگرەکان، بۆ نمونە وەسیەتی بە زیاتر لە سێ یەکی ماڵەکەی کردبێت، ئەم حوکمەی لەم ئایەتە پیرۆزەدا باسکرا پەیمانی خوایە بۆ ئێوە و واجبی کردووە لەسەرتان، خوای گەورە زۆر زانایە بە بەرژەوەندی بەندەکانی لە دونیا و دواڕۆژدا، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە وھیچ پەلەی نیە لە سزادانی سەرپێچی کاران.

ئەو حوکمانەی باسکران لەبارەی ھەتیوان ومیرات و غەیری ئەوانیش ھەمووی شەریعەت و یاسای خوای گەورەیە کە دایناوە بۆ بەندەکانی تاوەکو شارەزابن پێی، جا ھەر کەسێک گوێڕایەڵی خوا و پێغەمبەرەکەی بکات بە بەجێ ھێنانی فەرمانەکانیان و دوورکەوتنەوە لە ڕێگریەکانیان خوای گەورە دەیخاتە بەھەشتانێک کە ڕووبار بەژێر کۆشک وتەلارەکانیادا دەڕۆن، وە بە ھەتا ھەتاییش تێیدا دەمێننەوە کە ھەرگیز لەناو ناچن، ئەوە پاداشتە خواییە کە ئامادە کراوە بۆیان خۆشبەختی وسەرفرازی گەورەیە کە ھیچ خۆشی و سەرفرازیەک ھاوشێوەی نیە.

وە ھەرکەسێک سەرپێچی خوا و پێغەمبەرەکەی بکات، کە حوکمەکانی لەکار بخات وکاریان پێ نەکات، یان گومانی ھەبێت تێیاندا، وە ئەو سنورانە ببەزێنێت کە دایناوە، ئەوا بە ھەمیشەی دەیخاتە ئاگری دۆزەخەوە، وە سزایەکی ڕیسواکەریشی بۆ ھەیە.

ئەو ئافرەتە موسڵمانانەی داوێن پیسی (زینا) دەکەن، شوویان کردبێت یان نەیانکردبێت، وە چوار شاھیدی پیاوی موسڵمانی دادگەر شاھیدی لەسەردان، جا ئەگەر ھاتوو شاھیدیان دا کە زینایان کردووە ئەوا لەسزای ئەو کارەیاندا لە ماڵەوە زیندانیان بکەن، تاوەکو دەمرن. یان خوای گەورە ڕێگایەکی تریان بۆ دادەنێت جگە لە زیندانی کردن، ئەوە بوو خوای گەورە پاشتر ئەو ڕێگایەی ڕوون کردەوە بۆیان، ئەو کچ وکوڕەی کە ژنیان نەھێناوە و شویان نەکردووە یەکی سەد داریان لێ بدەن، لەگەڵ دوور خستنەوەیان بۆ ماوەی ساڵێک، وە ئەگەر ھاتوو ژنیان ھێنا بوو یان شوویان کردبوو بەرد باران دەکرێن تا دەمرن.

ئەو دوو کەسەی کە زینا دەکەن جا ژن ھاوەر وشوو کردوو بوون یان ژنیان نەبوو وە شوشیان نەکردبوو، ئەوا بە سەرزەنشت ولۆمە کردن و لێدان سزایان بدەن، جا ئەگەر ھاتوو وازیان ھێنا لەو کارەیان، وە خوو ڕەوشتیان چاک بوو، ئەوا واز بھێنن لە ئازار و سزادانیان، چونکە ئەو کەسەی تەوبە دەکات ولەگوناھو تاوان واز دەھێنێت وەک ئەوە وایە گوناھی نەبێت، بێگومان خوای گەورە تەوبە لە بەندەکانی وەردەگرێت وەزۆریش بەڕەحم ومیھرەبانە بەرامبەریان، وازھێنان وبەس بوونی ئەم سزایە بۆ ئەو گوناھە لەسەرەتای ئیسلامەوە بوو، پاشان ئەو حوکمە سڕایەوە و بوو بە لێدانی سەد دار بۆ ئەو کوڕ وکچانەی کە ژنیان نەھێناوە و شویان نەکردووە، لەگەڵ دوور خستنەوەیان بۆ ماوەی ساڵێک، وە بەرد بەران کردنی ئەوانەی کە ژنیان ھێناوە و شوویان کردووە.

بێگومان خوا تەنھا تەوبە لەو کەسانە وەردەگرێت کە بە نەزانی ونەفامی تاوان وگوناھیان ئەنجامداوە، نەیان زانیوە سەرەنجام و خراپەکەی چۆنە، - ئەمە حاڵی ھەموو ئەو کەسانەیە کە بە دەست ئەنقەست یان بە ھەڵە گوناە دەکەن- پاشان پێش ئەوەی مردن یەخەیان بگرێت بە کۆڵێک پەشیمانیەوە دەگەرێنەوە بۆلای خوا و تەوبە دەکەن لە گوناھو تاوانەکانیان، ئا ئەوانە خوای گەورە تەوبەکانیان لێ وەردەگرێت، وە لە گوناھەکانیان چاوپۆشی دەکات، وە خوای گەورە زۆر زانایە بەحاڵی دروستکراوەکانی، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە ئەندازەگیری و شەریعەت ویاساکانیدا.

خوای گەورە تەوبە لەوانە وەرناگرێت کە لەسەر تاوان و گوناھـ و سەرپێچی کردن سوورن و ناگەڕێنەوە لێی و تەوبەی لێ ناکەن، تا ئەو کاتەی مردن یەخەیان پێدەگرێت و دەگەنە غەرغەرەی گیان کێشان، ئیتر لەو کاتەدا یەکێکیان دەڵێت: ئێستا ئیتر من لە ھەموو ئەو گوناھانەی کردومن پەشیمانم و تەوبەیان لێدەکەم، - ھەروەھا خوای گەورە تەوبەی ئەوانەش وەرناگرێت - دەمرن وتا ئەو کاتەیش سوورن لە سەر گوناھـ وتاوان، ئەو گوناھبار و سەرپێچی کەرانەی کە سوورن لەسەر سەرپێچیەکانیان وە تا دەیشمرن ھەر لەسەر بێباوەڕی خۆیانن، ئەوا بێگومان سزای زۆر بە ئێش و ئازارمان بۆ ئامادە کردوون.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە و شوێن پێغەمبەرەکەی کەوتوون، دروست نیە ژنی باوکەکانتان -باوەژنەکانتان- وەک کاڵا بە میراتی وەربگرن، وە بە ئارەزووی خۆتان مامەڵەیان پێوە بکەن و بیانخوازن، یان بیاندەن بەشوو بەھەر کەسێک خۆتان دەتانەوێت، یان ڕێگریان لێ بکەن لەشوو کردن، وە دروست نیە ژنەکانتان تەنگەتاو بکەن و ئازاریان بدەن لەبەر ئەوەی کە ھەندێک لەو مارەیەی کە پێتانداون دەستی لێ ھەڵبگرن، مەگەر کاتێک نەبێت کە بە ئاشکرا زینا و فاحیشە بکەن، جا ئەگەر ھاتوو کارێکی وایان کرد ئەوا دروستە بۆتان لای خۆتان بیانھێڵنەوە و تەنگەتاویان بکەن تاوەکو دەست ھەڵدەگرن لەو مارەییەی کە پێتان داون، ئەی باوەڕداران بە مامەڵەیەکی جوان و شیرین لەگەڵ ھاوسەرەکانتاندا مامەڵە بکەن، بەوەی ئازاریان نەدەن وچاک بن لەگەڵیاندا، وە ئەگەر ھاتوو لەبەر ھەر کارێکی دونیایی ناڕەحەتیان کردن ئەوا ئارام بگرن لەسەریان، تاوەکو ئەوەی ئێوە پێتان ناخۆشە خوای گەورە بیگۆڕێت بەخێرێکی گەورە بۆتان لەدونیا و دواڕۆژدا.

ئەی پیاوان ئەگەر وویستان ژنێک تەڵاق بدەن، وە بیگۆڕن بەژنێکی تر، ئەوا قەیدی ناکات وھیچ گوناھبار نابن، وە مارەییەکی زۆرتان دابوو بەژنەکەی پێشووتان، ، ئەو ژنەی کە تەواو یەکلایی بوونەوە لە تەڵاقدران و جیابوونەوە لێی، ئەوا دروست نیە ھیچ شتێکی لێ وەربگرنەوە، ئەگەر ماڵێکی زۆریشتان پێدابوون، وە ئەگەر ئەوەی پێتاندابوون لێتان وەرگرتنەوە بێگومان بوھتان وگوناھێکی ڕوون وئاشکرایە.

چۆن دروستە ئەو مارەیەیان لێوەربگرنەوە، کە پاش ئەو پەیوەندی و خۆشەویستی وتام وچێژ وەرگرتنە لەیەکتر وئاگادار بوون لە نھێنی یەکتر دروست بووە لەنێوانتاندا، تەماحکردنە ئەو مارەیەی کە لای ئەوانە پاش ئەوەی باسکرا کارێکی خراپ وقێزەونە، بێگومان ئەوانیش پەیمانێکی توند وتۆڵ وئەستوریان لە ئێوە وەرگرتووە، ئەویش ئەوەیە ئەو ژنانە بە ووشەی خوای گەورە وشەریعەتەکەی بۆتان حەڵاڵ بوون.

ئەو ژنانە مەخوازن کە باوکتان مارەیان کردوون، واتا: باوەژنەکانتانە دروست نیە وحەرامە ببن بەژنی ئێوە، مەگەر ئەوە نەبێت لەسەردەمی نەفامی وپێش ھاتنی ئیسلام ڕوویدابێت، ئەوەی ڕوویداوە ھیچ گوناە نیە، وتێپەڕیووە وڕۆیشتووە، چونکە کوڕان باوەژنی خۆیان بخوازن کارێکی ناشرینە و زۆریش خراپە، وە ھۆکاری توڕە بوونی خوای گەورەشە لەو کەسەی کە کارێکی لەو شێوەیە ئەنجام بدات، وە ڕێگایەکی خراپیشە بۆ ئەو کەسەی دەیگرێتەبەر.

خوای گەورە حەرامی کردووە لەسەرتان کە دایکی خۆتان و بەرەو ژوور بخوازن، واتا: دایکی دایک وداپیرەکان لە ھەردوو لای باوک ودایکەوە، وە ھەروەھا کچەکانیشتان وخوار ئەوانیش، واتا: کچی کچەکانتان وکچەزاکانتان، وە کچی کوڕتان وکچی کچتان وھەتا دابەزێت، وە حەرامە خوشکەکانتان بخوازن، خوشکتان لەدایکی وباوکتانەوە بێت، یان تەنھا لەباوکەوە یان تەنھا لەدایکەوە بێت، وەحەرامە پورەکانتان، خوشکی باوکتان، ھەروەھا پوری باوکتان و پوری دایکیشیتان وتا بەرزیش بێتەوە، وە پورەکەی تریشتان، خوشکی دایکتان، ھەروەھا پوری دایکی وباوکیشتان، وە ھەتا بەرزیش بێتەوە، وە حەرامە کچی برا و کچی خوشک و مناڵەکانیشان بخوازن وە ھەتا نزمیش دەبیتەوە، وە ئەو دایکانەیش کە شیریان پێداون، وە خوشکی شیریشتان حەرامە بیانخوازن، وە حەرامە دایکی ژنەکانیشتان بخوازن، جا چووبنە لای ژنەکانتان یان نەچوبیشنە لایان -واتا: تەنھا بەگرێ بەست کردن لەگەڵ کچێکدا دایکیت بۆت حەرام دەبێت، وە حەرامە کچی ژنەکانتان بخوازن، ئەو کچانەی لە پیاوانی ترن، (کۆڵەبەستەکانتان) ئەو کچانەی کە زۆربەی جار کاتێک دایکیان شوو دەکەنەوە لەگەڵ دایکیاندا لەماڵی ئەو پیاوانەدا ژیان بەسەر دەبەن کە شوویان پێدەکەنەوە، ھەروەھا حەرامیشە ئەگەر لەگەڵ دایکشیاندا نەیەنە ماڵی مێردە نوێیەکانی دایکیان، ئەم حەرامەیەش کاتێکە ئەگەر تۆ چووبیتە لای دایکیان و سەرجێیت لەگەڵیدا کردبێت، بەڵام ئەگەر ھاتوو نەچوبیتە لای دایکیان-تەنھا گرێبەست کردن بوو- ئەوا کچەکانیان حەرام نابن بۆتان، وە حەرامە ژنی ئەو کوڕانە بخوازن کەلەپشتی خۆتانن -بووکەکانتان- ئەگەرچی کوڕەکانتان نەچووبنە لای ژنەکانیشیان، وە ژنی ئەو کوڕانەیش کە کوڕی شیری ئێوەن ھەر حەرامە ودەچێتە ناو ئەم حوکمەوە، وە ھەروەھا حەرامە دوو خوشک پێکەوە بخوازیت، جا ئەو دوو خوشکە خوشکی دایک وباوکی بن یان خوشکی شریش بن، جگە لەوە نەبێت کە لەسەردەمی نەفامی وپێش ھاتنی ئیسلامدا روویداوە، خوای گەورە لەوە خۆش بووە و تێپەڕیووە، بێگومان خوای گەورە لێبووردەیە بەرامبەر ئەو بەندانەی کە تەوبەیان کردووە، وە زۆریش میھرەبانە بۆیان، لە سوننەتیشدا جێگیر بووە کە دروست نیە پیاوێک کچێک و پوری پێکەوە بخوازێت، پوری جا خوشکی باوکی بێت یان خوشکی دایکی.

وە خوای گەورە حەرامی کردووە لەسەرەتان ئەو ئافرەتانە بخوازن کە شوویان کردووە و مێردیان ھەیە، جگە ئەو کەنیزەکانە نەبێت کە کردوتانن بە موڵکی خۆتان لە کاتی جیھاد وتیکۆشان لەپێناو خوای گەورە، دروستە بۆتان بچنە لایان پاش ئەوەی ڕەحمیان خاوێن دەبێتە پاش کەوتنە ناو سوڕێکی مانگانەوە، خوای گەورە ئەوەی لەسەر فەرز کردوون بەفەرز، جگە لەوانەی کە باسمانکردن کە حەرامن لەسەرتان خوای گەورە ھەموو ئافرەتێکی بۆ حەڵاڵ کردون بیانخوازن، بە پێدانی مارەیی وە لەپێناو پاراستنی داوێنتان و خاوێن ڕاگرتنی بەڕێگەی حەڵاڵ، کە مەبەست لێی زیناو فاحیشە نەبێت، جا ھەر کەسێک بەگرێبەستی شەرعی تام وچێژی لەو ئافرەتانە برد ئەوا با ئەو مارەییەیان بداتێ کە خوای گەورە فەرزی کردووە لەسەرتان، وە ھیچ گوناھێکتان لەسەر نیە ئەگەر لەسەر کەمکردنەوەی مارەیی یان زیادکردنی لە نێو خۆتاندا ڕێبکەون، بێگومان خوای گەورە زۆر زانایە بەدروستکراوەکانی وە ھیچ شتێکی لا شاراوە نیە، وە زۆریش دانا وکار بەجێیە لە بەڕێوەبردنی دروسترکراوەکان و شەریعەت ویاسادانانیدا.

ئەی پیاوان ئەگەر ھەرکەسێک لە ئێوە لەبەر کەمدەرامەتی نەیتوانی ئافرەتانی ئازادی باوەڕدار بخوازێت ئەوا دروستە بۆی ئەو کەنیزەکانە بخوازن کە بوون بەموڵکتان، بەڵام بەو مەرجەی ئەو کەنیزەکانە بۆتان دەربکەوێت کە بڕوادارن، خوای گەورەش زانایە بە ڕاستی ودروستی باوەڕتان و نھێنی ناو دڵ ودەرونتان، ئێوە وئەوان لە ئاین ومرۆڤایەتیدا یەکسانن، بۆیە خۆتان لە مارەکردنیان ھەڵامەوێرن، وبەموڵەتی کەسوکاریان بیانخوازن ومارەییان بکەن، ومارەیی خۆیانیان بە بەبێ کەموکورتی ودواخستن بدەنێ، ئەوە ئەگەر ھاتوو داوێن پاک وزیناکەر نەبوون بەئاشکرا، وە ھیچ دۆست و عاشقیشیان نەبێت کە بەنھێنی زینا و فاحیشەیان لەگەڵ بکەن، جا ئەگەر ھاتوو شوویان کرد وپاشان زینا وفاحیشەیان کرد ئەوا سزاکەیان نیوەی سزای ئافرەتانی ئازادە، واتا: پەنجا داریان لێ بدرێت، وە بەردباران ناکرێن، بە پێچەوانەی ئەو ئافرەتە ئازادانەی کە زینا دەکەن دەبێت بەردباران بکرێن، ئەوەی باسکرا لە دروستی خواستنی کەنیزەکی داوێن پاکی باوەڕدار ڕوخسەت وڕێگاپێدانە بۆ ئەوانەی کە لەخۆیان دەرتسن بکەونە ناو خراپە وزینا کردنەوە، وە دەسەڵاتی ئەوەیشی نیە کە ئافرەتێکی ئازاد بخوازێت، ھەرچەند باشتر وایە مرۆڤی باوەڕدار ئارام بگرێت و کەنیزەک نەخوازێت لەترسی ئەوەی مناڵی کۆیلە لەدایک نەبێت، وە خوای گەورە لێبوردەیە بەرامبەر ئەو بەندانەی کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە وپەشیمان دەبنەوە، وە زۆریش میھرەبانە بۆیان چونکە ڕێگای داوە کە پیاوانی باوەڕدار کەنیزەکی باوەڕدار بخوازن ئەگەر نەیاندەتوانی ئافرەتانی ئازاد مارە بکەن لەکاتی ترسی کەوتنە ناو خراپە و زیناوە.

خوای گەورە بە تەشریع کردنی ئەم حوکمانەی کە ڕوونی کردەوە بۆتان دەیەوێت مەعالیمی شەرع و ئاینەکەی خۆیتان بۆ ڕوون بکاتەوە، لەگەڵ بەرژەوەندیە دونیایی و دواڕۆژیانەشی کە تێیاندایە، وە دەیەوێت ڕێنوێنیتان بکات بۆ لای ڕێ و شوێن وشەریعەتی پێغەمبەرانی پێش خۆتان لە حەڵاڵکردن و حەرامکردن، وە شارەزاتان بکات لەژیانی پڕ وانە و ئامۆژگاریان، تاوەکو ئێوەش وەک ئەوان و وچاویان لێ بکەن وشوێنیان بکەون، وە خوا دەیەوێت کە لەتاوان و سەرپێچی بگەڕێنەوە بۆ گوێڕایەڵی و تاعەتی خۆی، وە خوای گەورە زۆر زانایە بەھەر شتێک کە بەرژەوەندی بەندەکانی تێدا بێت بۆیە کردویەتی بە شەریعەت ویاسا بۆیان، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە شەریعەت ویاسادانان و بەرێوەبردنی کاروبارەکانیاندا.

خوای گەورە دەیەوێت تەوبەتان لێ وەربگرێت، وە چاوپۆشی لە گوناھەکانتان بکات. وە ئەوانەش کە بەشوێن خۆشی وئارەزووەکانی خۆیانەوەن دەیانەوێت لەڕێگای ڕاست زۆر دوورتان بخەنەوە ولەخشتەتان بەرن.

خوای گەورە دەیەوێت بەم شەریعەت ویاسایانەی کە بۆی داناون کاروبارەکانتان بۆ ئاسان بکات، داوای شتێکیتان لێ نەکات کە لەتواناتاندا نیە، چونکە ئەو دەزانێت مرۆڤ لە دروستکردن وھەڵسوکەوت وڕەوشت وئاکاریدا لاواز و بێ ھێزە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وشوێن پێغەمبەرەکەی کەوتون، ھەندێکتان ماڵ وسامانی ھەندێکی ترتان بە ناھەق مەخۆن، وەک داگیر کردن و دزی و بەرتیل وڕێگا ناشەرعیەکانی تر، مەگەر ئەو ماڵ وسامانە ماڵ وسامانێک بێت لەڕێگای بازرگانی و مامەڵە کردنەوە بێت کە ھەردوولایەنی گرێبەست بەڕەزامەندی نێوانیان کڕین وفرۆشتن بکەن، ئەو کاتە دروستە لەو ماڵە وسامانە بخورێت و مامەڵە و تەسەڕوفی پێوە بکرێت، وە ھەندێکیتان ھەندێکی ترتان مەکوژن، وە کەستان باخۆشی نەکوژێت، وە با خۆی دوچاری تیاچون و فەوتان نەکات، بێگومان خوای گەورە زۆر میھربانە بۆتان، وە یەکێک لە ڕەحم ومیھرەبانیەکانی ئەوەیە خوێن وماڵ وسامان وشەرەف وناموسی حەرام کردوون.

ھەرکەسێک ئەو کارانە ئەنجام بدات کە ڕێگریان لێکرا، ماڵ وسامانی خەڵکی تر بخوات بەناھەق، یان دەست درێژی بکاتە سەری و بیکوژێت یان ئازاری بدات بە دەست ئەنقەست، نەک بەشێوەی نەزانین ولەبیرچوون، ئەوا خوای گەورە دەیخاتە ناو ئاگرێکی گەورەوە لەرۆژی دواییدا، لە گەرماکەی داد وبێدادیەتی، وە لە سزاکەی ناڕەحەت دەبێت، ئەوەش کارێکی ئاسانە بۆ خوای گەورە وھیچی تێ ناچێت بۆی، لەبەر ئەوە زۆر بەدەسەڵاتە ودەستەوسانە نیە لە بەردەم ھیچ کارێکدا.

ئەی باوەڕداران ئەگەر ئێوە دوور بکەونەوە لە گوناهه گەورەکانی وەک ھاوەڵ بڕیاردان بۆ خوا، وئازاردانی دایک وباوک، وکوشتی بەناھەق، وخواردنی سوو، ئەوا چاوپۆشیتان لێ دەکەین لە گوناھە بچوکەکان بە لێخۆش بوون و سڕینەوەیان، وە دەتان خەینە جێگا وشوێنێکی بەرێز لای خوای گەورە، کە بەھەشتی ھەتا ھەتایی پڕ لەناز ونیعمەتی نەبڕاوەیە.

ئەی باوەڕداران ئاوات بۆ شتێ مەخوازن کە خوا فەزڵ و ڕێزی ھەندێکتانی بەسەر ھەندێکی ترتاندا داوە، بۆ ئەوەی نەبێتە ھۆی تووڕەیی و حەسودی، نابێت ئافرەتان ئومێدی بەدەستھێنانی ئەو شتانە بخوازن کە تایبەتە بە پیاوانەوە، بێگومان ھەر دەستەیەک لە پیاوان و لە ژنان پاداشت و مافیان بەپێی ھەوڵ و کۆششی خۆیان ھەیە، بۆیە داوای ئەوە لەخوا بکەن کە خوای گەورە لە بەخششەکانی خۆیتان پێ ببەخشێت، بێگومان خوای گەورە زۆر زانایە بەھەموو شتەکان، ھەر جۆرێک لەشتەکان بەپێی گونجانی خۆی پێی بەخشیوە.

بۆ ھەریەکێک لە ئێوە میراتگرێکمان داناوە، کە لەو میراتەی کە باوک ودایک وخزمانی نزیک بەجێیان ھێشتووە، میرات بگرن، وە ئەو کەسانەش کە پەیمان وبەڵێنی دڵنیاکەرتان لەگەڵ بەستوون لەسەر ھاوپەیمانی وسەرخستن ھەرکات مردن وماڵێکتان لێ بەجێما میرات بگرن- لەسەردەمی نەفامیدا داب ونەریت وابوو دەیانوت: ئەگەر خوێن کەوتە سەرم دەبێت ئێوە خوینەکەم بۆ بدەن، وە ئەگەر مردیشم ئێوە میراتم لێ ببەن- بێگومان خوای گەورە شاھیدە بەسەر ھەموو شتێکدا وئاگادارە پێی، لەوانەیش شاھیدی ئەوەیە کە ئێوە پەیمان وبەڵێنتان لەیەک وەرگرتووە، میراتگرتنیش لەسەر بنەمای ھاوپەیمانی لەسەردەمی نەفامی و سەرەتای ئیسلامەوە بوو، پاشان حوکمەکەی سڕایەوە ونەما.

پیاوان سەرپەرشتیاری ئافرەتانن، وە ھەڵدەستن بە جێ بەجێکردنی کاروبارەکانیان، بەھۆی ئەو فەزڵەی کە خوای گەورە داویەتی بەپیاوان بەسەر ئافرەتانەوە، وە بەھۆی ئەوەی کە خوای گەورە واجبی کردووە لەسەر پیاوان کە خەرجی ئافرەتان دابین بکەن، جا ئافرەتانی چاک وخواناس ئەوانەن کەگوێڕایەڵی پەروەردگار وە گوێڕایەڵی مێردەکانیانن، ئەو ئافرەتانە ئەگەر مێردەکانیان لێ دیار نەبێت خیانەتیان لێ ناکەن بەھۆی ئەوەی خوای گەورە یارمەتی داون، وە ئەوانەی ئێوە دەترسن لەوەی کە سەرپێچی بکەن وگویڕایەڵیتان نەکەن بەگوفتار وکردار، جا لەو حاڵەتەدا ئەی پیاوان بەوە لەگەڵیان دەست پێ بکەن کە ئامۆژگاریان بکەن وبیان ترسێنن بەخوای گەورە، جا ئەگەر ھاتوو ئامۆژگاری سوودی نەبوو، وە وەڵامی باشیان نەبوو، ئەوا جێگایان لێ جیا بکەنەوە، بەوەی پشتی تێکات و سەرجێی لەگەڵ نەکات، خۆ ئەگەر ھاتوو ئەمەش سوودی نەبوو، وەڵامی ئەرێنیان نەبوو، ئەوا لێیان بدەن بەڵام لێدانێکی سووک و برینداریان نەکەن، ئەگەر ھاتوو گەڕانەوە بۆ گوێڕایەڵی فەرمانەکانتان ئیتر ئێوەیش ھیچ ڕێگایەکی تر مەگرنە بەر بۆ ئازاردان وستەم لێکردنیان، بێگومان خوای گەورە بەرز وبڵندە بەسەر ھەموو شتێکدا، گەورەیە لە زات و سیفاتیدا بۆیە لێی بترسن وفەرمانەکانی بەجێ بھێنن.

ئەی سەرپەرشتیارانی ھەردوولا - کەسوکاری ژن ومێرد- ئەگەر ھاتوو ترسی ئەوەتان ھەبوو ناکۆکی نێوانیان سەردەکێشێت بۆ دوژمنایەتی و پشت لەیەکتر ھەڵکردن ئەوا پیاوێکی دادگەر لەکەسوکاری مێردەکە، وە پیاوێکی دادگەریش لە کەسوکاری ژنەکە بنێرن تاوەکو بکۆڵنەوە لەھەڵە وکەموکورتی ھەردولایان بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێک کە ئەوان بەچاکی دەزانن یان جیابوونەوە، یاخود پێکھاتن و گەڕانەوە بۆلای یەکتر، بێگومان پێک ھاتنەوە باشترە لە جیابوونەوە، ئەگەر ھاتوو ئەو دوو کەسەی کە نێرراون بۆ چارەسەری کێشەکە ڕازی بوون پێک بھێنەوە و نیەتیان باش بوو ئەوا خوای گەورەش یارمەتی ژن ومێردەکە دەدات و پێکیان دەھێنێتەوە، وە ناکۆکی ناھێڵێت لەنێوانیاندا، بێگومان خوای گەورە ھیچ شتێکی بەندەکانی لاشاراوە نیە، وە ئەو زۆر زانایە بە ووردەکاری ئەوەی لەناو دڵیاندا دەیشارنەوە.

بەتاک و تەنھایی خوای گەورە بپەرستن و گوێرایەڵی بن، وە جگە لەویش ھیچ کەسێکی تر مەپەرستن، وە لەگەڵ دایک و باوکتاندا چاک بن، وە ڕێزیان بگرن، وە لەگەڵ خزمان و ھەتیوان و ھەژاراندا ئاکار و ڕەوشتان چاک بێت، ھەروەھا لەگەڵ دراوسێی خزم و دراوسێیەکیش کە خزم نییە چاک بن، وە لەگەڵ ھاوەڵ و ھاوڕێی ھەمیشەیتان باش بن، وە لەگەڵ ڕێبواری نامۆ -غەریب- و نەناسراویش چاک بن، ئەو ڕێبوارەی کە لەڕێ جێماوە و خواردن و خواردنەوە و کەلوپەلی لێ بڕاوە، وە لەگەڵ کۆیلە و کەنیزەکەکانتاندا چاک بن، بێگومان خوای گەورە ئەو کەسەی خۆش ناوێت کە سەرسامی خۆیەتی و لوت بەرزە بەسەر بەندەکانی خوادا، وە زۆریش مەدح و سەنای خۆی دەکات و خۆی ھەڵدەکێشێت بەسەر خەڵکیدا.

وە خوای گەورە ئەوانەشی خۆش ناوێت کە چروکی وبەخیلی و ڕژدی دەکەن، وە ئەوەی خوای گەورە واجبی کردووە لەسەری بە بەخشین لەو ماڵەی خوا داویەتی نابەخشێت، وە بە گوفتار وکرداریشیان فەرمان بەخەڵکی دەکەن کە ماڵیان نەبەخشن، وە ئەو فەزڵ ونازو نیعمەتەی خوای گەورە پێی بەخشیون لەماڵ و سامان و زانست وزانیاری دەیشارنەوە، وە ھەق وڕاستی بۆ خەڵکی ڕوون ناکەنەوە و دەیشارنەوە، وە ناھەق وناڕەوا بەدەردەخەن وئاشکرای دەکەن، ئەم ئاکارانە ئاکاری بێباوەڕانە، خوای گەورە سزای ڕسواکەری ئامادە کردوووە بۆ بێباوەڕان.

ھەروەھا خوای گەورە سزای دۆزەخیشی ئامادەکردووە بۆ ئەوانەی کە ماڵوسامانی خۆیان لەبەر ڕوپامایی ومەدح وسەنای خەڵکی دەبەخشن، ئەوانە باوەڕیان بەخوای گەورە و ڕۆژی دوایی نیە، ئیمە سزای ڕیسواکەرمان بۆ ئامادە کردوون، ئەوەیشی ئەوانی گومڕاکرد تەنھا شوێنکەوتنی شەیتان بوو، جا ھەر کەسێکیش شەیتان ھاوڕی وھاودەمی ھەمیشەیی بێت بێگومان خراپترین ھاوڕێی ھەڵبژاردووە.

ئەوانە چی زیانێکیان دەکرد ئەگەر بھاتایە بەڕاستی باوەڕیان بە خوای گەورە و بەڕۆژی قیامەت ھەبوایە، وە لەڕێگای خوای گەورە ماڵ و سامانیان ببەخشیایە و دڵسۆز و موخلیسی خوا بونایە؟! بەڵکو ئەگەر ئاوایان بکردایە زۆر باشتر بوو بۆیان، وە خوای گەورەش بەوان زانایە، وە ھیچ شتێکی ئەوانیشی لا شاراوە نییە، وە ھەموو کەسێکیش بەپێی کاروکردەوەی خۆی پاداشت و سزا دەدرێتەوە.

بێگومان خوای گەورە دادگەرەو وبەھیچ شێوەیەک ستەم لە بەندەکانی ناکات، بە ئەندازەی مێرولەیەکی بچوکیش چاکە و حەسەناتیان لێ کەم ناکاتەوە، وە خراپە وگوناھو تاوانیشیان بۆ زیاد ناکات، وە ئەگەر بێتو بە ئەندازەی تۆزقاڵیک چاکەیان ھەبێت خوای گەورە بەفەزڵی خۆی بەچەند قات بۆیان زیاد دەکات، وە لای خۆی پاداشتی گەورەی پێدەبەخشێت.

ئەبێ حاڵی ئەو بێباوەڕانە لەڕۆژی دواییدا چۆن بێت کاتێک ھەموو پێغەمبەرێک دێت دەبێت بە شاھید بەسەر ئومەتەکەی خۆیەوە لەسەر ئەوەی ئەنجامیان داوە، لەو ڕۆژەدا ئەی پێغەمبەر تۆیش دەھێنین کە ببیت بە شاھید بەسەر ئومەتەکەی خۆتەوە.

لەو ڕۆژە گەورەدا ئەوانەی باوەڕیان بەخوا نەبووە و سەرپێچی پێغەمبەرەکەیان کردووە حەزیان دەکرد کە گڵ بونایە و خوا دروستی نەکردنایە، ھیچ شتێکیش لە کاروکردەوەی ئەوانە لای خوای گەورە شاراوە نیە، چونکە خوای گەورە مۆر دەنێت بەسەر دەمیاندا وە ھیچ قسەیەک ناکەن، وە مۆڵەت دەدرێت بە ئەندامەکانی لەشی کە شاھیدی لەسەر خاوەنەکەیان بدەن لەوەی ئەنجامیان داوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان بەخوای گەورە و پێغەمبەرەکەی ھەیە، لەکاتی سەرخۆشیدا نوێژ مەکەن تاوەکو بزانن لە نوێژەکەتاندا چی دەڵێن، -ئەمە پێش حەرامکردنی مەی بوو بەیەکجاری- وە لەکاتێکیش کە لەشتان گرانە نوێژ مەکەن، وە مەڕۆنە ناو مزگەوتەوە بەلەشگرانی مەگەر بە تێپەڕ بوون پێیدا تیپەڕ بن، تا ئەو کاتەی خۆتان دەشۆن، وە ئەگەر ھاتوو نەخۆش بوون وەنەتاندەتوانی ئاو بەکار بھێنن یان لە سەفەردا بوون، یان لەشتان گران بوو یان چووبونە لای ژنەکانتانەوە، وە ئاویشتان دەست نەدەکەوت بۆ خۆ شۆردن، ئەوا لەو حاڵەتەدا بە خۆڵێکی پاکوخاوێن تەیەموم بکەن، ئەویش بەو شێوەیە: کە پاش ئەوەی دەستاندا لە گلە خاوێنەکە دەست بھێنن بەدەموچاو و دەست وپلتاندا، بیگومان خوای گەورە لەبەرامبەر کەمتەرخەمیەکانتان لێبوردەیە، وە لە گوناھەکانتان خۆش دەبێت.

ئەی پێغەمبەری خوا ئایا ئاگاداری جولەکەکان ھەیت کە خوای گەورە زانست وزانیاری پێدابوون لەسەر تەورات کەچی ئەوان ھیدایەت وڕێنوێنیان گۆڕیەوە بە سەرگەردانی وگومڕایی، وەدەیشیانەوێت -ئەی باوەڕداران- ئێوە گومرا بکەن و لەسەر ئەو ڕاستە ڕێگایەی کە پێغەمبەر ھێناویەتی بۆتان لاتان بدەن، تاوەکو ڕێگا خوار وخێچەکەی خۆیان بگرن.

ئەی باوەڕداران خوای گەورە لە ئێوە زاناترە بە دوژمنەکانتان، ھەواڵی ئەوانی بەئێوەدا ودوژمنایەتی ئەوانی بۆ ئێوە ڕوونکردەوە، خوای گەورەتان بەسە کە پشت وپەناتان بێت وە بتانپارێزێت لە دەستدرێژی ئەوان، وە خواتان بەسە سەرخەرتان بێت، و لە فڕوفێڵ وئازاری ئەوان بتانپارێزێت، وە سەرتان بخات بەسەریاندا.

لەناو جولەکەکاندا دەستەیەکی خراپ ھەن کە ئەو کەلام و فەرموودەیەی خوا ناردویەتیە خوارەوە دەیگۆڕن، وە بەجۆرێک لێکدانەوە و شیکردنەوەی بۆ دەکەن کە خوای گەورە بەو شێوەیە بۆ ئەو مەبەستەی دانەبەزاندووە، وە کاتێک پێغەمبەری خوایش (صلی اللە علیە وسلم) فەرمانیان بەشتێک پێدەکات: ئەوان دەڵێن: ئەوەی دەیڵێت بیستمان، بەڵام سەرپێچیمان کرد، بە گاڵتە پێکردنێکەوە دەڵێن: ئەی موحەمەد تۆیش گوێمان بۆ بگرە یاخوا ھەرگیز نەبیستیت، وە لەکاتی گفتوگۆدا پێت دەڵێن: -راعنا- وانیشانیان دەدا کە مەبەستیان بەم ووشەیە مۆلەتمان بدە وپەلەمان لێ مەکە، بەڵام لەڕاستیدا مەبەستیان پێی جنێودان و نزاکردن بوو لە پێغەمبەری خوا، وە تانە وتەشەردان ولاقرتێ بەدین کردن زمانیان بادەدەن، ئەگەر بھاتایە لەبری ئەوەی کە دەیانوت: فەرموودەی تۆمان بیست و سەرپێچی فەرمانەکانمان کردیت، بیانوتایە: فەرموودەکانی تۆمان بیست، وە فەرمانەکانی تۆمان جێ بەجێکرد، وەلەبری گوێت لێمان بێت و وخوا پێت نەبیستێت، بیانوتایە بیستمان و بەگوێمان کرد، وە ئەگەر لەبری ووشەی -راعنا- بیانوتایە: چاوەڕیمان کرد کە لەوەی دەیڵێیت تێبگەین، باشتر و ڕاستر بوو بۆیان، چونکە بەو شێوەیە ڕەچاوی ڕەوشت بەرزی تێدا دەکرا وشیاوتر بوو بە پلە وپایەی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم)، بەڵام ئەوان ئەوەیان نەکرد، خوای گەورەیش بەھۆی بێباوەڕیانەوە نەفرینی لێکردن، وە لە ڕەحم ومیھرەبانی خۆی دووری خستنەوە، وە بێگومان ئەوان باوەڕێک ناھێنن کە سوودی ھەبێت بۆیان.

ئەی ئەوانەی نامە وپەڕاوی خواتان بۆھات لە جولەکە و گاورەکان، باوەڕ بھێنن بەوەی کە بۆ موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) دابەزیووە، دان دەنێت بەوەی بۆ ئێوە لە تەورات وئینجیلدا ھاتووە، پێش ئەوەی دەمووچاوێک ساف بکەین ولەشێوەی مرۆڤ دایماڵین وەک پشتی سەریانیان لێ بکەین، یان ئەوەتانێ لە ڕەحمەت ومیھرەبانی خوا دەریان دەکەین، ھەروەک چۆن نەفرینمان لەوانە کرد کە لە ڕۆژی شەممەدا ڕاوی ماسیان کرد، کاتێک خوای گەورە ڕێگری لێکردبوون کە لەو ڕۆژەدا ڕاو بکەن، ئەوە بوو خوای گەورە کردینی بە مەیمون، بێگومان خوای گەورە فەرمان بەھەرچی بکات ڕوو دەدات ودێتەدی.

بێگومان ھەرگیز خوای گەورە لەدانانی (ھەرشتێک لە مەخلوقاتی بکرێت بەھاوبەشی) خۆش نابێت، وە بەفەزڵی خۆی چاوپۆشی دەکات لەھەر گوناھێکی تر جگە لەھاوبەشدانان و بێباوەڕی بۆ ھەرکەسێک کە خۆی بیەوێت، یان بەعەدلی خۆی بە ئەندازەی گوناھو وتاوانیان سزایان دەدات، بۆیە ھەر کەسێک ھەر شتێک بکات بەھاوبەشی خوای گەورە، ئەوە بێگومان گوناھو تاوانێکی زۆر گەورەی کردووە، ئەگەر ھەر کەسێک لەسەری بمرێت ئەوا خوای گەورە ھەرگیز لێی خۆش نابێت.

ئەی پێغەمبەر ئایا ئاگاداری ئەوانەیت کە پاکانە بۆ دەروونی خۆیان دەکەن، وە وەسف وسەنای خۆیان و کاروکردەوەی خۆیان دەکەن؟ نەخێر پاکانە کردن و وەسف وسەنا کردن بەدەست ئەوان نیە، بەڵکو ئەوە تەنھا خوای گەورەیە کە ھەرکەسێکی بوێت لە بەندەکانی پاکانەیان بۆ دەکات و وەسف وسەنایان دەکات، چونکە زانایە بە شاراوەی ناو دڵەکانیان، وە ھیچ شتێک لە پاداشتی کاروکردەوەیان کەم ناکاتەوە، وە ھەرگیز بە ئەندازەی تاڵە دەزوویەکی ناو دەنکە خورمایەکیش ستەمیان لێ ناکات.

تەماشا بکە ئەی پێغەمبەری خوا ئەوانە چۆن درۆ بەدەم خواوە ھەڵدەبەستن، بەوەی پاکانە بۆ دەروونی خۆیان دەکەن و وەسف وسەنای کار وکردەوەیان دەکەن، ئەوانە ھەر ئەوەندەیان بەسە وەکو گوناھێکی ڕوون وئاشکرا بۆ خراپەکاری و گومڕاییان، چونکە پاکانە کردن بۆ خۆ کارێکی نەشیاو وخراپە، بۆیە تەنھا خوای گەورە دەبێت پاکانە بۆ بەندەکانی بکات.

وە ئایا ئەی پێغەمبەر ئاگاداری حاڵی ھەندێک لەجولەکەکان ھەیت، وە سەرت سوڕ نامێنێت لەوانەیان کە خوای گەورە زانست وزانیاری پێ بەخشی بوون کەچی باوەڕیان بە پەرستراوانێکی جگە لەخوا ھەیە لە بت وجادوو وفاڵگرتنەوە، وە بۆ ڕازی کردنی دڵی موشریک وھاوەڵ بڕیاردەرەکانی مەککە وئەو ناوچەیە دەیانووت: بەڕاستی ڕێبازی ئەوان لە ڕێبازی ھاوەڵانی موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) باشتره و ئەوان له باوەڕداران لەسەر ھەقترن.

ئەوانەی ئەو بیروباوەڕە خراپەیان ھەیە، ئەوانەن کە خوای گەورە لە ڕەحمەتی خۆی دەری کردوون، ھەرکەسیش خوای گەورە لە ڕەحمەتی خۆی دەری بکات ھیچ پشت وپەنا و سەرخەرێکی نیە.

ئەوانە ھیچ دەسەڵاتێکیان نابێت، ئەگەر دەسەڵاتیشیان ھەبێت ئەوەندە چروکن ھیچ شتێک نادەن بەکەس، ئەگەر بە ئەندازەی توێکڵی پشتی دەنکە خوارمایەکیش بێت.

بەڵکو حەسوودی بە موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) وھاوەڵانی دەبەن لەبەرامبەر ئەوەی کە خوای گەورە لە پێغەمبەرایەتی و باوەڕ و پلە وپایە ودەسەڵاتەی پێی داون، باشە بۆچی حەسودی و ئیرەی دەبەن بە ئەمان لەکاتێکدا ئێمە کارزانی و پەیامی پێغەمبەرایەتیمان بە نەوەکانی ئیبراھیم بەخشی، وە دەسەڵات وموڵکێکی فراوانیشمان پێ بەخشین کە بەخەلکی تر نەدرابوو.

لەناو خاوەن نامەکاندا ھەیانە باوەڕیان بەئەوە ھەیە کە خوای گەورە ناردوویەتیە خوارەوە بۆ ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) وە بۆ ئەو پێغەمبەرانەیش لەنەوەی ئەون، وە ھەشیانە باوەڕیان پێ نەھێنان، ئەمەش ھەڵویستیانە بەرامبەر بەوەی خوای گەورە ناردویەتیە خوارەوە بۆ موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم)، ئاگری دۆزەخ بەسە بۆ ئەوانە کە باوەڕیان نەھێناوە لەناو ئەواندا.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان بە ئایەت و نیشانە وبەڵگەکانمان نیە لەڕۆژی دواییدا دەیانخەینە ناو ئاگرێکی بڵێسەداری واوە کە لەھەموو لایەکەوە دەوری داون، ھەرکاتێک پێستی جەستەیان دەسوتێت ئەوا چەند پێستێکی تریان لەجێگای ئەواندا بۆ دەگۆڕین، تاوەکو باش سزا بچەژن، بێگومان خوای گەورە زۆر بەدەسەڵاتە کە ھیچ شتێک زاڵ نابێت بەسەریدا، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لەکارو بەڕێوەبردنیدا.

ئەوانەش کە باوەڕیان بەخوای گەورە ھەیە و شوێن پێغەمبەرەکانی کەوتوون، وە کاروکردەوەی چاک ئەنجام دەدەن، ئەوا لەڕۆژی دواییدا دەیانخەینە ناو بەھەشتانێکی فراوان کە ڕوبارەکان بەژێر کۆشک وتەلارەکانیان دەڕۆن، وە بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، لەو بەھەشتانەدا ژنانی پاکوخاوێنی وایان دەدەینێ کە لەھەموو پیس وپۆخڵیەک بەدوورن، وە دەیانخەینە ژێر سێبەری چڕ وپڕی واوە کە نە گەرمایان ببێت و نەسەرما.

بێگومان خوای گەورە فەرمانتان پێدەکات ئەمانەت وسپاردەکان بدەنەوە دەست خاوەنەکانیان، وە فەرمانتان پێدەکات ھەرکاتێک دادگایی نێوان خەڵکیتان کرد بە دادگەرانە ویەکسانی لەنێوانیاندا حوکم بکەن بەشێوەیەک مەیلتان بەلای کەسیاندا نەچێت و زوڵم وستەم لەکەسان نەکەن، بێگومان خوای گەورە بەشێوەیەکی زۆر جوان لە ھەموو کاتێکدا ئامۆژگاری وڕێنمونیتان دەکات، وە خوای گەورە بیسەری ھەرچی شتە کە ئێوە دەیڵێن وە ھەرچیش ئەنجام دەدەن دەیبینێت.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە و شوێن پێغەمبەرەکانی کەوتوون، گوێڕایەڵی خوا و پێغەمبەرەکەی بن، ئەویش بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە ڕێگریەکانی، وە گوێڕایەڵی کاربەدەستەکانتان بن ئەگەر فەرمانیان بە سەرپێچی خوا پێ نەکردن، وە ئەگەر ڕاجییایتان تێکەوت لەشتێکدا ئەوا بگەڕێنەوە بۆلای قورئان و سوننەتی پێغەمبەری خوا ئەگەر ئێوە باوەڕتان ھەیە بەخوا و بەڕۆژی دوایی، چونکە گەڕانەوەتان بۆلای قورئان وسوننەت زۆر لەوە باشترە کە لەناو ناکۆکی وڕاجییای وڕای خۆ پەسەند کردندا بمێننەوە، وە باشترین سەرەنجامیشە بۆتان.

ئەی پێغەمبەر ئایا دوو فاقی دوو ڕووەکانی جولەکە نابینیت کە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە گوایە باوەڕیان بەوە ھێناوە کە بۆ تۆ دابەزیووە، وە باوەڕیشیان بەوە ھەیە کە بۆ سەرجەم پێغەمبەرانی پێش تۆ دابەزیووە، ئەوان دەیانەوێت بۆ یەکلای کردنەوە و دادگایی کردنی کێشەکانیان بچنە لای یاسای غەیری یاسای شەریعەتی ئیسلام، ئەو یاسایانەی کە مرۆڤەکان دایانناوە، لەکاتێکدا ئەوان فەرمانیان پێکراوە کە باوەڕ نەکەن بەو یاسایانە، وە شەیتانیش دەیەوێت بەیەکجاری لە ھەق وڕاستی دووریان بخاتەوە کە بەھیچ شێوەیەک ڕێنمونی وھیدایەت وەرنەگرن.

ئەگەر بوترێت بەو دووڕوانە: وەرن بۆلای ئەو حیکمەت ودانایەی کە خوای گەورە لەم پەرتووکەدا دایبەزاندووە، وە وەرن بۆلای پێغەمبەر تاوەکو دادگای بکات لە ناکۆکیەکانی نێوانتاندا، ئەوا ئەی پێغەمبەر دەیانبینیت بە توندی پشت ھەڵدەکەن وڕازی نابن بە دادگای کردنی تۆ لە نێوان خۆیاندا.

حاڵی ئەو دووڕوانە چۆن دەبێت کاتێک بەھۆی گوناھو تاوانی خۆیانەوە تووشی بەڵا وموسیەبت وناڕەحەتی دەبن بەھاوار ھاوار وبیانوو بۆ ھێنانەوە بۆت سوێندت بۆ دەخۆن: کە ھیچ مەبەستێکیان نەبووە لەوەی کە دادگایی ناکۆکیەکانی نێوانیان بردووەتە لای غەیری ئەو تەنھا وویستویانە چاکسازی وڕێکەوتن لەنێوان لایەنە ناکۆکەکاندا ئەنجام بدەن، دڵنیابە کە ئەوان لەوەدا درۆ دەکەن، چونکە چاکسازی وئیحسان ئەوەیە شەریعەتی خوا دادگایی بکات لەنێوان بەندەکانی خوادا.

خوای گەورە دەزانێت ئەوانە چی پیسی و نەگریسیەکیان لە دووڕووی لەناو دڵی خۆیاندا شاردووەتەوە، جا لەبەر ئەوە ئەی پێغەمبەر تۆیش پشتگوێیان بخەو وازیان لێ بھێنە، وە ئامۆژگاریان بکە وحوکمی خوایان بە موژدەدان و ترساندن بۆ ڕوون بکەرەوە، وە بە ووتەیەکی جەرگبڕانە لەگەڵیاندا بدوێ کە ھیچ بیانویەکیان نەمێنێت.

ھیچ پێغەمبەرێکمان نەناردووە بۆ ئەوە نەبێت کە وویستی خوای گەورە گوێڕایەڵی بکرێت، جا ئەو دووڕوانە کاتێک ستەمیان لەخۆیان کرد بە ئەنجامدانی گوناە وتاوان ئەگەر بھاتنایەتە لای تۆ و دانیان بنایە بەوەی ئەنجامیان داوە و پەشیمان بوونایەتەوە و داوای لێخۆش بوونیان لەخوای گەورە بکردایە، وە تۆیش داوای لێخۆش بوونت بۆ بکردنایە ئەوا دەیانبینی کە خوای گەورەش تەوبەکانیانی لێوەردەگرتن و زۆریش بە ڕەحم ومیھرەبان دەبوو لەگەێاندا.

نەخێر بەو شێوەیە نیە کە ئەو دووڕوانە گومان دەبەن، پاشان خوای گەورە بەزاتی خۆی سویند دەخوات کە ئەوانە ڕاست ناکەن ئەی موحەمەد ھەتاوەکو تۆ نەکەن بە دادوەر لە ژیانی خۆتدا وە پاش مردنیشت شەریعەتەکەت نەکەن بەدادوەر لەتەواوی ئەو ناکۆکیانەی کە دروست دەبێت لەنێوانیاندا، وە پاشان ڕازیش بن بەو بڕیارەی کە پێغەمبەر دەیدات، وە ھیچ شتێکیش لەگومان وپێ ناخۆش بوون لە دڵیاندا نەمێنێت، وە بە تەواویش لەڕواڵەت وناواخنی خۆشیاندا تەسلیم وملکەچ دەبن پێی.

ئەگەر لەسەر ئەوانمان فەرز بکردایە کە ھەندێکیان ھەندێکی تریان بکوژن، یاخود لە نیشتمان ووڵاتی خۆیان بچنە دەرێ، ئەوا کەمێکیان نەبێت کەسیان بەگوێی فەرمانەکەی ئێمەیان نەدەکرد، جا بۆیە سوپاسی خوا بکەن کە خوای گەورە داوایەکی قورس وگرانی لەو شێوەیەی لێ نەکردن، ئەگەر بھاتایە بەگوێی فەرمان وئامۆژگاریەکانی خوایان بکردایە زۆر باشتر بوو لەو سەرپێچیەی کە دەیانکرد، وە باوەڕیش باش لەدڵ ودەرونیاندا دەچەسپا، وە ئێمە پاداشتی گەورەمان دەدانەوە، وە ئەوساش ئەمانخستنە سەر ڕیگای ڕاست، ئەو ڕیگایەی کە دەیانگەیەنێت بەخوا وبە بەھەشت.

