Pashto Mokhtasar — النساء 4:1 – الأنعام 6:165

ای خلکو! د خپل رب څخه وویریږئ، پس الله تعالی هغه ذات دی چې تاسو یې پیدا کړي یاست له یو نفس نه چې هغه ستاسو پلار آدم علیه السلام دی، او پیدا کړې يې ده له آدم علیه السلام نه د هغه بي بي؛ حواء چې ستاسو مور ده، او خواره کړي يې دي د دغو دواړو له نسل څخه په ځمکه کې ډیر انسانان؛ نر او ښځې، او وویریږئ د الله تعالی څخه هغه چې سوال کوئ بعضی ستاسو د بعضو نه د هغه په نامه چې داسې وایئ: د الله په نامه دا کار داسې وکړه، او وویریږئ د پرې کولو د خپلولۍ نه هغه چې تاسو د یو بل سره نښلوي، بیشکه الله تعالی په تاسو څارونکی دی، نو هغه ستاسو هیڅ عمل نه هیروي، مګر هغه حسابوي او تاسو ته پرې جزا درکوي.

او ورکړئ -ای وصیت کوونکو- یتیمانانو ته -او دا هغه څوک دي چې: پلاران يې وفات شوي وي او دوی بلوغ ته نه وي رسیدلي- مالونه د دوی پوره پوره کله چې دوی بلوغ ته ورسیږی او دوی هوښیاران وي، او تاسو مه بدلوئ حرام مال په حلال باندې؛ دا چې تاسو د یتیمانو د مالونو څخه ښه او غوره مال واخلئ، او د هغه په بدل کې ورته د خپل مال څخه بیکاره او خراب مال ورکړئ، او تاسو مه اخلئ د یتیمانو مالونه چې د خپلو مالونو سره يې یوځای کوئ، یقینا دا کار ډیره لویه ګناه ده د الله تعالی په وړاندې.

او که چیرته تاسې ویریږئ چې انصاف به ونه کړی شئ کله چې تاسې یتیمانې انجونې په نکاح کړئ هغه چې ستاسو د ولایت لاندې دي، یا له ویرې د کموالي نه د هغوی په واجب مهر کې، او یا د هغوی سره د بدې معاملې له وجې نه، نو بس پریږدئ دوی لره او نکاح وکړئ د پاک لمنو مېرمنو سره پرته له یتیمانو انجونو، که چیرته ستاسو خوښه وي نکاح وکړئ له دوو ښځو سره یا د دریو ښځو سره او یا له څلورو سره، او که چیرته تاسو ویریږئ چې د مېرمنو ترمنځ به انصاف ونه کړای شئ نو بیا په یوه باندې بسنه وکړئ، او یا فایده واخلئ په هغو سره چې مالکان دی ستاسو ښې لاسونه یې له وینځو نه؛ ځکه چې د هغوئ هغه شان حقونه نشته لکه څرنګه چې د (ازادو) ښځو حقونه وي، دا حکم چې په آیت کې راغلی د یتیمو انجونو په اړه او بسنه کول په یوه ښځه باندې او یا فایده اخیستل له وینځې نه ډیر نږدې دي دیته چې تاسو به ظلم ونه کړئ او د حق نه به کاږه نشئ.

او ښځو ته د هغوی مهرونه د واجب سوغات په توګه ورکړئ، نو که چیرته یې د خپل مهر نه یو څه له زړه نه تاسې ته درکاوه پرته لدې چې اړ یې باسئ دې کار ته؛ نو بیا یې په اسانۍ سره وخورئ چې هیڅ تکلیف پکې نه وي.

(ای د چارو ساتونکو) هغو کسانو ته مالونه مه ورکوئ چې په ښه توګه یې اداره کولی نشي، ځکه دا مالونه الله تعالی سبب ګرځولی چې بندګان پرې خپلې چارې او د خپلې زندګۍ کارونه برابر کړي، او دا خلک د دې وړ ندي چې مال واخلي او خوندي یې کړي، او خرچه کوئ په هغوئ باندې او جامي ورله ترې کوئ، او دوی ته ښایسته خبرې کوئ، له دوی سره ښه ژمنه وکړئ چې تاسو به دوی ته پیسې هغه مهال ورکړئ کله چې دوی بالغ شي. او ښه چلند ورسره وکړئ.

او ازمیښت وکړئ -ای ولیانو- په یتیمانو کله چې بلوغ ته ورسیږي، په ورکولو د لږ مال سره چې هغوی یې مصرف کړي، نو که په ښه طریقه یې مصرف کړ، او تاسو ته د هغوی هوښیارتیا معلومه شوه؛ نو بس وسپارئ هغوی ته مالونه د هغوی پوره بغیر د نقصان نه، او مه خورئ د هغوی مالونه چې تیریدونکي یاست د هغه حد نه چې الله تعالی ستاسو لپاره روا کړی د هغوی د مالونو څخه د ضرورت په وخت کې، او تاسو بیړه مه کوئ په خوړلو د مالونو د دوی کې لدې وجې نه چې تاسو ویریږئ چې که دوی بلوغ ته ورسیږی نو خپل مال به واخلي، او ستاسو نه چې چا لره دومره مال وي چې بې حاجته کوي یې نو بس د یتیم د مال د اخیستلو څخه دې ډډه وکړي، او څوک چې ستاسو څخه غریب وي او مال ورسره نه وي نو د خپل حاجت په اندازه دي ترې خوراک وکړي، او کله چې تاسو هغوی ته وروسته د بلوغ څخه او وروسته د معلومیدلو د هوښیارتیا دهغوی څه مالونه ورسپارئ؛ نو په دغو سپارلو باندې ګواهان ونیسئ لپاره د ساتلو د حقوقو، او لپاره د بندولو د اسبابو د اختلاف لره، او الله تعالی بس دی ګواه په دې باندې، او حساب کوونکی دی د بندګانو سره د هغوی په عملونو باندې.

نارينه و لره شته دی برخه د هغه مال نه چې پریښی وي مور او پلار او خپلوانو لکه وروڼو او کاکاګانو وروسته د هغوی له مرګ نه، که دا مال لږ وي او که ډیر، او مېرمنو لره شته دی برخه د هغه مال نه چې دوی پریښی وي؛ خلاف د هغه حکم چې کوم د جاهلیت والاو وو چې زنانه او ماشومان به یې له میراث نه محرومول، دا برخه حق دی ښکاره اندازې والا د الله تعالی له طرفه فرض کړی شوې ده.

او کله چې حاضر شي د میراث د ویش پر مهال هغه خلک چې په میراث کې یې برخه نه وي د خپلوانو او یتیمانو او غریبانو څخه؛ نو ورکړئ دوی ته -د استحباب په ډول- د دې مال څخه مخکې د تقسیم د دې نه هغه څه چې ستاسو نفسونه پرې خوشحالیږي، نو پس د هغوی دې مال ته سترګي دي، او دا مال تاسو ته پرته له مشقت نه حاصل شوی دی، او هغوی ته ښایسته خبرې وکړئ چې څه بد پکې نه وي.

او ودې ویریږي هغه کسان چې که چیرته مړه شي دوی او وروسته پریږدي واړه او کمزوري بچي، نو دوی ویریږي پر دوئ باندې د ضایع کیدو نه، نو پس د الله تعالی څخه دې وویریږي د هغه چا باره کې چې د دوی د ولایت لاندې وي په پریښودلو د ظلم سره په دوی باندې، تر دې چې الله تعالی دوی ته برابر کړي هغه څوک چې د دوی له مرګ نه وروسته د دوی د بچو سره نیکي وکړي لکه څرنګه نیکي چې دوی کړې وه، او ښه رویه دې وکړي د هغه چا د بچو باره کې چې د دې وصیت ته حاضریږی چې ښه خبره ورته وکړي برابره د حق سره دا نه چې په خپل وصیت کې د خپلو وارثانو په حق کې ظلم وکړي، او د وصیت په پریښودلو سره دې ځان د خیر څخه هم نه محروموي.

بیشکه هغه کسان چې خوري او اخلي مالونه د یتیمانو، او پدې کې په ظلم او زیاتي سره تصرف کوي، بیشکه دوی اچوي په خپلو خیټو کې اور چې لمبې به وهي په دوی باندې، او خامخا به یې اور سوځوي د قیامت په ورځ.

مضبوط حکم کوي الله تعالی او امر کوي تاسو ته د میراث په اړه ستاسو په اولادونو کې؛ یقینا میراث تقسیمیږي په منځ د اولادونو ستاسو کې داسې چې هلک لره به وي په شان د دوو برخو د جینکو، نو که چیرته پریښودي وي دې مړي لورګانې پغیر د نر بچې نه؛ نو د دوو یا د دوو څخه زیاتو لورګانو لره ده دریمه برخه د هغه مال نه چې دې مړي پریښی وي، او که چیرته یوه لور وي نو بیا د هغې لپاره نیمه برخه د هغه مال ده چې دې مړي پریښې وي، او شته لپاره د هر یو د مور او پلار د مړي شپږمه برخه د هغه مال نه چې دې مړي پریښې وي؛ که د دې مړي اولاد وي نر وي او که ښځه، او که چیرته نه وي د دې مړي اولاد او نه یې نور وارثان وي بغیر د مور او پلار څخه؛ نو د مور لپاره یې بیا دریمه حصه د مال ده، او پاتې ټول میراث د پلار حق دی، او که چیرته وي د دې مړي وروڼه یا خویندې دوه یا له دوو څخه زیات که سکه وي (چې مور او پلار یې یو وي) او یا ناسکه وي (چې پلار یا مور يې جدا وي)؛ نو بیا د دې مور لپاره شپږمه برخه فرضا ده، او باقي مال د پلاره لپاره تعصیبا دی، او دې وروڼو او خویندو لپاره بیا هیڅ هم نشته، او د میراث تقسیم به وي وروسته د اداء کولو د هغه وصیت نه چې مړي کړی وي پدې شرط چې دا وصیت به د ټول مال له دریمې حصې څخه زیات نه وي، او په شرط د اداء کولو د هغه قرض چې پدې مړي باندې وي، او الله تعالی د میراث تقسیم ځکه پدې ډول کړی چې؛ تاسو نه پوهیږئ څوک ستاسو د پلارانو او اولادونو څخه تاسو ته ډیر نږدې دی په ګټې دررسولو کې په دنیا او اخرت کې، کیدای شي چې مړی به د یو وارث باره کې د خیر فکر کوي؛ نو هغه ته به ټول مال ورکړي، او یا به پرې د شر سوچ کوي نو هغه به له میراث څخه محروم کړي، او کیدای شي د هغه وارث حالات د دې برعکس وي، او یوازې هغه ذات چې دا ټول پیژني الله تعالی دی هغه ذات چې په هغه باندې هیڅ شي پټ نشې پاتي کیدلی، او لدې وجی نه یې میراث په هغه طریقه تقسیم کړ کوم چې په دې ایت کې بیان شو، او دا یې د خپل طرف نه په خپلو بندګانو فرض کړ، بیشکه الله تعالی په هر څه باندې پوه دی په هغه باندې د خپلو بندګانو د مصلحت څخه هیڅ شی هم پټ نشي پاتې کیدلی، حکمت والا ذات دی په خپلو حکمونو او په خپلو کارونو کې.

او ستاسو لپاره -ای خاوندانو- نیمه حصه د هغه مال ده چې ستاسو بیبیانو پريښی وي؛ چې کله د هغوی هیڅ اولاد نه وي -نارینه یا زنانه- ستاسو څخه او یا د بل خاوند څخه، نو که چیرته د هغوی اولاد وي - نارینه یا زنانه- نو بیا ستاسو لپاره څلورمه حصه د هغه مال ده چې ستاسو بیبیانو پریښی وي، دا به تاسو لره درکول کیږي وروسته د نافذولو د وصیت د هغوی نه، او وروسته د اداد کولو د هغه قرض نه چې په هغوی باندې قرض وي. او د بیبیانو لپاره څلورمه حصه د هغه مال ده چې تاسو پریښی وي -ای خاوندانو- که چیرته ستاسو اولاد نه وي -نارینه یا زنانه- د دې بیبیانو څخه او یا د نورو څخه، نو که چیرته ستاسو اولاد وي -نارینه یا زنانه- نو بیا د هغوی لپاره اتمه حصه د هغه مال ده چې تاسو پریښی دی، هغوی ته به دا حصه ورکول کیږي وروسته د اجرا کولو ستاسو د وصیت نه، او وروسته د ادا کولو د هغه قرض نه چې په تاسو وي. او که چیرته یو سړی مړ شي او د هغه پلار او اولاد نه وي، او یا زنانه مړه شي چې د هغې پلار او اولاد نه وي، او وي د دې مړي لپاره د دې دواړو نه اخیافی (چې یوازی له مور څخه يې وي) ورور یا خور؛ نو پس هر یو د دې دواړو ته شپږمه حصه د مال ده فرضا، او که چیرته دا اخیافي وروڼه او خویندې له یو څخه زیاتې وي؛ نو بیا د دې ټولو لپاره یوځای د ټول مال دریمه برخه ده فرضا، نارینه او زنانه یوشان دي په تقسیم کې، او اخلي دوی دا خپله برخه وروسته د اجرا کولو د وصیت د مړي څخه ، او وروسته د ادا کولو د هغه قرض نه چې په دې مړي وي، پدې شرط چې دا وصیت به وارثانو ته څه ضرر نه رسوي؛ داسې چې دا وصیت د ټول مال له دریمي حصې څخه زیات وي، دا حکم چې کوم په دې آیت کې راغلی د الله تعالی له طرفه تاسو ته مضبوط حکم دی چې په تاسو یې فرض کړی دی، او الله تعالی پوهه دی په هغه څه چې اصلاح کوي په هغه سره بندګان خپل په دنیا او اخرت کې، صبرناک دی ګناهګار ته په سزا ورکولو کې تلوار نه کوي.

دا پورته بیان شوي احکام د یتیمانو او نورو خلکو باره کې، د الله تعالی حکمونه دي خپلو بندګانو لپاره يې روا کړي چې عمل پرې وکړي، او څوک چې تابعداري وکړي د الله تعالی او د هغه د رسول په عملي کولو د اوامرو د هغوی او په ځان ساتلو سره له نواهیو د هغوی څخه؛ نو داخل به یې کړي الله تعالی جنتونو ته چې بهیږي لاندې د بنګلو د هغې نه ویالې (نهرونه)، همیشه به وي دوی په دې کې چې ختمیدل به ورته نه رسیږي، او دا د الله تعالی بدله ده همدا غټه کامیابي ده چې هیڅ قسم کامیابي ورسره نشي برابریدلی.

او چا چې نافرماني وکړه د الله تعالی او د هغه د رسول په وروسته کولو د حکمونو د هغه او په پریښودلو د عمل کولو په هغو، او یا په شک کولو سره په هغو کې، او د الله تعالی د حکمونو له پولو څخه اوړي؛ داخل به یې کړي اورته همیشه به وي پدې اور کې، او دې لره به پدې اور کې ذلیلونکی عذاب وي.

او هغه چې راتګ کوي بدکارۍ ته ستاسو له زنانه و څخه که واده شوي وي او که نه وي واده شوې، نو بس ګواهان ونیسئ په دوئ باندې څلور سړي مسلمانان عادلان، نو که هغوی ګواهي وکړه په دې زنانه و چې بدکاري يې کړې ده نو بس بندې وساتئ هغوی لره په کوټو کې؛ دا سزا ده د دوی لپاره، تر دې چې د مرګ په راتګ سره یې زندګي ختمه شي، او یا جوړه کړي الله تعالی دوی لره بله څه لاره غیر له بند نه. بیا الله تعالی د هغوی لپاره وروسته لاره بیان کړه، نو حکم یې کیښود د باکرې (ناواده شوې) بدکاره ښځې لپاره سل درې وهل او یو کال جلا وطني، او د واده شوي ښځي لپاره رجم (په کاڼو ویشتل).

او هغه دوه کسان چې د زنا يا لواطت بدکاري وکړي له سړو څخه -که واده یې کړی وي او که نه یې وي کړی- نو سزا ورکړئ هغوي ته په ژبه او په لاس چې کوم یو شی دوی سپکوي او رټي يې، نو که چیرته دوی د خپل بدکار څخه واوښتل، او خپل اعمال يې برابر کړل؛ نو تاسو هغوی ته د بد رد څخه مخ واړوئ؛ ځکه چې د ګناه څخه توبه ویستونکی داسي وي لکه بیخي چې يې ګناه نه وي کړي، بیشکه الله تعالی ډیر توبه قبلوونکی دی په هغه چا باندې چې توبه وباسي د هغه له بندګانو څخه، مهربانه دی په هغوی باندې. او په دې ډول سزا باندې بسنه کول اول د اسلام کې وو، بیا وروسته منسوخ شو په وهلو او جلاوطنۍ سره د غیر واده شوي او په رجم کولو (کاڼو ویشتلو) د واده شوي.

بیشکه قبلوي الله تعالی توبه د هغو کسانو چې اقدام یې کړی وي په کولو د ګناه او نافرمانۍ په ناپوهۍ سره په انجام د دې ګناه او په بدوالي د دې ګناه -او دا د هر ګناه کوونکي حال وي که قصدا يې کړی وي او که په خطا سره یې کړی وي- بیا راګرځي مایلیدونکي خپل رب ته مخکې د لیدلو د مرګ نه (مخکې د زنکدن نه)، نو الله تعالی قبلوي د دغو کسانو توبه، او د هغوی د ګناهونو څخه تیریږي، او الله تعالی د خپلو مخلوقاتو په احوالو ښه خبر دی، حکیم دی په خپل تقدیر او حکمونو کې.

او الله د هغو کسانو توبه نه قبلوي چې پر ګناهونو ټينګار کوي او تر هغه توبه نه ترې وباسي ترڅو يې د مرګ سختۍ نه وي ليدلې، دغه مهال بيا له هغوی يو تن وايي: ما اوس له هغو ګناهونو توبه اېستلې چې کړي مې دي او همدارنګه الله د هغو کسانو توبه نه مني چې پر کفر د ټينګار کولو په حال کې مړه کيږي، همدوی پر ګناهونو ټينګار کوونکي سرغړوونکي دي او څوک چې د کفر په حالت کې مړه کيږي د هغوی لپاره مو دردوونکی عذاب چمتو کړی دی.

اې هغو کسانو چې پر الله مو ايمان راوړئ او د هغه د رسول پيروي مو کړې ده، ستاسو لپاره روا نه دي چې د پلرونو او خپلوانو مېرمنې مو په ميراث يوسئ لکه مال چې په ميراث وړل کيږي او له هغوی سره په واده کولو تصرف وکړئ او يا يې چې چاته وغواړئ په نکاح کړئ او يا يې له واده څخه منع کړئ، او نه ستاسو لپاره د زيان په موخه د خپلو هغو مېرمنو راګرځول روا دي چې تاسو يې نه خوښوئ، تر څو ستاسو لپاره له ځينې هغه مهر او نورو شيانو تېرې شي چې ورکړي مو دي، مګر دا چې څرګنده ناروا کار لکه زنا وکړي، که يې دغه کار وکړ، بيا ستاسو لپاره د هغوی را ګرځول او پر هغوی تر هغه وخته تنګسه راوستل روا دي، ترڅو يې هغه څه د فديې په ډول نه وي درکړي چې تاسو هغوی ته ورکړي وو، له خپلو مېرمنو سره د زيان له رسولو په لاس اخېستو او نېکۍ کولو سره ښه ملګرتيا وکړئ، که مو د کومې دنيوي چارې له امله له هغوی بد راځي، نو پر هغوی صبر وکړئ، کېدای شي الله په هغه څه کې د دنيا په ژوند او آخرت کې زياته ښېګڼه درته اېښې وي.

او که چیرته تاسو اراده وکړئ -ای خاوندانو- طلاقول د یوئ ښځې، او بدلول د بلې ښځې په هغې؛ نو په تاسو باندې پدې کې څه ګناه نشته، او که چیرته تاسو ورکړی وي هغې ښځې ته چې تاسو د هغې د پریښودلو پخه اراده کړي وي ډیر مال په مهر کې؛ نو ندي جایز تاسو لره اخیستل د هیڅ شی له هغې نه، ځکه د هغه څه اخیستل چې تاسو دوی ته ورکړی یو ښکاره سپکاوی( تور تپل) او ښکاره ګناه ده.

او څرنګه تاسو اخلئ هغه څه چې تاسو ورکړي وي هغوئ ته د مهر نه وروسته د هغه نه چې ستاسو ترمنځ کومه علاقه او دوستي رامنځ ته شوې وه او تاسو کوم خوندونه اخیستي وو او د یو بل په پټو رازونو خبر شوي وئ، ځکه چې د هغه مال ارزو کول چې د هغوی سره وي وروسته د دې ټولو خبرو نه نا آشنا او بد کار دی، او په تحقیق سره اخیستلی دی دې زنانه و ستاسو نه کلک لوظ، او هغه دا چې هغوی مو د الله په نوم او د هغه د شریعت له مخې ځان ته روا کړي دي.

او تاسو مه په نکاح کوئ هغه ښځې چې مخکې په نکاح کړي وې ستاسو پلارانو؛ ځکه دا کار حرام دی، مګر دا چې مخکې له اسلام نه چا دا کار کړی وي نو په هغه باندې څه نیوکه نشته، دا ځکه چې د پلار د ښځې سره د زوی نکاح کول عقلا ډیر بد کار دی، او د الله تعالی د غصي سبب دی د دې کار په کارکوونکې باندې، او ډیره بده لار ده د هغه چا لپاره چې دا کار یې کړی وي.

بیشکه حرام کړي الله تعالی په تاسو باندې نکاح کول د خپلو میندو سره او پورته د هغوی نه، یعنی د مور مور او د هغې نیا د پلار یا د مور له طرف نه، او لورګانې ستاسو او لاندې د هغوی نه؛ یعني ستاسو د لورګانو لورګانې او د هغوی د لورګانو لورګانې، او همدارنګه د زوی لورګانې او د لور لورګانې او لاندې د هغې نه، او خویندې ستاسو سکه (چې مور او پلار مو یو وي) او یا ناسکه (چې مور یا پلار مو جدا وي)، او عمات (د پلار خویندې) ستاسو، او همدارنګه ستاسو د پلارانو عمه ګانې او ستاسو د مورګانو عمه ګانې او پورته له هغې نه، او تروریاني (د مور خویندې) ستاسو، او همدارنګه ستاسو د میندو او پلارانو تروریاني او پورته د هغوی نه، او وریرې ستاسو او خورزې ستاسو، او د هغوی اولاد او ښکته د هغوی نه، او میندې ستاسې هغه چې تاسو ته یې تی (شیدې) درکړي وي، او خویندې ستاسو د وجې د تي رودلو نه، او ستاسو د بیبیانو میندې (خواښیانې) که تاسو د دغو بیبیانو سره کوروالی کړی وي او که نه مو وي کړی، او لورګانې ستاسو د بیبیانو هغه چې د بل خاوند څخه وي (پرکټۍ) چې ستاسو په کورونو کې غالبا هغوئ اوسیږي او د هغوئ تربیت کیږي، او همدارنګه هغه چې ستاسو په کورونو کې یې تربیت نه وي شوي، که چیرته تاسو د هغوی له مورګانو سره کوروالی کړی وي، او که کوروالی مو ورسره نه وي کړی نو بیا په تاسو څه ګناه نشته چې د هغوی د لورګانو سره نکاح وکړئ، او حرام کړې یې ده په تاسو باندې نکاح کول ستاسو د زامنو د ښځو (انګور) سره هغه زامن چې ستاسو نه پیدا وي، او اګر که هغوی ورسره کوروالی هم نه وي کړی، او په دې حکم کې ستاسو د رضاعي بچو ښځې هم شاملې دي، او حرام دی په تاسو باندې یوځای کول د دوو خویندو ترمنځ که نسبي خویندي وي او که رضاعي وي مګر هغه چې مخکې چا دا کار کړی وي په جاهلیت دور کې نو بس الله تعالی د هغه نه عفوه کړې ده، بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی خپلو توبه ویستونکو بندګانو ته، مهربانه دی په هغوی باندې. او همدا رنګه په حدیثو کې د ښځې او د هغې د ترور (عمه او خاله) تر منځ د یوځای والی څخه هم منع راغلې ده.

او حرام کړی شوي دي په تاسو باندې نکاح کول د واده شوو زنانه و سره، مګر هغه چې مالکان شوي یاستئ تاسو په قیدي کولو د هغوئ د الله تعالی په لاره کې په جهاد کې، نو جایز دي تاسو لره کوروالی د هغوئ سره وروسته د پاکوالي د هغوئ د بچو دانو په یو حیض (میاشتنۍ بیمارۍ) سره، دا حکم الله تعالی په تاسو فرضا مقرر کړی دی، او حلال کړي الله تعالی تاسو لره علاوه (پرته) له دې نه ټولې زنانه، په دې شرط چې تاسو ولټوئ ستاسو په مالونو سره پاکوالی ستاسو د نفسونو او بچ کول د هغو په حلالو طریقو سره چې نه یاستئ قصد کوونکې د زنا، نو د کومو زنانه و څخه چې تاسو فایدې واخلئ په نکاح کولو سره نو ورکړئ هغوئ ته مهرونه د هغوئ هغه چې الله تعالی په تاسو باندې مقرر کړی دی، او نشته ګناه په تاسو په هغه څه کې چې تاسو په هغه باندې رضا شئ وروسته د ټاکلو د واجب مهر نه، د زیاتوالی نه په هغه کې او یا عفوه کول په څه حصه د مهر کې، بیشکه الله تعالی پوهه دی په خپلو مخلوقاتو باندې هیڅ شی په هغه باندې پټ نشې پاتی کیدلی، حکمت والا دی په خپلو کارونو او حکمونو کې.

او هغه څوک چې وسه نه لري ستاسو څخه -ای سړو- د مال د کموالي له امله چې نکاح وکړي د ازادو زنانه و سره نو جایز دی دې لره نکاح کول د وینځو سره چې ستاسو نه پرته د بل چا وینځې وي، په دې شرط چې په ظاهر کې تاسو ته مومنانې ښکاري، او الله تعالی ښه پوهه دي په حقیقت د ایمانونو ستاسو او په پټو حالاتو ستاسو، او تاسو او هغوئ برابر یاستئ په دین او انسانیت کې، نو بس تاسو مه اوړئ د نکاح کولو نه د هغوی سره، او تاسو نکاح کړئ هغوی په اجازه د مالکانو د هغوی، او ورکړئ هغوی ته مهرونه د هغوی پرته له کموالي او وروسته والي څخه، دا پدې شرط چې هغوی پاک لمنې وي په ښکاره ډول زنا کاري نه وي، او نه وي نیوونکې پټو یارانو لره لپاره د زنا کولو د هغوی سره په پټه باندې، نو کله چې دا وینځې نکاح وکړي، او بیا بدکارۍ (زنا) ته راتګ وکړي نو د هغوئ سزا په شان د نیمې سزا د ازادو ښځو ده: پنځوس دُرې دي، او د هغوئ په کاڼو ویشتل نشته، برخلاف د ازادو زنانه و کله چې هغوی زنا وکړي. دا چې بیان شو د نکاح جواز د پاک لمني مومنې وینځې سره د هغه چا لپاره رخصت دی چې په خپل ځان په زنا کې د واقع کیدو نه ویریږي، او د ازادو زنانه و سره د نکاح وسه یې نه وي، سره د دې نه چې د وینځو سره د نکاح کولو څخه صبر کول ډیر بهتر دي؛ د دې وجې نه چې غلامان بچې ډیر نشي، او الله تعالی بخښنه کوونکی دی هغه چاته چې رجوع ورته وکړي د خپلو بندګانو څخه، مهربانه دی په هغوی باندې، او د هغه د رحمت څخه دا دي چې هغوی ته یې د وینځو سره نکاح کول جایز کړي په هغه وخت کې چې انسان د ازادې زنانه سره نکاح نشي کولی او په زنا کې د واقع کیدو څخه ویریږي.

غواړي الله تعالی په دې جایز کولو د دې احکامو سره چې بیان کړي تاسو ته د خپل دین طریقي، او هغه څه چې په هغه کې ستاسو د د نیا او اخرت مصلحتونه وي، او غواړي الله تعالی چې وښایې تاسو ته لاره د پیغمبرانو چې مخکې ستاسو څخه وو په حلالو او حرامو کې، او ښایسته صفات د هغوی، او د هغوی ښایسته تګلاره چې تاسو د هغوی تابعداري وکړئ، او غواړي الله تعالی چې تاسو د ګناهونو څخه خپلې تابعدارۍ ته راوګرځوي، او الله تعالی پوهه دي په هغه څه چې د خپلو بندګانو مصلحت یې پکې وي نو هغوی لره یې روا او جایز کوي، حکمت والا دی په خپلو احکامو کې او د خپلو چارو په تدبیر کې.

او الله تعالی غواړي چې توفیق د توبې درکړي تاسو ته، او ستاسو د ګناهونو څخه تیر شي، او غواړي هغه کسان چې په خپلو شهوتونو پسې روان دي؛ چې لرې شئ تاسو د نیغې لارې نه ډیر لرې.

غواړی الله تعالی چې سپک کړي له تاسو څخه په هغه احکامو کې چې ستاسو لپاره یې روا کړي دي، نو تاسو نه مکلف کوي په هغه څه چې وسه يې نه لرئ؛ ځکه چې هغه ښه پوهه دی د انسان په کمزورۍ په پیدایشت او په اخلاقو کې.

ای هغه کسانو چې په الله تعالی مو ایمان راوړی او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم تابعداری مو کړې ده! نه دې اخلې بعضی ستاسو نه مالونه د بعضو نورو په ناروا طریقو سره، لکه په زور اخیستل او په غلا او رشوت او نورو باطلو طریقو باندې، مګر که دا مالونه د تجارت مالونه وي چې د دواړو (اخیستونکي او خرڅوونکي) په خوښه صادر شوي وي، نو جایز دي تاسو لره د هغې خوړل او په هغه کې تصرف کول، او نه دې وژني بعضي ستاسو نه بعضو نورو لره، او نه دې مړ کوي هیڅ یو کس ستاسو نه خپل ځان لره، او خپل ځان دې هلاکت ته نه اچوي، بیشکه الله تعالی په تاسو باندې ډیر مهربانه دی، او د هغه د رحمت څخه دا دي چې په ستاسو وینې او مالونه او عرضونه يې حرام کړي دي.

او څوک چې وکړي دغه کارونه چې منع ترې شوې ده نو وخوري مال د بل چا او په هغه باندې تیری وکړي په وژلو سره او یا بلې طریقې سره چې ښه پوهه تیری کوونکی وي، ناخبره او هیریدونکی نه وي؛ نو خامخا زر دې چې داخل به یې کړي الله تعالی اور لوی ته د قیامت په ورځ، څکې به د هغه اور ګرمي، او برداشت کوي به د هغه عذاب، او دی دا کار په الله تعالی باندې ډیر اسان؛ ځکه چې الله تعالی قادر دی هیڅ شی یې نشې عاجز کولي (هیڅ شي ترې نشې پاتي کیدلی).

که ځان لرې وساتئ تاسو -ای مومنانو- د غټو ګناهونو له کولو څخه لکه د الله تعالی سره شرک کول، او د مور او پلار نافرماني کول، او بې ګناه نفس وژل، او د سود خوړل؛ نو مونږ به تیر شو د هغو وړو ګناهونو څخه چې تاسو يې کوئ چې هغه به درنه ورژوو او ختم به يې کړو، او داخل به کړو تاسو د عزت والا ځای ته په نز د الله تعالی، او هغه ځای جنت دی.

اې مومنانو د هغه څه هيله مه کوئ چې الله ستاسو څخه ځينو ته پر ځينو کومه پېرزوينه کړې ده؛ ترڅو د غصې او کينې لامل نه شي؛ نو د ښځينه و لپاره نه ښايي چې د هغه څه هيله وکړي چې الله د نارينه و لپاره ځانګړي کړي دي، ځکه د هرې ډلې لپاره د هغه له حساب سره سمه بدله ده، او له الله څخه د هغه د ورکړې د زياتوالي غوښتنه وکړئ، پرته له شکه الله پر هرڅه ښه پوه دی، نو هر چاته يې له هغه سره مناسب څه ورکړي دي.

او لپاره د هر یو ستاسو څخه مونږ ګرځولې هغه لره خپلوان میراث اخلي د هغه مال نه چې پریښی وي مور او پلار او نورو خپلوانو د میراث نه او هغه کسان چې تاسو غوټه کړي د هغوئ سره مضبوط قسمونه په اتحاد او کومک کولو نو ورکړئ هغوی ته برخه د هغوی د میراث نه، بیشکه دی الله تعالی په هر څه باندې څاروونکې، او د هغه د څارنې څخه شاهدې د هغه ده ستاسو په دې قسمونو او لوظونو، او توارث بالحلف (په دوستئ سره د یو بل نه میراث اخیستل) د اسلام په اول کې وو، بیا منسوخ شو.

سړی به ساتنه کوي د زنانه و، او د هغوی چارې (د زندګۍ اسباب) به سمبالوي، پدې وجه چې الله تعالی دوی خاص کړي په غوره والي سره په زنانه و باندې، او په دې وجه چې واجب دي په دې سړو باندې د نفقې نه او د سرپرستۍ کولو نه په زنانه و باندې، او هغه نیکانې د ښځو څخه چې تابعداري کوونکي وي د خپل رب، تابعداري کوونکي وي د خپل خاوند، ساتونکي وي د خپلو خاوندانو د هغوئ په غیاب کې په سبب د توفیق د الله تعالی دې زنانه و ته، او هغه زنانه چې تاسو ویریږئ د هغوی له سرغړونې څخه د خاوند د تابعدارۍ نه په وینا او چلند کې، نو اول شروع وکړئ -ای خاوندانو- هغوی ته په نصیحت کولو او د الله تعالی څخه په ویره ورکولو، نو که چیرته درله خبره ونه منې نو بیا پریږدئ هغوی لره په بیسترو کې، داسې چې شا دې ورته اړولي وي او کوروالی دې ورسره نه کوي، نو که بیا یې هم خبره ونه منله نو بیا یې ووهئ داسې وهل چې ډیر او سخت نه وي (چې په وجود کې یې د وهلو اثر پیدا نشې او یایې هډوکی مات نشي)، نو که بیا راوګرځې ستاسو اطاعت ته؛ نو بیا په هغوې تیری مه کوئ په ظلم کولو سره او یا په ملامتیا ورکولو سره، بیشکه دی الله تعالی خاوند د اوچتوالي په هر شی باندې، اوچت دی په خپل ذات او صفاتو کې نو د هغه څخه وویریږئ.

او که چیرته ویریږئ تاسو -ای ولیانو د ښځې او خاوند- چې وبه رسیږي خلاف د دې دواړو تر منځ دښمنۍ او یو بل ته شاکولو ته، نو ولیږئ یو سړی منصف د خاوند د خپلوانو څخه، او یو سړی منصف د زنانه د خپلوانو څخه؛ د دې لپاره چې دا دواړه فیصله وکړي په کوم شي کې چې مصلحت وي د جدا والي نه او یا يوځای پاتې کیدلو نه، او د دواړو یوځای پاتی کیدل ښه دي او بهتر دي، نو که چیرته دې دواړو منصفانو فیصله کوونکو اراده وکړه د ښځې او خاوند د یوځای پاتی کیدلو او ښه طریقه یې غوره کړه نو الله تعالی به ښځې او خاوند دواړو لره توفیق ورکړي، او د هغوی تر منځ اختلاف به ختم شي، بیشکه الله تعالی باندې د خپلو بندګانو هیڅ شي پټ نشې پاتی کیدلی، او هغه ښه پوهه دی په پټو هغه شیانو چې دا بندګان یې په خپلو زړونو کې پټوي.

يوازې الله ته په غاړه اېښودلو عبادت وکړئ او له هغه سره بل څوک مه لمانخئ، له مور او پلار سره په درناوي او ښېګڼه کولو ښه چلند کوئ، له خپلوانو، يتيمانو او اړمنو سره ښه چلند کوئ، له هغه ګاونډي سره چې خپلوي ورسره لرئ او يا هغه چې خپلوي ورسره نه لرئ نيکي کوئ، پر لار له ملګري سره مو ښه چلند کوئ، له هغه ناپېژانده مسافر سره چې لاره يې اوږده وي ښه چلند کوئ، او له خپلو مرېيانو سره ښه چلند کوئ، پرته له شکه الله هغه څوک نه خوښوي چې پر ځان غره وي او پر بنده ګانو يې لويي کوونکی او پر خلکو د وياړ په ډول د ځان ستايونکی وي.

او نه خوښوي الله تعالی هغه کسان چې بندوي هغه چې الله تعالی په دوی باندې واجب کړی د خرچ کولو د هغه رزق څخه چې الله تعالی دوی ته ورکړی دی، او نورو خلکو ته هم په خوله او په کردار سره په دې بندولو امر کوي، او پټوي هغه رزق، علم او نعمتونه چې الله تعالی دوی ته د خپل فضل نه ورکړي دي، نو خلکو ته حق نه ښکاره کوي، بلکه پټوي یې، او باطل ښکاره کوي، او دا صفات د کفر د صفاتو څخه دي، او بیشکه مونږ تیار کړی دی کافرانو لره عذاب شرموونکی.

او همدارنګه مونږ عذاب تیار کړی د هغه چا لپاره چې خرچ کوي مالونه خپل د دې لپاره چې خلک ئې وویني او صفت یې وکړي، او دوی ایمان نه لري په الله تعالی، او نه په ورځې د قیامت؛ تیار کړی دی مونږ د هغوئ لپاره دا شرموونکی عذاب، او نه وو ګمراه کړي دوی لره مګر تابعداري کول د دوی شیطان لره، او څوک چې وي شیطان هغه لره ملګری نو ډیر بد ملګری دی.

او دغو خلکو ته به څه زيان رسېدلی و، که يې په حقه پر الله او د قيامت پر ورځ ايمان راوړی و او د الله ورکړې روزي يې په هغو لارو کې لګولې وه چې الله يې خوښوي او پرې خوشحاليږي، بلکې په دغو ټولو کې يې خير و، او الله پر هغوی ښه پوه دی، هيڅ يې نه ترې پټيږي او هر يوه ته به يې پر کړنه بدله ورکړي.

بیشکه الله تعالی عادل ذات دی په خپلو بندګانو هیڅ ظلم نه کوي، نو د هغوی د حسناتو څخه د وړوکي میږي په اندازه هم نه کموي، او که چیرته نیکي د ذرې په اندازه هم وي ثواب یې څو چنده کوي د خپلې مهربانۍ له مخې، او سره د زیاتوالي نه؛ د خپل طرف نه ډیر لوی ثواب هم ورکوي.

نو څرنګه به وي حال په ورځ د قیامت کله چې مونږ راولو د هر امت پیغمبر لره چې ګواهي به کوي په خپل امت باندې په هغه عمل چې کړی يې وي، او رابه ولو مونږ تالره -ای پیغمبره- ستا په امت باندې ګواهي کوونکی؟!.

په دغه لویه ورځ کې به ارمان کوي هغه کسان چې په الله تعالی یې کفر کړی دی او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم نافرماني یې کړې چې کاش که دوی خاوري شوي وی نو دوی او ځمکه به برابره وه، او نه به شي پټولی د الله تعالی څخه هیڅ شی د هغه عمل نه چې دوی کړی وي؛ ځکه چې الله تعالی به د دوی په ژبو باندې مهر ولګوي نو خبرې به پرې نشي کولی، او اندامونو ته به یې حکم وشي نو په دوی به د دوی په کړو عملونو ګواهي وکړي.

ای هغه کسانو چې په الله تعالی مو ایمان راوړی او د هغه د رسول تابعداري مو کړی! تاسو لمونځ مه کوئ په داسې حال کې چې تاسو نشه یاستئ تر دې پورې چې خه روغ شئ له نشې څخه، او پوهه شئ په هغه څه چې تاسو یې وایئ -او دا حکم مخکې د شرابو د حراموالي څخه و- او لمونځ مه کوئ حال دا چې تاسو په جنابت کې یاستئ، او تاسو جوماتونو ته مه ننوځئ د نشې په حال کې مګر دا چې تیریدونکي یاستئ او په هغه کې نه پاتې کیږئ؛ تر دې چې ولامبئ، او که چیرته تاسو ته داسې مرض دررسیدلی وي چې د هغه سره د اوبو استعمال نا ممکن وي، او یا تاسو مسافر وئ، او یا یو کس ستاسو څخه بی اودسه شي، او یا د خپلو ښځو سره کوروالی وکړئ؛ نو اوبه پیدا نه کړئ نو پس بیا قصد وکړئ پاکې خاورې ته، نو مسح وکړئ په خپلو مخونو او په خپلو لاسونو د دې خاورې څخه، بیشکه الله تعالی مخ اړوونکی دی ستاسو د کموالي څخه، بخنه کوونکی دی تاسو ته.