ئەگەر لەسەر ئەوانمان فەرز بکردایە کە ھەندێکیان ھەندێکی تریان بکوژن، یاخود لە نیشتمان ووڵاتی خۆیان بچنە دەرێ، ئەوا کەمێکیان نەبێت کەسیان بەگوێی فەرمانەکەی ئێمەیان نەدەکرد، جا بۆیە سوپاسی خوا بکەن کە خوای گەورە داوایەکی قورس وگرانی لەو شێوەیەی لێ نەکردن، ئەگەر بھاتایە بەگوێی فەرمان وئامۆژگاریەکانی خوایان بکردایە زۆر باشتر بوو لەو سەرپێچیەی کە دەیانکرد، وە باوەڕیش باش لەدڵ ودەرونیاندا دەچەسپا، وە ئێمە پاداشتی گەورەمان دەدانەوە، وە ئەوساش ئەمانخستنە سەر ڕیگای ڕاست، ئەو ڕیگایەی کە دەیانگەیەنێت بەخوا وبە بەھەشت.

ئەگەر لەسەر ئەوانمان فەرز بکردایە کە ھەندێکیان ھەندێکی تریان بکوژن، یاخود لە نیشتمان ووڵاتی خۆیان بچنە دەرێ، ئەوا کەمێکیان نەبێت کەسیان بەگوێی فەرمانەکەی ئێمەیان نەدەکرد، جا بۆیە سوپاسی خوا بکەن کە خوای گەورە داوایەکی قورس وگرانی لەو شێوەیەی لێ نەکردن، ئەگەر بھاتایە بەگوێی فەرمان وئامۆژگاریەکانی خوایان بکردایە زۆر باشتر بوو لەو سەرپێچیەی کە دەیانکرد، وە باوەڕیش باش لەدڵ ودەرونیاندا دەچەسپا، وە ئێمە پاداشتی گەورەمان دەدانەوە، وە ئەوساش ئەمانخستنە سەر ڕیگای ڕاست، ئەو ڕیگایەی کە دەیانگەیەنێت بەخوا وبە بەھەشت.

ھەر کەسێک گوێڕایەڵی خوا وپێغەمبەر بێت، ئەوا لەگەڵ ئەو کەسانەدا دەبێت کە خوای گەورە ناز ونیعمەتی خۆی بەسەردا ڕشتوون کە بچنە بەھەشتەوە، لە پێغەمبەران وڕاستگۆیان، ئەوانەی کەڕاستگۆیەکەیان تەواو کرد بە باوەڕ ھێنان بەوەی پێغەمبەر پێی ھاتووە وە کاریشیان پێکردووە، وە لەگەڵ ئەوانەشدا دەبێت کە لەڕێگای خوادا گیانی خۆیان بەخت کرد، وە لەگەڵ پیاوچاکاندا دەبێت ئەوانەی کە ڕواڵەت و ناواخنی خۆیان چاک کردووە بەوەش کاروکردەوەیان چاک بوو، ئای چەند خۆشە مرۆڤ ھاوڕیی ئەوانە بێت لەبەھەشتدا.

ئەو پاداشتەی کە باسکرا، فەزڵی خوای گەورەیە بۆ بەندەکانی، وە خوای گەورەش بەسە کە ئاگادار بێت بە حاڵ و گوزەرانیان، وە پاداشتی ھەرکەسێکیان بداتەوە لەسەر ئەو کار وکردەوانەی کە ئەنجامیان داوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وە شوێن پێغەمبەرەکەی کەوتوون، ئاگاداری دوژمنەکاناتن بن، ئەویش بەوەی تەواوی ئەو ھۆکارانە بگرنە بەر کە پێویستن بۆ جەنگان لەگەڵیاندا، جا بۆیە دەستە دەستە بۆیان دەرچن، یان ھەمووتان بەدەستە جەمعی بچنە دەرەوە بۆیان، ھەر حاڵێکیان بەو شێوەی کە بەرژەوەندی خۆتانی تێدا دەبیننەوە، وە گورزی توندیش لەدوژمنەکانتان بوەشێنن.

بێگومان دەستەیەک لەناو ئێوەدان ئەی موسڵمانان لەبەر ترسنۆکی خۆیان دەرناچن بۆ کوشتاری دوژمنەکانتان، وە خەڵکی تریش سارد دەکەنەوە، ئەوانیش دووڕوەکان و باوەڕدارە لاوازەکانن، جا ئەگەر ھاتوو ئێوە کوشتارتان لێکرا و لەجەنگدا شکان ئەوا ھەریەک لەو دووڕوانە لە خۆشیدا دەڵێن: باش بوو لەگەڵ ئەوانەدا نەبووم وە بەسەلامەتی دەرچووم، خوا چاکەی لەگەڵ کردم کە ئامادەی جەنگ نەبووم لەگەڵیان تاوەکو دووچاری ئەوە نەبم کە دووچاری ئەوان بوو.

خۆ ئەگەر ھاتوو بەفەزڵی خوا سەرکەوتن و دەستکەوتەکانی جەنگ بەشتان بوو، ئەوا بێگومان ئەو دووڕوانەی کە لەجیھاد وتێکۆشان دواکەوتن، بەڕاشکاوی ھەروەک کەسێک لەپێشدا ھیچ پەیوەندی وناسراویەکیان نەبووبێت لەگەڵتاندا دەڵێن: خۆزگایە ئێمەش لەو جەنگەدا لەگەڵ ئێوەدا بوینایە، تاوەکو ئەوەی ئەوان بەدەستیان ھێنا ئێمەیش بەدەستمان بھێنایە.

دەسا با باوەڕدارانی ڕاستەقینە لەرێگای خوا لەگەڵ بێباوەڕان بجەنگن تاوەکو ووشەی خوا بەرز وبڵند بێت، ئەو باوەڕدارانەی کە ژیانی دونیا دەفرۆشن ھەرچەند حەزیشیان لێیەتی بە ژیانی دواڕۆژ، بۆیە ھەرکەسێک لەپێناو بەرز وبڵندی ووشەی خوا بجەنگێت وە لەو پێناوەشدا بکوژرێت وشەھید بێت، یان زاڵ وسەرکەوێت بەسەر دوژمنەکەیدا، ئەوا خوای گەورە پاداشتی زۆر گەورەی دەداتەوە، ئەویش ڕەزامەندی خوا و چوونە بەھەشتی ھەتاھەتاییە.

ئەی باوەڕداران چی ڕێگرییەک ھەیە لەوەی کە جیھاد وتێکۆشان نەکەن لەڕێگای خوا بۆ بەرزکردنەوەی ووشەی (لا إلە إلا اللە)، وە بۆ ڕزگار کردنی لاوازان وچەوساوانی پیاوان وژنان ومناڵان، ئەوانەی ھاوار دەکەن لەخوا و دەڵێن: ئەی پەروەردگارمان لەشاری مەککە دەرمانبکە کە دانیشتوانەکەی ستەمکارن بەوەی ھاوەڵ بڕیار دەدەن بۆ خوا وە دەست درێژی دەکەنە سەر بەندەکانی خوا، ئەی پەروەردگار لای خۆتەوە یارمەتیدەرێکمان بۆ بڕیار بدە وکاروبارەکانمان بدە دەستی کە چاودێریمان بکات و بمانپارێزێت، و زەرەر وزیانمان لێ دوور بخاتەوە.

باوەڕدارانی ڕاستگۆ لەڕێگای خوا لەپێناو بەرزکردنەوەی ووشەی (لا إلە إلا اللە) دەجەنگن، وە بێباوەڕانیش لەڕێگای خواکانی خۆیان دەجەنگن. کەوابوو ئەی باوەڕداران ئێوە لەگەڵ دۆست وھاوکارەکانی شەیتان بجەنگن، بێگومان ئەگەر ھاتوو لەگەڵیان جەنگان ئەوا زاڵ دەبن بەسەریاندا، چونکە پیلان وفڕوفێڵی شەیتان لەبەرامبەر دەسەڵاتی خوادا زۆر لاواز وسستە، بەشێوەیەک ھیچ ناتوانێت ھیچ زیانێک بەوانە بگەیەنێت کە پشت بەخوای گەورە دەبەستن.

ئەی پێغەمبەر ئایا ئاگاداری کاری ھەندێک لەھاوەڵانت نەبویت کاتێک کە داوایان کرد کە خوا جیھاد وتێکۆشانیان لەسەر فەرز بکات، پیانووترا: واز لە جەنگ کردن بھێنن، وە نوێژەکانتان ئەنجام بدەن، وە زەکاتی ماڵ وسامانتان دەربکەن -ئەمە پێش فەرز بوونی جیھاد بوو- جا کاتێک کۆچیان کرد بۆ شاری مەدینە، وە ئیسلام و موسڵمانان بوون بەخاوەنی ھێز، وە جیھاد وتێکۆشان لەسەریان فەزر کرا، ئەمەش ناڕەحەت بوو لەسەر ھەندێکیان، بۆیە ئەو ھێندە چۆن دەترسان لەخوا ئاوا وبگرە زیاتریش لە دوژمنەکانیان دەترسان، وە ووتیان: ئەی پەروەردگارمان: بۆچی جیھاد وجەنگ کردنت لەسەر فەرزکردین؟ خۆزگە ماوەیەکی تر دوات دەخست تاوەکو کەمێک تام وچێژمان لەدونیا وەردەگرت، جا تۆیش ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ژیان وگوزەران وخۆشیەکانی دونیا ھەرچەند بێت ھەر تێدا دەچێت ودەفەوتێت، وە ژیانی دواڕۆژ لەبەر ئەوەی ناز ونیعمەتەکانی ھەمیشەیین چاکتر وباشترە بۆ ئەو کەسانەی کە لەخوا ترسن، وە باش بزانن بە ئەندازەی ئەو ڕشتەیە لەناو ناوکی خورمادایە ستەمیان لێ ناکرێت بەوەی لە کار وکردەوە باشەکانیان کەم بکاتەوە.

دڵنیا بن ئەگەر کاتی خۆی ھات لە ھەر جێگایەک بن مردن پێتان دەگات، ئەگەر بێتو لەناو کۆشک وقەڵای سەخت وقایمدا بن و دووریش بن لە گۆڕەپانی جەنگ و جیھاد، ئەگەر ئەو دووڕوانە ناز ونیعمەتی ڕزق وڕۆزی و مناڵ وکوڕو کاڵی زۆریان پێ بدرێت دەڵێن: ئەوە لەخواوەیە، وە ئەگەر توشی ناخۆشی و ناڕەحەتی بوونەوە لە ماڵ ومناڵ وڕزق وڕۆزیان ڕەش بینین بەتۆ وەدەڵێن: ئەی پێغەمبەر ئەمە لە نەھامەتی و شومی تۆوەیە، جا تۆیش ئەی پێغەمبەر لەوەڵامیاندا بڵێ: ھەرچی خۆشی وناخۆشی ھەیە ھەر ھەمووی بە قەزا وقەدەر وبڕیاری خوایە، ئەوە ئەو خەڵکە چیان بەسەر ھاتووە کە بەو شێوەیە قسە دەکەن؟ خەریکە لە مەبەستی ئەو قسانە تێ نەگەن کە بۆیان دەکەیت؟!

ئەی نەوەکانی ئادەم ھەر خۆشی وناز ونیعمەتێکت پێدرا لە ڕزق وڕۆزی وبەخشینی مناڵ ئەوە بەفەزڵی خوای گەورە لە ئەوەوەیە، وە ئەگەر ھەر ناخۆشی وبەڵا وموسیبەتێک تووشی خۆت و ماڵ ومناڵ و ڕزق وڕۆزیت بوو، ئەوە چاک بزانە ھەر ھەمووی بەھۆی ئەنجامدانی ئەو گوناھو تاوانانەوەیە کە ئەنجامی دەدەیت، ئەی پێغەمبەر ئێمە تۆمان بۆ ھەموو خەڵکی نارد تاوەکو پەیامەکەی پەروەردگارتیانی پێ بگەیەنیت، خوایش بەسە کە ئاگادار وشاھید بێت بەسەرتەوە کە ڕاستگۆ بویت لە گەیاندنی پەیامەکەت پێیان لەو بەڵگە ونیشانانەی کە بۆت ھێنان.

ھەر کەسێک گوێڕایەڵی پێغەمبەری خوا بکات بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لەو شتانەی کە قەدەغەی کردوون، ئەوە بێگومان وەڵامی فەرمانی خوای گەورەی داوەتەوە، وە ھەر کەسێکیش پشت ھەڵکات لە گوێڕایەڵی تۆ ئەی پێغەمبەر تۆ ھیچ دڵ گران مەبە لێی، چونکە ئێمە تۆمان ڕەوانە نەکردووە کە چاودێر بیت بەسەریانەوە تاوەکو کاروکردەوەکانیان تۆمار بکەیت، بەڵکو ئەوە ئێمەین کاروکردەوەیان تۆمار دەکەین ولێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەکەین لەسەری.

ئەی پێغەمبەر دووڕوەکان بەزمان ولەڕوو پێت دەڵێن: گوێرایەڵی فەرمانەکانتین و بەجێیان دەھێنین، بەڵام کاتێک لای تۆ چوونەوە دەرەوە کۆمەڵێکیان بەنھێنی پیلانت لەدژ دەگێڕن، پێچەوانەی ئەوەی کە بۆیان ئاشکرا دەکرێت، خوای گەورەش ئاگادارە لەپیلان وفڕوفێڵیان، وە تۆڵەی ئەو کارەیان لێ دەسێنێتەوە، تۆ ھیچ گوێیان مەدەرێ و ئاوەڕیان لێ مەدەرەوە، کاروباری خۆت بدە دەست خوای گەورە و تەنھا ھەر پشت بەو ببەستە، چونکە خوات بەسە کە ئاگادارت بێت وپشتی پێ ببەستیت.

ئەوانە بۆچی بیر لەمانا و مەبەستەکانی قورئانی پیرۆز ناکەنەوە ولە نھێنیەکانی ناکۆڵنەوە تا بۆیان ڕوون بێتەوە کە ھیچ جیاوازی و دژ یەکیەکی تێدا نیە، تاوەکو ڕاستی ئەو شتەیان بۆ ڕوون بێتەوە کە تۆ ھێناوتە، چونکە ئەم قورئانە ئەگەر بھاتایە لەلایەن غەیری خواوە بوایە ئەوا ناکۆکی ودژیەکیت لە حوکمەکانی وە جیاوازی زۆرت بەدی دەکرد لە مانا ومەبەستەکانیدا، بەڵام مادام قورئان فەرمایشتی خوایە ھیچ ناکۆکی و دژیەکیەکی تێدا بەدی ناکەیت.

ئەو دووڕوانە ئەگەر ھاتوو ھەواڵێکی خۆشیان پێ بگات لەبەدەستھێنانی ئەمن و ئاسایش، یان ناخۆش و ترسناک لە ترساندن و خەفەتبار کردنی موسڵمانان، ئەوا خێرا ئاشکرای دەکەن وبڵاوی دەکەنەوە، ئەگەر بھاتایە کەمێک خۆیان بگرتایە و بیانگێرایەتەوە بۆ لای پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم)، و کەسانی خاوەن ڕا و زانا و ئامۆژگاریکاران، ئەوا خاوەن سەلیقەکان دەیانزانی کە چی ھەڵویستێکیان ھەبێت لە بڵاوە پێکردنی ئەو ھەواڵە یان بەنھێنی ھێشتنەوە و شاردنەوەی، ئەگەر فەزڵی خوا بە ئیسلام و ڕەحمکردنی پێتان بەدابەزاندنی قورئان نەبوایە کە لەسەر باوەڕ دایمەزراندن، وە دووڕوەکانی پێوە گیرۆدە کرد، ئەوا ئێوەش ھەمووتان کەمێکتان نەبێت شوێن شەیتان و فڕوفێڵی و وەسوەسەکانی دەکەوتن.

ئەی پێغەمبەری خوا لەپێناو بەرزکردنەوەی ووشەی (لا إلە إلا اللە) بجەنگە، ئیتر تۆ لەغەیری خۆت ھیچ مەپرسە وە خۆتیانی پێوە سەرقاڵ مەکە، چونکە تۆ تەنھا بەرپرسیت لە خۆت کە ئامادە وساز بیت بۆ جەنگ وجیھاد وتێکۆشان لەگەڵ بێباوەڕان، وە ھانی باوەڕدارانیش بدەیت کە بجەنگن لەگەڵیاندا، تاوەکو بەو جەنگ وتێکۆشانە لەگەڵیان خوای گەورە دوورتان بخاتەوە لەشەڕ وخراپەی بێباوەڕان، بێگومان ھێز وھەڵمەت وتۆڵەی خوای گەورە سەختر وتوند وتیژترە.

ھەرکەسێک ھەوڵبدات لەپێناو خێر وخۆشی کەسانی تر، ئەوا بەشێکی باشی لەو خێر وچاکە و پاداشتە بۆ دەبێت، وە ھەرکەسێکیش ھەوڵبدات بۆ ھەر کارێکی خراپە کە دووچاری کەسانی تری بکات، ئەوا بەشێکی لەو کارە خراپە بۆ دەبێت وتۆڵەی لێ دەسەنرێتەوە، خوای گەورەش ھەمیشە بەسەر ھەموو شتێکدا کە مرۆڤەکان ئەنجامی دەدەن بەتوانا وچاودێرە، وە تۆڵە وپاداشتیان لەسەر دەداتەوە، جا بۆیە ھەرکەسێک لەئێوە ئەگەر ھۆکاری ھەر خێر وچاکەیەک بوبێت ئەوا بەشی دەبێت تێیدا، وە ئەگەر ھۆکاری ھەر شەڕ وخراپەیەک بووبێت بێگومان تۆڵەی لێ دەسەنرێتەوە.

ئەگەر ھەر کەسێک سەلامی لێکردن ئەوا بەجوانتر لەوەی خۆی، یان وەک خۆی وەڵامی بدەنەوە، بێگومان وەڵامی باشتر وجوانتریش چاکترە، لەڕاستیدا ھەرچی ئێوە ئەنجامی دەدەن خوای گەورە تۆماری دەکات ودەیپارێزێت، وە پاداشتی ھەموو کەسێکیش لەسەر کاروکردەوەی دەداتەوە.

خوای گەورە (اللە) نەبێت ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نیە جگە لەخۆی، ئەو ھەر ھەمووتان لە سەرەتا تا کۆتاتان کۆ دەکاتەوە لەڕۆژی دواییدا، ئەو ڕۆژەی کە ھیچ گومانێکی تێدا نیە، تاوەکو پاداشت وتۆڵەی کاروکردەوەی ھەمووتان بداتەوە، وە ھیچ کەسێکیش وەک خوای گەورە ڕاستگۆ نیە لە ووتار و گوفتاریدا.

ئەی باوەڕداران ئێوە چیتان بەسەر ھاتووە کە بوون بەدوو دەستەی جیاواز سەبارەت بەو دووڕوانە، دەستەیەک دەڵێن: با لەبەر بێباوەڕیان بجەنگین لەگەڵیاندا، دەستەیەکی تر دەڵێن: لەبەر باوەڕەکەیان کە بەسەر زارەکی ھێناویانە با واز بھێنن لەجەنگ کردن لەگەڵیان، نەدەبوو ئێوە ڕاتان جیاواز بێت دەربارەیان، چونکە خوای گەورە بەھۆی گومڕایی وکاروکردەوەی خراپیانەوە بە بێباوەڕ دایناون، ئایا ئێوە دەتانەوێت ڕێنوینی کەسانێک بکەن کە خوای گەورە سەرکەوتووی نەکردوون بە سەر ڕێگای ھەق وڕاستی؟ جا بۆیە ھەر کەسێک خوا گومڕای بکات ئەوا ھەرگیز رێگای بەرەوە بەھەشت چوون نادۆزێتەوە.

دووڕوەکان ئاواتە خوازی ئەوەن ھەروەک چۆن خۆیان بێباوەڕن ئێوەش بێباوەڕ بونایە بەوەی دابەزیوە بۆتان، ئەو کاتە ھەردوولاتان وەک یەک بوونایە، جا بۆیە لەبەر دوژمنایەتیان ھیچ کەسێک لەوان نەکەن بەدۆست وپشت وپەنای خۆتان تا ئەو کاتەی کۆچ دەکەن لەڕێگای خوا، کۆچ دەکەن لەووڵاتی بێباوەڕ وموشریکانەوە بۆ ووڵاتی ئیسلام وموسڵمانان بۆ ئەوەی بەڵگە بێت لەسەر ئیمان وباوەڕیان، جا ئەگەر ھاتوو پشتیان ھەڵکرد وبەردەوام بوون لەسەر ئەو حاڵەی خۆیان، ئەوا لەھەر جێگایەک پێیان گەیشتن بیانگرن و بیانکوژن، وە ھیچ کەس لەوان مەکەن بەدۆستی خۆتان وکاروباری خۆتانیان مەدەنە دەست، وە یارمەتیان لێوەرمەگرن دژ بە دوژمنەکانتان.

جگە ئەوانەیان نەبێت کە پەنا دەبەنە بەر ھۆز وتیرەیەک کە پەیمان و بەڵێن لەنێوانتاندا ھەیە کە لەگەڵ یەک نەجەنگن، یان مەگەر ئەو کەسانەی بەناچاری ھاتنە لاتان ودوودڵ بوون لەگەڵتان جەنگ بکەن یان لەگەل تیرە وھۆزەکەی خۆیان بجەنگن، ئەگەر خوای گەورە بیویستایە زاڵی دەکردن بەسەرتاندا ودەجەنگان لەگەڵتان، بۆیە سوپاسی خوا بکەن کە پاراستونی لەوان، وە ڕووبەڕویان مەبنەوە، مەیانکوژن وبەدیلیان مەگرن، وە ئەگەر ھاتوو ئەوان خۆیان لادا ولەگەڵتان نەجەنگان، وە گوێڕایەڵتان بوون و ئاشتیان ھەڵبژارد، ئیتر خوای گەورە ھیچ ڕێگایەکی نەداوە بەئێوە کە دەستیان بۆبەرن ولەگەڵیان بجەنگن وبەدیلیان بگرن.

ئەی باوەڕداران کۆمەڵێکی تر لە دووڕوەکان بەدی دەکەن کە بەسەر زارەکی وبەڕواڵەت باوەڕی خۆیانتان بۆ ئاشکرا دەکەن تاوەکو پارزێراو بن وترسیان نەبێت لێتان، وە بێباوەڕیان بۆ ھۆز وخزمانی خۆیان ئاشکرا دەکەن تاوەکو ئەوانیش ئەمین بکەن وترسیان نەبێت لێیان ئەگەر گەڕانەوە بۆلایان، وە ھەر کاتێکیش بۆیان بکرێت وبلوێت بۆیان ئەوا دەچنەوە ناو شیرک وبێباوەڕیەکەی خۆیان، جا ئەگەر ھاتوو وازیان نەھێنا لە جەنگ کردن لەگەڵتان وە دەستی ئاشتیان بۆ درێژ نەکردن، وە وازیان نەھێنا لێتان، ئەوا لەھەر جێگایەک گەیشتن پێیان و بینیتان بیانگرن وبیانکوژن، ئا ئەوانەی ئەوە سیفات وڕەوشتیانە دەسەڵاتمان پێتان داوە کە بیانگرن وبیانکوژن وە چۆن بۆتان گونجا درێغی مەکەن، ئەمەش بەڵگەی ڕوون ئائشکراییە کە خوای گەورە داویەتی پێتان.

نابێت باوەڕدار باوەڕدار بکوژێت بەخەتا و بەھەڵە نەبێت، ھەرکەسێک باوەڕدارێک بەھەڵە بکوژێت ئەوا دەبێت کۆیلەیەکی باوەڕدار لە تۆڵەیدا ئازاد بکات، وە خزمانی بکوژەکەیش ئەو خزمانەی کە میراتی لێ دەبەن دەبێت خوێنێک بدەن بە کەسوکاری کوژراوەکە، مەگەر لێی خۆش بن ئەو کاتە پێدانی خوێنەکە واجب نابێت لەسەریان، ئەگەر ھاتوو کوژراوەکە باوەڕدارێک بوو لەتیرەیەکی خوانەناسی دوژمنتان بوو، ئەوا ئەو کاتە دەبێت کۆیلەیەکی باوەڕدار ئازاد بکات وخوێن پێدان واجب نابێت، وە ئەگەر ھاتوو کوژراوەکە باوەڕدار نەبوو بەڵام لەو تیرە وھۆزە بوو کە ئێوە لەگەڵیان پەیمان وبەڵێنتان ھەیە، وەک ئەھلی زیمە، ئەوا ئەو کاتە واجبە لەسەر خزمانی میراتگری بکوژەکە خوێنێک بدەن بە کەسوکاری کوژراوەکە، وە بکوژەکەیش کۆیلەیەکی باوەڕدار ئازاد دەکات، ئەگەر ھاتوو کۆیلەی دەست نەکەوت ئازادی بکات، یان دەسەڵاتی نەبوو کۆیلە بکڕێت، ئەوا دەبێت دوو مانگ لەسەریەک بەبێ نێوان کەوتن بەڕۆژوو بێت، بۆ ئەوەی خوای گەورە تەوبەی لێ وەرگرێت لەسەر ئەو کارەی کە کردویەتی، وە خوای گەورە زانایە بە کاروکردەوە و نیەتی بەندەکانی، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە شەریعەت ویاسا و بەڕێوەبردنی کارەکانیدا.

وە ئەگەر ھەرکەسێک باوەڕدارێک بە دەست ئەنقەست و بەناھەق بکوژێت، ئەوا سزا و تۆڵەکەی دۆزەخی ھەتاھەتاییە، ئەگەر ھاتوو ئەو کوشتنە بە حەڵاڵ بزانێت یان تەوبەی لێ نەکات، وە خوای گەورەش توڕە دەبێت لێی و نەفرینی لێ دەکات و لە ڕەحمی خۆی دەری دەکات، وە سزایەکی زۆر گەورەی بۆ ئامادە کراوە، لە تۆڵەی ئەو گوناھە گەورەی ئەنجامی داوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وشوێن پێغەمبەرەکەی کەوتوون ئەگەر ھاتوو چوونە دەرەوە بۆ جیھاد وتێکۆشان، ئەوا بەباشی بکۆڵنەوە لەو خەڵکەی کە دەجەنگن لەگەڵیاندا، وە بەو کەسە مەڵێن کاتێک ئەوە ئاشکرا دەکات کە بەڵگە بێت لەسەر موسڵمان بوونی تۆ باوەڕدار نیت، وە پێی مەڵێن ئەوەی کە وای کردووە کە موسڵمان بوونی خۆت ئاشکرا بکەیت ترستە لە ڕژانی خوێن و بردنی ماڵوسامانەکەت،ئەو کاتە بیکوژن تەنھا لەپێناو بەدەستھێنانی ھەندێک کەلوپەلی بێ نرخی دونیایی وەک غەنیمەت ودەستکەوتەکانی جەنگ، ئەوە بزانن خوای گەورە دەستکەوتی گەورەتری لایە، کە باشتر وچاکترە لەو دەستکەوتانەی کە ئێوە بەتەمانی، ئەوە بزانن ئێوەش کاتی خۆی بەو شێوەیە بوون کە باوەڕی خۆتان دەشاردەوە لە ھۆز وتیرەکەی خۆتان، بەڵام خوای گەورە بە ئاینی پیرۆزی ئیسلام منەتی کرد بەسەرتاندا وخوێنتانی پاراست لەڕشتن جا بۆیە پەلە مەکەن باش لەو کارە بکۆڵنەوە کە ئەنجامی دەدەن، خوای گەورە ھیچ شتێکی لاشاراوە نیە لەکاروکردەوەتان ھەرچەند ووردیش بێت، وە پاداشتان لەسەر ھەموویشی دەداتەوە.

ئەو باوەڕدارانەی دانیشتوون و جیھاد وتێکۆشان ناکەن جگە ئەوانەیان نەبێت کە بیانوی شەرعیان ھەیە وەک نەخۆش ونابیناکان، یەکسان نین لەگەڵ ئەو باوەڕدارانەی کە لە ڕێگای خوا جیھاد وتیکۆشان دەکەن بەماڵ و سامان و گیانیان، ئەو باوەڕدارانەی کە بە ماڵ وسامان وگیانیان لەڕێگای خوا جیھاد دەکەن و تێدەکۆشن خوای گەورە بە پلەیەک فەزڵی داون بەسەر ئەوانەی دانیشتون و جیھاد وتێکۆشان ناکەن، ئەوانەی کە جیھاد دەکەن ولەڕێگای خوا تێدەکۆشن لەگەڵ ئەوانەش کە لەبەر بیانویەکی شەرعی ناتوانن جیھاد وتێکۆشان بکەن خوا بەڵێنی پاداشتی بەرز وبەنرخ وچاکی داوە بەھەردوولایان، وە خوای گەورە لەلایەن خۆیەوە بە پاداشتێکی گەورە ومەزن فەزڵی موجاھیدین وتێکۆشەرانی داوە بەسەر کەسانی دانیشتوودا.

ئەم پاداشتە گەورەیە چەندین پلەیە ھەندێکیان بەسەر ھەندێکی تریانەوەن، لەگەڵ لێخۆش بوون لە گوناھەکانیان و میھرەبانی خۆی بۆیان، وە خوا ھەمیشە لێبوردەی میھرەبانە بەرامبەر بەندەکانی.

بێگومان ئەوانەی کە فریشتەکان گیانیان کێشان لەکاتێکدا ئەوان زوڵم وستەمیان لەخۆیان کرد بە وازھێنان لەکۆچکردن لە نیشتمانی بێباوەڕانەوە بۆ نیشتمانی باوەڕداران، ئەو فریشتانە لەکاتی گیان کێشانیاندا بەسەرە زەنشتی کردنەوە پێیان ووتن: باشە ئێوە لەکوێ بوون؟ لەبەرچی کۆچتان نەکرد بۆلای باوەڕداران؟ جیاوازی ئێوە چی بوو لەگەڵ بت پەرستەکان؟ ئەوانیش بەبیانوھێنانەوە لەوەڵامیاندا دەڵێن: ئێمە لاواز وبێدەسەڵات بووین کەھیچ ھێز و دەرەتانێکمان نەبوو کە بۆ ھیچ لایەک کۆچ بکەین وبەرگری پێ لەخۆمان بکەین، جارێکی تر فریشتەکان بە سەرزەنشتی کردنەوە پێیان دەڵێنەوە: ئایا ووڵات و زەوی خوای گەورە فراوان نەبوو کە کۆچی بۆ بکەن تاوەکو دڵنیابن لە ئاین وگیانی خۆتان وزەلیل وسەرشۆڕتان نەکەن، جێگا وڕێگای ئەوانەی کۆچیان نەکرد ئاگری دۆزەخە، کە خراپترین چارەنووسە بۆیان.

ئەو پیاو وژن ومناڵانە نەبێت کە خاوەن بیانوی شەرعی بوون کە ھیچ ھێزێکیان نەبوو کە بتوانن بەرگری پێ لەخۆ بکەن لە بەرامبەر زوڵم وستەمی ستەمکاران، وە شارەزای ھیچ ڕێگایەکیش نین کە خۆیان پێ ڕزگار بکەن لە ستەمی ئەوان، ئەوانە ئومێد ھەیە کە خوای گەورە بە میھرەبانی ولوتفی لێیان ببورێت، وە خوای گەورە لە بەندەکانی خۆش دەبێت، وە چاوپۆشی دەکات لەوانەی تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای.

ئەو پیاو وژن ومناڵانە نەبێت کە خاوەن بیانوی شەرعی بوون کە ھیچ ھێزێکیان نەبوو کە بتوانن بەرگری پێ لەخۆ بکەن لە بەارمبەر زوڵم وستەمی ستەمکاران، وە شارەزای ھیچ ڕێگایەکیش نین کە خۆیان پێ ڕزگار بکەن لە ستەمی ئەوان، ئەوانە ئومێد ھەیە کە خوای گەورە بە میھرەبانی ولوتفی لێیان ببورێت، وە خوای گەورە لە بەندەکانی خۆش دەبێت، وە چاوپۆشی دەکات لەوانەی تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای.

ھەرکەسێک لەبەر ڕەزامەندی خوا کۆچ بکات لە نیشتمانی بێباوەڕانەوە بۆ نیشتمانی ئیسلام وموسڵمانان، ئەوا لەو وڵاتەی بۆی دەچێت گەلێک جێگا وشوێنی باشی حەوانە و ڕزق وڕۆزی فراوان و سەربەرزی بۆ دەبێت ودەکەوێتە حەوانەوە، وە ھەرکەسێک لەماڵی خۆی دەرچێ وکۆچ بکات بۆلای خوا وپێغەمبەرەکەی، وە پاشان پێش ئەوەی بگاتە ئەو جێگایەی بۆی دەچێ و کۆچی بۆ دەکات، مردن یەخەی گرت ووەفاتی کرد، ئەوا بێگومان پاداشتی لای خوای گەورە بۆ جێگیر بووە، وە لەبەر ئەوەی نەگەیشتووەتە جێگای کۆچەکەی ھیچ زیانێکی پێ ناگات، وە خوای گەورە لێبوردەی ئەو بەندانەیەتی کە تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای، وە میھرەبانە بەرامبەریشیان.

وە ئەگەر سەفەرتان کرد بەسەر زەویدا ئەوا هیچ گوناهبار نابن ئەگەر نوێژە چوار ڕکاتەکان کورت بکەنەوە -قەسریان بکەن- بۆ دوو ڕکات ئەگەر ترسان لەوەى تووشی ناڕەحەتیەک بن لەلایەن کافرەکان، بەڕاستی دوژمنایەتی کافرەکان بۆ ئێوە دوژمنایەتییەکی ئاشکرا و ڕوونە و هەروەها لە سەحیحی سونەتدا هاتووە کە کورتکردنەوەى نوێژ لەکاتی سەفەردا ڕێگەپێدراوە ئەگەرچیش ترس نەبێت.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر ھاتوو لەناو سوپادا بوویت لەکاتی جەنگ کردندا، وە وویستت کە نوێژ بۆ موسڵمانان بکەیت، ئەوا سوپاکە بکە بەدوو دەستەوە، دەستەیەکیان لەگەڵ خۆتدا ھەڵدەسن نوێژەکەیان دەکەن، وە چەکەکانیان با بەخۆیان بێت، وە دەستەکەی تریان لە پاسەوانی ئەواندا بن، جا ئەگەر دەستەی یەکەم ڕکاتی یەکەمیان کرد لەگەڵ پێش نوێژەکەیاندا ئەوا نوێژەکە بۆ خۆیان تەواو دەکەن، جا ئەگەر نوێژەکەیان تەواو کرد دەڕۆن لەپشتی ئێوەوە ڕووبەڕووی دوژمن دەوەستن بۆ پاسەوانی ئێوە، جا پاشان ئەو دەستەیەی کە پێشتر لە پاسەوانیتاندا بوون و نوێژیان نەکردبوو دێن ڕکاتێک لەگەڵ پێش نوێژەکەدا دەکەن، جا کاتێک پێش نوێژەکەیان سەلامی دایەوە، ئەوا ھەڵدەسنەوە بۆ تەواو کردنی نوێژەکەیان، با ئەوان زۆر ئاگاداری دوژمنەکەیان بن و چەکەکانیان ھەڵبگرن، چونکە بێباوەڕان ئەواتەخوازی ئەوەن کە کاتێک ئێوە کە نوێژ دەکەن بێ ئاگابن لە چەک وکەلوپەلەکانتان بۆ ئەوەی بەیەکجار بدەن بەسەرتان و غافڵ گیرتان بکەن، وە ئەگەر بەھۆی باران بارینەوە تووشی ناڕەحەتی بوون یانەخۆش کەوتن ئەوا ھیچ گوناھێکتان ناگات لەو کاتەدا چەکەکانتان دانێن، بەپێی توانای خۆتان ئاگاداری دوژمن بن وھۆشیار بن لێیان، بێگومان خوای گەورە ئاگرێکی ڕسواکەری بۆ بێباوەڕان ئامادە کردووە.

ئەی باوەڕداران ئەگەر لەنوێژ بوونەوە ئەوا یادی خوا بکەن بە سبحان اللە والحمد للە واللە أکبر کردن، لە ھەموو بارێکتاندا بەپێوە بوون یان بە دانیشتنەوە بوون یان لەسەر تەنیشتان بوون، جا کاتێک کە ترستان نەما نوێژەکانتان بە تەواوی ئەرکان وواجبات وسوننەتەکانیەوە ھەروەک فەرمانتان پێکراوە ئەنجام بدەن، چونکە بێگومان نوێژ لەسەر باوەڕداران فەرزێکی دیاریکراوە، کە دروست نیە لەبەر بیانویەکی شەرعی نەبێت لەکاتی دیاری کراوی خۆی دوابخرێت، ئەمە ئەگەر نیشتەجێ بوون، بەڵام ئەگەر ھاتوو لەسەفەر و گەشتدا بوون ئەوا دروسته بۆتان نوێژەکانتان کورت وکۆ بکەنەوە.

ئەی باوەڕداران لەڕاونان و بەدواداچوونی دوژمنی بێباوەڕتان سست و کەمتەرخەم مەبن، ھەروەک چۆن ئێوە ئازارتان پێ دەگات لەکاتی ناڕەحەتی کوشتن وبریندار بوون بەھەمان شێوە ئەوانیش وەک ئێوە ئازاریان پێ دەگات، وە ئێوە تووشی چی بوون ئەوانیش تووشی دەبن، نەکەن وە نەھێڵن ئەوان لەئێوە ئارامگرتر بن، چونکە ئێوە ئومێدی پاداشت و سەرکەوتن وپشتگیری لەخوا دەکەن، وە خوای گەورە زۆر زانایە بە حاڵ وگوزەرانی بەندەکانی، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لەبەڕێوەبردن ویاسا و شەریعەتەکەیدا.

ئەی پێغەمبەر ئێمە قورئانمان بۆ سەر تۆ دابەزاند، کە بێگومان ھەر ھەمووی ڕاست و ھەقە، تاوەکو بەو قورئانە حوکمیان بکەیت و لەکاتی ناکۆکیەکانیاندا بەوەی خوا شارەزای کردویت وئیلھامی کردووە بۆت لەیەکیان جودا بکەیتەوە، نەک بە ھەواو وئارەزووی خۆت، وە ھەرگیز لایەنگر وپشتیوانی ناپاکان مەبە و بەرگریان لێ نەکەیت.

داوای لێخۆشبوون و چاوپۆشی بکە لەخوای گەورە، بێگومان خوای گەورە لێبووردەیە لەو بەندەیەی کە تەوبە دەکات ودەگەڕێتوە بۆلای، وە زۆریش میھرەبانە بۆی.

بەرگری مەکە لەھیچ کەسێک کە ناپاکی -خیانەت- دەکات و ڕۆدەچێت لە شاردنەوەی ناپاکیەکەیدا، وە خوای گەورە ئەو ناپاکە تاوانبارە درۆزنانەی خۆش ناوێت.

ئەوانە لەکاتی تاوان وگوناھکردندا خۆیان لەچاوی خەڵکی دەشارنەوە و دەترسن لێیان وشەرمیان لێدەکەن، بەڵام شەرم لەخوا ناکەن کە ھەمیشە لەگەڵیانە وئاگاداریانە بەتایبەتی ئەو کاتەی ئەوان بەشەودا قسەیەکیان دەکرد کە ھەرگیز خوای گەورە پێی ڕازی نیە، وەک بەرگری کردن لە گوناھباران و تۆمەتبار کردنی کەسانی بێ تاوان، وە ھەر کارێک ئەوان ئەنجامی بدەن بەئاشکرا وبەنھێنی خوای گەورە لێی بەئاگایە، وە ھیچ شتێکی لێ شاراوە نیە، وە تۆڵەی ھەموو کار وکردەوەیەکی خراپیان لێ دەکاتەوە.

ھا ئەی ئەوانەی کە زۆر مەبەستان کاری ئەوانەیە کە تاوان ئەنجام دەدەن، پشتیوانیتان کردن لێیان لە ژیانی دونیادا تاوەکو بێ گوناھیان بسەلمێنن و سزاکەیان لەسەر ھەڵبگرن، جا کێ ھەیە لەڕۆژی دواییدا بەرگری لەوانە بکات لەکاتێکدا خوای گەورە ئاگادارە بە ھەقیقەت وڕاستی ئەوان؟! وە کێ ھەیە پشتیوانیان بێت لەو ڕۆژەدا، بێگومان ھیچ کەسێک ناتوانێت.

ھەرکەسێک کارێکی خراپ ونالەبار بکات، وە یان بە گوناھکردن ستەم لەخۆی بکات، وە پاشان داوای لێخۆشبوون لەخوای گەورە بکات و دان بنێت بە گوناھەکەیدا، وەپەشیمانی دەربڕێت و واز لێ بھێنێت، ئەوا ھەمیشە خوای گەورە دەبینێت کە زۆر لێبووردە ومیھرەبانە، لێبوردەی گوناھەکانیەتی وە میھرەبانە وچاوپۆشی لێدەکات.

وە ھەر کەسێک گوناھێکی بچوک یان گەورە ئەنجام بدات ئەوا بێگومان ئۆباڵ وسزاکەی تەنھا بۆ خۆی دەبێت، وە ھیچ کەسێکی تری پێ گوناھبار نابێت، وە خوای گەورە زۆر زانایە بە کاروکردەوەی بەندەکانی، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە بەڕێوەبردن و یاسا وشەریعەتەکەیدا.

وە ھەرکەسێک بەھەڵە یان بەدەست ئەنقەست تاوانێک بکات، پاشان کەسێکی بێ تاوان تۆمەتبار بکات پێی، بێگومان ئەو کەسە بەو کارەی کۆڵێک درۆی گەورە و وتاوانی ئاشکرای لەکۆڵی خۆی ناوە.

جا ئەی پێغەمبەری خوا ئەگەر بەفەزڵ و میھرەبانی خوا نەبوایە و ئەو نەیپاراستیتایە لەوانەی کە ناپاکی بەرامبەر بەخۆیان دەکەن ئەوا سەریان لێ دەشێواندی و گومڕایان دەکردیت لەسەر ھەق، بەوەی کە بەناھەق و نادادی دادوەری و حوکمت دەکرد، جا ئەوانە لەڕاستیدا تەنھا خۆیان گومڕا دەکەن، چونکە سەرەنجامی ئەو خراپە و ھەوڵی گومڕاکردنە ھەر بۆ خۆیانە، وە خوای گەورە قورئان و سوننەتی بۆت دابەزاندووە، وە فێری ڕێنمونی و ھیدایەت و نور و ڕوناکی کردیت کە پێشتر ھیچت لێ نەدەزانی، وە فەزڵی خوای گەورە بەسەرتەوە زۆر گەورەیە بە پێغەمبەرایەتی و پاراستنت لە ناحەزان.

زۆربەی چپە وئەو قسانەی زۆرێک لەخەڵکی بەنھێنی دەیکەن ھیچ خێر وسودێکی تێدا نیە، مەگەر چپە و قسەیەک کە فەرمان بە خێرکردن وچاکەیەک بکات کە شەریعەتی ئیسلام فەرمانی پێکردبێت وعەقڵ وژیریش پشتگیری بکات، یان چپەیەک کە مەبەست لێی ئاشتەوای نێوان کەسە ناکۆکەکان بێت، جا ھەر کەسێک لەپێناو ڕەزامەندی خوای گەورە ئەو کارە بکات ئەوا ئێمە پاداشتی گەورەی دەدەینەوە.

ھەرکەسێک پاش ئەوەی ڕێگای ھەق وڕاستی بۆ ڕوون بویەوە دژایەتی پێغەمبەری خوا وئەو شەریعەتە بکات کە ھێناویەتی، وە شوێن ڕێگا وڕێبازی غەیری باوەڕداران بکەوێت، ئیتر ئێمە وازی لێ دەھێنین بۆ خۆی وئەو ڕێبازەی کە ھەڵیبژاردووە، وە ھیچ کاتێک سەرکەوتووی ناکەین وڕێگای ھەق وڕاستی پێنیشان نادەین لەبەر ئەوەی بە ئەنقەست پشتی لە بەرنامەکەی خوا کردووە، وە لە پاشەڕۆژیشدا دەیخەینە ناو ئاگری دۆزەخەوە کە ئاھو دادی بێت بەدەست گەرماکەیەوە، ئای چەند جێگایەکی خراپە بۆ ئەو کەسانەی تێی دەچن.

بێگومان خوای گەورە لەو کەسە خۆش نابێت کە ھاوەڵی بۆ پەیدا دەکات، بەڵکو کەسی ھاوەڵ پەیداکەر بە ھەمیشەیی لەئاگری دۆزەخدا دەمێنێتەوە، وە جگە لە ھاوەڵ بڕیاردان خوای گەورە لە ھەموو گوناھێکی تر خۆش دەبێت بۆ ھەر کەسێک کە بەڕەحم ومیھرەبانی وفەزڵی خۆی بیەوێت، جا ھەرکەسێک لەگەڵ خوای گەورەدا کەسێکی تر بکاتە ھاوەڵی ئەو ئەوە بێگومان گومڕا بووە و ھەق وڕاستی وون کردووە، وە زۆر زۆریش لێی دوور کەوتوەتەوە، چونکە ئەو خالق ومەخلوقی ھێناوەتە یەک ئاست ویەکسانی کردوون.

ئەو ھاوەڵ بڕیاردەرانە لەگەڵ خوا ھانا وھاوار بۆ بتانێک دەبەن ودەیانپەرستن کە بۆ خۆیان ناوی مێینەیان لێناون وەک بتەکانی لات و عوزا، کە نە سوودیان ھەیە و نه زیانیش بەکەس دەگەیەنن، لەڕاستیدا ئەوانە تەنھا شەیتان دەپەرستن کە لە فەرمان وگوێڕایەڵی خوای گەورە دەرچوو کە ھیچ خێرێکی لێ چاوەڕوان ناکرێت، چونکە ئەو فەرمانی پێکردن کە بەندایەتی بۆ ئەو بتانە بکەن و بیانپەرستن.

ھەر بۆیە خوای گەورە شەیتانی لەڕەحم ومیھرەبانی خۆی دەکرد، جا سەرەنجام شەیتان سویندی بە پەروەردگاری خوارد و ووتی: شەرت بێت لە بەندەکانی تۆ بەشێکی داریکراویان بۆ خۆم دابڕم و بیانبەم بۆ دۆزەخ ولە ھەق وڕاستی لایاندەم وگومڕایان بکەم.

وە شەیتان ووتیشی: دەبێت لەڕاستە ڕێگاکەی تۆ لایاندەم و ھەڵیاندێرم، وە پەیمان وبەڵێنی درۆیان پێ ئەدەم تاوەکو ئەو گومڕاییەی لەسەرینی بۆیان بڕازێنمەوە، وە فەرمانیان پێبکەم کە گوێی ئاژەڵ و مەڕ وماڵاتیان ببڕن وبیکەنە نیشانەی حەرام بونیان لەکاتێکدا خوای گەورە حەڵاڵی کردووە بۆیان، وە فەرمانیان پێبکەم کە دروستکراوەکانی خوا وفیترەتی پاکیان بگۆڕن، جا ھەرکەسێک جگە لەخوا شەیتان بکات بە پشتیوان و پشتگیر ودۆستی خۆی وگوێڕایەڵی بکات ئەوە بێگومان بەو دۆستایەتیەی شەیتانی نەفرین لێکراو زەرەر وزیانێکی ئاشکرای کردووە.

شەیتان بەڵێنی درۆیان پێ دەدات، وە بە ئاوات وئارەزووی ناڕاست وباتڵ دڵخۆشیان دەکات، لەڕاستیدا پەیمان بەڵێنانەکانی شەیتان ھەمووی بەڵێنی درۆن ودوورن لەڕاستیەوە.

ئەوانەی شوێن ھەنگاوەکانی شەیتان وئەو بەڵێنانە بکەوێت کە بەسەریاندا دەیخوێنێتەوە جێگا وشوێنیان ئاگری دۆزەخە، کە ھیچ پەناگایەکی تریان دەست ناکەوێت کە ھانای بۆ ببەن وفریایان بکەوێت.

ئەوانەی باوەڕیان بەخوای گەورە ھێناو کاروکردەوەی باشیان ئەنجامدا لەپێناو نزیک بوونەوە لێی، ئێمە دەیانخەینە بەھەشتانێک کە ڕووبارەکان بەژێر کۆشک وتەلارەکانیاندا گوزەر دەکەن، وە بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، ئەمەش بەڵێنی خوای گەورەیە، بەڵێنی خوای گەورەش ھەر ھەمووی ڕاست وھەقە، و بەھیچ شێوەیەک بەڵێنەکانی ناشکێنێت، بێگومان ھیچ کەسێکیش ھێندەی خوای گەورە ڕاستگۆ نیە لەگەڵ پەیمان و بەڵێنەکانیدا.

ڕزگار بوون وسەرکەوتن نە بە خۆزگە و ئاوات خواستنی ئێوەیە نە بە خۆزگە و ئاوات خواستنی خاوەن نامەکانە (جولەکە وگاورەکانە) بەڵکو ڕزگار بوون وسەرفرازبوون پەیوەستە بەکاروکردەوەوە، جا ھەرکەسێک لە ئێوە کاروکردەوەی خراپی ئەنجامدابێت ئەوا لەڕۆژی دواییدا سزا وتۆڵەی لێ دەسەنرێتەوە، وە جگە لەخوای گەورەش ھیچ پشتیوان وکۆمەکێک بەدی ناکات کە سودێکی پێ بگەیەنێت، وە ھیچ کەسێکییش بەدی ناکات سەریبخات وزەرەروزیانی لێ دوور بخاتەوە.

ھەرکەسێک کاروکردەوەی چاک بکات ڕەگەزی نێر بێت یان مێ، وە بەڕاستی باوەڕیشی ھەبێت بەخوای گەورە وباڵادەست، ئەوانەی باوەڕ وکاروکردەوەیان پێکەوە کۆکردوەتەوە دەچنە بەھەشتەوە، وە ھیچ شتێکیش لە پاداشتی کردەوەکانیان کەم ناکەنەوە، وە بە ئەندازەی ئەو تاڵە دەزولەیەی بەسەر ناوکە خورماوەیە ستەمیان لی ناکرێت.

ھیچ کەسێک بە ئەندازەی ئەو کەسە باوەری باش وخاس نیە کە بەناوەڕۆک و بەڕواڵەتیش خۆی داوەتە دەست خوای گەورە و نیەت ومەبەستی بۆ ئەو یەکلایی کردوەتەوە، کاروکردەوەکانی بەشوێنکەوتنی شەریعەتی ئیسلام باش کردووە، وە شوێن ئاینی ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) کەوتووە کە بنەمای ئاینی موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم)ە، وە لە ھاوەڵ بڕیاردان وبێباوەڕی خۆی ھەڵوێراوە بۆ یەکخواپەرستی وباوەڕ، خوای گەورە ئیبراھیمی پێغەمبەری خۆی لەناو دروستکراوەکانیدا بەخۆشەویستی تەواو ھەڵبژاردووە.

ئەوەی لە زەوی وئاسمانەکاندا ھەیە ھەر ھەمووی موڵکی خوای گەورەیە، وە ئەو زانا وئاگادارە بەھەموو دروستکراوەکانی ودەسەڵاتی بەڕێوەبردنی تەواوی ھەیە بەسەریاندا.

ئەی پێغەمبەر لەبارەی ئافرەتانەوە پرسیارت لێدەکەن، لەبارەی ماف وئەرکەکانیانەوە، چی پێویستە بۆیان بکرێت، وە چیش پێویستە ئەنجامی بدەن، تۆیش لەوەڵامیاندا بڵێ: ئەوەی پرسیارتان لەبارەوە کردووە خوای گەورە بۆتانی ڕوون دەکاتەوە، وە ئەوەشتان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بەسەرتاندا دەخوێنرێتەوە لەقورئان، لەبارەی ئەو ھەتیو وئافرەتانەی کە سەرپەرشتیان دەکەن و ئەوەی خوای گەورە بۆیانی فەرزکردووە پێیان نادەن لە مارەیی و میرات، لەگەڵ ئەوەشدا ئارەزوو ناکەن کە ھاوسەرگیریان لەگەڵدا بکەن، نەک ھەر ھێندە بگرە لەبەر ماڵ وسەروەت وسامانەکەشیان ڕێگریان لێدەکەن کە شوو بکەن بەکەسێکی تر، وە خوای گەورە فەرمانتان پێدەکات کە مافی کوڕانی مێرمنداڵی لاواز بەڕێک وپێکی بدەن وستەمیان لێ نەکەن ودەست نەگرن بەسەر ماڵو سامانیاندا، وە دەبێت لەگەڵ گشت ھەتیواندا بەدادگەری ڕەفتار بکەن بەوەی ھەرچی باشە بۆ دونیا ودواڕۆژیان بۆیان بکەن، وە ئەگەر ھەرکارێکی خێر وچاکە بکەن بۆ ھەتیوان وئەوانی تریش ئەوە بێگومان خوای گەورە زانایە پێی و پاداشتی تەواویان لەسەر ئەداتەوە.

ئەگەر ژنێک ترسا لەمێردەکەی کەخراپە وخۆی بەسەردا ھەلدەکێشێت وئارەزووی نەماوە لەگەڵیدا، ئەوا ھیچ گوناە نیە ئەو ژن وپیاوە ڕێک بکەون، وە ژنەکە دەست ھەڵبگرێت لەھەندێک مافی پێویستی خۆی، وە مافی خەرجی ڕۆژانە و مانەوەی شەو لای، لەم کاتەدا ڕێک کەوتن باشترە لە تەڵاق و جیابوونەوە، بێگومان دەرونی مرۆڤ وا خولقاوە کە ھەمیشە سوورە لە سەر ماڵی دونیا وبەخیلی وڕژدی، وە ھیچ کاتێک حەز بەوە ناکات کە دەست ھەڵبگرێت لەمافەکانی خۆی، بۆیە پیویستە ژن وپیاو چارەسەری ئەم خووە خراپە بکەن ئەویش بە پەروەردەکردنی دەروون لەسەر لێبوردەی وچاکەکردن، ئەگەر بێتو چاکەکار بن لەھەموو کاروبارێکتاندا وەلەخوا بترسن بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی ودوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەوە بێگومان خوای گەورە بەھەموو کار وکردەوەیەکتان شارەزا وئاگادارە، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نیە ولە سەر تەواوی کاروکردەوەتان پاداشت وسزاتان دەداتەوە.

ئەی پیاوان دڵنیابن ھەرگیز ناتوانن دادگەری تەواو لەڕووی خۆشەویستی و مەیلی دڵەوە بچەسپێنن لەنێوان ژنەکانتاندا ئەگەر چی ھەوڵی زۆریش بدەن، ئەویش لەبەر چەند ھۆکارێک چونکە پێدەچێت لەدەرەوەی توانا وئیرادەی ئێوە بێت، بۆیە ئەوەندە دووریان مەخەنەوە و کەنارگیرییان لێ مەکەن ھەتا بیانکەنە ھەڵپەساردە وداماوبن، بەشێوەیەکیان لێ بێت نە ئەوەبێت مێردیان ھەبێت بیانحەوێنێتەوە، نە ئەوەشە مێردیان نەبێت وبڕۆن شوویەکی تر بکەنەوە، وه ئەگەر بێتو لەگەڵیان ڕێك بكەون بەوەی دەرونتان ڕابهێنن لەسەر پێدانی مافی ژنەكانتان كه ئارەزووەكانتان حەزی پێ ناكات، وه لەخوا بترسن بەرامبەریان، بێگومان خوای گەوره زۆر لێبوردەی میهرەبانه.

ئەگەر هەردوو هاوسەر لەیەک جیا بنەوە بەهۆی تەڵاق یان خولعەوە ئەوا خواى گەورە هەریەکێکیان دەوڵەمەند دەكات بە فەزڵی فراوانی خۆی وخواى گەورە فەزڵ و ڕەحمەتی فراوانە و کاربەجێیە لە بەڕێوەبردنی و حسێبکردنی.

ھەرچی لە ئاسمانەکان وزەوی و ئەوەشی لەنێوانیاندا ھەیە ھەر ھەمووی موڵکی خوایە، بێگومان خاوەن نامەکان (جولکە وگاورەکان) ڕاسپاردو پەیمانمان لێوەرگرتن، وە ئێوەشمان ڕاسپارد کە فەرمانبەرداری فەرمانەکانی خوای گەورە بن ولە قەدەغەکراوەکانی دوور بکەونەوە، وە ئەگەر ھاتوو بێباوەڕ بوون بەو پەیمان وڕاسپاردەیە ئەوا تەنھا زیان بەخۆتان دەگەیەنن، چونکە خوای گەورە بێ نیازە لە بەندایەتی وفەرمانبەرداری ئێوە، وە ھەرچی لە ئاسمانەکان وزەویدا ھەیە ھەمووی ھی خوایە، ئەو زۆر بێ نیازە لەھەموو دروستکراوەکانی، وە زۆر جوان وقەشەنگە لە ناو سیفات وکردەوەکانیدا.

ھەرچی لە ئاسمانەکان وزەویدا ھەیە ھەر ھەمووی موڵکی خوای گەورەیە، وە ئەو شایانی ئەوەیە کە گوێڕایەڵی بکرێت، وە خوا بەسە کە ھەڵسوڕێنەری ھەموو کاروباری دروستکراوەکانی بێت.

ئەی خەڵکینە ئەگەر خوا بیەوێت لەناوتان دەبات، وە کەسانێکی تر لەجێی ئێوە دەھێنێت کە فەرمانبەردار وگوێڕایەڵی بن و سەرپێچی نەکەن، بێگومان خوای گەورە لەسەر کاری وا بەتوانا و بەدەسەڵاتە.

ئەی خەڵکینە ئەگەر ھەرکەسێک لە ئێوە ھەوڵ وکاروکردەوەی تەنھا بۆ خۆشیەکانی دونیا بێت، ئەوا با بزانیت ھەموو خۆشیەکانی دونیا ودواڕۆژیش ھەر لای خوای گەورەیە، بۆیە داوای ھەردووکیان با لەخوا بکات، وە خوای گەورە بیسەری ھەموو قسە وگوفتارتانە، وە بینەری کاروکردەوەتانە، وە پاداشت وسزای ھەموویشتان دەداتەوە.

ئەی ئەوانەی کە باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وشوێن پێغەمبەر کەوتوون، لەھەموو سات وکاتێکتاندا دادگەری جێ بەجێ بکەن، وە ھەمیشە بە ھەق وڕاستی شاھیدی بۆ خوا بدەن لەگەڵ ھەموو کەسێکدا، تەنانەت ئەگەر بێتو ئەو شاھیدیدانەیش لە زیانی خۆتان ودایک وباوک وخزمانیش بێت، با ھەژاری ودەوڵەمەندی نەبێتە پێوەر بۆ شاھیدیدان یان نەدان و وازھێنانی، بێگومان خوای گەورە باشترە بۆیان لەئێوە وە زاناترە بە بەرژەوەندیەکانیان، جا کەوابوو ئێوە لە شاھیدیدانەکانتاندا شوێن ھەواو وئارەزووی خۆتان مەکەون نەوەک لەھەق وڕاستی لاتان بدەن، وە ئەگەر ھاتوو شاھیدیەکەتان گۆڕی بەوەی بەناھەق شاھیدیتاندا یان پشتان ھەڵکرد لە شاھیدیدان، ئەوا بێگومان خوای گەورە ئاگادار وشارەزایە بەتەواوی کارەکانتان و ئەوەی ئەنجامی دەدەن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە، باوەڕەکەتان بەخوا وبەپێغەمبەرەکەی و بەو قورئانەی کە دابەزیووە بۆ پێغەمبەرەکەی وە بەو کتێبانەش کە دابەزیووە بۆ پێغەمبەرانی پێش ئەو باوەڕەکەتان جێگیر و دامەزراو بکەن، ھەرکەسێک باوەڕی نەبێت بەخوا وبەفریشتە وبە کتێب و بەپێغەمبەرەکانی، وەبێباوەڕ بێت بە ڕۆژی دوایی، ئەوا بێگومان لەڕێگای ڕاست زۆر زۆر دوور کەوتووەتەوە و تەواو گومڕا و سەرلێشواو بووە.

بێگومان ئەوانەی کە کەچەند جارێک لەپاش باوەڕھێنان بێباوەڕ بوونەوە، بەوەی سەرەتا ھاتنە ناو ئیمان وئیسلامەوە، پاشان ھەڵگەڕانەوە لێی، دواتر جارێکی تر ھاتنەوە ناویەوە، پاشان پاشگەز بوونەوە، دوای لەسەر ئەو حاڵەتەیان مانەوە وبەردەوام بوون لەسەر بێباوەڕیان تاوەکو بەو حاڵەوە مردن، ھەرگیز خوای گەورە لە گوناھەکانیان خۆش نابێت، وە ڕێنوێنی ڕێگای ڕاستیشیان ناکات کە بیانگەیەنێتە خوای گەورە.

ئەی پێغەمبەری خوا موژدە بدە بەو دووڕوانەی کە باوەڕەکەیان ئاشکرا دەکەن و کوفر وبێباوەڕیەکەیان دەشارنەوە، بەوەی لەڕۆژی دواییدا خوای گەورە سزایەکی بەسۆ وبەئازاری بۆ ئامادە کردوون.

ئەم سزایەش لە بەرامبەر ئەوەدایە کە ئەو دووڕوانە بێباوەڕەکانیان کردووە بە دۆست وپشتیوانی خۆیان و وازیان ھێناوە لەدۆستایەتی وپشتیوانی باوەڕداران، لەوەش سەیرتر ئەوەیە ئەمە وای لێکردوون کەھەمیشە پشتیوانیان بن، ئایا ئەوانە داوای عیزەت وسەربەرزی وھێز وبەرگریی لەوانە دەکەن تاوەکو خۆیانی پێ بەرز بکەنەوە؟! ئەوانە نازانن کە ھێز وعیززەت و بەرگری ھەر ھەمووی ھی خوای گەورەیە.

ئەی باوەڕداران بەڕاستی خوای گەورە لەقورئانی پیرۆزدا بۆی دابەزاندون وپێی ڕاگەیاندون کە ھەرکاتێک لەھەر کۆڕ و کۆبونەوە و مەجلیسێکدا بوون و گوێتان لێ بوو کەسانێک باوەڕ بە ئایەت و نیشانەکانی خوا ناکەن و گاڵتە وقەشمەریان پێ دەکەن، ئەوا پێویستە لەسەرتان کە واز لەو کۆڕ وکۆبونەوەیە بھێنن و ئەو ناوە بەجێ بھێڵن، ھەتا ئەو کاتەی کە ئەو باسە دەگۆڕن ودەچنە سەر قسە وباسێکی تر، چونکە ئەگەر ھاتوو ئەو کاتەی کە بێباوەڕی بە ئایەت ونیشانەکانی خوا دەکرێت وگاڵتەیان پێ دەکرێت و ئێوەش دانیشتن لەگەڵیان وگوێتان نەدا بەو کارە ئەوا بێگومان ئێوەیش لەگوناھو وتاواندا وەک ئەوان وان، چونکە ئێوە بەدانیشتنتان لەو کوڕ وکۆبونەوانەدا سەرپێچی خواتان کردووە ھەروەک چۆن ئەوان بە بێباوەڕیەکەیان سەرپێچی خوایان کردووە، بێگومان ئەو دووڕوانەی کە باوەڕەکەیان ئاشکرا دەکەن و کوفر وبێباوەڕیەکەشیان پەنھان دەکەن و دەیشارنەوە خوای گەورە لەڕۆژی دواییدا لەئاگری دۆزەخدا لەگەڵ بێباوەڕاندا کۆیان دەکاتەوە.

ئەوانە (دوو ڕووەکان) چاوەڕێ دەکەن بزانن ئایا ئێوە تووشی خێر و خۆشی دەبن یان تووشی شەڕ و خراپە، جا ئەگەر ھاتوو خوای گەورە سەریخستن و دەستکەوتنتان دەستکەوت، ئەوا پێتان دەڵێن: ئایا ئێمەش لەگەڵ ئێوە نەبووین. وە ئایا ئەوەی ئێوە بینیتان ئێمەیش نەمانبینی، واتا: ئایا لەگەڵ ئێوە جیھاد و تێکۆشانمان نەکرد؟ تاوەکو دەستکەوتێکیان دەستکەوێت، خۆ ئەگەر بێباوەڕانیش سەرکەوتن بەسەر موسڵماناندا، وەک ئەوەی لە ڕۆژی ئوحوددا ڕوویدا، ئەوا بەوانیش دەڵێن: ئەی مەگەر ئێمە نەبووین کە کاروبارەکانی ئێوەمان ڕادەپەڕاند، وە نەمان دەھێشت باوەڕداران پێتان بگەن زیانتان پێ بگەیەنن، وە یارمەتیماندان بەسەریاندا و ئەوانمان زەلیل کرد؟ بێگومان خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا بڕیاری ڕاست و دروست دەدات لە نێوانتاندا، پاداشتی باوەڕداران دەداتەوە بەخستنە بەھەشتیان، وە سزای دووڕوەکانیش دەدات بەخستنە بنی بنەوەی دۆزەخ، وە خوای گەورە بەفەزڵی خۆی ھەرگیز ڕێگا نادات لە ڕۆژی قیامەتدا بێباوەڕان بەڵگەیان بەدەستەوە بێت بەسەر باوەڕدارانەوە، بەڵکو سەرەنجام ھەر بۆ باوەڕدارانە ئەگەر بەردەوام بن لەسەر ڕاستگۆیی ئیمان و کردەوە کردن بە شەریعەت.

دووڕوەکان بەخەیاڵی خۆیان دەیانەوێت فێڵ لە خوا بکەن، بەوەی باوەڕەکەیان ئاشکرا دەکەن و کوفر و بێباوەڕییان دەشارنەوە، بەڵام نازانن خوای گەورە ئەوان تەفرە دەدات و فڕوفێڵەکانیان بەتاڵ دەکاتەوە، چونکە خوێنی ئەوانی پاراستووە (فەرمانی نەکردووە بەکوشتنیان) لەگەڵ ئەوەش کە دەزانێت کە لەناخەوە بێباوەڕن، بەڵام لەڕۆژی دواییدا خوای گەورە توندترین سزایان دەدات، ئەو دووڕوانە کاتێک کە ھەڵدەسن بۆ نوێژ کردن ئەوا بە تەمەڵی و تەوەزەلی ھەڵدەسن بۆ نوێژەکانیان, وە لەبەرامبەر خەڵکیدا ڕوپامایی دەکەن و دڵسۆزییان بۆ خوای گەورە نییە، ئەوان یادی خوا ناکەن مەگەر کەمێک نەبێت ئەویش کاتێکە ئەگەر باوەڕداران ببینن.

ئەو دووڕوانە دوو دڵ وڕاڕان، بەدڵ وگیان لەناوخان و ڕواڵەتدا لەگەڵ باوەڕداران نین وە لەگەڵ بێباوەڕانیش نین، بەڵکو لەڕواڵەتدا لەگەڵ باوەڕدارانن، وە لەناوخان وبەدڵیش لەگەڵ بێباوەڕان، بۆیە ھەرکەسێک خوای گەورە گومڕای بکات ئەی پێغەمبەر ئەوا ھیچ کەسێک ناتوانێت ھیدایەتی بدات وڕێنوینی بکات.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وشوێن پێغەمبەرەکەی کەوتوون، بەدەر لەباوەڕداران بێباوەڕان مەکەن بە دۆست وپشتیوانی خۆتان، ئایا بەو کارەتان دەتانەوێت بەڵگەی ڕوون ئاشکرا بدەن بەدەست خوای گەورە تاوەکو شایانی سزای سەختی ئەو بن.

بێگومان خوای گەورە دووڕوەکان دەخاتە چینی ژێرەوەی دۆزەخ لەڕۆژی دواییدا، وە تۆیش ھیچ پشتیوان و سەرخەرێکیان بۆ نابینیتەوە کە سزای دۆزەخەیان لێ دوور خاتەوە.

ئەوانەیان نەبێت کە تەوبەیان کرد لەدووڕوویەکەیان و گەڕانەوە بۆلای خوای گەورە، وە ناوخانی خۆیان چاکرد، وە دەستیان گرت بە پەیمان وبەڵێنی خوای گەورەوە، وە بەکاروکردەوەیان خۆیان یەکلای کردەوە بۆ خوا، وە دوور کەوتنەوە لە ڕوپامایی، ئەوانەی ئەم سیفەتانەیان ھەیە لە دونیا ودوارۆژدا لەگەڵ باوەڕداراندا دەبن، وە لەمەودوا و لەڕۆژی دواییدا خوای گەورە پاداشتی تەواوی باوەڕداران دەداتەوە.

خوای گەورە ھیچ پێویستی بەوە نیە سزاتان بدات ئەگەر ئێوە سوپاسگوزاری ئەوبن وباوەڕتان پێھێنا، ئەو کە پەروەردگاری بەڵادەستە زۆر چاکەکار ومیھرەبانە، بەڵکو ئەو بەتاوان و گوناھەکانتان سزاتان دەدات، جا ئەگەر ھاتوو کاروکردەوەکانتان چاک وباش کرد، وە سوپاسگوزاری نازو نیعمەتەکانی بوون، وە بە ڕواڵەت و ناوخانیش باوەڕتان پێھێنا ئەوا ھەرگیز سزاداتان نادات، وە خوای گەورە سوپاسی ئەوانە دەکات کە دان دەنێن بە ناز ونیعمەتەکانی، وە پاداشتی گەورە و تەواویان دەداتەوە، وە زۆریش زانایە بە باوەڕی بەندەکانی، وە پاداشتی ھەمووانیش بە پێی کاروکردەوەیان دەداتەوە.

خوای گەورە پێی خۆش نیە قسە وگوفتاری خراپ ئاشکرا بکرێت، بەڵکو ڕقی لێی دەبێتەوە وھەڕەشەیشی لێکردووە، بەڵام ئەوەی ستەمی لێکراوە دروستە بۆی بە ئاشکرا باسی ستەمکارەکەی بکات، وەک سکاڵا ونزاکردن لێی، تاوکو بە ھاوشێوەی خۆی تۆڵەی لێ بسەنرێتەوە، لەگەڵ ئەوەشدا ئارامگرتنی ستەم لێکراو باشترە لەوەی بەئاشکرا ئەو خراپەیە باس بکات، وە خوای گەورە زۆر باش قسە وگوفتارەکانتان دەبیستێت، وە زۆریش زانایە بە نیەتەکانتان، جا لەبەر ئەوە ئاگاداری قسە وگوفتاری خراپ و نیەتی کردنی بن.

ئەگەر ھەر خێر وچاکەیەک بەئاشکرا بکەن جا ئەگەر قسە وگوفتاری چاک بێت یان کارو کردەوەی باش بێت، وە ئەگەریش بیشارنەوە وئاشکرای نەکەن، یان چاوپۆشیتان کرد لەوەی کە خراپەی بەرامبەر کردوون، ئەوە بێگومان خوای گەورە لێبوردەی بەدەسەڵاتە، جا لەبەر ئەوە با لێبوردەیی ڕەوشتتان بێت، تاوەکو خوای گەورەش لەئێوە ببورێت.

بێگومان ئەوانەی بێباوەڕن بە خوا و بە پێغەمبەرەکانی، وە دەیانەوێت جیاوازی بخەنە نێوانیانەوە، بەوەی باوەڕ بەخوا بھێنن بەڵام پێغەمبەرەکانی بەدرۆزن بزانن، وە ئەوان دەڵێن: ئێمە باوەڕمان ھەیە بە ھەندێک لە پێغەمبەرەکانی وە بە ھەندێکی تریشیان بێباوەڕ، دەیانەوێت لەو نێوەندەدا ڕێگایەک بدۆزنەوە لە نێوان باوەڕ و بێباوەڕیدا، واش گومان دەبەن ئەوە ڕزگاریان دەکات لە رۆژی دواییدا.

ئەوانەی ئەو ڕێگایە دەگرنەبەر، بێ دوو دڵی بێباوەڕی تەواون، چونکە ئەوەی بێباوەڕ بێت بەھەموو پێغەمبەران یان بەھەندێکیان ئەوا بێگومان ئەو بێباوەڕە بەخوا وبە پێغەمبەرانیشی، وە ئێمە لەڕۆژی دواییدا سزای ڕسواکەرمان ئامادە کردووە بۆ بێباوەڕان، ئەویش لە تۆڵەی ئەو خۆبەزلزانینەیان لەبەرامبەر باوەڕ بەخوا وبە پێغەمبەرەکانی.

ئەوانەی بەتاک و تەنھای باوەڕیان بەخوا ھێنا، وە ھیچ کەسیان نەکرد بە ھاوەڵ وشەریکی، وە سەرجەم پێغەمبەرانیشیان بەڕاست زانی وباوەڕیان پێھێنان، وە جیاوازیان نەخستە نێوان ھیچ کام لە پێغەمبەرانەوە، وەک چۆن بێباوەڕان کردیان، بەڵکو ئەوان باوەڕیان ھێنا بە گشتیان، ئەوانە پاشتر خوای گەورە پاداشتی گەورەیان دەداتەوە، پاداشتی باوەڕ و کاروکردەوەی باشیان کە سەرچاوەی لە باوەڕەوە گرتبوو، وە خوای گەورە لێبووردەیە بۆ ئەو بەندانەی تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای، وە میھرەبانە بەرامبەریان.

ئەی پێغەمبەر جولەکەکان داوات لێدەکەن کە پەرتوکێکیان بەیەکجار لە ئاسمانەوە بۆ دابەزێنیت ھەروەک چۆن تەورات ھەمووی پێکەوە ھات بۆ موسی، تاوەکو بەڵگە بێت لەسەر ڕاستگۆی تۆ، جا لەبەر ئەوە داوایەکی لەو شێوەیەت ھیچ بەلاوە گەورە نەبێت، چونکە باو باپیرانیان لەوە گەورەتریان لە موسی داواکرد، کاتێک داوایان لێکرد کە بەدوو چاوی سەری خۆیان خوایان پیشان بدات، ئەوە بوو لەسزای ئەو داوا ناڕەوایەیاندا ھەورە ریسکەیەکی توند گرتنی، پاشان خوای گەورە زیندووی کردنەوە، کەچی دوای ئەوە لەبری خوا پەرستن دەستیان کرد بە گوێرەکە پەرستن دوای ئەوەش کە بەڵگه ونیشانەی ڕوونیان بۆ ھات کە بەڵگە بوون لەسەر تاک وتەنھایی خوا، کە ھیچ ھاوەڵێکی نیە لە خوایەتی و پەرستندا، لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە چاوپۆشیمان لێکردن، بەڵگە ودەسەڵاتی ڕوونمان نارد بۆ موسی لەسەر گەلەکەی.

بەھۆی ئەو بەڵێنە دڵنیاکەرەوەی کە لێیان وەرگیرا، کێوی طورمان بەسەریانەوە بەرز ڕاگرت، تاوەکو بترسن و بزانن کە چی تێدایە، وە پاش بەرزکردنەوەی کێوەکە پێمان ووتن: بەسوژدە وخۆ نەوی کردنەوە بچنە نێو (بیت المقدس) ەوە، کەچی پاشەوە وپاش بە سنگێ خشێ چوونە ناویەوە، وە پێمان ووتن: ڕۆژانی شەممە ڕاوە ماسی مەکەن، کەچی کەمێکیان نەبێت ھەر ھەموویان سنوریان بەزاند ولەو ڕۆژەدا ڕاوە ماسیان کرد، بەوەش پەیمان وبەڵێنی توند ودڵنیاییمان لێوەرگرتن، کەچی ئەو پەیمانەی لێیان وەرگیرا بوو شکاندیان.

جولەکەکانمان لە ڕەحمەت و میھرەبانییەکانی خۆمان دەرکرد بەھۆی شکاندنی ئەو پەیمانە بەھێزەی لێمان وەرگرتن، وە بەھۆی بێباوەڕییان بە ئایەت و نیشانەکانی خوای گەورە، وە بەھۆی جورئەتیان لەکوشتنی پێغەمبەران بەناھەق، وە بەھۆی ئەو وتەیەی کە دەیانوت بە پێغەمبەری خوا موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) دڵمان داخراوە و پەردەی بەسەردا ھاتووە و تێناگات لەوەی کە دەیڵێیت، نا بەو شێوەیە نییە وەک دەیڵێن، بەڵکو خوای گەورە مۆری ناوە بەسەر دڵیاندا وە ھەرگیز قسەی خێر و چاک وەرناگرێت، ئیتر بەشێکی کەمیان نەبێت باوەڕ ناھێنن.

ئەوانمان دەرکرد لەڕەحمەت ومیھرەبانی خۆمان بەھۆی بێباوەڕیان، وە لەبەر ئەو بوھتانە گەورەیەی بۆ مەریەمیان دروستکرد گوایە زینای کردبێت.

نەفرینمان لێکردن بەھۆی ئەوەی بە شانازی ودرۆوە دەیانووت: بێگومان ئێمە عیسای کوڕی مەریەمان کووشت کە پێغەمبەری خوایە، خوای گەورەش بەدرۆیان دەخاتەوە ودەفەرموێت: نەخێر ئەوان ئەویان نەکووشت ونەیاندا لەخاچ وەک بانگەشەی بۆ دەکەن، بەڵکو ئەوەی کوشتیان پیاوێک بوو خوای گەورە خستیە سەر شێوەی عیسی ولەخاچیاندا، وە وایان گومانبرد ئەوەی کوشتیان عیسی (سەلامی خوای لێ وویت) بوو، وە ئەوان دەربارەی ئەو کێشەیە لەدوو دڵیدان (واتا جولەکە وگاورەکان) جولەکەکان بانگەشەی ئەوەیان کرد عیسایان کوشتووە، وە گاورەکانیش تەسلیمی ئەوان بوون لەو بانگەیەشەدا، ھەردوولایان لەسەرسامی ودوو دڵی وگوماندان، وە ھیچ زانستێکیان بەوە نیە، جگە لەشوێنکەوتنی گومان، بۆیە دەفەرموێت: گومان ھیچ شتێک لە ھەق وڕاستی ناگۆرێت، بەدڵنیایی ئەوان عیسایان نەکووشت و لەخاچیان نەدا.

بەڵکو خوای گەورە عیسای لەفروفێڵی ئەوان ڕزگار کرد، وە بەجەستە وڕۆحیەوە بەرزی کردەوە بۆلای خۆی، وە خوای گەورە زۆر بەدەسەڵاتە بەسەر موڵکی خۆیدا، وە ھیچ کەسێک ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، وە خوای گەورە زۆر دانا و کاربەجێیە لە بەڕێوەبردن وبڕیار وشەریعەت ویاساکانیدا.

کاتێک عیسی (سەلامی خوای لێ بیت) لە کۆتا زەمان وپێش مردنی دێتە خوارەوە، ھەرچی خاوەن کتێبەکانە ھەر ھەموویان باوەڕ دەھێنن پێی، وە لەڕۆژی دواییشدا عیسی (سەلامی خوای لێ بێت) دەبێتە شاھید بەسەر کاروکردەوەکانیانەوە، ئەوەی بەپێی شەرعی خوایە و ئەوەشی پێچەوانەی ئەو شەرعەیە.

بەھۆی ستەمی جولەكهکان خۆیانەوە ھەندێک لەو خواردنە نایاب وپاکوخاوێنانەی کە حەڵاڵ بوو بۆیان لێمان حەرام کردن، ھەر باڵندەیەک چڕنوکی ھەبوو حەراممان کردن لێیان، وە بەز وپیوی مانگا ومەڕ وبزنمان لێ حەرام کردن، ئەوە بەز وپیوە نەبێت کە بەپشتیانەوە نوسابوو، وە بەھۆی ئەوەش کە خۆیان و غەیری خۆشیان لەڕێگای خوا لادا وڕێیان لێ گرتن کە شوێن ئاینی خوا بکەون، تاوای لێھات کە ڕێگەگرتن لەخێر وچاکە بوو بەخەسڵەتێکی جولەکەکان.

وە بەھۆی مامەڵەکردنی ئەوان بەڕیبا وسوو خواردنەوەوە کە ڕێیان لەخواردنی گیرا بوو، ھەروەھا لەبەر خواردنی ماڵ وموڵکی خەڵک بەناھەق و بەناڕەوا، وە ئێمە سزای بەئازار و بەسۆمان ئامادە کردووە بۆ بێباوەڕان.

بەڵام کەسە زانا وداناکانیان، ئەوانەیان کە باوەڕیان ھەیە بەوەی کە بۆ تۆ دابەزییوە لە قورئان ئەی موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم)، وە باوەڕیشیان ھەیە بەو کتێبانەی کە بۆ پێغەمبەرانی پێش تۆ دابەزیووە وەک تەورات وئینجیل، وە نوێژەکانیان دەکەن، وزەکاتی ماڵ وسامانیان دەردەکەن، وە باوەڕیان ھەیە بەخوای تاک وتەنھا کەھیچ شەریک وھاوەڵێکی نیە، وە باوەڕیشیان ھەیە بەڕۆژی دوایی، ئەوانەی خاوەنی ئەو سیفەتانەن پاداشتێکی گەورەیان پێ دەبەخشین.

ئەی پێغەمبەر وەحیمان بۆ تۆ کرد، ھەروەک چۆن وەحیمان کرد بۆ پێغەمبەرانی پێش تۆ، ئەوەش بزانە تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت، بێگومان وەحیمان کرد بۆ نوح و وەحیمان کرد بۆ پێغەمبەرانی دوای ئەویش، وە وەحیمان کرد بۆ ئیبراھیم و کوڕەکانی ئیسماعیل و ئیسحاق، وە بۆ یەعقوبی کوڕی ئیسحاق، وە بۆ ئەسباط ( مەبەست ئەو پێغەمبەرانەیە کە ھاتن بۆ ئەو دوانزە ھۆزەی بەنی ئیسرائیل کە لەنەوەی کوڕەکانی یەعقوب بوون)، وە وەحیمان کرد بۆ عیسا و ئەیوب و یونس و هارون و سولەیمان، وە کتێبی زەبورمان بەخشی بە داود پێغەمبەر.

پێش تۆ پێغەمبەرانێکمان ناردووە، کە بەسەرھاتەکانیانمان لە قورئاندا بۆت باسکردووە، وە پێغەمبەرانێکیشمان ناردووە کە بەسەرھاتیانمان لە قورئاندا بۆت باس نەکردووە لەبەر چەند پەند وحیکمەتێک، خوای گەورە لەگەڵ موسی ڕاستەوخۆ و بەبێ ھیچ ناوەندگیریەک قسەی کرد قسەکردنێک کە شایانی زاتی خۆی بێت، ئەمەش وەک ڕێزێک بۆ موسی بوو.

ئەو پێغەمبەرانەمان بەموژدەدر وترسێنەر نارد، موژدە بدەن بە پاداشتی نایاب بەوانەی کە باوەڕیان ھێناوە بەخوای گەورە، وە ئەوانەش کە باوەڕیان نیە بیانرتسێنن بە سزای سەختی دۆزەخ، بۆ ئەوەی ئیتر دوای ناردنی ئەو پێغەمبەرانە خەڵکی ھیچ بڕوبیانویەکیان نەبێت لای خوای گەورە، وە خوای گەورە بەدسەڵاتە لە موڵکی خۆیدا، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لە حکومیدا.

ئەگەر جولەکەکان باوەڕیان بەتۆ نیە، ئەوا خوای گەورە بەڕاستت دەزانێت و شاھیدی ڕاست ودروستی ئەو قورئانەت بۆ دەدات کە دابەزیووە بۆ سەرت، ئەو قورئانەی کەزانست وزانیاری خۆی تێدا دابەزاندووە، زانستێک کە پێی خۆشە ولێی ڕازیە دەیەوێت بەندەکانی ئاگادار بن لێی، یان شتێک کە حەز نەکات پێی و پێی ناخۆش بێت بەندەکانی لێ ئاگادار دەکاتەوە، وە فریشتەکانیش لەگەڵ شاھیدیەکەی خوای گەورەدا شاھیدی ڕاستی ئەوەت بۆ دەدەن کە ھێناوتە، وە خوای گەورەش بەسە کە شاھید بێت، چونکە ئیتر پێویست بەشاھیدی کەسی تر ناکات.

بێگومان ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە پێغەمبەرایەتی تۆ، وەڕێگەی ئیسلام لەخەڵکی دەگرن و ناھێڵن شوێن ھەق وڕاستی بکەون، ئەوانە لەڕادەبەدەر لەھەق وڕاستی دوور کەوتونەتەوە و سەریان لێشێواو وگومڕا بوون.

بێگومان ئەوانەی بێباوەڕ بوون بەخوا و بەپێغەمبەرەکەی وستەمیان لەدەرونی خۆیان کرد بەوەی لەسەر بێباوەڕی مانەوە، ئەوانە خوای گەورە لێیان خۆش نابێت ئەگەر ھەر بەو شێوەیە بەردەوام بن لەسەر بێباوەڕیەکەیان، وە ڕێنوێنیشیان ناکات بۆ ڕێگای ڕاست تاوەکو ڕزگاریان بێت لەسزای خوای گەورە.

بەڵام ئەو ڕێگەیەی کە بەرەو دۆزەخ دەیانبات بە ھەمیشەیی لەسەری دەمێننەوە وبۆیان ئامادەیە، ئەوەش بۆ خوای گەورە ئاسانە، چونکە ھیچ شتێک ئەو دەسەوسان ناکات.

ئەی خەڵکینە ئەم پێغەمبەرە موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) بە ڕێنوێنی و ئاینێکی ڕاست ودروست کە لەلایەن خوای گەورەوەیە ھاتووە بۆ لاتان، جا لەبەر ئەوە باوەڕی پێ بھێنن چونکە خێر وخۆشی دونیا ودواڕۆژتانی تێدایە، خۆ ئەگەر باوەڕ بەخوا نەھێنن ئەوا ئەو ھەر زۆر بێ باک وبێ نیازە لەباوەڕتان، وە بێباوەڕی ئێوە ناتوانێت ھیچ زیانێک بەو بگەیەنێت، ئەو خاوەنی موڵکی ئاسمانەکان و زەوی وئەوەشی لەنێوانیاندایە، وە خوای گەورە زانایە بەو کەسەی کە شایستەی ھیدایەت و ڕێنوێنیە بۆیە ڕێگای ھیدایەتی بۆ ئاسان دەکات، وە زانایە بەوەش کە شایستەی ھیدایەت نیە بۆیە کوێری دەکات لەبینینی ڕێگای ھەق وڕاستی، وە خوا زۆر دانا وکاربەجێیە لە ووتار و کردار وشەرع و قەدەریدا.

ئەی پێغەمبەر بە گاورەکانی خاوەن ئینجیل بڵێ: سنوری ئاینەکەی خۆتان مەبەزێنن، وە لەبارەی عیساوە (سەلامی خوای لێ بێت) ھیچ شتێک مەڵێن جگە لەھەق وڕاستی، چونکە مەسیح کە عیسای کوڕی مەریەمە تەنھا پێغەمبەری خوایە، بە ھەق وڕاستی ناردوویەتی، خوای گەورە بە توانا و ووشەی خۆی کە ناردی بۆ مەریەم بەھۆی جوبرەئیلەوە (سەلامی خوای لێ بێت) ھاویشتیە نێو مناڵدانیەوە ودروستی کرد، ئەویش بە ووشەی (کن= ببە) ئەویش (کان= بوو)، ئەو دروستکردنەیش فوویەک بوو لەخواوە، جوبرەئیل بە فەرمانی خوا فووی پێداکرد وپاشان مەریەم دووگیان بوو پێی، دواتر عیسی لەدایک بوو، جا لەبەر ئەوە باوەڕ بەخوا و بەسەرجەم پێغەمبەرەکانی بھێنن بەبێ جیاوازی خستنە نێوانیانەوە، وە مەڵێن: خوا سیانن، کۆتایی بھێنن بەم ووشە درۆ وخراپە، وە کۆتایی ھێنان پێی خێری دونیا ودواڕۆژتانی تێدایە، چونکە خوا ھەر یەک خوایە وپاکوبێگەرد ودەوڵمەند وبێ نیازە لەھەموو شەریک وھاوەڵ ومناڵ و نەوەیەک، ھەرچی موڵکی ئاسمانەکان وزەوی و ئەوەشی لەنێوانیاندا ھەیە ھەر ھەمووی ھی خوایە، وە خوای گەورەش ھەر خۆی بەسە بۆ پێکھێنان وبەرێوەبردنی کاروباری بوونەوەر، وەھیچ پێویستی بە کەسی تر نیە.

عیسای کوڕی مەریەم ھەرگیز خۆی لەوە بەگەورەتر نەزانیوە وڕێگر نەبووە لەوەی بەندەی خوا بێت، ھەروەھا ئەو فریشتانەیش نزیک بەخوان حاشایان نەکردووە کە عەبد وبەندەی خوا نەبن، بەڵکو پلەو پایەیان بەوە بەزر دەبێتەوە کە بەندەی خوابن، ئیتر ئێوە چۆن عیسای کوڕی مەریەم دەکەن بەخوا؟! ھەرکەسێک خۆی بەگەورە بزانێت کە بەندەی خوا بێت، ئەوە بێگومان خوای گەورە ھەموویان لای خۆی کۆ دەکاتەوە، وە ھەموو کەسێکیش بەو شێوەیەی کە شایستەی بێت پاداشت وسزای خۆی دەداتەوە.

ئەوانەی کە باوەڕیان ھێنا بەخوای گەورە وسەرجەم پێغەمبەرانیشیان بەڕاست زانی، وە کاروکردەوەی چاکیان کرد وە دڵسۆز وموخلیس بوون بۆی بەگوێرەی شەریعەتی ئیسلام، ئەوا خوای گەورە پاداشتی تەواوی بێ کەموکورتی کارەکانیان دەداتەوە، وە لەسەر ئەوەشەوە بەفەزڵ وئیحسانی خۆی بۆیان زیاد دەکات، بەڵام ئەوانەی کە خۆیان ھەڵاوێرد لەبەندایەتی خوا وگوێڕایەڵی بۆی، وە خۆیان بەگەورەتر زانی لە فەرمانەکانی خوا، ئەوا خوای گەورە سزای بەسۆ وبەئازاریان دەدات، وە جگە لەخوایش کەسێکی تر نابیننەوە کە پشتیوانیان بێت و سوودو وقازانجیان پێ بگەیەنێت، وە کەسێکیش بەدی ناکەن سەریان بخات وزیانیان لێ بەدوور بخاتەوە.

ئەی خەڵکینە بەڵگەی ڕوون وئاشکراتان لای پەروەردگارتانەوە بۆھات، کە ھەموو بڕوبیانوو و گومانێک ناھێڵێت، ئەویش مەبەست پێی موحەمەدە (صلی اللە علیە وسلم) وە نوور و ڕووناکیەکی ئاشکرامان دابەزاندووە بۆتان کە مەبەست پێی قورئانە.

ئەمجا ئەوانەی کە باوەڕیان ھێناوە بەخوا ودەستیان گرتووە بەو قورئانەی کە دابەزیووە بۆ پێغەمبەرەکەیان، بەچوونە بەھەشت ڕەحم ومیھرەبانی خۆی دەڕژێنێت بەسەریاندا، وە پاداشتیان بۆ زیاد دەکات، وە پلە وپایەشیان بەرز دەکاتەوە، وە سەرکەوتویان دەکات لەگرتنەبەری ڕێگای ڕاستی ئیسلام کە ھیچ خوار وخێچیەکی تێدا نیە، ئەویش ئەو ڕێگایەیە کە بەندەکانی خوا دەگەیەنێتە بەھەشتی ھەتا ھەتایی.

ئەی پێغەمبەر پرسیارت لێدەکەن لەبارەی کەسێک کە باوک ومنداڵی نیە ودەمرێت چی بکەن لە میراتەکەی، جا تۆیش بڵێ: خوای گەورە حوکمی ئەوەتان بۆ روون دەکاتەوە، ئەگەر ھاتوو کەسێک مرد و باوک ومنداڵی لەدوای خۆی بەجێ نەھێشت، وە خوشکێکی دایک وباوکی ھەبوو، یان خوشێکێک تەنھا لەباوکەوە، ئەوا نیوەی میراتەکەی وەک بەشێکی دیاریکراو دەبات، وە برا دایک وباوکییەکەی یان ھەر برا باوکیەکەی ئەو ماڵو سامانەی بەجێی ھێشتووە وە کەسی پشت (عصبة) ھەموو ماڵەکە دەبات ئەگەر ھیچ خاوەن بەشێکی تری لەگەڵدا نەبوو، جا خۆ ئەگەر خاوەن بەشی لەگەڵدا بوو، ئەوا دوای ئەوەی بەشی ئەو خاوەن بەشە دەدرێت ھەرچی مایەوە بۆ ئەو دەبێت میراتەکەی، وە ئەگەر خوشکە باوک ودایکیەکان یان خوشکە باوکیەکان چەند دانەیەک بوون، دوان وزیاتر بوون، ئەوا دوو بەش لەسێ بەشی میراتەکە بەھەموویانەوە دەبەن، وە ئەگەر خوشک وبرا باوک ودایکیەکان یان خوشک وبرا باوکیەکان چەند دانەیەک بوون، ئەوا بەپێی بنەمای (نێرێک ھێندەی دوو مێی دەبات) میراتیەکە دابەش دەکرێت، بەوەی بەشی نێرینەیەک دوو ھێندەی بەشی مێینەیەک بێت، خوای گەورە حوکمی میراتی ئەو کەسەی بۆ ڕوونکردنەوە کە دەمرێت وباوک ومنداڵی لەدوا بەجێ نامێننێت، وە جگە لەو حوکمەیش تەواوی حوکمەکانی تری میراتتان بۆ ڕوون دەکاتەوە تاوەکو لە فەرمانەکانی لانەدەن وگومڕا نەبن، وە خوای گەورەزانایە بە ھەموو شتێک وە ھیچ شتێکیشی لا شاراوە نیە.

ئەی ئەوانەی کە باوەڕتان ھێناوە ھەموو ئەو پەیمان وبەڵێنە دڵنیاکەرەوانەی کەلە نێوان ئێوە وخوای دروسترکەرتان ھەیە تەواوی بکەن، وە ئەو پەیمان وبەڵێنانەیش کە لە نێوان ئێوە ودروستکراوەکانی خوادا ھەیە وەفاتان پێوەی ھەبێت و تەواویان بکەن، وە خوای گەورە بەڕەحم ومیھرەبانی خۆی خواردنی گۆشتی ووشتر وگاو مەر وبزنی بۆ حەڵاڵ کردوون، جگە گۆشتی ئەوانە نەبێت کە بەسەرتاندا دەخوێنرێتەوە بۆتان باس دەکرێت، وە گۆشتی ئەوانەیش نەبێت کە ڕاویان بۆتان حەرامە لەکاتی ئیحرامدا بەحەج یان بەعومرە، مەبەست ڕاوکردنی گۆشتی ئاژەڵی ووشکانیە جگە لەدەریایی، بێگومان خوای گەورە بە گوێرەی حیکمەتی خۆی حوکمی حەڵاڵی یان حەرامی ھەر شتێک بیەوێت دەیدات، وە ھیچ کەسێکیش ناتوانێت زۆری لێ بکات یان ڕێگر بێت لێی.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە سنوور و حەرامکراوەکانی خوای گەورە حەڵاڵ مەکەن و مەیانبەزێنن کە فەرمانتان پێکراوە بە گەورەیان بزانن، وە واز بھێنن لەو شتانەی کە لەکاتی ئیحرامدا قەدەغە و یاساغن، وەک لەبەرکردنی جلوبەرگی دووراو، وە واز بھێنن لە حەرامکراوەکانی ناو حەرەم، وەک ڕاو و شکار کردن، وە کوشت و کوشتار لە مانگە حەرامکراوەکاندا ئەنجام مەدەن، کە بریتین لە مانگەکانی (ذو القعدة، وذو الحجة، والمحرم، ورجب)، وە ئەو ئاژەڵانەیش دەدرێن بەدیاری بۆ حەرەم (لە وشتر و گا ومەڕ وبزن) کە بۆ خوا سەرببڕێن داگیری مەکەن و زەوتیان مەكەن بۆ خۆتان چونکە ئەوانە بۆ ھەژارانی ناو حەرەمە، یان رێگری بکەن لەوەی ئەو ئاژەڵانە بگەنە شوێنی خۆیان، وە ھەر ئاژەڵێکیش دیاری کرابێت و نیشانەی لەمل کرا بێت وەک خوری و زەنگۆڵ و ھاوشێوەکانی بەمەبەستی کردنی بە دیاری و قوربانی بۆ خوا نیشانەکانی لێ مەکەنەوە و دەستکاری مەکەن، وە ڕێ مەگرن لەوانەی کە مەبەستی ماڵی خوایان ھەیە بە نیازی بازرگانی کردن و بەدەست ھێنانی ڕەزامەندی خوا، جا کاتێک ئیحرامی حەج یان عومرەتان شکاند و لەسنووری حەرەم چوونە دەرەوە ھەرچۆن پێتان خۆشە ڕاو و شکار بکەن، وە با ڕق و کینەتان لە ھۆز و گەلێک لەوەی کە ڕێگریان لێ کردن لەچوونە ناو حەرەم لەکاتی سوڵحی حودەیبیە واتان لێ نەکات کە ستەم و زوڵمیان لێ بکەن و تۆڵەیان لێ بسێننەوە، جا ئەی باوەڕداران لەسەر چاکە و کاری خێر و ئەوەی فەرمانتان پێکراوە بەکردنی ھاوکار و کۆمەکی یەکتر بن، وە واز بھێنن لەوەیش کە قەدەغە و یاساغ کراوە لێتان و ھاوکاری یەک مەبن لەسەر گوناهـ و ئەنجامدانی تاوان، وە لەخوا بترسن بە پابەند بوون بە گوێڕایەڵی بە فەرمانەکانیەوە، وە دوور کەوتنەوە لە نەهی لێکراوەکانى، بێگومان تۆڵەی خوا زۆر توندە بۆ سەرپێچیکەران، لەبەر ئەوە ئاگاداری تۆڵە و سزادانى بن.

خوای گەورە گۆشتی مردارەوە بووی لەسەر حەرام کردوون، وە خۆینی ڕژاوی لەسەر حەرام کردوون، وە گۆشتی بەراز و ئەو سەربڕاوەیش ناوی جگە لەخوای گەورەی لەسەر ھێنرا بێت، وە ئەو ئاژەڵەیش بەخنکان مردار بووبێتەوە، وە ئەو ئاژەڵەیش بە لێدان مردار بووبێتەوە، وە ئەو ئاژەڵەیش لە جێگای بەرز کەوتبێتە خوارەوە، وە ئەو ئاژەڵەیش کە ئاژەڵی تر قۆچی لێدا بێت مردارەوە بووبێت، وە ھەر ئاژەڵێکی تر لە ئاژەڵە دڕندەکان وەک شێر و پڵنگ و گورگ خواردبێتیان، ھەموو ئەمانە کە باسکران حەرامن ئەوانەیان نەبێت کە بە زیندوویی دەگەن بەدەستدا و سەریان دەبڕن بۆتان حەڵاڵن، وە ئەو سەربڕاوانەیش کە بۆ بتەکان سەر دەبڕێن حەرامن بۆتان، وە حەرامە بۆتان ئەوەی کە خوای گەورە لە غەیبدا لەسەری نووسیون بە تیروپشک ھەڵدان بتانەوێت ئاگاداری بن، ئەو تیروپشکە بە بەرد ھەڵدان بێت یان بە ڕم ھەڵدان کە لەسەریان نوسراوە (بیکەن ) یان (مەیکەن) جا دوای ھەر دانەیەکیانی بۆ دەرچوو بەوەیان کار دەکات، ئەنجامدانی ھەموو ئەوانە حەرامن و دەرچوونە لە تاعەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە، ئەمڕۆ بێباوەڕان بێ ھیوا بوون لەوەی کە لە ئاینەکەتان ھەڵتان بگێڕنەوە، کاتێک دڵنیا بوون لە ھێزی ئاینەکەتان، لەوان مەترسن تەنھا لە من بترسن، ئەمڕۆ ئاینەکەتانم کە ئیسلامە بۆ تەواو کردن، وە ھەموو نازو نیعمەتە دیار و نادیارەکانم بۆ تەواو کردن، وە ئیسلامم بۆ دەستنیشان کردن کە ئاینتان بێت، وە ڕازی نابم جگە لە ئیسلام ئاینێکی ترتان ھەبێت، ھەرکەسێک ناچاربێت لەبەر برسێتی گۆشتی مردارەوە بوو بخوات بەو مەرجەی سنوور نەبەزێنێت ئەوا ھیچ گوناھی ناگات و تاوانبار نابێت، بێگومان خوای گەورە لێخۆش بووی میھرەبانە.

ئەی پێغەمبەر ھاوەڵانت پرسیارت لێدەکەن ئایا خوای گەورە چی بۆ حەڵاڵ کردوون بیخۆن؟ تۆیش پێیان بڵێ: ھەرچی پاکوخاوێن بێت بۆی حەڵاڵ کردوون، وە نێچیری ئەو سەگو تاژی وئاژەڵە دڕندانەی کە کەڵپەیان ھەیەو فێری ڕاو وشکار کراون، وە نێچیری ئەوانەش کە چڕونکیان ھەیە وەک ھەڵو و باز، ئەوانەی کە فێری ڕاویان دەکەن و نیچیرەکانتان بۆ بەجی دەھێڵن، خوای گەورە منەتی خۆیتان دەکات بەسەردا کە فێری ئادابی کردوون، تاوەکو وای لێھاتووە ئەگەر فەرمانیان پێ بکەن بەگوێتان دەکەن، وە ئەگەر بیانترسێنن سڵ دەکەنەوە لێتان، کەوابوو لەو نێچیرە بخۆن کە ئەوان دەیگرن ئەگەر کوشتبێتیشیان، وە لەکاتی ناردنی ئەو ئاژەڵ و باڵندە ڕاوکەرانەدا بۆ نێچیرەکانیان ناوی خوا بھێنن لەسەریان، وە لەخوا بترسن بەوەی فەرمانەکانی جێ بەجێ بکەن، وە دوور بکەونەوە لەو شتانەی کە قەدەغە و یاساغی کردوون، وە خوای گەورە چەسپان و خێرایە لە حسابکردنی کاروکردەوەکاندا.