ایا ته نه یې خبر -ای پیغمبره- د یهودو د کار نه هغه چې الله تعالی ورته د تورات د علم څخه څه برخه ورکړی ده، بدلوي (اخلي) ګمراهي په هدایت باندې، او دوی ستاسو په ګمراه کولو باندې هم حرص کوونکي دي -ای مومنانو- د سمې لارې څخه هغه چې پیغمبر پرې راتګ کړی دی؛ د دې لپاره چې تاسو د هغوی په کږې لاره روان شئ؟!.

او الله رب العزت ښه پوهه دی ستاسو په دښمنانو -ای مومنانو- نو تاسو یې په هغوئ باندې خبر کړی یاستئ او د هغوی دښمني یې تاسو ته بیان کړې ده، او پوره دی الله تعالی کار چلوونکی، چې تاسو د هغوی د جنګ څخه ساتي، او پوره دی الله تعالی مددکوونکی بچ کوي تاسو لره د هغوی د چلونو او د تکلیفونو څخه او تاسو په هغوی غالبه کوي.

له یهودو څخه یو بد قوم دی بدلوي هغه خبرې چې الله تعالی رالیږلي دي، نو بس د هغه تفسیر کوي خلاف د هغه څه چې الله تعالی رالیږلي دي، او وایې پیغمبر -صلی الله علیه وسلم- ته کله چې ورته هغه په څه شي باندې امر وکړي: مونږ ستا خبره اورو، او ستا د کار مخالفت کوو، او وایې دوی د مسخرې په ډول: واوره هغه څه چې مونږ یې وایو ته دې اورول ونه کړی شی؛ او دوی ښکاره کوي په خپلې دې وینا سره: «راعنا» چې دوی دا غواړي: ستا غوږ مونږ ته متوجه کړه، او بلکه د دوی مقصد کنځل کول وي (شپونکې، یا کم عقل او غبي)؛ اړوي راړوي په دې سره ژبې خپلې، دوی اراده د بد دعایۍلري په پیغمبر -صلی الله علیه وسلم- او هدف د دوی په دین کې عیب ویل وي، او که چیرته دوی ویلی وئ: مونږ ستا وینا واوریده، او ستا تابعداري کوو، په بدل د وینا د دوی کې: مونږ ستا خبره واوریده، او ستا تابعداري نه کوو، او ویلی یې وئ: واوره، په ځای د وینا د دوی: واوره تا ته دې اورول ونه کړی شي، او دوی ویلي وی: مونږ ته لږ انتظار وکړه چې مونږ په هغه څه پوهه شو چې ته یې وایې، په ځاي د وینا د دوی: راعنا (زمونږ شپونکیه، یا کم عقل او غبي)؛ دا به خامخا دوی لره غوره وی د هغه څه نه چې دوی اول ویلی و، او ډیره برابره خبره به وي د هغې نه؛ ځکه چې په دې کې خایسته ادب دی، هغه چې د پیغمبر -صلی الله علیه وسلم- د شان سره مناسب دی، خو لکن الله تعالی په دوی باندې لعنت کړی دی، نو دوی یې د خپل رحمت څخه شړلي دي د دوی د کفر په وجه، نو دوی داسې ایمان نه راوړي چې دوی ته فایده ورسوي.

ای هغه کسانو چې کتاب ورته ورکړی شوی دی د یهودو او نصاراو څخه، ایمان راوړئ په هغه کتاب چې مونږ په محمد -صلی الله علیه وسلم- باندې نازل کړی دی، هغه چې تصدیق کوونکی دی د هغه کتابونو چې ستاسو سره دي د تورات او انجیل څخه، مخکې لدې نه چې مونږ وران کړو هغه حواس چې په مخونو کې دي، او ویې ګرځوو د شا طرف ته، او یا به مونږ دوی وشړو د الله تعالی د رحمت څخه لکه څرنګه چې مونږ د دې څخه د شنبی ورځې والا (خالی ورځې والا) شړلی وو هغه کسان چې د شنبې په ورځ يې د ماهیانو ښکار کړی و وروسته د دې نه چې هغوی ترې منع شوي وو، نو الله تعالی د هغوی څخه شادوګان جوړ کړل، او دی کار او فیصله د الله تعالی خامخا واقع کیدونکی.

بیشکه الله تعالی نه بښي چې هغه سره دې څه شی د خپلو مخلوقاتو څخه شریک کړل شي، او بښنه کوي ښکته د شرک او کفر څخه د ګناهونو چاته چې وغواړي په خپل فضل سره، او عذاب ورکوي په دې ګناهونو سره چا لره چې وغواړي د هغه د ګناهونو په اندازه په خپل عدل سره، او چا چې د الله تعالی سره څه شي شریک کړل نو یقینا جوړه يې کړه غټه ګناه چې؛ نه معاف کیږي څوک چې پرې مړ شو.

ایا ته نه یې خبر -ای پیغمبره- په حال د هغو کسانو چې د خپل ځان او د خپلو کارونو ستاینه کوي؟ بلکه الله تعالی یوازي هغه ستاینه کوي چا لره چې وغواړي د خپلو بندګانو څخه او پاکوي هغوی لره؛ ځکه هغه پوهه دې د زړونو په رازونو، او کم به نه کړی شي د هغوی د عملونو د ثواب څخه هیڅ شی او اګر که وي په اندازه د هغه تار چې د کجورې د هډوکي(زړي) په منځ کې دی.

وګوره ته -ای پیغمبره- څرنګه دوی جوړوي په الله تعالی باندې دروغ په ستایلو د دوی ځانونو خپلو لره! او دا یوه ګناه بسنه کوي د دې لپاره چې ښکاره کړي د دوی بې لارېتوب لره.

ایا ته نه یې خبر -ای پیغمبره- او تعجب کوې حال د هغو یهودو ته چې الله تعالی ورته د علم نه څه برخه ورکړې ده، یقین کوي په هغه څه چې دوی جوړ کړی لایق د بندګۍ ښکته د الله تعالی څخه، او وایې - چاپلوسي کوونکي مشرکانو ته- بیشکه دوی په ډیره ښه طریقه دي د محمد صلی الله علیه وسلم له ملګرو څخه؟!.

دا هغه کسان دي چې دا فاسده عقیده لري او هم دوی دي چې الله تعالی د خپل رحمت څخه شړلي دي، او څوک چې الله تعالی د خپل رحمت نه وشړي نو ته به هغه لره هیڅ څوک مرستندوی پیدا نه کړې چې مرسته يې وکړي.

نشته دې خلکو لره څه برخه د بادشاهۍ نه، او که چیرته وي دوی لره څه برخه د بادشاهئ نه نو نه به يې وی ورکړی هیچا ته د دې څخه هیڅ شی، او اګر که په اندازه د هغه داغ وي کوم چې د کجوري د هډوکی(زړی) په شا وي.

بلکه دوی حسد کوي د محمد -صلی الله علیه وسلم- او د هغه د ملګرو سره په هغه چې الله تعالی دې ته ورکړي د پیغمبرۍ نه او د ایمان نه او په زمکه کې د قدرت نه. نو ولې دوی حسد کوي د دوی سره او حال دا چې مخکې مونږ ورکړی و کورنۍ د ابراهیم علیه السلام ته رالیږل شوی کتاب، او پرته له رالیږل شوي کتاب نه نوره وحې هم، او ورکړې وه مونږ هغوی ته په خلکو باندې پراخه بادشاهي.

ځینې د اهل کتابو نه هغه دي چې ایمان یې راوړی په هغه وحې چې الله تعالی په ابراهیم علیه السلام باندې رالیږلې ده او د هغې په اولاده کې په نورو پیغمبرانو رالیږلی ده، او بعضی د دوی څخه هغه دي چې مخ یې اړولی دی په هغې باندې د ایمان راوړلو څخه، او دا موقف د دوی د محمد صلی الله علیه وسلم باندې چې کومه وحی راغلی وه د هغې باره کې هم دی، او دی اور د جهنم پوره عذاب د هغه چا لپاره چې کفر یې کړی د دوی څخه.

بیشکه هغه کسان چې کفر یې کړی زمونږ په آیتونو زر به ننباسو مونږ دوی د قیامت په ورځ اور ته چې ګردچاپیره به وي د دوی څخه، هر کله چې وسوځیږی څرمنې د دوی بدلې به کړو ورله نوری څرمنې غیر د دې نه؛ د دې لپاره چې په دوی باندې عذاب همیشه وي، بیشکه دې الله تعالی زورور دی هیڅ شي پرې نشي غالب کیدلی، حکمت والا دی په هغه څه کې چې برابروي يې او فیصله کوی يې.

او هغه کسان چې ایمان یې راوړی په الله تعالی او د هغه د پیغمبرانو تابعداري ئې کړې ده، او نیک عملونه يې کړي دي خامخا داخل به کړو مونږ دوی د قیامت په ورځ جنتونو ته چې بهیږی به لاندې د بنګلو د هغې نه ویالې، همیشه به وي دوی په دې جنتونو کې همیشه، دوی لپاره به په دې جنتونو کې ببیانې وي پاکې به وي د هر قسم ناپاکیو څخه، او خامخا داخل به کړو مونږ دوی لره اوږد ګڼ سوري ته چې نه به پکې ګرمي وي او نه به پکې یخني وي.

بیشکه الله تعالی امر کوي تاسو ته چې ورسوئ ټول امانتونه خپلو خاوندانو ته، او حکم کوي تاسو ته کله چې تاسو د خلکو تر منځه فیصلې کوئ چې انصاف وکړئ او د حق نه مه کږیږئ چې په فیصله کې زیاتی وکړئ، بیشکه ډیر ښه دی هغه چې الله تعالی تاسو ته پرې پند درکوي او تاسو ته ښودنه کوي په هر حال کې، بیشکه الله تعالی اوریدونکی دی ستاسو ویناګانو لره، لیدونکی دی ستاسو کارونو لره.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی په الله تعالی او د هغه د پیغمبر تابعداري مو کړې ده، تابعداري وکړئ د الله تعالی او تابعداري وکړئ د هغه د پیغمبر، په عملي کولو د هغه څه چې امر یې پرې کړی او په ځان ساتلو سره د هغه څه نه چې نهی یې ترې کړې ده، او تابعداري وکړئ د خپلو اختیار والاو تر څو چې په ګناه یې درته امر نه وي کړی، نو که چیرته تاسو اختلاف پیدا کړ په څه شي کې نو وګرځئ په دې کار کې د الله تعالی کتاب او د هغه د پیغمبر صلی الله علیه وسلم سنتو ته، که چیرته تاسو ایمان لرئ په الله تعالی او په ورځ وروستنئ، دا د الله کتاب او د پیغمبرو سنتو ته ګرځیدل ډیر غوره دي د هميشوالي كولو نه په اختلاف کې او د وینا کولو نه په خپله رایه، او ډیر ښه دی تاسو لره په اعتبار د انجام.

آیا ته نه ګورې -ای پیغمبره- تناقض د منافقانو ته چې د یهودو څخه دي هغه کسان چې دعوه کوي په دروغو سره چې یقینا دوی ایمان راوړی په هغه کتاب چې په تا باندې نازل شوی دی او په هغو کتابونو چې ستا څخه مخکې نورو پیغمبرانو باندې نازل شوی دی، دوی غواړي چې فیصلې وېسې په خپلو جګړو کې غیر د الله تعالی د شرعې نه هغه شرعې ته چې بندګانو جوړه کړی ده، او دوی ته امر کړی شوی و چې په دې باندې کفر وکړي. او غواړي شیطان چې لرې يې کړي د حق نه په ډیر لرې والي سره چې د هغه سره سمه لاره نشي موندلی.

او کله چې دې منافقانو ته وویل شي: راشئ هغه څه ته چې رالیږلی الله تعالی په خپل کتاب کې د فیصلی څخه، او راشئ پیغمبر ته د دې لپاره چې فیصله وکړي ستاسو تر منځ په جګړو ستاسو کې، ته به وینې -ای پیغمبره- چې ګرځي به ستا څخه د فیصلې لپاره بل چاته په پوره ګرځیدلو سره.

نو څرنګه به وي حال د منافقانو کله چې ورسیږي دوی ته مصیبتونه په سبب د هغه ګناهونو چې دوئ کړي دي، بیا راشي تاته -ای پیغمبره- عذر زاري کوي تاته او په الله تعالی قسمونه کوي: مونږ بل چا ته په فیصله وړلو کې بل مقصد نه وو مګر دا چې مونږ نیکې وکړو او د دواړو جګړه مارو ډلو تر منځ جوړښت راولو؟! او دوی دروغجن دي په دې خبره کې؛ ځکه چې نیکي خو په دې کې ده چې د الله تعالی قانون او شرع د هغه په بندګانو باندې عملي شي.

دغه منافقان هغه کسان دی چې پوهیږي الله تعالی په هغه څه چې دوی یې په خپلو زړونو کې پټ ساتي د نفاق او بدې ارادې نه، نو پریږده -ای پیغمبره- دوی او مخ ترې واړوه، او بیان کړه دوی ته د الله تعالی حکم په رغبت ورکولو سره او په ویرې ورکولو سره او ووایه دوی ته وینا داسې اثرناکه وینا چې دوی ته ورسیږي او د دوی په زړونو کې ورننوځي.

او مونږ نه دی لیږلی هیڅ رسول مګر د دې لپاره چې د هغه اطاعت وکړی شي په هغه څه کې چې امر پرې کوي د الله تعالی په خوښه او د هغه په تقدیر، او بیشکه کله چې دوی په خپلو ځانونو باندې ظلم کړی وي په کولو د ګناهونو سره نو راشي تاته -ای پیغمبره- ستا په ژوند کې اقرار کوونکي په هغو ګناهونو چې دوی کړي وي پښیمانه هم وي او توبه ویستونکي هم وي، او د الله تعالی څخه يې بخښنه غوښتلي وي، او تا ورله هم بخښنه غوښتلي وي؛ نو خامخا دوی به موندلی وای الله تعالی توبه قبلوونکی د دوی؛ مهرباني کوونکی په دوی باندې.

داسې خبره نده لکه څرنګه چې ګمان کوي دا منافقان. بیا الله رب العزت په خپل ذات باندې قسم وکړ چې بیشکه دوی تر هغه وخته پورې په حقه سره منونکي نشې کیدلی تر څو چې دوی فیصله ورنه وړي پیغمبر -صلی الله علیه وسلم- ته د هغه په ژوند کې او د هغه قانون او شرعې ته د هغه د مرګ څخه وروسته په هره مسئله چې د دوی پکې اختلاف راځي، او بیا راضي شي د پیغمبر صلی الله علیه وسلم په فیصله باندې، او د دوی په سینو کې د دې فیصلې د وجې نه څه تنګستیا او شک پاتي نشي، او غاړه کیږدي په پوره غاړه کیښودلو سره په ښکاره او پټ ډول.

او که چیرته مونږ په دوئ باندې فرض کړی وی وژل یو بل لره، او یا وتل د خپلو کورونو څخه؛ نو زمونږ خبره به نه وي عملی کړی مګر لږو کسانو د دوی څخه، نو د الله تعالی ثنا دې ووایې چې دوئ یې نه دې مکلف کړي په هغه څه چې په دوی باندې سختیږي، او که چیرته دوی کړی وی هغه چې پند پرې ورکولی شي د الله تعالی د تابعدارۍ څخه نو دا به غوره وی د نافرمانۍ څخه، او ډیر کلکوونکی به وي د دوی ایمان لره، او خامخا مونږ به ورکړی وی دوی ته د خپل طرف نه ثواب لوی، او مونږ به توفیق ورکړی و دوی ته هغې لارې ته چې رسیدونکې ده الله تعالی ته او د هغه جنتونو ته.

او که چیرته مونږ په دوی باندې فرض کړی وی وژل د یو بل، او وتل د خپلو کورونو څخه؛ نو زمونږ خبره به یې نه وی عملي کړي مګر لږو کسانو د دوی څخه، نو د الله تعالی ثنا دې ووایې چې دوی یې نه دې مکلف کړي په هغه څه چې په دوی باندې سختیږي، او که چیرته دوی کړی وی هغه چې پند پرې ورکیدلی شي د الله تعالی د تابعدارۍ څخه نو دا به غوره وی د نافرمانۍ څخه، او ډیر کلکوونکی به وی د دوی ایمان لره، او خامخا مونږ به ورکړی وی دوی ته د خپل طرف نه ثواب لوی، او مونږ به توفیق ورکړی و دوی ته هغې لارې ته چې رسیدونکې ده الله تعالی ته او د هغه جنتونو ته.

او که چیرته مونږ په دوی باندې فرض کړی وای وژل د یو بل لره، او وتل د خپلو کورونو څخه؛ نو زمونږ خبره به یې نه وی عملي کړې مګر لږو کسانو له دوی څخه، نو د الله تعالی ثنا دې ووایې چې دوی یې نه دې مکلف کړي په هغه څه چې په دوی باندې سختیږي، او که چیرته دوی کړی وی هغه چې پند پرې ورکول کیږي د الله تعالی د تابعدارۍ څخه نو دا به غوره وی د نافرمانۍ څخه، او ډیر کلکوونکی به وی د دوی ایمان لره، او خامخا مونږ به ورکړی وی دوئ ته د خپل طرف نه ثواب لوی، او مونږ به توفیق ورکړی وی دوی ته هغې لارې ته چې رسیدونکې ده الله تعالی ته او د هغه جنتونو ته.

او چاچې تابعدارې وکړه د الله تعالی او د پیغمبر نو دا کسان به د هغه چا سره وي چې الله تعالی پرې جنت ته د ننوتلو انعام کړی چې هغه پیغمبران دی او صدیقین دی هغه کسان چې پوره شوې ده رښتینولي د دوی په هغه چې پیغبرانو پرې راتګ کړی، او په هغه یې عمل کړی، او شهیدان هغه چې د الله تعالی په لاره کې وژل شوي، او نیکان هغه چې خپل پټ او ښکاره يې برابر شوي، نو عملونه يې هم برابر شوي، څومره ښه دي دغه کسان د ملګرو څخه په جنت کې.

دغه بیان شوی ثواب مهرباني ده د الله تعالی له طرفه په خپلو بندګانو، او کافي دی الله تعالی پوه د دوی په احوالو، او خامخا بدله به ورکړی هر چا ته په خپل عمل.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی په الله تعالی او د هغه د پیغمبر تابعدارۍ مو کړې ده، ونیسئ خپله ساتنه د خپلو دښمنانو څخه په نیولو د اسبابو د هغوی د جنګ کولو، نو ووځئ هغوی ته د جنګ لپاره یوه ډله وروسته د بلې ډلې څخه، او یا ورته ټول په یو ځای ووځئ، دا ټول د خپل مصلحت مطابق، او مطابق د هغې خطې چې دښمن ته پکې ماتې ورکول کیږي.

او بیشکه ځینې ستاسې څخه -ای مسلمانانو- هغه څوک دي چې وروسته وروسته کیږي د وتلو څخه د دښمن د جنګ لپاره د بزدلۍد له امله، او نور خلک هم وروسته وروسته کوي، او دا خلک منافقان دي او د کمزوري ایمان والا خلک دي، نو که چیرته تاسو ته مرګ او یا ناکامي ورسیږي نو یو د دوی څخه داسې وایې حال دا چې خوشحاله وي په خپلې سلامتیا او بچ پاتې کیدلو: بیشکه مهرباني کړې په ما باندې الله تعالی نو د هغوی سره جنګ ته حاضر نشوم کنه ما ته به هم د هغوی په شان مصیبت رارسیدلی وي.

او که چیرته در ورسیږي تاسو ته -ای مسلمانانو- مهرباني د الله تعالی له طرفه په کامیابۍ او یا غنیمت سره نو خامخا وایې دا وروسته پاتې شوی کس د جهاد څخه لکه دا چې ستاسو له ډلې څخه نه وي او ستاسو او د هغه تر منځ څه مینه او ملګرتیا هم نه وي. کاش چې زه د دوی سره په دې جنګ کې وم نو زه به هم کامیاب شوی وم په هغه لویه کامیابۍ چې دوی پرې کامیاب شوي دي.

نو پس جنګ دې وکړي د الله تعالی په لاره کې د دې لپاره چې شې اوچته کلمه د الله تعالی، ریښتوني مومنان هغه کسان دي چې خرڅوي ژوند د دنیا مخ اړوونکې وي د هغې نه، په اخرت باندې رغبت او مینه لرونکي وي په هغې کې، او چاچې جنګ وکړ، د الله تعالی په لاره کې د دې لپاره چې شي اوچته کلمه د الله تعالی نو دې شهید شي، او یا په خپل دښمن باندې غالب شي، او په هغه کامیاب شي، نو خامخا وربه کړي دې ته الله تعالی ثواب لوی، او هغه جنت دی او د الله تعالی رضا ده.

او څه مانع دی تاسو لره -ای مومنانو- د جهاد د نه کولو د الله تعالی په لار کې د هغه د کلمې د اوچتوالي لپاره، او لپاره د خلاصولو د هغه کمزورو خلکو د سړو او زنانو او ماشومانو هغه چې د الله تعالی نه دعا کوي او وايې: ای زمونږه ربه! اوباسې مونږ د مکې مکرمې نه د وجې د ظلم کولو د مکې والاو په شرک کولو سره د الله تعالی سره او د هغه په بندګانو باندې په تیرې کولو سره، او وګرځوې مونږ لره ستا له طرفه هغه څوک چې زمونږ چارې پر مخ بوځې په رعایت کولو او ساتنې سره، او مددګار چې زمونږ څخه ضرر دفع کړي.

ریښتونې مومنان جنګ کوي د الله تعالی په لار کې د هغه د کلمې د اوچتوالې لپاره، او کافران د خپلو معبودانو لپاره جنګ کوي، نو تاسو جنګ وکړئ د شیطان د مددګارانو سره، نو یقینا که تاسو د هغوی سره جنګ وکړئ نو تاسو به په هغوئ غالب شئ؛ ځکه چې د شیطان چل ول ډیر کمزوری دی په الله تعالی باندې توکل کوونکو ته هیڅ ضرر نشي رسولی.

آیا ته نه یې خبر -ای پیغمبره- د حالاتو ستا د هغو ملګرو چې ستا څخه یې غوښتلي وو چې په هغوی دې جهاد فرض شي، نو هغوی ته وویل شو: تاسو د جهاد نه لاس بند کړئ، او قایم کړئ لمونځ لره، او ورکړئ زکات لره -او دا حکم مخکې د فرضیت د جهاد نه وو- نو کله چې یې مدینی ته هجرت وکړ، او د اسلام یوه قلعه پیدا شوه، او جهاد فرض کړی شو؛ په بعضو باندې دا کار ګران شو، نو بس دوی د خلکو نه داسې ویریدل لکه د الله تعالی د ویرې په شان او یا د هغه نه زیات، او دوئ ویل: ای زمونږه ربه! تا ولې په مونږ جهاد فرض کړو؟ ولې تا دا لږې مودې ته نه وروسته کاوه تر څو چې مونږ د دنیا مزې وکړو، ته ورته ووایه -ای پیغمبره-: مزې د دنیا چې څومره زیاتې شې لږې دي او ختمیدونکي دي، او اخرت غوره دی د هغه چا لپاره چې د الله تعالی نه ویریږي د وجې د همیشوالي د هغه نعمتونو چې په دې جنتونو کې دي، او ستاسو د نیکو عملونو څخه به هیڅ شي هم نشې کمیدلی، او اګر که د هغه تار په اندازه وي چې د کجورې په هډوکي کي وي.

په کوم ځاې کې چې یاست نو مرګ به تاسو ته دررسیږي کله مو چې نیټه راورسیده، او اګر که په بندو قصرونو کې یاست د جنګ د میدان څخه لرې، او که چیرته دې منافقانو ته د خوشحالۍ څه خبر ورورسیږي د بچو او ډیر رزق نه وايې دوی: دا د الله تعالی له طرفه دی، او که چیرته ورته سخته ورسیږي په بچو او یا روزی کې؛ بد پالي نیسي د پیغمبر صلی الله علیه وسلم باره کې او وايې: دا تکلیف مونږ ته ستا په وجه راورسیده، ته -ای پیغمبره- رد وکړه په دوی باندې او ورته ووایه: ټولی خوشحالیاني او تکلیفونه د الله تعالی په قضا او تقدیر باندې دي، نو بس څه دي دې خلکو لره چې دا خبري کوي نه دی نژدی چې پوهه شي ستا په خبره؟!

تاته چې څه دررسیږي -ای بنی ادمه- چې ته پرې خوشحالیږي د روزی او بچو نه نو دا ټول د الله تعالی له طرفه دي، په تا یې مهربانې کړې ده، او هغه چې تاته کوم داسې څه دررسیږي چې ته پرې خفه کیږې ستا د روزی باره کې او ستا د اولادونو باره کې نو دا ستا د نفس په وجه دي په سبب د هغه ګناهونو چې تا کړي دي. او بیشکه ته مونږ لیږلی یې -ای نبي- ټولو خلکو ته پیغمبر د الله تعالی له طرفه هغوی ته د الله تعالی رسالت رسوي، او کافي دی الله تعالی ګواه ستا په ریښتینولۍ باندې په هغه څه کې چې ته یې د الله تعالی له طرفه رسوې، په هغو دلیلونو چې تا ته الله تعالی درکړي دي.

چا چې تابعداري د پیغمبر وکړه په عملي کولو د هغه څه چې پیغمبر پرې امر کړی دی، او په ځان ساتلو د هغه څه نه چې هغه ترې منع فرمایلې ده؛ نو په تحقیق سره دې غاړه کیخودله د الله تعالی حکم ته، او چاچې مخ واړاوه ستا د تابعدارۍ نه -ای پیغمبره- نو ته مه غمجن کیږه په هغه باندې، نو ته مونږه په هغه باندې څارونکی نه یې لیږلی چې د هغوی عملونه ساتې، یقینا مونږ د هغه عمل جمع کوو او حسابوو یې.

او منافقان تاته په خپلو ژبو باندې وایې: مونږ ستا خبره منو او عملي کوو یې، چې بیا ستا د خوا نه ووځي نو چلونه جوړوي یوه ډله د دوی څخه په پټ ډول خلاف د هغه څه چې تا ته یې ښکاره کړي وو، او الله تعالی خه پوهیږي په هغو چلونو چې دوی یې جوړوي، او خامخا ورله د دوی په دې چل او دوکې سزا ورکوي، نو ته دوی ته مه ګوره؛ نو پس دوی تا ته هیڅ ضرر نشي دررسولی، او خپل ټول کارونه الله تعالی ته وسپاره، او په هغه اعتماد وکړه، او بس دی الله تعالی کار جوړوونکی چې ته په هغه باندې اعتماد کوې.

دا خلک ولې په قران کریم کې سوچ او فکر نه کوي او هغه ولې نه لولي تر دې چې دوی ته دا ثابته شي چې پدې کې هیڅ اختلاف او ګډوډی نشته؟! او تر دې چې دوی پوهه شي په ریښتنولۍ د هغه څه کې چې تا پرې راتګ کړی، او که چیرته دا د غیر الله له طرفه وی نو خامخا دوی به د دې په احکامو کې ډيره ګډوډي پیداکړې وی او د دې په معنا کې به یې هم ډیر اختلاف او فرق پیداکړی وی.

کله چې دغو منافقانو ته د مسلمانانو د امن، خوښۍ، يا وېرې او غم خبر راشی، هغوی يې افشا کوي او خپروي يې، که هغوی صبر کولای او امر يې رسول الله - صلی الله عليه وسلم -، د رايې، پوهې او نصحيت څښتنانو ته راجع کولای؛ نو د رايې او استنباط څښتنانو به درک کړې وای چې د خپرولو او پټولو په اړه يې څه کول په کار دي، که پر تاسو د الله پېرزوينه د اسلام له امله او د قرآن له امله نه وای اې مؤمنانو، چې له هغه څه يې ساتلي یاست پر کوم څه يې چې دغه منافقان اخته کړي دي؛ نو هرومرو به له تاسو له لږو پرته نورو د شيطان د وسوسو پيروي کړې وای.

نو بس ته جنګ وکړه -ای پیغمبره- د الله تعالی په لار کې د هغه د کلمې د اوچتوالي لپاره، او د بل چا باره کې ستا څخه تپوس نشې کیدلی او ته په هغو باندې نه رانیول کیږي؛ ځکه چې ته نه يې مکلف مګر په بارولو د خپل ځان په جنګ باندې، او ترغیب ورکړه مومنانو ته په جنګ کې او په هغه باندې یې تېز کړه، کیدای شي الله تعالی ستاسو د جنګ په وجه د کافرانو قوت دفع کړي، او الله تعالی ډیر سخت دی په قوت کې، او ډیر سخت دی په سزا کې.

څوک چې بل چا ته د خیر رسولو کوشش کوي؛ نو د هغه لپاره به د ثواب څخه برخه وي، او څوک چې بل چا ته د شر رسولو کوشش کوي؛ دې لپاره به د ګناه نه برخه وي، او دی الله تعالی په هر هغه عمل چې انسان یې کوي حاضر او ګواه او خامخا به ورله په هغه بدله ورکړي. نو څوک چې ستاسو څخه د خیر د حاصلولو سبب وګرځي نو ده لره به د هغه نه برخه او نصیب وي، او څوک چې سبب شي د شر په حاصلولو کې نو ده ته به د دې نه خامخا څه شر رسیږي.

او کله چې په تاسو باندې چا سلام واچاوه نو تاسو جواب ورکړئ دوی ته په غوره د هغه نه چې په تاسو یې سلام اچولی، او یا جواب ورکړئ د هغه د سلام په شان، او په غوره طریقې سره جواب ورکول ډیر غوره دي، بیشکه الله په هغه عمل چې تاسو یې کوئ څوکۍ کوونکی دی، او خامخا هر چا لره به د هغه په عمل بدله ورکړي.

الله تعالی دی نشته بل څوک لایق د عبادت په حق سره پغیر د هغه څخه، خامخا راغونډ به کړي اول او اخر ستاسې په ورځ د قیامت هغه ورځ چې هیڅ شک پکې نشته؛ لپاره د بدلې درکولو ستاسو په عملونو باندې، او نشته هیڅوک ریښتیا وینا کوونکی د الله تعالی څخه.

څه دی حال ستاسو -ای مومنانو- چې تاسو دوه ډلې شوي یاست په باره د تعامل کې د منافقانو سره: یوه ډله ستاسې څخه روا بولي جنګ د هغوی سره د هغوی د کفر په وجه، او بله ډله د هغوی سره جنګ کول ناروا بولي د هغوی د ایمان په وجه؟! نو څه دې تاسو لره چې تاسو د هغوی باره کې اختلاف کوئ، او الله تعالی دوی ګرځولي خپل کفر ته او ګمراهۍ ته په سبب د عملونو د دوی، آیا تاسو غواړئ چې هغه څوک په نیغه لاره روان کړئ چې الله تعالی ورته د حق د قبلولو توفیق نه دی ورکړی؟! او هر هغه څوک چې الله تعالی يې بی لاری کړي نو هیڅکله به هم ته د هغه لپاره د هدایت لاره ونه مومې.

ارمان کوي منافقان چې کاشکې کفر کړی وي تاسو په هغې وحې چې نازل شوې ده پر تاسو باندې لکه څرنګه چې هغوی کفر کړی دی نو تاسو به د هغوی سره په کفر کې برابر شوي وئ، نو تاسو مه نیسئ د کافرانو څخه دوستان د هغوی د دښمنۍ په وجه تر دې چې هغوی هجرت وکړي د الله تعالی په لاره کې د کفر د کور څخه د اسلام کور ته چې دلالت کونکی وي د دوی په ایمان باندې، نو که چیرته دوی مخ واړاوه او همیشوالی یې وکړ په خپل کفر باندې نو ونیسئ دوی لره او ووژنئ دوی لره په کوم ځای کې چې مو بیاموندل، او تاسو مه نیسئ د دوی څخه دوست چې ستاسو سره ستاسو په کارونو کې مرسته کوي، او مه نیسئ د دوی څخه مددګاران چې تاسو سره ستاسو د دښمن مقابل کې مرسته او مدد کوي.

مګر هغه کسان چې ځان یوځای کړي لدوی څخه داسې یو قوم ته چې ستاسو او د هغوی ترمنځ مضبوط لوظ وي په پریښودلو د جنګ باندې، او یا هغه کسان چې راغلي وي تاسو ته او حال دا چې تنګې شوي وي سینې د هغوی نو پس نه غواړي جنګ کول ستاسې سره او نه د خپل قوم سره، او که چیرته الله تعالی غوښتلی وی نو برلاسی کړی به یې وې په تاسو نو ستاسو سره به یې جنګ کړی و، نو پس قبول کړئ د الله تعالی له طرفه بچ ساتل ستاسو، او د هغوی په وژلو او بندي کولو لاس مه پورې کوئ، نو که چیرته هغوی ستاسو څخه یو طرف ته شول (په ډډه شول) او ستاسو سره یې جنګ ونه کړ، او غاړه یې کیښوده تاسو ته په داسې حال کې چې سوله کوونکي وو او پریښودنکي وو ستاسو جنګ لره، نو بس نده ګرځولې الله تعالی تاسو ته په هغوی باندې څه لاره د جنګ کولو او یا د هغوی د قیدې کولو.

زر دی چې وبه مومئ تاسو -ای مومنانو- یوه بله ډله د منافقانو څخه چې تاسو ته خپل ایمان ښکاره کوي د دې لپاره چې خپل ځانونه بچ وساتي، او خپل قوم ته به کفر ښکاره کوي کله چې هغوی ته واپس شي چې د هغوی څخه هم خپل ځان بچ وساتي، کله چې دوی ته بلنه ورکړل شي په الله تعالی باندې کفر او شرک کولو ته نو دوی په هغې کې واقع شي په سختو واقع کیدلو سره، نو دا کسان کله چې ستاسو سره جنګ کول پرې نه ږدي، او تاسو ته غاړه هم کې نږدي په داسې حال کې چې صلح کوونکي وي، او ستاسو څخه خپل لاسونه هم بند نه کړي؛ نو ونیسئ دوی لره او ووژنئ دوی لره په کوم ځای کې چې مو بیاموندل، او دغه کسان چې دا صفتونه یې دي مونږ ګرځولی ستاسو لپاره د هغوی په نیولو او وژلو باندې ښکاره دلیل؛ د هغوی د دوکې او چل د وجې نه.

نه دي پکار مومن لره چې ووژني بل مومن مګر که د خطا په ډول ترې ووژل شي، او چا چې وواژه مومن د خطا په ډول نو په ده باندې لازم دي ازادول د یو څټ چې مريی وي، مومن وي کفاره د ده د کار نه، او لازمه ده د قاتل په خپلوانو باندې هغه چې د دې قاتل څخه میراث وړي د دیت ورکول، پوره پوره به یې د وژل شوي کس وارثانو ته ورکوي، مګر که بخښنه وکړي دا وارثان له دیت اخیستلو څخه نو بیا نه لازمیږی په دوی باندې دیت ورکول، او که چیرته دا وژل شوی کس د داسې یو قوم څخه وي چې هغه ستاسو سره جنګ کوونکی وي او مومن وي؛ نو بیا واجب دي په قاتل باندې ازادول د څټ د یو مومن مريي، او په ده باندې دیت نشته، او که چیرته وژل شوی کس مومن نه وي خو لکن د داسې یو قوم څخه وي چې ستاسو او د هغوی ترمنځ لوظ وي لکه د ذمیانو په شان، نو بیا لازم دی د قاتل په خپلوانو باندې هغه چې وارثان وي د دې قاتل دیت پوره پوره به يې ورکوي د وژل شوي کس وارثانو ته، او لازم دي په قاتل باندې ازادول د څټ د یو مريی چې مومن وي کفاره د خپل کار څخه، نو که چیرته دا قاتل بیانه مومي څوک چې ازاد یې کړي او یا د قیمت ورکولو وس نه لري، نو پس لازم دي په ده باندې دوه میاشتی پرلپسي روژه نیول پر لپسې چې په منځ کې به یې روژه نه ماتوي، د دې لپاره چې الله تعالی رجوع د رحمت وکړي په ده باندې په سبب د هغه کار چې ده کړی دی، او دی الله تعالی پوهه د خپلو بندګانو په عملونو او د هغوی په نیتونو، حکیم ذات دي په خپل شریعت او تدبیر کې.

او څوک چې پرته له حقه يو مؤمن په لوی لاس ووژني، نو د هغه سزا به د تل لپاره دوزخ ته ننوتل وي، که يې دا حلال وبلل او يا يې توبه ونه ويستله، او الله به پرې غصه وي، او له خپلې لورېينې به يې لېرې کړي او د دغې لويې ګناه ترسره کولو له امله به د هغه لپاره لوی عذاب چمتو کړي.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی دی په الله تعالی او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم تابعداري مو کړې ده، کله چې ووځئ تاسې د الله تعالی په لاره کې د جهاد لپاره نو پوره تحقیق وکړئ د هغه چا د حال باره کې چې تاسو ورسره جهاد کوئ، او تاسو مه وایاست هغه چاته چې ښکاره کړي تاسو ته هغه څه چې د هغوی په اسلام دلالت کوي: چې ته مومن نه یې، بلکه تا دا اسلام په خپلې وینې او مال د ویرې له وجی نه ښکاره کړ، نو پس ووژنئ هغه لره غواړئ د ده په وژلو سره دنیا لږه لکه غنیمت چې خوښولای شي د ده څخه، نو پس د الله تعالی سره دي غنیمتونه ډیر، او هغه غوره دي او ډیر لوی دي د دې څخه، همدارنګه تاسو وئ مخکې په شان د دې کس چې د خپل قوم څخه ایمان پټوي، نو پس الله تعالی احسان وکړ په تاسو د اسلام نو ستاسو وینې یې بچ وساتلی نو تاسو هم پوره تحقیق کوئ، بیشکه الله تعالی چې دی نه پټیږي په هغه باندې څه شی ستاسو د عملونو څخه اګر که څومره باریک (پټ) وي، او خامخا به درله پرې بدله درکوي.

نه دي برابر هغه مومنان چې ناست دي په کورونو کې د جهاد کولو څخه د الله په لار کې پرته د عذر له خاوندانو څخه لکه: مریضان او ړانده، او هغه کسان چې جهاد کوي د الله تعالی په لاره کې په خرچ کولو د خپلو مالونو او (په قربانولو) د خپلو نفسونو، غوره کړي دي الله تعالی جهاد کوونکي په خرچ کولو د خپلو مالونو او نفسونو په ناستو خلکو د جهاد نه په درجه کې، او لپاره د هر یو د مجاهدینو څخه او له جهاد څخه د ناستو خلکو لره چې په عذر ناست وي ثواب دی هغه چې دا یې مستحق کیږي، او غوره ګرځولي دي الله تعالی مجاهدینو لره په (کورونو ) پر ناستو خلکو باندې د هغه له اړخه په لوی ثواب ورکولو سره.

دا ثواب مرتبې دي بعضی دپاسه د بعضو نورو، سره د بخنې د ګناهونو او سره د رحمت څخه په دوی، او دی الله تعالی بخښنه کوونکی خپلو بندګانو ته مهرباني کوونکی په دوی باندې.

یقینا هغه کسان چې ساه اخلي د دوی څخه ملایکې او حال دا چې دوی وي ظلم کوونکي په خپلو ځانونو په پریښودلو د هجرت کولو سره د کفر له وطن څخه د اسلام وطن ته، وايې دوی ته ملایکې په وخت د اخیستلو د ساګانو د دوی رټنه کوونکي دوی ته: په کوم حال باندې تاسو وئ؟ او په کوم شی باندې تاسو د مشرکانو څخه جدا شوې یاست؟ نو دوی به ورته جواب ورکړي عذر پیش کوونکي به وي: بیشکه مونږ کمزوري وو زمونږ بله چاره نه وه او مونږ څه قوت هم نه درلوده چې مونږ د خپلو ځانونو څخه دفاع کړې وه. نو ملایکې به ورته ووايې په شکل د رټنې: آیا نه وو ښارونه د الله تعالی پراخه چې ورته وتلي وئ چې په خپل دین او ځانونو باندې په امن کې پاتې شوې وئ د ذلیله کولو او د زور کولو څخه په تاسو؟! نو پس دا هغه کسان دي چې هجرت يې ندی کړی، ځای د ورتللو د دوی چې پکې پاتې کیږي به هغه اور دی، او ډیر بد دی دا ځای د ورګرځیدلو او ورتللو د دوی لپاره.

او مستثنی دي د دې عذاب او ویرې څخه هغه کمزوري د عذرونو والا خلک که سړي دي او که زنانه او ماشومان دي، هغه کسان چې هیڅ قوت ورسره نه و چې د خپلو ځانونو څخه یې ظلم او زور دفع کړی و. او نه وه ورته معلومه لاره چې خلاص شوی وی د هغه زور او ظلم څخه چې دوی پکې وو، نو بس دغه کسان ښایي چې الله تعالی په خپل رحمت او مهربانۍ دوی ته عفوه وکړي، او دی الله تعالی عفوه کوونکی خپلو بندګانو لره، بخښنه کوونکی هغه چاته چې توبه وباسي د دوی څخه.