لە ئەمڕۆ بەدواوە خوای گەورە ھەموو شتێکی پاکوخاوێنی بۆ حەڵاڵ کردوون، وە سەربڕاوی خاوەن نامەکان لە جولەکە و گاورەکانتان بۆ حەڵاڵە، وە سەربڕاوی ئێوەش بۆ ئەوان حەڵاڵە، وە ژنانی باوەڕدار و داوێن پاک و ئازادتان بۆ حەڵاڵە، وە ژنانی داوێن پاکی ئازادی خاوەنی نامەکانی پێش خۆتان لەجولەکە وگاورەکان بۆ حەڵاڵە ئەگەر مارەییەکانیان بدەنێ، وە ئێوەیش داوێن پاکو دوور لە داوێن پیسی بن، وە دۆست و عەشیقی ژێر بەژێرتان نەبێت کە زینا و داوێن پیسیان لەگەڵدا بکەن، ھەرکەسێک بێباوەڕ بێت بەو حوکمانەی خوای گەورە گێراویەتی بە شەریعەت وبەرنامەی ژیان بۆ بەندەکانی ئەوا ھەرچی کاروکردەوەی ھەیە بەتاڵ بووەتەوە چونکە مەرجی باوەڕ وئیمانی وون کردووە، وە لەڕۆژی دواییشدا لە خەسارۆمەندانە چونکە بە ھەتا ھەتایی دەچێتە ئاگری دۆزەخەوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ھەرکاتێک وویستان ھەستن بۆ ئەنجامدانی نوێژ، وە بێ دەست نوێژ بوون، بێ دەست نوێژی بچووک، ئەوا دەست نوێژ بگرن، بەوەی دەموچاوتان بشۆرن، لەگەڵ ھەردوو دەسەکانتان لەگەڵ ئانیشکەکان، وە دەستی تەڕیش بەئاوێکی نوێ بھێنن بەسەرتاندا، پاشان ھەردوو قاچەکانتان لەگەڵ گۆزینگەکانی، خۆ ئەگەر ھاتوو بێ دەستوێژی گەورە بوون (لەشتان گران بوو) ئەوا خۆتان بشۆرن، خۆ ئەگەر نەخۆش بوون وە دەترسان لەوەی بەبەکارھێنانی ئاو نەخۆشیەکە زیادی دەکرد یان باش بوونەوەی دوادەکەوت، یان لە سەفەردا بوون لەکاتی لەش ساغیدا، یان دەست نوێژتان نەبوو، بەھۆی چوو بوونە سەر ئاوەوە، یان بێ دەست نوێژی گەورە بوون بەھۆی چوونە لای ژنەکانتان وە دوای گەڕانیش ئاوتان دەست نەکەوت بۆ دەست نوێژ و لەش پیسی دەرکردن ئەوا نیەتی ڕووی زەوی بھێنن، واتا: تەیەموم بکەن، ئەویش بەوەی دەست بکێشن بەزەویدا، بەدەستی تۆزاویەوە دەست بھێنن بەدەموچاوتان و ھەردوو دەسەکانتان، خوای گەورە لە جێ بەجێکردنی حوکمە شەرعیەکاندا نایەوێت تەنگەتاو نارەحەتتان بکات، بەوەی پابەندتان بکات بە بەکارھێنانی ئاو کە زیانی ھەبێت بۆتان، بۆیە لەکاتی بیانویەکی شەرعی بەھۆی نەخۆشی یان نەبوونی ئاوەوە لەجێگای ئەوە تەیەمومی بۆ داناون، تاوەکو ناز وینعمەتەکانی خۆیتان بۆ تەواو بکات، بەڵکو ئێوەیش سوپاس گوزاری نیعمەتەکانی خوای گەورە بن و سپڵە و پێ نەزان نەبن لەبەرامبەریدا.

باسی ناز ونیعمەتەکانی خوای گەورە بکەن، کە ڕێنوێنی کردوون بۆ سەر ڕێگای راستی ئیسلام، وە ئەو پەیمانەتان لەبیر نەچێت کە لەگەڵ خوادا گرێتاندا، ئەو دەمەی کە بەیعەتان بە پێغەمبەری خوادا (صلی اللە علیە وسلم) لەسەر بیستن وگوێرایەڵی لەکاتی خۆشی و ناخۆشیدا، پێتان ووت: قسەکەتمان بیست و گوێڕایەڵی فەرمانت بووین، بۆیە لەخوا بترسن، ئەویش بەبەجێھێنانی فەرمانەکانی (لەناویشیاندا پەیمان وبەڵێنەکانی) وە دوور کەوتنەوە لەو شتانەی کە قەدەغە ویاساغی کردوون، بێگومان خوای گەورە زانا وئاگادارە بەوەی لەناو دڵەکاندا ھەیە، وە ھیچ شتێکیشی لێ شاراوە نیە.

ئەی ئاوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە وپێغەمبەرەکەی، ھەستن بە بەجێھێنانی مافەکانی خوای گەورە بەنیەتی بەدەستھێنانی ڕەزامەندی ئەو، وە بەدادگەرانە شاھیدی بدەن نەک بە زوڵم وستەم، ڕق لێ بوونەوەی ھیچ گەل وھۆزێک واتان لێ نەکات لە دادگەری لابدەن، چونکە دادگەری فەرمانی پێکراوە لەگەڵ دۆست و دوژمنیشدا، لەگەڵ هەردوولادا دادگەربن، چونکە دادگەری نزیکترە لە تەقوا و ترسان لەخوا، وە زوڵم وستەمیش نزیکترە لە دۆزەخەوە، لەخوا بترسن بەبەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە لەقەدەغە ویاساغکراوەکانی، بێگومان خوای گەورە زۆر شارەزا وئاگادارە بەوەی ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێکی لەکار وکردەوەتانی لاشاراوە ونھێنی نیە، وە سزاو پاداشتی ھەموویشتان دەداتەوە لەسەری.

خوای گەورە بەڵێنی داوە (بەڵێنی خوایش بێ وەعدی تێدا نیە) بەڵێن بەوانەی باوەڕیان ھێناوە بەخوا و بەپێغەمبەرەکەی وە کاروکردەوەی باشە ئەنجام دەدەن کە لەگوناھو تاوانەکانیان خۆش بێت، وە پاداشتی گەورەیان بداتەوە وە بیانخاتە بەھەشتیشەوە.

ئەوانەی بێباوەڕ بوون بەخوای گەورە، وە باوەڕیان نیە بە ئایەت ونیشانە وبەڵگەکانی، ئەوانە ھاوەڵانی ئاگری دۆزەخن ئەو ئاگرەی کە لەتۆڵەی بێباوەڕی و بەدرۆزانینی ئایەتەکانی خوای گەورە دەچنە ناویەوە، ئەوان ھاودەمی ئاگرن ھەروەک چۆن ھاوڕی ھاودەمی ھاوڕێیە.

ئەی ئاوانەی باوەڕتان ھێناوە بەخوای گەورە، بەدڵ و زمانتان یادی ئەو ناز ونیعمەتانە بکەن کە خوای گەورە ڕژاندویەتی بەسەرتاندا، نیعمەتی ئەمن وئاسایش و ترستان کە خستویەتیە دڵی دوژمنەکانتانەوە کاتێک نیازی ئەوەیان ھەبوو کە دەست درێژ بکەن بۆتان و ئەزیەت وئازارتان بدەن، خوای گەورە ئێوەی پاراست وشەڕ وخراپەی ئەوانی لێ لادان، جا لەبەر ئەوە لەخوا بترسن بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراو ورێگریەکانی، باوەڕدارانیش تەنھا پشت وپەنا بەخوای گەورە دەبەستن بۆ بەدەستھێنانی گشت بەرژەوەندیەکانی دین ودونیایان.

خوای گەورە پەیمان وبەڵێنی دڵنیاکەری لە نەوەکانی ئیسرائیل وەرگرت کە پاش کەمێکی تر باسیان دێت، وە خوای گەورە دوانزە سەرۆکی دیاری کرد بەسەریانەوە، ھەموو سەرۆکێک چاودێری ئەوانەی ژێر دەستی دەکات وبەرپرسە لێیان، خوای گەورە بە نەوەکانی ئیسرائیلی فەرموو: من بە سەرخستن وکۆمەکی کردن لەگەڵتاندام، ئەگر ھاتوو نوێژەکانتان بەو شێوەی کە داوام کردووە بەجێ بھێنن، وە زەکاتی ماڵ وسامانتان دەربکەن، وە باوەڕتان ھێنا بەسەرجەم پێغەمبەران بەبێ جیاوازی، وە بەگەورەتان ڕاگرتن و کۆمەک ویارمەتیدەریان بوون، وە ماڵتان لەپێناو خوادا بەخشی، ئەگەر ھەموو ئەوانەتان جێ بەجێ کرد ئەوا منیش ئەو تاوان وگوناھانەی ئەنجامتان داوە دەیانسڕمەوە، وە لەڕۆژی دواییشدا دەتانخەمە ناو بەھەشتانێک کە ڕووبارەکانی بەژێر کۆشکەکانیدا گوزەر دەکەن، جا ھەر کەسێک پاش وەرگرتنی ئەم پەیمان وبەڵێنە دڵنیاکەرە بێباوەڕ بوویەوە ئەوا بێگومان بەشارەزایی وبەدەست ئەنقەسد ڕێگای ڕاستی وون کردووە و سەرلێشێواو سەرگەردان بووە.

بەھۆی شکاندی ئەو پەیمان وبەڵێنەی کە لێیان وەرگیرا بوو لەڕەحمەت ومیھرەبانی خۆمان دەرمانکردن، وە دڵەکانیانمان ڕەق وتوند کرد بەشێوەیەک ھیچ خێر وچاکەیەکی پێ نەگات، وە ئامۆژگاری وقسەی خێریش سوودی نەبێت بۆیان، ئەوان ووشەکان لەجێی خۆی دەگۆڕن بەووشە گەلێکی تر کە خوا ئەوەی ناوێت، وە دەیگۆڕن بە مانا ومەبەستێک کە لەگەڵ ھەواو وئارەزووی خۆیاندا دەگونجێت، وە وازیان ھێنا لەکارکردن بەوەی بیریان خرابوویەوە، ئەی پێغەمبەری خوا بەردەوام خیانەت وناپاکی ئەمانەت بۆ دەردەکەوێت بەرامبەر بەخوا وبەندە باوەڕدارەکانی خوا، جگە کەمێکیان نەبێت کە بەوەفا بوون لەگەڵ ئەو پەیمان وبەڵێنەی کە لێیان وەرگیرابوو، تۆیش چاوپۆشیان لەوانە بکە ولێیان خۆشبە ولێیان مەگرە، چونکە ئەوە لە ئیحسان وچاکەکاریەوەیە، وە خوای گەورەش چاکەکارانی خۆش دەوێت.

ھەروەک چۆن پەیمان وبەڵێنی دڵنیاکەر وبێ گومانمان لە جولەکە وەرگرت، بەھەمان شێوە ئەو پەیمان وبەڵێنەیشمان لەوانە وەرگرت کە تەزکیەی دەرونی خۆیان کرد کە شوێنکەوتەی عیسان(سەلامی خوای لێ بێت)، وازیان ھێنا لەکار وکردەوە کردن بەبەشێک لەوەی یادیان خرابوویەوە، ھەروەک چۆن جولەکەکانی پێشینیان ھەمان کاریان کرد، ئێمەیش ناکۆکی و دووبەرەکی توندمان خستە نێوانیانەوە ھەتا ڕۆژی دوایی، تاوایان لێھات یەکتر بکوژن و ناکۆک وناجۆر بن ھەندێکیان ھەندێکی تریان بێباوەڕ بکەن، وە دواتریش خوای گەورە ھەواڵیان پێ دەدات کە چیان کردووە و چیان ئەنجامداوە، وە پاداشت وتۆڵەی کار وکردەوەیان وەردەگرنەوە.

ئەی خاوەن کتێب وپەڕاوەکان، جولەکەی خاوەن تەورات، و گاوری خاوەن ئینجیل، پێغەمبەرەکەمان موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) ھات بۆلاتان، زۆرێک لەوەی ئێوە دەیشارنەوە لەو پەڕاو ونامانەی بۆتان دابەزیووە ئەو بۆتانی ڕوون دەکاتەوە، وە زۆرێکیشی کە بەرژەوەندی تێدا نیە جگە لە ئابڕوو بردنتان وازی لێ دەھێنێت ولێی دەبورێت، قورئانتان بۆ ھاتووە لە لایەن خواوە، کە نور و ڕوناکیە تاوەکو ڕێگای پێ دەربکەن، وە پەڕاوێکی ڕوون ودیارە بۆ ھەر شتێک کە خەڵکی پێویستیان پێی ھەبێت لە کاروباری دونیا و دواڕۆژیاندا.

خوای گەورە بەم قورئانە ڕێنوێنی ئەوانە دەکات بە باوەڕ و کاروکردەوەی چاکە لەبەر ڕەزامەندی ئەو ئەنجامی دەدەن ڕێنوێیان دەکات بۆ ڕێگای سەرفرازی و سەلامەت بوون لە سزای خوای گەورە، ئەو ڕێگایەش ڕێگای چوونە بەرەو بەھەشت، وە لەتاریکی وگومڕایی بێباوەڕی و گوناھو تاوانەوە دەریان دەھێنێت بۆ نوور وڕوناکی باوەڕ و کار وکردەوە و گوێڕایەڵی کردن بەیارمەتی خوای گەورە، وە موەفەق وسەرکەووتیان دەکات بۆ ڕێگای ڕاست وبێ خوار وخێچی وڕێگای ئیسلام.

بێگومان بێباوەڕ بوون ئەوانەی لەناو گاورەکان ووتیان: کە مەسیح عیسای کوڕی مەریەم خوایە، ئەی پێغەمبەر تۆش پێیان بڵێ: کێ دەتوانێ ڕێگر بێت لەبەردەم خوای گەورە کە مەسیح عیسای کوڕی مەریەم ودایکیشی لەناو ببات؟ وە ڕێگری بێت لەبەردەمیدا کە ھەرچی لەسەر زەویە لەناوی ببات ئەگەر بیەوێت کارێکی وەھا بکات؟! جا ئەگەر کەس ناتوانێت ڕێگری بکات لەوەھا کارێک کە بەتەنھا ئەو خوایە و ھیچ پەرستراوێکی بەھەقیش جگە لەو نیە، وە ھەموانیش: عیسای کوڕی مەریەم و دایکی وتەواوی دروستکراوەکانیش ھەمووی دروستکراوی دەستی ئەون، وە ئاسمانەکان وزەوی و ئەوەشی لەنێوانیاندا ھەیە تەنھا موڵکی ئەوە، ھەرچیەکی بوێت دروستی دەکات، وە ئەوەشی وویستی دروستی کرد، عیسی (سەلامی خوای لێ بیت) کە بەندە و پێغەمبەرێتی دروستی کرد، وە خوای گەورە بەدەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا.

ھەریەک لەجولەکە وگاورەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە گوایە کوڕان و خۆشەویستی خوان، جا تۆیش ئەی پێغەمبەر لەوەڵامیاندا پێیان بڵێ: ئەگەر وایە بۆچی خوای گەورە لەسەر ئەو گوناھو تاوانانەی ئەنجامی دەدەن سزاتان دەدات؟! ئەگەر ئێوە وەک وای دەبینن کە خۆشەویستی خوان بۆچی خوای گەورە بە کوشتن وسڕینەوەی ڕوخسارتان لە دونیادا سزاتان دەدات؟! وە لەڕۆژی دواییشدا بە ئاگری دۆزەخ؟ چونکە ھەرکەسێک ھەرکێی خۆش بوێت ھەرگیز سزای نادات، نەخێر وانیە بەڵکو ئێوە وەک ھەموو مرۆڤەکانی تر مرۆڤن وھیچ جیاوازیەکتان نیە، ھەر کەسێک باشە بکات خوای گەورە بە بەھەشت پاداشتی دەداتەوە، وە ھەرکەسێکیش خراپە بکات بە ئاگر تۆڵەی لێ دەسێنێت، وە خوای گەورە ھەرکەسێکی بوێت بە فەزڵی خۆی لەگوناھەکانی خۆش دەبێت، وە ھەر کەسیشی بوێت بە دادگەری خۆی سزای دەدات، وە ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەوی و ئەوەیشی لەنێوانیاندا ھەیە ھەر ھەمووی موڵکی خوای گەورەیەوە گەڕانەوەیش تەنھا ھەر بۆلای ئەوە.

ئەی خاوەن نامەکان (ئەی جولەکە وگاور) موحەمەدی پێغەمبەرمان (صلی اللە علیە وسلم) پاش بچڕانی پێغەمبەرایەتی وپێویستیەکی زۆر بەھاتنی ئەو ھات بۆلاتان، تاوەکو دواتر بەھانەتان نەبێت وبڵێن: ھیچ پێغەمبەرێک نەھات بۆلامان موژدەمان بداتێ بە پاداشتی نەبڕاوەی خوا، وە بمانترسێنێت بەسزای سەختی دۆزەخ، ئەوەتانێ ئێستا موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) ھاتووە بۆلاتان موژدەتان دەداتێ بە پاداشتی نەبڕاوەی خوا و دەیشتان ترسێنێت بە سزای دۆزەخ، وە خوای گەورە بەدەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا، وە دەسەوسان نیە لەبەردەم ھیچ شتێکدا، لەدەسەڵاتەکانیشی ناردنی پێغەمبەرانە، کە کۆتا پێغەمبەریان موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم )ە.

ئەی پێغەمبەر وەبیریان بھێنەرەوە کاتێک موسی (سەلامی خوای لێ بێت) بەگەلەکەی بەنو ئیسرائیلی ووت: ئەی گەلەکەم بەدڵ وزمانتان سوپاسی ئەو ناز ونیعمەتانە بکەن کە خوای گەورە پێی بەخشیوون کە پێغەمبەرانی بۆ ناردون کە بانگتان بکەن بۆ ھیدایەت وڕێنوێنی، وە کردونی بە پاشا و دەسەڵاتداری خۆتان کە پێشتر بەندە وکۆیلەی خەڵکی تر بوون، وە ئەوەندە لە نازو نیعمەتی خۆی پێ بەخشیوون لە سەردەمی خۆتاندا کە نەیداوە بەھیچ کەسێکی تر لە جیھاندا.

موسی ووتی: ئەی گەلەکەم بچنە ناو ئەو زەویە پاکوخاوێنەوە (بیت المقدس و دەوروبەرەکەی) ئەو زەویەی کە خوا بەڵێنی پێدان کە بچنە ناویەوە وبجەنگن لەگەڵ بێباوەڕەکانی ناویدا، وە پشت ھەڵنەکەن و نەشکێن لە بەرامبەر مڵھوڕ و ستەمکارەکاندا، وە ئەگەر نا خەسارۆمەندی دونیا ودواڕۆژ دەبن.

گەلەکەی پێیان ووت: ئەی موسی لەناو زەوی پاکوخاوێن گەلێکی بەھێز وخاوەن دەسەڵاتی تێدایە، و ئەوە ناھیڵێت بچینە ناویەوە، بۆیە ئێمە ناچینە ناویەوە ھەتا ئەوانی تێدا بێت، چونکە ئێمە دەسەڵات و توانای بەرەنگار بوونەوەیانمان نیە وە ناتوانین لەگەڵیاندا بجەنگین، بۆیە ئەگەر ھاتوو ئەوان چوونە دەرەوە ئەوا ئێمە دەچینە ناویەوە.

دوو پیاوی لەخواترس لەھاوەڵانی موسی، ئەوانەی لەسزا وتۆڵەی خوا دەترسان ئەو دوو پیاوە خوای گەورە ناز ونیعمەتی خۆی بەسەردا ڕشتبوون بەوەی یارمەتی دابوون کە تاعەت وگوێڕایەڵی خوا بکەن، ھانی گەلەکەیاندا لەسەر گوێڕایەڵی کردنی فەرمانەکانی موسی وبەگەلەکەیان ووت: لە دەروازەی شارەوە بچنە سەریان، جا کاتێک دەرگاکەتان گرت و چوونە ناو شارەکەوە، ئیتر ئێوە بەیارمەتی خوای گەورە بەسەریاندا زاڵ دەبن، متمانە بە سووننەتی خوا بەوەی سەرکەوتنی بەستوەتەوە بە گرتنەبەری ھۆکارەکان لە باوەڕی بتەو وبەھێز بەخوای گەورە وە ئامادەکردنی ھۆکارە مادیەکانی تر لە چەک و تفاقی شەڕ، وە تەنھا ئێوە پشت وپەناتان با ھەر خوا بێت، وە پشت ھەر بەو ببەستن ئەگەر ئێوه بەڕاستی باوەڕدارن، چونکە باوەڕ بەخوا ئەوە دەخوازێت کە مرۆڤ تەنھا پشت وپەنای خوای گەورە بێت.

گەلەکەی موسی لە بەنو ئیسرائیلیەکان سوور بوون لەسەر سەرپێچی کردنی فەرمانی پێغەمبەرەکەیان ووتیان: ئێمە ھەرگیز ناچینە ناو ئەوشارەوە ھەتاوەکو ئەو دەسەڵاتدارە سەرکەشانەی تێدا بێت، ئەی موسی تۆ و خواکەت بڕۆن لەگەڵ ئەو سەرکەشانەدا بجەنگێن، وا ئێمە لێرە لەجێگای خۆمان دانیشتوین، دوا دەکەوین لەجەنگ کردن وھاوشانی ئێوە ناجەنگێین لەگەڵیاندا.

موسی بە پەروەردگاری خۆی ووت: ئەی پەروەردگارم من دەسەڵاتم نیە بەسەر ھیچ کەسێکدا جگە خۆم و ھارونی برام نەبێت، دەسا ئێمە لەو گەلە ستەمکارەی کە لە تاعەت وگوێڕایەڵی خۆت و پێغەمبەرەکەت سەرپێچی دەکەن جیا بکەرەوە.

خوای گەورە بە موسای پێغەمبەری(سەلامی خوای لێ بێت) فەرموو: بێگومان خوای گەورە حەرام وقەدەغەی کردووە کە بۆ ماوەی چڵ ساڵ بەنوی ئیسرائیل بچنە ناو زەوی پیرۆزەوە، لەو ماوەیەدا لەو بیابانەدا سەرگەردان ووێل بن وسەر لەھیچ شتێک دەرنەکەن، جا کەوایە ئەی موسی تۆیش داخ ھەڵ مەکێشە وخەفەت مەخۆ بۆ ئەو گەلەی کە سەرپێچی تاعەت وفەرمانەکانی خوایان کردووە، وە ئەوەشی توشیان دەبێت لە تۆڵە و سزا ھەر ھەمووی بەھۆی گوناھو تاوانی خۆیانەوەیە.

ئەی پێغەمبەری خوا چیرۆکی نێوان دوو کوڕەکەی ئادەم بخوێنەوە بەسەر ئەو گەلە حەسوودە ستەمکارە لە جولەکەکان، چیرۆکی ھابیل و قابیل کە ڕاستە و ھیچ گومان و دوو دڵیەکی تێدا نیە، کاتێک ھەردووکیان بەمەبەستی نزیک بوونەوە لەخوا ھەریەکەو خێر وقوربانیەکیان کرد، خوای گەورە ئەو قوربانیەی کە ھابیل کردبووی وەری گرت، چونکە کەسێکی خواناس و موتەقی بوو، بەڵام خێر وقوربانیەکەی قابیلی گیرا نەکرد، چونکە کەسێکی خواناس و موتەقی نەبوو، بۆیە قابیل سەرکەشی کرد و حەسوودی برد بەوەی خوای گەورە قوربانی و خێرەکەی ھابیلی گیرا کردووە و ئەوەی ئەوی گیرا نەکردووە، بۆیە ھەستا ووتی: ئەی ھابیل من تۆ دەکوژم، ھابیلیش لەوەڵامدا پێی ووت: بێگومان خوای گەورە تەنھا خێر و قوربانی لەکەسی خواناس وەردەگرێت، کە فەرمانەکانی بەجێ بھێنێت و دوور بکەوێتەوە لە قەدەغەکراوەکانی.

ووتی: ئەگەر دەستت درێژ بکەیت بۆم بەمەبەستی کوشتنم، ئەوا من وەک تۆ ھەڵسوکەوت ناکەم ودەستت بۆ درێژ ناکەم بتکوژم، ئەوەیش لە ترسنۆکیمەوە نیە، بەڵکو من لەخوای جیھانیان دەترسم، خوای ھەموو دروستکراوەکان.

وە ترساندی وپێی ووت: بێگومان من دەمەوێت گوناھی کوشتنی منیش بە ناھەقی و ستەمکاری دەستدرێژی بچێتە سەر گوناھەکانی پێشوترت، ئەو کاتە ببیتە ھاوڕێ و ھاودەمی ئەو ئاگرەی کە کەسانی بیباوەڕ و ستەمکار لەڕۆژی دواییدا دەچنە ناویەوە، ئائەو تۆڵەیە تۆڵەی دەستدرێژی کارانە، وە من نامەوێت بە تاوانی کوشتنی تۆوە بگەڕێمەوە وە ببم بە ھاوەڵ وھاودەمی دۆزەخ.

دەروونی فەرمانکەر بەخراپەی قابیل بە زوڵم وستەم کوشتنی ھابیلی برای لا شیرین وجوانکرد، ئەوە بوو براکەی کوشت، وە بەو ھۆیەوە چووە ڕێزی خەسارۆمەندانەوە، ئەوانەی کە لە دونیا ودواڕۆژدا بێ بەش دەبن لە ڕەحم ومیھرەبانی پەروەردگار.

خواى گەورە قەلەڕەشێکی نارد کە زەوی چاڵدەکرد بۆ ئەوەى لەپێشی قەلەڕەشێکی تر لەچاڵ بنێت بۆ ئەوەى فێری بکات چۆن لاشەی براکەى دابپۆشێت، ئەوەى براکەى کوشت لەو کاتەدا وتی: هاوار لە من نەمتوانی وەکو ئەم قەلەڕەشە بکەم کە لاشە و عەیب و عاری قەلەڕەشێکی تری داپۆشی تا لاشە و عەیب و عاری براکەم بشارمەوە بۆیە ئەویش وایکرد و چووه ڕیزی پەشیمانانەوه.

لەبەر ئەوەی قابیل براکەی خۆی کوشت، ئێمەیش بەنو ئیسرائیلمان ئاگادار کردەوە کە ھەرکەسێک کەسێکی تر بکوژێت بەبێ ئەوەی بەناھەق کەسێکی تری کوشتبێت، یان خراپە و فەسادی بڵاو کردبێتەوە لەسەر زەوی بە بێباوەڕی یان بەتێکدانی ئەمن وئاسایشی کۆمەڵگە کە بە (حرابة) ناسراوە، ئەوە وەک ئەوە وایە ھەموو خەڵکی کوشتبێت، چونکە لای ئەو جیاوازی نیە لەنێوان کەسی بێتاوان و تاوانباردا، وە ھەر کەسێک واز بھێنێت وڕێگری بکات لەکوشتنی کەسێکی بێتاوان کە خوای گەورە کوشتنی حەرام کردوووە، وە باوەڕی ھەبێت بەحەرامی کوشتنی وە وازی ھێنا لەو کوشتنە، ئەوە وەک ئەوە وایە ھەموو خەڵکی زیندوو کردبێتەوە، چونکە ئەو کارەی سەلامەتی ھەموو خەڵکی تێدایە، وە بێگومان پێغەمبەرەکانمان ھاتن بۆلای بەنو ئیسرائیل بە بەڵگەی ڕوون وئاشکراوە، کەچی زۆرێکیان بە ئەنجامدانی تاوان وسەرپێچی پێغەمبەرەکانیان سنورەکانی خوای گەورەیان بەزاند.

سەرەنجامی ئەوانەی کەدژایەتی خوا وپێغەمبەرەکەی دەکەن، وە بەرەنگاری دەبنەوە بە دژایەتی و بڵاوکردنەوەی خراپەکاری لەسەر زەویدا بە کوشتن وتاڵانکردنی سەروەت وسامانی خەڵکی وچەتەی و رێگری، سەرەنجامەکەیان یان دەبێت بکوژرێن بەبێ ھەڵواسین، یان کوشتنە لەگەڵ ھەڵواسین بەدارێکدا یان ھاوشێوەی دارێک، یان دەستی ڕاستی یەکێکیان ببڕێت لەگەڵ قاچی چەپی، جا ئەگەر ھاتوو ئەو کارەی دووبارە کردەوە ئەوا دەستی چەپی وقاچی ڕاستی دەبڕرێت، یان دوور دەخرێتەوە لەووڵات، ئەم سزایە بۆ ئەو جۆرە کەسانە ڕسوایی دونیای تێدایە لەگەڵ سزای گەورە وسەختی ڕۆژی دوایی.

جگە ئەوانەیان نەبێت کە پێش ئەوەی ئێوەی دەسەڵاتداری موسڵمانان دەسەڵاتتان ھەبێت بەسەریاندا، تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە، جا بزانن کە خوای گەورە لێبوردە ومیھرەبانە بەرامبەریان دوای تەوبە و گەرانەوەیان، وە بەشێک لە میھرەبانیەکەی ئەوەیە سزا وتۆڵەکەی بۆ لابردوون.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە، لەخوا بترسن، فەرمانەکانی جێ بەجێ بکەن و دوور بکەونەوە لە ڕێگریەکانی، وە بۆ نزیک بوونەوەشتان ھەرچی خوای گەورە فەرمانی پێکردوون جێ بەجێی بکەن وە دوور بکەونەوە لەوەی حەرامی کردوووە و ڕێگری کردووە لێتان، وە لەبەر ڕەزامەندی خوای گەورە جیھادی بێباوەڕان بکەن، بەڵکو ئەوەی کە لێی داوای دەکەن بەدەستی بھێنن، وە دوور بکەونەوە لەوەی کە دەتانترسێنێت پێی ئەگەر ھاتوو ئێوە ھەستان بە جێ بەجێ کردنی.

ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە خوا و بە پێغەمبەرەکانی، ئەگەر بیانتوانیایە بە ئەندازەی ھەرچی خێر و بێرێک لە زەویدایە و ئەوەندەی تریشی لەگەڵدا بێت بۆ ئەوەی فدیە و بریتی بێت بۆ ئەوەی خۆیان ڕزگار بکەن لە سزای ڕۆژی قیامەت، ئەو فدیە و بریتیەیان لێ وەرناگیرێت، وە سزایەکی بەئازار بەخشیان بۆ ھەیە.

کاتێک چوونە ناو ئاگرەوە دەیانەوێت لێی بێنە دەرەوە، ئای کەناتوانن؟! ھەرگیز ھاتنە دەرەوەیان نیە، وە سزای ھەمیشەییان بۆ ھەیە.

ئەی دەسەڵاتداران پیاو وژنی دز کە دزیان کرد دەستی ڕاستی ھەرکەسەیان دەبڕرێت، لەتۆڵەی ئەو کارەی کردیان، وە وەک سزایەکی خوای گەورەش بۆیان لەبەرامبەر ئەوەی بەناھەق ماڵی خەڵکیان بردووە بۆخۆیان، وە چاوترساندی کەسانی تریش بێت کە توخنی کاری لەو شێوەیە بکەونەوە، خوای گەورە زۆر بەدەسەڵاتە وھیچ کەسێک ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، وە زۆر دانا وکاربەجێیە لە ئەندازەگیری وشەریعەت ویاساکانیدا.

ھەرکەس لەدزیەکەی تەوبەی کرد وگەڕایەوە، وە کار وکردەوەکانی چاکرد، بێگومان خوای گەورە بەفەزڵی خۆی تەوبەی لێ وەردەگرێت، لەبەر ئەوەی خوای گەورە زۆر لێبووردەیە بەرامبەر تاوانی ئەو بەندانەی کە تەوبە دەکەن وپەشیمان دەبنەوە، وە زۆر میھرەبانیشە بۆی، بەڵام بە تەوبە کردن سزای دەست بڕینی لەسەر ھەڵناگیرێت ئەگەر ھاتوو کێشەکە گەیشتە لای قازی ودەسەڵات.

ئەی پێغەمبەر تۆ دەزانیت کە ئاسمانەکان و زەوی ھەر ھەمووی موڵکی خوای گەورەیە، وە بەو شێوەیەی خۆی دەیەوێت ھەڵسوکەوتی لەگەڵدا دەکات، وە بەدادگەری خۆی ھەر کەسێکی بوێت سزای دەدات، وە ھەر کەسێکیشی بوێت بە فەزڵی خۆی لێی دەبورێت، بێگومان خوای گەورە دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا، وە ھیچ شتێکیش دەسەوسانی ناکات.

ئەی پێغەمبەر ئەو کەسانە دڵتەنگت نەکەن کە پێشبڕکیانە لە ئاشکرا کردنی بێباوەڕیان بۆ ئەوەی دڵتەنگ وناڕەحەتت بکەن لە دووڕوەکان، ئەوانەی باوەڕی خۆیان ئاشکرا دەکەن و بێباوەڕیەکەیان دەشارنەوە، وە جولەکەکانیش دەڵتەنگت نەکەن ئەوانەی کە گوێ ڕادێڕن بۆ درۆ و دەلەسەی گەورەکانیان و بەگوێیان دەکەن، ئەوانە لاسایی سەرۆک و گەورەکانیان دەکەنەوە، ئەوانەی کە ھێشتا نەھاتونەتە لای تۆ تاوەکو پشت لەبانگەوازەکەت بکەن، ئەوانە کەلام وگوفتاری خوای گەورە لە تەوراتدا دەگۆڕن بەو شێوەیەی کە ھاوتای حەز وئارەزوەکانی خۆیان بێت، وە بەشوێنکەوتەکانیان دەڵێن: ئەگەر ھاتوو حوکمەکەی موحەمەد ھاوتای حەز وئارەزوەکانتان بوو ئەوا وەری بگرن و شوێنی بکەون، خۆ ئەگەر ھاتوو پێچەوانەی ئارەزوەکانتان بوو ئەوا ووریا بن بەگوێی نەکەن، جا ئەگەر خوای گەورە وویستی کەسێک سەرلێشێواو وگومڕا بکات ئەوا ئەی پێغەمبەر کەسێک نیە بتوانێت گومڕایی لێ دوور بخاتەوە وڕێنوێنی بکاتب بۆ سەر ریگای ھەق وڕاستی، ئا ئەوانەی کە ئەوە سیفات و خوو ڕەوشتیانە لە جولەکە و دووڕووەکان ئەوانە ئەوانەن کە خوای گەورە نایەوێت دڵ ودەروونیان پاک بکاتەوە لە بێباوەڕی، لە دونیادا ڕسوا وسەر شۆڕ دەبن، وە لەڕۆژی دواییشدا سزای سەخت و بەئازار چاوەڕییان دەکات کە ئاگری دۆزەخە.

ئەو جولەکانە زۆر گوێ بۆ درۆ و پڕوپاگەندە ھەڵدەخەن، وە زۆر حەرام خۆر وبەرتیل خۆر و سوو خۆرن، جا ئەی پێغەمبەر ئەگەر ھاتن بۆلات دادوەری بکەیت لەنێوانیاندا، ئەوا ئەگەر وویست و ئارەزووت لێ بوو دادوەری بکە لەنێوانیان، وە ئەگەر نەیشت وویست ئەوا وازی لێ بھێنە و دادوەری مەکە لەنێوانیاندا، تۆ سەرپشکی ھەرچی لەنێوان کردن و نەکردنیدا، خۆ ئەگەر وازت ھێنا لەدادوەری کردن لەنێوانیان ئەوا ئەوان ناتوانن ھیچ زیانێکت پێ بگەیەنن، خۆ ئەگەر دادوەریشت کرد لەنێوانیان ئەوا بە دادپەروەرانە بڕیار بدە لەنێوانیان، ئەگەر چی ستەمکار ودوژمنیشت بن، بێگومان خوای گەورە ئەو کەسانەی خۆش دەوێت کە لەحوکم کردندا دادپەروەرن، ئەگەر چی ئەوانەشی دێتە لای قازی وحاکمەکە دوژمنیشی بن.

بەراستی ئەو جولەکانە سەیر وسەمەرن، ئەوان بێباوەڕن بەتۆ وقورئانەکەت کەچی داوای ئەوەت لێ دەکەن دادوەری بکەیت لەنێوانیاندا بە تەماحی ئەوەی تۆ حوکمێک بدەیت بۆیان کە ھاوتای ھەواو وئارەزووی ئەوان بێت، لەکاتێکدا ئەوان تەوراتیان ھەیە کە واگومان دەبەن باوەڕیان پێی ھەیە وحوکمی خوای تێدایە، پاشان پشت ھەڵدەکەن لەو بڕیارەی تۆ دەری دەکەیت بۆیان ئەگەر ھاتوو بەگوێرەی ھەواو وئارەزووی ئەوان نەبوو، ئەوان لە ھەمان کاتدا بێباوەڕن بەوەی لە کتێبەکەی خۆیاندا ھەیە و بێباوەڕن بەتۆیش چونکە پشت ھەڵدەکەن لەو بڕیارەیش کە تۆ بۆیان دەردەکەیت، دیارە ئەوانە ھەر بڕوادار نین، وە ئەوەیشی دەیکەن کاری بڕوادار نیە، کەواتە ئەوانە نە باوەڕیان بە تۆ ھەیە نە بەوەش کە ھێناوتە مەبەست پێی قورئانە.

بێگومان ئێمە تەوراتمان دابەزاند بۆ موسی (سەلامی خوای لێ بێت) کە ڕێنوێنی وھەموو بەڵگەیەکی خێر وچاکەی تێدایە، وە نوور وڕوناکی کە رێگای گومڕایی پێ دەربکرێت، ھەموو پێغەمبەرانی بەنو ئیسرائیل کە گوێڕایەڵ و فەرمانبەرداری خوا بوون بەو تەوراتە دادوەری خەڵکیان دەکرد، وە زانا وخواناسان و ئەوانەش کە پارێزگاری تەوراتیان پێ سپێررا بوو، وە خوا کردبوونی بە ئەمین ودەستپاکی بەسەر بەنو ئیسرائیلەوە کە تەورات بپارێزن لە دەستکاری و لادان وگۆڕین، ئەوان شایەتیش بوون لەسەری دەیانزانی کە ھەق وڕاستە، وە خەلکیش دەگەڕانەوە بۆلای، جا کەوابوو ئەی جولەکە لەخەڵکی مەترسن وتەنھا لەمن بترسن، وە لەبری وازی ھێنان لەحوکمی خوا پلەو پایە وپارە وپوڵ وسەرەوەت وسامان وەرمەگرن، چونکە ھەر کەسێک حوکم نەکات بەوەی خوا دایبەزاندووە لەوەحی وە بەحەڵاڵیشی بزانێت، یان فەزڵی غەیری حوکمی خوا بدات بەسەر حوکمی خوادا، یان وابزانێت ھەردووکیان یەکسانن، ئا ئەوانە بێباوەڕی تەواون.

لە تەوراتدا فەرزمان کرد لەسەر جولەکەکان ھەر کەسێک کەسێکی تر بەدەست ئەنقەست بکوژێت بەبێ ھیچ ھەق ومافێک ئەوا دەبێت بکوژرێتەوە لەبریتیدا، وە ھەر کەسێک چاوی کەسێکی تر بەدەست ئەنقەست دەربھێنێت ئەوا لەجیاتیدا چاوی دەردەھێنرێتەوە، وە ھەرکەسێک بەدەست ئەنقسەت لوتی ھەرکەسێک ببڕیت لەبریدا لوتی دەبڕرێتەوە، وە ھەرکەسێک بەدەست ئەنقسەت گوێی کەسێکی تر ببڕێت ئەوا لەجیاتیدا گوێی دەبڕرێتەوە، وە ھەرکەسێک بە دەست ئەنقسەت دانی کەسێک ھەڵکێشێت ئەوا دانی ھەڵدەکێشرێتەوە، وە لەسەرمان فەرز کردون ھەموو زام وبرینێکیش بەگوێرەی خۆی قیساس وتۆڵە لە تاوانبارەکە دەسەنرێتەوە، وە ھەرکەسێک لەکەسی تاوانبار خۆش بوو، ئەوا لێخۆش بوونەکە دەبێتە کەفارەتی تاوان و گوناھەکانی، چونکە لەو ستەمەی لێی کرابوو خۆش بوو، وە ھەرکەسێک حوکم نەکات بەو بەرنامە وشەریعەتەی کە خوا دایبەزاندووە لەبارەی قیساس وتۆلە سەندنەوە وحوکمەکانی ترییشەوە ئەوا بێگومان سنوری خوای بەزاندووە.

بەدوای پێغەمبەرەکانی بەنو ئیسرائیلدا عیسای مەریەممان نارد، کە باوەڕی بەو تەوراتە ھەبوو کە بەر لەخۆی ھاتبوو، وە حوکمیشی پێکرد، وە ئینجیلیشمان دایە کە ڕێنومایی بۆ ھەق و ڕاستی تێدابوو، وە کۆمەڵە بەڵگەیەکیشی تێدایە کە دڕدۆنگی و شوبھاتەکان دەڕوێنێتەوە، وە حوکمە ناڕوونەکان ڕوون دەکاتەوە، وە ھاوتای ئەوەشە کە پێشتر لە تەوراتدا دابەزیوە جگە ھەندێکی کەم نەبێت کە حوکمەکانی ئەوی سڕیوەتەوە، وە ئەم ئینجيلە بۆ خواناسان و پارێزکاران ڕێنومایی و ئامۆژگاری بوو، وە ھۆکاری گێڕانەوەی تاوانباران بوو لە گوناھـ و تاوان و خراپەکاری و ئەوەی خوای گەورە لەسەری حەرام کردبوون.

با گاورەکان باوەڕ بھێنن بەوەی خوای گەورە لە ئینجیلدا دایبەزاندووە، وە با حوکمیشی پێ بکەن، کە تێیدا باسی پێغەمبەرێتی موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم) دەکات وبەڕاستی دەزانێت پێش بوون بە پێغەمبەری، جا ھەر کەسێک حوکم بەوە نەکات کە خوای گەورە ناردویەتی ودایبەزاندووە دیارە یاخی وناپاک ولە سنوور دەرچووە، کە وازی لەھەق وراستی ھێناوە و مەیلی ناپاکی و باتڵ دەکات.

ئەی پێغەمبەر قورئانمان بۆ دابەزاندی ھاوڕی لەگەڵ ھەموو ڕاستیەکان کە ھیچ گومان ودوو دڵیەکی تێدا نیە کە لەلایەن خوای گەورە ھاتووە، لەھەمان کاتدا ئەو تەسدیقی ئەو کتێب وپەڕاوانەش دەکات کە لەپێش خۆی دابەزیوون، وە چاودێر و پارێزەر وشایەتیشە بۆیان، ئەوەی موافەقەی قورئان دەکات ھەق وڕاستە، وە ئەوەشی پێچەوانەی قورئانە درۆ و دەلەسە و ناھەقە، دەی تۆیش ئەی پێغەمبەر بەپێی ئەوەی خوای گەورە ناردویەتی و دایبەزاندووە بۆت لەنێوان خەڵکیدا حوکم بکە وبڕیار بدە، نەکەی شوێن ھەواو وئارەزووی ئەوان بکەویت، وە واز بھێنیت لەو ڕاستیەی ھیچ گومان و دوو دڵیەکی تێدا نیە کە خوا بۆی دابەزاندویت، بۆ ھەر ئومەتێکیش لە ئێوە و خاوەن نامەکانی پێشووتریش شەریعەت وبەرنامەیەکمان داناوە کە کاری پێ بکەن ولێی لانەدەن کە کۆمەڵێک ئەحکامی کردەیی وڕێگای ڕوونی تێدایە کە بەھۆیەوە ڕێنوێنیتان دەکات بۆ ھەق وڕاستی، خۆ ئەگەر خوای گەورە بیویستایە ھەمووتانی دەکردە یەک گەل ویەک ئوممەت ویەک شەریعەت ویەک بەرنامە، بەڵام وای نەکرد بۆ ھەر گەل و ئوممەتێک شەریعەت وبەرنامەیەکی تایبەتی نارد، تاوەکو ھەمووان تاقی بکاتەوە بۆ ئەوەی گوێرایەڵەکان جیا بکاتەوە لەوانەی سەرکەش و سەرپێچی کاران، کەوابێت پێشبڕکی بکەن لە ئەنجامدانی کاری خێر وچاکە ووازھێنان لەخراپە وگوناھو تاوان، چونکە ئێوە ھەر بۆلای خوای گەورە دەگەڕێنەوە، ئەوجا زۆر بەووردی لەو شتانە ئاگادارتان دەکاتەوە کە ناکۆک بوون تێیدا، وە پاداشت وسزای کارەکانیشتان دەداتەوە، چاکەکانتان بە بەھەشت پاداشت دەەرێنەوە، خراپەکانیشتان بە ئاگر سزا دەدرێن.

ئەی پێغەمبەر بەوەی کە خوا بۆی دابەزاندووی حوکم بکە لەنێوانیادا وبڕیاریان بۆ بدە، وە بەھیچ شێوەیەک شوێن ئەو ڕا وبڕیاریانەیان نەکەویت کە لە ھەواو وئارەزوویانەوە سەرچاوەی گرتووە، ئاگاداربە سەرگەردان وگومڕات نەکەن بەوەی لابدەی لەوەی کە خوا بۆی ناردویت، وە لەم پێناوەشدا ھیچ کەمتەرخەمیان نەکردووە، جا ئەگەر ھاتوو پشتیان ھەڵکرد وڕازی نەبوون بە حوکم کردن بەوەی خوا ناردویەتیە خوارەوە بۆت، ئەوە بزانە خوای گەورە دەیەوێت بەھۆی ھەندێک لەتاوان وگوناھەکانیانەوە ھەر لەم دونیایەدا سزایان بدات، وە لەڕۆژی دواییشدا سزای ھەموو تاوانەکانیان دەدات، وە بێگومان زۆرینەی خەڵک لەڕێ دەرچوون ولایانداوە لە تاعەت وگوێڕایەڵی خوای گەورە.

ئایا ئەوانە لە حوکم وبڕیاری تۆ پشت ھەڵدەکەن وداوای حوکم وبڕیاری خەڵکی نەزان دەکەون لە بت پەرستەکان ئەوانەی بە ھەواو ئارەزووی خۆیان بڕیار دەدەن؟! حوکم وبڕیاری ھیچ کەسێک وەک حوکم وبڕیاری خوای گەورە باش وچاک نیە لای ئەوانەی یەقینیان ھەیە و ژیرن وتێدەگەن کە خوای گەورە چی ناردوەتە خوارەوە بۆ پێغەمبەرەکەی، نەک لای خەڵکی نەزان وھەواو ئارەزوو پەرست، ئەوانەی تەنھا ڕازین بەو حوکم وبڕیارانەی کە لەگەڵ ئارەزوەکانی خۆیاندا پێک دێتەوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان بەخوا وبەپێغەمبەرەکەی ھەیە جولەکە وگاور مەکەن بە پشتیوان وخۆشەویست وپشتگیری خۆتان، چونکە جولەکەکان پشتیوان وپشتگیری شوێنکەوتەی ئاینەکەی خۆیانن، وە گاورەکانیش پشتیوان وپشتگیری شوێنکەوتەی ئاینەکەی خۆیانن، ھەردوو دەستەکەیش دژایەتی کردنیان بۆ ئێوە کۆیان دەکاتەوە، وە ھەر کەسێکیش لە ئێوە پشتیوان وپشتگیری ئەوان بێت ئەوە لەوان دەژمێررێت، بێگومان خوای گەورە ڕینوێنی گەلی ستەمکار ناکات بەھۆی پشتیوانیان بۆ بێباوەڕان.

ئەی پێغەمبەر دووڕوەکان دەبینیت کە باوەڕ لاوازن دەست پێشخەری دەکەن لە پشتیوانی و پشتگیری جولەکە وگاورەکاندا ودەڵێن: دەترسێین ئەوانە سەرکەون و ببنە خاوەنی دەسەڵات و ھێز ووڵات و تووشی ناخۆش وخراپەمان بکەن، بەڵکو بەم زوانە سەرکەوتن بۆ خوا وپێغەمبەرەکەی و باوەڕداران بێت ودەرگای خێریان لێ بکاتەوە، یان لەلایەن خۆیەوە فەرمانێک دەربکات بۆ ئابڕووبردنی جولەکە و ئەوانەیش لە دووڕوەکان کە پشتیوانیان لێ دەکەن، ئەوسا ئەوانەی کە پێشبڕکیان بوو لە سەر پشتیوانی کردنی جولەکەکان، پەشیمانی دایاندەگرێت لەو دووڕویەی و دوژمنایەتیەی کە لەناخیاندا شاردویانەوە بەرامبەر باوەڕداران، ئەویش لەبەر بەتاڵی ئەو ھۆکارە بێ بنەمایانەی کە دڵیانی پێوە پەیوەست کردبوو.

باوەڕدارانیش سەریان سووڕ دەمێنێت لەحاڵی ئەو دووڕوانە ودەڵێن: ئایا ئەی باوەڕداران ئەمانە ئەوانە بوون کە زۆر بەتوندی سوێندیان بۆ دەخواردن کە ھەتا سەر لەگەڵتان دەبن وپشتیوانتانن؟ ئەوانە خوای گەورە کاروکردەوەی بەتاڵ کردنەوە، وە مایە پووچ وخەسارۆمەند بوون بە لەدەستدانی ئەوەی مەبەستیان بوون کە بەدەستی بھێنن، لەگەڵ ئەوەش خوای گەورە سزای بە ئازاری بۆ ئامادە کردوون.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ھەرکەسێک لەئاینەکەی خۆی وەرگەڕێت وبێباوەڕ ببێتەوە، ئەوا خوای گەورە لەبری ئەوان گەل وھۆزێکی تر دەھێنێت کە خوایان خۆش دەوێت و خوای گەورەش ئەوانی خۆش دەوێت لەبەر دامەزراوی و ڕاوەستاوی ئەوان لەسەر ئاینەکەیان، بەرامبەر بەباوەڕداران میھرەبان و بەڕەحمن و لەگەڵ بێباوەڕانیش توند وسەربەرز وسەر بڵندن، بە ماڵ وسەروەت وسامان وگیانی خۆیان لەپێناو بەرزکردنەوەی ووشەی اللە تەعالا جھاد و تێکۆشان دەکەن، وە بەھیچ شێوەیەک لە لۆمەی لۆمەکاران و تانە و تەشەردەرانیش ناترسن، چونکە ڕەزامەندی خوای گەورە دەخەنە پێش بەدەستھێنانی ڕەزامەندی دروستکراوەکانی خوا، ئەمەش بەخششێکی خوای گەورەیە دەیبەخشێت بەھەرکەسێک کە خۆی بیەوێت لەبەندەکانی، وە خوای گەورەش فەزڵ و چاکەکاری فراوانە، وە زۆریش زانایە بەوانەی کە شایانی فەزڵی خۆینی بۆیە دەیبەخشێت بەوەی کە خۆی دەیەوێت، وە ھەرکەسێکیش کە خۆی نەیەوێت بێ بەشی دەکات لە فەزڵی خۆی.

نە جولەكه ونە گاورەکان و نە ھیچ بێباوەڕێکی تریش دۆست وپشتیوانی ئێوە نیە ئەی باوەڕداران، بەڵکو دۆست وپشتیوانی ئێوە تەنھا خوا وپێغەمبەرەکەیەتی، وە ئەو باوەڕدارانەیشی کە بەتەواوی نوێژەکانیان ئەنجام دەدەن وزەکاتی ماڵو سامانیان دەردەکەن، وە ملکەچی فەرمانەکانی خوا وزەلیلی لای ئەون.

ھەرکەسێک دۆست وپشتیوانی خوا وپێغەمبەرەکەی وباوەڕداران بێت بە سەرخستنیان ئەوە بێگومان لە دەستە وتاقم وگروپی خوان، وە تەنھا دەستە وتاقم وگروپی خوایش زاڵ وسەرفراز وسەرکەوتوون، چونکە خوای گەورە سەرخەریانە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ئەوانەی کە گاڵتە وگەپ ولاقرتێ بە ئاینەکەتان دەکەن چی لەوانەی کە پێش ئێوە نامە وکتێبیان بۆ ھاتووە لە جولەکە وگاورەکان وە چی لەوانەیش بن کە موشریک وبێباوەڕن دۆستایەتیان مەکەن ومەیانگێڕن بە ھاوپەیمانی خۆتان، بۆیە لەخوا بترسن بەوەی دوور بکەونەوە لەوەی کە خوای گەورە ڕێگری لێ کردوون لە پشتیوانی کردنیان ئەگەر ئێوە باوەڕتان بەو ھەیە، وە باوەڕتان ھەیە بەوەیش کە بۆتانی دابەزاندووە.

ھەروەھا کاتێک بانگ دەدەن بۆ نوێژ کردن کە گەورەترین شیعار وھۆکاری نزیک بوونەوەیە لەخوای گەورە ئەمانە گاڵتە ولاقرتێی پێ دەکەن، ئەویش بەھۆی ئەوەی ئەوانە ھیچ تێناگەن لەماناکانی پەرستنی خوا وشەریعەتەکەی کە کردویەتی بە شەریعەت ویاسا بۆ ھەموو خەڵکی.

ئەی پێغەمبەر بەوانە بڵێ بە(جولەکە وگاورەکان) ئەوانەی گاڵتە ولاقرتێ بە نوێژ دەکەن، پێیان بڵێ: ئایا مەگەر ھەر لەبەر ئەمە نیە کەئێمە باوەڕمان بەخوا و بەو قورئانە ھەیە کە دابەزیووە بۆمان، وە بەو کتێبانەش کە پێشتر دابەزیووە بۆ پێغەمبەرانی پێش ئێمە، وە باوەڕیشمان ھەیە کە زۆربەتان لەفەرمان وگوێڕایەڵی خوای گەورە دەرچوون، بەوەی وازیان لە باوەڕ ھێناوە وفەرمانەکانی جێ بەجێ ناکەن، ئەو تانە وتەشەرانەی لێمان دەدەن بۆ ئێمە جێگای فەخر وشانازیە، نەک شەرمەزاری.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئایا دەزانن چی شتێک جێگای نەنگی و شەرمەزارییە. وە سزاکەشیان لەوانە خراپترە؟ بێگومان باوباپیران و پێشینانی ئەوانە کە خوای گەورە لە ڕەحم و میھرەبانی خۆی دەریکردن خەشم و قینی خۆی لێگرتن، وە ھەندێکیشیانی کردە مەیمون و بەراز، وە کردنی بە تاغوت پەرست، مەبەست لە تاغوت ھەرشتێکە جگە لە خوای گەورە بپەرسترێت و پێیشی ڕازی بێت، ئەوانەی باسکران جێگاکانیان لە ڕۆژی دواییدا لەگشت جێگایەک خراپترە، وە خراپترینی گومڕاکانن کە ڕێگای ڕاستیان ون کردووە و سەریان لێشێواوە.

ئەی باوەڕداران ئەگەر ھاتوو دووڕوەکان ھاتن بۆلاتان ئەوانەی بەدووڕوی بەڕواڵەت باوەڕی خۆیان ئاشکرا دەکەن بۆتان، پێتان دەڵێن: ئێمەیش موسڵمانین وباوەڕمان ھێناوە، کەچی ئەوانە ھەر بەبێباوەڕی ھاتنە ژوورەوە بۆلای تۆ وھەر بەبێ باوەڕیش چوونە دەرێ، خوای گەورەش باش دەزانێت چیان شاردووەتەوە لەبێباوەڕی ئەگەر لای ئێوەیش وادەرخەن کە باوەڕدارن، وە بێگومان سزای تەواوی کارەکانیشیان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر زۆرێک لەجولەکە ودووڕوەکان دەست پێشخەری دەکەن لە ئەنجامدانی گوناھو تاوان، وە گوناھی درۆکردن ودەست درێژی کردنە لەسەر کەسانی تر بە زوڵم وستەم وخواردنی ماڵی خەڵکی بەحەرام، ئای چەند کارێکی خراپە ئەوانەی ئەنجامی دەدەن.

ئایا پێشەوا وزاناکانیان ڕێگریان دەکەن لە پێشبڕکێ کردن لەگوفتاری درۆ وبوھتان کردن وشایەتی ناھەق وخواردنی ماڵی خەڵکی بەناھەق، بێگومان ئەگەر رێگریان لێ نەکەن ووازیان پێ نەھێنن، بەڕاستی کارێکی زۆر خراپ دەکەن زانا وپێشەواکانیان.

جولەکەکان کاتێک دووچاری قات وقڕی بوونەوە ووتیان: دەستی خوا داخراو وقوچاوە لە بەخشین وخێر وخێرات، ئەوەی لایەتی ھەمووی لێ گرتووینەتەوە، دەک یاخوا دەستی ئەوان تووشی شەلەل وئیفلیجی ببێت، ھەر ئەوانن کە دەست قوچاون ولەماڵ وسامانیان ھیچ نابەخشن، ھەر لەبەر ئەم ووتەیەشیان خوای گەورە لەڕەحم ومیھرەبانی خۆی دەریکردن، بەڵکو ھەردوو دەستی خوای گەورە کراوەیە بەبەخشینی خێر وخێراتی خۆی بە بەندەکانی، ھەرکاتێک خۆی بیەوێت دەیبەخشێت، دەیکاتەوە و دەیشیگرێتەوە، ھیچ ڕیگری وبەربەست وزۆر لێکردنێک نیە بۆ ئەو، وە بێگومان ئەو قورئانەی کە بۆت دابەزیووە لەبری ئەوەی باوەڕی پێ بھێنن وسوودی لێ ببینن کەچی زۆرێکیان ڕۆدەچن لە بێباوەڕیدا وسنورەکانی خوا دەبەزێنن وئینکاری ناز ونیعمەتەکانی دەکەن، ئەویش بەھۆی ئەوەی کە زۆر ڕژد وحەسوودن وحەز بەچاکە وخێری کەسانی تر ناکەن، ھەر بۆیە ئێمەش ڕق وکینە ودوژمنایەتیمان خستنە نێو دەستە وگروپەکانی جولەکەوە، ھەرکاتێک کۆ دەبوونەوە بۆ جەنگ کردن و تفاق وکەرەستەیان بۆ ئامادە دەکرد، یان پیلانیان دەگێرا بۆ بەرپاکردنی، خوای گەورە دەستە وتاقمەکەیانی پارچە پارچە دەکردن، وە ھێزیانی پەرتەوازە دەکردن، ئەو جولەکانە بەردەوام خەریکی بڵاوکردنەوەی تاوان وخراپە وگێرە شێوێنین لە سەر زەویدا، بەردەوام ھەوڵدەدەن بەفڕوفێڵیان زیان لە ئاینی پیرۆزی ئیسلام بدەن، بێگومان خوای گەورەش خەلکی خراپەکار وگێرە شێوێنی خۆش ناوێت.

ئەگەر بھاتایە جولەکە وگاورەکان باوەڕیان بھێنایە بەوەی کە دابەزیووە بۆ موحەمەد (صلی اللە علیە وسلم)، وە لەخوا بترسانایە بەوەی دوور بکەوتنایەتەوە لەگوناھو تاوان، ئەوا ئێمەش لە کوناھەکانیان خۆش دەبووین ھەرچەند زۆریش بوونایە، وە لەڕۆژی دواییشدا دەمانخستنە ناو باخ ونازو نیعمەتەکانی بەھەشتەوە، ناز ونیعمەتێک کە ھەمیشەیی ونەبڕاوەیە.

ئەگەر جولەکەکان کاریان بکردایە بەوەی لە تەوراتدا ھاتووە، وە گاورەکانیش کاریان بکردایە بەوەی لە ئینجیلدا ھاتووە، وە ھەمووانیش کاریان بکردایە بەوەی کە خوای گەورە لە قورئاندا بۆی دابەزاندوون، ئەوا ھەموو ھۆکارەکانی ڕزق وڕۆزیم بۆ ئاسان دەکردن لە باران باراندن وسەوزکردنی دەخڵ ودانی زەوی، وە ھەندێک لە خاوەن نامەکان کەسانێک ھەن کە دادپەروەر وجێگیر ودامەزراون لەسەر ھەق وڕاستی، بەڵام زۆرێکیان کاروکردەوەیان خراپە لەبەر بێباوەڕیان.

ئەی پێغەمبەر ھەر فەرمان وبڕیارێک لەپەروەردگارتەوە بۆت دابەزیووە بێ دوو دڵی وھیچ ترسێک ھەمووی بگەیەنە بەخەڵکی، وە ھیچی لێ نەشاریتەوە، خۆ ئەگەر ھاتوو ھەرشتێکت لێ شاردەوە ئەوە بزانە بەئەرکی گەیاندنی پەیامەکەی خوا ھەڵنەساوویت، (بێگومان پێغەمبەری خوا –صلی اللە علیە وسلم- ئەوەی فەرمانی پێکراوە بەگەیاندن ھەر ھەمووی گەیاندووە بەخەڵکی، وە ئەو کەسەشی بەپێچەوانەی ئەمەوە گومان دەبات ئەوا گەورەترین بوھتانی بەدەم خوا کردووە)، ئەی پێغەمبەر لەمڕۆ بەدواوە پەروەردگارت پارێزگاریت لێ دەکات لەھەر دەست درێژیەک کە خەڵکی بیکەنە سەرت، ئەوان بەھیچ شێوەیەک ناتوانن بەنیازی زیان پێگەیاندنت بگەنە لات، بۆیە تۆ تەنھا گەیاندنی ئاینەکەت لەسەرە، ئەو بێباوەڕانەی کە ھیدایەت وڕێنمونیان ناوێت خوای گەورە سەرکەوتوو سەرفرازیان ناکات بۆ ژیری ودانایی.

ئەی پێغەمبەر بڵی ئەی جولەکە وگاورەکان ئێوە لەسەر ھیچ ئاینێکی ڕاست ودروست نین، تاوەکو بزانن چی شتێک لەتەورات وئینجیلدا ھاتووە، وە کاربکەن بەوەی لەقورئاندا بۆتان دابەزیووە، کە باوەڕتان ڕاست وڕەوان نابێت بەبێ باوەڕ ھێنان بەو قورئانە وکارکردن پێی، وە زۆرێکی خاوەن نامەکان لەبری ئەوە گوێرایەڵی بکەن لەو قورئانەی بۆت دابەزیووە کەچی سەرکەشتر وبێباوەڕتر دەبن، لەو حەسودی وبەخیلیەی لەسەرینی، جا کەوابوو ئەی پێغەمبەر تۆش بۆ ئەو بێباوەڕانە غەمبار ودڵتەنگ مەبە، ئەوانەی شوێنت کەوتوون لە باوەڕداران بەستن وبێنیازیت لەوانی تر.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە وئەوانەیش جولەکەن وئەوانەیش گاور وسائبین، سائبی ئەوانەن کە شوێنکەوتەی ھەندێک لەپێغەمبەران وگاورەکانن، ھەرکامێکیان باوەڕیان بەخوا وبە ڕۆژی دوایی ھەبێت وکاروکردەوەی چاکە بکەن، ئەوا ھیچ ترسێکیان لە دواڕۆژ نیە، وە ھیچ خەفەتێکیشیان ناخۆن لەوەی لە دەستیان چووە لەخۆشی ونازو نیعمەتەکانی دونیا.

بێگومان ئێمە بەڵێن و پەیمانی بەھێز و پتەومان لە نەوەکانی ئیسرائیل وەرگرت کە فەرمانەکانمان ببیستن و گوێڕایەڵیان بن، وە ژمارەیەک پێغەمبەریشمان نارد بۆ گەیاندنی شەرعی خوای گەورە، کەچی ئەو پەیمانەی لێیان وەرگیرا بوو شکاندیان، وە شوێنی هەواو ئارەزووی خۆیان كەوتن لە پشتكردن لەوەی پێغەمبەران هێناویانە و لە بە درۆ زانینی هەندێكیان و كوشتنی هەندێكیان.

واگومانیان برد کە پەیمان وبەڵێن شکێنی وباوەڕنەبوون وکوشتنی پێغەمبەران ھیچ زیانێک بەدوای خۆیدا ناھێنێت بۆیان، نەخێر وانەبوو زیانی بەدوای خۆیدا ھێنا وبەو شێوەیە نەبوو کە گومانیان دەبرد، کوێر بوون لەئاست ھەق وڕاستی، وڕێنوێنی نەکران بۆی، وە کەڕ بوون لەبیستنی ھەق بیستنی ڕازی بوون پێی، وە پاشان بەفەزڵی خۆی خوای گەورە تەوبەی لێ گیرا کردن، کەچی لەگەڵ ئەوەشدا دواتر کوێر بوون لەبینینی ھەق وکەڕ بوون لەبیستنی، ئەمەش ڕوویدا لەزۆربەیان، وە خوای گەورە بینەری ھەموو کاروکردەوەیانە، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نیە، وە سزای ھەموو ئەو کارانەشیان دەدات.

گاورەکان بێباوەڕ بوون ئەوانەی کە ووتیان خوا مەسیح عیسای کوڕی مەریەمە، چونکە ئولوھیەت وھەقی پەرستنیان دایە غەیری اللە تەعالا، لەگەڵ ئەوەدا مەسیح عیسای کوڕی مەریەم خۆی پێ ووتن: ئەی نەوەکانی ئیسرائیل خوای گەورە بەتاک وتەنھایی بپەرستن، کە ھەر ئەو پەروەردگاری من وئێوەشە، ھەموومان یەکسانین لەبەندایەتی کردن بۆی، جا ھەرکەسێک ھاوەڵی بۆ بڕیار بدات ئەوە خوای گەورە ناھێڵێت بچێتە بەھەشتی ھەتا ھەتاییەوە، وە جێگای ھەمیشەییان ئاگری دۆزەخە، وە لەلایەن خوای گەورەوە ھیچ کۆمەکی ویارمەتیدەرێکیشی نیە، وە ھیچ فریاد ڕەسێکیشی نیە ڕزگاری بکات لەو سزایەی کە چاوەڕوانیەتی.

گاورەکان بێباوەڕ بوون ئەوانەی کە ووتیان: خوا لەسێ کەس پێکھاتووە: باوک وکوڕ وڕۆحی پیرۆز، خوا (اللە تەعالا) بەرزوبڵند وگەورەیە لەوەی لەبارەیەوە دەیڵێن، چونکە خوا ھەر یەک دانەیە وچەند دانەیەک نیە، تاکو تەنھا وبێ ھاوەڵە، جا ئەگەر ئەوانە وازنەھێنن لەو وورتە وورت وبوھاتانانەیان بەرامبەر خوای گەورە ئەوا سزای بەسۆی بەئازاریان پێ دەگات.

ئایا ئەوانە واز ناھێنن لەو گوفتارانەیان وتەوبە ناکەن وناگەڕێنەوە بۆلای خوای گەورە، وە داوای لێخۆش بوونی لێ ناکەن لەو ھاوەڵدانانەی کە بۆیان بڕیار داوە؟! بێگومان خوای گەورە لێبووردەیە بەرامبەر ھەر کەسێک کە تەوبە بکات وبگەرێتەوە لەھەر گوناھو تاوانێک کە ئەنجامی داوە، ھەرچەند ئەو گوناە وتاوانەیش بێباوەڕ بوون بێت پێی، وە پەروەردگار زۆر بەڕەحم ومیھرەبانە بۆ باوەڕداران.

مەسیح عیسای کوڕی مەریەم تەنھا پێغەمبەرێکە لەناو پێغەمبەرەکانی تردا، وە لەوە زیاتر ھیچ شتێکی تر نیە، ھەروەک ئەوان چۆن مردن ئەویش دەمرێت، وە مەریەمی دایکیشی کەسێکی زۆر ڕاستگۆ وبەڕاست دانەری پەیامەکەی خوایە، ھەردووکیان کوڕ ودایک وەک ھەر مرۆڤێکی تر نان وشیویان دەخوارد، چونکە پێویستیان بەخواردن ھەبوو، دەی ئیتر چۆن دەکرێت ئەوان ھەردوووک خوابن، لەکاتێکدا پێویستیان بەخواردن ھەبێت؟! جا ئەی پێغەمبەر تێڕامێنە وسەیر بکە چۆن بەڵگە ونیشانەکانیان لەسەر تاک وتەنھایی خوا وپووچ وبەتاڵی ئەوە بیروباوەڕەی لەسەرینی بۆ ڕوون بکەینەوە کە زۆر زیادەڕۆیان کردووە لەبەخوا دانانی کەسانێک جگە لەخوای گەورە؟! لەگەڵ ئەوەشدا ئەوان باوەڕ بەو بەڵگە ونیشانانە ناکەن، پاشان سەرنج بدە وتێڕامێنە ئەوانە چۆن ئەو ھەموو بەڵگە ونیشانە ھەیە لەسەر تاک وتەنھایی خوا کەچی لەسەر ڕێگای ھەق وڕاستی لادەدەن وباوەڕی پێ ناھێنن؟!

ئەی پێغەمبەر ناڕازیبە لەبەرامبەر ئەو پەرستنەی کە ئەنجامی دەدەن بۆ جگە لەخوا وپێیان بڵێ: ئایا شتێک دەپەرستن کە ھیچ سوود وقازانجێکتان پێ ناگەیەنن؟ وە ناتوانن ھیچ زەرەر وزیانێکتان لێ دوور بخەنەوە؟ ئەو دەسەوسانە لە ئەنجامدانی وەھا کارێک، بەڵام خوای گەورە دەسەوسان نیە، تەنھا خوای گەورە بیسەری گوفتار و ووتارتانە وھیچ شتێکی لەدەست دەرناچێت، ئەو زاتە زۆر زانا وئاگادارە بەکاروکردەوەتان، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نیە، وە پاداشت وسزای ھەموو ئەوەش ئەنجامی دەدەن پێتان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئەو سنوورە مەبەزێنن کە فەرمانتان پێکراوە بە نەبەزاندنی کەشوێنکەوتنی ھەق وڕاستیە، وە ڕۆمەچن لەبەگەورە دانانی ئەوانەی کە فەرمانتان پێکراوە بەگەورەیان دابنێن، وەک پێغەمبەران، بەوەی بیانبەنە ڕیزی خواوە، ھەروەک چۆن عیسای کوڕی مەریەمتان کرد بەخوا، ئەویش بەھۆی چاولێکردنی پێشینە گومڕاکانتان کە زۆرێک لەخەڵکیان گومڕا کرد، وە لەسەر ڕێگای ھەق وڕاستی لایاندا وگومڕا بوون.

خوای گەورە لەو پەرتووکەی کە ناردوویەتیە خوارەوە بۆ داود کە زەبوورە، وە لە ئینجیلیش کە ناردویەتیە خوارەوە بۆ عیسای کوڕی مەریەم، وەلەسەر زمانی ئەوانەوە باسی ئەوەی کردووە بێباوەڕانی بەنو ئسرائیلی لەڕەحمەتی خۆی دەرکردووە بەھۆی ئەنجامدانی تاوان وگوناھو سەرپێچی کردن ودەست درێژی کردنە سەر سنوورەکانی خوای گەورەوە.

ئەوان ڕێگری یەکیان نەدەکرد لەئەنجامدانی گوناھو تاوان، بەڵکو یاخی بووەکانیان بەئاشکرا گوناھو تاوانیان دەکرد، چونکە کەسێک نەبوو ڕێگری وقەدەغەیان لێ بکات، ئای چەند خراپە ئەوەی ئەنجامیاندا، لەوازھێنان لەرێگری کردنی کەسانی تر لەتاوان وخراپە.

ئەی پێغەمبەر دەبینی زۆرێک لەو جولەکانە بێباوەڕانیان خۆش دەوێت ومەیلیان بۆیان ھەیە، وە دوژمنایەتی تۆ ویەکخواپەرستان دەکەن، سوێند بێت بەخوا دەست پێشخەریەکی خراپیان بۆ خۆیان ئەنجامداوە لەوەی بێباوەڕانیان خۆش دەوێت وپشتگیری وپشتوانیانن، بەمەش خوایان لەخۆیان توڕە کردووە، وە بووەتە ھۆی چوونە ناو دۆزەخی ھەتاھەتایی کە بەھیچ شێوەیەک ھاتنە دەرەوەیان نیە.

ئەو جولەکانە ئەگەر بھاتبا بەڕاستی باوەڕیان بەخوای گەورە وبەپێغەمبەرەکەی وئەو قورئانەیش بھێنایە کە بۆی دابەزیووە، ئەوا ھەرگیز لەبری باوەڕداران موشریک وبت پەرستەکانیان نەدەکرد بەخۆشەویست وپشتیوان وپشتگیری خۆیان، بەڵام زۆربەی زۆری ئەو جولەکانە دەرچوون لە گوێڕایەڵی خوای گەورە ویاخی وتاوانبارن وپشتیوانی خوا وباوەڕداران نین.

ئەی پێغەمبەر سوێند بێت سەرسەخترین خەڵک دەبینیت لەدوژمنایەتیدا بەرامبەر بەوانەی باوەڕیان ھێناوە کەجولەکەکانن لەبەر ڕق وکینە وحەسوودیان بۆتان، لەگەڵ ئەوانەی کە ھاوەڵیان بۆ خوا داناوە، وە دەبینیت کە نزیکترینیش کە سۆز وخۆشەویستیان ھەیە بۆ باوەڕداران ئەوانەن کە دەڵێن: ئیمە گاورین، واتا: گاورەکانن نزیکترین کەسانی ئەھلی کتابن لەباوەڕدارانەوە، ھۆکاری نزیکی وخۆشەویستی ئەوانەیش بۆ باوەڕداران ئەوەیە کەزانا وخواناسیان تێدایە، وە خاکی و خۆبەکەم زانن ولووت بەرز نین، چونکە کەسی خوبەزلزان خێر وچاکە ناگاتە ناو دڵی.

ئەوانەیش-وەک نەجاشی وھاوەڵەکانی- دڵیان نەرمە، کاتێک کە گوێیان لەقورئان دەبوو کە بۆ پێغەمبەر دابەزیووە لەترسی خوا ھۆن ھۆن فرمێسک بەچاویاندا دەھاتە خوارەوە، کاتێک کە زانیان ئەو قورئانە لەلایەن خوایەکی ھەق وڕاستەوە دابەزیووە، ئەویش بەھۆی ئەوەی ئاگاداری ئەوە بوون کە بۆ عیسی دابەزیووە، چونکە لە ئینجیلدا موژدەی ھاتنی پێغەمبەری خاتەم درابوو، ئەوان ووتیان: ئەی پەروەردگارمان باوەڕمان ھێنا بەوەی کە داتبەزاندووە بۆ پێغەمبەرەکەت کە موحەممەدە (صلی اللە علیە وسلم)، وە ئەی پەروەردگارمان دەسا تۆیش لەڕیزی ئوممەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) تۆمارمان بکە، کە بەڵگەیە بەسەر ھەموو خەڵکیەوە لەڕۆژی دواییدا.

چی ھۆکارێک ھەیە کە بکەوێتە نێوان ئێمە وباوەڕ بەخوای گەورە وە باوەڕ بەو ھەق وڕاستیەی کە دایبەزاندووە وموحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھێناویەتی؟! لەکاتێکدا ئومێدی ئەوەمان ھەیە کەپەروەردگارمان لەگەڵ پێغەمبەران وئەوانەی فەرمانبەرداری ئەون ولێی دەترسێن بمانخاتە بەھەشتەوە.

خوای گەورە لەسەر باوەڕیان ودان نانیان بەھەق پاداشتی بە چوونە بەھەشتانێک دانەوە کە ڕوبارگەلێک بەژێر کۆشک وتەلار ودرەختەکانیدا گوزەر دەکەن وە بەھەمیشەییش تێیدا دەمێننەوە، ئەوەش پاداشتی چاکەکارانە کە شوێن ھەق وڕاستی کەوتوون، وە بەبێ ھیچ کۆت ومەرجێک ملکەچ وگوێرایەڵی فەرمانەکانی خوای گەورە بوون.

ئەوانەی کە بێباوەڕیان بەخوای گەورە وپێغەمبەرەکەی نەھێنا، وە ئەو ئایەت وبەڵگە ونیشانانەش کە دایبەزاند بۆ پێغەمبەرەکەی بەدۆریان زانی، ئائەوانە ھاوەدەم وھاوەڵی ئاگری بلێسەدارن کە ھەرگیز قوتار بوونیان نیە لێی وناتوانن بچنە دەرەوە لێی.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ئەو ناز ونیعمەت وخۆشیانەی دونیا لەخواردن وخواردنەوە وژن وژنخوازی کە بۆی حەڵاڵ کردوون لەخۆتانی حەرام ویاساغ مەکەن، لەبەر زوھد وخواپەرستی حەرامیان مەکەن، وە سنووری ئەو شتانەشی خوای گەورە حەرامی کردووە مەیانبەزێنن، چونکە بێگومان خوای گەورە کەسانی لەسنوور دەرچووی خۆش ناوێت وبگرە ڕقیشی لێیان دەبێتەوە.

وە لەو ڕزق وڕۆزیە حەڵاڵ وپاکوپوختانە بخۆن کە خوای گەورە بۆی حەڵاڵ کردوون، نەک لەوانەی کە بەھۆی داگیرکردن و پیس وپۆخڵیەوە حەرام کراون، جا بۆیە لەخوا بترسن بەوەی فەرمانەکانی بەجێ بھێنن ودوور بکەونەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەو خوایەی کە باوەڕتان پێی ھێناوە، چونکە باوەڕ پێھێنانی پێویست دەکات کە لێیشی بترسیت وگوێرایەڵی فەرمانەکانی بن.

ئەی باوەڕداران خوای گەورە لێتان ناگرێت کاتێک بەبێ مەبەست وبەسادەیی سوێندێک دێت بەسەر زمانتاندا، بەڵکو لەو سوێند خواردنەتان دەپرسێتەوە کە مەبەستان بووە وبەدڵ ھۆشتان لای بووە وسوێندەکەتان خستووە، جا سڕینەوەی گوناھی شکاندنی ئەو سوێنانە بەکەفارەتی یەکێک لەم سیانە دەبێت بە ئارەزووی خۆتان: کە بریتین لە: نان پێدانی دە ھەژار لەخواردنی کەسانی مامناوەندی خەڵکی ووڵاتەکەتان، کە بۆ ھەر ھەژارێک نیو ساع بێت، یان پۆشتە کردنەوەیان بەو جلوبەرگانەی کە خەڵکی بەگشتی لەسەری ڕاھاتوون، یان ئازاد کردنی کۆیلەیەکی باوەڕدارە، جا ئەگەر ھاتوو کەسی سوێنخۆر توانای یەکێک لەو سێ کەفارەتەی نەبوو، ئەوا کەفارەتەکەی گرتنی سێ ڕۆژ ڕۆژوو گرتنە، ئەی باوەڕداران ئەوانەی کە باسکران کەفارەتی سوێنەکانتانن ئەگەر ھاتوو سوێندتان خوارد وشکاندتانن، پارێزگاری بکەن لەسوێنەکانتان بەوەی بەدرۆ سوێن بەخوا مەخۆن، وە بەوەش زۆر بەخوای گەورە سوێن مەخۆن، وە بەوەش کە وەفاتان ھەبێت بەجێ بەجێکردنیان مەگەر کاتێک نەبێت وەفا نەکردن پێی خێری تێدا بێت، لەو کاتەدا کارە خێرەکە ئەنجام بدە و پاشان کەفارەتی سوێنەکەتان بدەن، ھەروەک چۆن خوای گەورە کەفارەتی سوێنەکانتانی بۆ ڕوون کردونەتەوە، بەو شێوەیەش ئەو حوکمانەی بۆ ڕوون کردونەتەوە کە حەڵاڵ وحەرامەکانی بەووردی بۆ دەست نیشان کردوون، تاوەکو سوپاسگوزاری ئەو خوایە بن کە ئەوەی نەتاندەزانی فێری کردن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە دڵنیا بن ئەو مەیەی کە سەرخۆشکەرە وبیر وھۆش وژیری ناھێڵێت، وە ئەو قومارەش کە دوو کەس ڕێدەکەون لەسەر پێدانی شتێک ئەگەر ھاتوو ئەوی دیکەیان بردیەوە، وە ئەو بەردەش ھاوەڵ بڕیاردەرەکان (موشریکەکان) بۆ پیرۆزی ئاژەڵیان لەسەر سەر دەبڕی، یان بۆ پەرستن دایان نابوو، وە ئەو تیروپشک وزار ھەڵدانەش کە بۆ زانینی کاروبارە غەیب ونەزانراوەکان بەکاریان دەھێنا، ھەر ھەموو ئەمانە پیسن وشەیتان دەیان ڕازێنێتەوە، جا بۆیە لێی دوور بکەونەوە، تاوەکو ژیانێکی ئاسوودە وبەڕێزتان ھەبێت لەدونیادا، وە بگەنە ناز ونیعمەتەکانی بەھەشتیش لەڕۆژی دواییدا.

مەبەستی شەیتان لەڕازاندنەوەی مەی وسەرخۆشکردن وقومار دروستکردنی دوژمنایەتی وڕق وکینە دروستکردنە لەنێوان دڵەکاندا، وە لادانی خەڵکیە لەیادی خوا ونوێژکردن، جا ئەی باوەڕداران ئایا ئیتر واز دەھێنن لەو گوناھو تاوانانە؟ بێگومان وازھێنان لێیان شایستە بەئێوەیە کەواتە دەی ئیتر وازی لێ بھێنن.

گوێڕایەڵی خوا وگوێڕایەڵی پێغەمبەرەکەی بن ئەویش بە بەجێھێنانی ئەوەی شەرع فەرمانی پێکردووە وە واز ھێنان لەوەیش کە شەرع ڕێگری لێکردووە، وە ئاگاداربن نەکەن سەرپێچی لەفەرمان وڕێنوینیەکانی بکەن، جا ئەگەر ھاتوو پشتان ھەڵکرد لەمە، ئەوە بزانە پێغەمبەرەکەمان تەنھا گەیاندنی ڕوون وئاشکرای ئەوەیە کە خوا فەرمانی کردووە بەگەیاندنی، بێگومان ئەویش گەیاندنی، ئەگەر ھیدایەت وڕێنوێنیتان وەرگرت ئەوە بۆ خۆتانە وخۆتان قازانجی لێ دەکەن، خۆ ئەگەر خراپەتان کرد ئەوە دیسان خراپەکەی بۆ خۆتانە.

ئەوانەی باوەڕیان بەخوای گەورە ھێنا وکاروکردەوەی چاکەیان ئەنجامدا لەپێناو نزیک بوونەوە لەخوا، ئەوانە ھیچ گوناھو تاوانێکیان لەسەر نانوسرێت ئەگەر مەییان خواردبێتەوە پێش حەرام بوونی، ئەگەر دوور کەوتبنەوە لە حەرامکراوەکانیش، وە ترسابن وخۆیان پاراست بێت لەتووڕەیی وخەشمی خوا، وە باوەڕیشیان بەخوا ھەبوو بێت، وە کاروکردەوەی چاکیشیان کردبێت، پاشان ھەستکردن بەچاودێری خوای گەورە بەسەریانەوە زیادی کردبێت تاوەکو گەیشتبنە ئاستێک کە پەرستش وعیبادەکانی خوایان بەو شێوەیە کردبێت کە وایان زانیبێت کە خوا دەبینن، ئەویش لەبەر ئەوەی بەردەوام وایان زانیوە کە خوای گەورە چاودێریان دەکات و ئاگادارە بە تەواوی کاروکردەوەیان، ئەمەش وادەکات لەباوەڕدار کە چاکەکاری لەکاروکردەوەیدا ئەنجام بدات ودڵسۆزی تێدا بنوێنێت، چونکە خوای گەورە چاکەکارانی خۆش دەوێت.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە سوێند بێت خوای گەورە بەشتێکی کەم تاقیتان دەکاتەوە بەنێچیری کێوی کاتێک کە ئێوە لەئیحرامدابن، نێچیری بچووک دەتوانن بەدەستی خۆتان بیانگرن، وە گەورەکانیشیان بە ڕم وتیرەکانتان، تاوەکو خوای گەورە بزانێت، زانینی دەرکەوتن لەواقعیدا تاوەکو لێپرسینەوەی پێ بکات لەگەڵ بەندەکانیدا، وە بزانێت کام لەبەندەکانی لە پەنھانیدا لێی دەترسێت کە بەڵگەیە لەسەر کەمال و تەواوی باوەڕەکەی بە عیلم وزانستی خوا، ئەو کات واز دەھێنێت لە ڕاوکردن لەترسی خالیق ودروستکەری کە ھیچ شتێکی لا نھێنی وشاراوە نیە، جا ھەر کەسێک ئەو سنوورە ببەزێنێت وە لەکاتی ئیحرام بەحەج یان بە عومرە ڕاو بکات ئەوە لەڕۆژی دواییدا سزای بەسۆ وبەئازاری بۆ ھەیە، لەبەر ئەوەی ئەو کارەی کە خوای گەورە قەدەغەی کردبوو لێی ئەنجامی داوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە کاتێک لە ئیحرامی حەج یان عومرەدان ڕاوی کێوی (ووشکانی) مەکەن، جا ھەرکەسێک لەئێوە بەدەست ئەنقەست نێچیرێکی کوشت ئەوا دەبێت لەتۆڵەیدا قوربانیەکی وەک ئەو نێچیرە سەر ببڕێت لە ووشتر ومانگا ومەڕ وبزن، ئەوەش دەبێت دوو کەسی دادپەروەری شارەزا لەنێو موسڵماناندا بڕیاری لەسەر بدەن، جا ئەگەر ئەو دوو کەسە ھەر بڕیارێکیاندا ئەوا جێ بەجێ دەکرێت، وە چی بە ھەدی وفدیەی دەکرێت لە سەربڕین وناردنی بۆ حەرەمی مەککە وا لەوانیش دەکرێت، یان نرخەکەی بدرێت بە خواردن ودابەش بکرێت بەسەر ھەژاران ونەدارانی حەرەمدا، بۆ ھەموو ھەژارێک نیو ساعی بدرێتێ، یان لەبری ھەر نیو ساعێک لەو خواردنە ڕۆژێک بەڕۆژوو بێت، ھەموو ئەمانە بۆ ئەوەیە بکوژ وڕاوکەری ئەو نێچیرە تاڵاو وسزای ئەو کارەی ئەنجامیدا بچێژێت، خوای گەورە پێنوسی چاوپۆشی کرد لەو کارەی لەرابردوودا ڕوویداوە لەکوشتنی نێچیری حەرەم، وە کوشتنی نێچیری کێوی پێش حەرام بوونی لەلایەن کەسانی موحریمەوە، جا ھەرکەسێک پاش حەرام بوونی بگەڕیتەوە بۆ ڕاو کردنیان ئەوا خوای گەورە تۆڵەی لێدەکاتەوە وسزای دەدات لەسەر ئەو کارەی، بێگومان خوای گەورە زۆر بەھێز وبەڵادەستە، ھێزەکەشی لەوەدایە ھەر کەسێک لەبەندەکانی سەرپێچی بکات ئەوا ئەگەر وویستی تۆڵەی لێ دەسێنێتەوە، وە ھیچ کەسێکیش ناتوانێت ڕێگری لێ بکات.

خوای گەورە نێچیر وڕاوی زیندەوەرە دەریاییەکانی بۆ حەڵاڵ کردووون، وە ئەوەشی کە دەریا فڕێی دەداتە دەرەوە بەزیندووی یان مردووی بێت، لەبەر سوود وقازانجی ئێوە ئەگەر نیشتەجێ بن یان موسافیر وگەشتیار تاوەکو بیکەنە توێشوو وخواردنی خۆیان، وە ڕاوی زیندەوەرانی کێوی لێتان قەدەغە وحەرامە ھەتا ئەو کاتەی لەئیحرامدان بەحەج یان بەعومرە، جا لەبەر ئەوە لەخوا بترسن، بەبەجێھێنانی فەرمانەکانی وە دوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەو خوایەی کە ھەر بۆلای ئەو کۆدەکرێنەوە ودەگەڕێنرێنەوە لەڕۆژی دواییدا، وە پاداشت وسزای کاروکردەوەتان دەداتەوە.

خوای گەورە کەعبە کە پێشی دەوترێت (البیت الحرام) کردویەتی بەمایەی ھەستانەوە بۆ خەڵکی تاوەکو بەرژەوەندیە ئاینیەکانی خۆیان لەنوێژ وحەج وعومرە وبەرژوەندیە دونیاییەکانیان وەک ئەمن وئاسایشی حەرەم وە ڕاکێشانی ھەموو بەروبومێک پێ دابین بکەن، وە خوای گەورە مانگە حەرامەکانیش کە بریتین لە (ذو القعدة وذو الحجة وموحەڕەم وڕەجەب) گێراوە بەمایەی ئەمن وئاسایشیان کە کوشت وکوشتاری ئەوانی لەسەر خەڵکانی تر قەدەغەکردووە، وە ئەو ھەدی وقوربانیانەش کە بەرخۆ دەدرێن بەرەو حەرەمی مەککە کردویەتی بە مایەی ئەمن وئاسیاشی خاوەنەکانیان کە قەدەغەی کردووە ھیچ کەسێک دەست دڕیژی بکرێتە سەریان وئازار بدرێن، ئەمەش ئەوەیە کە خوای گەورە مننەتی خۆی دەکات بەسەرتاندا تاوەکو بزانن کە بێگومان خوای گەورە ئاگادارە بەھەرچی لەئاسمانەکانی وزەویدایە، وە خوای گەورە ئاگادار وشارەزایە بەھەموو شتێک، وە ئەمەش کە خوای گەورە کردویەتی بەشەریعەت ویاسا بۆ بەندەکانی بۆ بەدەستھێنانی بەرژەوەندیەکانیان ودوور خستەنەوەی زیانەکانە لێیان پێش تووش بوونیان، بەڵگەیە لەسەر عیلم وزانینی ئەو زاتە بەو شتانەی کە گونجا وشایستەیە بۆ بەندەکانی.

ئەی خەڵکینە بزانن کە بێگومان خوای گەورە توڵەسێنەرێکی توند وتیژە بۆ ئەو کەسانەی کە سەرپێچی دەکەن، وە ھەروەھا لێخۆشبوو ومیھرەبانە بەرامبەر ئەو کەسانەی کە تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆ لای.

پێغەمبەری خوا ھیچی لەسەر نیە ئەوە نەبێت کە ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێ کردووە ھەستێت بەگەیاندنی بەخەڵکی، پێغەمبەر لەسەری نیە کە خەڵکی سەرکەوتوو موەفق بکات بەرەو ھیدایەت وڕێنوێنی، چونکە ئەوە تەنھا بەدەستی خوای گەورەیە، وە خوای گەورە دەزانێت بەوەی دەریدەخەن وبەوەش کەپەنھانی دەکەن لە ھیدایەت وگومڕایی خەڵکی، وە پاداشت وسزای ھەموویشتان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: پیس وپۆخڵی ھەموو شتێک وەک پاکوخاوێنی ھەموو شتێک نیە، ھەرچەندە زۆری ئەو پیس وپۆخڵیە سەرنجی ڕاکێشا بیت، چونکە زۆری ھەموو شتێک بەڵگە نیە لەسەر فەزڵ وباشیەتی، جا کەوابوو لەخوا بترسن ئەی خاوەن بیروھۆشان ئەویش بەوازھێنان لەشتە پیس وپۆخڵەکان وئەنجامدان وبەدەستھێنانی شتە پاکوخاوێنەکان، تاوەکو سەرفرازبن وبەھەشت بەدەست بھێنن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان هێناوە پرسیار لەپێغەمبەرەکەتان مەکەن لەبارەی شت گەلێکەوە کە پێویستتان پێی نییە، وە ھیچ پەیوەستیش نییە بە کاروباری ئاینەکەتانەوە، ئەگەر بێتو ئاشکرا بکرێت و بۆتان دەرکەوێت سەغڵەتان دەکات و دووچاری ناڕەحەتیتان دەکات، وە ئەگەر ھاتوو پرسیارتان کرد لەبارەی ئەو شتانەوە کە لێتان قەدەغەکرواە پرسیاری لەبارەوە بکەن لەکاتی دابەزینی وەحی بۆ پێغەمبەری خوا بۆتان ئاشکرا دەکرێت، وە ئەمەش بۆ خوا ئاسانە و گران نییە بۆی، بێگومان خوای گەورە چاوپۆشی کردووە لە شتانێک کە قورئان لێی بێدەنگ بووە، جا لەبەر ئەوە ئێوەیش پرسیاری لەبارەوە مەکەن، چونکە ئەگەر ھاتوو پرسیارتان لێکردن، ئەوا حوکمی جێبەجێکردنی دێتە خوارەوە بۆتان - ئەو کاتەش گران وناڕەحەت دەبێت بۆتان - ، وە خوای گەورە لێخۆش بووە لە گوناهی بەندەکانى ئەگەر تەوبە بکەن و بەحیلمە و پەلە ناکات لە سزادانیان.

بێگومان گەلانی پێش ئێوە پرسیاریان لەبارەیەوە کرد، جا کاتێک داوایان لێکرا کە ئەنجامی بدەن پێی ھەڵنەسان، بەو ھۆیەشەوە بێباوەڕ بوون، دەی ئێوە وەک ئەوان مەبن.

خوای گەورە ووشتر وڕەشەوڵاخ ومەڕ وبزنی حەڵاڵ کردووە، ئەوەی موشریک وبت پەرستەکان لەسەر خۆیانیان حەرام کردبوو بۆ بتەکانیان خوای گەورە ھیچ شتێکی لەوانە حەرام نەکردووە، ئەوانیش بریتین لە بەحیرە واتا: ئەو ووشترەی کە گوێیەکانی دەقرتێنرێن ئەگەر ژمارەیەکی دیارکراو بێچووی لێ بووبێت، وە سائبە: واتا: ئەو ووشترەی کە گەیشتوەتە تەمەنێکی دیاریکراو وازی لێ دەھێنرێت بۆ بتەکان، وە وصیلە: واتا: ئە ووشترەیە کە یەک لەدوای یەک بێچووە مێنگەی دەبێت، وە الحامی: واتا:ئەو ووشترە نێرەیە کە لەپشتی ئەو چەندان نەوە لەبێچووە ووشترە لەدایک بوو بێت، بەڵام بێباوەڕان بەدرۆ ودەلەسە واگومانیان دەبرد کە خوای گەورە ئەوانەی ھەموو حەرام کردووە، وە زۆربەی بێباوەڕانیش بەو شێوەیەن کە جیاوازی ناکەن لەنێوان ڕاستی وناڕاستی و حەڵاڵ وحەرامدا.

ھەرکاتێک بوترێت بەوانەی درۆ بەدەم خواوە دەکەن کە پێیان وابوو خوای گەورە ئەو ئاژەڵانەی حەرام کردووە، وەرن بۆلای ئەوەی کە لەقورئاندا دابەزیووە، وە بۆلای سوننەتی پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) تاوەکو حەڵاڵ بناسن وجیای بکەنەوە لە حەرام، کەچی لەوەڵامدا ووتیان: تەنھا ئەوەمان بەسە کە لە باوباپیرانەوە بۆمان ماوەتەوە لەبیروباوەڕ وگوفتار وکردار، ئەی چۆن ھەر ئەوەندەیان بەسە لەکاتێکدا کە باوباپیرانیان ھیچیان نەزانیوە، وە ڕێنوێنیش نەکراون بۆ ھەق وڕاستی؟! وە تەنھا ئەوانەیش شوێنیان دەکەون کە نەزان وگومڕا وسەرلێشێواون، ئەوانە ھەر خۆیان نەزان وگومڕا وسەرگەردانن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە ھەمیشە سەرگەرمی بایەخدان بن بەپاککردنەوەی دەرونی خۆتان ودەستبگرن بەوەی کە بەرژەوەندی ئەوی تێدایە، ئەو کاتە ئەوانەی سەرلێشێواو وسەرگەردانن، ئەوانەی نەھاتن بەدەم بانگەوازەکەتانەوە ناتوانن زیانتان پێ بگەیەنن، ئەگەر ئێوە ڕێبازی ھیدایەت وڕێنوێنیتان گرتبێتە بەر، یەکێک لەنیشانەکانی رێبازی ھیدایەتیش ئەوەیە کە فەرمان بکەن بەچاکە وڕێگری بکەن لەخراپە، وە دڵنیابن کە گەڕانەوەتان لەڕۆژی دواییدا تەنھا ھەر بۆلای ئەوە، سەرەنجامیش خوای گەورە ھەواڵی تەواوی ئەوەتان پێ دەدا کە لەدونیادا ئەنجامتان داوە، وە پاداشت وسزایشتان لەسەر دەداتەوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە، ئەگەر ھاتوو مردنی کەسێکتان نزیک بوویەوە، ئەویش بەدەرکەوتنی یەکێک لەنیشانەکانی مردن، ئەوا بادوو کەسی دادپەروەری لەموسڵمانان ببن بەشاھید بەسەر وەسیەتەکەیەوە، یان دوو کەسی بێباوەڕ لەکاتی پێویستدا ئەگەر ھاتوو شاھیدی موسڵمان دەست نەدەکەوتن ئەگەر ئێوە لەسەفەردا بوون ومردن یەخەی گرتن، خۆ ئەگەر ھاتوو دوو دڵ بوون لەدوو شاھیدەکە ئەوا ڕایانگرن پاش یەکێک لەنوێژەکان سوێندیان بدەن بەخوای گەورە، کەبڵێن: ئێمە ڕەزامەندی خوای گەورە ناگۆڕینەوە بەھیچ شتێکی تر، ئەگەر چی سوێند بۆ خوراوەکەش کەسی نزیکی خۆیانیش بێت، وە شاھیدیەکیش کە بۆ خوا داومانە بەھیچ شێوەیەک نایشارینەوە، وە ئەگەر ھاتوو بەپێی سوێندەکەمان کارمان نەکرد ئەوا لەگوناھبار وسەرپێچی کەرانین.

جا ئەگەر ھاتوو پاش سوێند خواردنەکە دەرکەوت ئەو دوو شاھیدە درۆیان کردووە، یان دەرکەوت کە خیانەتیان کردووە، با دوو کەس لە خزمانی زۆر نزیکی مردووەکە لەبری ئەوان ئامادە بکرێن وھەستن بەوەی کە ھەق وڕاستیە، وە ئەمجا با سوێند بەخوا بخۆن وبڵێن: بەڕاستی شاھیدی ئێمە لەسەر درۆ وخیانەتی ئەوان ڕاستر ودروسترە لە شاھیدی ئەوان لەسەر ڕاستی وئەمانەتی ئەوان، وە بەدرۆ سوێندمان نەخواردووە، وە خوایە ئەگەر ئێمە بەدرۆ شاھیدیمان داوە ئەوا بزانە ئێمە لەستەمکارانین ولەو کەسانەین کە سنوورەکانی تۆ دەبەزێنن.

ئەوەی باسکرا لە سوێند دانی دوو شاھیدەکە لەدوای نوێژ، لەکاتی بوونی شک وگومان لەشاھیدیدانەکەیان، وە وەرنەگرتنی شاھیدەکەیان، ئەوە نزیکترین وشیاوترین شێوازە بۆ جێ بەجێکردنی شاھیدی بەو شێوەیەی کە شەرعی ئیسلام داوای کردووە، جا کەوابوو با شاھیدیدانەکە نەگۆڕن ودەستکاری نەکەن، وە ئەمە نزیکتریشە لەوەی کەبترسن سوێندی خاوەن بەشەکان دوای سوێند دانیان وەرنەگیرێت ئەو کاتە بەپێچەوانەی شاھیدیەکەی خۆیان سوێند بخۆن وەپاشانیش ڕسوا وفەزح ببن لەناو خەڵکیدا، کەوابوو لەخوا بترسن بەوەی واز لەدرۆ وناپاکی وخیانەت بھێنن لەشاھیدی وسوێندداندا، وە گوێ بگرن وگوێڕایەڵی ئەوەش بن کە فەرمانتان پێکراوە پێی، وە خوای گەورەش کەسانێک موەفق وسەرکەوتوو سەرفراز ناکات لەسنوورەکانی درەچووبن.

ئەی خەڵکینە بیر لەو ڕۆژە بکەنەوە (ڕۆژی دوایی) کە خوای گەورە سەرجەم پێغەمبەران کۆدەکاتەوە وپێیان دەڵێت: ئایا وەڵامی ئەو ئوممەت گەلانە چی بوو بۆتان کە رەوانە کران بۆلایان؟ ئەوانیش وەڵامەکەیان گێڕایەوە بۆلای خوای گەورە و ووتیان: ئێمە نازانین وشارەزا نین، بەڵکو ئەی پەروەردگارمان تۆ دەزانیت چونکە بێگومان ھەر تەنھا تۆ ئاگات لەھەموو کاروبارە نھێنی وشاراوەکانە.

وە ئەوە وەبیر خۆت بھێنەرەوە کاتێک کەخوای گەورە لەگەڵ عیسا دواو و فەرمووی: ئەی عیسای کوڕی مەریەم یادی ئەو ناز ونیعمەتانەی من بکەرەوە ھەر لەو ڕۆژەی بەبێ بوونی باوک دروستم کردیت، وە یادی ئەو ناز ونیعمەتانەیشم بکەرەوە کە بەسەر مەریەمی دایکتەوەیە (سەلامی خوای لێ بێت) کاتێک لەناو ھەموو ئافرەتانی سەردەمی خۆیدا ھەڵم بژارد، وەیادی ئەو نیعمەتەیش بکەرەوە کە من بەھۆی جوبرەئیلەوە (سەلامی خوای لێ بێت) پشتیوانیم لێکردیت، –کاتێک خەڵکی داوایان لەخوا کرد-تۆ لەناو لانکەدا بوویت قسەت لەگەڵ کردن، وە لەکاتی پیریشدا کاتێک ڕەوانەم کردیت بۆلایان قسەت لەگەڵ کردن، ھەورەھا کاتێک فێری نوسینم کردیت، وەفێری ئەو تەوراتەیشم کردیت کە دابەزی بۆ موسی (سەلامی خوای لێ بیت)، وە فێری ئینجلیشم کردیت کە دابەزیوە بۆ خۆت، وە فێری نھێنی وسوود وحیکمەتەکانی شەریعەتکەیشتم کردیت، وە فێری ئەوەشم کردیت کە لەگڵ وقوڕ شێوەی باڵندەت دروست دەکرد پاشان فوت پێدا دەکرد بەئیزنی من دەبوویە باڵندەیەکی ڕاست ودروست، وە بەئیزنی من شیفای ئەو کوێرەت دەدا کە بەکوێری لەدایک بوو بوو، وە نەخۆشی بەڵکەیت چاک دەکردەوە وپێستەکەی ساغ وسەلامەت دەبوویەوە، وە مردوەکانیشت زیندوو دەکردەوە کاتێک داوات لەخوا دەکرد کە زیندوویان بکاتەوە، ھەموو ئەمانە بە ئیزن وفەرمانی من بوو، وە یادی ئەو نیعمەتەیش بکەرەوە کە خراپە وشەڕی بەنو ئیسرائلیم لێ لادایت کە وویستیان بتکوژن کاتێک بەو ھەمووە موعجیزە ڕوون وئاشکرانەت بۆ ھێنان، جا ئەوانیش لەبری ئەوە باوەڕ بھێنن کەچی بێباوەڕ بوون پێی، وە ووتیان: ئەوەی عیسا ھێناویەتی جگە لەوەی جادوویەکی ڕوون وئاشکرایە ھیچی تر نیە.