او مستثنی دي د دې عذاب او ویری څخه هغه کمزوري د عذرونو والا خلک که سړي دي او که زنانه او ماشومان دي، هغه کسان چې هیڅ قوت ورسره نه وو چې د خپلو ځانونو څخه یې ظلم او زور دفع کړی و. او نه وه ورته معلومه لاره چې خلاص شوي وی د هغه زور او ظلم څخه چې دوی پکې وو، نو بس دغه کسان نزدی ده چې الله تعالی په خپل رحمت او مهربانۍ دوی ته عفوه وکړي، او دی الله تعالی عفوه کوونکی خپلو بندګانو لره، بخښنه کوونکی هغه چاته چې توبه وباسي لدوی څخه.

او هغه څوک چې هجرت وکړي د کفر له ښار څخه د اسلام ښار ته لپاره د لټولو د رضا د الله تعالی وبه مومي په ځمکه کې هغه چې هجرت یې ورته کړی دی بدلیدونکی حالت او ځمکه په غیر له هغې ځمکې څخه چې پریښې ده، حاصل به کړي په دې ځمکه کې عزت او پراخه رزق، او هر هغه څوک چې ووځي له خپل کور څخه هجرت کوونکی الله تعالی او د هغه رسول ته، بیا ورته مرګ راشي مخکې له رسیدلو د خپل هجرت ځای ته، نو پس یقینا ثابت شو اجر د ده الله تعالی سره، او هیڅ ضرر نه رسوي ده ته دا خبره چې دا خپل د هجرت ځای ته ونه رسیده، او دی الله تعالی بخښنه کوونکی هغه چاته چې توبه وباسي د ده د بندګانو څخه، مهرباني کوونکی دی په دوی باندې.

او کله چې په ځمکه کې سفر کوئ؛ نو پر تاسې کومه ګناه نشته چې څلور رکعتي لمونځ دوه رکعتونو ته قصر کړئ، که مو د کافرانو له چل رسېدو څخه وېره لرله، بېشکه د کافرانو دښمني ستاسو لپاره ډېره څرګنده او ښکاره ده، او په صحيح سنتو سره د امن په حالت کې هم د سفر پر مهال د قصر رواوالی ثابت دی.

او کله چې یې ته -ای پیغمبره- په لښکر کې د دښمن سره د جنګ په وخت کې، او ته وغواړې چې دوی لره لمونځ وکړې، نو لښکر په دوو ډلو وویشه: یوه ډله د دوی څخه به ستا سره لمانځه ته ودریږي، او په لمانځه کې دې د ځان سره خپلې سلاح ګانې هم واخلي، او بله ډلګۍ دې په پیره (څوکۍ) کې وي، نو هر کله چې لمړۍ ډلې له امام سره یو رکعت وکړ نور لمونځ دې خپل ځان لره یواځې پوره کړي، نو هر کله چې يې لمونځ ختم کړ نو دوی دې ستاسو شاته دښمن ته مخامخ شي، او هغه بله ډله دې راشي هغه چې مخکې یې پیره (څوکۍ) کوله او لمونځ یې ندی کړی، نو د امام سره دې یو رکعت وکړي، پس هر کله چې امام سلام وګرځاوه خپل باقي لمونځ دې پوره کړي، او د خپل دښمن څخه دې په احتیاط او بیدارۍ کې ووسي، او خپلې وسلې دی د ځان سره واخلي، ځکه هغه کسان چې کفر یې کړی دی ارمان کوي چې تاسو د خپلو وسلو او سامانونو څخه غافله شئ کله چې تاسو لمونځ کوئ نو هغوی به پر تاسو باندې یوه حمله وکړي، او ستاسو د بی خبرۍ په حالت کې به تاسو ونیسي، او نشته دې په تاسو باندې څه ګناه که چیرته تاسو ته څه ضرر درورسیده د باران په وجه او یا تاسو مریضان یاستئ یا بل څه عذر وي، چې تاسو خپلې وسلې کیږدئ نو د ځان سره یې وانه خلئ، او د خپل دښمن څخه ځان وساتئ په کومه طریقه چې تاسو کولی شئ، بیشکه الله تیار کړی دی د کافرانو لپاره عذاب؛ سپکوونکې د هغوی لپاره.

نو پس هر کله چې فارغ شوئ -ای مومنانو- د لمانځه څخه نو یاد کړئ الله تعالی لره په سبحان الله ویلو سره او په الحمد لله ویلو سره او په لا اله الا الله وحده لا شریک له له الملک وله الحمد وهو علی کل شيء قدیر ویلوسره په هر حالت کې که ولاړ یاست یا ناست، او همدارنګه که ډډه مو وهلي وي، نو پس هر کله چې ستاسو څخه ویره ختمه شوه او په امن کې شوئ نو ادا کړئ لمانځه لره پوره په ارکانو او واجباتو او مستحباتو څرنګه چې یې تاسو ته امر کړی شوی دی، بیشکه لمونځ فرض کړی شوی دی په مومنانو باندې په ټاکل شوي وخت کې، نه دی جایز وروستوالی د لمانځه د خپل وخت څخه مګر په عذر سره، دا حکم د اقامت په وخت کې دی، هر چې د سفر حالت دی نو تاسو لره بیا جمع او قصر هم جایز دي.

او تاسو مه کمزوري کیږئ -ای مومنانو- او سستي مه کوئ په لټولو او تعقیبولو د دښمن ستاسو کې د کافرانو څخه، نو پس که چیرته تاسو دردمن کیږئ د هغه مرګ او زخم له وجی چې تاسو ته دررسیږي نو یقینا هغوی هم دغه شان دردمن کیږي لکه څرنګه چې تاسو دردمن کیږئ، او هغوی ته هم هغه شان تکلیفونه رسیږي لکه څرنګه چې تاسو ته دررسیږي، نو د هغوی صبر دې ستاسو له صبر څخه زیات نه وي، پس تاسو امید لرئ د الله تعالی څخه د ثواب او مدد او مرستې چې هغوی یې امید نه لري، او دی الله تعالی پوه په احوالو د خپلو بندګانو، حکمت والا دی په خپل تدبیر او شرع کې.

یقینا مونږ نازل کړی تاته -ای پیغمبره- قران کریم چې شامل دی په حق باندې؛ د دې لپاره چې ته فیصلې وکړې د خلکو تر منځ د هغوی په ټولو چارو کې په هغه علم چې الله تعالی تاته درکړی او تاته یې الهام کړی نه ستا په خواهش او ستا په رایه، او ته مه کیږه د خپلو ځانونو او امانتونو سره خیانت کوونکو خلکو لره دفاع کوونکی چې ته واپس کوې د هغوی څخه هغه څوک چې خپل حق ترې غواړي.

او بخښنه او معافي له الله تعالی څخه وغواړه، بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی هغه چاته چې توبه ورته وباسي د خپلو بندګانو څخه، رحم کوونکی دی په هغه باندې.

د هيڅ داسې شخص لخوا شخړه مه کوه چې خيانت کوي او د خيانت په پټولو کې له مبالغې کار اخلي، الله هغه څوک نه خوښوي چې ډېر خيانت او ګناه کوونکی وي.

دوی پټیږي د خلکو څخه په وخت د کولو د ګناه کې د ویرې او د حیا له وجې، او د الله تعالی څخه ځان نه پټوي، حال دا چې الله تعالی د هغوی سره دی په ګیره اچولو سره په دوی باندې، پټ نشې پاتی کیدلی په هغه باندې هیڅ شی کله چې دوی پټ چلونه جوړوي هغه چې الله تعالی یې نه خوښوي د خبرو څخه، لکه د ګناهګار څخه دفاع کول او د یو بری کس متهم کول، او دی الله تعالی ګیره اچوونکی په هغو کارونو چې دوی یې کوي په پټه او ښکاره، هیڅ شی په هغه باندې پټ نشې پاتی کیدلی، او خامخا بدله به ورکړي د دوی په عملونو.

واورئ خبردار شئ -ای هغو کسانو چې تاسو د هغه چا غم کوئ چې جرمونه کوي- تاسو د هغوی نه جګړه کوئ په دنیا کې د دې لپاره چې د هغوی بې ګناهي ثابته کړئ، او د هغوی څخه سزا دفع کړئ، نو څوک دی هغه کس چې د الله تعالی سره به جګړه وکړي د دوی نه د قیامت په ورځ او حال دا چې پوهه شوی د دوی د حال په حقیقت باندې؟! او څوک دی هغه کس چې ذمه وار به وي په دوی باندې په دغه ورځ کې؟! بی شکه چې هیڅ څوک دا کار نشی کولی.

او څوک چې یو ناوړه کار وکړي، او یا ظلم کوي په خپل ځان باندې په کولو د ګناه سره، بیا وغواړي بخښنه د الله تعالی څخه چې په خپله ګناه باندې اقرار کوونکی وي او پښیمانه هم وي او د هغې څخه بندیدونکی (لاس اخیستونکی) وي، وبه مومي الله تعالی لره همیشه بخښوونکی د دې ګناهونو لره رحم کوونکی په دې باندې.

او څوک چې وکړي ګناه وړه یا غټه نو بیشکه د دې سزا به یواځې په ده باندې وي، بل چاته به نه رسیږي، او دی الله تعالی پوهه د بندګانو په عملونو، حکمت والا دی په خپل تدبیر او شرع کې.

او څوک چې وړه ګناه وکړي په غیر له قصده، او یا غټه ګناه وکړي په قصد سره، بیا متهم کړي په دې ګناه سره یو انسان چې بې ګناه وي د دغې ګناه څخه، نو پس یقینا بار یې کړ په خپل دې کار سره سخت دروغ او ښکاره ګناه.

او اې رسوله که پر تا د الله پېرزوينه ستا په ساتلو سره نه وای، نو له دغو کسانو چې له ځانونو سره خيانت کوي يوې ډلې به له حقه ستا د لار ورکۍ هوډ کړی و، چې تا به پر بې عدالتۍ پرېکړه کړې وای، خو په حقيقت کې هغوی يوازې ځانونه لار ورکي کوي، ځکه د هغوی د لار ورکۍ هڅه خپله دوی ته ور ګرځي او د الله د ساتنې له امله تاته زيان نشي رسولای، الله پر تا قرآن او سنت نازل کړل او تاته يې لارښوونه او رڼا دروښودل چې مخکې نه وو درته معلوم، او د الله پېرزوينه پر تا د نبوت او ساتنې له امله ډېره لويه ده.

نشته هیڅ خیر په ډیرو هغو خبرو کې چې خلک یې پټې کوي، او هیڅ فایده ترې نه وي، مګر که د دوی خبرې په صدقې باندې امر کول وي، او یا د خیر کار وي چې شرعې پرې راتګ کړی وي او عقل پرې دلالت کوي، او یا د دوو جګړه مارانو ترمنځ سولې ته بلنه او دعوت وي، او څوک چې دا کار کوي لپاره د لټولو د رضا د الله تعالی نو زر دی چې مونږ به ورکړو دې ته ثواب ډیر لوی.

او هغه څوک چې له پیغمبر - صلی الله علیه وسلم - سره عناد او ضد کوي او مخالفت یې کوي په هغه څه کې چې پیغمبر پرې راتګ کړی دی وروسته له هغه څخه چې حق ورته واضح شوی، او تابعداري وکړي د هغې لارې چې د مومنانو لاره نه وي، مونږ به پریږدو هغه لره او هغه څه چې د ځان لپاره یې غوره کړی، او مونږ ده ته د حق توفیق نه ورکوو د وجې د مخ اړولو د ده قصدا، او ننباسو به مونږ هغه لره اور د جهنم ته چې د دې ګرمي به ورته وررسیږي، او ډیر بد دی ځای د ورګرځیدلو د جهنمیانو لپاره.

یقینا الله تعالی نه بخښي دا چې شرک دې وکړی شي د هغه سره، بلکه همیشه به وي مشرک په اور کې، او بخښي ښکته له شرک څخه نور ګناهونه هر هغه چاته چې ویې غواړي په خپل رحمت او مهربانۍ سره، او څوک چې د الله تعالی سره څوک شریک کړي نو یقینا دا سړی د حق څخه بې لارې شوی او د هغه څخه ډیر زیات لرې شوی؛ ځکه چې ده خالق او مخلوق سره برابر کړي دي.

عبادت نه کوي دا مشرکان او نه رابلي د الله تعالی سره مګر بوتان چې نومولې يې دي د زنانه و په نومونو لکه لات او عزی، چې هیڅ فایده یې نه شوه وررسولی او نه یې ترې ضرر دفع کولی شو، او عبادت یې نه کاوه په حقیقت کې مګر د شیطان چې وتلی د الله تعالی د تابعدارئ څخه چې هیڅ خیر پکې نشته؛ ځکه چې همدغه شیطان دوی ته د بوتانو په عبادت امر کړی دی.

او له همدې امله الله تعالی دا له خپل رحمت څخه شړلی. او ویلي دي دې شیطان خپل رب ته په قسم سره: چې خامخا زه به ګرځوم د خپل ځان لپاره ستا د بندګانو څخه یوه برخه معلومه چې د حق څخه به یې اړوم.

او خامخا به زه بندوم دوی ستا له نیغې لارې څخه، او خامخا اچوم به دوی ته ارزوګانې په دروغجنو وعدو سره هغه چې دوی ته خپله ګمراهې خایسته کوي، او خامخا امر به کوم دوی ته په غوڅولو د غوږونو د څارویو لپاره د حرامولو د هغه څه چې الله تعالی حلال کړي، او خامخا زه به امر کوم دوی ته په بدلولو د پیدايښت د الله تعالی او د هغه په فطرت (دین)، او هر هغه څوک چې ونیسې شیطان لره په دوستۍ چې دوستي ورسره کوي او تابعداري يې کوي نو یقینا تاوان یې وکړ په تاوان ښکاره سره له وجې د دوستۍ کولو نه د رټلي شوي شیطان سره.

وعدې کوي له دوی سره شیطان د دروغو وعدې، او ارزوګانې اچوي دوی ته د دروغو ارزوګانې، او وعدې نه کوي د دوی سره وعدې مګر باطلې چې حقیقت یې نشته.

دغه کسان چې د شیطان د قدمونو تابعداري کوي او د هغه څه تابعداري کوي چې شیطان ورته پرې مهلت ورکوي؛ ځای د اوسیدو د دوی اور د جهنم دی چې نه به مومي له هغه څخه ځای د تیښتې چې پناه ورته ویسي.

او هغه کسان چې ایمان یې راوړی دی په الله تعالی او نیک عملونه یې کړي دي چې نزدې کوونکي دي الله تعالی ته، خامخا داخل به کړو مونږ دوی لره جنتونو ته چې بهیږې به ویالې (نهرونه) د هغې د ماڼیو لاندې، همیشه اوسیدونکي به وي دوی په هغې کې همیشه، وعده د الله تعالی له طرفه، او د هغه لوی ذات وعده حق وي، نو پس هغه خلاف نه کوي د وعدې، او نشته هیڅوک ډیر ریښتوني د الله تعالی څخه په وینا کې.

نه دی کار د خلاصي او د کامیابۍ موافق د هغه څه سره چې تاسو یې ارزو لرئ -ای مسلمانانو- او نه موافق او تابع د هغه چې اهل کتاب (یهود او نصاری) یې ارزو لري، بلکه دا کار تابع د عمل دی، نو پس هغه څوک چې وکړي ستاسو څخه ناوړه کار جزا به ورته پرې ورکړل شي په ورځ د قیامت، او بیا به نه مومې د ځان لپاره پرته له الله تعالی څخه څوک دوست چې دې ته څه خیر ورسوي، او نه څوک مددګار چې ضرر ترې دفع کړي.

او هر هغه څوک چې وکړي د نیکیو د کارونو څخه که نر وي او که زنانه وي او حال دا چې ایمان لرونکی وي په الله تعالی باندې په حقه سره نو پس دغه هغه خلک دي چې یوځای کړي دي ایمان او نیک کار؛ ننوځې به جنت ته، او نه به شي کمیدلی د دوی د عملونو د ثواب څخه هیڅ شی، او اګر که وي د دوی دغه عمل په لږوالي کې د خرما د زړې د هغه تور داغ په اندازه.

او نشته هیڅوک ډیر ښایسته په اعتبار د دین سره د هغه چا څخه چې غاړه يې ایښودي وي الله تعالی ته په پټه او ښکاره او خالص کړی یې دی نیت خپل الله تعالی ته، او ښه یې کړي وي، په خپل عمل کې په تابعدارۍ د شرعې، او تابعداري یې کړی وي د دین د ابراهیم علیه السلام هغه چې هغه اصل دی د دین د محمد صلی الله علیه وسلم اوړیدونکی وي له شرک او کفر څخه توحید او ایمان ته. او غوره کړی دی الله تعالی خپل پیغمبر ابراهیم علیه السلام په پوره مینې سره په ټولو مخلوقاتو کې.

او یوازي خاص الله تعالی لره ده بادشاهي او اختیار د هغه څه چې په اسمانونو کې دي او په ځمکه کې دي، او دی الله تعالی په هر شي باندې ګیره اچوونکی د خپلو مخلوقاتو څخه په علم، قدرت او تدبیر سره.

او پوښتنه کوي ستا څخه -ای پیغمبره- د مېرمنو او د هغوی د حقونو په اړه چې د هغوی لپاره دي او په هغوی چې کوم حقونه دي، ته ورته ووایه: الله تعالی بیانوي تاسو ته هغه څه چې تاسو يې پوښتنه کړې ده، او بیانوي تاسو ته هغه څه چې لوستلی کیږي په تاسو باندې په قران کریم کې، د هغه مېرمنو د یتیمانو په اړه چې ستاسو د تصرف لاندې دي، او تاسو ورته هغه مهر او یا میراث نه ورکوئ چې الله تعالی ورته مقرر کړي دي، او تاسو د هغوی په نکاح کولو کې رغبت هم نه لرئ، او بندوئ يې له نکاح څخه چې طمع کوونکي یاست د هغوی په مال کې، او بیانوي(الله) تاسو ته هغه چې په تاسو لازم دي په باره د کمزورو ماشومانو کې، د ورکولو د حق د هغوی له میراث څخه، او دا چې تاسو ظلم ونه کړئ په هغوی په تسلط کولو باندې د هغوی په مالونو، او بیانوي تاسو ته دا چې واجب دي ودریدل (څارنه کول) د یتیمانو په عدل سره په هغه طریقه چې مناسب وي د هغوی د حالاتو سره په دنیا او اخرت کې، او هغه چې کوئ تاسو د کوم خیر کار یتیمانو سره او نور چا سره نو پس بیشکه الله تعالی ښه پوهه دی په هغه باندې، او خامخا به درله په هغه بدلې درکړي.

او که چیرته وویریږي یوه ښځه د خپل خاوند څخه په لویي کولو سره د هغې څخه او مینه او رغبت نه وي د هغې سره نو هیڅ ګناه نشته په دې دواړو چې د یو بل سره جوړه وکړي داسې چې ښځه د خپلو ځینو لازمي حقونو څخه تنازل وکړي لکه د نفقې او شپې تیرولو حقونه، او روغه جوړه دلته غوره ده دې دواړو لره د طلاق څخه، او یقینا پیداشوي دې نفسونه په حرص او بخل باندې، نو نه غواړي تنازل د خپلو حقونو څخه، نو پس مناسب دي دواړو ښځې او خاوند لره د دې خاصیت علاج کول په عادت کولو د خپلو نفسونو په بخښنې او نیکۍ کولو. او که چیرته تاسو په خپلو ټولو چارو کې نیکي او ښیګړه وکړئ، او د الله تعالی څخه وویریږئ په عملې کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو د هغه له نواهیو څخه، نو پس بیشکه الله تعالی په هغو کارونو چې تاسو يې کوئ خبردار دی، هیڅ شی په هغه باندې پټ نشې پاتی کیدلی، او خامخا به درله پرې بدله درکړي.

او هیچ چیرې تاسو نه شئ کولی -ای خاوندانو- چې پوره پوره عدل وکړئ د خپلو ښځو سره د زړه په کږیدلو کې، او اګر که تاسو په دې باندې حرص هم وکړئ؛ د هغو کارونو په وجه چې کیدای شي ستاسو د ارادې څخه بهر وي، نو بس تاسو مه کږیږئ په پوره کږیدلو سره د هغې ښځې څخه چې تاسو ورسره مینه نه لرئ نو بس تاسو يې پریږدئ د ځوړندې شوې ښځې په شان چې نه د خاوند والا وي چې حق ورله ادا کړي، او نه بې خاونده وي چې نکاح وکړي، او که چیرته تاسو سوله وکړئ په خپل منځ کې په داسې طریقه چې مجبور کړئ خپل ځانونه په هغه څه باندې چې نه يې غواړي د اداد کولو د حق د ښځې نه، او وویریږئ د ښځې باره کې د الله تعالی څخه، نو پس بیشکه الله تعالی دی بخښنه کوونکی رحم کوونکی.

او که مېړه او مېرمن د طلاق او خلعې له امله له يوبل بېل شي، الله به هر یو په خپله پراخه پېرزوينه غني او بې پروا کړي او الله د پراخه پېرزويينې او لورېينې څښتن دی او په تدبير او تقدير کې يې حکيم دی.

او خاص یوازې الله تعالی لره دی اختیار او بادشاهي د هغه څه چې په اسمانونو او ځمکو کې دي او واک او اختیار د هغه څه چې د دې دواړو ترمنځ دي، او بیشکه مونږ کلک حکم کړی اهل کتابو ته د یهودو او نصارو څخه، او حکم مو کړی تاسو ته په عملي کولو د حکمونو د الله تعالی او په ځان ساتلو سره د نواهیو د الله تعالی څخه، او که چیرته تاسو کفر وکړئ په دې حکم باندې نو تاسو ضرر نشئ رسولی مګر خپلو ځانونو ته، نو پس بیشکه الله تعالی بې حاجته دی ستاسو د طاعت څخه، نو خاص د هغه لپاره دی واک او اختیار د هغه څه چې په اسمانونو او ځمکو کې دي، او هغه بی حاجته دی د ټولو مخلوقاتو څخه، ستایل شوی دی په ټولو صفتونو او کارونو کې.

او یواځې الله تعالی لره دی اختیار او بادشاهي د هغه څه چې په اسمانونو او ځمکو کې دي، مستحق د دې دی چې تابعداري یې وکړی شي، او کافي دی الله تعالی ذمه وار د برابرولو د ټولو چارو د خپلو مخلوقاتو.

که وغواړي نو مړه به کړي تاسې ټول -ای خلکو- او رابه ولې نور خلک په غیر ستاسو څخه چې د هغه تابعداري به کوي او نافرماني به يې نه کوي، او دی الله تعالی په دې باندې قدرت لرونکی.

څوک چې ستاسو څخه -ای خلکو- غواړي په خپل عمل باندې یوازې د دنیا ثواب، نو پس پوهه شئ چې د الله تعالی سره شته ثواب د دنیا او اخرت، نو بس ودې غواړي ثواب د دې دواړو، او دی الله تعالی اوریدونکی ستاسو د خبرو، لیدونکی دی ستا د کارونو، او خامخا به درله پرې بدله درکړي.

ای هغه کسانو چې ایمان مو په الله تعالی راوړی او د هغه د رسول تابعداري موکړې ده، شئ تاسې ولاړ په انصاف سره په ټولو حالاتو کې، ادا کوونکي ګواهۍ لره په حق باندې د هر چا سره، او اګر که دا تقاضا کوي چې تاسو په خپلو ځانونو هم په حق سره اقرار وکړئ، او یا په خپل مور او پلار او ستاسو په خپلوانو، او بار دې نه کړي غریبي د یو کس او مالداري د هغه تاسو لره په ګواهۍ کولو او یا په پریښودولو د ګواهۍ، پس الله تعالی ډیر خیر غوښتونکی دی غریب او مالداره لره ستاسو څخه او ډیر پوهه دی د هغوی په مصلحتونو، نو بس تاسو تابعداري مه کوئ د خواهشاتو په ګواهۍ کولو کې د دې لپاره چې د حق څخه کاږه نه شئ په ګواهۍ کې، او که چیرته تاسو بدله کړله ګواهي چې په سمه طریقه مو ادا نه کړه، او یا مو د هغې د ادا کولو څخه مخ واړاوه؛ نو پس الله تعالی په هغو کارونو چې تاسو يې کوئ خبردار دی.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی دی مضبوط شئ په خپل ایمان ستاسو په الله تعالی او د هغه په رسول، او په هغه قران چې رالیږلی یې دی په خپل پیغمبر، او په هغو کتابونو چې رالیږلي یې دي په پیغمبرانو مخکې له دې پیغمبر څخه، او هر هغه څوک چې کفر وکړي په الله تعالی او د هغه په ملایکو او د هغه په کتابونو او د هغه په پیغمبرانو او په ورځ د قیامت؛ نو په تحقیق سره لرې شو د نیغې لارې څخه په لري والی لوی سره.

یقینا هغه کسان چې تکرار شوی د هغوی څخه کفر وروسته د ایمان څخه، داسې چې ایمان یې راوړی دی بیا ترې اوختي (مرتد شوي)، بیا یې ایمان راوړی، بیا ترې اوختي (مرتد شوي)، او بیا کلک پاتې شوي په خپل کفر باندې او مړه شوي دي په هغه باندې؛ نه دی الله تعالی چې وبخښې دوی ته ګناهونه د دوی، او نه دی الله تعالی چې توفیق ورکړي دوی ته نیغې لارې ته هغه چې الله تعالی ته رسیدونکې لار ده.

زیری ورکړه -ای پیغمبره- منافقانو ته هغه کسان چې ښکاره کوي ایمان لره، او پټوي کفر، چې یقینا د دوی لپاره د الله تعالی په نیز د قیامت په ورځ عذاب دردوونکی دی.

دا عذاب ځکه دی چې دوی نیولي وو کافرانو لره مددګاران او دوستان په غیر له مومنانو نه، او یقینا تعجب دی دې کار لره چې دوی یې ګرځولی چې دوستانه ورسره کوي، آیا دوی لټوي د دوی سره قوت او ساتنه د دې لپاره چې په دې باندې اوچت شي؛! نو پس قوت او ساتنه ټول خاص الله تعالی لره دي.

او په تحقیق سره رالیږلي و الله تعالی په تاسو -ای مومنانو- په قران کریم کې دا چې کله تاسو کینئ په یو مجلس کې او واورئ په دې کې د هغه چا خبرې چې کفر کوي په الله تعالی او د هغه په آیتونو مسخرې کوي؛ نو پس واجب دې په تاسو باندې پریښودل د کیناستلو د هغوی سره او ګرځیدل د هغوی د مجلسونو څخه، تر دې چې خبرې وکړي نورې خبرې پرته د کفر کولو نه د الله تعالی په آیتونو او د مسخره کولو نه په هغې باندې، تاسو که په دغه وخت کې ورسره کیناستئ په حالت د کفر کولو په آیتونو د الله تعالی او په حالت د مسخرو کولو په هغې باندې وروسته د اوریدلو ستاسو نه هغې لره نو تاسو به هم د هغوی په شان شئ په خلاف کولو کې د حکم د الله تعالی؛ ځکه چې تاسو د الله تعالی نافرمانې کړې په کیناستلو ستاسو لکه څرنګه چې هغوی په کفر کولو سره د الله تعالی نافرماني کړې ده، بیشکه الله تعالی به خامخا راجمع کړي منافقان هغه کسان چې اسلام ښکاره کوي او کفر پټوي د کافرانو سره په اور د جهنم کې د قیامت په ورځ.

هغه کسان چې د دې انتظار کوي ترڅو تاسوته کومه ښېګڼه يا بدي ورسيږي، که تاسو ته د الله له لوري بريا وي او ولجې ترلاسه کړئ، هغوی درته وايي ايا موږ ستاسو سره نه وو؟ هلته حاضر وو چې تاسې حاضر واست، ترڅو له ولجې څه ترلاسه کړي، خو که کافرانو لره کومه برخه وي، هغوی ته وايي، ايا ستاسو چارې مو پر غاړه نه وې، په پاملرنه او مرسته پر تاسو چاپېر نه وو او له مؤمنانو مو ستاسو په مرسته کولو او د هغوی په پرېښودلو ستاسو ملاتړ ونه کړ؟! الله به د ټولو ترمنځ د قيامت په ورځ پرېکړه کوي، چې مؤمنانو ته به جنت ته په ننه اېستلو بدله ورکړي او منافقانو ته د اور تر ټولو ښکته کندې ته په ننه اېستلو سره، او د قيامت په ورځ به منافقانو ته د مؤمنانو پر خلاف هيڅ دليل ونه ګرځوي، بلکې ښه پايله به د مؤمنانو لپاره وي ترڅو چې هغوی پر شريعت عمل کوونکي او په ايمان کې رېښتيني وي.

پرته له شکه منافقان د ايمان په ښکارولو او کفر په پټلو الله ته دوکه ورکوي او هغه د دوی د دوکې ځواب ورکوي، چې د هغوی د کفر سربېره یې وينې خوندي کوي او په آخرت کې سخته سزا ورته چمتو کوي، هغوی چې کله لمانځه ته پورته کيږي؛ نو له لمانځه کرکه کوونکي پورته کيږي، يوازې خلکو ته ځانونه ښايي او له هغوی درناوی غواړي، له الله سره اخلاص نه کوي او الله نه يادوي مګر ډېر کم چې کله مومنان وويني.

دا منافقان ګډوډ دي په شک کې دي، نو نه دوی د مومنانو سره دي په پټه او ښکاره او نه د کافرانو سره دي، بلکه په ښکاره ډول د مومنانو سره دي او په پټه د کافرانو سره دي، او څوک چې الله تعالی ګمراه کړي نو پس هیڅکله به ته بیانه مومې -ای پیغمبره- دې لره لار د هدایت د ګمراهۍ څخه.

ای هغه کسانو چې په الله تعالی مو ایمان راوړی او د هغه د پیغمبر تابعداري مو کړې، تاسو مه نیسئ په الله تعالی باندې کفر کوونکي خلک خالص دوستان چې دوستانه ورسره کوئ پرته له مومنانو څخه، آیا تاسو غواړئ په خپل دې کار سره چې وګرځوئ د الله تعالی لپاره په تاسو باندې دلیل ښکاره چې دلالت کوونکی وي ستا په مستحق کیدلو د عذاب؟!.

یقینا منافقان چې دي خامخا وبه ګرځوي الله تعالی دوی په لاندې ځای د اور کې په ورځ د قیامت، او هیچری به ته بیانه مومې دوی لره څوک مددګار چې د دوی نه عذاب بچ کړي.

مګر هغه کسان چې وګرځې د خپل منافقت څخه الله تعالی ته په توبې سره، او خپل باطن اعمال د شرعې موافق برابر کړي، او منګولې ولګوي د الله تعالی په لوظ باندې، او خالص کړي خپل عملونه یوازي الله تعالی ته پرته له ځان ښودنې (ریا) څخه، نو دغه کسان چې دا يې صفات دي، وي به دوی د مومنانو سره په دنیا او اخرت کې، او زر دی چې وربه کړي الله تعالی مومنانو ته ډیر ثواب.

هیڅ ضرورت نشته الله تعالی ته ستاسو په عذاب درکولو کې که چیرته تاسې د هغه شکر ادا کړئ او په هغه باندې ایمان ولرئ، نو هغه لوی ذات نیکي کوونکی مهرباني کوونکی دی، لیکن تاسو ته ستاسو په ګناهونو سزا درکوي، نو که خپل عمل مو برابر کړ، او د هغه په نعمتونو مو شکر وویسته، او په هغه مو ښکاره او پټ ایمان راوړ، نو هیڅ عذاب نه درکوي، او دی الله تعالی شکر قبلوونکی د هغه چا څخه چې د الله تعالی په نعمتونو اعتراف وکړي نو هغوی لره پرې ډیر ثواب ورکوي، پوهه دی په ایمان د خپل مخلوق، او خامخا وربه کړي هر یو ته بدله په خپل عمل.

الله تعالی نه خوښوي ښکاره ویل د بدې وینا، بلکه بده یې ګڼي او ویره پرې ورکوي، مګر که په چا باندې ظلم شوی وي نو جایز دي ورلره چې ښکاره وکړي بده وینا؛ لپاره د شکایت کولو د ظالم څخه او ښیرې کول هغه ته او بدله ورکول د هغه د وینا په شان، لیکن د مظلوم صبر کول ډیر غوره دي د ښکاره کولو د وینا څخه، او دی الله تعالی اوریدونکی ستاسو ویناګانو لره، پوهه دی ستاسو په نیتونو، نو ځان وساتئ له بدې وینا څخه او یا د قصد کولو د بدې وینا.

که تاسو ښکاره کوئ څه خیر که وینا وي او که کار، او که یا یې پټوئ، او یا تاسو بخښنه کوئ هغه چاته چې ستاسو سره یې بد کړي وي؛ نو بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی قدرت والا دی، نو پس شي دې بخښنه ستاسو د اخلاقو څخه، شاید چې الله تعالی تاسو ته بخښنه وکړي.

پرته له شکه هغه کسان چې پر الله يې کفر کړی او د هغه پر رسولانو يې کفر کړی او غواړي د الله او د هغه د رسولانو ترمنځ بېلوالی راولي داسې چې پر هغه ايمان راوړي او رسولان يې درواغجن ګڼي او وايي: موږ پر ځينو رسولانو ايمان لرو او له ځينو يې نټه کوو او غواړي د کفر او ايمان ترمنځ لار غوره کړي، هغوی هسې وهم کوي چې دغه لار به يې خوندي کړي.

دغه کسان چې دا لار اختیاروي دوی ریښتوني کافران دي؛ دا ځکه چا چې کفر وکړ په ټولو پیغمبرانو او یا په ځینو، یقینا ده کفر وکړ په الله تعالی او د هغه په ټولو پیغمبرانو، او بیشکه مونږ تیار کړی کافرانو لره عذاب سپکوونکی په ورځ د قیامت، دا سزا د دوی ده د وجې د تکبر کولو د دوی د ایمان راوړلو نه په الله تعالی او د هغه په پیغمبرانو.

او هغه کسان چې په الله تعالی یې ایمان راوړی او هغه یې یواځې ګڼلی، او هیڅوک یې د هغه سره ندی شریک کړی، او تصدیق یې کړي (منلي یې دي) د هغه ټول پیغمبران، او جداوالی یې نه دی کړي په مابین د هیڅ یو کې د دوی څخه لکه څرنګه چې کافران خلک کوي، بلکه ایمان یې راوړی په ټولو؛ دغه کسان چې دي زر دی چې وربه کړي الله تعالی دوی ته ثواب لوی، بدله د دوی د ایمان راوړلو او نیکو عملونو کولو د وجې د ایمان نه، او دی الله تعالی بخښنه کوونکی هغه چاته چې رجوع ورته وکړي په توبی سره د خپلو بندګانو څخه، رحم کوونکی دی په هغوی.

غواړي ستا څخه -ای پیغمبره- یهودیان چې ته راوړي دوی ته کتاب د اسمان څخه په یو ځل لکه څرنګه چې موسی علیه السلام راوړی و، نو دا به ستا د رښتینولۍ نښه شي، نو ته د دوی څخه دا خبره غټه مه ګڼه، یقینا غوښتلی و پخوانیو مشرانو د دوی د موسی علیه السلام څخه غټ د هغه نه چې دوی ستا څخه غوښتلي، کله چې هغوی غوښتلي و د موسی علیه السلام څخه چې وښایې دوی ته الله تعالی ښکاره، نو ونیول دوی لره چیغی (تندر) چې سزا وه د دوی لپاره په سبب د هغه ګناه چې دوی کړې وه، بیا الله تعالی بیرته راژوندي کړل، نو بیا يې د سخې بندګي شروع کړه پرته له الله تعالی څخه وروسته د هغه نه چې راغلی و دوی ته ښکاره دلیلونه چې دلالت کوونکي و په یواځې والي د الله تعالی او په یواځي ګڼلو د هغه په ربوبیت او الوهیت کې، بیا مونږ بخښنه وکړه دوی ته، او ورموکړه موسی علیه السلام ته ښکاره غلبه په خپل قوم باندې.

او پورته کړی و مونږ د پاسه د دوی نه غر په سبب د اخیستلو د مضبوط لوظ چې تاکید کوونکی و په هغوی لپاره د ویرولو چې عمل وکړي په هغه څه چې په دې کې وو، او مونږ وویل دوی ته وروسته د پورته کولو د غر څخه: ننوځئ تاسو دروازې د بیت المقدس ته سجده کوونکې په ټیټولو د سرونو، نو دوی ننوتل په داسې حال کې ښویدل په خپلو کوناټو باندې، او مونږ وویل دوی ته: تاسو تیری مه کوئ په کولو د ښکار سره په ورځ د خالي (شنبې) کې، نو نه وو د دوی څخه مګر دا چې تیری یې وکړ او ښکار یې وکړ، او مونږ اخیستی و په دوی باندې سخت مضبوط لوظ په دې خبرې سره، نو دوی مات کړ هغه لوظ چې د دوی څخه اخیستلی شوی و.

هغوی مو له خپلې لورېينې لېرې کړل، ځکه هغوی خپله ټينګه ژمنه ماته کړه، د الله له آيتونو يې نټه وکړه، د نبيانو د وژلو جرئت يې وکړ او محمد صلی الله عليه وسلم ته يې وويل: زموږ زړونه په داسې پرده کې دي چې ستا وينا نه اوري، خو چاره داسې نه وه لکه هغوی چې ويل، بلکې الله د هغوی د کفر له امله د هغوی پر زړونو مهر ولګاوه چې هيڅ ښېګڼه نه ورته رسيږي؛ نو ډېر لږ داسې ايمان راوړي چې ګټه ورته نه رسوي.

او مونږ دوی د خپل رحمت څخه وشړل په سبب د کفر د دوی او په سبب د ویشتلو د دوی مریم علیها السلام لره په بدکارۍ (زنا) باندې په دروغو او بهتان سره.

او مونږ لعنت کړی په دوی (د خپل رحمت څخه مو شړلي) په سبب د وینا د دوی چې فخر کوونکي دي په دروغو سره: یقینا مونږ وژلی مسیح عیسی ځوی د مریم چې د الله تعالی رسول دی. او حال دا چې نه و وژلی دوی هغه لره لکه څرنګه چې دوی دعوی کوي او نه يې په دار کړی و، لیکن یو سړی یې وژلی و چې الله تعالی په هغه باندې د عیسی علیه السلام شکل اچولی وو او هغه يې په دار کړی و، نو دوی دا ګمان وکړ چې دا وژل شوی کس عیسی علیه السلام دی. او هغو کسانو چې د عیسی علیه السلام د قتل دعوی یې کړې وه د یهودیانو څخه او هغو کسانو چې دوی ته سپارلی و له نصاراو څخه، دواړه ډلې په حیرانتیا کې دي د حال د هغه نه او په شک کې دي، نو نشته دوی لره په عیسی علیه السلام باندې څه علم، بلکه دوی د ګمان تابعداري کوي، او بیشکه ګمان چې دی نشې بی حاجته کولی د حق څخه هیڅ شي، او دوی نه وو وژلی عیسی علیه السلام، او هیڅکله يې په دار کړی هم نه و.

بلکه خلاص کړی دی الله تعالی عیسی علیه السلام د دوی د چل څخه، او پورته کړی الله تعالی هغه خپل ځان ته په بدن او روح سره، او دی الله تعالی زورور په خپله بادشاهۍ کې، هیڅوک پرې نشې غالب کیدلی، حکمت والا دی په خپل تدبیر او قضا او شرع کې.

او نشته هیڅ یو کس د اهل کتابو څخه مګر خامخا ایمان به راوړي په عیسی -علیه السلام- باندې وروسته د راښکته کیدلو د هغه نه په اخر وخت کې مخکې د هغه له مرګ څخه، او په ورځ د قیامت به وي عیسی -علیه السلام- ګواهي کوونکی د هغوی په عملونو؛ چې کوم د هغې نه د شرعې سره برابر وو او کوم د شرعې مخالف وو.

نو په سبب د ظلم د یهودیانو مونږ حرام کړی وو په دوی باندې ځینې له پاکو خوراکونو څخه هغه چې حلال وو د دوی لپاره، نو مونږ حرام کړل په دوی باندې هر یو نوک لرونکی (ځناور)، او له غوایانو او ګډو(میږو) څخه مو حرامې کړلې په دوی باندې وازدې د هغې مګر هغه وازده چې بار کړي وي شاګانو د دی څارویو، او په سبب د بندولو د دوی خپل نفسونو لره او بندولو د دوی نورو خلکو لره د الله تعالی له لارې څخه، تر دې چې خیر ښېګڼې څخه مخنیوی کول د دوی خوی او خصلت وګرځیدل.

او په سبب د دوی د معاملې کولو په سود سره وروسته له هغه څخه چې الله تعالی يې د ورکولو اخیستلو څخه منع کړي وو، او په سبب د اخیستلو د مالونو د خلکو په غیر د شرعي حق څخه، او تیار کړی مونږ کافرانو لره د دوی څخه عذاب دردناک.