وە یادی ئەوەش بکەرەوە کەنیعمەتم پێی بەسەردا ڕشت کە ھاوەڵ ویارمەتیدەرانێکم بۆ ئاسان کردیت کاتێک ئیلھامم کرد بۆ ھاوەڵە دڵسۆزەکان کەباوەڕ بەمن وبەپێغەمبەرەکەم بھێنن، ئەوانیش گوێڕایەڵی ئەوە بوون وھاتن بەدەمیەوە وە ووتیان: ئەوە باوەڕمان ھێنا، وە ئەی پەروەردگار تۆیش شاھیدبە بەڕاستی ئێمە موسڵمانین وملکەچی فەرمانی تۆین.

وە یادی ئەوەش بکەرەوە کاتێک ھاوەڵە دڵسۆزەکانت ووتیان: ئایا پەروەردگارت ئەتوانێت ئەگەر داوای لێ بکەیت خوانێکمان لەئاسمانەوە بۆ دابەزێنێت؟ عیسایش لەوەڵامیاندا پێی ووتن: لەخوا بترسن وواز لەداواکاریەکەتان بھێنن، چونکە پێدەچێت ئەوە تاقیکردنەوە بێت وببێت بە مایەی بەڵاو وفیتنە وموسیبەت بۆیان، وە پێی ووتن: پشت بەپەروەردگارتان ببەستن لەداواکردنی ڕزق وڕۆزی ئەگەر ئێوە بەڕاستی باوەڕدارن.

ھاوەڵەکانیشی پێیان ووت: ئێمە دەمانەوێت لەو سفرە وخوانە بخوێن، تاوەکو دڵنیا دەبینەوە لەتەواویی دەسەڵات وقودرەتی خوای گەورە، وە دڵنیایش دەبینەوە کە تۆ پێغەمبەری خوایت، وە تەواویش دڵنیا دەبین وچاکیش بزانین کە تۆ ڕاستت لەگەڵدا کردوین لەوەی بۆت ھێناوین لەلایەن خواوە، وەتا ئێمە ببینە شاھید بۆ ئەو خەڵکەیشی کە ئامادە نەبووە.

عیسای کوڕی مەریەم وەڵامی داواکەی دانەوە و داوای لەخوای گەورە کرد وتی: ئەی پەروەردگارمان سفرە و خوانێکمان لە ئاسمانەوە بۆ دابەزێنە کە ڕۆژی دابەزاندەکەی بکەینە جەژن و خۆشی و بەپیرۆز و گەورەی ڕابگرین و شوکرانە بژێری تۆی پێبکەین، وە ببێتە نیشانە و بەڵگەیەکیش لەسەر تاک و تەنھایی تۆ، وە لەسەر ڕاستگۆیی ئەو پەیامەیش کە من ھێناومە، وە ڕزق و ڕۆزیشمان بدە تاوەکو یارمەتیدەرمان بێت لەسەر عیبادەت و پەرستنی تۆ، ئەی پەروەردگارمان بەڕاستی تۆ چاکترینی ڕۆزیدەرانیت.

خوای گەورەش وەڵامی داوا ونزاکەی عیسای دایەوە (سەلامی خوای لێ بێت) وپێی فەرموو: من ئەو سفرە وخوانە دادەبەزێنم بۆتان کەداواتان کردبوو، جا ھەر کەسێک دوای ھاتنە خوارەوەی سفرە وخوانەکە بێباوەڕ بوو ئەوا سەرزەنشتی کەس نەکات خۆی نەبێت، وە سزایەکی توند وسەختی وای دەدەم کە سزای ھیچ کەسێکم لەدونیادا بەو شێوەیە نەدابێت، چونکە بەدوو چاوی سەری خۆی بەڵگە ونیشانەکانی بینیوە، وە کوفر وبێباوەڕەیەکەی کوفر وبێباوەڕی ئینکاری وملنەدانە، وە خوای گەورە بەڵێنەکەی خۆی ھێنایەدی وسفرە وخوانەکەی بۆ دابەزاندن.

کاتێک خوای گەورە لەڕۆژی دواییدا بەعیسای کوڕی مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت) دەفەرموێت ئەی عیسای کوڕی مەریەم ئایا تۆ ووتت بەخەڵکی کە خۆت ودایکت بکەنە خوا ولەبری من بتانپەرستن؟ عیسایش لەوەڵامدا ووتی پاکوبێگەردی بۆ تۆ: ناکرێت من جگە لەھەق وڕاستی شتێکی تریان پێ بڵێم، ئەگەر شتێکی وام پێم ووتبن خۆ تۆ دەزانیت وئاگاداریت چونکە ھیچ شتێک لای تۆ نھێنی وشاراوە نیە، وە ھەر شتێک لەدڵ ودەرونی خۆمدا بیشارمەوە تۆ ئاگاداریت پێی، وە من نازانم چی لەدەرونی تۆدا ھەیە، ھەر بەتەنھا تۆ زانا وشارەزای ھەموو نھێنی وشاراوە وشتە ئاشکراکانی.

عیسا بە پەروەردگاری ووت: من ھیچ شتێکم پێ نەوتون جگە لەوەی کە تۆ فەرمانت پێکردبووم بەووتنی، ئەویش پەرستنی(اللە) بووە بەتاکو تەنھایی کەپەروەردگاری من وپەروەردگاری ئێوەیشە، وە منیش شاھید وچاودێر بووم بەسەریانەوە بەدرێژایی ئەو ماوەیەی کەلەناویاندا بووم، جا کاتێکیش کە ماوەی مانەوەم لەناویاندا کۆتایی ھاتو خۆت بەزیندووی بەرزت کردمەوە بۆ ئاسمان، ئیتر ئەی پەروەردگارم خۆت کاروکردەوەکانیانت تۆمار کردوون وشاھید وچاودێری بوویت بەسەریانەوە، وە تۆیش شاھید وبینەری ھەموو شتێکیت، وە ئەوەی من پێم ووتبن شاراوە ونھێنی نیە لای تۆ، وە ئەوەشی پاش من وتبێتیان ھەر تۆ ئاگاداریت پێی.

ئەی پەروەردگارم ئەگەر سزایان دەدەیت ئەوە ئەوان بەندەی تۆن چیت دەوێت وچۆنت دەوێت لەگەڵیاندا بکە، خۆ ئەگەر منەتی خۆیشت دەکەیت بەسەر ئەوانەیان کە باوەڕیان ھێناوە ولێیان خۆش دەبیت ئەوە ھیچ شتێک ڕێگر نابێت لەبەردەمتدا، چونکە بەڕاستی تۆ خوت خوایەکی بەدەسەڵاتیت کە ھیچ شتێک لەسەروو تۆوە نیە، وە زرۆیش دانا وکاربەجێیت لە بەڕێوەبردنی کار وبارەکانتدا.

خوای گەورەش بە عیسای فەرموو (سەلامی خوای لێ بێت) ئەی عیسا: ئەمڕۆ ئەو ڕۆژەیە کەنیەت وکاروکردەوە پاک وڕاستگۆکان ڕاستگۆیەکەیان سودیان پێدەگەیەنێت، ئەوانە باخەکانی بەھەشت ئامادەیە بۆیان، کە ڕووبارەکان دەچن بەژێر کۆشک وتەلار ودرەختەکانیاندا کە بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە ومردن یەخەیان ناگرێت، خوای گەورە لەوان ڕازیە وھیچ کاتێک لێیان زویر نابێت، وە ئەوانیش لەئەو ڕازین چونکە بەھەشت وناز ونیعمەتی ھەتا ھەتایی پێ بەخشیون، ئەو پاداشت وڕازی بوونە لێیان سەرکەوتنی گەورەیە، کەھیچ سەرکەوتنێک ھاوتا وھاوشیوەی نیە.

ئاسمانەکان وزەوی ھەمووی موڵکی خوای گەورەیە، ئەو دروستکەر وبەڕێوەبەری کاروفەرمانەکانیەتی، وە ھەرچیش لەنێوان ئاسمانەکان وزەویدا ھەیە لەدروستکراوەکان خوای گەورە خاوەنیەتی، وە ھەر ئەو بەدەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا وە ھیچ شتێک دەسەوسانی ناکات.

ھەموو سوپاس و ستایشێکی پڕ لەجوانی و خۆشەویستی بۆ خوایەکی تەواوی بێ کەموکورتی لەھەموو شتێک، بۆ ئەو خوایەی کە ئاسمانەکان و زەوی دروستکردووە کە لە پێشووتر ھاوشێوەیان نەبووە، وە شەو و ڕۆژی دروستکردووە کە بەدوای یەکدا دێن و دەچن، شەوی دروستکردووە بۆ تاریکی، وە ڕۆژیشی بۆ ڕووناکی بەدیھێناوە، لەگەڵ ئەوەشدا بێباوەڕان جگە لەخوا دەکەنە شەریک و ھاوتای ئەو.

پاکوبێگەردی بۆ ئەو خوایەی کە لە لەگڵ دروستی کردوون –ئەی خەڵکینە -کاتێک باوکە ئادەمتانی لێ دروستکرد(سەلامی خوای لێ بێت)، پاشان بڕیاریدا ماوەیەک بۆ ژیانی دونیا بمێننەوە، وە ماوەیەکی تریشی دیاری کرد کە ھیچ کەس نایزانێت تاوەکو لەڕۆژی دواییدا زیندووتان کاتەوە، کەچی پاش ئەوەش ئێوە بەگومانن لەدەسەڵاتی خوای گەورە کە زیندووتان کاتەوە.

پاکوبێگەردی بۆ ئەو زاتە کە تەنھا ئەو پەرستراوی بەھەق وڕاستیە لە ئاسمانەکان وزەویدا، کە ھیچ شتێکی لا شاراوە ونھێنی نیە، ئەو زانا وئاگادارە بەوەی دەیشارنەوە وە بەوەیشی ئاشکرای دەکەن لەنیەت وگوفتار وکردارتان، وە لەسەر ھەموویشی سزا وپاداشتان دەداتەوە.

ھەرچیەک بێت بۆ ھاوەڵ بڕیاردەران لە بەڵگە ونیشانە لەلایەن پەروەردگاریانەوە پشتگوێیان خستووە و وازیان لێھێناوە، بەڵگە ونیشانەی ڕوون وئاشکرایان بۆ ھات لەسەر یەکخواپەرستی، وە بەڵگەی زۆریشیان بۆ ھات لەسەر ڕاستی پێغەمبەرەکانی، لەگەڵ ئەوەدا پشتیان لێ ھەڵکرد وھیچ گوێیان پێ نەدا.

ئەوان ئەگەر پشتیان ھەڵکرد لەو بەڵگە ڕوون وئاشکرایانە ئەوا پێشتر پشتیان ھەڵکرد لەشتێک کە لەوان ڕوون وئاشکرا ودیارترە، ئەوان بێباوەڕ بوون بەو قورئانەی کە موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھێناویەتی وبەدرۆیان زانی، جا لەمەودوا دەزانن ئەوەی کە گاڵتە ولاقرتێیان پێ دەکرد ھەق وڕاستە، کاتێک بەچاوی خۆیان سزای سەختی دۆزەخ دەبینن لەڕۆژی دواییدا.

ئایا ئەو بێباوەڕانە نەیانزانیوە و نەیان بینیوە کە خوای گەورە چی ھێناوە بەسەر ئوممەتە ستەمکارەکانی پێش خۆیان؟ بێگومان خوای گەورە ئوممەت گەلێکی زۆری لەناو برد کە ھۆکارەکانی ھێز ومانەوەی پێدابوون لەسەر زەوی کە نەیداوە بە بێباوەڕەکانی لای ئێوە، وە بارانی زۆرمان بەردەوام بۆ دەباراندن، وە چەندەھا جۆگە وڕوباریشمان بۆ فەراھەم ھێنابوون کە بەژێر کۆشک وتەلارەکانیاندا گوزەریان دەکرد، کەچی لەبری شوکرانەبژێری خوای گەورە سەرپێچیان کرد، خوایش بەھۆی تاوان وگوناھی خۆیانەوە لەناوی بردن، وە لەپاش ئەوان گەلان وئوممەتانی تری دروستکرد.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر نوسراوێکمان لەنێو کاغەزێکدا بۆ دابەزاندیتایە، وە بەچاوی خۆیشیان بیانبینیایە، وە دەستیشیان لێ بدایە، لەبەر کەلە ڕەقی وعینادی خۆیان باوەڕیان پێ نەدەھێنا، ودەیانووت: ئەوەی ھێناوتە جگە لە جادویەکی ڕوون وئاشکرا ھیچ تر نیە، لەبەر ئەوە ئێمە باوەڕی پێ ناکەین.

ئەو بێباوەڕانە ووتیان: چی دەبوو لەگەڵ ھاتنی موحەممەد خوای گەورە فریشتەیەکیشی بناردایەتە خوارەوە وقسەی لەگەڵدا بکردینایە وشاھیدی بدایە لەسەر ڕاستی پێغەمبەرەکەی، ئەوا ئەو کاتە ئێمەیش باوەڕمان دەھێنا، ئەگەر فریشتەیەک لەسەر ئەو وەسف وداخوازیەی ئەوان بھاتایە وباوەڕیان پێ نەکردایە ئەوا لەناومان دەبردن، وە مۆلەتی ئەوەمان نەدەدانێ کە تەوبە بکەن وبگەڕێنەوە ئەگەر فریشتەمان بۆ بناردنایە.

خۆ ئەگەر فریشتەمان بکردایە بە پێغەمبەر بۆیان، ئەوا لەسەر شێوەی پیاوێک دەمان نارد تاوەکو بیانتوانیایە گوێ لێ بگرن وشتی لێوەربگرن، چونکە نەیاندەتوانی ئەوانە بکەن ئەگەر بھاتایە فریشتەیان بۆ بڕۆشتایە لەسەر ئەو شکڵ وشێوازەی کە خوای گەورە دروستی کردبوون، وە ئەگەر ھەر لەسەر شێوەی پیاوێکیش بمان ناردایە ئەوا لێیان تێکدەچوو نەیاندەزانی کە فریشتە نێرراوەکەی خۆیانە.

ئەگەر ئەوانە مەبەستیان لەناردنە خوارەوەی فریشتە لەگەڵ تۆدا گاڵتە ولاقرتێ کردنە، ئەوا گەلان وئوممەتی تری پێش ئەوانیش ئەو گاڵتە ولاقرتێیەیان کرد لەگەڵ پێغەمبەرەکانی خۆیاندا، کەچی سزای سەختی خوا دەورەی دان، ئەو سزایەی کە ئەوان باوەڕیان پێی نەبوو وە بەگاڵتە پێدەکرد کاتێک پێغەمبەرەکانیان دەیان ترساندن پێی.

ئەی پێغەمبەر بەو بێباوەڕ وگاڵتە وگەپ کەرانە بڵێ: بڕۆن بگەڕێن بەسەر زەویدا، پاشان سەرنج بدەن بزانن سەرەنجامی ئەوان چۆن بوو کەباوەڕیان بەپێغەمبەرەکانی خودا نەکرد، بێگومان سزای سەختی خوای گەورە دابەزی بۆیان دوای ئەوەی کە خوا ھێز ودەسەڵاتی پێ بەخشی بوون.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئایا ئەوەی لە ئاسمانەکان وزەوی وئەوەیشی لەنێوانیادا ھەیە موڵکی کێیە؟ دواتر ھەر خۆت وەڵام بدەرەوە وپێیان بڵێ: ھەر ھەمووی موڵکی خوای گەورەیە، ئەو خوایە کە ڕەحم ومیھرەبانی لەسەر خۆی فەرز کردووە وەک فەزڵ ومنەتێک بەسەر بەندەکانیدا، وە ھیچ پەلەی نیە لەسزادانیان تا ئەو کاتەی کە ئیتر تەوبە ناکەن وناگەڕێنەوە بۆلای خوا، پەروەردگار لەڕۆژی دواییدا کۆیان دەکاتەوە، لەو ڕۆژەی کە ھیچ گومانێکی تێدا نیە، وە ئەوانەی کەبەبێباوەڕیەکەیان دواڕۆژی خۆیان فەوتاند، باوەڕ ناھێنن تاکو خۆیان ڕزگار بکەن لەتیاچوون خەسارۆمەندی لەڕۆژی دواییدا.

خاوەنی ھەموو شتێک ھەر بەتەنھا خوای گەورەیە، خاوەنی ئەوەیە لەشەودا کشومات بووە، وە لەڕۆژدا دەجوڵێت، ھەر ئەو زاتە بیسەری ووتار وگوفتاریانە، وە زانایە بەکاروکردەوەیان، وە سزا وپاداشتیان ھەموو ئەوانەشیان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر بەبت پەرست وموشریکەکان بڵێ، ئەوانەی کە لەگەڵ خوادا بت وشتی تر دەپەرستن، ئایا بەعەقڵ وژیری ئێوە ڕەوایە کە جگە لەخوای گەورە کەسێکی تر بکەمە پشت وپەنا وسەرخەری خۆم؟ کە ئەو ئاسمانەکان وزەوی بەشێوەیەک دروستکردووە کە ھاوتا وھاوشێوەیان لەپێشووتر نەبووە، ھەر ئەویشە کە ڕۆزی دەری بەندەکانیەتی بۆ ھەرکەسێک کە بیەوێت، وە ھیچ کەس لەبەندەکانی ناتوانێت ڕزق وڕۆزی کەس بدات، وە ئەو بێنیازە لەبەندەکانی وپێویستی بەکەسیان نیە، بەڵکو ئەوە بەندەکانینی پێویستیان بەو ھەیە لەھەموو کاتێکدا، ئەی پێغەمبەر بڵێ: پەروەردگارم فەرمانی پێکردووم کە من یەکەم کەس بم کە گوێڕایەڵ وفەرمان بەرداری ئەوبم لەم ئوممەتەدا، وە ڕێگریشی لێکردووم کە لەوانەبم کە لەگەڵیدا ھاوەڵ وشەریکی بۆ دادەنێن.

ئەی پێغەمبەر بڵێ: بەراستی من زۆر دەترسم ئەگەر سەرپێچی خوا بکەم بەئەنجامدانی ئەوەی خوا حەرام وقەدەغەی کردووە لە شیرک وھاوەڵ بڕیاردان وتاوانی تریش، یان واز بھێنم لەو شتانەی کە خوا فەرمانی کردووە بە کردنیان لەباوەڕھێنان وتاعەت وگوێڕایەڵەکانی تریش، دەترسم لەسەر ئەوانە خوا سزام بدات بەسزادانێکی زۆر گەورە لەڕۆژی دواییدا ئەگەر ئەنجامیان بدەم.

ھەر کەسێک لەرۆژی دواییدا خوای گەورە ئەو سزایەی لێ دوور بخاتەوە، ئەوە بەڕەحم ومیھرەبانی سەرکەوتن وڕزگاری بەدەست ھێناوە، ئەو ڕزگار بوونەیش لەسزای دۆزەخ سەرفرازی وڕزگار بوونێکی ڕوون وئاشکرای وایە کە ھیچ سەرفرازیەکی تر ھاوتا وھاوشێوەی ئەو نیە.

ئەی نەوەی ئادەم ئەگەر خوای گەورە دووچاری زەرەر وزیان وبەڵا وموسیبەتێکت بکات ھیچ کەسێک جگە لەئەو ناتوانێت بیگڕێتەوە ولایدات لەسەرت، وە ئەگەر بیەوێت تووشی خێر وخۆشیەکیشت بکات ئەوا ھیچ کەسێک ناتوانێت ڕێگری لێ بکات، وە ھیچ کەسێکیش ناتوانێت وەک ئەو خاوەنی فەزڵ وگەورەیی بێت، ھەر ئەو دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا، وەھیچ شتێکیش دەسەوسانی ناکات.

ھەر ئەو خوایەش زاڵ وبەدەسەلاتە بەسەر بەندەکانیدا، بەرزوبڵندە بەسەریانەوە لەھەموو ڕوویەکەوە، کە ھیچ شتێک دەسەوسان وبێدەسەلاتی ناکات، وە کەسیش زاڵ نابێت بەسەریدا، وە ھەموو شتێکیش ملکەچ وزەلیلی بەرەدەم ئەون، لەسەروو ھەموو بەندەکانیەوەیەتی بەو شێوەیەی کە شایستەی زاتی ھەق تەعالای ئەوە، ئەو زۆر دانا وکاربەجێیە لەدروستکردن وبەڕێوەبردن وشەریعەت ویاساکانیدا، وە زۆریش شارەزایە کەھیچ شتێکی لێ وون نابێت.

ئەی پێغەمبەر بەبتپەرست وموشریکەکان بڵێ بەوانەی باوەڕیان پێ نەکردیت وبەدرۆیان زانیت: شایەتی کێ لەھەموو شایەتیەک گەورەتر ومەزنترە لەسەر ڕاستگۆیی من وپێغەمبەرێتی من؟ پێیان بڵێ: خوای گەورە شایەتی نێوان من وئێوە بێت، کە ئاگادارە کە چیم بۆتان ھێناوە، وە بەچیش دەیدەنەوە بەدواوە، وە بێگومان خوای گەورە ئەم قورئانەی بۆ نیگا کردووم تاوەکو ئێوە وئەوانەشی پێ بترسێنم کە دەنگی ئەم قورئانەی پێدەگات لە مرۆڤ و جنۆکەکان، ئەی بتپەرست وبێباوەڕان چۆن باوەڕتان وایە لەگەڵ خوای گەورەدا شتانێکی تریش ھەیە کە بیپەرستن؟ ئەی پێغەمبەر بڵێ: ئەگەر ئێوە شاھیدی وادەدەن ئەوا من ھەرگیز شاھیدی لەو شێوەیە نادەم لەبەر پووچی وبەتاڵی کارەکەتان، وەبڵێ: خوای گەورە خوایەکی تاک وتەنھا وبێ ھاوەڵە، وە منیش بەری ودوورە پەرێزم لەو شتانەی کە دەیانکەن بەھاوەڵ وشەریکی ئەو.

ئەو جولەکانەی کە تەوراتمان پێدان، وە ئەو گاورانەی کە ئینجیلمان پێدان، باش باش موحەممەد دەناسن، ھەروەک چۆن کوڕەکانی خۆیان دەناسن وجودای دەکەنەوە لەکوڕی غەیری خۆیان ئابەو شێوەیەش پێغەمبەر دەناسن، ئەوانەی کە زیانیان لەخۆیاندا بە ھەڵبژاردنی ڕیگای چەوت وناڕاست، وبەو کارەیان خۆیان دووچاری چوونە دۆزەخ کرد، ئەوانە ئیتر باوەڕ ناھێنن.

هیچ کەسێک وەک ئەو کەسە زوڵم وستەمەکەی گەورە نیە کە ھاوەڵ وشەریکی بۆ خوا بڕیار داوە، لەگەڵ خوادا شتی تریش دەپەرستێت، یان بێباوەڕە بەو ئایەت ونیشانە وبەڵگانەی کە نادرویەتیە خوارەوە بۆ سەر پێغەمبەرەکەی، بێگومان ئەو ستەمکارانەی کە ھاوەڵیان بۆ خوا دانا وئایەت وبەڵگە ونیشانەکانی ئەویان بەدرۆزانی ھەرگیز سەرفراز نابن ئەگەر تەوبە نەکەن ونەگەڕێنەوە بۆلای خوا.

ڕۆژی دوایی وەبیرخۆت بھێنەرەوە کەھەموویان کۆدەکەینەوە وھیچ کەسێکیان بەجێ ناهێڵین، پاشان بەوانە دەڵێین کە لەگەڵ خوادا کەسانی تریشیان پەرستووە بە سەرزەنشت کردنەوە پێیان دەڵێین: کوان ئەوانەی بەدرۆ ودەلەسە کردبوتانن بەھاوەڵی خوا وھاوارتان تێ دەکردن وھاناتان بۆ دەبردن، دەی ئێستا لەکوێن بۆ نایانھێنن بێن بەھاناتانەوە؟

پاشان دوای ئەو تاقکیکردنەوەیان ھیچی عوزر وبیانویەکیان بەدەستەوە نیە ئەوە نەبێت خۆیان بەری ودوورە پەرێز دەگرن لەوانەی کە لەبری خوا ولەگەڵ خوادا دەیانپەرستن، لەوێش ھەر خەریکی درۆ ودەلەسەن ودەڵێن: ئەی پەروەردگارمان بەڕاستی ئێمە لەدونیادا ھاوەڵمان بۆ تۆ بڕیار نەداوە، بەڵکو باوەڕمان پێت ھەبوو، وە بەتەنھا ھەر تۆیشمان دەپەرست.

ئەی موحەمەد جا تەماشا بکە چۆن ئەوانە درۆ لەگەڵ خۆشیاندا دەکەن، بەوەی دەڵێن ئێمە ھاوەڵمان بۆ خوا بڕیار نەداوە لەدونیادا؟! نەیانزانی ولەکیسیان چوو، وە ئەوەی لەسەری جیاواز وناکۆک بوون لەدونیادا وە کردبوونیان بە شەریک وھاوەڵی خوا سووک وڕوسوای کردن وخەسارۆمەندی دواڕۆژیشی کرد.

ئەی پێغەمبەر ھەرکاتێک تۆ کە قورئان دەخوێنیتەوە ھەندێک لە ھاوەڵ بڕیاردەر وموشریکەکان گوێت لێدەگرن، بەڵام ھیچ سوود وکەڵکیشی لێ وەرناگرن، چونکە لەبەر سەرسەختی وعینادیان پەردەمان ھێناوە بەسەر دڵەکانیاندا تاوەکو لێی تێ نەگەن، وە لەبەر لاری ولاساریان گوێەکانیشمان کەڕ کردون تاوەکو ھیچ خێرێکی پێ نەبیستن، وە ھەرچەند بەڵگە ونیشانەی ڕوون وئاشکرایش بەچاوی خۆیان ببینن باوەڕی پێ ناھێنن، تەنانەت ئەگەر بێنە لایشت بە بەڵگە پووچ وبەتاڵەکانیان دەست دەکەن بە دەمەقاڵی وچەلەحانی دژ بەو ھەق وڕاستیەی کە تۆ بۆتت ھێناون، وە دەڵێن: ئەوەی کە تۆ ھێناووتە ھەر ھەمووی پاش ماوەی کتێب وپەرتووکە پێشووەکانە ولەوانتەوە وەرگرتوون.

ئەوان ڕێگری لەخەڵک دەکەن کە باوەڕ بھێنن بە پێغەمبەر، وە دووریش دەکەونەوە لێی، وە ناھێڵن ھیچ شتێکیش سوود وقازانجی بۆی ھەبێت، وە خۆشیان ھیچ سوود وقازانجی لێ نابینن، وە بەو کارەشیان تەنھا خۆیان دووچاری تیاچوون وخەسارۆمەندی دەکەن، بەبێ ئەوەش بەخۆیان بزانن.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر لەڕۆژی دواییدا بیانبینی کەچۆن پیشانی ئاگری دۆزەخ دەدرێن، کەداخ وپەژارەیەکی زۆرەوە دەڵێن: ئای خۆزگە دەیانگەڕاندینەوە بۆ ژیانی دونیا، وە بەبەڵگە ونیشانە وئایەتەکانی خودا بێباوەڕ نەدەبووین، وە خۆزگە لە باوەڕداران دەبووین، ئەگەر بتبینینایە ئەی پێغەمبەر سەرت سوڕ دەما لە خراپی حاڵیان کە لەچی سزایەکی سەختدان.

ئەو خۆزگە وئاوات خواستنەیان بەو شێوەیەش نیە وڕاست ناکەن گوایە ئەگەر بگەڕێنرانایەتەوە بۆ ژیانی دونیا باوەڕیان دەھێنا وموسڵمان دەبوون، بەڵکو ئەوەی کە دەیانشاردەوە بۆیان دەرکەوت کە ڕاست ناکەن کاتێک دەڵێن: سوێند بەخوا ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ژیانی دونیا ھاوەڵ بۆ خوا دانانێین، ئەویش بەوەی کاتێک ئەندامەکانی لاشەیان شایەتیان لەسەر دەدەن، خۆ ئەگەر بتوانن بگەڕێنەوە بۆ ژیانی دونیا ئەو کاتە دیسان جارێکی تر دەگەڕێنەوە سەر بێباوەڕی وھاوەڵ بڕیاردان بۆ خوای گەورە، بێگومان ئەوان درۆ دەکەن لەو پەیمان وبەڵێنەی کە دەیدەن ئەگەر بگەڕێنەوە ئەوا باوەڕ ناھێنن وموسڵمان نابن.

ئەو موشریک وھاوەڵ بڕیاردەرانە ھەتا لە دونیایش بوون دەیانووت: ژیان تەنھا ھەر ئەو ژیانەی دونیایە کە ئێستا تێیداین، وە بەھیچ شێوەیەکیش پاش مردن زیندوو ناکرێینەوە.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر ئەوانەت ببینایە کە باوەڕیان بەزیندوبوونەوە نیە کاتێک لەبەردەم پەروەردگاریان ڕادەوەسرێنرێن، ئەوا سەرت سوڕدەما لەخراپی حاڵو گوزەرانیان کاتێک پەروەرگار پێیان دەفەرموێت: ئایا ئەم زیندووبونەوە ھەق وڕاست نەبوو کە ئێوە باوەڕتان پێی نەبوو وە بەگومان بوون لێی؟ ئەوانیش لەوەڵامدا دەڵێن: سوێند بێت بە پەروەردگارمان کە دروستی کردووین ھەر ھەمووی ھەق وڕاست بوو وە ھیچ گومانی تێدا نەبوو، ئەوجا خوای گەورە پێیان دەفەرموێت: دەی بەھۆی بێباوەڕیتانەوە بەم ڕۆژە سزای سەخت بچێژن، وە ئێوە لەژیانی دونیادا ئەم ڕۆژەتان بەدرۆ دەزانی.

خەسارۆمەند بوون ئەوانەی باوەڕیان نەکرد بەزیندووبونەوە لەڕۆژی دواییدا، وە وەستان لەبەردەم خوایان بەدوور دەزانی، تا ئەو کاتەی لەپڕ مردن یەخەیان دەگرێت وڕۆژی دواییان دێت بەبێ ئەوەی ئاگاداری بن، بۆیە زۆر بەپەشیمانیەوە دەڵێن: ئای خەسارۆمەندی وتیاچوون بۆ ئێمە چەند کەمتەرخەم بووین لەبەرامبەر ھەق ومافەکانی خوای گەورەدا، وە بێباوەڕ بووین وھیچ خۆمان ئامادە نەکرد بۆ ڕۆژی دوایی، ئەوان لەو ڕۆژەدا باری قورسی گوناھی خۆیان بەکۆڵەوەیە، ئای چەند بار وکۆڵێکی خراپ ونالەباریان بەسەرەوەیە لەگوناھو وتاوان وخراپە.

ئاگاداربن ئەو ژیانی دونیایەی کە پاڵتان پێوەداوە ودڵتان پێخۆشە تەنھا گاڵتەوگەپە، وە مرۆڤ دووچاری بێ ئاگایی ولەخۆبایی بوون دەکات بۆ ئەوانەی کە خوا لەخۆیان ڕازی ناکەن، بەڵام دڵنیابن ژیانی دواڕۆژ باشتر وچاکترە بۆ ئەوانەی لەخواترسن وتەقوایان ھەیە بە ئەنجامدانی فەرمانەکانی ودوورکەوتنەوە لە گوناھو ھاوەڵ بڕیاردان بۆ پەروەردگاریان، ئەی ئیتر ئەی موشریک وبێباوەڕان تاکەی ژیرنابن و بیر ناکەنەوە؟ وە تاکەی دەست ناکەن بە ئەنجامدانی کار وکردەوەی چاکە؟

ئەی پێغەمبەر ئێمە دەزانین کە بێباوەریان بەتۆ لەڕواڵەتدا دڵگرانت دەکات وتووشی خەم وخەفەتت دەکات، چاک بزانە ئەوان لەدەروونی خۆیاندا بەدرۆت نازانن، چونکە دەزانن کە تۆ ڕاستگۆ وئەمانەت پارێزیت، ئەوانە گەلێکی ستەمکارن چونکە لەڕواڵەتدا بەدرۆت دەزانن بەڵام لەدەروونی خۆیاندا چاک دەزانن ودڵنیان کە تۆ ڕاستگۆیت لەوەی بانگەوازی بۆ دەکەیت.

وانەزانیت ئەم بەدرۆخستنەوە وباوەڕ نەکردنە تەنھا تایبەتە بەتۆوە، نەخێر بەڵکو پێغەمبەرانی پێش تۆیش گەلەکانیان بەدرۆیان زانین وئەزیەت وئەشکەنجەیاندان، بەڵام ئەوان بەئارامگرتن وبانگەواز وجیھاد وتێکۆشان ڕووبەڕوویان بوونەوە تا ئەو کاتەی خوای گەورە سەرکەوتنی خۆی بۆناردن، وە ھیچ کەسێکیش نیە بتوانێت بڕیار وبەڵێنەکانی خوای گەورە بەرامبەر یارمەتی وسەرخستنی پێغەمبەرەکانی بگۆڕێت، ئەی پێغەمبەر دیارە کە ھەواڵی پێغەمبەرانی پێش خۆتیش پێگەیشتووە کە چۆن گەلەکانیان ئازاریاندان وە چۆن ئەوانیش ئارامیان گرت، تا ئەو کاتەی کە خوای گەورە سەری خستن بەسەر دوژمنەکانیاندا ولەناوی بردن.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر ئەوەی ڕووبەڕووت دەبێتەوە لەلایەن ئەو بێباوەڕانەوە لەبەدرۆخستنەوە وئەزیەت وئازاردان ناڕەحەتت دەکات وگران وقورسە لەسەرت، دەسا ئەگەر دەتوانیت بڕۆ تونیڵێک لەناو زەوی لێ بدە، یان پەیژەیەک بەئاسمانەوە بنێ وپێیدا سەربکەوە تاوەکو بتوانیت بەڵگە وموعجیزەیەکیان بۆ بھێنیت جگە لەو بەڵگە وموعجیزانەی کە ئێمە پێمانداویت بیکە، ئەوان ھەر باوەڕت پێ ناھێنن، خۆ ئەگەر خوای گەورە بیویستایە کە ھەر ھەموویان بەزۆر لەسەر ھیدایەت وڕێنوێنی کۆ بکاتەوە دەیکرد، بەڵام لەبەر حیکمەتێکی گەورە ئەوە ناکات، جا ئیتر ئەی موحەممەد نابێت تۆ لەو کەسانە بیت کە حیکمەتی خوا لەوەدا نازانن کە بۆچی پەروەردگار زۆر لەبەندەکانی ناکات لەسەر باوەڕھێنان بەڵکو دەبێت بەئارەزووی خۆیان باوەڕ بھێنن نەک بەزۆرلێکردن، دەی کەواتە داخ وخەفەتیان بۆ مەخۆ کە ئەوان باوەڕیان نەھێناوە.

تەنھا ئەوانەش وەڵامت دەدەنەوە وە ئەوەی ھێناوتە ڕازین پێی وقبوڵی دەکەن کە بەدڵ گوێی بۆ دەگرن ولێی تێدەگەن، وە بێباوەڕان وەک مردوو وان کارت بەسەریانەوە نەبێت چونکە ئەوانە دڵیان مردووە، مردوویش خوای گەورە لەڕۆژی دواییدا زیندوویان دەکاتەوە، وە تەنھایش ھەر بۆلای ئەوە دەگەڕێنەوە تاوەکو سزای ئەوەی کردویانە وەری بگرنەوە.

ئەو موشریک وھاوەڵ بڕیاردەرانەی کە دەمارگیر ولوت بەرزن وباوەڕناھێنن ووتیان: ئایا نەدەکرا بەڵگە ونیشانەیەکی نائاسایی دوور لەتوانای مرۆڤ لەلایەن خواوە بھاتایە بۆ موحەممەد کە بەڵگە بووایە لەسەر ڕاستی پەیامەکەی وڕاستگۆی ئەوەی کە دەێڵێت؟! جا ئەی موحەممەد تۆیش بڵێ: بێگومان خوای گەورە بەدەسەڵاتە ودەتوانێت ئەوەی کە ئێوە دەتانەوێت وداوای دەکەن دایبەزێنێت، بەڵام زۆربەی ئەو موشریک وھاوەڵ بڕیاردەرانەی کە داوای دابەزینی بەڵگە ونیشانەی لەو شێوەیە دەکەن نازانن کە دابەزینی وھاتنی بەڵگە ونیشانەکان بەگوێرەی حیکمەتی پەروەردگاری باڵادەستە، نەک لەسەر خواستی ئەوان، چونکە ئەگەر بۆی ھێنان وبۆی دابەزاندن بەڵام دواتر باوەڕیان پێ نەھێنا ئەوا خوای گەورە لەناویان دەبات.

ھەموو گیانلەبەرێک کە لەسەر زەوی دێت ودەڕوات ودەجوڵێت، وەھەر باڵندەیەکیش کە بەئاسماندا بەدوو باڵی دەفڕێت، ئەوانیش وەک ئێوە ئەی بەنی ئادەم دروستکراوی دەستی خوان وھەر ئەویش ڕزق وڕۆزیان دەدات، ھیچ شتێکمان لە (لوح المحفوظ) بەجێ نەھێشتووە وە جێگیرمان کردووە وباسمان کردووە، وە ھەموو زانست وزانیاریەک لەبارەیانەوە لای خوای گەورەیە، وە پاشانیش لەڕۆژی دواییدا ھەر بۆلای ئەو کۆدەکرێنەوە تاوەکو لێپرسینەوەیان لەگەڵ بکرێت وھەرکەسیش بەگوێرەی کاروکردەوەی خۆی پاداشت وسزا بدرێتەوە.

ئەوانەی کە بێباوەڕ بوون بە بەڵگە ونیشانەکانی ئێمە وبەدرۆیان زانین، وەک کەڕ وان کە ھیچ شتێک نابیستێ، وە وەک لاڵ وان کە ھیچ قسەیەک ناکات، لەگەڵ ئەوەشدا لەناو تاریکی وشەوە زەنگی بێباوەڕیدان کە ھیچ شتێک نابینێت، جا کەسێک ئەمە حاڵی بێت ئیتر چۆن ھیدایەت وەردەگرێت وڕێنوێنی دەکرێت؟! ھەر کەسێک خوای گەورە بیەوێت گومڕای دەکات، وە ھەر کەسێکیشی بوێت ھیدایەتی بدات ھیدایەتی دەدات وڕێنوێنی دەکات ودەیخاتە سەر ڕێگای ڕاست، ئەو ڕێگایەی کە ھیچ خوار وخێچیەکی تێدا نیە.

ئەی پێغەمبەر بەو موشریک وھاوەڵ بڕیاردەرانە بڵێ، پێم بڵێن ئەگەر سزای خواتان بۆھات، یان کتوپر دواڕۆژتان بۆ ھات ئەو دواڕۆژەی کە بەڵێنتان پێدراوە، ئایا ئەو کاتە جگە لەخوا ھانا وھاوار بۆ کەسی تر دەبەن تاوەکو ئەو بەڵا وموسیبەت وناڕەحەتیە دابەزیووە بۆتان لەسەرتانی لاببات؟ ئەگەر ئێوە ڕاست دەکەن لەو بانگەشەیەی کە دەیکەن گوایە بت وپەرستراوەکانتان دەتوانن سوودتان پێ بگەیەنن وزیان وخراپەتان لێ دوور بخەنەوە.

لەڕاستیدا ئێوە ئەو کاتە لە جگە لەئەو خوایەی کە دروستی کردوون داوا ناکەن تاوەکو بەڵا و موسیبەتەکەتان لەسەر لابدات و زەرەر و زیانتان لێ دوور بخاتەوە، چونکە تەنھا ھەر زاتی ھەق تەعالای اللەیە دەتوانێت ئەوە بکات، بەڵام ئەو بت و دار و بەردەیشی کە کردبووتانن بە ھاوەڵ و شەریکی خوا وازیان لێ دەھێنن، چونکە چاک دەزانن کە ناتوانن ھیچ سوود و زیانێکتان پێ بگەیەنن.

سوێند بێت ئەی پێغەمبەر چەندین پێغەمبەرمان نارد بۆلای گەل وئوممەتانی پێش تۆ باوەڕیان پێنەکردن وبەدرۆیان زانین، وە پشتیان ھەڵکرد لەو پەیامەی کە ھێنابویان بۆیان، ئێمەش تووشی ھەژاری ونەداری وبرسیەتیەکی وامان کردن کە زیانی بۆ جەستە ولاشەیان ھەبێت ودووچاری نەخۆشی بوون، تاوەکو بێدار ببنەوە وملکەچی پەروەردگاریان ببن وسەری بۆ دابنەوێنن.

ئەگەر بھاتایە ئەو کاتەی سزا وناڕەحەتی وبەڵا وموسیبەتی ئێمەیان بۆ ھات زەلیلی بەردەم خوا ببوونایە، وملکەچی ئەو بونایە تاوەکو ناڕەحەتی وموسیبەتەکانیان لەسەر لاببرێت، ئەوا ئێمەیش بەزەیمان پێیاندا دەھاتەوە، بەڵام ئەوان ئەوەیان نەکرد، بەڵکو دڵیان ڕقتر بوو وە ھیچ پەند وئامۆژگاریەکیان لەوە وەرنەگرت، وە شەیتانیش بێباوەڕی وگوناھو تاوانەکانیانی بۆ ڕازاندنەوە ولەپێش چاوی جوانکردن ولەسەر بێباوەڕ وگوناھو تاوانیان بەردەوام بوون.

جا لەبەر ئەو ھەژاریە زۆر ونەخۆشیە سەختەی کە دووچاریان بووبەویەوە، ئەو ھەموو ئامۆژگاریەی کە کرابوون وازیان لێھێنا، وە فەرمانەکانی خوای گەورەیان پشتگوێ خست وکاریان پێ نەکرد، ئەمجا ئێمەیش بۆ خەڵەفاندن وڕاکێشانی زیاتریان دەرگای ڕزق وڕۆزیمان لەسەر کردنەوە، وە پاش ئەو ھەژاری ونەداریەش دەوڵەمەندمان کردن، وە پاش نەخۆشی وناساغیەکەشیان جەستە ولاشەمان ساغ وسەلامەت کردن، تا بەتەواوی لەخۆیان یاخی بوون وتووشی لوت بەرزی بوون، وە دڵخۆش بوون بەو ھەموو ناز ونیعمەتەی کە لەزەت وتام وچێژیان لێوەردەگرت، ئەوسا ئێمەش لەپڕ بەسزای سەختی خۆمان ئەوانمان گرت، وە ئەوانیش سەریان سوڕما لەو ھەموو خۆشگوزەرانیەی کەپێیان درابوو، وە چۆنیش لەپر لێیان سەنرایەوە، بۆیە بێ ھیوا بوون لەو ئومێدەی کە ھەیان بوو.

دوابڕاو بوون ئەوانەی بێباوەڕ بوون وستەمیان کرد بەڕیشە کێشکردنی ھەموویان ولەناوچوونیان، وە بە سەرکەوتنی پێغەمبەران، وە سوپاس وستایش بۆ خوای تاک وتەنھای پەروەردگاری جیھانیان لەبەرامبەر لەناوبردنی دوژمنەکانی وسەرخستنی دۆستەکانی.

ئەی پێغەمبەر بڵێ بەو موشریک وبت پەرستانە، ئەگەر خوای گەورە کەڕی کردن بەوەی ھێزی بیستنی گوێکانی لێ سەندنەوە، وە کوێری کردن بەلێ سەندنەوەی چاوەکانتان، وە مۆری نا بەدڵەکانتاندا کە لەھیچ شتیک تێ نەدەگەیشتن، دەبێ کێ ھەبێ جگە لەخوای گەورە ئەوەی لەدەستانداوە بتوانێت بۆتانی بگێڕێتەوە؟ جا ئەی پێغەمبەر تێڕامێنە وبیر بکەرەوە کە چۆن خوای گەورە بەڵگە ونیشانەکانیان بۆ ڕوون دەکاتەوە و بۆیانی جۆرا وجۆر دەکات؟ کەچی ئەوان پاشتر پشتی تێدەکەن و ڕووی خۆیانی لێ وەردەگێڕن.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: پێم بڵێن ئەگەر کتوپڕ سزای خواتان بۆ ھات بەبێ ئەوەی ھەستی پێ بکەن، یان بەئاشکرا بۆتان ھات وبەچاوی خۆتان بینیتان، جگە لەستەمکاران دەبێت کێ لەناو بەرێت، ئەو ستەمکارانەی کە باوەڕیان نەبوو بەخوا وپێغەمبەرەکانیان بەدرۆ زانی وباوەڕیان پێیان نەکرد.

ھیچ پێغەمبەرێکمان ڕەوانە نەکردوە بۆ ئەوە نەبێت کە موژدە بدەن بە باوەڕداران وئەوانەی گوێڕایەڵی فەرمانەکانی ئەون موژدەیان بدەنێ بەناز ونیعمەتی ھەمیشەیی بەھەشت کە نابڕێتەوە و کۆتایی نایەت، وەبێباوەڕان وتاوانبارانیش بترسێنن بەسزای سەختی دۆزەخ، ھەرکەسێک باوەڕ بھێنێت بە پێغەمبەران، وکاروکردەوەی باش بکات، ئیتر نە لەھیچ شتێک ترسیان دەبێت بۆ پاشەڕۆژیان، وەنە خەفەتباریش دەبن بۆ ئەوەی لەدونیا لەدەستیان داوە.

ئەوانەی کە بەڵگە ونیشانەکانی ئێمەیان بەدرۆزانی، بەھۆی دەرچوونیان لەتاعەت وگوێڕایەڵی خوای گەورە دووچاری سزا دەبنەوە.

ئەی پێغەمبەر بەو موشریک وبتپەرستانە بڵێ: من پێتان ناڵێم خەزێنەکانی ڕزق وڕۆزی خوا لای منە وبەئارەزووی خۆم ھەڵسوکەوتی پێوە دەکەم، وە پێتان ناڵێم کە من غەیب دەزانم وئاگاداری شتە نھێنیەکانم، جگە لەوە نەبێت کە خوای گەورە بەوەحی ونیگا ئاگادارم دەکاتەوە لێی، وە پێتان ناڵێم من فریشتەیەکم لە فریشتەکان، بەڵکو تەنھا پێغەمبەر ونێردراوی خوام، شوێن ھیچ شتێک ناکەوم ئەوە نەبێت کە خوای گەورە وەحیم بۆ دەکات، وە بانگەشەی شتێکی ناکەم کە لام نەبێت، ئەی پێغەمبەر پێیان بلێ: ئایا ئەو بێباوەڕەی کە چاوی کوێر بووە لەبینینی ھەق وڕاستی، یەکسانە بەو باوەڕدارەی کە ھەق وڕاستی دەبینێت وباوەڕیشی پێ ھێناوە؟ ئایا ئەی موشریک وبتپەرستان بۆچی بەژیری وعەقڵی خۆتان بیر ناکەنەوە وتێرامێنن لەو بەڵگە ونیشانانەی کە لەدەوروبەرتانن؟

ئەی پێغەمبەر تۆ بەم قورئانە ئەوانە بترسێنە کە دەترسێن ڕۆژێک پێش بێت لای پەروەردگاریان لەڕۆژی دوایی کۆبکرێنەوە، ئەوانە جگە خوای گەورە ھیچ کەسێک پشت وپەنایان نیە تاوەکو سوودیان پێ بگەیەنێت، وە کەسیش تکاکاریان نیە کە زیانیان لێ دوور بخاتەوە، بەڵکو ئەوانە لەم دونیایەدا لەخوا بترسن بەجێ بەجێکردنی فەرمانەکانی ودوور کەوتنەوە لە قەدەغەکراوەکانی، ئەوانە ئەوانەن کە سوود لەقورئان وەردەگرن ولەمانا ومەبەستەکانی ڕادەمێنن.

ئەی پێغەمبەر ھەژاران ونەداران لە کۆڕ وکۆبونەوەکانت دوور مەخەرەوە، ئەوانەی کە ھەمیشە سەرگەرمی خواپەرستنن لەسەرەتا وکۆتایی ڕۆژەوە، وە دڵسۆز وموخلیسن بۆی لە عیبادەتەکاندا، دووریان مەخەرەوە بۆ ئەوەی گەورە موشریک وبتپەرستەکان لەخۆ نزیک بکەیتەوە، چونکە تۆ ھیچ کارت بەکاری ئەو ھەژارانەوە نیە، بەڵکو حیسابی ئەوان لای خوایە، وە ئەوانیش ھیچ کاریان بەکاری تۆوە نیە، بێگومان ئەگەر تۆ ئەوان لەکۆڕ وکۆبونەوەکانی خۆت دوور بخەیتەوە ئەوا ئیتر تۆ لەوانە دەبیت کە سنورەکانی خوات بەزاندووە ودەچیتە ڕیزی ستەمکارانەوە.

ھەر بەو شێوەیە فەزڵی ھەندێکیانمان داوە بەسەر ھەندێکی تردا، بەشێوەیەکمان لێکردوون کە لەبەدەست ھێنانی بەش ونسیبیان لە ژیانی دونیا جیاوازبن، ھەندێکیانمان دەوڵەمەند کردووە وھەندێکی تریشیان ھەژار، بەو شێوەیە تاقیان دەکەینەوە تاوەکو ئەوانەی بێباوەڕە دەوڵەمەندەکان بە باوەڕدارە ھەژارەکانیان دەووت: ئایا خوای گەورە فەزڵی ئەو ھەژارە باوەڕدارانەی داوە بەسەر ئێمەدا بەباوەڕەکەیان، ئەگەر بھاتبایە ئەو باوەڕ بەخوا خێری تێدا بووایە ئەوان لەبەدەستھێنانی پێش ئێمە نەدەکەوتن، چونکە ئێمە شایستەتر بووین پێی، ئایا خوای گەورە زاناتر نیە بەوانەی کە سوپاس وشوکری ناز ونیعمەتەکانی دەکەن؟! خوای گەورە سەرکەوتویان دەکات لە باوەڕ وئیمان ھێنان، وە بێگومان ھەر ئەو زاتە زاناتر وشارەزاترە لەبێباوەڕان کە سووک وڕیسوایان دەکات وباوەڕ ناھێنن؟ بەڵێ بێگومان خوای گەورە لەوان زاناتر وشارەزاترە.

ئەوانە ھاتن بۆلات ئەوا لەبەر ڕیز وشکۆیان وەڵامی سەلامەکەیان بدەرەوە، وە موژدەی فراوانی ڕەحمەتی خوایان بدەرێ، چونکە خوای گەورە لەسەر خۆی پێویست کردووە پێویستیەک کە سەرچاوەکەی لەفەزڵی خۆیەوەیەتی نەک واجب بێت لەسەری، ھەرکەسێک لەئێوە بە گێلی ونەزانی گوناھێک بکات وە پاشان تەوبە بکات وبگەرێتەوە بۆلای خوای گەورە، وە کاروکردەوەکانی چاک بکات، بێگومان خوای گەورە لەو گوناھە خۆش دەبێت کە ئەنجامی داوە، وە خوای گەورە لێبوردەیە لەو بەندانەی کە تەوبە دەکەن ودەگەڕێنەوە بۆلای، وە مھیرەبانە بەرامبەریان.

ھەروەک باسکرا وە بۆمان ڕوون کردیتەوە، ھەر بەو شێوەیەش بەڵگەکانمان لەسەر کەسانی ناھەق وئەھلی باتڵ بۆ ڕوون دەکەینەوە، تاوەکو ڕێچکە وڕێبازی تاوانباران بۆ خەڵکی ڕوون بێتەوە لەبەر ئەوەی لێی دوور بکەونەوە وھۆشیاری بن نەوەک پێی ھەڵخەلەتێن.