لیکن پاخه خلک چې مضبوط دي په علم کې له یهودیانو څخه، او مومنان خلک تصدیق کوي په هغه کتاب چې نازل شوی دی تاته -ای پیغمبره- له قران څخه، او تصدیق کوي په هغه چې نازل شوي دي له کتابونو څخه ستا څخه مخکې پیغمبرانو باندې لکه تورات او انجیل، او قایموي لمانځه لره، او ورکوي د خپلو مالونو زکاتونه، او تصدیق کوي په الله تعالی باندې چې لایق د عبادت دی یواځې هیڅ شریک ورله نشته، او تصدیق کوي په ورځ د قیامت؛ دغه کسان چې دا صفتونه لري زر دی چې وربه کړو مونږ دوی ته ثواب لوی.

اې رسوله پرته له شکه تاته مو همداسې وحي وکړه لکه له تا مخکې نبيانو ته مو چې کړې وه، نو ته له رسولانو کوم نوی نه يې، نوح ته مو وحي وکړه، او هغو نبيانو ته مو وحي وکړه چې له هغه وروسته راغلي وو، ابراهيم او د هغه زامنو اسماعيل او اسحاق ته او د اسحاق زوی یعقوب ته او اسباط هغو نبيانو ته مو وحي وکړه چې د بني اسرائيلو په دوولسو قبيلو کې د يعقوب عليه السلام له زامنو څخه وو، عيسی، ایوب، يونس، هارون او سليمان ته مو وحي وکړه او داود ته مو زبور کتاب ورکړ.

او لیږلي وو مونږ نور پیغمبران چې مونږ يې احوال په تاباندې په قران کریم کې ذکر کړي، او لیږلي مو دي نور پیغمبران چې مونږ د هغوی احوال (قصې) تاته نه دي ذکر کړي، او مونږ د هغوی نه یادول د حکمت د وجې پریښې، او خبرې کړې الله تعالی موسی -علیه السلام- سره په پیغمبرۍ -په غیر د واسطې څخه- خبرې حقیقې چې څنګه د الله رب العزت د شان سره مناسب دي چې دا عزت وو د موسی -علیه السلام- لپاره.

مونږ لیږلی وو دا پیغمبران زیری ورکوونکي په ښایسته ثواب سره د هغه چا لپاره چې په الله تعالی یې ایمان راوړی، او ویره ورکوونکي د هغه چا لپاره چې په هغه یې کفر کړی د عذاب دردناک څخه، تر دې چې نشې د خلکو لپاره څه دلیل (بهانه) په الله تعالی باندې وروسته د لیږلو د پیغمبرانو څخه چې هغه عذر کې پیش کوي، او دی الله تعالی زورور په خپله بادشاهۍ کې حکمت والا دی په خپله فیصله او قضا کې.

که چیرته یهودیان کفر کوي په تا باندې نوبیشکه الله تعالی ستا تصدیق کوي په صحت (رښتینوالي) د هغه څه چې تاته راغلي -ای پیغمبره- د قران کریم څخه، رالیږلی یې دی په دې کې خپل هغه علم چې غوښتل یې چې خبر کړي په دې باندې خپل بندګان د هغه څه نه چې خوښ یې ګڼې او راضی کیږی پرې او یا یې بد ګڼې او رد کوی یې، او ملایکې هم ګواهي کوي په رښتینولۍ د هغه څه چې تا پرې راتګ کړی سره د ګواهۍ د الله تعالی، او کافي دی الله تعالی ګواهي کوونکی، نو د هغه ګواهي کافی ده د نورو خلکو له ګواهۍ څخه.

بیشکه هغه کسان چې کفر یې کړی ستا په پیغمبرۍ، او خلک یې بند کړي له اسلام څخه بیشکه لرې شوي د حق څخه په لري والي ډیر سره.

بیشکه هغه کسان چې کفر یې کړی په الله تعالی او د هغه په پیغمبرانو، او ظلم یې کړی په خپلو ځانونو په پاتې کیدلو د هغې په کفر باندې، نه دی الله تعالی چې وبخي دوی ته څه چې دوی پکې دې د کفر څخه، او نه دی چې وروبه ښایې دوی ته داسې لار چې دوی دالله تعالی د عذاب څخه خلاص کړي.

مګر (روانه وي به دوی) په هغه لار چې رسیدونکې ده جهنم ته تل به وي دوی په دې کې همیشه، او دی دا کار په الله تعالی باندې اسان، نو پس هغه لره نشې عاجز کولی هیڅ شي.

ای خلکو بیشکه راغلی تاسو ته پیغمبر محمد -صلی الله علیه وسلم- په هدایت او حق دین سره د الله تعالی له طرفه، نو ایمان راوړئ په هغه څه چې هغه تاسو ته راوړي دا به غوره وي تاسو لره په دنیا او اخرت کې، او که چیرته تاسو کفر وکړئ په الله تعالی نو بیشکه الله تعالی بی حاجته دي ستاسو د ایمان څخه، او هیڅ ضرر نشې رسولی هغه ته ستاسو کفر کول، ځکه چې د هغه لپاره دی اختیار د هغه څه چې په اسمانونو کې دي، او د هغه لپاره دی اختیار د هغه څه چې په ځمکه کې دي او د هغه څه چې د دی دواړو ترمنځ دي، او دی الله تعالی پوهه په هغه چا چې مستحق وي د هدایت نو اسانوی يې ورته، او په هغه چا هم پوهه دې چې مستحق يې نه وي نو پټوي يې د هغه څخه، حکمت والا دی په خپلو ویناګانو او کارونو کې او په خپلی شرع او تقدیر کې.

ته ووایه -ای پیغمبره- نصاراو ته چې د انجیل والا دي: تاسو په خپل دین کې د حد څخه تیری مه کوئ، او مه وايې په الله تعالی باندې د عیسی -علیه السلام- باره کې مګر د حق خبره، بیشکه مسیح زوی د مریم د الله تعالی پیغمبر دی رالیږلی یې دی په رښتیا سره (لپاره د ښکاره کولو د حق)، پیداکړی یې دی په خپلې هغې کلمې چې جبریل علیه السلام یې پرې رالیږلی وو مریم ته، او هغه دا خبره وه: کُن (شه)، نو پیدا شو، او دا یو پوکی وو د الله تعالی له طرفه چې پوکلی وو جبریل علیه السلام د الله تعالی په امر، نو تاسو ایمان راوړئ په الله تعالی او د هغه په ټولو پیغمبرانو پرته د جداوالې نه د هغوی ترمنځ، او تاسو مه وايئ: چې د عبادت لایق (معبودان) درې دي، منع شئ د دې دروغجنې او فاسدې وینا څخه دا منع کیدل به غوره وي تاسو لره په دنیا او اخرت کې، بیشکه الله تعالی یوازې حقدار د بندګۍ دی پاک دی د شریک او زوی څخه، او هغه بی حاجته ذات دی، د هغه لپاره دی اختیار د اسمانونو او اختیار د ځمکې او اختیار د هغه څه چې د دې دواړو ترمنځ دي، او بس (کافي) دی الله تعالی کار چلوونکی او کار جوړوونکی د هغه څه چې په اسمانونو او ځمکه کې دي.

بد نه ګڼي عیسی زوی د مریم او نه ځان بندوي د دې خبری نه چې دا دې د الله تعالی بنده وي، او نه (بد ګڼې) هغه ملایکې چې الله تعالی ځان ته نزدې کړي، او د هغوی مرتبه یې اوچته کړې چې دوی دې د الله تعالی بندګي کوونکي وي، نو څرنګه تاسو عیسی -علیه السلام- د عبادت وړ ګڼئ؟! او څرنګه مشرکان خلک ملایکو لره د عبادت مستحقې ګڼي؟! او چا چې د الله تعالی د عبادت څخه سرغړونه وکړه، او د هغه څخه یې ځان اوچت وګاڼه نو بیشکه الله تعالی به خامخا راجمع کړي ټول خلک خپل طرف ته د قیامت په ورځ، او بدله به ورکړي هر چاته چې د څه شې مستحق وي.

نو هغه کسان چې ایمان یې راوړی دی په الله تعالی او تصدیق یې کړی د هغه د پیغمبرانو، او عملونه یې کړي نیک عملونه خالص د الله تعالی لپاره د هغه د شرعې موافق، نو خامخا ورکوي به ورته پوره پوره ثوابونه د هغوی د عملونو چې هیڅ به ترې نشې کمیدلی، او خامخا زیاتي به ورکوي سره د دې نه د خپل فضل او مهربانۍ څخه، او هر هغه کسان چې مخ یې اړولی د الله تعالی د عبادت او تابعدارۍ څخه او لویي او تکبر یې کړی، نو عذاب به ورته ورکړي عذاب دردناک، او پیدا به نه کړي د الله تعالی نه بغیر څوک چې دوستانه ورسره وکړي نو فایده ورته ورسوي، او پیدا به نه کړي څوک مددګار چې ضرر به ترې دفع کړي.

ای خلکو! په تحقیق سره راغلی تاسو ته ستاسو د رب له طرفه ښکاره دلیل چې هر قسم بهانه ختموي او هر قسم شبه لرې کوي -او هغه محمد صلی الله علیه وسلم دی- او رالیږلي مونږ تاسو ته واضحه (ښکاره) رڼا، او هغه دا قران کریم دی.

نو پس هغه کسان چې ایمان یې راوړی په الله تعالی او په قران کریم یې منګولې لګولې هغه قران چې د دوی په پیغمبر نازل شوی نو خامخا الله تعالی به پرې رحم وکړي په ننباسلو سره جنت ته، او زیات به کړي ورله ثواب او لوړې درجې په جنت کې، او توفیق به ورکړي د تللو په نیغې لارې هغه چې هیڅ کوږوالی پکې نشته، او هغه تلپاتې جنتونو ته د رسیدو لار ده.

تپوس کوي ستا څخه -ای پیغمبره!- چې دوی لره فتوی ورکړي په باره د میراث د کلالې (میرات) کې، او دا هغه کس دی چې مړ شي او نه یې پلار وي او نه یې اولاد، ته ورته ووایه: الله تعالی بیانوي حکم د دې باره کې: که چیرته مړ شي یو کس چې نه وي د هغه لپاره پلار او نه زوی، او د هغه لپاره وي سکه خور او يا د پلار د طرفه خور (علاتي خور) نو د دې لپاره دی نیم د هغه مال څخه چې ورور یې پریښې د فرض (مقررې برخې) په ډول، او د دې سکه ورور او یا د پلار له طرفه ورور (علاتي ورور) میراث وړي د هغه مال څخه چې پریښی دی د تعصیب په ډول که چیرته د دې سره صاحب فرض (د مقررې برخې) والا څوک نه وي، که چیرته ورسره د مقرر برخې والا وارث وي نو د دې څخه وروسته به باقي مال په میراث کې اخلي، نو که چیرته زیاتې وې سکه خویندې او یا علاتي خویندې -چې دوه یا د دوو څخه زیاتې وې- نو میراث به اخلي دوې دوه په دری برخه د ټول مال د فرض (مقررې برخې) په ډول، او که چیرته وو سکه وروڼه (او خویندې) او یا علاتي وروڼه (او خویندې) چې په دوی کې نارینه او زنانه وي نو بیا به میراث د تعصیب په ډول اخلې د دې قاعدې مطابق: (چې نارینه لره به وي په شان د برخې د دوو زنانو) داسې چې هر یو نارینه لره به د زنانه د برخې دوه چنده ورکیدی شي. بیانوي الله تعالی تاسو ته د کلالې (میرات) حکم او نور د میراث احکام د دې لپاره بیانوي چې تاسو په دې کې ګمراه نشئ، او الله تعالی په هر څه باندې پوهه دی، هیڅ شی په هغه باندې پټ نشي پاتی کیدلی.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی! پوره کړئ ټول هغه لوظونه چې کلک شوي دي ستاسو او ستاسو د خالق (الله تعالی) تر منځ، او ستاسو او د هغه د مخلوق (انسانانو) ترمنځ، او بیشکه حلال کړی الله تعالی تاسو ته - د وجې د رحمت نه په تاسو- چارپایان :(اوښان، غواګانې، پسونه) مګر هغه چې لوستلی شي په تاسو باندې د هغې حرمت، او مګر هغه چې حرام شوي په تاسو باندې د صحرا د ښکار څخه د احرام په حالت کې د حج یا عمرې لپاره، بیشکه الله تعالی فیصله کوي څه چې وغواړي د حلالوالي یا حراموالي د خپل حکمت موافق، نو نشته څوک مجبوروونکی هغه لره، او نشته څوک اعتراض کوونکی د هغه په حکم باندې.

اې هغو کسانو چې ايمان مو راوړئ د الله هغه محرمات حلال مه ګرځوئ چې د تعظيم امر يې درته کړی دی او د احرام له ممنوعاتو لکه ګنډلو جامو او د حرم له محرماتو لکه ښکار څخه ډډه وکړئ، او د حرم په مياشتو کې چې هغه ذوالقعده، ذوالحجه، محرم او رجب دي جنګ حلال مه ګرځوئ، او کوم څاروي چې حرم ته د هديې په ډول لېږل کيږي هغه په غصب، ورته کړنه، خپل ځای ته په نه رسېدلو سره حلال مه ګرځوئ ترڅو هملته د الله لپاره ذبحه کړل شي، هغه څاروی حلال مه ګرځوئ چې د دغې خبرې په ډاګه کولو لپاره د وړيو يا بل څه قلاده (غاړه کۍ) پرې وي چې دا هديه ده، او مه هغه بيت الله الحرام ته تلونکي حلال ګرځوئ چې د سوداګرۍ او الله رضا لټوي، او کله چې د حج او عمرې له احرام څخه حلال شوئ او له حرم څخه ووتلئ؛ نو که مو غوښتل ښکار وکړئ او د هغو خلکو کينه دې تاسې پر هغوی ظلم او د عدالت پرېښودلو ته نه اړ نه کړي چې تاسې يې له مسجد حرام څخه را ګرځولي یاست، اې مؤمنانو د هغه څه په ترسره کولو کې د يوبل مرسته وکړئ چې امر درته پرې شوی دی او د هغه څه په پرېښودلو کې چې ترې راګرځول شوي یاست، او په هغو ګناهونو کې له يوبل سره مرسته مه کوئ چې ترسره کوونکی يې ګناهکاريږي او مه د خلکو د وينو، مالونو او عزتونو پر وړاندې په تيري کې له يوبل سره مرسته کوئ او له الله څخه د هغه د پيروۍ په التزام او له ګناهونو يې په لېرې والي وډار شئ، پرته له شکه الله سخت سزا ورکوونکی دی هغه چا لره چې سرغړونه ترې کوي؛ نو له سرغړونې يې ووېرېږئ.

کوم څاروی چې پرته له ذبحه کولو مړ شي د هغه خوړل الله پر تاسې ناروا کړي دي او پر تاسې يې بهېدونکې وينه، د خوګ غوښه او هغه څه چې د ذبحې پر مهال له الله پرته د بل نوم پرې اخېستل شوی وي، په خپه کېدلو مردار شوی، په وهلو مردار شوی، له لوړځايه په لوېدلو مردار شوی او په ښکر وهل شوی او يا بل څه مردار شوی او يا دا چې څېروونکو ښکار کړی وي لکه زمری، پړانګ او لېوه، مګر دا چې له يادو شوو شيانو یې ژوندي ومومئ او ذبحه يې کړئ؛ نو هغه بيا ستاسو لپاره حلال دي او د بتانو لپاره ذبحه کړل شوي درباندې حرام کړل شوي دي او پر تاسې حرام کړل شوي چې په پيالو له غيبه قسمتونه ولټوئ، دا هغه ډبرې يا غشي دي چې پرې ليکل شوي وي: وکړه او يا مه کړه، نو کوم غشی يا ډبره چې ورته ووځي پر همغه عمل کوي، د دغو يادو ناروا شيانو ترسره کول د الله له پيروۍ وتل دي، نن هغه کسان چې کفر يې کړی دی ستاسو له دين څخه په ګرځېدلو کې نا هيلي شوي دي ځکه هغوی يې ځواک وليده، نو له هغوی مه وېرېږئ يوازې له ما ووېرېږئ، نن مو ستاسو لپاره ستاسو هغه دين بشپړ کړ چې هغه اسلام دی او پر تاسو مو خپله ښکاره او پټه پېرزوينه بشپړه کړه او اسلام مو د دين په توګه درته غوره کړ؛ نو له هغه پرته بل دين نه منم، څوک چې د لوږې څخه د مردارې خوړلو ته اړ شي پرته له دې چې هغه دې ګناه ته مائل وي؛ نو پر هغه په دې کار کې ګناه نشته، پرته له شکه الله بخښونکی مهربان دی.

تپوس کوي ستا څخه -ای پیغمبره!- ستا ملګري چې الله تعالی دوی لره د څه شي خوراک جایز کړی؟ ته ورته ووایه -ای پیغمبره!-: بیشکه حلال کړي الله تعالی تاسو ته ټول هغه شیان چې پاک وي د خوراکونو څخه، او جایز کړی یې دی هغه چې ښکار کړی وي هغه ښکاري چې ښودنه ورته شوي وي د داړو والاو څخه لکه سپي او پړانګان، او د پنجو والا لکه باښې، تاسو ورته ښکار ښایئ د هغه نه چې الله تعالی په تاسو احسان کړي چې هغه پوهه ده په طریقو د ښکار سره، تر دې چې داسې شي چې امر ورته وکړي خبره مني، او چې منعه يې کړي منعه کیږي، نو خورئ د هغه څه نه چې نیولی یې وي د ښکار څخه اګر که مړ کړی یې هم وي، او یادوئ نوم د الله تعالی د هغه د لیږلو په وخت کې، او وویریږئ د الله تعالی څخه په عملي کولو د هغه امرونو، او په ځان ساتلو د هغه له نواهیو څخه، بیشکه الله تعالی زر حساب کوونکی دی عملونو لره.

نن ورځ حلال کړی الله تعالی ستاسو لپاره خوراک د ټولو پاکو او خوندورو شیانو، او خوراک د حلالې د اهل کتابو د یهودو او نصاراو څخه، او حلال کړي یې دي ستاسو ذبیحې هغوی لره، او حلال ګرځولی ستاسو لپاره نکاح کول د ازادو پاک لمنو زنانه و سره له مومنانو څخه، او د ازادو پاک لمنو زنانه و سره د هغه چا نه چې کتاب ورته ورکړی شوی مخکې ستاسو څخه د یهودو او نصاراو څخه کله چې تاسو هغوی ته د هغوی مهرونه ورکړی، او تاسو ځان ساتونکي وئ د کولو د بدکارۍ څخه او نه یاستئ جوړوونکي معشوقو لره چې بدکاري (زنا) ورسره کوئ، او هر هغه څوک چې کفر وکړي په هغه څه چې الله تعالی جایز کړي د خپلو بندګانو لپاره د احکامو څخه نو یقینا برباد شو عمل د هغه د وجې د ورکیدو د شرط د هغه نه چې هغه ایمان دی، او دا کس به د قیامت په ورځ د تاوانیانو څخه وي د وجې د ننوتلو نه اور ته چې همیشه به وي په دې اور کې همیشه.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی، کله چې تاسو اراده وکړئ د پاڅیدلو لپاره د اداد کولو د لمانځه، او وئ تاسو بی اودسه په وړې بې اودسۍ سره نو اودس وکړئ داسې چې خپل مخونه پریمنځئ، او خپل لاسونه د څنګلو سره ووینځئ، او په خپلو سرونو مسح وکړئ، او ووینځئ خپلې پښې سره د پړکو (ښنګرو) هغه چې د پنډئ د جدا کیدو په ځای کې راوتلي، او که چیرته تاسو بی اودسه یاست په غټې بی اودسۍ سره نو بیا ولامبئ، او که چیرته تاسو مریضان یاست چې د مرض د زیاتیدو څخه ویریږئ او یا د هغه د روغیدو د وروستوالي نه ویریږئ، او یا مسافر یاست د صحتمندۍ په وخت کې، او یا بې اودسه یاست په وړه بی اودسۍ سره لکه د قضای حاجت په وجه، او یا بې اودسه یاست په غټې بې اودسۍ د وجې د کوروالي نه د زنانو سره، او بیانه مومئ اوبو لره وروسته د تالاش کولو د اوبو نه د دې لپاره چې ځان پرې پاک کړئ –نو قصد وکړئ مخ د ځمکې ته، او ویې وهئ په خپلو لاسونو سره، او راکاږئ په خپلو لاسونو او په خپلو مخونو باندې د دې نه، الله تعالی نه غواړی چې په تاسو باندې تنګستیا واچوي په خپلو حکمونو کې داسې چې په تاسو باندې د اوبو استعمالول لازمي کړي کله چې تاسو ته ضرر دررسوي، نو د هغه څخه عوض یې درته جایز کړ کله چې ګران وي استعمال د اوبو د وجې د مرض نه او د وجې د نشتوالي د اوبو نه لپاره د پوره کولو د خپل نعمت په تاسو باندې د دې لپاره چې تاسو شکر ادا کړئ د الله د نعمت په تاسو باندې، او د هغه ناشکري ونه کړئ.

او یاد کړئ نعمت د الله تعالی په تاسو باندې په هدایت کولو سره د اسلام طرف ته، او یاد کړئ لوظ د الله تعالی هغه چې ستاسو سره یې کړی و کله چې تاسو وویل په وخت د بیعت کولو د پیغمبر - صلی الله علیه وسلم – سره په غاړه کیښودلو او په تابعدارۍ کولو په اسانتیا او تکلیف کې: مونږ ستا وینا واوریدله او ستا د حکم تابعدارې مو وکړه، او وویریږئ له الله تعالی څخه په عملي کولو د هغه د اوامرو –او د هغه څخه د هغه لوظونه دي- او په ځان ساتلو سره د هغه له نواهیو څخه، بیشکه الله تعالی پوهه دی په هغه څه چې په زړونو کې دي، نو هیڅ شي پرې پټ نشې پاتی کیدلی.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی په الله تعالی او د هغه په رسول، شئ تاسې ولاړ په حقونو د الله تعالی په تاسو باندې لټوونکي یاست په دې سره مخ د الله تعالی، او شئ تاسو ګواهي ورکوونکي په عدل او انصاف سره نه په ظلم سره، او اړ دې نه باسي تاسو لره حسد او کینه د یو قوم په پریښودلو د عدل سره، نو عدل چې دی مطلوب دی د دوست او دښمن سره، پس د دواړو سره انصاف وکړئ، او عدل چې دی ډیر نزدې دی ویریدلو ته د الله تعالی څخه، او ظلم ډیر نزدې دی په اقدام او جرأت کولو سره د هغه په وړاندې، او وویریږئ د الله تعالی څخه په عملي کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو سره د هغه له نواهیو څخه، بیشکه الله تعالی خبردار دی په هغه څه چې تاسو یې کوئ، نه شي پټیدلی په هغه باندې هیڅ شي ستاسو د عملونو څخه، او خامخا به درله پرې بدلې درکوي.

وعده کړی الله تعالی – هغه ذات دی چې د وعدې خلاف نه کوي- د هغو کسانو سره چې ایمان یې راوړی په الله تعالی او د هغه په پیغمبرانو او عملونه یې کړی نیک عملونه په بخنې کولو سره د هغو له ګناهونو، او په لوی ثواب سره چې هغه جنت ته ننوتل دي.

او هغه کسان چې کفر یې کړی په الله تعالی، او تکذیب یې کړی د هغه په آیتونو، نو دغه کسان چې دي هم دوی خاوندان د اور دي ورننوځي به هغه ته دا سزا ده د دوی لپاره د دوی د کفر او تکذیب په وجه، همیشه به وي په دې اور کې لکه څرنګه چې ملګری د ملګري سره همیشه وي.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی! یاد کړئ په خپلو زړونو او خپلو ژبو باندې هغه نعمتونه چې الله تعالی په تاسو باندې کړي د امن څخه او د غورځولو د ویرې نه په زړونو د دښمنانو ستاسو کې کله چې هغوی دا قصد کړی و چې خپل لاسونه تاسو ته رااوږده کړي د دې لپاره چې په تاسو حمله وکړي او تاسو له منځه یوسي، نو پس الله تعالی واړول هغوی ستاسو څخه او تاسو یې د هغوی څخه بچ کړئ، نو وویریږئ د الله تعالی څخه په عملي کولو د اوامرو د هغه او په ځان ساتلو سره د هغه له نواهیو څخه، او خاص یوازې په الله تعالی دې باور وکړي مومنان په حاصلولو د خپلو دینې او دنیوي مصلحتونو کې.

او بیشکه الله تعالی مضبوط لوظ اخیستی و د بنی اسرایلو څخه په هغه څه چې نزدې به د هغه بیان راشي، او په دوی باندې یې دولس مشران مقرر کړي وو، هر یو مشر څارونکی و د خپلو ما تحتو خلکو، او وویل الله تعالی بني اسرائیلو ته: بیشکه زه ستاسو سره یم په اعتبار د نصرت او تایید کله چې تاسو لمونځ په پوره طریقې سره ادا کوئ، او ورکوئ زکاتونه د خپلو مالونو، او ایمان راوړئ زما په ټولو پیغمبرانو په غیر د جدائې راوستلو نه د دوی ترمنځ، او د هغوی احترام وکړئ، او د هغوی مرسته او مدد وکړئ، او د خیر په ټولو لارو کې خپل مالونه خرچ کړئ، نو کله چې تاسو دا ټول کارونه وکړل نو زه به خامخا ورژوم ستاسو څخه ګناهونه ستاسو هغه چې تاسو کړي دي، او خامخا داخل به کړم تاسو جنتونو ته چې بهیږي به لاندې د قصرونو د هغو ویالې (نهرونه)، نو چا چې کفر وکړ وروسته د اخیستلو د دې مضبوط لوظ نه په هغه باندې نو یقینا دی د پوهې سره په قصدي توګه د حق د لارې نه لرې شو.

نو په سبب د ماتولو د دوی هغه لوظ لره چې د دوی څخه اخیستل شوی و؛ مونږ وشړل دوی د خپل رحمت څخه، او ومو ګرځول زړونه د دوی سخت كلك چې هیڅ خیر ورته نه شي رسیدلی، او هیڅ نصیحت او وعظ ورته فایده نه شي رسولی، اړوي دوی کلمې د خپلو ځایونو څخه په بدلولو د الفاظو د هغو، او په بدلولو دمعناګانو د هغوی هغه طرف ته چې د هغوی د خواهشاتو سره مناسب وي، او پری یې ښوده عمل کول په ځیني هغه څه باندې چې دوی ته پرې پند ورکړی شوی و، او تل به یې ته –ای پیغمبره- چې معلوموي (خبریږې) به د دوی څخه په یو خیانت د الله تعالی سره او د هغه د مومنانو بندګانو سره، مګر لږ د دوی نه چې پوره والی یې کړی په هغه لوظ چې د دوی څخه اخیستل شوی و، نو ته عفوه وکړه دوی ته او دوی مه رانیسه، او مخ واړوه له دوی څخه؛ ځکه چې دا د احسان کولو څخه دي، او بیشکه الله تعالی احسان کوونکي خوښوي.

او لکه څرنګه چې مونږ په یهودیانو باندې مضبوط لوظ اخیستی و همدغه شان لوظ مونږ په هغو کسانو هم اخیستلی و چې ځانونه یې پاک ګڼل چې دوی د عیسی علیه السلام تابعداران دي، نو دوی عمل پریښوده په یوه حصه د هغه چې دوی ته پرې پند ورکړی شوی و، کوم کار چې له یهودو څخه د دوی مشرانو کړی و، او مونږه اچولې وه د دوی تر منځ جګړه ماري او سخته کرکه د یو بل څخه د قیامت تر ورځې پورې، نو شو دوی یو بل سره سخت جکړه کوونکي کافر کول به یې یو بل لره، او زر دی چې خبر به یې کړي الله تعالی په هغو کارونو چې دوی کول، او بدله به ورله پرې ورکړي.

ای یهودیانو د تورات والاو، او نصاراو د انجیل والاو! بیشکه راغلی تاسو ته پیغمبر زمونږ محمد –صلی الله علیه وسلم- چې بیانوي تاسو ته ډیر د هغه څه نه چې تاسو پټ کړي و د هغه کتاب څخه چې په تاسو نازل شوی وو، او مخ به اړوي د ډیرو دغو پټ شوو شیانو څخه هغه چې څه مصلحت پکې نه وي صرف ستاسو رسوا کول پکې وي، بیشکه راغلی تاسو ته قران کریم کتاب د الله تعالی له طرفه، او دا رڼا ده چې رڼا پرې کیدلی شي، او کتاب دی بیانوونکی (واضح کوونکی) هر هغه څه لره چې خلک ورته په خپلو دنیوي او اخروي چارو کې ضرورت لري.

لارښوونه کوي الله تعالی په دې کتاب سره هغه چاته چې تابعداري يې کړي وي د هغه څه چې الله تعالی پرې راضي کیږي د ایمان او نیک عمل څخه لارې د خلاصون ته د الله تعالی له عذاب څخه، او هغه لارې رسیدونکې دې جنت ته، او راوباسي دوی له تیارو د کفر او ګناه څخه رڼاګانو د ایمان او تابعدارۍ ته په خپل حکم، او توفیق ورکوي دوی ته لارې برابرې نیغې ته چې هغه د اسلام لار ده.

بیشکه کفر کړی و هغو کسانو چې ویلي وو د نصاراو څخه چې بیشکه الله تعالی مسیح عیسی بن مریم دی، ته ورته ووایه –ای پیغمبره-: څوک دا طاقت لري چې د الله تعالی مخنیوی وکړي د هلاکولو (مړه کولو) د مسیح عیسی بن مریم نه او د هلاکولو (مړه کولو) د مور د هغه نه، او د دې نه چې هلاک کړي ټول هغه څوک چې په دنیا کې دي کله چې الله تعالی اراده د هلاکولو د دوی وکړي؟! او کله چې هیڅ یو کس دا طاقت نه لري چې الله تعالی بند کړي د دې څخه نو دا په دې خبره دلالت کوي چې نشته دی لایق د عبادت په حق سره مګر الله تعالی دی، او یقینا ټول شیان: عیسی بن مریم او د هغه مور او ټول خلک دا د الله تعالی مخلوق دي، او یواځې الله تعالی لره دی اختیار او بادشاهي د اسمانونو او د ځمکې او د هغه څه چې د دې دواړو ترمنځه دي، پیدا کوي څه چې الله تعالی وغواړي، او بعضې د هغه نه چې غوښتلی یې دی پیدایش د هغه: عیسی –علیه السلام- دی؛ نو هغه یې بنده او رسول دی، او الله تعالی په هر څه باندې قدرت لرونکی دی.

او دعوی کړې هر یو له یهودو او نصاراو څخه چې بیشکه دوی د الله تعالی زامن او د هغه دوستان دي، ته ورته ووایه –ای پیغمبره- پداسې حال کې چې رد کوونکی یې په دوی باندې: ولې الله تعالی عذاب درکوي تاسو ته په هغو ګناهونو چې تاسو یې کوئ؟! نو که چیرته تاسو د الله تعالی دوستان وئ لکه څرنګه چې تاسو ګمان کوئ نو عذاب به یې نه وی درکړی په وژلو او مسخ کولو (بدلولو د شکلونو) سره په دنیا او په اخرت کې په اور باندې؛ ځکه چې الله تعالی هغه چاته عذاب نه ورکوي چې خوښ یې وي، بلکې تاسو هم انسانان یاست لکه د نورو انسانانو، چاچې د دوی څخه ښه عملونه وکړل جنت به ورته ورکړي، او چاچې بد وکړل په اور به ورله سزا ورکړي، پس الله تعالی بخښنه کوي چاته چې وغواړي په خپل فضل او مهربانۍ سره، او عذاب ورکوي چاته چې وغواړي په خپل عدل او انصاف سره، او خاص یواځې الله تعالی لره دی اختیار د اسمانونو او ځمکو او اختیار د هغه څه چې د دی دواړو تر منځه دی، او یواځې هغه ته ورګرځیدل دي.

ای د کتاب والاو یهودیانو او نصاراو! بیشکه راغلی تاسو ته پیغمبر زمونږ- چې محمد – صلی الله علیه وسلم- دی وروسته د بندیدلو د پیغبمرانو څخه او - د سخت ضرورت په وخت کې د هغه رالیږلو ته؛ د دې وجې نه چې تاسو عذر او ګیله ونه کړئ چې: بیشکه مونږ ته څوک پیغمبر نه وو راغلی چې مونږ ته د الله تعالی په ثوابونو زیری راکړي، او د هغه له سزاګانو څخه مو وویروي، نو په تحقیق سره راغلی تاسو ته محمد –صلی الله علیه وسلم- زیری درکوونکی د الله تعالی په ثواب باندې او ویره درکوونکی د هغه د سزا او عذاب څخه، او بیشکه الله تعالی په هر شي باندې قدرت لرونکی دی، هیڅ شی ترې نشې بچ کیدلی، او د هغه له قدرت څخه د پیغمبرانو رالیږل دي، او د هغو لړۍ یې پر محمد –صلی الله علیه وسلم- باندې پای ته رسولې ده.

او یاد کړه –ای پیغمبره-! کله چې وویل موسی –علیه السلام- خپل قوم بني اسرائیلو ته: ای زما قومه! یاد کړئ په خپلو زړونو او خپلو ژبو باندې نعمتونه د الله تعالی په تاسو باندې کله چې یې وګرځول په تاسو کې پیغمبران چې تاسو يې سمې لارې ته رابللئ، او ویې ګرځولۍ تاسو بادشاهان چې تاسو واک او اختیار لرئ د خپلو ځانونو وروسته د هغه نه چې تاسو غلامان وئ، او دريې کړل د خپلو نعمتونو څخه هغه چې نه یې دي ورکړي هیچ چاته د خلکو نه ستاسو په وخت کې.

وویل موسی –علیه السلام- ای زما قومه! تاسو ننوځئ پاکې ځمکې ته: (بیت المقدس او د هغې چارچاپیره) هغه چې الله تعالی یې تاسو سره وعده کړې د ننوتلو او په جنګ کولو د هغه چا سره چې په دې کې دي له کافرانو څخه، او ماتې مه خورئ د زورورو ظالمانو په وړاندې،(که داسې وشول) نو شي به انجام ستاسو تاوان په دنیا او اخرت کې.

وویل دې ته خپل قوم: ای موسی! بیشکه په دغه پاکه خاوره کې داسې یو قوم دی چې خاوند د طاقت دی او خاوند د سختې جګړی دی، او دا هغه څه دي چې مونږ بندوي د ننوتلو نه دې ځمکې ته، نو مونږ هیڅکله نه ننوځو دې ځمکې ته تر څو چې دا خلک دلته وي؛ ځکه چې نشته مونږ لره وسه او څه طاقت د دوی په جنګ کولو، نو که چیرته دوی د دې ځمکې څخه ووتل نو مونږ به په دغه وخت کې د ننوتونکو څخه یو دې ځمکې ته.

وویل دوه سړیو د موسی –علیه السلام- له ملګرو څخه د هغو کسانو څخه چې د الله تعالی نه ویریدل او د هغه له عذاب څخه ویریدل، نعمت کړی و الله تعالی په دې دواړو باندې د توفیق ورکولو خپلې تابعدارۍ ته، هڅول يې خپل قومونو د موسی –علیه السلام- د حکم عملي کولو ته : ننوځئ تاسو په دې ظالمانو باندې د دې ښار په دروازه باندې، نو کله چې تاسو د دروازې څخه تیرشوئ، او ورننوتلئ نو بیشکه –د الله تعالی په حکم- تاسو به په هغو باندې کامیابیږئ په داسې حال کې چې یقین کوونکي وئ د الله تعالی په طریقو باندې چې کامیابي راځي په استعمالولو د اسبابو د ایمان راوړلو نه په الله تعالی او په تیارولو د مادي اسبابو، او خاص یواځې په الله تعالی باور وکړئ او په هغه ځانونه وسپارئ که چیرته تاسو په رښتیا سره مومنان یاست، ځکه چې ایمان سره په الله تعالی باندې توکل او یقین کول لازمي دي.

وویل یو قوم د موسی –علیه السلام- له بنی اسرائیلو څخه په داسې حال کې چې کلک ولاړ وو په خلاف د حکم د خپل پیغمبر موسی –علیه السلام-: بیشکه مونږ هیڅکله نه ننوځو دې ښار ته تر څو چې پدې کې دا زورور خلک موجود وي، نو -ای موسی-! لاړ شه ته او ستا رب نو تاسو دواړه جنګ وکړئ د دې زورورو خلکو سره، هر چې مونږ یو نو مونږ به په دې خپل ځای کې پاتي یو وروسته پاتي کیدوونکې د جنګ نه ستاسو سره.

وویل موسی –علیه السلام- خپل رب ته: ای زما ربه! زما هیڅ زور او طاقت (اختیار) نشته په هیچ چا باندې مګر په خپل ځان او په خپل ورور هارون باندې، نو ای ربه ته جدايې راوله زمونږ او د هغه قوم ترمنځ چې ستا او ستا د پیغمبر د تابعدارۍ څخه وتلی دي.

وویل الله تعالی خپل پیغمبر موسی –علیه السلام- ته: بیشکه الله تعالی حرام کړي ننوتل دې پاکې خاورې ته په بنی اسرایلو باندې د څلویښت کالو په اندازه، په دې موده کې به دوی په صحرا کې ورک وي حیران به وي لاره به نه شي موندلی، نو ته مه خپه کیږه –ای موسی- په هغه قوم باندې چې وتونکی وي د الله تعالی له تابعدارۍ څخه، ځکه هغوی ته چې کومه سزا رسیږي هغه د هغوی د ګناهونو په وجه ده.

او بیان کړه –ای پیغمبره- دې یهودي حسد کوونکو ظالمانو ته قصه او حال د هغو دوو زامنو د ادم –علیه السلام-، چې هغه قابیل او هابیل وو، په رښتیا سره چې هیڅ شک پکې نشته، کله چې دواړو وړاندې کړه قرباني چې هر یو پرې الله تعالی ته ځان نزدې کاوه، نو الله تعالی د هابیل قرباني قبول کړه؛ ځکه چې هغه د تقوا خاوند و، او د قابیل قرباني يې قبوله نه کړه؛ ځکه چې هغه د تقوا والا نه و، نو قابیل د هابیل د قربانۍ قبلیدل د حسد له وجې نه نا اشنا او بد وګڼل، او ويې ويل: زه خامخا تا وژنم ای هابیله! هابیل ورته وویل: بیشکه الله تعالی د هغه چا قرباني قبلوي چې د الله تعالی نه ویریږي په عملې کولو د هغه د اوامرو سره او په ځان ساتلو د هغه له نواهیو څخه.

که چیرې تا ماته خپل لاس رااوږد کړ چې زما وژل غواړې نو زه ستا د کار په شان کار ستاسره نه کوم، او دا زما د بزدلۍ د وجې نه، بلکې زه ویریږم د الله تعالی څخه چې پالونکی د ټولو مخلوقاتو دی.

نو ورته يې وویل په داسې حال کې چې ویره ورکوونکې و: یقینا زه غواړم چې ته اخته شې په ګناه د وژلو زما په ظلم او تیرې ستا د هغو مخکنو ګناهونو سره، نو شې به ته د اور والاو څخه هغه چې د قیامت په ورځ به ورته ورننوځي، داشزا سزا ده د تیري کوونکو، او زه دا نه غواړم چې اخته شم په ګناه ستا د وژلو؛ نو زه به د اور والاو څخه شم.

نو ښایسته کړو قابیل ته خپل نفس چې امر کوونکی و په بدۍ سره وژل د ورور خپل هابیل په ظلم سره نو مړ یې کړ، نو شو دا ددې په وجه د هغو خلکو څخه چې د خپل ځان نصیب یې پخپله کم کړی په دنیا او اخرت کې.

نو الله يوه کاغۍ (کڼاخه) ولېږله چې د هغه په مخوکې ځمکه کېندله، ترڅو پکې مړه کاغۍ ښخه کړي، ورته وښايي چې هغه خپل ورور څنګه پټ کړي، دغه مهال د هغه ورور وويل: های زما افسوسه آيا زه دومره بې وسه شوم چې د دغې کاغۍ غوندې هم نه وم چې بله مړه کاغۍ يې پټه کړه؛ نو ما هم د خپل ورور بدن پټ کړی وای، دغه مهال هغه له پښېمانه کېدونکو څخه شو.

د وجې د قتل کولو د قابیل خپل ورور لره مونږه خبر کړه بنی اسرایل چې بیشکه چا چې قتل کړو یو نفس لره پغیر د څه وجې نه چې یا قصاص وي او یا په ځمکه کې فساد کول وي په کفر او یا لوټ کولو د لارې سره، نو لکه ده چې ټول خلک وژلي وي؛ ځکه چې د ده په نیز د یو بې ګناه او ګناهګار ترمنځ فرق نشته. او چاچې ځان وساته د وژلو د یو نفس نه چې الله تعالی یې وژل حرام کړي وي دا يې عقیده وي چې د ده وژل حرام دي او مړ يې نه کړ؛ نو داسې ده لکه ده چې ټول خلک بچ کړي وي؛ ځکه چې د ده په دې کار کې د ټولو خلکو ژغورل دي، او بیشکه راغلی وو پیغمبران زمونږ بنی اسرائیلو ته په غټو او ښکاره دلیلونو سره، او سره لدې نه بیا هم ډیر د دوی څخه تیریدونکي وو د الله تعالی د پولو څخه په کولو د ګناهونو سره، او په مخالفت د خپلو پیغمبرانو سره.

نه ده سزا د هغه کسانو چې جنګ کوي د الله تعالی او د هغه له پیغمبر سره، او په ښکاره سره د هغه مقابله کوي په دښمنۍ او فساد کولو سره په ځمکه کې په وژلو او په اخیستلو د مالونو او په پریکولو (لوټ کولو) د لارې؛ مګر دا چې ودې وژلی شي پغیر د دار (پانسي) کولو نه، او یا دې ووژلی شي سره د دار (پانسي) کولو نه په لرګي یا بل شي باندې، او یا دې پریکړی شي لاس د یو کس د دوی نه ښي لاس سره د کیڼې (چپې) پښې نه، نو که بیا یې هم دا کار وکړ نو بیا دې یې کیڼ (چپ) لاس او ښي پښه پریکړی شي، او یا دې وشړل شي په ښارونو کې، دا سزا د دوی لپاره په دنیا کې شرمندګي ده، او ددوی لپاره به په اخرت کې لوی عذاب وي.

مګر هغه کسان چې توبه يې ویستلي وي د دې جګړه کوونکو څخه مخکې له دې چې ستاسو پرې وسه بر شي (تاسو پرې قادر شئ) –ای واکدارانو-، نو پوهه شئ چې بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی دوی ته وروسته له توبې څخه، مهربانه دی په دوی باندې، او د هغه د رحمت څخه دا دی چې د دوی څخه یې عذاب لرې کړی دی.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی! د الله تعالی څخه وویریږئ په عملې کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو د هغه له نواهیو څخه، او د هغه څخه نزدیکت طلب کړئ په اداد کولو د هغه څه چې تاسو ته يې پرې امر کړی، او په ځان ساتلو سره د هغه څه نه چې تاسو یې ترې منع کړي یاست، او جهاد وکړئ د کافرانو سره لپاره د لټولو د رضا د الله تعالی؛ د دې لپاره چې تاسو حاصل کړئ هغه څه چې تاسو یې غواړئ، او بچ شئ د هغه څه نه چې تاسو ترې ویریږئ کله چې تاسو دغه کار وکړئ.

پرته له شکه هغه کسان چې پر الله او د هغه پر رسولانو يې کفر کړی، که چېرې د هغوی هر يوه ته فرض کړو چې د ځمکې د ټولو شيانو او هغو ته ورته په اندازه شيان وي او هغوی يې د قيامت په ورځ د الله له عذاب څخه د خلاصون په موخه وړاندې کړي؛ نو دغه فديه به ترې ونه منل شي او هغوی لره به دردوونکې سزا وي.

دوی له اور څخه وتل غواړي کله چې ورته ورننوځي، خو لیکن داسې چیرته کیدلی شي؟! نو پس دوی هیڅکله هم د دې نه نشې وتلی، او دوی لره به په دې کې همیشني عذاب وي.

او غل سړی او غله ښځه عوڅ کړئ –ای واکدارانو- ښي لاس د دې دواړو بدله ده دوی لره او سزا ده د الله تعالی له طرفه په هغه وجه چې دې دواړو کومه ګناه کړي چې د خلکو مالونه يې په ناحقه سره اخیستي، او ویره ورکول هم دي دې دواړو لره او نورو خلکو لره هم، او الله تعالی چې دی زورور دی هیڅ شی پرې نشي غالب کیدلی، د حکمت والا دی په خپل تقدیر او شرع کې.

نو پس چاچې توبه وویستله الله تعالی ته د خپلې غلا څخه، او برابر یې کړ خپل عمل، نو بیشکه الله تعالی رجوع د رحمت کوي په ده باندې د خپلې مهربانۍ له مخې؛ دا ځکه چې بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی د ګناهونو د خپلو هغو بندګانو چې توبه یې ویستلې وي، رحم کوونکی دی په هغوی، لیکن د هغوی څخه حد نه کوزیږي په توبې سره کله چې خبره واکدار ته ورسیږي.

بیشکه تاته پته ده –ای پیغمبره- چې یقینا خاص الله تعالی لره بادشاهي د اسمانونو او د ځمکې ده واک پکې چلوي څرنګه چې يې خوښه شي، او بیشکه الله تعالی عذاب ورکوي چاته وغواړي په انصاف سره، او بخښنه کوي چاته چې وغواړي په خپلې مهربانۍ سره، بیشکه الله تعالی په هر شي باندې قدرت لرونکی دی، هیڅ شی ترې نشې بچ کیدلی.

ای پیغمبره! خفګان کې دي وانه چوي تالره هغه څوک چې کوشش کوي په ښکاره کولو د کارونو دکفر کې د دې لپاره چې تا غصه کړي د منافقانو څخه هغه کسان چې ښکاره کوي ایمان لره، او پټوي کفر لره. او خفګان کې دي وانه اچوي تا لره یهودیان هغه چې غوږونه ږدي د خپلو مشرانو درواغو ته او منې يې، په داسې حال کې چې تقلید کوونکي دي خپلو مشرانو لره هغه چې تاته نه دي راغلی د وجې د مخ اړولو ستا څخه، بدلوي دوی خبرې د الله تعالی چې په تورات کې دي په هغه ډول چې د دوی د خواهشاتو سره موافق وي، خپلو پیروانو ته وایې: که چیرته د محمد فیصله ستاسو د خواهشاتو سره برابره شوه نو تابعداري یې وکړئ، او که چیرته یې مخالفه شوه نو بیا ترې ځان وساتئ، او هر هغه څوک چې الله تعالی یې ګمراه کیدل وغواړي د خلکو څخه نو هیچیري به ته بیانه مومې –ای پیغمبره- څوک چې واړوي د دوی نه ګمراهي او روان کړي دوی د حق لارې ته، دغه کسان چې د دې صفتونه والا دي د یهودیانو او منافقانو څخه دا هغه کسان دي چې نه غواړي الله تعالی چې پاک کړي زړونه د دوی د کفر نه، د دوی لپاره په دنیا کې شرمندګي او رسوایې ده، او په اخرت کې به د دوی لپاره لوی عذاب وي، او هغه عذاب د اور دی.

دا یهودیان دروغو ته ډیر غوږ کیښودونکي دي، ډیر خوړونکي دي حرام مال لره لکه سود، نو که چیرته تاته فیصله راوړي –ای پیغمبره- نو ته د دوی ترمنځ فیصله وکړه که ستا خوښه وي، او یا يې ترمنځ فیصله مه کوه که ستا خوښه وي، تا ته د دې دواړو کارونو اختیار شته، او که ته چیرته د دوی ترمنځ فیصله ونه کړي نو هیڅ ضرر تاته نشي دررسولی، او که چیرته د دوی تر منځ فیصله کوې نو فیصله وکړه د دوی ترمنځ په عدل او انصاف سره، اګر که دوی ظالمان او دښمنان دي، بیشکه الله تعالی خوښوي انصاف کوونکي په خپلو فیصلو کي، او اګر که د فیصلې والا د فیصله کوونکي (قاضي) دښمنان هم وي.

او یقینا د دوی کار خو عجیب دی، نو دوی په تا باندې کفر کوي، او بیا تاته فیصلې هم راوړي په دې امید چې شاید ته به د دوی د خواهشاتو موافق فیصله وکړې، او دوی چې دي د دوی سره تورات دی هغه چې ګمان کوي چې دوی پرې ایمان لري، په دې کې د الله تعالی فیصلې دي، بیا دوی مخ اړوي ستا د فیصلې څخه کله چې د دوی د خواهشاتو سره موافق نه وي، نو دوی یوځای کړ کفر په هغه څه چې د دوی په کتاب کې دی، او مخ اړول ستا د فیصلې څخه، او د دوی دا کار د مومنانو د کار په شان ندی، نو دوی په دغه وخت کې ایمان لرونکي ندي په تا باندې او په هغه دین چې تا پرې راتګ کړی دی.

بیشکه مونږ تورات نازل کړی په موسی –علیه السلام- په دې کې ښودنه ده د خیر طرف ته، او رڼا ده چې روښنایي پرې کیږي، فیصلې به کوي په دې باندې د بنی اسرائیلو پیغمبران هغه کسان چې الله تعالی ته يې غاړه کیښودې وه په تابعدارۍ سره، او فیصلې کوي په دې سره علما او فقها هغوی چې د خلکو روزنه یې کوله د دې وجې نه چې الله تعالی ترې طلب د حفاظت د خپل کتاب کړی وو، او دوی یې په دې باندې امانتدار ګرځولي وو چې ساتي به یې له تحریف او تبدیل څخه، او دوی په دې باندې ګواهي کوونکی وو چې دا حق دی، او دوی ته به خلک ورګرځیدل د دې په باره کې، نو تاسو مه ویریږئ –ای یهودیانو- د خلکو څخه او یواځې زما څخه وویریږئ، او تاسو مه اخلئ په عوض د فیصلې کولو په هغه شي چې الله تعالی نازل کړي دي قیمت لږ د مشرۍ یا مرتبې یا مال څخه، او څوک چې فیصله ونه کړي په هغه څه چې الله تعالی رانازل کړي د وحې نه او حلال ګڼونکی وي دی فیصلې د غیر الله لره، او یا د الله تعالی په رالیږل شوي کتاب باندې فیصلې کولو ته په بل شي باندې غوره والی ورکوي، او یا یې ورسره برابروي نو بیشکه دغه کسان همدغه په ریښتیا سره کافران دي.

او مونږه فرض کړی و په یهودیانو باندې په تورات کې دا حکم چې یقینا چاچې وواژه یو نفس لره په نا حقه سره قصدا نو هغه به پرې وژل کیږي، او چاچې راوویستله د چا سترګه قصدا نو د هغه سترګه به هم راویستل کیږي، او چاچې د چا پوزه قصدا غوڅه کړه د هغه پوزه به غوڅیږي، او چاچې قصدا د چا غوږ غوڅ کړ د هغه غوږ به هم غوڅیږي، او چاچې د چا غاښ قصدا وویست د هغه غاښ به هم ویستل کیږي، او مونږه دا هم فرض کړی وو په دوی باندې چې یقینا په هر یو زخم کې به زیاتی کوونکي ته سزا ورکول کیږي د هغه د زیاتي په شان، او چاچې صدقه وکړه په عفوې سره زیاتي کوونکي ته نو یقینا د هغه عفوه کفاره شوه د ده د ګناهونو؛ د وجې د عفوې د ده نه هغه چاته چې ظلم یې پرې کړی وو، او چا چې فیصله ونه کړه په هغه څه چې الله تعالی رالیږلی د قصاص باره کې او یا د نورو شیانو باره کې، نو یقینا دا کس تیریدونکی دی د الله تعالی د پولو څخه.

د بني اسرائيلو په نبيانو پسې مو عيسی د مريم زوی ور ولېږلو چې پر هغه څه يې ايمان لرلو کوم چې په تورات کې دي او پرېکړه يې پرې کوله او هغه ته مو داسې انجيل ورکړ چې حق ته پر لارښوونه او له دليلونو څخه د شبهاتو په لېرې کولو مشتمل و، د حکمونو ستونزې يې حلولې، او له لږ هغې برخې پرته چې کوم حکمونه يې منسوخ شوي په نورو شيانو کې د هغه څه موافق و چې په تورات کې مخکې نازل شوي وو او انجيل مو داسې لارښوونه وګرځوله چې ځان ساتونکي لارښوونه پرې ترلاسه کوي او له هغه څه منع کوونکي و چې پر هغوی يې ناروا کړي وو.

او ایمان دې راوړي نصارا په هغه څه چې رالیږلي وو الله تعالی په انجیل کې، او په هغه دې فیصلې وکړي -په هغه څه کې چې راتګ یې پرې کړی وو د ریښتیاوو نه؛ مخکې د رالیږلو د محمد صلی الله علیه وسلم نه دوی ته-، او چا چې فیصله ونکړه په هغه څه چې الله تعالی رالیږلی نو دغه کسان وتونکي دې د الله تعالی د تابعدارۍ څخه، پریښودونکي دي حق لره، کږیدونکي دي باطل طرف ته.

او نازل کړی مونږ تاته -ای پیغمبره!- قران کریم په رښتیا سره چې هيڅ شک او شبهه پکې نشته چې دا د الله تعالی له طرفه دی، تصدیق کوونکی دی هغو کتابونو لره چې د دې نه مخکې نازل شوي، او امانت دار (ساتونکی) دی په هغو باندې، نو چې کوم شي کې ورسره برابر و نو هغه به حق وي، او په کوم شي کې چې يې مخالف وو نو هغه به باطل وي، نو ته فیصلې کوه د خلکو تر منځ په هغه څه چې الله تعالی تاته په دې کې رالیږلی، او ته تابعداري مه کوه د خواهشاتو دهغوی هغه چې هغوی نیولې هغو لره، پریښودونکی دي هغه څه لره چې په تا باندې نازل شوی د حق نه هغه چې هیڅ شک پکې نشته، او بیشکه مونږ ګرځولی هر یو امت لره شریعت د عملي قواعدو او لاره ښکاره چې هغوی پرې تللی شي، او که چیرته الله تعالی غوښتلی وی چې په دنیا کې یواځې یو شریعت وی نو خامخا به یې داسې کړی وی، لیکن الله تعالی هر یو امت لره جدا جدا شریعت ګرځولی؛ د دې لپاره چې په ټولو باندې ازمیښت وکړي نو ښکاره کړي (جدا کړي) تابعدار د ګناهګار نه، نو تاسو وړاندې والی وکړئ د یو بل نه د نیکو کارونو کولو ته او پريښودلو د بدو کارونو، خاص یواځې الله تعالی ته ستاسو ورګرځیدل دي د قیامت په ورځ، او خامخا خبر به درکړي تاسو ته په هغه څه چې تاسو پکې اختلاف کوئ، او بدلې به درکړي تاسو ته په هغو عملونو چې تاسو مخکې کړي دي.

او ته فیصلې کوه -ای پیغمبره- د دوی ترمنځ په هغه وحي چې الله تعالی تاته رالیږلې، او ته تابعداري مه کوه د دوی د ارزوګانو هغه چې د دوی د خواهشاتو د تابعدارۍ نه راپیدا شوي، او ویریږه (ځان ساته) د دوی نه د دې خبرې نه چې هسې نه چې واړوي تالره د بعضې هغه څه نه چې الله تعالی په تا باندې رالیږلی، نو هیڅکله دوی خپلې هڅې نه کموي په کیدلو د دې کار کې، نو که چیرته دوی مخ واړاوه د قبلولو د فیصلې نه په هغه څه چې تاته الله تعالی رالیږلي نو پوه شه چې بیشکه الله تعالی غواړي چې سزا ورکړي دوی ته په بعضو ګناهونو د دوی سزا د دنیا، او په ټولو ګناهونو به سزا ورکوي په اخرت کې، او بیشکه ډیر د خلکو نه خامخا وتونکي دي د الله تعالی د تابعدارۍ نه.

ایا دوی مخ اړوي ستا د فیصلې نه په داسې حال کې غوښتونکي دي فیصلې د جاهلیت والاو د بوتانو د عبادت کوونکو نه هغه کسان چې د خپلو خواهشاتو مطابق فیصلې کوي؟! نو هیڅوک نشته ښایسته فیصله کوونکی د الله تعالی څخه د یقین والاو په نیز هغه کسان چې پوهیږي د الله تعالی له طرفه په هغه څه چې په خپل پیغمبر یې نازل کړي، نه د ناپوهۍ او خواهشاتو والا هغه چې نه قبلوي مګر هغه څه چې د دوی د خواهشاتو سره مناسب وي او اګر که باطل هم وي.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی په الله تعالی او د هغه په پیغمبر! تاسو مه جوړوئ د یهودیانو او نصاروو څخه حلیفان او خاص دوستان چې ملګرتیا ورسره کوئ، نو یهودیان بیشکه د خپل دین والاو سره دوستانه کوي، او نصاری د خپل ملت والاو سره دوستانه کوي، او ستاسو سره دښمني کول دا دواړه ډلې سره یوځاي کوي، او چاچې ورسره دوستانه وکړه ستاسو څخه نو یقینا دا کس د هغو د ډلې نه شو، بیشکه الله تعالی هدایت نه کوي ظالم قوم ته په سبب د دوستۍ د هغوی د کافرانو سره.

نو ته به ووینې -ای پیغمبره- منافقان د کمزوري ایمان والا ځغلي به دوستانې د یهودو او نصاراو ته داسې به وایې: مونږ ویریږو د دې نه چې دوی به کامیاب شي، او د دوی غلبه به شي؛ نو مونږ ته به بیا د دوی څخه څه ضرر راورسیږي، نو نژدې ده چې الله تعالی به ورکړي کامیابي (بری) خپل پیغمبر او مومنانو ته، او یا به راتګ وکړي په یو بل حکم سره د خپل طرفه چې په هغه سره به د یهودیانو او د هغوی د دوستانو حمله او غلبه دفع شي، نو وبه ګرځي هغه جلتي کوونکي د دوی دوستانې ته پښیمانه په هغه نفاق چې په خپلو زړونو کې یې پټ کړی و؛ د وجې د باطلیدو د هغه کمزوري سبب نه چې دوی ورپسې نښتي وو.

او وایې به مومنان خلک تعجب به کوي د منافقانو په حال باندې: آیا دا دې هغه خلک چې قسمونه یې کول مضبوطول یې خپل قسمونه: یقینا دوی خامخا ستاسو سره دي -ای مومنانو- په ایمان او کامیابۍ او دوستۍ کې؟! برباد شول عملونه د دوی، نو دوی وروګرځیدل تاوانیان د وجې د نه رسیدلو نه خپل هدف ته، او په سبب د هغه عذاب چې دوی له تیار شوی دی.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! څوک چې ستاسو څخه وګرځي د خپل دین څخه کفر ته نو زر دی چې رابه ولي الله تعالی یو قوم د دوی په ځای باندې چې الله تعالی به ورسره مینه کوي او دوی به د الله تعالی سره مینه کوي د دوی د استقامت د وجې نه، رحم کوونکی به وي په مسلمانانو باندې سختي کوونکی به وي په کافرانو باندې، جهاد به کوي په خپلو مالونو او خپلو نفسونو د دې لپاره چې د الله تعالی کلمه اوچته شي، او نه ویریږي د ملامتیا د ملامت کوونکي نه؛ د وجې د مخکې کولو د رضا د الله تعالی د مخلوقاتو په رضا باندې، دا د الله تعالی د ورکړو څخه ده چې ورکوي یې چاته چې یې خوښه شي د خپلو بندګانو څخه، او الله تعالی د پراخه فضل او مهربانۍ والا دی، پوهه دی په هغه چا چې مستحق وي د دې د فضل؛ نو هغه ته يې ورکوي، او هغه څوک چې يې مستحق نه وي نو هغه ترې محروموي.

نه دي یهودیان او نه نصاری او نه نور د کافرانو څخه ستاسو دوستان، بلکې ستاسو دوست او مددګار الله تعالی دی او د هغه پیغمبر دی، او مومنان دي هغه خلک چې لمونځ پوره پوره ادا کوي، او د خپلو مالونو زکاتونه هم ورکوي او دوی الله تعالی ته عاجزي کوونکي دي تابعدار هم دي.

او چاچې دوستانه وکړه د الله تعالی سره او د هغه د پیغمبر سره او د مومنانو سره په کومک کولو، نو یقینا دا د الله تعالی د ډلې څخه دی، او د الله تعالی ډله چې ده هم دوی کامیاب دي؛ ځکه چې الله تعالی د دوی مددګار دی.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! مه نیسئ هغو کسانو لره چې مسخرې کوي ستاسو په دین پورې، او لوبې پرې کوي د هغه کسانو نه چې کتاب ورته ورکړی شوی مخکې ستاسو نه د یهودو او نصاراوو او مشرکانو نه حلیفان او خاص دوستان، او وویریږئ د الله تعالی څخه په ځان ساتلو سره د هغه څه نه چې تاسو یې ترې منع کړی یاست د دوستۍ د هغوی نه که چیرته تاسو په هغه باندې ایمان لرونکي یاست، او په هغه څه باندې چې په تاسو یې رانازل کړي دي.

او همدارنګه دوی مسخرې او لوبې کوي کله چې تاسو لمانځه لپاره آذان وکړئ هغه چې الله تعالی ته د نزدیکت ډیر لوی سبب دی، دا په دې وجه چې دوی داسې یو قوم دی چې نه پوهیږي د الله تعالی له طرفه د هغه د عبادت په معناګانو او د هغه په هغه قوانینو او احکامو چې خلکو لره یې مقرر کړي.

ته ووایه -ای پیغمبره-! دې مسخره کوونکو ته د کتاب والاو نه: تاسو عیب نه ګڼئ مونږ لره مګر ایمان لرل زمونږ په الله تعالی او په هغه کتاب چې مونږ ته نازل شوی، او په هغه کتاب چې نازل شوی مخکې زمونږ نه، او په وجه د ایمان زمونږ په دې خبره چې بیشکه ډیر ستاسو نه وتونکي دي د الله تعالی د تابعدارۍ نه په پريښودلو د ایمان او په نه عملې کولو د حکمونو؟! نو هغه څه چې تاسو یې په مونږ باندې عیب لګوئ حقیقت کې صفت دی مونږ لره، او بدې نه ده.

اې رسوله ووايه! آيا پر هغه څه خبر درنه کړم چې تر هغوی زيات د عيب والا او تر دغو د سختې سزا والا دي، پرته له شکه هغوی يې پخواني دي، چې الله له خپلې لورېينې لېرې کړي دي او پر هغوی يې غضب کړی دی او له مسخې وروسته يې بېزوګان او خوګان ګرځولي دي او ځينې يې ترې د طاغوت لمانځونکي ګرځولي دي، او طاغوت هر هغه څه ته ويل کيږي چې له الله پرته په خوښۍ لمانځل کيږي، دغه يادشوي کسان به د قيامت په ورځ د بدې مرتبې والا او له نېغې لارې څخه تر ټولو زیاته ګمراه کوونکي هڅه وي.

او کله چې راشي تاسو ته -ای مومنانو-! منافقان د دوی نه نو ښکاره کړي تاسو ته ایمان د دوی د منافقت له وجې نه، او حال دا دی چې دوی د ننوتلو او وتلو په وخت کې پیوست وو په کفر پسې هیڅ ترې جدا کیدلی نه شو، او الله تعالی ډیر پوهه دی په هغه څه چې دوی یې پټوي د کفر نه اګر که تاسو ته ایمان ښکاره کوي، او خامخا به ورله په دې سزا ورکړي.

او ته به وینې -ای پیغمبره- ډیر د یهودیانو او منافقانو نه چې تلوار به کوي کولو د ګناه ته لکه دروغ ویل او تیرې کول په نورو خلکو باندې په ظلم سره او تلوار به کوي خوړلو د مالونو د خلکو ته په حرامه طریقه، ډیر بد دی هغه کار چې دوی یې کوي.

ولی نه رټل (نه منع کول) دوی لره امامانو د دوی او عالمانو د دوی د هغه څه نه چې دوی ورته جلتي (تلوار) کاوه د وینا د دروغو نه او د دروغو دګواهۍ نه او د خوړلو د مالونو د خلکو په ناروا طریقې سره، یقینا ډیر بد دی دا کار د دوی د امامانو او عالمانو هغو چې دوی یې د بدو څخه نه منع کول.

او وائې یهودیان هر کله چې ورته ورسیده سختي (تکلیف) او قحط (وچکالي): لاس د الله تعالی بند کړی شوي دي د ورکولو د خیر او خیرات نه، بند کړی يې دي زمونږ نه هغه څه چې د هغه سره دي، خبردار! بند شوي دي لاسونه د دوی د خیر کار او د خیرات نه، او دوی شړل شوي د الله تعالی د رحمت نه د دې وینا په وجه، بلکې لاسونه د الله تعالی پراخه دي په خیر او خیرات سره، خرچ کوي څرنګه چې وغواړي، پراخې هم راولي او تنګدستي هم راولي، هیڅوک په هغه باندې منع کوونکی نشته او نه پرې زورور شته، او نه زیاتوي یهودیانو لره هغه څه چې تاته نازل شوی -ای پیغمبره- مګر تیریدل د حد نه او انکار کول؛ دا د هغه حسد د وجې نه چې په دوی کې دی، او مونږ اچولې د یهودیانو د ډلو ترمنځ ښکاره دښمني او کینه د زړونو، هر کله چې دوی د جنګ لپاره راجمع شي، او هغه ته تیاری وکړي، او یا پټې جرګې او مشورې وکړي د جنګ د ګرمولو لپاره الله تعالی يې ټولګی او ډلې خورې ورې کړي، او د هغوی قوت ختم کړي، او همیشه دوي کوشش کوي په کولو د هغه څه کې چې فساد په کې وي په ځمکه کې د کوشش کولو نه په باطلولو د اسلام کې او چلونه جوړول هغه ته، او الله تعالی نه خوښوي د فساد والا.

او که چیرته یهودو او نصارو ایمان راوړی وي په هغه څه چې محمد صلی الله علیه وسلم پرې راتګ کړی دی، او ویریدلی وي د الله تعالی څخه په ځان ساتلو د ګناهونو نه، نو خامخا مونږ به لرې کړی وی د دوی نه هغه ګناهونه چې دوی کړي او اګر که ډیر دي، او خامخا مونږ به داخل کړی وی دوی د قیامت په ورځ جنتونو د نعمتونو ته، دوی به په هغې کې مزې او خوندونه اخیستلی د داسې نعمتونو نه چې نه به ختمیږي.

او که چیرته یهودیانو عمل کړی وی په هغه څه چې په تورات کې دي، او نصاراو عمل کړی وی په هغه څه چې په انجیل کې دي، او دوی ټولو عمل کړی وی په هغه څه چې په دوی باندې نازل شوي د قران کریم څخه -نو خامخا ما به اسان کړی وی دوی ته د رزق سببونه او لارې د راورولو د بارانونو نه او د زرغونولو د ځمکې نه، او د اهل کتابو نه بعضې درمیانه په حق باندې ثابت خلک شته، او ډیر د دوی نه چې دي بد دی عمل د هغوی د ایمان د نه لرلو د وجې نه.

ای پیغمبره! خبر کړه خلک په هغه څه چې نازل شوي تاته ستا د رب له طرفه پوره پوره، او د هغه نه هیڅ شي هم مه پټوه، نو که تا د هغه نه څه شی پټ کړل نو یقینا ته بیا نه ئې پیغام رسوونکی ستا د رب (او بیشکه پیغمبر صلی الله علیه وسلم رسولي ټول هغه څه چې هغه ته یې په رسولو امر شوی و، نو څوک چې د دې برعکس ګمان کوي نو یقینا دې کس په الله تعالی غټ دروغ وویل)، او الله تعالی تا ساتي د خلکو نه وروسته د دې ورځې نه، نو تاته په بدې در رسیدل نشي کولی، نو په تا نشته مګر رسول د دین، او الله تعالی توفیق نه ورکوي هدایت طرف ته کافرانو لره هغه کسان چې هدایت نه غواړي.

ته ووایه -ای پیغمبره-: نه یاستۍ تاسو -ای یهودیانو او نصاراو- په هیڅ شي باندې د دین نه چې یقین پرې کیدلی شي تر دې چې تاسو عمل وکړئ په هغه څه چې په تورات او انجیل کې دي، او عمل وکړئ په هغه څه چې نازل شوي په تاسو باندې د قران کریم نه هغه چې نه صحي کیږي ستاسو ایمان مګر په ایمان راوړلو سره په هغه باندې، او په عمل کولو سره په هغه څه چې دې کې دي، او خامخا زیاتوي به ډیرو اهل کتابو لره هغه وحي (قران) چې تاته نازل شوی سرکشي سره د سرکشۍ نه، او کفر سره د کفر نه، د هغه حسد د وجې نه چې دوی پکې دي، نو ته مه غمجن کیږه په دې قوم کافرانو باندې، او په هغو مومنانو کې چې ستا ملګرتیا کوي تالره بسنه او پوره والی دي.

یقینا مومنان او یهودیان او صابئین (چې دا یوه ډله ده د بعضې پیغمبرانو د تابعدارانو نه) او نصرانیان، چاچې ایمان راوړو د دوی نه په الله تعالی او په ورځ د قیامت او عمل یې وکړ نیک، نو نه به وي ویره په دوی باندې په راتلونکي وخت کې، او نه به دوی غمجن وي په هغه څه چې د دوی نه په دنیا کې پاتي شوي وي.

له بني اسرائيلو څخه مو د اورېدنې او پيروۍ په اړه ټینګې ژمنې واخېستې او هغوی ته مو رسولان ور ولېږل ترڅو د الله شريعت ورته ورسوي، خو هغوی هغه ژمنه ماته کړه چې ورڅخه اخیستل شوې وه، او د هغه څه پیروي یې وکړه چې د هغوی نفسونو غوښتل - لکه - له هغه څه څخه مخنیوی چې پیغمبرانو ورته راوړي وو، او ځینې - پیغمبران - یې درواغجن وګڼل او ځینې نور یې ووژل.

او دوی ګمان کاوه چې یقینا ماتول د دوی عهدونو او لوظونو لره، او دروغجن ګڼل د دوی پیغمبرانو لره، او وژل د دوی پیغمبرانو لره په دې باندې دوی ته هیڅ ضرر نشي رسیدلی، نو د دې په وجه دوی ته هغه څه ورسیدل چې دوی یې هیڅ ګمان نه و کړی، نو دوی د حق نه ړانده شول، نو د حق لاره نشي موندلی، او دوی کاڼه شول د اوریدلو د حق نه په اوریدلو د قبلیدلو، بیا الله تعالی په دوی باندې رجوع د رحمت وکړه د خپلې مهربانۍ د وجې نه، بیا د دې نه وروسته دوی د حق نه ړانده شول، او د حق د اوریدلو نه کاڼه شول، دا کار په دوی کې د ډیرو سره وشو، او الله تعالی لیدونکی دی هغو کارونو لره چې دوی یې کوي، په هغه باندې هیڅ شی پټ نشې پاتی کیدلی، او خامخا به ورله پرې بدله ورکوي.

بیشکه کفر کړی نصاراو هغوی چې ویونکي دي چې بیشکه الله تعالی چې دی هغه مسیح بن مریم دی؛ د وجې د نسبت د دوی د الوهیت(دالله نه غیر بل څوک د عبادت مشتحق ګڼل) غیر الله ته، سره د دې نه چې په خپله مسیح بن مریم دوی ته ویلی وو: ای بنی اسرایلو یوازې د الله تعالی بندګي وکړئ، نو هغه رب زما دی او رب ستاسو دی، مونږ او تاسو ټول د هغه په بندګۍ کې برابر یو، دا ځکه هر چا چې شریک جوړ کړ د الله تعالی سره بل څوک نو یقینا الله تعالی بند کړي په هغه باندې ننوتل د جنت د همیش لپاره، او ځاې د اوسیدو د هغه اور د جهنم دی، او نشته ده لره څوک مدد کوونکی د الله تعالی سره او نه څوک ملګری، او نه څوک خلاصوونکی چې خلاص کړي ده لره د هغه عذاب نه چې دا یې انتظار کوي.

بیشکه کفر کړی نصاراو هغوی چې ویونکي دي: چې بیشکه الله تعالی د دریو نه جوړ دی، چې هغوی دا دي: پلار او زوی، او روح القدس، اوچت دی الله تعالی د دوی د دې خبرې نه په ډیر اوچتوالي سره، نو ندی الله تعالی څو دانې، بلکې هغه یو ذات دی هیڅ شریک ورله نشته، او که دوی د خپلې دې بدی وینا څخه بند نه شول نو خامخا وبه رسیږي دوی ته عذاب دردناک.

آیا نه ګرځي دوی د خپلې دې وینا څخه توبه ایستونکي الله تعالی ته، او وغواړي د هغه څخه بخښنه د وجې د هغه د شرک نه چې دوی د هغه سره جوړ کړی و؟! او بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی هغه چاته چې توبه ورته وباسي چې هر قسمه ګناه وي، او اګر که دا ګناه په الله تعالی کفر هم وي، مهربانه دی په مومنانو باندې.

نه دی مسیح بن مریم مګر یو پیغمبر د نورو پیغمبرانو له ډلې نه، راځې په دې باندې هغه څه چې نورو پیغمبرانو ته راځې د مرګ نه، او مور د هغه مریم –علیها السلام- ډیره رشتیا ویونکې او تصدیق کوونکې وه، او دا دواړه خواړه هم خوري د وجې د حاجت د دوی نه دې خوراک ته، نو څرنګه دا دواړه لایق د بندګۍ کیدلی شي سره د حاجت د دوی نه خوراک ته؟! نو ته وګوره –ای پیغمبره- په غور کتلو سره: څرنګه مونږ دوی ته په وحدانیت باندې ښکاره آیاتونه بیانوو، او په باطلوالي د هغه څه چې دوی پکې دي د زیاتی کولو نه په نسبت کولو د الوهیت پغیر د الله جلاله څخه بل چاته، او دوی سره د دې بیا هم لدې ایاتونو نه انکار کوي، بیا یو ځل وګوره په کتلو د غور او سوچ سره: څرنګه دوی اړولی شي د حق نه په اړولو؛ سره د دې ښکاره آیاتونو نه چې دلالت کوونکي دي د الله تعالی په یووالي باندې.

ته ووایه –ای پیغبره- دلیل بیانوونکی په دوی باندې په عبادت د دوی کې د غیر الله لپاره: ایا تاسو بندګي کوئ د هغه چا چې تاسو ته فایده نشې دررسولی، او نه ستاسو څخه څه ضرر بندولی شي؟! نو هغه عاجز (ناچاره) دی، او الله تعالی پاک دی د عجز (ناچارۍ) څخه، او الله تعالی چې دی یوازې هماغه ستاسو د ویناګانو اوریدونکی دی، نو هیڅ شي ترې نه نشې پاتې کیدلی، پوهه دی ستاسو په کارونو، نو په هغه باندې هیڅ شي د دې نه پټ نشي پاتی کیدلی، او خامخا به درله پرې بدله درکوي.

ته ووایه –ای پیغمبره- نصاراو ته: تاسو د خپل حد څخه مه تیریږئ په هغه څه کې چې تاسو ته پرې امر شوی دی د تابعدارۍ د حق نه، او تاسو زیاتی مه کوئ په احترام او عزت د هغه څه کې چې تاسو ته د هغه په احترام کولو امر شوی –لکه: پیغمبران- داسې چې تاسو د هغوی باره کې د الوهیت عقیده ولرئ لکه د عیسی علیه السلام باره کې چې مو عقیده ده، په سبب د تابعدارۍ ستاسو خپلو ګمراهو مشرانو لره هغه چې ډیر خلک يې ګمراهان کړي، او په خپله هم دحق د لارې نه بی لاری شوي وو.

الله تعالی خبر ورکوي چې بیشکه هغه د بنی اسرایلو کافران د خپل رحمت څخه شړلي په هغه کتاب کې چې رالیږلی يې دی په داود –علیه السلام- چې هغه زبور دی، او په هغه کتاب کې چې رالیږلی يې دی په عیسی بن مریم باندې چې هغه انجیل دی، دا شړل د رحمت نه په سبب د هغو ګناهونو دي چې دوی کړي او د هغه تیري په وجه چې دوی د الله تعالی په حرماتو (د عزت والا شیانو) باندې کړی وو.

وو دوی چې نه به یې منع کول یو بل لره د کولو د ګناه نه، بلکې ښکاره والی به کاوه ګناه کوونکو د دوی نه په هغو ګناهونو او بدیو باندې چې دوی به کولی؛ ځکه چې داسې څوک نه وو چې دوی یې د دې کار نه منع کړی وی، خامخا ډیر بد دی هغه چې دوی یې کوي د پریښودلو د منع کولو د بدیو نه.

ته به وینې –ای پیغمبره- ډیر د کافرانو نه د دې یهودیانو څخه چې خوښوي به کافران او هغوۍ ته به مایله کیږي، او ستا سره او د موحدینو سره به دښمني کوي، ډیر بد دی هغه کار چې دوی پرې اقدام کوي د کافرانو د دوستۍ نه، نو یقینا دا سبب دی د الله تعالی د غصې په دوی باندې، او سبب دی د ننوتلو د دوی اور د جهنم ته همیشه به وي دوی په دې کې، نه به شي وتلی دوی د دې نه هیڅکله.

او که چیرته دې یهودیانو په الله تعالی باندې په ریښتیا ایمان راوړی وی، او ایمان یې راوړی وی د هغه په پیغمبر، نو نه به یې وی ګرځولی مشرکانو لره دوستان چې مینه ورسره کوي او د هغوۍ طرف ته مایله کیږي پغیر د مومنانو نه؛ ځکه چې دوی منع شوي د نیولو کافرانو لره دوستان، لیکن ډیر د دې یهودیانو څخه وتونکي دي د الله تعالی د طاعت او دوستانې څخه، او د دوستانې د مومنانو څخه.

ته به ومومې -ای پیغمبره- ډیر زیات د خلکو نه دښمني کوونکي د هغه چا سره چې په تا يې ایمان راوړی، او د ښمني کوونکي هغه دین سره چې تا پرې راتګ کړی یهودیان؛ د وجې د هغه حسد او کینې او تکبر نه چې هغوی پکې دي، او بندګې کوونکي بتانو لره، او نور د هغه چا نه چې په الله تعالی یې شرک کړی، او خامخا ته به ومومې نزدې د دوی نه مینه کوونکي د هغه چا سره چې ایمان يې راوړی په تا باندې، او په هغه څه چې تا پرې راتګ کړی هغه کسان چې وايې دوی خپلو ځانونو باره کې: چې دوی نصارا دي، او وجه د نزدیوالي د دوی په دوستۍ کې دې مومنانو سره دا ده چې په دوی کې علماء او عابدان شته دی، او ځکه چې دوی تواضع کوونکي دي، نه دي لویې کوونکي؛ ځکه چې د لویې کوونکي سړي زړه ته خیر نه رسیږي.

او دا خلک لکه –نجاشي او د هغه ملګري- زړونه یې نرم دي، هغه داسې چې دوی ژاړي د خشوع له وجې نه په وخت د اوریدلو د هغه څه چې نازل شوي د قران کریم نه کله چې دوی پوه شول چې یقینا دا حق دی؛ د وجې د پوهې د دوی نه په هغه څه چې عیسی –علیه السلام- پرې راتګ کړی، وایې دوی: ای ربه زمونږه! مونږ ایمان راوړی په هغه څه چې تا رالیږلي په خپل پیغمبر محمد –صلی الله علیه وسلم- باندې، نو ته ولیکه مونږه –ای ربه-! د محمد –صلی الله علیه وسلم- د امت سره هغه چې دلیل به وي په ټولو خلکو باندې د قیامت په ورځ.

او کوم یو سبب دی چې حایل به شي زمونږ او د ایمان راوړلو نه په الله تعالی باندې او په هغه حق چې نازل کړی يي دی هغه چې محمد -صلی الله علیه وسلم- پرې راتګ کړی! او مونږ امید او هیله لرو جنت ته د ننوتلو د پیغمبرانو او د هغوی د تابعدارانو سره هغه چې غاړه کیښودونکی دي الله تعالی ته ویریدونکي دي د هغه له عذاب نه.

نو بدله ورکړه الله تعالی دوی ته د دوی په ایمان لرلو او په اعتراف په حق باندې جنتونه چې بهیږي ویالې لاندې د بنګلو (ماڼیو) او د ونو د هغې همیشه به وي دوی په دې کې همیشه، او دا بدله ده د خایسته کار کوونکو په تابعدارۍ د دوی کې حق لره او په غاړه کیښودلو د دوی (حق لره) پغیر د قید او شرط نه.

او هغه کسان چې کفر يې کړی په الله تعالی او د هغه په پیغمبر، او نسبت د دروغو يي کړی د الله تعالی آیتونو ته هغه چې په خپل پیغمبر يي نازل کړي، دغه کسان همیشه د لمبو والا اور کې دي، هیڅکله به د دې نه نه راوځي.

ای هغه کسانو چې ایمان مو راوړی! تاسو په ځان مه حراموئ خوندور حلال شیان د خوراکونو او څښاکونو او د نکاح څخه، تاسو يي په ځان باندې د دنیا نه د بې رغبتۍ او بندګۍ له وجې مه حراموئ، او تاسو مه تیریږئ د پولو د هغه څه نه چې الله تعالی په تاسو حرام کړي، بیشکه الله تعالی نه خوښوي تیریدونکي د هغه د پولو نه، بلکې بغض ورسره کوي.