ئەی پێغەمبەر بڵێ: بێگومان من خوای گەورە قەدەغەی کردووم کە ھیچ شتێک لە غەیری خودا بپەرستم، وە پێیان بڵێ: من بەھیچ شێوەیەک شوێن ھەواو وئارەزوی ئێوە ناکەوم لەپەرستنی شتانێک غەیری خوا، من ئەگەر لەوەدا شوێن ھەواو ئارەزووی ئێوە کەوتم بێگومان من گومڕا بووم ولەڕێگای ھەق لامداوە وڕێنوێنی نەکراوم، ئەمەش درەنجامی ھەر کەسێکە کە شوێن ھەواو ئارەزووی خۆی بکەوێت بەبێ بەڵگەی ڕوون وئاشکرا لەلایەن خوای گەورەوە.

ئەی پێغەمبەر بەو موشریک وبتپەرستانە بڵێ من لەسەر بەڵکەی ڕوون وئاشکرام کەلەلایەن پەروەردگارمەوەیە، نەک لە ھەواو ئارەزووەوە بێت، وە ئێوە ئەو بەڵگە ونیشانانەتان بەدرۆ دانا وباوەڕتان پێ نەھێنا، وە ئەو بەڵا وموسیبەت وبەڵگە ونیشانە نائاساییانەی کە ئێوە پەلەن بۆی وداوای دەکەن لای من نیە، بەڵکو بەدەست خوای گەورەیە، وە بزانن کە ھەموو حوکم وبڕیارێک لەنێویشیاندا ئەوەی داوای دەکەن ھەر تەنھا ھی خوایە، وە ھەر ئەویش ھەق وڕاستی دەڵێت وروونی دەکاتەوە وە پاکی وبێگەردی بۆ ئەو زاتە بەرز وبڵندە کە تەنھا ھەر ئەویشە بەباشترین شێوە ھەق وباتل ڕوون دەکاتەوە ولێکیان جودا دەکاتەوە.

ئەی پێغەمبەر بەوانە بڵێ: ئەگەر ئەوەی ئێوە پەلە دەکەن لەھاتنی لە دابەزینی سزا بۆتان بەدەست من بوایە ئەوا بۆم دادەبەزاندن، ئیتر ئەو کاتە کاری من وئێوە یەکلایی دەبوویەەوە، وە خوای گەورەش لەھەموو کەس زانا وشارەزاترە بە ستەمکاران، کە چەندێک مۆڵەتیان دەدات وە کەیش تۆڵەیان لێ دەسێنێتەوە.

کلیلی گشت خەزێنەی نھێنییەکان تەنھا لای خوای گەورەیە، ھیچ کەسێک غەیری ئەو نایانزانێت و ئاگاداریان نییە، وە ھەرچیش لە دروستکراوەکانە لە گیانداران و ڕووەک و بێ گیانەکانیش ئەوەی لە وشکانی و دەریاکاندا ھەیە ئەو ئاگاداریانە و پێیان دەزانێت، وە ھیچ گەڵایەکیش بەبێ ئاگاداری ئەو ناکەوێتە خوارەوە، وە ھەر دانەویڵە و تۆوێکیش ھەیە لە زەویدا بێت ھەرچی تەڕ و وشکیشە، گشتی ئەوانەی کە باسکران ھەر ھەمووی لە پەڕاو و پەرتووکە ئاشکراکەی (لوح المحفوظ) دا جێگیر کراوە.

اللە تەعالا ھەر ئەو خوایەیە لەشەو ولەکاتی خەودا بەشێوەیەکی کاتی گیانتان دەکێشێت، وە ھەر ئەویشە دەزانێت لەڕۆژدا لەکاتی چوست وچالاکیتاندا چی کار وکردەوەیەک دەکەن، وە پاش گیان کێشانیشتان بەخەو لەشەودا جارێکی تر بەڕۆژ لەخەو بێدار وزیندووتان دەکاتەوە تاوەکو ھەستن بە ئەنجامدانی ئیش وکارەکانتان، تا ئەو کاتەی ئیتر ماوەی دیاریکراوی تەمەنی لای خوای گەورە کۆتایی دێت، پاشانیش دەتانمرێنێت وھەر بۆلای ئەویشە گەڕانەوەتان دوای زیندوو کردنەوەتان لەڕۆژی دواییدا، دواتریش ئاگادارتان دەکات لەوەی کردووتانە وئەنجامتانداوە لەژیانی دونیاتاندا، وە پاداشت وسزای کاروکردەوەکانیشتان دەداتەوە.

خوای گەورە ھەر خۆیەتی زاڵ ودەسەڵاتدار بەسەر بەندەکانیدا، وە ملکەچیان دەکات بۆ فەرمانەکانی، وە بەھەموو شێوەیەک بەرز وبڵندە بەسەریانەوە، وە ھەموو شت ملکەچی ئەون، بەرز وبڵندە بەسەر بەندەکانیەوە کە شایستەی زاتی پیرۆزی ئەو بێت، ئەی خەڵکینە خوای گەورە فریشتەی چاودێر وپارێزەرتان بەسەروە دادەنێت تاوەکو تەواوی کاروکردەوەتان سەرژمێر وحساب بکەن تا ئەو ڕۆژەی کە ژیانتان کۆتایی دێت کاتی دیاری کراوی خۆی دێت فریشتەی گیان کێشان وھاوکارەکانی دەتانمرێنن، ئەوان بەھیچ شێوەیەک کەمتەرخەمی ناکەن لەڕاپەڕاندنی ئەو فەرمانانەی کە پێیان دەسپێررێت.

لەپاشان دوای گیان کێشانتان وزیندوو بوونەوەتان ھەموو دەگەڕێنەوە بۆلای خوای گەورە کە خاوەنی ھەق وڕاستەقینەی ئەوانە بۆ ئەوەی پاداشت وسزای کاروکردەوەیان بداتەوە، کە ھەموو بڕیارەکانی جێ بەجی دەکرێن وە ھەموو حوکمێکی دادوەریش ھەر ھی ئەوە، بەخێراتر لەھەموو حسابکارێکیش حسابی ھەمووان دەکات.

ئەی پێغەمبەر بەو موشریک وبتپەرستانە بڵێ: ئایا کێ لە شەڕ وخراپە ونەھامەتی تاریکیەکانی ووشکانی ودەریا ڕزگارتان دەکات کاتێک دێتە ڕێتان؟ ئەو کاتەی کە گیردەخۆن زۆر بەملکەچی وزەلیلی، بەئاشکرا ونھێنی ھانا وھاواری بۆ دەبەن، ودەڵێن: ئەگەر پەروەردگارمان لەم نەھامەتی وبەڵا وموسیبەتە ڕزگارمان بکات بەڵێن بێت ئیتر سوپاسگوزار وشوکرانە بژێری ناز ونیعمەکانی بین، وە جگە ئەویش ھیچ کەسێکی تر نەپەرستین.

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: اللە تەعالا ئەو زاتەیە کە لەھەموو ناڕەحەتی ونەھامەتیەکاندا ڕزگارتان دەکات، وە لەھەموو تەنگ وچەڵەمەیەکیش سەلامەتان دەکات، کەچی دوای ئەوەی کە خوا ڕزگارتان دەکات ودەکەونە باری ئاسایی وخۆشگوزەرانی خۆتان ھاوەڵی بۆ بڕیار دەدەن، ئایا دەبێت چی ستەمێک لەسەروو ئەو ستەمەوە بێت کە ئیوە پێی ھەڵدەسن؟!

ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: خوای گەورە بەدەسەڵاتە کە لەسەرووتانەوە بە بەردبارین وھەورە برووسکە ولافاو وتۆفان سزاتان بۆ بنێرێت، یان لەژێر پێتانەوە وەک بوومە لەرزە وڕۆچوون بەناخی زەویدا گیرۆدەی سزای خۆیتان بکات، یان بتانکاتە چەند دەستە وگروپێکی جیاواز ودڵەکانتان لێک دوور بخاتەوە، بەشێوەیەک ھەرکەسێکتان شوێن ھەواو وئارەزووی خۆی بکەون ودەست بکەن بەجەنگ وکوشتار لەگەڵ یەکتردا، جا ئەی پێغەمبەر سەرنج بدە وتێڕامێنە کە چۆن بەڵگە ونیشانەکانیان بۆ جۆراو جۆر دەکەین وبۆیان روون دەکەینەوە تاوەکو بەڵکو تێبگەن لەو پەیامەی کە تۆ بەھەق وڕاستی بۆت ھێناوون، وە ئەوەی ئەوان لەسەرینی ناھەق وباتڵ وپڕوپووچە.

گەل وھۆزەکەت باوەڕیان بەم قورئانە نەکرد وبەدرۆیان دانا، لەکاتێکدا دیارە ئەو قورئانە ڕاست ودروستە وھیچ گومانێکی تێدا نیە کەلەلایەن خوای گەورەوە ھاتووە، ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: من بەرپرس وچاودێر نیم بەسەرتانەوە، بەڵکو من تەنھا ترسێنەری ئێوەم بەسزایەکی سەخت وقورسی ڕۆژی دوایی کە بێدارتان بکەمەوە لێی.

ھەموو ھەواڵێکیش لای خوای گەورە کاتێکی دیاریکراوی خۆی ھەیە تاوەکو جێگیر بێت تێیدا، وە کۆتاییەکیشی ھەیە تاوەکو دوایی بێت پێی، یەکێک لەو ھەواڵانەیش سەرەنجام وکۆتایی ئێوەیە، لەمەودوا وکاتێک خوای گەورە زیندووتان دەکاتەوە باش دەزانن ھەر بەو شێوەیە بوو کە خوای گەورە بۆی باسکردبوون.

ئەی پێغەمبەر کاتێک ئەو بتپەرست وموشریکانەت بینی کە خەریکن گاڵتە وگەپ بە ئایەتەکانی ئێمە دەکەن وخراپ لەبارەیانەوە دەدوێن، ئیتر تۆ لێیان دوور بکەوەرەوە ھەستە لایان چۆڵ بکە، تا ئەو کاتەی قسەکەیان دەگۆڕن وواز لە گاڵتە وگەپ کردن دەھێنن بە ئایەت ونیشانەکانمان، جا ئەگەر شەیتان لەبیری بردیتەوە ولەگەڵیان دانیشتیت، وە پاشان بیرتهاتەوه ئەوه مەجلیسیان به جێ بهیڵه و لەگەڵ کۆمەڵی ستەمکاران دامەنیشە.

ئەو کەسانەی لەخواترسن وتەقوای خوایان ھەیە، فەرمانەکانی بەجێ دەھێنن ولە قەدەغەکراو وکاروگوفتارە یاساغەکانی دوور دەکەونەوە ھیچ حساب ولێپرسینەوەیەکی ئەو ستەمکارانەیان لەسەر نیە، بەڵکو ھەر ئەوەیان لەسەرە کە ڕێگری بکەن لە ئەنجامدانی کارە خراپە وگوناھەکان، بەڵکو بیر بکەنەوە ولەخوا بترسن، وفەرمانەکانی بەجێ بھێنن ودوور بکەونەوە لەو کارانەی کە ڕێگریان لێکراوە.

ئەی پێغەمبەر واز لەو موشریک و بتپەرستانە بھێنە کە ئاینەکەیان کردووە بە یاری و گەمە و گەپ، ئەوانەی لاقرتێ و گاڵتەیان پێ دێت، وە ژیانی دونیا و تام و لەزەتەکانی فریوی داون، بۆیە ئەی پێغەمبەر بە قورئان ئامۆژگاری خەڵکی بکە تاوەکو بەھۆی کار و کردەوەی خراپەوە خۆیان دووچاری فەوتان و تیاچوون نەکەنەوە، چونکە جگە لەخوای گەورە ھیچ پشتیوانێکی تر نییە بتوانێت بێت بەھانایانەوە فریایان بکەوێت و سەریان بخات، وە ھیچ تکاکارێکیش نییە بتوانێت ڕێگری سزای خوایان لێ بکات لە ڕۆژی قیامەتدا ، تەنانەت ھەرچی ماڵ و سامانی دونیایش ھەیە بیدات لەبری ئەوەی سزای سەختی خوای لەسەر ھەڵبگیرێت لێی وەرناگیرێت، ئەوانەی کە جڵەوی خۆیان دایە دەست دەروونی خۆیان بەھۆی ئەنجامدانی تاوان و گوناھەوە لە ڕۆژی قیامەتدا ئاوی کوڵبەکوڵیان دەرخوارد دەدرێت، وە سزای بەئازاریان بۆ ھەیە بەھۆی بێباوەڕیەکەیانەوە.

ئەی پێغەمبەری خوا بەو موشریک وبتپەرستانە بڵێ: ئایا جگە خوا بتانێک بکەینە خوا وبیان پەرستین کەھیچ سودێکیان بەدەست نیە سودمان پێ بگەیەنن، وە ھیچ زیانێکیشیان بەدەست نیە بتوانن زیانمان پێ بگەیەنن، وە دوای ئەوەی خوای گەورە ھیدایەتی داین وڕێنوێنی کردین بۆلای باوەڕ وئاینی ئیسلام ئایا جارێکی تر لەدین ھەڵبگەڕێینەوە وپاشگەز بینەوە؟ ئەوسا وەک ئەوانەمان پێ بێت کە شەیتانەکان فریویاندان وگومڕایان کردن، وە بەسەرگەردانی بەجێیان ھێشتبن وە ڕێنوێیش نەکرێن بۆ ھیچ ڕێگایەک، ئەوجا ھەندێک لەھاوڕێ وھاوەڵانی خۆی کە ڕێگای ڕاستیان گرتووەتەبەر بانگی دەکەن بۆ ھەق وڕاستی کە لەگەڵ ئێمەبە، کەچی بەگوێیان نەکات ونەچێت بەدەم بانگەوازەکەیانەوە، بۆیە ئەی پێغەمبەر تۆیش پێیان بڵێ: بێگومان ڕێگای ڕاست ھەر ئەو ڕێگایەیە کە خوای گەورە دیاری کردووە، وە خوای گەورەش فەرمانی پێکردووین کەملکەچی بین، ئەویش بە پابەند بوون بە یەکخواپەرستی وپەرستنی بەتاک وتەنھایی دوور لە ھەموو شەریک وھاوەڵ بڕیاردانێک، ھەر ئەویشە پەروەردگاری جیھانیان.

فەرمانمان پێکراوە کە نوێژەکانمان بەجوانترین شێوە ئەنجام بدەین، وە فەرمانیشمان پێکراوە لەخوا بترسین بەوەی فەرمانەکانی بەجێ بھێنین ولە قەدەغەکراو ویاساغەکانی دوور بکەوینەوە، ھەر تەنھا ئەویشە کە تەواوی بەندەکانی لەڕۆژی دواییدا لەلای کۆ دەکرێنەوە تاوەکو ھەموویان پاداشت وسزای کاروکردەوەیان وەربگرنەوە.

وە ھەر ئەو خوایەیە کە ئاسمانەکان وزەوی بەھەق وڕاستی بەدیھێناوە، ئەو رۆژەی کە خوای گەورە بەھەر شتێک بڵێ: ببە خێرا ودەست بەجێ دەبێت، جا کاتێکیش فەرمانی کرد بە ڕۆژی دوایی ھەڵسێت وببێت دەستبەجێ دێت ودەبێت، خوایەکە ھەر فەرمان وگوفتاری ئەو ڕاست ودروستە، کە بێگومان ڕوو دەدات وھیچ مەحاڵێکیش تێدا نیە، لەڕۆژی دوایدا ھەموو موڵک دەسەڵات ھەر ھی خۆیەتی، بەتایبەتی ئەو ڕۆژەی کە فەرمان دەکات بە ئیسرافیل کە فووی دووەم بکات لە کەڕەناکەدا، گشت شتێکی نادیار ودیار دەزانێت وئاگاداریەتی، ئەو زاتە زۆر دانا وکاربەجێیە لە دروستکراوەکان وبەرێوەبردنی کارەکانیدا، وە زۆریش شارەزایە کەھیچ شتێکی لاشاراوە ونھێنی نیە، ناواخنی کارەکان لای ئەو وەک دیووی دەرەوە وڕواڵەتەکانی وان وھیچ جیاوازیەکیان نیە.

ئەی پێغەمبەر وەبیر خۆت بھێنەرەوە کاتێک ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) ووتی بە ئازەری باوکی کە بتپەرست وموشریک بوو: ئەی باوکە گیان ئایا تۆ ئەم بتانە دەکەیت بەخوا ولەبری ئەو دەیانپەرستیت؟ بێگومان من تۆ وھۆز وخزمەکانیشت کە بت دەپەرستن لە گومڕایەکی ڕووندا دەبینم، وە دەتانبینم کەسەرگەردان بوون ولەڕێگای ھەق وڕاستی لاتانداوە بەھۆی ئەوەی جگە لەخوا شتی تر دەپەرستن، کە زاتی ئەو پەرستراوی بەھەقە، وە جگە لەو ھەمووی پەرستراوی ناھەق وباتڵن.

ھەروەک چۆن گومڕایی باوکی وگەل وھۆزو خزمەکانیمان پیشانی ئیبراھیمدا ھەرئاوا موڵک ودەسەڵاتی فراوانی خۆمان لەئاسمانەکان وەزەوی پیشانی ئیبراھیم دەدەین، تاوەکو بەڵگە بەو موڵکە فراوانە بھێنێتەوە لەسەر تاک وتەنھایی خوای گەورە کە تەنھا ھەر ئەو شایستەی پەرستنە، وە تاوەکو لەوانەیش بێت کە یەقین ودڵنیایی تەواویان ھەیە کە بەڕاستی خوای گەورە تاک وتەنھایە وھیچ شەریک وھاوەڵێکی نیە، وە ئە بەدەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا.

جا کاتێک تاریکی شەوداھات وسەیرێکی ئاسمانی کرد وئەستێرەیەکی بینی، ووتی: ئەمە پەروەردگاری منە، جا کاتێک ئەستێرەکە ئاوا بوو، لەچاو وون بوو، ووتی: من ئەوەی ئاوا بێت ولەچاوو وون بێت خۆشم ناوێت، چونکە پەرستراوی بەھەق ئەوەیە کە ھەمیشە ئامادەیە وئاوا نابێت و لەچاو وون نابێت.

وە کاتێکیش کە مانگی بینی ھەڵھات ووتی: ئەمە پەروەردگاری منە، جا کاتێک ئەویش ئاوا بوو، ووتی: ئەگەر پەروەردگارم ڕێنوێنیم نەکات بۆ یەکخواپەرستی وپەرستنی خۆی بەتاک وتەنھایی ئەوا منیش لەو گەل وھۆز وخەڵکە گومڕا وسەرلێشێواوە دەبم، کە زۆر دوورن لە ئاینی ھەق وڕاستیەوە.

جا کاتێکیش خۆری دی کە ھەڵھات ووتی: ئەوەی کە ھەڵھات پەروەردگاری منە، چونکە گەورەترە لە مانگ وئەستێرەکانی تر، وە کاتێکیش کە شەو داھات وخۆر ئاوا بوو، ووتی: ئەی گەل وھۆز وخزمینە، بەڕاستی من بەریم لەو شتانەی کە کردوتانن بەھاوەڵ وشەریکی خوای گەورە.

بێگومان من ئاینی خۆم پوختە کردووە وڕووم کردە ڕووی پیرۆزی ئەو زاتەی کە ئاسمانەکان وزەوی دورستکردووە، نەک وەك پەرستنی ئەوانەی پێشووتر، وە لەھەموو ھاوەڵدانان وبڕیاردانێکیش بۆ خوای گەورە لامداوە بەرەو یەکخواپەرستی پاڵفتە وبێ غەل وغەش ھەنگاوم ناوە، وە من لەو کەسانەش نیم کە ھاوبەشی بۆ دادەنێن ولەبری خوا شتی تر دەپەرستن.

جا کاتێک ئیبراھیم بەتەواوی لە بتەکان دوور کەوتەوە گەل وھۆزە بتپەرستەکەی کەوتنە دەمەقاڵی وناکۆکی لەگەڵیدا لەسەر یەکخواپەرستی، وە ترساندیان بەوەی کە بتەکانیان دووچاری زەرەروزیانیان دەکات، ئەویش پێی ووتن: ئایا ئێوە لەبارەی یەکخواپەرستی وتاک وتەنھایی ئەوەوە دەمەقاڵێم لەگەڵدا دەکەن وناکۆکن لەگەڵمدا؟ لەکاتێکدا پەروەردگارم یارمەتیداوم بۆ یەکخواپەرستی، وە دڵنیابن من لە بتەکانی ئێوەش ناترسم کە کردوتانن بەھاوەڵی خوا، چونکە ئەوانە ناتوانن ھیچ زەرەر وزیانێکم پێ بگەیەنن مەگەر خوای گەورە بیەوێت وحەز بکات تووشی ناڕەحەتیەکم بکات ئەگینا ئەوانە ناتوانن ھیچ زیانێکم پێ بگەیەنن، وە ھیچ شتێکیش لە ئاسمانەکان وزەوی لە عیلم وزانیاری خوای گەورە وون نابێت، دەی گەلی من ئیتر بۆ بیر ناکەنەوە لەو بێباوەڕی وھاوەڵ بڕیاردانەی لەسەرینی، بۆ وازی لێ ناھێنن وباوەڕ ناھێنن بەخوای تاک وتەنھا؟

چۆن من لەو بتانە بترسم کە لەبری خوا دەیانپەرستن؟ بەڵام ئێوە ناترسن لەو لەسەرنجامی پەرستنی ئەو بتانەی کە کردوتانن بە شەریک وھاوەڵی خوا بەبێ بوونی ھیچ بەڵگە وبورھانێک لەسەر ئەوەی کە دەیکەن؟! ئاخوا ئیتر کام دەستە وکۆمەڵمان، دەستەی یەکخواپەرستان، یان دەستەی ھاوەڵ بڕیاردەران لەپێشترین بەئاسایش وئەمن وسەلامەتی؟ ئەگەر ئێوە دەزانن کامیان لە پێشترە دەی شوێنی ئەوەیان بکەون، بێگومان ئەوەیان لەپێشترە بۆ شوێن کەوتن دەستەی باوەڕداران ویەکخواپەرستانە.

ئەوانەی باوەڕیان بەخوا ھێناوە، وە شوێن شەریعەتی ئیسلام کەوتوون، وە باوەڕەکەشیان تێکەڵاوی شیرک وبتپەرستی نەکردووە، ئاسایش ونەبوونی ترس لەسزای خوا ھەر بۆ ئەوانە وبۆ کەسی تر نیە، ئەوانە سەرکەوتون خوای گەورە سەرکەوتووی کردوون بۆ ڕێگای ھیدایەتی وڕێنوێنی بۆلای ھەق وڕاستی.

ئەمانە چەند بەڵگەیەک بوون کە پێشتر لە ئایەتی: ﴿فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالأَمْنِ﴾ باسکران، کە ئیبراھیم بەو بەڵگانە سەرکەوت بەسەر گەڵ وھۆزەکەیدا تاوەکو ھەرچی بەڵگەیان ھەبوو ھەموویانی وەڵامدایەوە، ئائەوانە بەڵگەگەلێکی ئێمە بوون بەخشیمان بەئیبراھیم تا بەھۆیانەوە سەرکەوێت بەسەر بەڵگەی گەل وھۆزەکەیدا، جا ھەر کەسێکیشمان بوێت لەبەندەکانمان پلەوپایەیان لەدونیا ودواڕۆژدا بەرز دەکەینەوە، ئەی پێغەمبەر پەروەردگارت زۆر دانا وکاربەجێیە لەکار وباری دروستکراوەکانی وبەڕێوەبەردنیان، وە زۆریش زانا وشارەزایە بە بەندەکانی.

دوای ئەوەی ئیبراھیم (سڵاوی خوای لێ بێت) بێھیوا بوو لەمناڵ بوونی خێزانی، خوای گەورە ئیسحاقی پێ بەخشی، وە یەعقوبیشی بەخشیە ئیسحاق، واتا کوڕ وکوڕەزای بەخشیە ئیبراھیم، وە ھەموویشیان ڕێنومایی کرد بۆ سەر ڕێگای ڕاست، وە پێش ئەوانیش نوحمان ڕێونمایی کرد، وە لەناو زوڕیەت ونەوەکانی نوحیشدا ھەریەک لە داود وسولەیمانی کوڕی وئەیوب ویوسف وموسی وھارونی برایمان (سەلامی خوایان لەسەر بێت) ڕێنومایی کرد بۆ سەر ڕێگای ھەق وڕاستی، وە ئێمە بەو شێوەیەی کە پاداشتی پێغەمبەرانمان دایەوە لەسەر چاکەکانیان، ھەر بەو شێوەیەش پاداشتی چاکەکارانی تریش دەدەینەوە لەسەر چاکەکانیان.

وە ھەروەھا ھەریەک لەزەکەریا ویەحیی وعیسای کوڕی مەریەم وئیلیاسمان (سەلامی خوای لێ بێت) ڕێنومایی کرد بۆ سەر ڕێگای ھەق وڕاستی، وە گشت ئەو پێغەمبەرانە لەپیاوچاکانی خوا بوون، بۆیە خوای گەورەش ھەڵیبژاردن وکردنی بەپێغەمبەر.

وە ھەروەھا ئیسماعیل وئەلیەسع ویونس ولوتیشمان ڕێنومایی کرد بۆ سەر ڕێگای ھەق وڕاستی، وە ھەریەک لەو پێغەمبەرانە ولەسەروو ھەمووشیانەوە موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) فەزڵ وقەدریانماندان بەسەر گشت خەڵکی سەر زەویدا.

وە لە باوباپیران ونەوەکانیان وھەندێک لەبراکانیشیان کۆمەڵێکی زۆرمان ڕێنومایی کردن بۆ سەر ڕێگای ھەق وڕاستی، وە ھەڵمانبژاردن وکردمانن بەپێغەمبەر، وەشارەزای ڕێگای ڕاست ودروستمان کردن کە ڕێگای یەکخواپەرستی وگوێڕایەڵی فەرمانەکانیەتی.

ئەوەی کردمان لەرێنومایی کردنیان بۆ سەر ڕێگای ھەق وڕاستی بەتەوفیق ویارمەتی خوای گەورەبوو، ئەو یارمەتی ھەرکەس لەبەندەکانی دەدات کە بیەوێت، ئەگەر ئەو پێغەمبەرانە ھاوبەشیان بۆ خوا دانابا ئەوا ھەموو کارەکانیان پووچەڵ دەبوویەوە، چونکە ھاوەڵ بڕیاردان بۆ خوا تەواوی کارە باشەکان پووچەڵ دەکاتەوە.

ئەو پێغەمبەرانەی کە باسکران کتێب ونامە وحیکمەت وپێغەمبەرێتیمان پێدان، جا ئەی موحەممەد ئەگەر گەل وھۆزەکەت باوەڕ نەکەن بەپێغەمبەرێتی وپەرتووک وحیکمەتی ئەو پێغەمبەرانە ئەوا گەلانێکی تر ئامادە وساز دەکەین کە بێباوەڕ نابن پێیان، بەڵکو باوەڕدارن پێی ودەستیان پێوە گرتووە، ئەوانیش کۆچەریەکان ویاریدەدەرەکانن (أنصار وموھاجیرەکان) وە ئەوانەیش دوای ئەوان بەچاکی شوێن ئەوان دەکەون.

ئائەو پێغەمبەرانە وئەوانەیشی باسکران لەباوباپیران ونەوە وبراکانیان ھەموویان بەڕاستی شوێن ھیدایەت وڕێنوێنی خوای گەورە کەوتوون، دەسا ئێوەش ئەی موحەممەد شوێن ئەوان بکەون چاو لەوان بکەن، تۆیش ئەی پێغەمبەری خوا بڵێ بە گەل وھۆزەکەت: من لەبەرامبەر گەیاندی ئەم قورئانە وئەم ئاینە داوای ھیچ پاداشتێکیتان لێناکەم، وە ئەم قورئانەیش تەنھا ئامۆژگاریە بۆ خەڵکی ھەموو جیھان بە مرۆڤ وجنۆکەوە، تاوەکو ڕێگای ڕاست ودروستی پێ دەربکەن وئاشنا بن بەھۆیەوە.

بتپەرست و موشریکەکان وەک پێویست ڕێزیان لەخوا نەگرت و نەیانناسی کاتێک بە پێغەمبەرەکەی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) وتیان: خوای گەورە ھیچ وەحی و نیگایەکی نەکردووە بۆ ھیچ مرۆڤێک، ئەی پێغەمبەر تۆیش پێیان بڵێ: ئەی کێ تەوراتی ناردە خوارەوە بۆ موسا کە بووە ھۆی نوور و ڕوناکی و ڕێنموێنی بۆ گەلەکەی؟ جولەکەکان دەیخەنە ناو دەفتەرەوە و ھەڵی دەگرن ئەوەی تەبا بێت لەگەڵ ھەوا و ئارەزوویاندا ئاشکرای دەکەن و ئەوەشی پێچەوانەی ئارەزوویان بێت دەیشارنەوە و بەکەسی ناڵێن، وەک ئەو سیفەتانەی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) کە لە تەوراتدا باسکراوە، وە ئەی عەرەب ئەوەی لەم قورئانەشەوە ئێوە فێری بوون لەو ھەواڵانەی کە تێدا ھاتووە کە نەخۆتان و نە باوباپیرانیشتان نەتاندەزانی، ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: خوای گەورە ناردویەتیە خوارەوە، پاشان وازیان لێ بھێنە با بەگومڕایی و سەرگەردانی خۆیانەوە بتلێنەوە و گاڵتە بكەن تا ئەو كاتەی یەقینیان بۆ دێت.

ئەی پێغەمبەر ئەم قورئانەیش پەرتووکێکە بۆمان دابەزاندویت، پەرتوکێکی پیرۆز و تەواوی پەرتووک و نامە ئاسمانییەکانی تر پێش خۆی بەڕاست دادەنێت، ئەم قورئانەمان دابەزاند بۆت تاوەکو خەڵکی مەککە و تەواوی خەڵکانی تریشی لە ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا پێ بترسێنت و ڕێنموێنی بکرێن پێی، ئەوانەیشی کە باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی ھەیە باوەڕیان بەم قورئانە ھەیە و کاریشی پێدەکەن، وە پارێزگاری دەکەن لە نوێژەکانیان بەتەواوی پایە و فەرز و سوننەتەکانیەوە لەکاتی دیاریکراوی خۆیدا بەو شێوەیەی شەریعەتی ئیسلام باسی کردووە جێبەجێی دەکەن.

کێ لەو کەسە ستەمکارتە کە درۆ بەدەم خوای گەورەوە ھەڵدەبەستێت، بەوەی بڵێ: خوای گەورە ھیچی بۆ سەر مرۆڤەکان دانەبەزاندووە، یان بڵێ: خوای گەورە وەحی بۆ من ناردووە، واللەی خوا ھیچ وەحیەکی بۆ نەناردووە، یان بڵێ: منیش دەتوانم وەک قورئانەکەی اللە دابەزێنم، جا ئەی پێغەمبەر ئەگەر ئەو ستەمکارانەت لەکاتی سەرەمەرگدا بینی، وە فریشتەکانیش دەستیان بۆ درێژ دەکەن بۆ لێدان وسزادانیان، ئەو کاتە بەرقێکەوە پێیان دەڵێن: دە گیانی خۆتان لەجەستەتان دەربھێنن، وە ئێمە دەری دەھێنن ودەیکێشین، وە پێیشان دەڵێن: وا ئەمڕۆش بەوپەڕی سەرشۆڕی وڕیسواییەوە سزا دەدرێن بەھۆی ئەو درۆ ودەلەسانەی کە بەدەم خواتانەوە دەتانکردن، بەوەی بانگەشەی پێغەمبەرێتی وھاتنی وەحی وھاوشێوەی ئەوەی خوا نادرویەتی بۆ پێغەمبەرەکانی ئەو بانگەشەیەتان دەکرد، وە بەھۆی ئەوەش کە خۆتان بەگەورەتر لەوە دەزانی کە باوەڕ بەئایەت وبەڵگە ونیشانەکانی خوا بکەن، جا ئەگەر ئەوە ببینیت ئەی پێغەمبەر ئەوا بەڕاستی کارێکی نەشیاویان لێ دەبینیت.

وە لەڕۆژی دواییدا پێیان دەوترێت: ئەوا ئەمڕۆ بەتاک وتەنھا گەڕانەوە لامان، نەماڵ وسەروەت وسامان، ونە پلە وپایە وکورسی ودەسەڵات لەگەڵتان نەھاتن، گەڕانەوە لامان ھەروەک ئەو رۆژەی کەدروستمانکردن بەڕووت وقوتی وخەتەنە نەکراوی، بێ ماڵ وسەروەت وسامان، وە ئەوەشی کە پێمان دابوون لە ماڵ وسامانی دونیا ھەموویتان بەناچاری بەجێھێشت، وە ئەمرۆ ئەو بتانەی کە کردبووتانن بە بەنێوەندگیر وتکاکار ھیچیان نابینین لەگەڵتان بن! ئەو بتانەی کە کردبووتانن بەھاوەڵ وھاوبەشی خوا لەپەرستن وعیبادەتدا، بێگومان ھەموو پەیوەندیەک بچڕا لەنێوانتاندا، وە ئەو شتانەیش کە بەخەیاڵ کردبووتانن بەتکاکاری خۆتان وھاوبەشی خوا ھەموو تیاچوون و نەمان.

بێگومان ھەر خوای گەورەیە ناوکی دانەوێڵە لەپاش ڕوواندنی لە زەویدا دەقڵیشێنێت و ڕووەک و کشتوکاڵی لێ دەڕوێنێت، وە ناوکەكان دەقڵیشێنێت و دار خورما و ترێ و جگە لەوانی لێ دەردەھێنێت، زیندوو لە مردوو دەردەھێنێت، مرۆڤ و تەواوی گیاندارانی لە دڵۆپێک ئاو دەرھێناوە و دروستی کردوون، وە مردوویش لە زیندوو دەردەھێنێت، دڵۆپە ئاوێک لە مرۆڤ و ھێلکەیەک لە مریشکێک دەردەھێنێت، ئەوەی ئەمانە دروست دەکات زاتی ئەو خوایەیە کە ئێوەشی دروست کردووە، دەی ئیتر ئەی بتپەرستینە چۆن لەو ھەق و ڕاستییە لادەدەن کە بەچاوی خۆتان جوانی دروستکراوەکانی دەستی پەروەردگار دەبینن.

ئەو خوایەی کەبەڕوناکی وگزنگی بەرەبەیان تاریکی شەوگار لەت دەکات، ئەو خوایەی کەشەوی گێڕاوە بەمایەی ئارامی بۆ خەڵکی تاوەکو پشووی تێدا بدەن پاش ماندوو بوون وھەوڵ وتێکۆشانیان لەڕزق وڕۆزی پەیدا کردن لەڕۆژدا، ئەو خوایەی کە خۆر ومانگی بەحسابێکی وورد ڕاگرتووە، ئەوەی باسکرا ھەمووی دەستکردی جوانی خوایە کە ئەندازەگیری خاوەن دەسەڵاتە کەھیچ کەسێک ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، وە دەستکردی خوای زانایە کە ئاگاداری تەواوی دروستکراوەکانییەتی وە چیش بۆیان ساز وگونجاوە.

ئەی نەوەکانی ئادەم ھەر زاتی اللەیە کەئەستێرەکانی بۆ دروستکردون تاوەکو بەھۆیەوە لە گەشت وسەفەرەکانتاندا ڕێگایان پێ بدۆزنەوە ئەگەر ھاتوو لەوشکانی ودەریادا ڕێگاتان لێ تێکچوو، بێگومان ھەموو بەڵگە ونیشانەکانمان ڕوون کردەوە کە بەڵگەن لەسەر دەسەڵات وقودرەتمان بۆ ئەوانەی کە تێرادەمێنن وبیردەکەنەوە لەو بەڵگە ونیشانانە وسوودیان لێ دەبینن.

ھەر ئەویشە کەھەمووتانی لەتەنھا کەسێک کە باوکە ئادەمە دروست کردووە، بێگومان دروستکردنی ئێوە بەدروستکردنی باوکتان لە گڵ دەستی پێکرد، پاشان ئێوەی لەئەو دروستکرد، پاشان لەمناڵدانی دایکتان وپشتی باوکتانا مەحکەم دایمەزراندن، بێگومان ئێمە بەڵگە ونیشانەکانی خۆمان ڕوون دەکەینەوە بۆ ئەوانەی لە کەلام وگوفتاری خوا تێدەگەن.

ھەر زاتی اللەیە کە لەھەورەکانی ئاسمانەوە باران دەبارێنێت؛ وە ھەموو جۆرە ڕووەکێکی پێ دەڕوێنین، پاشان لەویشەوە سەوزە گیا وگوڵ وگوڵزار ودرەختەکانی لێ دەڕوێنین، لەویش چەندین دانەوێڵەی کەڵەک بوو لەسەر یەک لێ پەیدا دەکەین، وەک دانەی ناو گوڵە گەنمەکان، وە لەگوڵی دارخورمایشەوە ھێشووی چڕوپڕ وشۆڕەوە بوو دەڕوێنین، کە کەسانی دانیشتوو وڕاوەستاو دەتوانن دەستی پێ بگەیەنن، ھەروەھا چەندان باخی ڕەزە مێویان بۆ دەڕوێنین، لەگەڵ زەیتون وھەنار کە گەڵاکانیان ھاوشێوەی یەکترن، بەڵام بەروبوم وتام وچێژیان لەیەک جیاوازن، جا ئەی خەڵکینە جوان بڕوانن وتێڕامێنن لە بەروبومەکانیان لەسەرەتای دەرکەوتنیانەوە، تاکاتی پێگەیشتن ولێکردنەوەیان، بزانن کێ ئەم ھەمووە گۆڕانکاریانە دەخولقێنێت؟! بێگومان لەوانەی کە باسمانکردن گەلێک نیشانە وبەڵگەی ڕوون وئاشکرا ھەن لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە بۆ گەل وھۆزێک کەباوەڕیان بەخوا ھەیە، ئەوانە سوود لەم بەڵگە ونیشانانە وەردەگرن.

بتپەرست و موشریکەکان جنۆکەکان دەکەنە ھاوەڵ و ھاوبەشی خوا لە پەرستندا، کاتێک باوەڕیان وابوو کە سوود و زیانیان دەگەیەنن، لەکاتێکدا خوای گەورە دروستی کردن، وە جگە لەوانی دروست نەکردبوو، وە ھەر ئەویش لەپێشتر بوو کە بیپەرستن، وە ھەر بەو نەزانین و درۆ و دەلەسەی خۆیانەوە کوڕیان بۆ خوا بڕیاردا وەک چۆن جولەکە و گاورەکان عوزەیر وعیسایان کردە کوڕی خوا، وە بتپەرست و موشریکەکان فریشتەکانیان کردە کچی خوا، پاکوبێگەردی بۆ خوای گەورە لەوەی کە خەڵکانی شوێنکەوتەى پوچەڵ و ناھەق وەسفی دەکەن.

اللە تەعالا بەدیھێنەری ئاسمانەکان وزەویە بەشێوەیەک کە ھاوشێوەی پێشتر نەبووە، باشە خوایەکی بەدەسەڵاتی لەو شێوەیە چۆن مناڵ بۆ خۆی بڕیار دەدات کە لەبنەڕەتدا ژن وھاوسەری نیە؟! ئەو ھەموو شتێکی دروستکردووە، وە زانا وئاگادارە بەھەموو شتێک، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە ونھێنی نیە.

ئەی خەڵکینە ئەو خوایە کەخاوەنی ئەو سیفەتە جوانانەیە پەروەردگاری ئێوەیە، جگە لەویش ھیچ پەروەردگارێکی ترتان نیە، وە ھیچ پەرستراوێکی بەھەقیشتان جگە لەو نیە، ھەر ئەویش خالق ودروستکەری ھەموو شتێکە، دەسا ئێوەیش ھەر ئەو بپەرستن، چونکە تەنھا ئەو شایستەی پەرستنە، وە ھەر ئەویش پارێزەری ھەموو شتێکە.

چاوەکان ناتوانن ئەو ببینن ودەرکی ئەو ناکەن، لەکاتێکدا ئەو ھەموو چاوەکان دەبینیت ودەرکیان پێدەکات وئاگاداری ھەموویانە، زاتی ئەو زۆر نەرم ونیانە بەرامبەر بەندە چاک وساڵحەکانی، وە زۆریش شارەزا وئاگادارە پێیان.

ئەی خەڵکینە لەلایەن پەروەردگارتانەوە بەڵگە ونیشانەی ڕوون ئاشکراتان بۆ ھاتووە، ھەرکەسێک لێی تێگەیشت وڕێێ پێدەرکرد وگوێڕایەڵی ئەوا بێگومان سوود وقازانجەکەی بۆ خۆی دەبێت، وە ھەرکەسیش لەئاستیدا کوێر بوو، وە دڵی نەداپێی ولێی تێنەکەیشت وگوێرایەڵی نەبوو، ئەوا زەرەر و زیانی تەنھا بۆ خۆی دەبێت وتاوانەکەی دەکەوێتە سەر خۆی، وە ئەی موحەممەد پێیان بڵێ کە من چاودێر نیم بەسەرتانەوە کە کاروکردەوەکانتان لەسەر بژمێرم وتۆماری بکەم لەسەرتان، بەڵکو من تەنھا پێغەمبەرێکم لەلایەن خواوە ڕەوانەکراوم، کە ئەو چاودێرە بەسەرتانەوە.

ھەروەک بەڵگەکانمان جۆراو جۆر کردن لەسەر دەسەڵات وقودرەتی خوای گەورە ھەر بەو شێوەیە ئایەت ونیشانەکانیش جۆرا وجۆر دەکەین بۆ ھەڕەشە کردن وموژدەدان وئامۆژکاری بەندەکان، وە بتەپەرست وموشریکەکانیش دەڵێن: ئەم قورئانەی کەدەڵێیت: وەحی ونیگای خوایە ولەلایەن ئەوەوە بۆم ھاتووە وانیە، بەڵکو لای خاوەن کتێب وپەرتووكەکانی پێش خۆت خوێندووتە، وە دەشمانەوێت ھەق وڕاستی بۆ خەڵکی ڕوون بکەینەوە ئەویش بەوەی بەڵگە ونیشانەکان جۆرا وجۆر بکەین بۆ باوەڕدارانی ئومەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) چونکە ئەوان بەھەق وڕاستی ڕازین وشوێنی دەکەون.

ئەی پێغەمبەر شوێن ئەو ھەق وڕاستیە بکەوە کە پەورەردگارت نیگای بۆ کردویت وبەوەحی بۆی دابەزاندوویت، جگە لەو ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نیە، تۆیش خۆت سەرقاڵ مەکە بەسەرسەختی بێباوەڕان، چونکە لێپرسینەوەی ئەوان لای خوایە، وپشتیان لێ بکە وڕوو بکەرە پەروەردگارت.

ئەگەر پەروەردگارت بیویستایە کە ھیچ کەس ھاوبەشی بۆ دانەنایە، ئەوا ھیچ کەس ھاوبەشی بۆ دانەدەنا ونەیاندەتوانی ھاوبەشی بۆدابنێن، بەڵکو ھەموویان ڕێگای ڕاستیان دەەگرتەبەر، ئەوەش بزانە ئەی پێغەمبەر کەئێمە تۆمان نەکردووە بەچاودێر بەسەریانەوە کە کاروکردەوەیان بژمێريت وتۆماری بکەیت لەسەریان، وە پارێزەر وبریکاری کاروباریشیان نیە، بەڵکو تۆ تەنھا پێغەمبەر ونێردراوی خوایت، وە تەنھا ئەوەشت لەسەرە ئەوەی خوای گەورەش پێی ڕاگەیاندوویت بەوانی ڕابگەیەنیت.

ئەی باوەڕداران جنێو مەدەن بەو بتانەی کە ئەو موشریک وبتپەرستانە لەگەڵ خوا دەیانپەرستن، ئەگەرچی ئەو بتانە ڕسواترین شتن وھەر شایانی تانە وتەشەر وجنێو پێدانن، بەڵام لەبەر ئەوەی ئەوانیش بە جەھل ونەفامی خۆیان جنێو نەدەن بەخوای گەورە وسنوور نەبەزێنن لەبەرامبەریدا ئێوە جنێو مەدەن بەخواکانیان، ھەروەک چۆن گومڕایی وسەرلێشێواویەکانیانمان بۆ ڕازاندونەتەوە، ھەر بەو شێوەیە بۆ ھەموو گەل ونەتەوەیەکیش کاروکردەوەکانیانمان لەچاکە وخراپە بۆ ڕازاندونەتەوە، ئەوانیش ھەر ئەوەی بۆیان ڕازێنرابوویەوە کاریان پێکرد وجێ بەجێیان کرد، لەپاشانیش لەڕۆژی دواییدا ھەر بۆلای خوای گەورە دەگەڕێنەوە، ئەویش لەھەموو کاروکردەوەیەک کەلە دونیادا کردوویانە ئاگاداریان دەکاتەوە، وە پاداشت وسزاشیان لەسەر دەداتەوە.

موشریک وبتەپەرستەکان سوێندی قورسیان بەخوا خوارد ووتیان: ئەگەر ھاتوو موحەممەد ئەو بەڵگە ونیشانانەی بۆ ھێنان کە داوایان کردبوو ئەوا باوەڕی پێدەھێنن، جا تۆیش ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: بەڵگە ونیشانەکان لای من نیه تاوەکو بۆتان دابەزێنم بەڵکو لەلای خوای گەورەن ئەو ھەرکاتێک وویستی دایان دەبەزێنێت، ئەی باوەڕداران ئایا ئێوە دەزانن ئەو بتپەرستانە ئەگەر ئەو بەڵگە ونیشانە وموعجیزانەشیان بۆ بێت کە داوایان کردبوو ئایا باوەڕ ناھێنن؟ نەخێر ھەرگیز باوەڕ ناھێنن وبەردەوام دەبن لەسەر سەرسەختی وملھوڕی خۆیان، چونکە ئەوان نایانەوێت باوەڕ بھێنن وشوێن ھیدایەت وھەق وڕاستی بکەون.

ئیتر ئێمە چاو ودڵیان لەئاست ھەق وڕاستیدا وەردەگێڕین، ھەروەک چۆن بەھۆی سەرسەختی وملھوریانەوە لەسەرەتاوە ڕوومان وەرگێران لەھیدایەت وباوەڕھێنان بەخوای گەورە، کەوابوو ھەر بەڵگە ونیشانە وموعجیزەیەکی تریشیان بۆبێت باوەڕناھێنن، بۆیە لەبەرامبەر ئەو کارەیاندا ئێمەیش لەسەرگەرادنی وسەرکەشی وگومڕایی خۆیاندا دەیانھێلینەوە تاوەکو لەگێژاوی بێباوەڕیدا ھەر بتلێنەوە.

ئەگەر بێتو ئەوەی پێشنیاریان کردبوو وەڵامیانمان بدایەتەوه و بۆمان بھێنایه و فریشتەمان بۆ دابەزاندایەتە خوارەوە و بەچاوی خۆیان بیانبینایە، وە مردووەکانیش لەگەڵیاندا قسەیان بکردایە و ھەواڵی راستی ئەوەیان بدانایەتێ کە تۆ ھێناوتە بۆیان ، وە ھەرچیەکیش ئەوان پێشنیاریان کردبوو ھەر ھەموویمان بۆ کۆ بکردنایەتەوە و بەدووچاوی سەری خۆیان بیانبینایە، ئەوا ھەر باوەڕیان نەدەھێنا بەو ئاینەی کە تۆ بۆت ھێناون، جگە لەوانە نەبێت کە خوای گەورە ویستی بێت کە ھیدایەت بدرێن و ڕێنوێنی بکرێن، بەڵام زۆربەیان بێ ئاگان لەوە، ئەوان پەنا نابەنە بەر خوای گەورە تاوەکو تەوفیقیان بدات بۆ ھیدایەت و ڕێنوێنی.

ھەروەک چۆن تۆمان دووچاری تاقیکردنەوە کردووە بەوەی ئەو بتپەرست وموشریکانە دوژمنایەتیت دەکەن وباوەڕت پێ ناھێنن، بەھەمان شێوە هەموو پێغەمبەرانی پێش تۆیشمان تووشی تاقیکردنەوە کردووه ، بۆ ھەر یەكێك لەو پێغەمبەرانە دوژمنانێك لە مرۆڤی سەركەش و دەرچوو له گوێڕایەڵی خوای گەوره و لە جنۆکەی سەركەشمان بۆ داناون ، کە ھەندێکیان وەسوەسە دەخەنە دڵی ھەندێکی تریانەوە و خراپە و ناھەقییان بۆ جوان دەکەنەوە و دەیڕازێننەوە بۆیان بۆ ئەوەی لەخشتەیان ببەن و فێڵیان لێ بکەن، خۆ ئەگەر خوای گەورە بیویستایە کە ئەو کارە نەکەن ئەوا نەیاندەکرد، بەڵام خوای گەوره ئەو تاقیكردنەوەی ویستووه بۆیان ، کەواتە تۆیش ئەی پێغەمبەر واز لەخۆیان و لەو درۆ ودەلەسەیەی ئەوان له بێباوەڕی وکاری بەتاڵیان بھێنە وخۆتیان پێوە ماندوو مەکه.

با ئەوانەیش کە باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی نیە دڵی خۆیان بدەنه ئەو وەسوەسەی بۆ یەكتر دەیكەن و گوێی بۆ ڕابگرن، وە بۆ نەفس و ناخی خۆیان پێی قایل بن و ڕازی بن پێی، وە ھەر تاوان وگوناهێکیش دەکەن بابیکەن.

ئەی پێغەمبەر بەو بتپەرست وموشریکانە بڵێ کە لەگەڵ خوای گەورەدا جگە لە ئەو دەپەرستن، ئایا ماقووڵە و دەكرێ كەوا ڕازیبم بەوەی جگە لە خوای گەورە کەسێکی تر بکەمە دادوەری نێوان من و ئێوە ؟ کە ھەر ئەو خوایەیە ئەم قورئانەی دابەزاندووەتە سەرتان کە ھەموو شتێکی ڕوون کردووەتەوە و بە جوانی باسی كردووە ، وە ئەو جولەکانەی کە تەوراتمان پێدان، وە ئەو گاورانەیش کە ئینجیلمان پێدان ، چاک دەزانن ئەم قورئانەی كە دابەزێندراوەتە سەر تۆ ھەموو ھەق و ڕاستیەکی لە خۆ گرتووە ، چونکە لە ئەو دوو کتێبەی ئەواندا بەڵگەی ڕوون و ئاشکرایان تێدا بە دی كردووە لەسەر ئەوە ، کەوابوو ئیتر تۆ ھیچ گومان ودوو دڵیەکت نەبێت لەسەر ئەوەی وەحیمان بۆ كردووی .

قورئانی پیرۆز گەیشتووەتە ئەوپەڕی ڕاستگۆیی لەگوفتار وھەواڵەکانیدا، کەس ناتوانێت دەستکاری وشەكانی بکات بیانگۆڕێت، هەر خوای گەورەیە بیسەری ووتار وگوفتاری بەندەکانیەتی و زانا وئاگاداریشە پێیان و ھیچ شتێکیشی لا نھێنی وشاراوە نیە، وە سزای سەختی ئەوانەیش دەدات کە دەیانەوێت گوفتار وکەلامی بگۆڕن.

ئەی پێغەمبەر ئەگەر تەقدیر وا بوایە کە گوێڕایەڵی زۆربەی خەڵکی سەر زەویت بکردایە ئەوا لەسەر ڕێگای دینی خوای گەورە لایان دەدایت وگومڕایان دەکردیت ، بەڵام سوننەتی خوای گەورە وایە کە ھەق و ڕاستی لەگەڵ کەمینەدایە، چونکە زۆربەی خەڵکی تەنھا شوێنی ئەو گومان ودوو دڵییە دەکەون کەھیچ بەڵگە و پاڵپشتیەکی نییە، ئەوان وایان گومان دەبرد کە پەرستراوەکانیان لەخوایان نزیک دەکەنەوە، کەچی ئەوان لەوەدا درۆ دەكەن.