او خورئ د هغه څه نه چې الله تعالی تاسو ته درکړي د خپل رزق نه پداسې حال کې چې حلال او پاک وي، نه دا چې حرام وي لکه په زوره اخیستل شوی وي او یا يي عقل بد ګڼي، او وویریږئ د الله تعالی نه په عملي کولو سره د هغه حکمونو لره او په ځان ساتلو سره د هغه له نواهیو څخه، نو الله؛ هغه ذات دی چې تاسو پرې ایمان لرئ، او ستاسو ایمان لرل په هغه باندې په تاسو لازموي چې د هغه نه وویریږئ.

الله تعالی تاسو نه رانیسي –ای مومنانو- په هغه چې ستاسو په خولو باندې راځې د قسم خوړلو نه په غیر د قصد نه، لیکن رانیسي تاسو لره په هغه څه چې مضبوط قصد کړی وي تاسو په هغه باندې، او مضبوط کړي مو وي زړونه په هغه باندې او بیا مو مات کړی وي دغه قسم، نو لرې کوي ستاسو نه ګناه د هغه څه چې تاسو پرې قصد کړی وي د قسمونو نه او په خولی پرې ګویا شوی یاست کله چې تاسو مات کړئ قسم لره یو د دریو شیانو څخه چې ستاسو کوم یو خوښ وي او هغه دا شیان دي: خوراک ورکول دي لسو غریبانو ته د درمیانه خوراک ستاسو د ښار والاو نه، هر یو مسکین ته نیم صاع، او جامې کول هغوی ته هغه چې ستاسو په رواج کې ورته جامی وايې، او یا ازادول د یو څټ مومن (مریي)، نو که چیرته دې کفاره ورکوونکی کس د دې دریو شیانو څخه یو هم پیدا نه کړ نو بیا دې درې ورځې روژې ونیسي د کفارې په ډول، دا چې ذکر شو دا کفاره ده ستاسو د قسمونو –ای مومنانو- کله چې تاسو په الله تعالی باندې قسمونه وکړئ او بیا درباندې قسم واوړي (قسم مات کړئ)، او وساتئ خپل قسمونه د قسم کولو نه په الله تعالی باندې په دروغو سره، او ځان وساتئ د ډیرو قسمونو نه په الله تعالی باندې، او ځان وساتئ د بې وفایي نه په قسم باندې کله چې قسم باندې بی وفایی خیر نه وي، نو بیا د خیر کار وکړئ، او د خپلو قسمونو څخه کفاره ورکړئ، لکه څرنګه چې الله تعالی تاسو ته د قسم کفاره بیان کړې همدغه شان یې تاسو ته د خپلو حلالو او حرامو واضح کوونکي احکام بیان کړي، د دې لپاره چې تاسو د الله تعالی شکر ادا کړئ په دې وجه چې تاسو ته يي هغه څه درښودلی چې تاسو پرې نه پوهیدئ.

ای د ایمان والاو! بیشکه نشه کوونکي شیان هغه چې عقل ختموي، او جواري چې د دواړو خواو نه په بدل باندې شامل وي، او هغه ګټه چې مشرکان ورسره د تعظیم د وجې نه قرباني کوي او د خپلو عبادتونو لپاره يي ودروي، او هغه غشي چې دوی پرې لټوي هغه نصیب او برخه چې دوی ته مقرر شوې د غیبو نه، دا ټول ګناه ده د شیطان د خایسته کوونکو شیانو څخه دي، نو تاسو لرې واوسئ د دې کارونو نه د دې لپاره چې کامیاب شئ په عزتمنده زندګۍ باندې په دنیا او د جنت په نعمتونو په اخرت کې.

بیشکه شیطان اراده لري چې تاسو ته نشه یې شیان او جواري(قمار) په زړه پورې کارونه وګرځوي، او ستاسو په زړونو کې یو بل ته دښمني او کینه واچوي،او د الله له یادولو او لمانځه څخه مو وباسي، نو آیا تاسو –ای مومنانو- پریښودونکي یاست دې منکراتو لره؟ هیڅ شک نشته چې دا ستاسو سره مناسبه ده، نو تاسو (د دې شیانو نه) بند شئ.

او تابعداري وکړئ د الله تعالی او تابعداري وکړئ د پیغمبر په عملې کولو د هغه څه چې شریعت پرې امر کړی، او په ځان ساتلو سره د هغه څه نه چې منع یې ترې کړې، او ځان وساتئ د نافرمانۍ څخه، نو که چیرته تاسو د دې نه مخ واړاوه نو پوه شئ چې بیشکه زمونږ په پیغمبر باندې رسونه د هغه څه ده چې الله تعالی ورته د هغه په رسولو امر کړی دی، او یقینا پیغمبر رسولی دی، نو که چیرته تاسو په سمه لار روان شوئ نو فایده د دې ستاسو د ځانونو لپاره ده، او که بدې مو وکړه نو د دې ګناه هم پر تاسو ده.

نشته په هغو کسانو ګناه - چې په الله تعالی يې ایمان راوړی، او نیک عملونه یې کړی دي الله تعالی ته د نزدیکت په خاطر - چې هغوۍ څښلي د شرابو نه مخکې د حراموالی د هغو نه، کله چې هغوی د حرامو شیانو نه ځان ساتلی وي، ویریدونکي وي د الله تعالی د غصې نه په دوی باندې، ایمان راوړونکی وي په هغه باندې، ولاړ وي په نیکو کارونو باندې، بیا دوی زیات کړی وي د الله تعالی مراقبت تر دې چې داسې بندګي کوي لکه دوی چې يې ویني، او الله تعالی هغه کسان خوښوي چې داسې بندګي يې کوي لکه دوی چې یې ویني؛ د وجې د هغه څه نه چې دوی پکې دي د درک کولو د همیشه څارنې د الله تعالی دوی لره، او دا هغه څه دي چې مومن راکاږي خایسته کولو د خپل عمل ته او مضبوطوالی د هغه ته.

ای د ایمان والاو! خامخا به الله تعالی تاسې په سخت امتحان کې واچوي پدې سره چې د وچې ښکار به درته رامخې ته کړي پداسې حال کې چې تاسو په احرام کې یاست، دومره به یې درته اسانه کړي چې واړه حیوانات به په لاس راونیولی شئ او غت به په نیزو ښکار کړی شئ، دا ددې لپاره چې الله وګوري - په هغه علم سره چې ښکاره د بندګانو په لیدلو د هغوی سره پرې حساب کتاب وکړي - چې څوک ورڅخه په پټه ویریږي په الله له پوره ایمان درلودلو سره ، نو ښکار پریږدئ د هغه د پيدا کوونکي له ویرې؛ هغه ذات چې د ده له کړنو هیڅ شی ورڅخه پټ نه پاتې کیږي، نو څوک چې له حد نه واوښت ، او د احرام په حالت کې یې ښکار وکړ د حج او یا عمرې پر مهال، نو د قیامت په ورځ به دردوونکی عذاب ورورسیږي، ځکه هغه کار یې کړی چې الله ورڅخه منع کړی و.

ای د ایمان والاو! تاسو مه وژنئ د صحرا ښکار لره په داسې حال کې چې تاسو محرمان یاست (قصد مو کړی وي) د حج یا عمرې، او چا چې ووژلو دې لره ستاسو نه په قصد سره نو په دې باندې بدله ده برابر د هغه ښکار چې ده قتل کړی وي د اوښ یا غوا او یا ګډې نه، فیصله به کوي پدې باندې دوه سړي چې صفت يې شوی وي په عدالت سره د مسلمانانو ترمنځ، او هغه چې دې دواړو پرې فیصله وکړه کیږي به پرې هغه څه چې کیږي په هدي باندې د لیږلو نه مکې ته او حلالول د هغې په حرم کې، او یا قیمت د دې د خوراک چې ورکولی به شي د حرم غریبانو ته، هر یو غریب ته به نیمه پیمانه (نیم صاع) ورکول کیږي، او یا به یوه ورځ روژه نیسي د هرې نیمې پیمانې مقابل کې د خوراک نه، دا ټول د دې لپاره چې (د احرام په حالت کې) د ښکار وژونکی وڅکي انجام د هغه کار چې ده پرې اقدام کړی د وژلو د ښکار نه. بخښنه کړي الله تعالی د هغه نه چې تیر شوي د وژلو د ښکار د حرم نه او د وژلو د احرام تړونکي سړي د وچې ښکار لره مخکې د حراموالي نه، او څوک چې بیرته راوګرځیده دې ته وروسته د حراموالي نه بدله به واخلي الله تعالی د دېه نه داسې چې په دې به ورله عذاب ورکړي، او الله تعالی قوي او ډیر زورور دی، او د هغه د قوت نه دا ده چې هغه بدله اخلي د هغه چا نه چې نافرماني يې ورڅخه کړی وي که چیرته يې خوښه شي، نه شې بندولی ده لره هیڅ بندوونکی.

حلال کړی الله تعالی تاسو لره ښکار د اوبو د حیواناتو، او هغه چې راويې غورځوي تاسو ته بحر ژوندی یا مړ فایده ده لپاره د هغه چا چې مقیم وي ستاسو نه یا مسافر وي چې د دې نه توخه واخلي، او حرام کړی یې دی په تاسو باندې ښکار د وچې ترڅو چې تاسو د احرام په حالت کې یاست د حج یا عمرې د ادا کولو لپاره، او وویریږئ د الله تعالی څخه په عملي کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو د هغه د نواهیو څخه، نو الله تعالی هغه ذات دی چې یواځې هغه ته تاسو واپس کیدلی شئ د قیامت په ورځ، نو تاسې لره به بدله درکړي ستاسو په عملونو.

الله تعالی ګرځولې ده کعبه کور د عزت سبب د ژوند لپاره د ټولو خلکو، په دې باندې د هغوې دیني مصلحتونه ولاړ دي د لمانځه او حج او عمرې نه، او د دوی دنیوي مصلحتونه هم په امن سره په حرم کې او په راکش کولو د هر قسم میوو دې ته، او ګرځولی یې دي د عزت والا میاشتي چې هغه: (ذو القعدة، ذو الحجة، محرم او رجب دي) دي سبب د زندګۍ دوی لره په امن سره په دې میاشتو کې د بل د چا د جنګ کولو نه د دوی سره، او نذر شوي څاروي او هغه څاروي چې په غاړه کې یې ورته امیلونه اچولې وي چې ښودونکي وي د دې خبرې چې دا حرم ته روان کړی شوي دي سبب د زندګي دی دوی لره په امن د خاوندانو د دې کې د پیش کیدلو نه دوی ته په تکلیف سره، دا هغه څه دي چې الله تعالی پرې په تاسو باندې احسان کړی د دې لپاره چې تاسو پوهه شئ چې یقینا الله تعالی پوهیږي په هغه څه چې په اسمانونو کې دي او په هغه څه چې په ځمکه کې دي، او بیشکه الله تعالی په هر یو شي باندې پوهه دی، نو ځکه د هغه شریعت ګرځولي دې شیانو لره –ستاسو د مصلحتونو د جلبولو لپاره او ستاسو نه د ضرر د دفع کولو لپاره مخکې د هغه د واقع کیدلو نه- دا دلیل دی په علم د هغه په هغه څه باندې چې بندګانو لره مناسب وي.

پوهه شئ –ای خلکو-! بیشکه الله تعالی سختې سزا والا دی هغه چا لره چې نافرماني یي وکړي، او بخښنه کوونکی دی هغه چا ته چې توبه ورته وباسي، مهربانه دی په دې باندې.

نشته په پیغمبر باندې مګر رسول د هغه څه چې الله تعالی ورته په رسولو امر کړی، نو نشته په هغه باندې توفیق ورکول خلکو ته د هدایت، نو دا یوازي د الله تعالی په لاس کې دي، او الله تعالی پوهیږي په هغه څه چې تاسو یي ښکاره کوئ، او پټوئ یې د هدایت او ګمراهۍ نه، او خامخا به درله پدې باندې بدله درکوي.

ته ورته ووایه –ای پیغمبره- ندی برابر پلیت د هر شي نه سره د پاک د هر شي نه، او اګر که تعجب کې اچوي تا لره ډیروالی د پلیت شي، نو ځکه ډیروالی د پلیت شي د هغه په بهتروالي دلالت نه کوي، نو وویریږئ د الله تعالی څخه –ای د عقلونو خاوندانو- په پریښودلو د پلیت شي او په کولو د پاک شي د دې لپاره چې تاسو د جنت په حاصلولو کامیاب شئ.

اې هغو کسانو چې ايمان مو راوړی له رسوله مو د داسې شيانو په اړه پوښتنې مه کوئ چې اړتيا ورته نه لرئ، او نه مو د دين په چاره کې مرسته درسره کوي، که هغه درته څرګند شي؛ نو ښه به درته نه وي، ځکه په هغو کې به سختي وي او که تاسې د داسې شيانو په اړه پوښتنې کوئ چې له پوښتلو يې راګرځول شوي ياست کله چې پر رسول وحي نازليږي؛ نو درته بيان به يې کړي، ځکه دغه د الله لپاره آسانه دي، الله له هغو شيانو څخه تېرشوی چې قرآن ورڅخه چپ پاتې شوی؛ نو په اړه يې پوښتنې مه کوئ، که يې په اړه پوښتنې وکړئ، پر تاسو به د هغو د حکم له امله تکليف را نازل شي او الله د خپلو بنده ګانو د ګناهونو بښونکی دی کله چې هغوی توبه وباسي او زغمونکی دی چې هغوی ته پرې سزا ورنه کړي.

بیشکه غوښتنه کړی وه د دې په شان یو قوم چې ستاسو نه مخکې تیرشوي، نو کله چې هغوی مکلف شول په هغې باندې عمل یي پرې ونه کړ، نو د دې په وجه هغوی کافران شول.

الله تعالی ستاسو لپاره حلال کړی څاروي (چارپایان)، نو نه یي دي حرام کړی د هغو نه هغه چې مشرکانو په خپلو ځانونو حرام کړی د خپلو بوتانو لپاره د بحیرې نه او دا هغه اوښه ده چې غوږونه یي پری کیدی شي کله چې معلوم تعداد بچې وزیږوي، او سائبه او دا هغه اوښه ده چې کله معلوم عمر ته ورسیږي بیا ازاده پریښودل شي د خپلو بوتانو لپاره، او وصیلة او دا هغه اوښه ده چې کله پرلپسي ښځینه بچي راوړي، او حام هغه اوښ دی چې کله د هغه شا نه معلوم عدد اوښان پیدا شي، لیکن کافرانو دا ګمان کړی په الله تعالی باندې په دروغو او بهتان سره چې یقینا الله تعالی دا ذکر شوي څاروي حرام کړي، او ډیر د کافرانو نه د حق او باطل او د حلال او حرام ترمنځ توپیر نشي کولی.

او کله چې وویل شي په الله تعالی باندې دروغ تړونکو خلکو ته په حراموالي د بعضو څاریو: راشئ هغه څه ته چې الله تعالی رالیږلي د قران کریم نه، او راشئ د پیغمبر –صلی الله علیه وسلم- سنتو ته چې حلال او حرام وپیژنئ، وايي دوی: بس دي مونږ لره هغه عقاید، ویناګانې او کارونه چې مونږ اخیستي د خپلو مشرانو نه، څرنګه دوی لره دا کافي دی او حال دا چې د دوی مشران په هیڅ شي باندې نه پوهیدل، او نه یې چاته د حق لاره ورښودله؟! نو د دوی تابعداري نه کوي مګر هغه څوک چې د دوی نه هم ډیر ناپوهه وي او ډیر ګمراه وي په اعتبار د لارې سره، نو بس دوی ناپوهه او ګمراهان دي.

ای هغو کسانو چې ایمان مو راوړی! لازم ده پر تاسو باندې د خپل ځان ذمه واري نو تاسو خپل ځانونه برابر کړئ په کولو د هغه څه چې اصلاح کوي یي، ضرر نه درسوي تاسو ته هغه څوک چې ګمراه شوي وي د خلکو نه او ستاسو دعوت یې نه وي قبول کړی، کله چې تاسو په سمه لار روان یاست، او ستاسو د هدایت نه دا دي چې امر په نیکیو او منع له بدیو وکړئ، یوازې الله تعالی ته ستاسو ورګرځیدل دي په ورځ د قیامت، نو خبر به درکړي تاسو ته په هغه څه چې تاسو کول په دنیا کې، او په هغه به درله بدله درکړي.

ای د ایمان والاو! کله چې نزدې شي مرګ د یو کس ستاسو نه په ښکاره کیدلو د نښو د مرګ، نو ګواه دې کړي په خپل وصیت باندې دوه انصاف داره کسان د مسلمانانو نه او یا دوه کسان د کافرانو نه د ضرورت په وخت کې کله چې د دې دواړو نه پغیر نور څوک مسلمانان نه وي، که چیرته تاسو سفر کوئ او تاسو ته مرګ راشي، او که چیرته د دوی په ګواهۍ کې شک راپیداشو نو ودروئ دواړو لره وروسته د یو لمانځه نه، نو قسم به وکړي په الله تعالی باندې: چې نه خرڅوي دوی خپله برخه د الله تعالی له طرفه په څه عوض باندې، او خاطر نه کوي په دې سره د خپلوان، او نه پټوي ګواهي د الله تعالی چې د دوی سره ده، او که چیرته دې دواړو دا کار وکړ نو دا دواړه به د ګناهګارانو او د الله تعالی د نافرمانانو څخه وي.

نو که چیرته ښکاره شو وروسته د قسم خوړلو نه دروغ د دې دواړو په ګواهۍ او یا قسم کې، اویا د دې دواړو خیانت ښکاره شو، نو ګواهي دې وکړي او یا دې قسم وکړي دوه کسان چې ودریږي به د دې دواړو په ځای باندې د نزدې خلکو نه دې مړي ته په هغه خبره چې هغه حق وي، نو قسم به کوي په الله تعالی باندې چې خامخا ګواهي زمونږه د دوی په دروغو باندې او خیانت باندې ډیره حقه ده د دوی د ګواهۍ نه په رښتیا او امانت دارۍ د دې دواړو نه، او مونږ په دروغو باندې قسم نه دی کړی، مونږه چې یو یقینا که چیرته ګواهي وکړو په دروغو سره نو خامخا مونږ به د ظالمانو له ډلې نه یو هغه چې د الله تعالی د پولو نه تیریدونکي دي.

دغه بیانه شوې طریقه د قسم ورکولو نه ګواهانو ته د لمانځه نه وروسته کله چې شک وي د دې داوړو په ګواهۍ کې، او د رد کولو د ګواهۍ د دوی نه، ډیره نږدې ده د راتګ د دوی په ګواهۍ سره په شرعې طریقې د ګواهۍ کولو، نو نه به اړوي دوی ګواهۍ لره او نه به یې بدلوي او نه به خیانت کوي، او ډیره نږدې ده دې خبرې ته چې وویریږي د دې نه چې وبه ګرځې قسمونه د وارثانو وروسته د دوی د قسمونو نه، نو دوی به قسم کوي په خلاف د هغه څه چې دوی پرې ګواهي ورکړي نو رسوا به شي، او وویریږئ د الله تعالی نه په پریښودلو د دروغو او خیانت سره په ګواهۍ او قسم کې، او واورئ هغه څه چې تاسو ته پرې امر شوی داسې اوریدل چې قبلیدل ورسره مل وي، او بیشکه الله تعالی توفیق نه ورکوي د هغه د طاعت نه وتونکو خلکو ته.

یاده کړئ –ای خلکو- ورځ د قیامت کله چې به الله تعالی راجمع کړي ټول پیغمبران، نو الله تعالی به دې پیغمبرانو ته ووایې: څه جواب درکړ تاسو ته ستاسو امتونو هغه چې ما ورته تاسو لیږلي وئ؟ دوی به ووایې په داسې حال کې چې جواب به الله تعالی حواله کوي: مونږ ته پته نشته، بلکې علم تاته دی –ای زمونږه ربه- بیشکه ته چې یې یوازې ته یې هغه څوک چې په پټو کارونو باندې پوهیږی.

او یاد کړه کله چې الله تعالی عیسی –علیه السلام- ته وویل: ای عیسی بن مریم! یاد کړه زما نعمتونه په تا باندې کله چې ته ما په غیر د پلار نه پیداکړې، او یاد کړه زما نعمتونه ستا په مور مریم –علیها السلام- باندې کله چې الله تعالی هغه غوره کړې وه د خپلې زمانې په ټولو زنانه و باندې، او یاد کړه هغه نعمتونه چې ما په تاباندې کړي وو کله چې ته ما مضبوط کړی وي په جبریل –علیه السلام- باندې، خبرې به کولې تا د خلکو سره –او ته ماشوم وې- په رابللو د هغوی سره الله تعالی ته، او خبری به کوې ته د هغوی سره ستا په بوډاوالي کې په هغه وحې سره چې ما پرې ته هغوی ته لیګلی یې، او په هغه څه چې ما یې په تاباندې انعام کړی چې تاته مې خط (لیکل) درښودلي، او تا ته مې تورات د رښودلی هغه چې ما په موسی –علیه السلام- نازل کړی و، او انجیل مو درښودلی هغه چې په تامو نازل کړی، او درښودلي مې دي تا ته د شریعت رازونه او فایدې او حکمتونه، او د هغو نعمتونو نه چې ما په تا کړي دا دی چې جوړوې د خټو نه د مرغۍ شکل، بیا پکې پوکی کوې نو هغه ژوندۍ مرغۍ شي، او ته جوړوې هغه څوک چې مورزادي ړوند وي (ړوند پیدا شوی وي)، او جوړوې د برګي مرض والا، نو هغه د روغ بدن والا شي، او راژوندي کوې مړو لره په دعا غوښتلو سره د الله تعالی نه چې راژوندی شي، دا ټول کارونه زما په اجازه کوې، او د هغو نعمتونو نه چې ما په تا کړی دا دي چې ما ته د بني اسرائیلو نه بچ ساتلی یې کله چې هغوی ستا د مرګ اراده کړي وه کله چې تا هغوی ته ښکاره معجزې راوړې، نو نه وو د دوی نه مګر دا چې کفر یې وکړ په هغو باندې، او ویې ویل: نه دي دا معجزې چې عیسی پرې راتګ کړی مګر ښکاره جادو دی.

او یاد کړه هغه چې په ما په تا باندې نعمت کړی دا چې ما برابر کړي تالره ملګری کله چې ما ستا خاص ملګرو (حواریانو) ته زړه کې واچوله چې په ما ایمان راوړي او ستا په پیغمبرۍ ایمان راوړي، نو هغوی دې خبری ته غاړه کیښوده او دعوت یې قبول کړ، او ویې ویل: مونږ ایمان راوړی، او ته ګواه شه –ای زمونږه ربه-! په دې خبره چې مونږ تا ته تسلیم شوي یو او تاته غاړه کیښودونکی یو.

او یاد کړه کله چې ستا خاص ملګرو (حواریانو) وویل: آیا ستا رب کولی شي کله چې ته له هغه څخه وغواړې چې رانازل کړي یو دستر خوان د بره نه؛ نو عیسی –علیه السلام- ورته په جواب کې امر وکړ د الله تعالی په تقوا باندې او په پریښودلو د لټولو د هغه څه چې دوی غوښتلي وو، ځکه چې شاید په دې کې د دوی لپاره فتنه او امتحان وي، او دوی ته یې وویل: توکل وکړئ په خپل رب باندې په لټولو د رزق کې که چیرته تاسو مومنان یاست.

وویل خاص ملګرو (حواریانو) عیسی –علیه السلام- ته: مونږ غواړو چې وخورو د دې دستر خوان نه، او ډاډه شي زمونږ زړونه د الله تعالی په پوره قدرت، او په دې خبره چې ته د الله تعالی پیغمبر یې، او مونږ پوهه شو په علم یقین سره چې تا مونږ ته رښتیا ویلي په هغه څه کې چې تا مونږ ته د الله تعالی له طرفه راوړي، او مونږ به په دې باندې د ګواهانو نه شو هغو خلکو ته چې نه وي حاضر شوي.

نو عیسی يې غوښتنه ومنله او له الله يې په داسې ويلو وغوښتل: اې زموږ پالونکيه! پر موږ د خوړو دسترخوان راکوز کړه، مونږ به ستا د شکر په پار د خپلو نننيو ژونديو او له موږ وروسته راتلونکو لپاره د را کوزېدو ورځ اختر وګرځوو او ستا پر يووالي او د لېږل شوي پر رېښتينولۍ نښانه او دليل وي او داسې روزي راکړې چې ستا پر عبادت مو مرسته وکړي او ته اې زموږ پالونکيه غوره روزي ورکوونکی يې.

نو الله تعالی د عیسی –علیه السلام- دعاء قبوله کړه، او ویې ویل: زه نازلوونکی یم دې دسترخوان لره کوم چې تاسو د هغه رانازلیدل غوښتلي وو، نو چاچې کفر وکړ وروسته د نازلیدو د دې نه نو نه دې ملامتوي مګر خپل ځان، نو خامخا زه به ده لره عذاب ورکړم سخت عذاب داسې سخت چې هیچاته ما نه دی ورکړی؛ ځکه چې ده دومره غټه حیرانوونکي او عجیبه نښه ولیدله، نو د ده کفر د عناد او ضد له امله دی، او الله تعالی د دوی وعده پوره کړه نو په دوی یې دغه دسترخوان رانازل کړ.

او یاد کړه کله چې به الله تعالی د قیامت په ورځ عیسی بن مریم –علیه السلام- ته ووایي: ای عیسی بن مریم! ایا تا خلکو ته ویلی: تاسو جوړ کړئ زما نه او زما د مور نه حقدار د بندګۍ (معبودان) پغیر د الله تعالی نه؟ نو عیسی –علیه السلام- جواب ورکړو په داسې حال کې چې پاکي بیانونکی و خپل رب لره: نه دي مناسب مونږ لره چې ووایم دوی ته مګر حق خبره، او بالفرض که ما ورته داسې ویلي وي نو یقینا تاته به پته وي ځکه چې په تا باندې هیچ شی پټ نه پاتې کیږي، ته پوهیږې په هغه څه چې زه یې په خپل زړه کې پټوم، او زه نه پوهیږم په هغه څه چې ستا په نفس کې دي، بیشکه ته یوازې هغه څوک یې چې هر غائب، پټ او ښکاره پیژنې.

وویل عیسی -علیه السلام- خپل رب ته: ما نه دي ویلي خلکو ته مګر هغه چې تا یې ما ته په ویلو امر کړی و ستا د یووالي نه په عبادت باندې، او زه نګهبان وم په هغه څه چې دوی وییل تر څو چې زه د هغوی په منځ کې وم، نو هر کله چې تا زما د پاتې کیدو وخت د دوی په منځ کې ختم کړ زما په اوچتولو سره اسمان ته ژوندی نو وې ای ربه ته نګهبان د دوی په عملونو، او یقینا ته په هر شي باندې حاضر او خبردار یې، هیڅ شی ستا نه نشې پټیدلی، نو په تا باندې پټ ندي هغه څه چې ما هغوی ته ویلي، او هغه څه چې هغوی زما څخه وروسته ویلي.

که ته دوی ته عذاب ورکوې -ای ربه- نو یقینا دوی ستا بندګان دي ته چې څه غواړې هماغه پرې کولی شي، او که ته چیرته په دوی باندې احسان وکړې په هغه چا چې ایمان یې راوړی د دوی نه په بخښنې سره نو د دې هیڅوک تالره منع کوونکی نشته، ځکه چې یواځې ته زورور او غالب ذات یې هغه چې هیڅوک پرې نشي غالب کیدلی، حکیم یې په خپلو ټولو چارو کې.

الله تعالی به عیسی –علیه السلام- ته ووایې: دا هغه ورځ ده چې فایده ورکوي د پاکو نیتونو، عملونو او ویناګانو والا لره د هغوی ریښتیا، د دوی لپاره جنتونه دي چې بهیږي به لاندې د بنګلو او ونو د هغوی نه ویالې (نهرونه) همیشه به وي دوی په دې کې همیشه، مرګ به ورله نه راځي، الله تعالی د دوی نه راضي شوی نو هیڅکله به په دوی باندې غصه نشي، او دوی د الله تعالی نه خوشحاله دي په هغه وجه چې دوی ته ورسیدلي همیشني نعمتونه، دا بدله او لدوی څخه رضایت همدا خاص لویه کامیابي ده، نو نشته هیڅ کامیابي چې د دې سره برابر شي.

یوازې الله تعالی لره ده بادشاهي د اسمانونو او ځمکو، نو هغه پیداکوونکی د هغو دی او برابروونکی د کار د هغو دی، او خاص هغه لره ده بادشاهي د هغه څه چې په دې دواړو کې دي د مخلوقاتو څخه، او هغه په هر شي باندې قدرت لرونکی دی، نو هیڅ شی یې نشي کمزوری کولی.

پر مطلقه بشپړتيا یادول او لوړو ښېګڼو د محبت سره ستاينه يوازې هغه الله لره ثابت دي چې پرته له مخکينۍ بېلګې يې آسمانونه او ځمکه پيداکړي دي، په يو بل پسې راتلونکې شپه او ورځ يې پيداکړي دي، چې شپه يې تیاره کړې او ورځ يې رڼا ګرځولې ده او له دې سره چې کومو کسانو کفر کړی، هغوی ورسره بل څوک برابروي او شريک ور لره نیسي.

هغه پاک ذات دی چې تاسو یې پیداکړي یاست –ای خلکو- د خټې نه کله چې یې ستاسو پلار ادم –علیه السلام- د هغې نه پیدا کړ، بیا الله تعالی په ځمکه کې ستاسو د پاتې کیدلو لپاره نیټه مقرره کړې، او د قیامت په ورځ ستاسو د بیا ژوندي کولو لپاره یې بله نیټه مقرر کړي چې نه پوهیږي په هغې باندې مګر یواځې همغه، بیا تاسو شک کوئ د هغه په قدرت کې په بیا ژوندي کولو باندې.

او هغه الله تعالی مستحق د عبادت دی په رښتیا سره په اسمانونو او ځمکه کې، نه پټیږي په هغه باندې هیڅ شی، نو هغه ذات پوهیږي په هغه څه چې تاسو یې پټوئ د نیتونو، ویناګانو او کارونو څخه، او پوهیږي په هغه چې تاسو یې ښکاره کوئ د دې نه، او خامخا به درله پرې بدله درکوي.

او نه راځي مشرکانو ته هیڅ یو دلیل د دوی د رب له طرف نه مګر پریښی یې دی پداسې حال کې چې پرې بې پروا دي، نو بیشکه راغلي دوی ته څرګند او ښکاره دلیلونه دلالت کوونکی د الله تعالی په توحید باندې، او راغلي دوی ته آیتونه دلالت کوونکي په رښتینولۍ د ده د پیغمبرانو، او سره د دې نه بیا هم د دې نه مخ اړوونکي دي هیڅ باک کوونکي (پروا کوونکی) ندي دې لره.

او دوی که چیرته د دې ښکاره او څرګندو دلیلونو څخه مخ واړاوه نو دوی مخ ګرځولی د هغه څه نه چې هغه د دې څخه ډیر ښکاره او څرګند و، نو په تحقیق سره دوی نسبت د دروغو کړی و هغه څه ته چې محمد –صلی الله علیه وسلم- پرې راتګ کړی د قران کریم نه، او زر دی چې دوی به پوهه شي چې بیشکه هغه څه چې دوی پرې مسخرې کولې د هغه څه نه چې دوی ته پرې محمد –صلی الله علیه وسلم- راتګ کړی یقینا هغه حق او ریښتیا دي کله چې دوی د دقیامت په ورځ عذاب وویني.

آیا دا کافران نه پیژني د الله تعالی طریقه په هلاکولو د ظالمو امتونو کې، نو بیشکه الله تعالی هلاک کړي وو د دوی نه مخکې ډیر امتونه چې ورکړي یې وو هغوی ته د قوت او په ځمکه کې د پاتې کیدلو داسې سببونه چې دې کافرانو ته یې نه دي ورکړي، او په هغوی باندې یې پرلپسې بارانونه راورولې وو، او هغوی ته یې د هغوی د کورونو لاندې ویالې (نهرونه) روان کړي وو، نو هغوی د الله تعالی نافرماني وکړه، نو الله تعالی هغوی د خپلو ګناهونو په وجه هلاک کړل، او د هغوی نه وروسته یې نورې ډلی او امتونه راپیداکړل.

او که چیرته مونږ رانازل کړی وی په تا باندې –ای پیغمبره- کتاب چې په ورقو (پاڼو) کې لیکل شوی وي، او دوی په خپلو سترګو لیدلی وی، او دوی متأکد شوي وي د دې کتاب نه په لاس لګولو سره؛ نو بیا به هم دوی په دې باندې ایمان نه وي راوړی د وجې د انکار د دوی نه او د وجې د قصد د دوی نه، او خامخا دوی به ویلي وي: ندي هغه څه چې تا پرې راتګ کړی مګر ښکاره جادو، نو هیڅکله مونږ په دې باندې ایمان نه راوړو.

او ویلی دې کافرانو: که چیرته الله تعالی د محمد سره یو ملایک رالیږلی وي چې مونږ سره یې خبرې کولې او دا ګواهي یې ورکوله چې یقینا دا پیغمبر دی نو مونږ به ایمان راوړی وی، او که چیرته مونږ رالیږلی وی ملایک په هغه ډول چې دوی غوښتلی نو خامخا مونږ به دوی هلاک کړي وو، کله چې دوی ایمان نه و راوړی، او دوی ته به د توبی ایستلو پورې وخت نه وي ورکړل شوی کله چې دا ملایک رانازل شوي وي.

او که چیرته مونږ دوی ته لیږونکی پیغمبر پرښته ګرځولې وه نو خامخا به مونږ د سړي په شکل کې ورلیږلې وه د دې لپاره چې دوی ترې اوریدل وکولای شي او له هغې څخه اخیستل وکولای شي؛ ځکه چې دوی په دغه صورت کې دا کارونه (د خبرې اوریدل او د هغه څخه د وحې او د هدایتو اخیستل) د دې ملایک سره د هغه په خپل شکل کې نشي کولی په کوم کې چې الله تعالی پیداکړی، او که چیرته مونږ دا ملایک د سړي په شکل کې راولیږو نو په دوی به د هغه کار ګډوډ شي.

نو که چیرته دا خلک مسخرې کوي په غوښتلو د دوی د رالیږلو د ملایک ستا سره نو یقینا مسخرې کړې وې بعضو امتونو (ډلو) مخکې ستا څخه په خپلو پیغمبرانو پورې، نو دوی لره راګیر کړل هغه عذاب چې دوی ترې انکار کاوه او په وخت د ویره ورکولو کې به يې ورپسې مسخرې کولې.

ته ووایه –ای پیغمبره- دې دروغجنو او مسخرو کوونکو ته: وګرځئ تاسو په ځمکه کې، بیا سوچ او فکر وکړئ چې څرنګه وو اخرې انجام د هغه چا چې د الله تعالی پیغمبرانو ته د دروغو نسبت کوونکي وو، نو بیشکه په هغوی باندې د الله تعالی عذاب راغلی و سره د هغه قوت او دفاع نه چې د دوی سره وو.

ته ورته ووایه –ای پیغمبره-: د چا لپاره ده بادشاهي او اختیار د اسمانونو او بادشاهي او اختیار د ځمکې او اختیار د هغه څه چې د دې دواړو ترمنځ دي؟ ته ورته ووایه: بادشاهي او اختیار د دې ټولو یواځې الله تعالی لره دی، لازم کړی یې دی په خپل ځان باندې رحمت په خپلو بندګانو د مهربانۍ له مخې، نو هغوی ته په سزا ورکولو کې تیزې او تلوار نه کوي، تر دې پورې چې توبه ونه باسي نو راجمع به کړي ټولو لره د قیامت په ورځ، او دا هغه ورځ ده چې هیڅ شک پکې نشته. هغه کسان چې تاوانیان کړي یې دي خپل ځانونه په کفر کولو سره په الله تعالی باندې ایمان نه راوړي چې ځان پرې د تاوان څخه بچ کړي.

او یواځې الله تعالی لره دی اختیار او د بادشاهي د هر شي، د هغه څه چې اوسیږي او ارام کوي په شپه او ورځ کې دي، او هغه اوریدونکی دی د دوی ویناګانو لره، پوهه دی د هغوی په کارونو، او خامخا به ورله په هغې بدلې ورکوي.

ته ووایه -ای پیغمبره! مشرکانو ته هغه چې بندګي کوي د الله تعالی سره د بوتانو او نورو شیانو: ایا دا خبره عقل منې (ایا کیدای شي) چې زه ونیسم پرته له الله تعالی څخه بل څوک مددګار چې زه ورسره دوستي وکړم او مرسته ترې وغواړم؟! او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پیدا کړي یې دي اسمانونه او ځمکه په نا اشنا او نوې ډول چې مخکې نه وو، او د هغه څخه مخکې هیچا دغه شان نه وو پیدا کړی. او الله تعالی هغه ذات دی چې روزي ورکوي چاته چې وغواړي د خپلو بندګانو نه، او د هغه د بندګانو څخه هیڅوک داسې نشته چې هغه ته روزي ورکړي، نو هغه بی حاجته دی د خپلو بندګانو نه، او د هغه ټول بندګان هغه ته محتاج دي، ته ووایه -ای پیغمبره!-: بیشکه ماته امر کړی رب زما -پاک دی د هر قسم شریک نه- چې شم زه اول د هغه چانه چې هغه ته یې غاړه کیښودي وي د دې امت نه، او زه یې منع کړی یم چې زه د هغه چا څخه شم چې د هغه سره بل څوک شریکوي.

ته ووایه –ای پیغمبره-: بیشکه زه ویریږم که چیرته زه د الله تعالی نافرماني وکړم په کولو د هغه څه سره چې په مایې حرام کړي د شرک او نورو ګناهونو نه، او یا په پریښودلو د هغه څه سره چې ما ته یې پرې امر کړی د ایمان او نورو نیکیو نه، چې ما لره به د قیامت په ورځ ډیر لوی عذاب راکړي.

د چا نه چې الله تعالی دغه عذاب د قیامت په ورځ لرې کړي، نو بیشکه دا کامیاب شو د الله تعالی په خاص رحمت باندې، او دا خلاصیدل د دې عذاب نه همدا ښکاره کامیابي ده چې هیڅ کامیابي ورسره نشي برابریدلی.

او که تاته درورسیږي –ای بنی ادم- د الله تعالی له طرفه یو مصیبت نو نشته څوک دفع کوونکی د دې مصیبت ستانه مګر الله تعالی دی، او که چیرته تاته درورسیږي د الله تعالی نه څه خیر نو نشته هیڅ څوک بندوونکی دې خیر لره ستا نه، او نشته څوک واپس کوونکی د الله تعالی مهربانۍ لره، نو پس هغه په هر څه باندې قادر ذات دی هیڅ شی یې نشې عاجز کولی.

او هغه غالب دی په خپلو بندګانو ذلیلوونکی دی هغوی لره، اوچت دی په هغوی باندې د هر اړخه هغه ذات دی چې هیڅ شی یې نشي عاجز کولی، او هیڅوک پرې نشي غالب کیدلی، ټول هغه ته غاړه کیښودونکي دي، د خپلو بندګانو نه اوچت دی لکه څرنګه چې د هغه د شان سره مناسب وي، او د حکمت والا دی په خپل پیدایښت، کار جوړولو او شرع کې، په هر شي باندې خبردار دی هیڅ شی پرې پټ نشي پاتی کیدلی.

ووايه –ای پیغمبره- مشرکانو ته هغوی چې تا ته یې د دروغو نسبت کړی: کوم یو شی ډیر عزتمند او لوی ګواهي کوونکی دی زما په رښتینولۍ؟ ته ووایه: الله تعالی د ډير عزت والا دی او ډیر لوی ګواهي کوونکی دی زما په رښتینولۍ، او هغه ګواه دی زما او ستاسو ترمنځ، پوهیږي په هغه څه باندې چې ما پرې تاسو ته راتګ کړی، او په هغه څه چې تاسو پرې رد کیدلی شئ، او بیشکه ماته الله تعالی د دې قران وحي کړې چې زه پرې تاسو وویروم، او ویروم په دې سره هغه څوک چې دا وحې ورته ورسیږي د انسانانو او پیریانو څخه، بیشکه تاسو –ای مشرکانو- عقیده لرئ چې یقینا د الله تعالی سره نور څوک هم د عبادت لایق شته، ته ووایه –ای پیغمبره-: زه ګواهي نه ورکوم په هغه څه چې تاسو پرې اقرار کړی د وجې د باطلوالی د هغه نه، بیشکه الله تعالی چې دی یواځې د عبادت مستحق دی هیڅ شریک ورله نشته، او بیشکه زه بیزاره یم د هر هغه شي نه چې تاسو یې د الله تعالی سره شریکوئ.