ئەی پێغەمبەر پەروەردگارت زاناترە و زۆر باشتر ئاگاداری حاڵی ئەو کەسانەیە کە گومڕا بوون و لەسەر ڕێگاکەی ئەو لایانداوە، وە زاناترین كەسە بە ئەو کەسانەی ھیدایەتیان وەرگرتووە وڕێنوێنی کراون، وە ھیچ شتێکی لەوانە لا شاراوە و نھێنی نییە.

دەسا ئەی خەڵکینە ئێوە لەو ئاژەڵ وگیاندارانە بخۆن کە لەکاتی سەربڕیندا ناوی خوایان لەسەر ھێنراوە، ئەگەر ئێوە بەڕاستی باوەڕتان ھەیە بە بەڵگە و نیشانە ڕوون وئاشکراکانی.

ئەی باوەڕداران چی شتێک ڕێگریتان لێدەکات کە لەو ئاژەڵ و گیاندارانە بخۆن کە لەکاتی سەربڕیندا ناوی خوایان لەسەر ھێنراوە، لە كاتێكدا خوای گەورە ئەوەی کە حەرامی کردووە لەسەرتان بۆی ڕوونکردونەتەوە، بۆیە پێویستە لەسەرتان وازی لێ بھێنن، ئیللا مەگەر کاتێک نەبێت لەبەر ناچاری ھانای بۆ بەرن، چونکە ناچاری حەرامەکان حەڵاڵ دەكات و ڕێگای پێدەدات، وە بێگومان زۆرێک لە بتپەرست و موشریکەکان شوێنکەوتوانیان دوور دەخەنەوە لەھەق و ڕاستی بەھۆی ئەو ڕا و بۆچوونە خراپانەی كە هەر بەنەفامی خۆیان لەسەرین، لە كاتێكدا ئەوەی خوای گەورە حەرامی کردووە بۆیان ئەوان حەڵاڵی دەکەن لە گۆشتی مردارەوە بوو و جگە لەوەش، وە ئەوەشی خوای گەورە حەڵاڵی کردووە بۆیان حەرامی دەکەن، لە بەحیرە (بەحیرە: بریتییە لە ووشترێک پێنج جار زاوزێی کردبێت و پێنجەم جار بەچكەیەكی مێی بووبێت ئەو كات گوێیان لەت دەكرد و حەرامیان دەكرد لە سەر خۆیان) و وەصیلە ( وەصیلە: بریتیە لەو ئاژەڵەی ئەگەر مێی بوایە ئەوا بۆ خۆیان بوو وە ئەگەر نێرەی بوایە بۆ بتەكانیان سەریان دەبڕی، وە ئەگەر نێرە و مێی بوایە دەیانگوت: بە براكەیدا گەیشت ئەوا چیتر نێرەكانیان بۆ بتەكانیان سەر نەدەبڕی) وە حامی و جگە لەوانەش ( حامی: ئەگەر نێرەی ئاژەڵێك لە وەچی (پشتی) دە مێ بهاتایە ئیتر ئەیانوت: ئەمە پشتی پارێزراوەو نابێت هیچ كەسێك سواری بێت و هیچ لەوەرگایەكی لێ قەەغە نەدەكرا) ، بێگومان ئەی پێغەمبەر خوای گەورە زاناتر و شارەزاترە بەوانەی کە سنوورەکانی خوا دەبەزێنن، وە لەڕۆژی دواییشدا سزای ئەوانە دەدات کە سنورەکانیان بەزاندووە.

ئەی خەڵکینە واز بھێنن لە ئەنجامدانی سەرپێچی خوا لە ئاشكراو نھێنیدا، چونکە بێگومان ئەوانەی کە بەنھێنی یان بەئاشکرا سەرپێچی ئەنجام دەدەن ئەوا خوای گەورە سزای ئەو کارانەیان دەداتەوە لەڕۆژی دواییدا.

ئەی موسڵمانان ئەو گیاندارانەی کە ناوی خوایان لەسەر نەھێنراوە لەکاتی سەربڕیندا لێیان مەخۆن، جا ئەگەر ناوی غەیری خوای لەسەر ھێنرا بێت یان نەیشھێنرابێت، (واتە:پێویست دەکات ئاژەڵ وگیاندار لەکاتی سەربڕیندا ناوی خوایان لەسەر بھێنرێت)، وە بزانن خواردنی گۆشتی ئەوانە دەرچوونە لە گوێڕایەڵی فەرمانی خوا بۆ سەرپێچیكردنی ، وە بێگومان شەیتانەکانیش وەسوەسە دروست دەکەن بۆ دۆست و پشتیوانەکانیان تاوەکو دەمەقاڵێت لەگەڵدا بکەن لەسەر خواردنی گۆشتی مردارەوە بوو، جا ئەی موسڵمانان ئەگەر ئێوە گوێڕایەڵیان بکەن لەو گومانانە - حەڵاڵكردنی گۆشتی مردارەوە بوو - ئەوا ئێوە و ئەوان وەک یەکتان لێدێت لە ھاوەڵ بڕیارداندا بۆ خوای گەورە، واتا: ئێوەش دەبنە موشریک وبتپەرست.

ئایا ئەو کەسەی کە پێش ھیدایەتی خوای گەورە بۆی کە وەک مردوو وابوو - لەو کوفر و بێباوەڕی و نەفامی و سەرپێچیەی لە سەری بوو- دواتر زیندوومان کردەوە بە ھیدایەتدانی بۆ ئیمان و زانست و گوێڕایەڵی خوای گەورە- ئایا یەکسانە لەگەڵ ئەو کەسەی کە لە تاریکی بێباوەڕی و نەفامی و سەرپێچی خوای گەورەدایە و ناتوانێت لێی دەربچێت، ئەو کەسە ڕێگای لێ تێکچووە و دەرگاکانی لێ تاریک بووە؟ ھەروەک چۆن شیرک و بتپەرستی و خواردنی مردارەوە بوو و دەمەقاڵێی بەناھەق ڕازێنراوەتەوە بۆ بتپەرست وموشریکەکان، ھەر بەو شێوەیە گوناھو تاوان ڕازێنراوەتەوە بۆ بێباوەڕان، تاوەکو خوای گەورە لە رۆژی دواییدا سزای ئەو کارانەیان بدات بەسزایەكی سەختی بەئێش وئازار.

هەروەک چۆن گەورە پیاوانی موشریک و بتپەرستانی مەککە دەستیان دایە کاری خراپ و لەمپەر دروستکردن لەسەر ڕێگای خوای گەورە، ھەر ئاوایش لەھەموو گوندێکدا گەورە پیاوان و دەسەڵاتدارمان داناوە بە فڕوفێڵ خەریکی بانگەوازن بۆ لای ڕێگای شەیتان و دژایەتی كردنی پێغەمبەران وشوێنکەوتوانیان، لەڕاستیشدا فڕوفێڵ و تەڵەبازییەکەیان ھەر ھەمووی دەگەڕێتەوە بۆ خۆیان، بەڵام لەبەر نەفامی و شوێن کەوتنی ھەوا وئارەزووی خۆیان ھەست بەوە ناکەن.

ئەگەر بەڵگە و نیشانەیەك كە خوای گەورە دایبەزاندووەتە سەر پێغەمبەرەكەی بۆ گەورە پیاوانی موشریک و بتەپەرستەکان بێت، ئەوا دەڵێن : باوەڕ ناھێنین تاوەکو ئەوەی خوای گەورە ناردویەتی بۆ پێغەمبەران لە پەیام و پێغەمبەرایەتی نەیدا بە ئێمەیش، خوای گەورەش وەڵامی دانەوە بەوەی کە ئەو زاناتر و شارەزاترە بەو کەسەی کە شایستەی پەیام و پێغەمبەرایەتیە و ئەو کارە قورس و گرانەی پێ ھەڵدەسورێت و دەیکات بە پێغەمبەر و ھەڵبژاردەی خۆی، دڵنیا بن ئەو لەخوا یاخی و لەسنوور دەرچوانە سووکی و سەرشۆڕیان لە لایەن خواوە تووش دەبێت لەبەر خۆگەورە زانینیان بەسەر حەقدا و وەرنەگرتنی و سزایەكی توندیان تووش دەبێت بەھۆی فڕوفێڵەكەیانەوە.

جا خوای گەورە ھەرکەسێکی بوێت سەرکەوتووی بکات و تەوفیقی بدات بۆ سەر ڕێگای ھیدایەت و ڕێنوێنی بۆ بوێت، ئەوا دڵ و سینگی فراوان دەکات و ئامادەی دەکات بۆ وەرگرتنی ئیسلام، وە ھەرکەسێکیشی بوێت کە سوک و ڕیسوای بکات و سەرکەوتووی نەکات و تەوفیقی نەدات بۆ ھیدایەت و ڕێنوێنی ئەوا دڵ و سنگی تەواو تەنگ و تەسک دەکات لە وەرگرتن و رازی بوون بەھەق، بەشێوەیەک ڕێگری دەکات لە چوونە ناوەوەی ھەق و ڕاستی بۆ ناو دڵی، وەک چۆن ناتوانێت خۆی بۆ خۆی بەرز بێتەوە بۆ ئاسمان، جا ھەروەک چۆن حاڵی کەسانی گومڕا و سەرلێشێواو بەم حاڵی دڵ و سنگ تەنگیە دەبێت ئاواش سزای سەخت دەدات بەسەر ئەو كەسانەی باوەڕدار نین.

ئەی پێغەمبەر ئەو ئاینەی کە کردومانە بە شەریعەت بۆت ڕێگای ڕاستی پەروەردگارتە کە ھیچ خوار و خێچیەکی تێدا نیە، بێگومان ئایەت و نیشانەکانمان ڕوون کردوەتەوە بۆ ئەوانەی کە ھەست و تێگەیشتنیان ھەیە و پێی تێدەگەن لە گەورەیی زاتی اللە.

ئەوانە ماڵ و جێگایەکی پر لە ئاشتی و ئارامیان بۆ ھەیە کە سەلامەت دەبن لەھەموو شتێکی ناخۆش کە بەھەشتە، وە خوای گەورە پشتیوان و سەرخەری ئەوانە لەپاداشتی ئەو کارو کردەوە چاکانەی کە ئەنجامیانداوە.

ئەی پێغەمبەر ئەو ڕۆژە بھێنەرە یادی خۆت کە خوای گەورە ھەرچی مرۆڤەکان و جنۆکە ھەیە کۆ دەکاتەوە، پاشان خوای گەورە پێیان دەڵێ: ئەی گرۆی جنۆکە زۆرێک لەمرۆڤەکانتان گومڕا وسەرلێشێواو کرد وڕێگریتان لێکردن لەباوەڕھێنان و ڕێگای خوا، شوێنکەوتوانیان لە مرۆڤەکان وەڵامی پەروەردگاریان دەدەنەوە و دەڵێن: ئەی پەروەردگارمان ڕاستە ھەرکەسێک لەئێمە تام ولەزەتی برد لەگەڵ ھاوڕێکەیدا، جنۆکە تام و لەزەتی برد بە گوێڕایەڵی کردنی مرۆڤەکان بۆی، وە مرۆڤەکانیش تام و لەزەتیان برد بە بەدەستھێنانی خۆشی و شەھوەتەکانیان، تا ئەوەی گەیشتین بەو ئەجەل و کاتەی کە تۆ دیاریت کردبوو بۆمان، ئا ئەمە ڕۆژی دواییە وگێرۆدەی کار و کردەوەی خۆمان بووین، خوای گەورەش دەفەرموێت: لە تۆڵەی ئەوەدا ئاگری دۆزەخ شوێنی مانەوەی ھەتا ھەتایی ئێوەیە، مەگەر خوای گەورە مەیل و ویستی خۆی هەبێت کە ماوەیەک لە نێوان زیندوو بوونەوەیان لە گۆڕەکانیان تاوەکو سەرەنجامیان بەرەو دۆزەخ بێ سزا بن، خوای گەورە ئەو ماوەی جیا کردوەتەوە کە بەھەمیشەیی نەبن لەناو ئاگری دۆزەخدا، بێگومان پەروەردگارت -ئەی پێغەمبەر- زۆر دانا و کار بەجێیە لە ئەندازەگیری دروستکراوەکانی و بەڕێوەبردنیان، وە زۆریش زانا و بە ئاگایە بەبەندەکانی، کە کامیان شایستەی سزای دۆزەخە.

ھەروەک جنۆکە سەركەش و خراپەکارەکانمان کردە سەرپەشتیار بەسەر ھەندێک لەمرۆڤەکان و زاڵمان کردن بەسەر ھەندێکیاندا تاوەکو گومڕایان بکەن و سەریان لی بشێوێنن، ھەر بەو شێوەیەش ھەموو ستەمکارێک زاڵ دەکەین بەسەر ستەمکارێکی تردا، کە ھانی بدات لەسەر خراپەکاری و دووری بخاتەوە لە کاری خێر و چاکە و لێی بێ نیاز بێت ، ئەوەش وەک سزایەک لە بەرامبەر ئەو تاوان و گوناھ و خراپەکاریانەی کە ئەنجامی دەدەن.

لەڕۆژی قیامەتدا پێیان دەڵێین : ئەی گرۆی ئادمی و جنۆکە ، مەگەر ھەر لە رەگەزی خۆتان (كە ئەوانیش لە ئادەمین) پێغەمبەرتان بۆ نەھات؟ کە ئەوەی لە لایەن خواوە بۆیان دابەزێنراوە بۆیان بخوێننەوە ، وە بتانترسێنن لە گەیشتن بەم ڕۆژە، كە ئەویش ڕۆژی قیامەتە ؟ ئەوانیش لە وەڵامدا وتیان : بەڵێ، ئەمڕۆ دان دەنێین بەوەدا و شاھیدی لەسەر خۆمان دەدەین، کە پێغەمبەرەکانت ھاتن و ھەموو شتێکیان پێگەیاندین، وە دانمان نا بە گەیشتن بە ئەم ڕۆژە ، بەڵام پێغەمبەرەکانی تۆمان بە درۆ زانی ، وە ھاتنی ئەم ڕۆژە و گەیشتنمان پێی بە درۆ دانا. بەڵام ڕازاوەیی و زرق و برق و ناز و نیعمەتی بڕاوەی دونیا فریویدان، وە دانیان نا پێیدا و شاھیدیان لەسەر خۆیاندا کە لە دونیادا بێباوەڕ بوون بەخوا و بە پێغەمبەرەکانی، بەڵام ئەو دان پێدانان و شاھیدی دانە لەسەر خۆ و باوەڕھێنانەی ئەو کاتە ھیچ سودێکیان پێ ناگەیەنێت، چونکە تازە کاتەكەی بەسەرچووە.

ناردنی ئەو پێغەمبەرانە بۆ لای ئادەمی و جنۆکەکان بۆ ئەوەیە کە خوای گەورە سزای کەس نەدات لەسەر تاوان و گوناھەکانی بەبێ ئەوەی پێغەمبەری بۆ ناردبن ، وە بانگەوازیان پێ نەگەیشتبێت، چونكە خوای گەورە سزای ھیچ ئوممەت و گەل و ھۆزێک نادات ئیللا لە پاش ناردنی پێغەمبەران نەبێت بۆیان .

ھەریەک لەوان پلەو پایەیەکی تایبەتی خۆی ھەیە بە پێی کارو کردەوەکانیان، جا خراپە و شەڕی زۆر وەکو کەمەکەی نییە، وە ئەو کەسەی شوێنی خەڵکی دەکەوێت وەکو ئەو کەسە نییە خەڵکی شوێنی دەکەون ، هەروەها پاداشتی ئەوانەی کە کارو کردەوەی چاکە دەکەن وەکو یەک نین ، وە پەروەردگاری تۆ بێ ئاگا و غافڵ نییە لەوەی ئەوان ئەنجامی دەدەن ، بەڵکو ئەو ئاگاداری ھەموویەتی ، وە ھیچ شتێکی لەوانە لا شاراوە نییە، وە پاداشت و سزای ھەموو کارو کردەوەکانیان دەداتەوە.

-ئەی پێغەمبەر- پەروەردگارت بێ نیازە لە بەندەکانی وە ھیچ پێویستی بە ئەوان و بە پەرستن و عیبادەتەکانیان نییە، وە کوفر و بێباوەڕیشیان ھیچ زیان بە خوای گەورە ناگەیەنێت ، لەگەڵ ئەوەی بێ نیازە لە ھەموویان بەڵام زۆریش میھرەبانە بەرامبەریان ، -ئەی بەندە گوناھبارەکان- ئەگەر خوای گەورە بیەوێت لە ناوتان دەبات و بەسزای خۆی لەڕیشەوە دەرتان دەھێنێت، وە لەپاش لەناوبردنی ئێوەیش وویستی لەھەر کەسێکی تر ھەبێت لەجێگای ئێوە دایدەنێت کە باوەڕی پێ دەھێنن وگوێڕایەڵی فەرمانەکانی دەبن، ھەروەک چۆن ئێوەی لەنەوە و پشتی گەلی پێش خۆتان دروستكردووە.

- ئەی بێباوەڕان- ئەوەی بەڵێنتان پێ دەدرێت لە زیندووبوونەوە و گەڕانەوە بۆ لای خوا و لێپرسینەوە و تۆڵەسەندنەوە ، بێ گومان ھەمووی پێش دێت و ھیچ شتێک دوای ناخات ، وە ھەرگیز ناتوانن لە دەست پەروەردگارتان ھەڵبێن و خۆتان قوتار بکەن ، نێوچاوانتان دەگرێت و پەلکێشتان دەکات و بەسزاکانی خۆی سزاتان دەدات.

- ئەی پێغەمبەر- بڵێ: ئەی ھۆزەکەم لەسەر ڕێگا و ڕێبازی خۆتان لەکوفر و بێباوەڕی و گومڕاییتان بەردەوام و دامەزراو بن، بڕوبیانووتان نەما و بەڵگە و حوججەتان بە بەلاغی ڕوون و ئاشکرای پێغەمبەر لەسەر جێگیر بووە ، من ھیچ باکم نییە لە بێباوەڕی و گومڕایی ئێوە، بەڵکو ئەوەی لەسەریم لەھەق و ڕاستی لە سەری جێگیر دەبم ، ئێوەیش پاشتر دەزانن کێ لە دونیادا سەردەکەوێت، وە کێیش دەبێتە میراتگری زەوی، وە پاشەڕۆژیش بۆ کێ دەبێت، بێگومان بتپەرست و موشریکەکان نە لە دونیا و نە لە دواڕۆژدا سەرکەوتوو نابن، بەڵکو سەرەنجامیان ھەر خەسارەتمەندییە، ئەگەر ھەرچۆن ڕابوێرن و ھەرچۆن لە خۆشی و لەزەتەکانی دونیا تام و چێژیان وەرگرتبێت.

موشریک و بتپەرستەکان شتێکیان داھێنا لەبارەی خوداوە ئەویش ئەوە بوو ، ئەوەی خوای گەورە دروستی کردووە لە کشتوکاڵ وئاژەڵ و ماڵات بەشێکیان دانابوو بۆ خوای گەورە، ئەوسا بەبێ بەڵگە وبەخەیاڵی خۆیان ووتیان: ئەوە بۆ خوایە، وە بەشێکی تریشیان دانا بۆ بتەکانیان ، ئەوەی کە تایبەتیان کردبوو بە ھاوبەش و بتەکانیان ھەرگیز ناگاتە ئەو کەسانەی کە خوا ڕێگای داوە بۆیان خەرج بکرێت وەک ھەژاران و نەداران ، وە ئەوەیشی تایبەتیان کردبوو بۆ خوای گەورەوە دەگاتە ھاوبەشەکانیان لەبتەکان وەخەرج دەکرێت لەبەرژەوەندیەکانی ئەواندا، ئای چەند خراپ بڕیاریاندا و خراپ دابەشیان کرد.

ھەروەک چۆن شەیتان ئەو حوکمە ستەمکارانەی بۆ بتپەرستەکان جوان و ڕازاوە کردەوە ، ئاوهاش ھاوبەشەکانیان لە شەیتانەکان وایانکرد کە زۆرێک لە بتپەرست و ھاوبەش بڕیاردەرەکان کوشتنی منداڵەکانیان لاجوان و پەسەند بێت لە ترسی ھەژاری ، بۆ ئەوەی لەناویان ببەن بەوەی بیانخەنە ناو تاوانی کوشتنی کەسێکەوە کەخوای گەورە كوشتنی حەرام کردووە بەبێ بوونی ھیچ مافێک، وە بۆ ئەوەش ئاینەکەیان لێ بشێوێنن و تێكەڵی بكەن تاوەکو نەزانن کامە ڕێگا پێدراوە و کامە ڕێگا پێدراو نییە، خۆ ئەگەر خوای گەورە بیویستایە ئەو کارە نەکەن ئەوا نەیاندەکرد ، بەڵام لەبەر حیکمەت و داناییەکی یەجگار زۆر وویستی ئەو کارە بکەن، جا - ئەی پێغەمبەر- واز لەو موشریک و بتپەرستانە بهێنە لەخۆیان و لە درۆ و دەلەسەکانیان کە بە ناو خواوە دەیکەن، بێگومان کارێکی لەو شێوەیە ھیچ زیانێک بە تۆ ناگەیەنێت، وە خۆیان و کاریان بدە دەست خوای گەورە و ھەواڵەی ئەوی بکە.

موشریک و بتپەرستەکان ووتیان: ئەم ئاژەڵ و مەڕ و ماڵات و کشتوکاڵە قەدەغە و یاساغن ، بە پێی درۆ و دەلەسەی خۆیان هیچ كەسێك لێی ناخوات تەنها ئەوانە نەبێت کە خۆیان دەیانەوێت لە ئەو کەسانەی كە خزمەتکاری بت و خواکانیانن و جگە لەوان ، وە ئەم ئاژەڵ و مەڕ وماڵات و حوشترانە حەرام کراوە کە کەس سواریان بێت و کەسیش باریان پێ ببات، ئەوانیش بریتین لە (بەحیرە و سائیبە و حامی) -کە پێشتر بە ووردی ڕاڤەمان کردن- وە ئەو ئاژەڵ و ماڵاتەیش ناوی خوای گەورەی لەسەر ناهێنن لە كاتی سەربڕیندا ، بەڵکو بەناوی بتەکانیانەوە سەریان دەبڕن ، ھەموو ئەوانەیان ئەنجامدا بەدرۆ و دەلەسە بە ناوی خواوە کە گوایە لەلایەن خواوە ھاتووە، دڵنیابن بە ھۆی ئەو درۆ و دەلەسانەی کە بە ناو خواوە کردیان خوای گەورە بەسزای خۆی سزایان دەدات.

وە ووتیان: ئەوەی لە سکی ئەم ئاژەڵانەدایە، ئەگەر ھاتوو بێچوویان بە زیندوویی بوو ئەوا ھەر بۆ نێرینە و پیاوەکانمان حەڵاڵە و بۆ ژن و مێینەکانمان حەرامە، وە ئەگەر ھاتوو ئەوەی لەسکیدایە بە مردوویی لەدایک بوو، ئەوا ژن و پیاو تێیدا بەشدار دەبن، دڵنیابن كەوا خوای گەورە تۆڵەی ئەو ووتە و حوکمە ناڕەوایانەیان لێ دەسێنێت بە شێوەیەک شایستەیانە، خوای گەورە دانا و کاربەجێیە لەتەشریع و یاسادانان و بەڕێوەبردنی کاروباری دروستکراوەکانیدا، وە زانا و شارەزایە پێیان.

بێگومان تیاچوون و بەھیلاک چوون ئەوانەی کە لەبەر کاڵفامی و نەزانین و بێ ئاگاییان مناڵەکانی خۆیان کوشت، وە ئەوەی خوای گەورە لە ئاژەڵ و مەڕ و ماڵات ڕزق و ڕۆزی پێ دابوون، حەرامبوونی ئەوانە بەدرۆ و دەلەسە دابویانە پاڵ خوا كاتێك لەسەر خۆیان حەرامیان کرد، بێگومان ئەوانە لە ڕێگای ڕاست دوور کەوتنەوە و ڕێنوینی نەبوون بۆی و لە هیدایەت دراوان نەبوون.

خوای گەورە پاکوبێگەردی بۆ ئەو ھەر ئەوە کە جۆرەھا باخ و باخاتی بەدیھێناوە، ھەندێکان بە بێ قەد بەڕووی زەویدا پەلیان داوە و ھەندێکی تریشیان لەسەر قەدی خۆیان بەرز بوونەتەوە، ھەروەھا جۆرەھا دارەخورما و کشتوکاڵی بەدیھێناوە کە جیاوازن لە تام و شێوە و ڕەنگدا، ھەر ئەو خوایەیە کە زەیتون و ھەناریشی بەدیھێناوە کە گەڵاكانی لەڕواڵەتدا لەیەک دەچن، بەڵام تامیان لەیەک ناچن و جیاوازن، -ئەی خەڵکینە- کاتێک وەبەردێن لەبەرەکانیان بخۆن، وە لە کاتی دروێنەیدا ھەق ومافی خودای لێ دەربکەن (واتا: زەکاتەکەی بدەن)، وە ئەو سنورەی کە شەرع دیاری کردووە لەخواردن و بەخشیندا نەیبەزێنن، چونکە بێگومان خوای گەورە کەسانی لەسنوور دەرچووی خۆش ناوێت لە ئەوانە و غەیری ئەوانەیشدا، بەڵکو ڕقیشی لێیان دەبێتەوە، بێگومان ئەوەی ئەو ھەمووە ناز و نیعمەتانەی دروستکردووە ھەر ئەویش بۆ بەندەکانی حەڵاڵی کردووە، بۆیە بتپەرست و موشریکەکان ناتوانن لەخۆیانەوە حەرام و یاساغی بکەن لەسەر ھیچ کەسێک.

خوا ھەر ئەو خوایەیە کە ئاژەڵ و ماڵاتی بۆ دروستکردوون تیایاندا هەیە دەشێن باریان لێ بنێن و کەلوپەلیان پێ بگوێزنەوە وەک گەورە ووشترەکان، وە ھەندێکیشان بۆ ئەوە ناشێن باریان لێ بنێن، وەکو وشترە بچووكەكان و مەڕ، جا کەوایە -ئەی خەڵکینە- ئەوەی خوای گەورە ڕزق و ڕۆزی داوون و بۆی حەڵاڵ کردوون لەو شتانە ئەوا لێیان بخۆن، وە شوێن ھەنگاوەکانی شەیتان مەکەون لە حەڵاڵ کردنی ئەو شتانەی کە خوا حەرامی كردوون و حەرام کردنی ئەوانەی حەڵاڵی كردووە ھەروەک چۆن بتپەرست و موشریکەکان دەیكەن، بێگومان -ئەی خەڵکینە- شەیتان دوژمنێکی ڕوون و ئاشکرای ئێوەیە، کە دەیەوێت بە ئەنجامدانی ئەو گوناھو تاوانانە سەرپێچی خوای گەورەتان پێ بکات.

خوای گەورە ھەشت جۆر لە ئاژەڵ و مەڕ و ماڵاتی بۆ دروستکردوون، لەمەڕ دوان، نێرێک و مێیەک، وە لەبزنیش دوان، جا -ئەی پێغەمبەر- بە بتپەرست و موشریکەکان بڵێ: ئایا خوای گەورە نێری ئەو دوو جۆرەی لە بەر نێریەتی حەرام کردووە؟ ئەگەر ووتیان: بەڵێ، تۆیش پێیان بڵێ: دەی باشە بۆ مێیەکانیش حەرام دەکەن؟ یان ئەوەتانێ ئەو دوو مێیەشیان لەبەر مێیەتی حەرام کردووە؟ جا ئەگەر ووتیان: بەڵێ: تۆیش پێیان بڵێ: دەی باشە دوو نێرەکەش بۆ حەرام دەکەن؟ یان ئەوەتانێ ئەوانەشیان حەرام کردووە کەلە مناڵدانی مێیەکاندایە؟ لەبەر ئەوەی کە لە مناڵداندا کۆبوونەتەوە؟ جا ئەگەر ووتیان: بەڵێ، تۆیش پێیان بڵێ: بۆچی جیاوازی دەکەن لەنێوان ئەوەی کە لەبەر کۆبوونەوەیان لەمناڵداندا حەرامی دەکەن، جارێک لەبەر ئەوەی نێرە و جارێکیش لەبەر ئەوەی مێیە؟ جا -ئەی بتپەرست و موشریکینە- ئەگەر ڕاست دەکەن ئەوا بەڵگەیەکی ڕاست و دروستم پیشان بدەن لەوەی کە بانگەشەی بۆ دەکەن گوایە حەرامی ئەوانە ھەمووی لەلایەن خواوەیە.

ئەوەی ماوەتەوە لەھەشت جۆرەکە بریتین لە: ووشتر دووان نێرێک و مێیەک، لەڕەشە ووڵاخیش دووان، - ئەی پێغەمبەر- ھەمدیسان بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ئایا ئەوەی حەرامی کردووە لەبەر نێریەتیانە یان لەبەر مێیەتیانە؟ یان ئەوەتانێ لەبەر ئەوەیە لەیەک مناڵداندا کۆبونەتەوە؟ یان ئێوە -ئەی موشریكینە- ئەو کاتەی کە خوای گەورە وەسیەتی کرد بەحەرامیەتی ئەم ئاژەڵ و ماڵاتە ئێوە خۆتان -بە پێی بانگەشەی خۆتان- لەوێ ئامادە بوون؟ ھیچ کەسێک لەو کەسە ستەمکارتر وتاوانبارتر نیە کە درۆ و دەلەسە بە ناو خواوە ھەڵدەبەستێت، ئەوەی ئەو حەرامی نەکردووە دەیداتە پاڵ ئەو، تاوەکو خەڵکی لەرێگای ڕاست و دروست پێ لادەن و گومڕایان بکەن بەبێ ئەوەی ھیچ جۆرە زانیاریەکیان لەو بارەیەوە ھەبێت، بێگومان خوای گەورە گەلی ستەمکار تەوفیق نادات بۆ ڕێگای ھیدایەت و ڕێنوێنیان ناکات، چونكە درۆ و دەلەسە بە ناو خواوە دەكەن.

- ئەی پێغەمبەر- بەوانە بڵێ کە لە خۆیانەوە ئەو ئاژەڵ و مەڕ وماڵاتە حەرام دەکەن، لەوەی کە خوا وەحی و نیگای بۆ کردووم نابینم ھیچیان حەرام و یاساغ بێت جگە لە ئەو ئاژەڵەی کە مردارەوە بووبێت و سەر نەبڕابێت، یان خوێنی ڕژێنراو بێت، یان گۆشتی بەراز کە پیس و پۆخڵ و حەرامە، یان ئاژەڵێک کەبەناوی غەیری خواوە سەربڕابێت، وەكو ئەو ئاژەڵانەی بۆ بتەکان سەر دەبڕدرێن، جا ھەرکەسێک پێویستی و زەرورەت ناچاری کرد لەبەر برسیەتیەکی زۆر نەک بۆ تام و چێژ لێوەرگرتن کە لەو حەرامکراوانە بخوات بە مەرجێک سنوور نەبەزێنێت و زیاد لە پێویست نەخوات لێیان، ئەوا ھیچ گوناھێکی ناگات لەو کارەیدا، وە بێگومان پەروەردگارت -ئەی پێغەمبەر- لێبووردەیە بەرامبەر ئەو کەسانەی ئەگەر لەبەر ناچاری پەنایان بردبێتە بەر خواردنی ئەو شتانە، وە زۆریش میھرەبانە بۆیان.

وە گۆشتی ھەموو ئاژەڵێک کە پەنجەکانیان لەیەک جودا نەبوەتەوە، وەک ووشتر ونەعامە لەسەر جولەکەمان حەرام کرد، وە بەز و چەوری مانگا و مەڕمان لەسەر حەرام کردن، جگە لە ئەوە نەبێت کە نووساوە بە پشت و ڕێخۆڵەکانیانەوە، یان ئەوەی تێکەڵی ئێسکەكەی بووبێت، وەک چەوری دوونگ وسەر پەراسووەکان، وە تۆڵە و سزای ئەو ستەم و یاخی بوونەشمان بەوە دانەوە، خواردنی ئەو شتانەمان لەسەر حەرام و یاساغ کردن، وە بێگومان ئێمە ڕاستگۆ و دادپەروەریش بووین لەوەی باسمان کرد و ھەواڵیمان پێدا.

- ئەی پێغەمبەر- ئەگەر ئەو بێباوەڕانە بەدرۆیان زانیت و ئەوەی لەلایەن پەروەردگارتەوە بۆت ھاتووە بەراستیان نەزانی و باوەڕیان پێ نەکرد، ئەوا ھانیان بدە وپێیان بڵێ: پەروەردگارتان خاوەنی ڕەحمەت و بەزەییەکی فراوانە، وە یەکێک لەڕەحمەتەکانیشی ئەوەتانێ کە مۆڵەتی ئێوەی داوە، وە پەلەی نەکردووە لە سزادانتان، وە بیانترسێنە و پێیان بڵێ: سزای ئەو ناگەڕێتەوە لە گەل و ھۆزێک کە گوناھ و تاوان دەکەن.

بتپەرستە موشریکەکان ویست و مەشیئەت و قەدەری خوای گەورە دەكەنە بەڵگە بۆ خۆیان لە سەر دروستی ھاوبەشی بت و خواکانیان لەگەڵ خوای گەورەدا و دەڵێن: ئەگەر خوای گەورە بیویستایە ئەوا نە ئێمە و نە باوباپیرانمان ھاوبەشمان بۆ دانەدەنا، وە ئەگەر خوای گەورە نەیویستایە ئەو شتانە حەرام بكەین کە خۆمان لەسەر خۆمان حەراممان کردبوو، ئەوا نەماندەتوانی حەرامی بکەین، وە بە ھاوشێوەی ئەو بەڵگە پڕوپوچانە ئوممەتانی پێشووتریش پێغەمبەرەکانی خۆیانیان بەدرۆ زانی وباوەڕیان پێ نەکردن و وتیان: ئەگەر خوای گەورە نەیویستایە کە ئێمە ئەو پێغەمبەرانە بەدرۆ بزانین ئەوا بەدرۆمان نەدەزانین، بەردەوام بوون لەسەر ئەم بێباوەڕییەیان تاوەکو سزا و قاری ئێمەیان بۆ ھات و چەشتیان، جا - ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ئایا ھیچ بەڵگەیەکتان ھەیە کە خوا ڕازیە لەوەی کە ئێوە بتپەرست و موشریک بن، وە ئەوەی خوای گەورە حەرامی کردووە حەڵاڵی بکەن، وە ئەوەی ئەو حەڵاڵی کردووە ئێوە حەرامی بکەن؟ تەنھا ئەنجامدانی ئەوانە لەلایەن ئێوەوە بەڵگە نییە لەسەر ڕازی بوونی خوای گەورە لەکارەکانتان، بێگومان لەوەدا تەنھا دوای گومان وگومڕایی کەوتوون، وە بەڕاستی گومان و دوو دڵیش مرۆڤ لەڕاستی بێ نیاز ناکات وجێی ھەقیقەت و ڕاستی ناگرێتەوە، وە ئێوە لە خۆتانەوە دەخەڵمێنن و درۆ دەکەن، وە ئێوە ھیچ شتێک نین جگە لە کۆمەڵە درۆزنێك نەبێت.

- ئەی پێغەمبەر - بە بتپەرست وموشریکەکان بڵێ: ئەگەر ئێوە ھیچ بەڵگەیەکتان پێ نییە جگە لەو بەڵگە بەتاڵ وپڕوپوچانە، بێگومان بەڵگەی زۆر ڕاست وبەھێز وتێر وتەواو ھەر ھی خوایە، کە ھەموو ئەو بڕ وبیانوانەی خستوتانەتە ڕوو نایھێڵێت، وە تەواوی ئەو گومانانەیش دەستان پێوەگرتووە بەتاڵی دەکاتەوە، جا - ئەی بتپەرست وموشریکینە - ئەگەر خوای گەورە بیویستایە کە ھەمووتان سەربخات وموەفەقتان بکات بۆ ھەق وڕاستی ئەوا موەفەقی دەکردن وسەری دەخستن.

- ئەی پێغەمبەر - بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ کە ئەوەی خوای گەورە حەڵاڵی کردووە ئەوان حەرامی دەکەن، وە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە خوا حەرامی کردووە، پێیان بڵێ: شاھیدەکانتان بھێنن، وە شاھیدی بدەن ئەوەی ئێوە حەرامتان کردووە خوای گەورەش حەرامی کردووە، جا ئەگەر بەبێ زانست وزانیاری شاھیدیاندا کە خوا ئەو شتانەی حەرام کردووە، ئەوا - ئەی پێغەمبەر- باوەڕ بەو شاھیدیدانەیان مەکەن وبەڕاستیان مەزانن، چونکە شاھیدیدانی درۆیە، وە شوێن ھەواو ئارەزووی ئەوانە مەکەوە کە بەھەواو وئارەزووی خۆیان بڕیار دەدەن، چونکە بەڕاستی ئەوان ئایەت و بەڵگە و نیشانەکانی ئێمەیان بەدرۆ زانی و باوەڕیان پێ نەکرد، کاتێک ئەوەی خوای گەورە حەڵاڵی کردووە ئەوان حەرامیان کرد، وە شوێن ئەوانە مەکەوە کە باوەڕیان بەڕۆژی دوایی نییە، وە ھاوەڵ و شەریک بۆ خوای گەورە بڕیار دەدەن وە شتی تر ھاوتا دەکەن لەگەڵیدا، دەی ئیتر چۆن شوێن کەسانێک دەکەون کە ئەمە ڕێگا وڕێبازیەتی لە گەڵ خواكەیدا ؟!

- ئەی پێغەمبەر- بەخەڵکی بڵێ: وەرن ئەوەی خوای گەورە حەرامی کردووە لێتان بۆتانی بخوێنمەوە، خوای گەورە حەرامی کردووە کە ھیچ شتێک لە دروستکراوەکانی بکەنە ھاوبەش و ھاوەڵی ئەو، وە حەرامی کردووە کە ئازاری دایک وباوک بدەن، بەلگو دەبێت لەگەڵیاندا چاک و بەڕەوشت بن، وە حەرامی کردووە کە مناڵەکانتان لەبەر ھەژاری و نەداری بکوژن، ھەروەک چۆن خەڵکی لەسەردەمی نەفامیدا دەیانکرد، ئێمە ڕزق و ڕۆزی ئێوە و ئەوانیش دەدەین، وە حەرامی کردووە کە نزیک بکەونەوە لە ھەموو خراپە و داوێن پیسییەک، ئاشکرا و نھێنیان، وە حەرامی کردووە ھیچ کەسێکیش بکوژن کەخوای گەورە کوشتنی بە ھەق و ڕەوا نەبینیبێت، وەک کوشتنی زیناکاری ژنھاوەر و شووکردوو ، یان کوشتنی کەسی پاشگەز بووەوە لە ئیسلام، ئەوەی باسکران خوای گەورە وەسیەتی بۆ کردوون تاوەکو ژیربن و تێبگەن لەفەرمان و ڕێگریەکانی خوای گەورە.

خوای گەورە حەرامی کردووە کە دەست ببرێت بۆ ماڵی ھەتیوان - ھەتیوو ئەو کەسەیە کە باوکی لەدەستداوە ونەگەیشتووەتە تەمەنی باڵغ بوون- دەست مەبن بۆ ماڵی ھەتیوو و لێی نزیک مەبنەوە مەگەر بەشێوەیەک نەبێت کە بەرژەوەندی و سوودی ھەتیووەکەی تێدا بێت و ماڵەکەی پێی زیاد بکات، تا ئەو کاتەی باڵغ دەبێت وچاک و خراپی خۆی لێک جودا دەکاتەوە، دوای ئەوە ئەگەر ماڵوسامانیان لەلای ئێوە بوو ئیتر بیدەنەوە دەستی خۆیان، وە خوای گەورە حەرامی کردووە کە تەرازوو بازی بکەن، بەڵکو واجبە لەسەرتان کە پێوانە و کێشانەتان بەدادگەرانە بێت، لەوەرگرتن و لە پێدانیش لە کاتی کڕین و فرۆشتندا، ئێمەیش لەتوانا و تاقەت بەدەر تەکلیف و داوا لەھیچ کەسێک ناکەین، ئەوەی کە مرۆڤ ناتوانێت لەکاتی کێشانە و پێوانە و شتی تریشدا لەزیاد و کەم خۆی لێ بپارێزێت ھیچ گوناھێکی ناگات، وە ھەروەھا حەرامی کردووە لەسەرتان کە شتێک جگە لەھەق وراستی وخێر بڵێن، بەڵکو واجبی کردووە کە ھەمیشە دادگەر بن لەبڕیار وشاھیدیدانیشتاندا ئەگەر چی ئەو بڕیارە وشاھیدیدانەیش کەدەیدەن دژی خزمان و نزیکی خۆیشتان بێت، وە حەرامی کردووە کە ئەو پەیمان و بەڵێنەی کەداوتانە بەخوا بیشکێنن، یان خواتان کردووە بەشاھید و وەکیل تێیدا، کەواتە پێویستە لەسەرتان بەئەمەک و بە وەفا بن بەرامبەر پەیمان و ئامۆژگاریەکانی خوا، ئەوەی کە پێشتر باسکران خوای گەورە فەرمانی پێکردوون و ڕایسپاردوون پێی و وەسیەتی پێکردوون، بەڵکو ھەمیشە لەبیرتان بن و پەند وئامۆژگارییان لێ وەربگرن.

ھەروەھا خوای گەورە حەرامی کردووە لەسەرتان کە شوێن ڕێچکە و ڕێبازە گومڕاکان بکەون، بەڵکو پێویستی کردووە لەسەرتان کە شوێن ڕێبازی ڕاستی خوای گەورە بکەون کە ھیچ خوار و خێچییەکی تێدا نییە، چونکە ڕێچکە و ڕێبازە گومڕاکان بەرەو پەرتبوون و دوورکەوتنەوە لە ڕێبازی ھەق و راستی دەتانبەن، ھەر ڕێبازی راستی خوای گەورەیە کە پەروەردگار وەسیەتی بۆ کردوون و ڕایسپاردوون کە شوێنی بکەون، بە ئومێدی ئەوەی کە لەخوا بترسن، ئەویش بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لەڕێگری و قەدەغەکراوەکانی.

پاش پێڕاگەیاندنی ئەوانەی کە باسکران، ئەوەشتان پێڕادەگەیەنین کە تەوراتمان دا بە موسی لەبەر تەواو کردنی چاکە و ناز و نیعمەتەکانی خۆمان لەسەر ئەوەی چاکەکار بوو لەناو گەلەکەی، وە ڕوونکەرەوەش بوو بۆ ھەموو شتێک، ھەموو ئەو شتانەی کە ئەوان پێویستیان پێی بوو لە ئاینەکەیاندا، وە بۆ ڕێنوماییان بۆ سەر ھەق وڕاستی وڕەحمەت بۆیان، بەئومێدی ئەوەی باوەڕ بھێنن بەگەیشتن بەپەروەردگاریان لەڕۆژی قیامەتدا، تاوەکو بەئەنجامدانی کاری چاکە خۆیانی بۆ ئامادە بکەن.

ئەم قورئانەش کە ناردمانە خوارەوە پەرتوکێکی پیرۆز و پڕ بەرەکەتە، چونکە ھەرچی سوود و قازانجی دین و دونیا ھەیە تێیدایە، لەبەر ئەوە شوێنی بکەون و بیکەنە بەرنامە و ڕێسا و یاسای خۆتان، وە ھۆشیار بن لەوەی سەرپێچی نەکەن تاوەکو خوای گەورە ڕەحمتان پێ بکات.

ئەو قورئانەمان نارد تاوەکو - ئەی بتپەرست و موشریکەکانی عەرەب - ئێوەیش نەڵێن: خوای گەورە تەورات وئینجیلی ناردە خوارەوە بۆ سەر جولەکە و گاورەکانی پێش ئێمە، بەڵام ھیچی نەناردووەتە خوارەوە بۆ ئێمە، وە ئێمەش نازانین کتێب و پەرتووکەکانی ئەوان بخوێنینەوە چونکە بەزمانی خۆیانە و بە زمانی ئێمە نییە.

وە بۆ ئەوەی نەیشڵێن: ئەگەر بھاتایە خوای گەورە کتێبێکی بناردایەتە خوارەوە بۆمان ھەروەک چۆن ناردیە خوارەوە بۆ جولەکە و گاورەکان، ئەوا ئێمە لەوان زیاتر خواناس و دامەزراوتر دەبووین، دەی ئەوەتانێ ئێستا خوای گەورە قورئانی بەزمانی خۆتان ناردووەتە خوارەوە بۆ سەر پێغەمبەرەکەتان موحەممەد (صلى اللە علیە و سلم) تاوەکو بەڵگە و نیشانە و ڕێنومایی ڕوون و ئاشکرا بێت بۆ لای ھەق و ڕاستی و ڕەحمەتی فراوان بێت بۆ ئەم ئوممەتە، بۆیە بڕوبیانوی پڕوپوچ و بەتاڵ مەھێننەوە، جا کێ ھەیە لەو کەسە ستەمکارتر بێت کە پاش ئەو کتێبە بڕوای بەئایەت و نیشانەکانی خوا نەبێت و پشتی لێھەڵ بکات و بە درۆیان بزانێت، جا گومانتان نەبێت بەم زووانە بە ئاگری دۆزەخ سزای سەختی ئەوانە دەدەین کەپشتیان کردووەتە ئایەت و نیشانەکانی ئێمە، لەتۆڵەی ئەو کارەی ئەنجامیاندا.

- ئەی پێغەمبەر- ئەو بتپەرستە درۆزن وبێباوەڕانە باوەڕ ناھێنن و ناگەڕێنەوە، تەنھا چاوەڕێی ئەوە دەکەن کەفریشتەی گیان کێشان و ھاوکارەکانیان بێنە لایان تاوەکو لەدونیادا گیانیان بکێشن، یان لەڕۆژی جیاکردنەوە لەڕۆژی دواییدا خوای گەورە بێتە لایان و دەست بکات بەدادوەری و قەزاوەت کردن لەنێوانیان، یان ھەندێک لە نیشانەکانی پەروەردگارت کە بەڵگەن لەسەر ھاتنی ڕۆژی دوایی بۆیان بێت و بە چاوی خۆیان بیانبینن ، وەک ھەڵھاتنی ڕۆژ لەڕۆژئاواوە، ئەو کاتە باوەڕھێنان بۆ بێباوەڕان ھیچ سوودێکی نابێت بۆیان، وە کار و کردەوەی چاکەش بۆ ئەو باوەڕدارەی کە پێشتر کاری چاکەی نەکردووە سودی نابێت بۆی، جا - ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ کە باوەڕیان نییە : چاوەڕوان بن ھەتا یەکێک لەو نیشانانە دێت، ئێمەیش لەگەڵ ئێوەدا چاوەڕوانین.

ئەوانەی لەجولەکە و گاورەکان ئاینەکەیان پەرت و پارچە پارچە کرد، ھەندێکیان وەرگرت و ھەندێکی تریان واز ڵێھێنا، وە بوون بە چەند دەستە و گروپێکی جیاجیاوە، -ئەی پێغەمبەر- تۆ ھیچ کارت بەوانەوە نییە و لەوان نیت و بەریت لەو گومڕاییەی کە ئەوان لەسەرین، تەنھا ئەوەی لەسەر تۆیە بیانترسێنیت و ئاگاداریان بکەیتەوە، ئیتر ئەوەی تری ھەواڵەی لای خوا دەکرێت، پاشان لە ڕۆژی قیامەتدا ئەوەی کردویانە و ئەنجامیانداوە لە دونیادا خوای گەورە ھەموویان بۆ دەخاتە ڕوو و پیشانیان دەداتەوە، وە تۆڵە و سزای تەواوی کارەکانیشیان وەردەگرنەوە.

ھەر باوەڕدارێک لەدونیادا چاکەیەکی کردبێت ئەوا خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا دە بەرامبەر پاداشتی دەداتەوە، وە ھەرکەسێک خراپەیەکی کردبێت ئەوا تەنھا بە ئەندازەی ئەو خراپەیە تۆڵە و سزا دەدرێت، نە سووکتر لە خۆی و نە گەورەتر و زیاتر لە خۆی، لە ڕۆژی قیامەتدا بە ھیچ شێوەیەک ستەم لە کەس ناکرێت کە چاکە و حەسەناتیان کەم بکرێتەوە، یان زیاتر لە کارەکانیان سزایان بدرێت.

-ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ کە باوەڕیان نییە: پەروەردگارم ڕێنوێنی کردووم بۆ ڕێگەی ڕاست، بۆ ئاینێکی زۆر ڕاست و پایەدار کە تەواوی بەرژەوەندییەکانی دونیا و دواڕۆژ لە خۆ دەگرێت، ئاینی پاکی ئیبراھیمە کە ئاینی ھەق و ڕاستییە، کە ھیچ کاتێک لە ھاوبەشدانەران نەبووە.

-ئەی پێغەمبەر- بڵێ: بێگومان نوێژ و ئاژەڵ سەربڕین و قوربانیم تەنھا بۆ خوایە، وە بە ناوی خواوەیە، نەک بە ناوی ترەوە، وە ژیان و مردنم، ھەموو ئەمانەم تەنھا بۆ پەروەردگاری دروستکراوەکانە، وە کەسی تر لەمەدا پشكی نییە.

ئەویش ھیچ ھاوەڵ و ھاوبەشی نییە، وە ھیچ پەرستراوێکی بەھەقیش جگە لە ئەو نییە، بەم یەکخواپەرستییە پوخت و پاڵفەتەیە خوای گەورە فەرمانی پێکردووم، وە منیش یەکەم کەسم لە ڕیزی موسڵمانانی ئەم ئوممەتە، کە خۆم تەسلیم بە خوا و بەرنامەکەی کردووە.

-ئەی پێغەمبەر- بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ئایا جگە لە اللە من کەسێکی تر بەپەروەردگاری خۆم ھەڵبژێرم و داوای لێ بکەم، کە ئەو پەروەردگاری ھەموو شتێکە؟! ئەو پەروەردگاری ئەو شتانەیشە کە ئێوە جگە لە خوا دەیانپەرستن، وە ھیچ کەسێکی بەری و بێتاوان گوناھی غەیری خۆی ھەڵناگرێت، وە پاشان گەڕانەوەشتان لە ڕۆژی قیامەتدا ھەر بۆ لای ئەوە، وە پاشان لەسەر ئەو شتانەی کە ناکۆک و دووبەرەک بوون لە سەری لە کاروباری ئاینەکەتان لە دونیادا ھەواڵتان پێ دەدات و ئاگادارتان دەکاتەوە.

ھەر خوای گەورەیە کە ئێوەی کردووە بە جێنشینی ئەوانەی پێش خۆتان لەسەر ڕووی زەوی، تاوەکو ھەڵسن بە ئاوەدانکردنەوەی، وە ھەندێکتانی بە چەند پلەیەک لە دروستکردن و ڕزق و ڕۆزی و شتی تریش سەرخستووە بەسەر ھەندێکی ترتاندا، تاوەکە لەوەی پێیداون تاقیتان بکاتەوە، -ئەی پێغەمبەر- پەروەردگارت زۆر بە پەلە و خێرا تۆڵە دەسێنێت لە یاخی و بێباوەڕان، وە ئەوەیشی کە ھێشتا نەھاتووە ھاتنی زۆر نزیکە، وە بێگومان پەروەردگار لە تاوان و گوناھی ئەو بەندانەی دەبورێت کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای خوا، وە زۆریش بەڕەحم و میھرەبانە بۆیان.