هغه یهودیان چې مونږ ورته تورات ورکړی او هغه نصاری چې مونږ ورته انجیل ورکړی پیژني محمد –صلی الله علیه وسلم- لره په پوره پیژندلو سره، لکه څرنګه چې خپل بچي د نور چا د بچو نه پیژني، نو دغه هغه کسان دي چې په تاوان کې یې اچولي خپل ځانونه اور ته په ننباستلو، نو دوی هیڅکه ایمان نه راوړي.

نشته هیڅوک ډیر ظلم کوونکی د هغه چا نه چې الله تعالی ته یې د شریک نسبت کړی وي، نو د هغه سره یې ورله عبادت کړی وي، او یا یې دروغ ګڼلي وي د الله تعالی هغه آیتونه چې په خپل پیغمبر یې رالیږلي، بیشکه هغه ظالمان چې نسبت د شریک یې الله تعالی ته کړی او د هغه د آیتونو تکذیب یې کړی هیڅکله نشي کامیابیدلی که چیرته توبه ونه باسي.

او یاده کړه ورځ د قیامت کله چې به مونږ دوی ټول راجمع کړو، نه به پریږدو هیڅوک د دوی نه، بیا به مونږ د رټنې په ډول هغه چا ته ووایو چې د الله تعالی سره یې د نور چا بندګي کړې وه: هغه برخه وال مو چېرته دي چې په درغو مو دعوه کوله چې دوی د الله تعالی سره برخې والا دي.

بیا به نه وي د دوی بهانه وروسته د دې ازمیښت نه مګر دا چې دوی به د خپلو معبودانو څخه بیزاره شي، او دروغ به ووایې چې: قسم دی په تا باندې اې زمونږه ربه مونږ خو ستا سره په دنیا کې څوک شریکان نه و جوړ کړي، بلکه مونږ خو په تاباندې ایمان لرلو، خاص ستا بندګي مو کوله.

وګوره ای محمده! - صلی الله علیه وسلم - څرنګه دې خلکو په خپل ځان باندې دروغ وویل په نفی کولو د شرک سره د خپلو ځانونو نه، او ورک شو (پټ شو) د دوی نه او رسوا یې کړل دوی لره هغوی چې دوی جوړ کړي وو د شریکانو نه د الله تعالی سره د دوی په دنیوی ژوند کې؟!.

او ځیني له مشرکانو نه هغه دي چې غوږ ږدي تاته –ای پیغمبره- کله چې ته قران کریم لولې، لیکن دوی ته ګټه نه رسوي هغه څه چې دوی ورته غوږ ږدي؛ ځکه چې مونږ د دوی په زړونو باندې پردې ګرځولي تر څو په قران کریم باندې پوه نشي، د دوی د ضد او مخ اړولو د وجې نه، او مونږ د دوی په غوږونو کې کوڼوالی ایښودی د فایده مندو اوریدلو نه، او څومره چې دوی د ښکاره نښو او ښکاره دلیلونو څخه وویني بیا پرې هم ایمان نه راوړي، تر دې چې دوی تاته راشي او تاسره د حق په مقابل کې په باطل باندې جګړې کوي او وایې: نه دي هغه څه چې تا پرې راتګ کړی مګر اخیستل شوي د پخوانیو کتابونو څخه.

او دوی خلک منع کوي د ایمان راوړلو نه په پیغمبر باندې، او پخپله هم د هغه نه لری کیږي، نو څوک نه پریږدي چې فایده ترې واخلي، او په خپله ترې هم فایده نه اخلي، او دوی په دې کار سره نه هلاکوي مګر خپل ځانونه، او دوی په دې نه پوهیږي چې دا کوم کار چې دوی کوي دا د دوی لپاره هلاکت دی.

او که ته ووینې –ای پیغمبره- کله چې به دوی پیش کیدلی شي د قیامت په ورځ په اور باندې، نو دوی به د پیښمانتیا نه وایې: کاش چې مونږ بیرته دنیا ته ګرځول شوي و، او مونږ د الله تعالی آیتونو ته د دروغو نسبت نه وي کړی، او مونږ به په الله تعالی باندې د ایمان لرونکو نه و- نو تا به تعجب کړی و د دوی د بد حال څخه.

خبره داسې نده لکه دوی چې وایې که چیرته دوی بیرته دنیا ته واپس شي نو دوی به ایمان رواړي، بلکه دوی ته ښکاره شو هغه څه چې دوی پټ کړي وو د دوی لدې وینا څخه: (په الله تعالی مو دې قسم وي چې مونږ مشرکان نه وو)، کله چې په دوی باندې خپلو اندامونو ګواهي ورکړه، او که چیرته بالفرض دوی دنیا ته راوګرځي نو خامخا دوی به بیرته هغه کفر او شرک ته وروګرځي چې دوی ترې منع شوي وو، او بیشکه دوی دروغجن دي په خپله وعده کې په ایمان باندې کله چې دوی بیرته وګرځول شي.

او وایې دا مشرکان: نه دی ژوند مګر هغه ژوند دی چې مونږ پکې اوس یاستو، او مونږ بیرته د حساب لپاره نشو راپورته (راژوندي) کیدلی.

او که چیرته ته ووینې –ای پیغمبره- کله چې د بیرته راژوندي کیدلو نه انکار کوونکي د خپل رب مخې ته ودرول شي نو خامخا ته به نا اشنا ووینې د دوی بد حال، کله چې به ورته الله تعالی ووایې: آیا نه دی دا هغه دوباره ژوند چې تاسو ورته د دروغو نسبت کاوه په رښتیا سره چې ثابت دی او هیڅ شک او شبهه پکې نشته؟! دوی به ووایې: زمونږ دې قسم وي زمونږ په هغه رب چې مونږ یې پیداکړی یو یقینا دا حق دی او ثابت دی هیڅ شک پکې نشته، نو الله تعالی به ورته په دغه وخت کې ووایې: نو وڅکئ تاسو عذاب په سبب د کفر ستاسو په دې ورځ باندې؛ نو وئ تاسو چې نسبت د دروغو مو کولو دې ورځې ته په دنیا کې.

یقینا تاوان کې پریوتلي هغه کسان چې نسبت د دروغو یې کړی دوباره ژوندون ته د قیامت په ورځ او د الله تعالی مخې ته ودریدل یې ډیر لرې او نااشنا کڼلي، تر دې چې راغی دوی ته قیامت ناڅاپه پرته لدې چې مخکې ورته علم وي، وبه وایې دوی د زیاتې پښیمانتیا له وجې نه: های افسوس دی او برباد دي زمونږ امیدونه د دې وجې نه چې مونږ د الله تعالی په حق کې کوتاهي کړې وه د کفر کولو نه په هغه او د قیامت ورځې ته په تیاري نه کولو سره، او دوی به باروي خپل ګناهونه د دوی په شاګانو، خبردار! ډیر بد دي هغه چې دوی یې باروي د دې ګناهونو نه.

او ندی ژوند د دنیا هغه چې تاسو ورته کږیږئ او مایله کیږئ مګر ساعت تیري او لویي ده د هغه چا لپاره چې د الله تعالی دخوشحالولو کارونه پکې نه کوي، او هر چې کور وروستنی دی نو هغه غوره دی د هغه چا لپاره چې ویریږي د الله تعالی څخه په کولو د هغه څه سره چې امر یې پرې کړی د ایمان او تابعدارۍ نه، او په پریښودلو د هغه څه چې منع یې ترې کړې؛ له شرک او نافرمانۍ نه، نو آیا تاسو نه پوهیږئ -ای مشرکانو- په دې باندې؟! تر څو ایمان راوړئ او نیک کارونه وکړئ.

مونږه پوهیږو -ای پیغمبره- چې بیشکه خپه کوي تالره دروغجن ګڼل د دوی تالره په ښکاره، نو ته پوهه شه چې دوی په زړونو کې تا دروغجن نه ګڼي؛ ځکه چې دوی ستا ریښتنولي او امانتداري پیژني، لیکن دوی ظالم قوم دی په ښکاره ستا د حکم نه انکار کوي او دوی په زړونو کې پدې باندې یقین لري.

او ته دا ګمان مه کوه چې بیشکه دا دروغجن ګڼل یوازې په تا پورې خاص دي، نو یقینا ستا نه مخکې نور پیغمبران هم دروغجن ګڼل شوي وو، او خپلو قومونو ورته تکلیف وررسولی و، نو هغوی د دوی مقابله په صبر کولو سره په دعوت او د الله تعالی په لاره کې په جهاد کولو سره وکړه تر دې چې د الله تعالی له طرفه ورته مرسته او مدد راغی، او نشته څوک بدلوونکی هغه مدد لره چې الله تعالی لیکلی وي، او د خپلو پیغمبرانو سره یې پرې وعده کړي وي، او یقینا راغلي تاته -ای پیغمبره- خبرونه د پخوانیو پیغمبرانو او د هغو تکلیفونو چې د خپلو قومونو نه ورته وررسیدلی وو، او د هغو کامیابیو چې الله تعالی ورته ورکړې وې په هلاکولو د هغوی د دښمنانو.

او که چیرته ګران وي په تا باندې -ای پیغمبره- هغه چې دررسیږي تاته د دوی د دروغجن ګڼلو نه او د دوی د مخ اړولو نه د هغه حق څخه چې تا پرې راتګ کړی، نو که چیرته ته توان ولرې د دې خبرې چې ولټوې سورنګ په ځمکه کې او یا پوړئ (زینه) اسمان ته؛ تر څو راوړې دوی ته یو ښکاره دلیل پرته له هغه نه چې مونږ پرې ته مضبوط کړی یې نو وکړه دا کار، او که چیرې غوښتلی وی الله تعالی راټولول د دوی په هغه هدایت باندې چې تاپرې راتک ګړی نو راجمع کړی به یې پرې وی، لیکن الله تعالی دا نه غواړې د يو غټ حکمت له وجې نه، نو ته په دې باندې د ناخبرو نه مه کیږه، نو ته به بیا خپل ځان په پښیمانتیا کې واچوي د دې وجې نه چې دوی ایمان نه راوړي.

یقینا قبلوي ستا خبرې هغه چې تا پرې راتګ کړی هغه خلک چې خبرې اوري او پوهیږي پرې، او کافران (خو) مړه دي د هغوی هیڅ حیثیت نشته، ځکه چې د هغوی زړونه مړه شوي، او مړي به الله تعالی د قیامت په ورځ بیا راژوندي کړي، بیا به یوازې هغه ته وروګرځول شي د دې لپاره چې د هغوی په مخکنیو عملونو باندې بدلې ورکړي.

او وایې مشرکان په داسې حال کې چې سختي کوونکي او ځنډونکي وي ایمان لره: ولې نه نازلیږي په محمد باندې یوه معجزه چې دلیل وي د هغه په ریښتنولۍ باندې په هغه څه کې چې ده پرې راتګ کړی؟ ته ووایه: -ای پیغمبره-: بیشکه الله تعالی قادر دی په رالیږلو د معجزې په هغه ډول چې دوی یې غواړي، خو لیکن ډیر د دې مشرکانو نه کوم چې د معجزې غوښتونکي دي په دې نه پوهیږي چې بیشکه د معجزو رالیږل د الله تعالی د حکمت په اساس وي، نه د دوی د غوښتنو په اساس، نو که چیرته یې راولیږي او بیا دوی ایمان رانه وړي نو هلاک به یې کړي.

او نشته هیڅ یو حیوان چې د ځمکې پر سر حرکت کوي (خوځیږي)، او نه هیڅ یو مارغه چې الوځي په اسمان کې مګر دا جنسونه دي ستاسو په شان -ای بنی ادمو:- په پیدایش او روزۍ کې، مونږ ندی پریښودی په لوح محفوظ کې هیڅ یو شي مګر هغه مو ثابت (واضح) کړی، او د ټولو علم د الله تعالی سره دی، بیا به دوی یواځې خپل رب ته د قیامت په ورځ راجمع کیدلی شي لپاره د فیصلی کولو، نو بدله به ورکړي هر چاته د هغه څه چې حقدار یې وي.

او هغه کسان چې دروغ یې ګڼلې آیتونه زمونږ په شان د هغو کڼو دي چې څه نه اوري، او په شان د ګونګیانو دي هغوی چې خبرې نشې کولای، او دوی سره د دې نه په تیارو کې هم دي؛ څه نه شي لیدلای، نو د چا چې دا حال وي څرنګه به هدایت ومومي؟! چا لره چې الله تعالی وغواړي د خلکو نه ګمراه کول د هغه نو ګمراه کوی یې، او چا لره چې وغواړي چې هدایت ورته وکړي نو هدایت ورته کوي داسې چې په سمه لاره یې روان کړي چې کوږوالی پکې نه وي.

ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته: خبر راکړئ ماته که چیرته راشي تاسو ته عذاب د الله تعالی له طرفه او یا تاسو ته قیامت ناڅاپه راشي هغه چې تاسو سره یې وعده شوې چې یقینا دا راتلونکی دی؛ آیا تاسو به په دغه وخت کې د الله تعالی نه پرته بل چا نه وغواړئ چې ستاسو څخه هغه مصیبت او سختي لرې کړي چې په تاسو راغلې، که چیرته تاسو په خپله دې دعوه کې ریښتوني یاست چې یقینا ستاسو معبودان تاسو ته خیر دررسوي او یا ستاسو څخه شر بچ (دفع) کوي؟!.

حق خبره دا ده چې هغه مهال بيا له هغه الله پرته؛ چې پيداکړي يې ياست بل څوک نه رابولئ، ترڅو که هغه وغواړي مصيبت درڅخه لېرې کړي او ضررمو پورته کړي، همغه الله د دغه څښتن دی او پرې ځواکمن دی، خو کوم چې ستاسو معبودان دي چې له الله سره مو شريک کړي دي؛ نو هغه نه رابولئ، ځکه تاسې پوهېږئ چې هغه ګټه او توان نشي رسولای.

او یقینا مونږ لیږلی وو ستا نه مخکې نورو امتونو ته -ای پیغمبره- پیغمبران نو هغوی دروغجن وګڼل، او مخ یې واړاوه د هغه څه نه چې دوی پرې راتګ کړی و، نو مونږ هغوی ته په مالي تکلیفونو لکه غریبۍ سزا ورکړه او په هغه څه مو ورته سزا ورکړه چې د دوی بدنونو ته ضرر رسوي لکه مرض (بیمارتیا) د دې وجې نه چې دوی خپل رب ته عاجزي وکړي، او هغه ته غاړه کیږدي.

نو که چیرته دوی په دغه وخت کې کله چې دوی ته زمونږ عذاب راغی الله تعالی ته عاجزي کړي وي، او هغه ته یې غاړه کیښودې وي د دې لپاره چې د دوی نه عذاب لرې کړی شوی وی، نو مونږ به په دوی باندې رحم کړی وي لیکن دوی دا کار ونه کړ، بلکې زړونه یې سخت شول، نو عبرت یې وانه خیست او پند یې هم وانه خیست، او ښایسته کړل دوی ته شیطان هغه کفر او ګناهونه چې دوی کول، نو همیشوالی یې وکړ په خپلو هغو ګناهونو او کفر چې دوی مخکې کولو.

نو هر کله چې پریښودل دوی هغه څه چې دوی ته پرې پند ورکړ شوی و د سختې غریبۍ او مرض څخه او د الله تعالی په حکمونو باندې یې عمل ونه کړ، مونږ دوی ته مهلت ورکړ په پرانیستلو د دروازو د روزئ په دوی باندې، او په مالداره کولو د دوی سره وروسته له غریبۍ نه، او مونږ د دوی بدنونه روغ کړل وروسته د مرض نه، تر دې چې دوی تکبر وکړ، او په دوی باندې ځان ښودنه غالبه شوه د هغو خوشحالیو او نعمتونو په وجه چې دوی ته ورکړی شوی و ناڅاپه ورته زمونږ عذاب راغی، نو په دغه وخت کې دوی حیران او ناامیده شول د هغه څه نه چې دوی امیدوار وو.

نو پرې کړی شو اخرنی د کافرانو څخه په بیخ ویستلو او هلاکولو د هغوی ټولو، او په کامیابۍ د الله تعالی د پیغمبرانو، او شکر او ثنا او صفت یواځې الله تعالی لره دي چې رب د ټولو مخلوقاتو دی؛ په هلاکولو د خپلو دښمنانو او په کامیابولو د خپلو ولیانو.

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته: خبر راکړئ ماته که الله تعالی تاسو کاڼه کړي په اخیستلو د غوږونو ستاسو، او ړانده کړي تاسو په اخیستلو د سترګو ستاسو، او مهر ولګوي ستاسو په زړونو، نو په هیڅ شي باندې به نه پوهیږئ؛ څوک دی معبود په ریښتیا سره چې راوړي تاسو ته هغه څه چې ستاسو څخه ورک شوي د دې اندامونو نه؟ فکر وکړه -ای پیغمبره- څرنګه مونږ دوی ته دلیلونه بیانوو، او دلیلونه ورته بدلوو رابدلوو، بیا هم دوی د هغه څخه مخ اړوي!.

ته دوی ته ووایه -ای پیغمبره-: خبر راکړئ ماته که چیرته راشي تاسو ته عذاب د الله تعالی ناڅاپه پغیر ستاسو د خبرولو نه په دې راتګ سره، او یا راشي تاسو ته ښکاره، نو شان دا دې چې نه به رانیول کیږي په دې عذاب سره مګر ظالمان د وجې د کفر کولو د دوی نه په الله تعالی باندې او په وجې د دروغجن ګڼلو د دوی پیغمبرانو لره.

او نه لیږو مونږ هغه څوک چې لیږو یې د خپلو پیغمبرانو نه مګر لپاره د خبر ورکولو مومنانو او تابعدارنو ته په هغه څه چې خوشحالوي يې د همیشني نعمتونو څخه، هغه چې نه ختمیږي او نه پرې کیږي، او ویرول د کافرانو او نافرمانو خلکو لره زمونږ د سخت عذاب نه، نو چاچې په پیغمبرانو باندې ایمان راوړ، او خپل عمل یې برابر کړ، نو نه به وي په دوی باندې هیڅ ویره د هغه څه نه چې دوی به ورسره په اخرت کې مخامخ کیږي، او نه به خپه کیږي او غمجن کیږي په هغه څه چې د دوی څخه په دنیا کې پاتې شوي دي.

او هغه کسان چې نسبت د دروغو کوي زمونږ آیتونو ته وبه رسیږي دوی ته عذاب په سبب د وتلو د دوی دالله تعالی د نافرمانۍ څخه.

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته: زه تاسو ته دا نه وایم چې: زما سره دالله تعالی د رزق خزانې دي چې زه پکې تصرف کوم څرنګه چې زه وغواړم، او دا هم تاسو ته نه وایم چې: زه په غیبو باندې پوهیږم مګر هغه چې الله تعالی پرې ماته د وحې په ذریعه خبر راکړی، او زه تاسو ته دا هم نه وایم چې: زه د ملایکو نه یو ملایک یم، بلکې زه د الله تعالی له طرفه پیغمبر یم، تابعداري نه کوم مګر د هغه څه چې ما ته یې وحې کیدلی شي، او زه دعوا نه کوم د هغه څه چې ما لره نه دی، ته دوی ته ووایه -ای پیغمبره-: آیا برابر دی هغه کافر چې سترګې یې د حق نه ړندې شوي، او هغه مومن چې حق یې لیدلی او ایمان یې پرې راوړی؟ آیا تاسو په خپلو عقلونو باندې فکر او سوچ نه کوئ -ای مشرکانو- په هغه څه کې چې ستاسو شاوخوا دي د معجزاتو او نښو نه!.

او وویروه -ای پیغمبره- په دې قران سره هغه کسان چې ویریږي د دې خبرې نه چې راجمع به کړی شي خپل رب ته د قیامت په ورځ، نه به وي دوی لره څوک دوست پغیر د الله تعالی څخه چې دوی ته خیر ورسوي، او نه څوک سپارش کوونکی چې د دوی نه تکلیف لرې کړي، د دې لپاره چې دوی د الله تعالی څخه وویریږي په عملي کولو د حکمونو د هغه او په ځان ساتلو سره د هغه د نواهیو څخه، نو دا هغه کسان دی چې په قران کریم سره فایدې حاصلوي.

او ته مه شړه-ای پیغمبره- د خپل مجلس نه د مسلمانانو غریبان هغوی چې همیشه د الله تعالی په بندګۍ کې دي د ورځې په اول او په اخر کې خالص کوونکي دي هغه ته د بندګۍ، مه شړه دوی چې پدې سره د مشرکانو مشران رامایله کړې، نشته په تا باندې د دې غریبانو د حساب نه څه شي، بلکې د دوی حساب د خپل رب سره دی، او نشته په هغوی باندې ستا د حساب نه څه شي، که ته چیرته دوی له خپل مجلس څخه وشړې نو ته به پدغه وخت کې د الله تعالی د پولو نه تیریدونکی یې.

او همدارنګه و ازمایل مونږ بعضې د دوی نه په بعضو نورو، نو وګرځول مونږ دوی مختلف د دوی په دنیوي برخو کې، مونږ دوی د دې لپاره وازمایل چې مالداران کافران غریبو مسلمانانو ته ووایې. آیا دا غریبان هغه خلک دي چې الله تعالی پرې د هدایت کولو احسان کړی زمونږ تر منځ؟! که چیرته ایمان خیر وي نو دوی به زمونږ څخه نه وی مخکې شوی دې ایمان ته، پس مونږ خو د مخکې والي والا خلک یو. آیا نه دی الله تعالی ښه پوهه په شکر کوونکو د هغه په نعمتونو، نو هغوی ته د ایمان توفیق ورکوي، او ښه پوهه دی په ناشکري کوونکو د هغه په نعمتونو، نو ذلیل کوي یې، نو ایمان نه راوړي؟! ولی نه؛ بیشکه الله تعالی ښه پوهه دی په دوی ټولو.

او کله چې راشي تاته -ای پیغمبره- هغه کسان چې تصدیق کوي زمونږ په آیتونو هغه چې شاهدي کوونکي دي په ریښتنولۍ د هغه څه چې تا پرې راتګ کړی، نو په هغوی باندې سلام واچوه د هغوی د احترام د وجې نه، او د الله تعالی په پراخه رحمت باندې ورته زیری ورکړه، نو یقینا لازم کړی الله تعالی په خپل ځان باندې رحمت واجبول د مهربانۍ له مخې، نو هر چا چې ستاسو نه څه ګناه وکړه د ناپوهۍ او کم عقلۍ په حال کې، بیا یې وروسته د هغه د کولو نه توبه وویستله، او خپل عمل یې برابر کړ، نو بیشکه الله تعالی بخښې ده ته هغه بدۍ چې ده کړي وي، نو بیشکه الله تعالی بخښنه کوونکی دی هغه چا ته چې توبه وباسي د هغه له بندګانو څخه، په هغوی باندې مهربانه دی.

او لکه څرنګه چې مونږ تاته بیان کړل هغه څه چې مخکې تیر شو بیانوو تاته مونږ زمونږ ښکاره دلیلونه په باطل پرستو باندې، او لپاره د ښکاره کولو د لارې او منهج د مجرمانو خلکو، د هغه نه د ځان ساتلو لپاره او د نورو خلکو د ویرولو لپاره.

ته ووایه -ای پیغمبره-: بیشکه زه منع کړی شوي یم د بندګۍ د هغه چا نه چې تاسو یې بندګي کوئ پغیر له الله تعالی نه، ته ووایه -ای پیغمبره-: زه تابعداري نه کوم ستاسو د خواهشاتو په عبادت کولو د غیر الله کې، نو که زه چیر ته ستاسو د خواهشاتو تابعداري وکړم په دې خبره کې نو زه د بې لارې شوو خلکو نه شم د حق د لارې نه، او هغې ته به ونه رسیږم، او دا حال د هر هغه چا دی چې د خواهشاتو تابعداري یې کړي وي پرته له کوم د لیل نه د الله تعالی له طرفه.

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته: یقینا زه په ښکاره دلیل باندې یم د خپل رب د طرف نه، خپل خواهش باندې نه یم، او تاسو دروغ ګڼئ دې دلیل لره، نشته ما سره هغه عذاب او حیرانوونکې معجزې چې تاسو یې په تلوار سره غواړئ، بیشکه دا ټول د الله تعالی په لاس کې دي، نو نده فیصله د هر شي -او د هغه نه هغه څه هم دي چې تاسو غوښتلي- مګر یوازې الله تعالی لره ده، هغه حق وایې او په حق فیصلې کوي، او هغه پاک ذات؛ غوره هغه څوک دی چې بیان کړی او جدا کړي یې دي حقپرست د باطل پرست نه.

ته ووایه -ای پیغمبره- دوی ته: که چیرته ما سره وي او زما په واک کې وي هغه عذاب چې تاسو یې په تلوار سره غواړئ نو ما به په تاسو نازل کړی و، او په دغه وخت کې به فیصله شوی و هغه کار چې زما او ستاسو ترمنځ دی، او الله تعالی ښه پوهه دی په ظالمانو چې څومره مهلت ورکوي او څه وخت سزا ورکوي.

او يوازې له الله سره د پټو زېرمې دي له هغه پرته څوک نه پرې پوهيږي، هغه پر ټولو هغه څارويو، نباتاتو او جماداتو پوهيږي چې په وچه کې دي او پر هغو څارويو، نباتاتو او جماداتو پوهيږي چې په درياب کې دي او هیڅ ځای له ونې يوه پاڼه نه رژېږي او نه په ځمکه کې يوه پټه دانه موندل کيږي، نه لوند او نه وچ موندل کيږي، مګر په څرګند کتاب؛ لوح محفوظ کې ثابت دي.

او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې ستاسو روحونه په خوب کې په عارضي ډول اخلي، او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پوهیږي په هغه څه چې تاسو یې کوئ د عملونو نه د ورځې ستاسو د نشاطت په وخت کې، بیا تاسو راژوندي کوي په ورځ کې وروسته د اخیستلو د روحونو ستاسو نه په خوب سره د دې لپاره چې تاسو خپل کارونه ادا کړئ، تر دې چې ستاسو د ژوند لیکل شوې نیټې د الله تعالی سره ختمي شي، بیا ستاسو یوازې هغه ته ورګرځیدل دي په دوباره راپاڅیدلو سره د قیامت په ورځ، بیا به خبر درکړي تاسو ته په هغو عملونو چې تاسو په خپل دنیوي ژوند کې کول، او په هغه به بدله درکړي.

او خاص الله تعالی غالب او زورور دی په خپلو بندګانو، ذلیلوونکی دی دوی لره، اوچت دی په دوی باندې له هر اړخه، هغه چې هر شی هغه ته عاجزي کوونکی دی، د خپلو بندګانو نه؛ پورته دی داسې پورته چې څنګه د هغه د لوی شان سره ښایې، او رالیږي په تاسو باندې -ای خلکو- ملایک عزتمندې چې ستاسو عملونه لیکې تر دې پورې چې ختمه شي نیټه مقرره د یو کس ستاسو نه په اخیستلو د روح د هغه د ملک الموت یا د هغه د ملګرو په واسطه، او دا ملایک کمی نه کوي په هغه حکم کې چې دوی ته شوی وي.

بیا به وګرځول شي ټول هغه څوک چې ساه ګانې یې اخیستل شوي دي الله تعالی ته چې په ریښتیا سره د دوی مالک دی لپاره د دې چې ورکړي دوی ته بدلې د دوی په عملونو، هغه ذات دی چې هغه لره اختیار د نافذې قضا دی او فیصله د عدل د دوی تر منځ، او هغه ډیر تلوار کوونکی د هغه چا څخه دی چې تاسو یې شمیرلي یاست او ستاسو عملونه یې حساب کړي (لیکلي).

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته: څوک دی چې خلاصوي تاسو او بچ کوی مو د هغو هلاکت ځایونو څخه چې تاسو ورسره مخامخ کیږي د وچې او د دریابونو په تیارو کې؟ تاسو رابلئ یواځې هغه لره عاجزي کوونکي یاست هغه ته په پټه او ښکاره کې: که چیرته مونږ بچ کړلو رب زمونږ د دې هلاکت د ځایونو نه نو شو به مونږ له شکر ویستونکو څخه د هغه د نعمتونو له امله پر مونږ باندې داسې چې مونږ به د هغه نه پرته د بل هیچا بندګي نه کوو.

ووایه دوی ته -ای پیغمبره-: الله تعالی هغه ذات دی چې خلاصوي تاسو د دغه مصیبت نه، او بچ کوي تاسو د هر قسم مصیبت او تکلیف نه، بیا تاسو وروسته د دې نه د خوشحالۍ په وخت کې د هغه سره نور څوک شریکوئ، نو د دې نه پورته بل ظلم کیدلی شي تاسو چې کوم کوئ؟!.

ووایه -ای پیغمبره- دوی ته: خاص الله تعالی قدرت لرونکی دی په دې چې راولیږي په تاسو باندې عذاب چې راشي تاسو ته د بره ستاسو نه لکه د تیږو او تندرونو او طوفانونو، او یا راشي تاسو ته ستاسو د لاندې طرف نه لکه زلزلې او په ځمکه کې ننه ایستل، او یا به ستاسو د زړونو تر منځ اختلاف پیدا کړي، نو ستاسو نه هر څوک به د خپل خواهش تابعداري وکړي، نو د یو بل سره به جنګ وکړئ، فکر وکړه (وګوره) -ای پیغمبره- څرنګه مونږ اړوو راړوو دوی ته دلیلونه او معجزې او دوی ته یې بیانوو د دې لپاره چې دوی پوهه شي چې یقینا هر هغه څه چې تا پرې راتګ کړی ریښتیا دي، او هر هغه څه چې د هغوی سره دي باطل دي.

او دروغ وګاڼه دې قران لره ستا قوم، او دا حق دی داسې چې هیڅ شک پکې نشته چې یقینا دا د الله تعالی له طرفه دی، ته دوی ته ووایه -ای پیغمبره- زه په تاسو په څوکۍ کولو ذمه وار نه یم، نو نه یم زه مګر ویره درکوونکی یم تاسو ته مخکې د سخت عذاب له راتلو څخه.

د هر یو خبر لپاره وخت مقرر دی چې په هغه کې به کیږي، او یو انتها لرې چې هغه ته به رسیږي، او د دې خبرونو نه یو خبر ستاسو د اخري ورتګ او اخري انجام دی، نو زر دی چې تاسو به پوهه شئ په دې باندې کله چې به د قیامت په ورځ راژوندي کړی شئ.

او کله چې ووینې ته -ای پیغمبره- مشرکینو لره چې خبرې کوي زمونږ په آیتونو پسې په مسخرو او ټوکو ټکالو باندې، نو ته د دوی نه لرې شه تر دې چې دوی په نورو خبرو کې ورننوځي چې په هغو کې زمونږ په آیتونو پسې مسخرې او ټوکې نه وي، او که چیرته هیر کړي ستا څخه شیطان او ته د دوی سره کیناستلې، او بیا در په یاد شو نو په دغه وخت کې د دوی مجلس پریږده او د دې زیاتي کوونکو سره مه کینه.

او نشته په هغو کسانو چې ویریږي د الله تعالی نه په عملې کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو د هغه له نواهیو څخه هیڅ ذمه واري د دې ظالمانو باره کې، بلکې په دوی باندې دا ده چې بند کړي دوی د هغه منکراتو نه چې دوی یې کوي، د دې لپاره چې دوی د الله تعالی څخه وویریږي، نو د هغه اوامر عملي کړي او د هغه له نواهیو څخه ځان وساتي.

پرېږده اې رسوله! دغه مشرکان چې خپل دين يې لوب توکی او بېکاره شی ګرځولی دی، ملنډې پرې وهي او دنيوي ژوند يې دوکه کړي دي چې په هغو کې له منځه تلونکي ګټې دي او اې نبي! خلکو ته په قرآن نصيحت کوه، تردې چې هيڅوک د کړو ګناهونو له امله تباهۍ ته ونه لويږي چې له الله پرته کوم داسې ملاتړی هم ونه لري چې مرسته پرې وغواړي اونه کوم داسې سپارښتونکی وي چې د قيامت په ورځ يې ترې وساتي او کله چې د قيامت په ورځ هر ډول فديه ورکړي نه به ترې منل کيږي، همدوی دي چې د هغو کړو ګناهونو له امله يې د قيامت په ورځ ځانونه تباهۍ ته سپارلي دي، هغوی لره به سخت ګرم څښاک وي او د خپل کفر له امله به يې دردوونکې سزا وي.

ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکینو ته: آیا زه بندګي وکړم پرته د الله تعالی نه د بوتانو چې د هیڅ فایدې رسولو واک نه لري چې فایده راته راورسوي او نه د ضرر رارسولو طاقت لري چې ضرر راته راورسوي، او واوړو مونږ د ایمان نه وروسته له هغه نه چې الله تعالی مونږ ته دایمان توفیق راکړی، نو مونږ به شو په شان د هغه چا چې ګمراه کړی وي ده لره شیطان، نو پریښودی یې وي ده لره حیران چې سمه لاره نشې پیداکولی، او د ده نور ملګري وي په سمه لار روان وي دا د حق طرف ته رابلي، خو دا د هغوی بلنه نه قبلوي؟ ته ورته ووایه -ای پیغمبره-: بیشکه هدایت د الله تعالی هماغه په ریښتیا هدایت دی، او بیشکه الله تعالی مونږ ته امر کړی چې مونږ هغه ته غاړه کیږدو پاک او اوچت ذات دی په لازمولو دیووالي د هغه او دعبادت د هغه یوازې، نو هغه پالونکی د ټولو مخلوقاتو دی.

او بیشکه مونږ ته یې امر کړی په اداء کولو د لمانځه په پوره طریقې سره، او مونږ ته یې امر کړی د الله تعالی په تقوی په عملي کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو سره له نواهیو څخه، نو هغه یواځې هغه ذات دی چې بندګان به ورته دقیامت په ورځ راجمع کړی شي د دې لپاره چې د هغوی په عملونو بدلې ورکړي.

او هغه پاک او اوچت ذات دی چې پیداکړی یې دي اسمانونه او ځمکه لپاره د ښکاره کولو د حق، په هغه ورځ چې الله تعالی به یو شي ته ووایې: پیدا شه؛ نو پیدا به شي، کله چې به ووایې د قیامت په ورځ: پاڅیږئ نو ټول به پاڅیږي، وینا د هغه ریښتیا ده هغه چې خامخا واقع کیدونکې ده، او دې الله تعالی لره ده یوازې پادشاهي د قیامت په ورځ کله چې به اسرافیل په ښکر کې دویم پوکی وکړي، پوهه دی په ټولو هغو څه چې پټ دي او په ټولو هغو څه چې ښکاره دي، او هغه حکیم ذات دی په خپل پیدایش او چارو کې، خبردار ذات دی هغه چې هیڅ شی پرې پټ نشي پاتې کیدلی، نو د کارونو پټ هغه ته داسې دي لکه ښکاره د هغو.

او یاد کړه -ای پیغمبره- کله چې ابراهیم -علیه السلام- خپل مشرک پلار آزر ته وویل: ای زما پلار جانه! آیا ته جوړوې بتانو لره معبودان چې د الله تعالی نه پرته یې بندګي کوې؟ یقینا زه وینم تالره او ستا قوم لره په ښکاره ګمراهۍ کې، او په شک کې د حق د لارې نه، چې تاسو د الله تعالی نه پرته د بل چا بندګۍ کوئ، نو خاص الله تعالی یوازې په حق سره لایق د بندګۍ دی، او د هغه نه پرته نور ټول باطل معبودان دي.

او لکه څرنګه چې مو ورته د خپل پلار او د خپل قوم ګمراهي وروښوده همدارنګه ورته بادشاهي د اسمانونو او پراخه ځمکې ښایو؛ د دې لپاره چې په دې پراخه بادشاهۍ د الله تعالی په یووالی او د هغه په یواځې د عبادت مستحق ګڼلو دلیل ونیسي؛ او د دې لپاره چې د یقین کوونکو څخه شي په دې خبره چې بیشکه الله تعالی یوازې دی هیڅ شریک ورله نشته، او هغه په هر شي باندې قادر دی.

نو هر کله چې په هغه باندې شپه تیاره شوه، یو ستوری یې ولیده، ویې ویل: دا زما رب دی، نو هر کله چې هغه ستوری پټ شو ویې ویل: بیشکه زه نه خوښوم هغه څوک چې پټیږي؛ ځکه چې ریښتونی او په حق سره معبود همیشه حاضر وي نه پټیږي.

او هر کله چې یې سپوږمۍ راختونکې ولیدله ویې ویل: دا زما رب دی، هر کله چې پټه شوه ویې ویل: که چیرته ماته زما رب توفیق رانه کړي د هغه د یووالي او یوازې د هغه د عبادت کولو نو خامخا زه به د هغه چا څخه شم چې د حق دین نه لرې وي.

او هر کله چې یې لمر راختونکی ولیده ویې ویل: دا راختونکی لمر زما رب دی، دا د ستوري او سپوږمۍ دواړو نه غټ دی، نو هر کله چې پټ شو ویې ویل: ای زما قومه! بیشکه زه بیزاره یم د هغه څه نه چې تاسو یې د الله تعالی سره شریکوي.

بیشکه ما خالص کړی دین خپل هغه ذات ته چې پیداکړی یې دي اسمانونه او زمکه پرته له کوم مخکني مثال نه (په نا اشنا ډول)، مایله یم د شرک نه خالص توحید ته، او زه نه یم د هغو مشرکانو له ډلې نه چې د الله تعالی سره د بل چا بندګي کوي.

او جګړه وکړه د هغه سره قوم د هغه چې مشرکان وو د الله تعالی په یووالي کې، او هغه یې د خپلو بتانو څخه وویراوه، نو هغه ورته وویل: آیا تاسو ماسره د الله تعالی په توحید او د هغه د یوازې عبادت مستحق ګڼلو کې جګړه کوئ، او حال دا دی چې توفیق راکړی ماته رب زما خپل طرف ته، او زه ستاسو د بتانو څخه نه ویریږم، ځکه چې هغه د ضرر ورکولو اختیار نه لري چې ما ته ضرر راورسوي او نه د فایدې ورکولو اختیار لري چې فایده به ماته راکړي مګر که الله تعالی وغواړي، ځکه چې الله تعالی چې څه وغواړي هغه کیدونکي دي، او سره د علم د الله تعالی نه په هر شي باندې نو په هغه باندې هیڅ شی په زمکه او اسمان کې پټ نه شي پاتې کیدلی، نو آیا تاسو ولې پند نه اخلئ -ای زما قومه- د هغه څه نه چې تاسو پکې یاست د کفر کولو نه په الله تعالی او په هغه باندې دشرک کولو نه نو تاسو به یوازې په هغه ایمان راوړئ.

او څرنګه به زه وویریږم د هغو بوتانو نه چې تاسو یې د الله تعالی نه پرته بندګي کوئ، او حال دا چې تاسو نه ویریږئ ستاسو د شرک کولو نه د الله تعالی سره کله چې تاسو د هغه سره هغه څوک شریکوئ چې هغه پیداکړي- پرته له کوم دلیل نه ستاسو سره - د هغو په بندګۍ؟۱ نو کومه یوه د دوو ډلو نه: د موحدینو ډله او که د مشرکینو ډله ډیره حقداره ده په امن او د عذاب نه په ژغورلو؟ که چیرته تاسو حقداره ډله پیژنئ نو تابعداري یې وکړئ، او حقداره د دې دواړو ډلو نه -بی له شکه- د موحدینو مومنانو ډله ده.

هغه کسان چې په الله تعالی یې ایمان راوړی، او د هغه د شرعې تابعداري یې کړې، او خپل ایمان یې په شرک سره ندی ګډوډ کړی، یوازې د دوی لپاره به وي امن او ژغورل د عذاب نه پرته له نورو خلکو، او دوی ته به توفیق ورکړل شوی وي، الله تعالی دوی ته د هدایت لارې طرف ته توفیق ورکړی.

او دغه دلیل هغه د الله تعالی دا وینا ده: ﴿فَأَيُّ الْفَرِيقَيْنِ أَحَقُّ بِالأَمْنِ﴾هغه چې ابراهیم -علیه السلام- پرې په خپل قوم غالب شوی و تر دې چې د هغوی دلیل یې مات کړی و، همدغه زمونږ دلیل دی مونږ هغه ته توفیق ورکړی و لپاره د دلیل نیولو د خپل قوم په مقابل کې، او مونږ هغه ته دا ورکړی و، اوچتوو مونږ چا لره چې وغواړو د خپلو بندګانو نه درجې په دنیا او اخرت کې، بیشکه ستا رب چې دی -ای پیغمبره- د حکمت والا دی په خپل پیدایش او چارو کې، پوهه دی په خپلو بندګانو.

او وربښلی و مونږ ابراهیم -علیه السلام- ته زوی د هغه اسحاق -علیه السلام- او لمسی د هغه یعقوب -علیه السلام، او مونږ دې دواړو ته توفیق ورکړی و سمې لارې ته، او د دې نه مخکې مو نوح -علیه السلام- ته توفیق ورکړی و، او توفیق مو ورکړی و دحق لارې ته د نوح -علیه السلام- د اولادې نه هر یو داود او د هغه زوی سلیمان -علیهما السلام- ته او موسی او د هغه ورور هارون -علیهما السلام- ته، او د دې بدلې په شان چې مونږ دې پیغمبرانو ته ورکړی وه د دوی په احسان سره بدلې ورکوو مونږ د دې په شان نورو محسنینو ته د هغوی په نیکۍ کولو.

او توفیق ورکړی و مونږ هر یو ته د زکریا او یحیی او عیسی ابن مریم -علیهم السلام- نه، او هر یو د دې پیغمبرانو نه د نیکانو د ډلې څخه وو الله تعالی دوی د پیغمبرۍ لپاره غوره کړي وو.

او همدارنګه مونږ توفیق ورکړی و اسماعیل، الیسع، یونس، او لوط -علیهم السلام- ته، او هر یو د دې پیغمبرانو نه او د دوی په سر کې محمد -صلی الله علیه وسلم- دی مونږ غوره کړي وو په ټولو مخلوقاتو.

او توفیق ورکړی و مونږ ځینو پلارانو د دوی ته او ځینو زامنو د دوی ته او ځینو وروڼو د دوی ته هغه چا ته چې مونږ ورته توفیق ورکول غوښتل، او مونږ دوی غوره کړی وو، او مونږ توفیق ورکړی وو دوی ته د تللو په سمې لارې چې هغه د توحید او د الله تعالی د تابعدارۍ لار ده.

دا چې توفیق ورته ورکړی شوی و دا د الله تعالی توفیق و> رسوي دې توفیق ته چا لره چې وغواړي د خپلو بندګانو نه، او که چیرته دوی د الله تعالی سره بل څوک شریک جوړ کړی و، نو خامخا برباد شوی به و عمل د دوی؛ ځکه چې شرک باطلوونکی دی نیک عمل لره.

دغه پیغمبران چې بیان شول، خاص دوی هغه کسان دي چې مونږ ورته کتابونه ورکړي دي، او مونږ ورته پوهه د دین ورکړې، او پیغمبري مو ورته ورکړې، نو که چیرته ستا قوم په هغه څه کفر وکړي چې مونږ ورته ورکړی د دې دریو شیانو نه نو یقینا مونږ تیار کړی دې لره داسې یو قوم چې هیڅکله په دې باندې کفر نه کوي، بلکې هغوی مومنان دي، ټینګ دي په دې دین، او هغه مهاجرین او انصار او هغه کسان دي چې د دوی تابعداري یې کړې په نیکې طریقې سره د قیامت د ورځې پورې.

دغه پیغمبران، او د هغوی سره چې څوک د هغوی د پلارانو، اولادونو او وروڼو نه ذکر شول، هم دوی خاص د ریښتوني هدایت والا دي، نو ته د دوی تابعداري وکړه او د دوی لاره خپله کړه، او -ای پیغمبره- خپل قوم ته ووایه: زه ستاسو نه د دې قرآن په تبلیغ باندې مزدوري نه غواړم، نو نه دی قرآن کریم مګر پند او نصیحت؛ لپاره د مخلوقاتو د انسانانو او پیریانو نه، د دې لپاره چې په دې باندې نیغې او برابرې لارې ته ورسیږي.

او مشرکانو د الله په حقه درناوی ونه کړ کله يې چې د هغه نبي محمد صلی الله عليه وسلم ته وويل: الله پر انسان هيڅ وحي نده نازله کړې، اې رسوله! ورته ووايه: څوک دی چې پر موسی يې تورات نازل کړ چې رڼا، هدایت او خپل قوم ته يې لارښوونه وه، چې يهود يې په خپلو کتابچو کې ځينې هغه برخې ښکاروي چې د هغوی د نفسي غوښتنو سره سمې دي او هغه پټوي چې ورسره مخالفې دي لکه د محمد صلی الله عليه وسلم صفت، اې عربو تاسو له قرآن څخه هغه څه زده کړل چې مخکې نه ستاسو زده وو او نه ستاسو د پخوانيو، ورته ووايه! اې رسوله! الله هغه را نازل کړ، بيا هغوی په خپله ناپوهۍ او لار ورکۍ کې پرېږده چې ملنډې وهي او مسخرې کوي، تردې چې باور يې راشي.

او دغه قرآن هغه کتاب دی چې موږ پر تا نازل کړی اې نبي! او هغه داسې مبارک کتاب دی چې د مخکېنيو اسماني کتابونو رېښتينی بلونکی دی، ترڅو د مکې خلک او د ځمکې په ختيځو او لوېديځو برخو کې خلک پرې ووېروې، چې لار ومومي او هغه کسان چې د آخرت پر ژوند ايمان لري هغوی پر دغه قرآن هم ايمان لري او پر هغه څه عمل کوي چې پکې دي او د خپلو لمونځونو ساتنه کوي د شريعت له لوري په خپلو ټاکلو وختونو کې د هغو د رکنونو، فرضونو او مستحباتو په اداء کولو سره.

نشته هیڅوک ډیر ظلم کوونکی د هغه چا نه چې جوړوي په الله تعالی باندې دروغ داسې چې وایې: بیشکه نه دی رالیږلی الله تعالی په هیڅ یو انسان باندې هیڅ شي د وحې نه، او یا داسې دروغ وایې چې: بیشکه الله تعالی ده ته وحې کړې ده، او په تحقیق سره الله تعالی ده ته هیڅ وحې نه وي کړي، او یا وایې: خامخا زه به نازل کړم د هغه قرآن په شان کوم چې الله تعالی نازل کړی، او که ته ووینې -ای پیغمبره- کله چې به رسیږي دې ظالمانو ته د مرګ سختۍ، او ملایکې اوږدوونکي وي خپلو لاسونو لره دوی ته په سزا ورکولو او وهلو سره، دوی ته به د رټنې په ډول وایې: خپلې ساګانې راوباسئ چئ مونږ یې درنه واخلو، په دې ورځ کې به رسیږي تاسو ته داسې عذاب چې تاسو به سپکوي او ذلیله کوي به مو په سبب د هغه چې تاسو تړل په الله تعالی باندې د دروغو نه په دعوه د پیغمبرۍ کې او په رالیږلو د وحې کې (په تاسو) او په رالیږلو د وحې د هغې وحې په شان چې کومه الله تعالی رالیږلې، او په سبب د لویې کولو ستاسو د ایمان راوړلو نه د هغه په ایتونو، نو که چیرته ته دا حال وویني خامخا ته به ووینې ډیر بد او قبیحه کار لره.

او دوی ته به وویل شي د دوباره راپاڅیدو (قیامت) په ورځ: او بیشکه تاسو راغلئ مونږ ته په دې ورځ کې یوازې یوازې، نه درسره مال شته او نه درسره مشري شته، لکه څرنګه چې مونږ تاسو اول ځل پیداکړی وئ پښېبله (لوڅې پښې) بربنډ ناسنته شوي،او پریښودل تاسو هغه څه چې مونږ تاسو ته درکړي د نعمتونو نه شاته ستاسو په دنیا کې که ستاسو خوښه وي او که نه وي، او مونږ نه وینو نن ورځ ستاسو سره هغه معبودان ستاسو چې تاسو به دعوه کوله چې دوی به ستاسو لپاره سپارش وکړي، او تاسو دعوه کوله چې یقینا دوی شریکان دي الله تعالی سره په بندګۍ کولو کې، بیشکه ختمه شوه رابطه ستاسو ترمنځ، او ورک شو ستاسو نه هغه چې تاسو یې دعوه کوله او ګمان مو کاوه د هغوی د سپارش نه، او د دې نه چې ګویاکې دوی الله تعالی سره شریکان دي.

پرته له شکه يوازې الله دی چې دانه چوي او غلې ترې را باسي او زړی (مندکه) چوي؛ نو د خرما، انګور او نورې ونې ترې را باسي، ژوندی له مړي را باسي، ځکه انسان او ټول څاروي له نطفې را باسي او مړی له ژوندي را باسي، ځکه نطفه له انسانه، هګۍ له چرګې را باسي، هغه ذات چې دغه کار کوي، همغه الله دی چې تاسو يې پيداکړي ياست؛ نو اې مشرکانو څنګه له حقه ګرځئ سره له دې چې تاسې د هغه په زړه پورې پيدا کول وينئ.

او خاص (الله تعالی) هغه پاک ذات دی چې چووي د سهار رڼا د شپې دتیاروو نه، او خاص (الله تعالی) هغه ذات دی چې ګرځولې یې ده شپه دارام لپاره د خلکو چې په دې کې ارام وکړي د حرکت کولو نه لپاره د لټولو د اسباب د زندګۍ، د دې لپاره چې دمه شي د خپل ستړی والي د دوی نه کوم چې دوی ته رسیدلي دي په لټولو د اسبابو د زندګۍ کې په ورځ کې، او خاص (الله تعالی) هغه ذات دی چې پیدا کړي یې دي لمر او سپوږمۍ چې ګرځي په خپله مقرره اندازه، دا چې بیان شو د نا اشنا پیدایښت نه دا اندازه د زورور ذات ده هغه چې هیڅوک پرې نشې غالب کیدلی، پوهه دی په خپلو مخلوقاتو او په هغه څه چې دوی ته مناسب وي.

او خاص (الله تعالی) پاک او لوی ذات دی چې ستاسو لپاره یې پیداکړی دي -ای بنی ادمو- ستورې په اسمان کې د دې لپاره چې تاسو په دې باندې لاره پیدا کړه ستاسو په سفرونو کې کله چې تاسو باندې لاره ګډه وډه شي په وچه او دریاب کې، بیشکه مونږ ښه واضح کړي دي دلیلونه او معجزې دلالت کوونکي زمونږ په قدرت باندې، د هغه قوم لپاره چې سوچ وکړي په دغو ایتونو او معجزو کې نو فایده ترې واخلي.

او خاص (الله تعالی) پاک او لوی ذات دی چې پيدا کړي یاست تاسو د یو تن نه چې هغه ستاسو پلار ادم -علیه السلام- وو، نو بیشکه (الله تعالی) ستاسو پیدایښت شروع کړی دی په پیداکولو د پلار ستاسې د خټې نه، بیا یې تاسو د هغه نه پیداکړي یاست، او پیدا کړی یې دی ستاسو لپاره هغه ځای چې تاسو پکې قرار لرئ، لکه ستاسو د میندو بچي دانې، او ځای د امانت چې تاسو پکې امانت کیښودل کیږئ، لکه ستاسو د پلرونو شاګانې، بیشکه مونږ ښه واضح کړي آیتونه هغه قوم ته چې پوهیږي د الله تعالی په خبرو.

او خاص (الله تعالی) پاک او لوی ذات دی هغه چې رالیږلی یې دي د اسمان د طرف نه اوبه چې هغه د باران اوبه دي، نو مونږ را زرغون کړي په دې سره هر قسم د بوټو نه، نو مونږ را ایستلی د بوټو نه نیالګي او شنې ونې، راوباسو مونږ د دې نه دانې داسې چې سورې وي بعضو د دوی نه په بعضو نورو لکه څرنګه چې په وږو کې وي، او د کجورو د کڅوړو نه راوځې غونچکونه چې نیزدې وي وررسیږي هغه ته ولاړ او ناست، او را ایستلي مونږ باغونه د انګورو، او را ایستلي مونږ خونه او انار لره یوشان په پاڼو کې، او مختلف دي میوې د دې دواړو، وګورئ -ای خلکو- میوو د دې ته اول چې کله راښکاره شي، او ورته وګورئ کله چې پخې شي، یقینا په دغو کې -ای خلکو- ستاسو لپاره ښکاره دلیلونه دي د الله تعالی په قدرت باندې د هغه لپاره چې په الله تعالی ایمان لري، نو خاص هم دوی هغه کسان دي چې د دې دلیلونو او معجزو نه فایده اخلي.

او مشرکانو پېریان له الله سره په عبادت کې شريک کړل، کله يې چې دا باور وکړ چې هغوی ګټه او زيان رسوي، حال دا چې الله هغوی پيداکړي او له هغه پرته بل چا نه دي پيداکړي؛ نو هغه ډېر د دې وړ دی چې عبادت يې وشي، هغوی د الله لپاره داسې زامن ونيول لکه يهودو چې عزير او نصاراو چې عيسی وګرځولو او لوڼې يې ورته وګرځولې لکه مشرکانو چې پرېښتې وګرځولې، هغه پاک او سپېڅلی دی له هغه څه چې اهل باطل يې ورته بيانوي.

او خاص هغه الله تعالی پیدا کوونکی د اسمانونو او پیداکوونکی د ځمکې دی پغیر د مخکني مثال نه (په نا اشنا ډول)، څرنګه به هغه لره زوی وي او د هغه ښځه نشته؟! او حال دا چې هغه هر شی پيدا کړی دی، او هغه په هر شي باندې پوهه دی، هیڅ شی په هغه باندې پټ نشي پاتی کیدلی.

همدغه -ای خلکو- چې دا صفات یې دي ستاسو رب (پالونکی) دی، نو ستاسو بل څوک رب (پالونکی) نشته پغیر له هغه نه، او نشته څوک په ریښتیا سره حقدار د بندګۍ پغیر له هغه نه، او هغه پیداکوونکی د هر شي دی، نو خاص د هغه بندګي وکړئ، نو یوازې هماغه مستحق د بندګۍ دی، او هغه په هر شي باندې ساتونکی دی.

نشي راګیرولی هغه لره (سترګې) نظرونه، او هغه پاک ذات راګیروي (سترګې) نظرونو لره، او هغه نرمي کوونکی دی خپلو نیکانو بندګانو سره، خبردار دی په هغوی.

بیشکه راغلي تاسو ته -ای خلکو- دلیلونه ښکاره او قاطع دلیلونه د طرفه د رب ستاسو نه، نو چا چې پرې ځان پوه کړ او غاړه یې ورته کیښوده نو د هغه دغه فایده د ده د ځان لپاره ده، او چا چې دهغه نه ځان ړوند کړ، او ځان یې پرې پوه نه کړ، او غاړه یې ورته کې نه ښوده، نو د دغه ضرر خاص ده ته رسیږي، او زه په تاسو باندې څوکۍ کوونکی نه یم، چې ستاسو اعمال حسابوم، بلکې زه د خپل رب له طرف نه پیغمبر یم، او هغه په تاسو څوکۍ کوونکی دی.

او لکه څرنګه چې مونږ بدل کړل دلیلونه او معجزې د الله تعالی په قدرت باندې همدارنګه مونږ بدلوو خپل ایتونه په وعدو، ویره ورکولو او نصیحت کولو کې، او خامخا وبه وایې مشرکان: دا وحی نده، بلکې تا خو دا د اهل کتابو نه لوستلی کوم چې مخکې ستا نه وو. او د دې لپاره چې مونږ بیان کړو حق خلکو ته په بیلا بیل ډول وړاندې کولو سره دې ایتونو لره مومنانو ته د محمد -صلی الله علیه وسلم- د امت نه، نو ځکه چې هغوی هغه خلک دي چې حق قبلوي، او د حق تابعداري کوي.

تابعداري وکړه -ای پیغمبره- د هغه څه چې تا ته یې ستا رب وحی کوي د حق نه، نو هغه پاک ذات دی نشته څوک لایق د عبادت په حقه سره پغیر له هغه نه، او ته خپل زړه په کافرانو او د هغوی په حسد او ضد باندې مه مشغولوه، ځکه چې د هغوی کار د الله تعالی سره دی.

او که چیرته الله تعالی غوښتلي و چې هیڅ څوک دي د هغه سره شرک ونه کړي نو هیچا به ورسره هم شرک نه و کړی، او -ای پیغمبره- مونږ ته په هغوی باندې څوکۍ کوونکی (ذمه وار) نه یې ګرځولی چې د هغوی عملونه حسابوې، او د هغوی کار ساز هم نه یې، بلکې ته یو پیغمبر یې، او په تاباندې نشته مګر رسول (د حق).

او تاسو کنځل مه کوئ -ای مومنانو- هغو بتانو ته چې مشرکان یې له الله تعالی سره بندګي کوي، او اګر که دا ډیر سپک او د کنځلو مستحق دي؛ هسې نه چې مشرکان الله تعالی ته کنځل ونه کړي او د هغه سپکاوی ونه کړي، د ناپوهۍ له وجې نه د هغه په شان باندې، او لکه څرنګه چې ښایسته شوی دوی لره هغه ګمراهي چې دوی پکې دي همدغه شان مونږ ښایسته کړي هر امت ته د هغوی عملونه، که خیر وي او که شر وي، نو هغوی راتګ کړی هغه ته چې مونږ ورته ښایسته کړی د دې نه، بیا د دوی رب ته د دوی ورګرځیدل دي د قیامت په ورځ، نو خبر به ورکړي دوی ته په هغو عملونو چې دوی په دنیا کې کول، او په هغه به ورته بدلې هم ورکړي.

او قسم کړی مشرکانو په الله تعالی باندې مضبوط قسمونه د دوی چې دوی یې کولی شي: که چیرته دوی ته محمد - صلی الله علیه وسلم - یوه د هغو نښو (معجزاتو) رواړي چې دوی یې غوښتنه کړې نو خامخا به پرې ایمان رواړي، ته ورته ووایه -ای پیغمبره-: د معجزو واک زما سره نشته چې زه یې په تاسو نازلې کړم، بلکې د هغو واک د الله تعالی سره دی رالیږی یې کله چې یې وغواړي، او څه شي خبر درکړی تاسو ته -ای مومنانو- دا معجزې چې کله راشي برابر د دوی دغوښتنو سره نو دوی پرې ایمان نه راوړي؟ بلکې دوی په خپل حسد او انکار کلک پاتي کیږي؛ ځکه چې دوی هدایت نه غواړي.

او مونږ اړوو راړوو زړونه د دوی او نظرونه د دوی په حایل واقع کیدلو سره د دوی او د هدایت موندلو ترمنځ د حق لارې ته، لکه څرنګه چې مونږ حایل واقع شوي وو د دوی او د ایمان راوړلو ترمنځ په قران کریم باندې اول ځل د دوی د عناد او ضد د وجې نه، او مونږ پریږدو دوی لره د دوی په ګمراهۍ او سرکشۍ کې د خپل رب مقابل کې حیران (سرګردان) او ګډوډ به وي.

او که چیرته مونږ قبوله کړو د دوی غوښتنه په راوړلو د هغو معجزو چې دوی یې غوښتنه او وړاندیز کړی، نو راولیږو په دوی باندې ملایکې او دوی یې په خپلو سترګو وویني، او مړي هم د دوی سره خبرې وکړي، او دوی ته خبر ورکړي په ریښتنولۍ د هغه څه چې تا پرې راتګ کړی، او مونږ راجمع کړو دوی ته هر یو شی د هغه نه چې دوی غوښتلی په داسې حال کې چې دوی ورسره مخامخ شي؛ نه دي دوی چې ایمان راوړي په هغه څه چې تا پرې راتګ کړی، مګر هغه څوک چې الله تعالی ورته د هدایت اراده وکړي د دوی څخه، خو لیکن ډیری د دوی څخه په دې نه پوهیږي، نو پس دوی الله تعالی ته عاجزي نه کوي او نه ورته ورګرځي چې دوی ته د هدایت توفیق وکړي.

او لکه څرنګه چې ته ازمایلی یې مونږ په دښمنۍ د دې مشرکانو ستا سره همداسې مونږ ازمایلی و هر پیغمیر ستا نه مخکې، نو مونږ ګرځولي وو هر یو ته د دوی نه دښمنان د سرکښو انسانانو نه، او دښمنان د سرکښو پیریانو نه، وسوسي کوي ځیني د دوی نه ځینو نورو ته نو ښایسته کوي دوی ته باطل د دې لپاره چې دوی دوکه کړي، او که چیرته الله تعالی غوښتلي وی چې دوی دا کار ونه کړي نو هیڅکله به یې هم نه و کړی، لیکن الله تعالی دا وغوښتل د دوی لپاره د امتحان او ازمایښت په ډول، نو پریږده دوی لره او هغه څه لره چې دوی یې کوي د کفر او باطل نه، او د دوی هیڅ پروا مه کوه.

او د دې لپاره چې کاږه شي هغه څه ته چې وسوسه پرې اچوي بعضې د دوی بعضو نورو ته، زړونه د هغو کسانو چې ایمان نه راوړي په اخرت باندې، او د دې لپاره چې دا د خپلو ځانونو لپاره قبول کړي، او د هغو لپاره یې خوښ کړي، او د دې لپاره چې دوی وکړي هغه ګناهونه او نافرمانیاني چې دوی کولی.

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکانو ته هغوی چې د الله تعالی سره د بل چا بندګي کوي: آیا دا خبره عقل مني چې زه دې قبول کړم پرته له الله تعالی نه بل څوک فیصله کوونکی زما او ستاسې تر منځ؟ نو پس خاص الله تعالی هغه ذات دی چې رالیږلی یې دی په تاسو باندې قران کریم بیانوونکی؛ راږیرونکی د هر یو شي، او یهودیان هغوی چې تورات مو ورته ورکړی، او نصارا هغوی چې انجیل مو ورته ورکړی، پوهیږي په دې خبره چې بیشکه قران کریم رانازل شوی دی په تا باندې مشتمل دی په حق باندې، د هغه دلیل له وجې چې دوی په خپلو دواړو کتابونو کې پدې خبره باندې موندلی و، نو د هغه وحیې په اړه چې مونږ تاته رالیږلې ده له شک کوونکو څخه مه جوړیږه.

او رسیدلی دی قران کریم انتها د ریښتیاو ته په وینا او خبرونو کې، نشته څوک بدلوونکی د هغه کلمو لره، او خاص الله تعالی اوریدونکی دی د خپلو بندګانو ویناګانو لره، پوهه دی په هغې، نو په هغه باندې هیڅ شی د هغې نه پټ نشې پاتی کیدلی، او خامخا سزا به ورکړي هغه چاته چې د هغه د کلماتو د بدلولو کوشش کوي.

او بالفرض که چیرته ته تابعداري وکړي -ای پیغمبره- د ټولو هغو چې په ځمکه کې دي د خلکو نه؛ نو وابه ړوي تالره د الله تعالی د دین نه، نو یقینا د الله تعالی طریقه دا ده چې حق د لږ خلکو سره وي، نو ډیری د خلکو تابعداري نه کوي مګر د ګمانونو چې هیڅ دلیل پرې نه وي، ځکه چې دوی دا ګمان کوي چې د دوی معبودان دوی الله تعالی ته نزدې کوي، او دوی په دې کې دروغجن دي.

یقینا ستا رب -ای پیغمبره- ښه پوهه دی په هغه چا چې د هغه د لارې نه اوړي د خلکو نه، او هغه ښه پوهه دی په هغه چا چې رسیدونکی دی د الله تعالی لارې ته، په هغه باندې د دغه نه هیڅ شی پټ نشي پاتې کیدلی.

نو خورئ تاسو -ای خلکو- د هغه څه نه چې د الله تعالی نوم پرې یاد شوی وي د حلالولو (ذبحې) په وخت کې، که چیرته تاسو ریښتیا مومنان یاست د هغه په ښکاره دلیلونو.

څه شی منع کوي تاسو لره -ای مومنانو- د دې نه چې تاسو خوراک وکړئ د هغې مذبوحې نه چې د الله تعالی نوم پرې یاد شوی وي، او بیشکه الله تعالی تاسو ته بیان کړي هغه څه چې په تاسو یې حرام کړي، نو په تاسو یې پريښودل فرض دي، مګر که تاسو هغه ته د ضرورت په وجه محتاج شئ، نو ضرورت چې دی ممنوع شیان روا کوي، او یقینا ډیر د مشرکینو نه خامخا لرې کوي خپل تابعدار د حق نه د هغوی د فاسدو نظرونو په سبب د ناپوهۍ له وجې نه، ځکه چې دوی روا کوي هغه څه چې الله تعالی په دوی باندې حرام کړی د مردارې او نورو نه، او حراموي هغه څه چې دوی ته الله تعالی روا کړي د بحیرې (هغه اوښه چې غوږونه ورله پرې کوي کله چې معلوم تعداد بچې وزیږوي)، او وصیله (هغه اوښه چې کله پرلپسې دوه ښځینه بچي راوړي)، او حامې (هغه اوښ دی چې کله د هغه د شا نه معلوم تعداد اوښان پیداشي) او داسې نور، بیشکه رب ستا -ای پیغمبره- هغه ډیر پوهه دی په تیری کوونکی باندې د هغه د پولو نه، او خامخا به ورله د دوی د تیري کولو په وجه سزا ورکړي.

او پریږدئ -ای خلکو- کول د ګناه په ښکاره او په پټه، بیشکه هغه کسان چې کوي ګناهونو لره په پټه او یا ښکاره، خامخا الله تعالی به ورله بدله ورکړي په سبب د هغو ګناهونو چې دوی کړي.

او مه خورئ -ای مسلمانانو- د هغه څه نه چې نه وي یاد شوی نوم د الله تعالی په هغه باندې، برابره خبره ده که د بل چا نوم پرې یاد شوی وي یا نه وي یاد شوي، او یقینا د دې نه خوراک کول خامخا وتل دي د الله تعالی له تابعدارۍ نه د هغه نافرمانۍ ته، او بیشکه شیطانان خامخا وسوسې کوي خپلو دوستانو ته په اچولو د شبهاتو د دې لپاره چې ستاسو سره جګړه وکړي په خوړلو دمردارې کې، او که چیرته تاسو د هغوی خبره ومنله -ای مسلمانانو- په هغو شبهاتو کې چې هغوی یې اچوي -لپاره د حلالوالي د مردارې- نو شئ به تاسو او هغوی برابر په شرک کې.

او ایا برابر دی هغه څوک چې هغه مړ و مخکې د الله تعالی د هدایت نه هغه ته-د هغه کفر او ناپوهۍ او ګناهونو له وجې چې دا پکې و- نو مونږ راژوندی کړ ده لره په هدایت کولو سره ایمان او علم او طاعت ته -: د هغه چا سره چې هغه د کفر او جهل او ګناهونو په تیارو کې وي د هغو نه نشي راوتلی، په تحقیق سره ګډې وډې شوې وې په هغه باندې لارې، او لوې لارې په هغه باندې تیاره شوې وې؟! لکه څرنګه چې ښایسته شوي دې مشرکینو ته هغه شرک او د مردارې خوړل او په باطل باندې جګړه کول چې دوی پکې دي؛ همدا رنګه ښایسته شوي کافرانو ته هغه ګناهونه چې دوی کول عاقبت دا دی چې دوی ته به بدله ورکړی شي په دې کارونو باندې د قیامت په ورځ په دردناک عذاب سره.

او لکه څرنګه چې د مشرکینو سردارانو په مکه کې خلک د الله د لارې څخه بند کړي و ، همدغه شان مونږ په هر یو کلي کې مشران او غټ خلک پيدا کړي چې کوي خپل چلونه کوي د خلکو په رابللو سره د شیطان لارې ته او په جګړه کولو د پیغمبرانو او د هغوی د تابعدارنو سره، حال دا دی چې د دوی چل او دوکه د دوی په خپلو ځانونو باندې راګرځي، لیکن دوی په دې نه پوهیږي د دوی د ناپوهۍ او د خواهشاتو د تابعدارۍ له وجې نه.

او کله چې راشي د کافرانو مشرانو ته یوه معجزه د هغو معجزو نه چې الله تعالی یې په خپلو بندګانو رالیږي، دوی وایې: مونږ ایمان نه راړو تر هغه چې راکړي مونږ ته الله تعالی په شان د هغه چې ورکړی یې دی پیغمبرانو ته د پیغمبرۍ او رسالت نه، نو الله تعالی په هغوی باندې رد وکړ، چې بیشکه هغه ښه پوهه دی په هغه چا چې د هغه د پیغمبرۍ لایق وي او د هغې د ادا کولو وړ وي، نو ځانګړی کوي یې په پیغمبرۍ او رسالت سره. خامخا وبه رسیږي دې سرکښانو ته خواري او سپکوالی د وجې د لویي کولو د دوی د حق نه، او سخت عذاب به ورته ورسیږي د دوی د چلونو او دوکو له وجې نه.

نو پس الله تعالی چې چاته اراده وکړي چې توفیق ورکړي د هدایت لارې ته نو د هغه سینه پراخه کړي او د اسلام قبلولو ته یې اماده کړي، او چاته چې وغواړي چې ذلیل یې کړي او د هدایت توفیق ورنه کړي نو د هغه سینه تنګه کړي د منلو د حق نه، لکه څرنګه چې ده بند کړی دی حق لدې څخه چې د ده زړه ته لار ومومي پداسې ډول یې بند کړی لکه څرنګه چې دی پخپله اسمان ته له ختلو څخه عاجز دی، او لکه څرنګه الله تعالی د ګمراه حال داسې تنګ ګرځولی همداسې به عذاب هغه چاته ورکړي چې په الله تعالی ایمان نه راوړي.

او دا دین کوم چې مونږ تاته درکړی دی -ای پیغمبره- دا د الله تعالی نیغه لاره ده چې هیڅ کوږوالی پکې نشته، په تحقیق سره مونږ بیان کړي آیتونه هغه چاته چې هغه لره عقل او پوهه وي او په دې سره درک کوي؛ هغه لره د الله تعالی له طرفه.

د دوی لپاره داسې کور دی چې دوی به پکې د هر قسم تکلیف نه په امان وي او هغه جنت دی، او الله تعالی د دوی مددګار دی دا بدله ده دوی لره په سبب د هغو نیکو عملونو چې دوی کول.

او یاد کړه -ای پیغمبره- په کومه ورځ چې به الله تعالی راجمع کړي دوه وزن داره شیان د پیریانو او انسانانو نه، بیا به الله تعالی وفرمایې: ای د پیریانو ډلې، یقینا تاسو ډیر خلک ګمراه کړي و او د الله تعالی له لارې نه مو بند کړي و، او د دوی تابعداران به خپل رب ته په جواب کې ووایې: ای زمونږه ربه! فایدې اخیستلې وي هر یو زمونږ نه په خپل ملګري، نو پیرې فایده اخیستې وه د انسان نه د هغه د تابعدارۍ په وجه، او انسان فایده اخیستلې وه په حاصلولو د خپلو شهوتونو، او بیشکه مونږ راورسیدلو هغه نېټې ته چې تا مونږ لره مقرر کړې وه، نو دا ورځ د قیامت ده، الله تعالی به وفرمایې: د جهنم اور ستاسو د اوسیدو ځای دی چې تل به پکې یاست مګر چې الله تعالی وغواړي په اندازه د هغې زمانې چې دوی پکې د قبرونو نه راپاڅیږي تر ورتللو د دوی جهنم ته، نو دا هغه زمانه ده چې الله تعالی مستثنی کړې د دوی د همیشوالی نه په اور کې، بیشکه رب ستا -ای پیغمبره- د حکمت والا دی په خپله اندازه او تدبیر کې، پوهه دی په خپلو بندګانو، او په هغه چا چې په دوی کې د عذاب مستحق وي.

او څرنګه چې مونږ دوستان ګرځولي وو سرکښه د پیریانو نه، او مسلط کړي مو وو په بعضو خلکو د دې لپاره چې ګمراه یې کړي، (همدارنګه) دوست جوړوو هر یو ظالم بل ظالم لره چې تیزي ورکوي په شر باندې، او لرې کوي یې د خیر نه، او د هغه نه یې بې رغبته کوي؛ دا بدله ده د دوی لپاره د هغو ګناهونو په وجه چې دوی کولې.

او مونږ به دوی ته د قیامت په ورځ ووایو: ای د پیریانو او انسانانو ډلې! آیا نه وو راغلي تاسو ته پیغام راړونکي (پیغمبران) ستاسو د جنس نه -نو هغوی هم د انسانانو له ډلې څخه وو- لوستله یې په تاسو باندې هغه وحې چې الله تعالی په هغوی رالیږلې وه، او ویره یې درکوله تاسو ته د ملاقات د دې ورځې چې هغه د قیامت ورځ ده؟ دوی وویل: ولې نه، مونږ نن ورځ په خپل ځان اقرار وکړ چې بیشکه ستا پیغمبرانو مونږ ته دین رارسولی و، او مونږ اقرار وکړ په ملاقات د دې ورځې، خو مونږ ستا پيغمبران دروغجن ګڼلي وو، او د دې ورځې راتګ مو دروغجن ګڼلی و. او دوکه کړی وو دوی لره ژوند دنیوي د وجې د هغه عارضي ښایست او ختمیدونکو نعمتونو نه چې په دې کې دي، او دوی اقرار وکړ په خپلو ځانونو چې دوی په دنیا کې په الله تعالی او د هغه په پیغمبرانو باندې کفر کوونکي وو، خو لیکن فایده ورنه کړه دوی ته نه دې اقرار او نه دې ایمان؛ ځکه چې وخت یې تیر شوی و.

انسانانو او پیریانو ته د پيغمبرانو رالیږل د دې لپاره چې د هغوی بهانه ورکه شي او د دې لپاره چې سزا ورنه کړی شي یو کس ته په هغو ګناهونو چې دې کړی وي او حال دا چې پیغمبر ورته نه وي لیږل شوی، او دعوت ورته هم نه وي رسیدلی، نو مونږ عذاب نه ورکوو هیڅ یو امت ته د امتونو نه مګر وروسته د لیږلو د پیغمبرانو نه هغوی ته.

او د هر چا لپاره د دوی نه درجې دي د هغوی د عملونو په اندازه، نو ډیر او لږ شر سره نه برابریږي، او نه پیشوا او تابعداري کوونکی، لکه څرنګه چې ندی برابر ثواب د هغو کسانو چې نیک کارونه کوي، او ندی رب ستا بې خبره د هغو کارونو نه چې دوی یې کوي، بلکې خبر دی په هغوی، هیڅ شی په هغه باندې د دوی نه پټ نشي پاتې کیدلی، او خامخا به ورله په خپلو عملونو بدلې ورکوي.

او ستا رب -ای پیغمبره- هغه بې حاجته دی د خپلو بندګانو نه، نو هغوی ته حاجت نه لري، او نه د هغوی بندګۍ ته ضرورت لري، او ضرر نشي ورکولی هغه ته کفر د دوی، او سره د بی حاجتۍ د الله تعالی د دوی نه بیا هم په دوی باندې مهربان دی، که چیرته وغواړي هلاکول ستاسې -ای نافرمانو بندګانو- نو ستاسو بیخ کندي به وکړي په عذاب سره د خپل طرف نه، او راپیدابه کړي ستاسو د هلاکولو نه وروسته هغه څوک چې الله تعالی یې غواړي د هغه چا نه چې په هغه ایمان راوړي او تابعداري یې کوي، لکه څرنګه چې یې تاسو پیدا کړي یاست د اولادې د بل قوم نه چې ستاسو نه مخکې وو.

یقینا هغه څه چې ستاسو سره یې وعده کولی شي -ای کافرانو- د دوباره ژوند او د حساب کتاب او د سزا درکولو خامخا راتلونکي دي، او تاسو د خپل رب نه په تېښته نشئ خلاصیدلی، نو رانیوونکی دی ستاسو په تندیو باندې، او عذاب درکوونکی دی تاسو ته په خپل عذاب سره.

ته ووایه -ای پیغمبره-: ای زما قومه کلک شئ تاسو په خپله طریقه او په هغه څه چې تاسو پکې یاست له کفر او ګمراهۍ څخه، نو بیشکه ما ستاسو بهانه او عذر ختم کړی دی او په تاسو مې دلیل قایم کړی په رسولو ښکاره سره، نو زه ستاسو په کفر او ګمراهۍ باندې پروا نه کوم، بلکې زه کلک ولاړ یم په هغه څه چې زه پکې یم د حق نه، او زر دی چې تاسو به پوه شئ چې چا لره ده کامیابي په دنیا کې، او چا ته به دا ځمکه پاتې کیږي، او د چا لپاره دی کور د آخرت، بیشکه شان دا دی چې هیڅکله نشي کامیابیدلی مشرکان نه په دنیا او نه اخرت کې، بلکې د دوی وروستی انجام تاوان دی، او اګر که تاسو مزې کوئ په هغو نعمتونو چې تاسو یې استعمالوئ په دنیا کې.

او مشرکانو په الله تعالی باندې دروغ جوړ کړي داسې چې دوی ګرځولي الله تعالی لره د هغه څه نه چې پیدا کړي یې دي د فصلونو او څارویو نه برخې، نو دوی دا ګومان کړی چې بیشکه دا الله تعالی لره دي، او بله برخه د دوی بوتانو لره ده، نو هغه څه چې دوی د خپلو شریکانو لپاره خاص کړي هغو ځایونو ته نه رسیږي چې الله تعالی پکې مصرف کول روا کړي لکه فقیرانو او مسکینانو ته، او هغه چې الله تعالی ته یې خاص کړي نو د هغوی شریکانو ته ور رسیږي د بوتانو نه نو د هغوی لپاره یې مصرفوي، خبردار ډیره بده دا فیصله او تقسیم د دوی.

او لکه څرنګه چې ښایسته کړی و شیطان مشرکانو ته دا د ظلم والا حکم همدغه شان ښایسته کړې وه ډیرو مشرکانو ته د هغوی شریکانو د شیطانانو نه دا خبره چې ووژني خپل بچي د ولږې د ویرې نه؛ د دې لپاره چې هلاک یې کړي د داسې یو کار په کولو سره چې هغه د یو نفس وژل دي؛ هغه چې الله تعالی یې وژل حرام کړي دي مګر په حق سره، او د دې لپاره چې ګډوډ کړي په دوی باندې دین د دوی نو نه به پیژني دوی چې کوم کار روا او کوم ناروا دی، او که چیرته الله تعالی غوښتلی وی چې دوی دا کار نه و کړی نو هیڅکله به یې نه و کړی، خو الله تعالی د خاص حکمت لپاره دا وغوښتل، نو پریږده -ای پیغمبره- دا مشرکان او دروغ جوړول د دوی په الله تعالی باندې، نو پس دا تاته څه ضرر نشي رسولی، او د دوی کار الله تعالی وسپاره.

د بتانو د خادمانو او نورو د ګمان او دروغو تړلو له امله دا مشرکان وایې: دا څاروي او فصلونه حرام کړی شوي (بند کړی شوي)؛ خوراک نه کوي د دې نه مګر هغه څوک چې دوی یې غواړي، او دا څاروي دي چې حرامې کړی شوی شاګانې د دوی؛ نو سپرېدل به پرې نه کیږي، او نه پرې بار وړل کیږي؛ چې هغه بحیره، سائبه او حام دي. دا څاروي دي چې دوی پرې د حلالې پر مهال د الله تعالی نوم نه یادوي، بلکې د خپلو بتانو په نوم یې ذبحه کوي؛ دوی د دې ټولو کارونو نسبت الله تعالی ته په دروغو سره وکړ چې ګویا دا د هغه له طرف نه دي، خامخا سزا به ورکړي دوی ته الله تعالی په سبب د هغه دروغو چې دوی په الله تعالی باندې جوړول.

او وایې دوی: هغه بچي چې د دې سائبو او بحیرو په ګېدو کې دي؛ که چیرته ژوندي پیدا شول نو دا یوازې زمونږ نارینه و ته حلال دي، او په ښځو باندې مو حرام دي، او که چیرته مړه وزیږیدل نو بیا پکې نارینه او ښځینه ټول شریک دي(په خوړلو کې یې). زر دی چې سزا به ورکړي دوی ته الله تعالی په دې وینا د دوی هغه سزا چې دوی یې وړ دي، بیشکه الله تعالی د حکمت والا دی په خپل شریعت کې او د خپلو مخلوقاتو د چارو په برابرولو کې، باخبره دی په دوی.

په تحقیق سره هلاک شوي هغه کسان چې وژلي یې دي بچې خپل د کم عقلئ او ناپوهۍ له وجې، او حرام کړي یې دي په ځان باندې هغه څه چې ورکړي وو دوی ته الله تعالی د چارپایانو نه، په داسې حال کې چې نسبت کوونکي دي ددې کار الله تعالی ته په دروغو سره، بیشکه دوی لرې شوي د نیغې لارې نه، او ندي دوی هغې ته رسیدونکي.

او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پیدا کړي یې دي باغونه خواره شوي (پراته) په ځمکه باندې پغیر د تنو نه، او پیداکړي یې دي ولاړ په ځمکه باندې د تنو والا، او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پیدا کړي یې دي کجورې، او پیداکړی یې دي فصلونه؛ مختلفې دي میوې د هغوی په شکل او خوند کې، او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پيدا کړي یې دي خونه او انار؛ پاڼې ددې دواړو یوشان دي، او خوند یې بدل دی، خورئ -ای خلکو- د دې میوو نه کله چې میوې ونیسي، او ورکړئ زکات د دې میوو په ورځ د لو کولو (ریبلو) کې، او د شرعي حد نه په خوراک او خرچ کې مه تیریږئ، نو یقینا الله تعالی نه خوښوي تیریدونکي د هغه د پولو نه په دې دواړو کې او نه په نورو شیانو کې، بلکې بد یې ګڼي، بیشکه هغه ذات چې دا ټول یې پيداکړي دي هماغه دا د خپلو بندګانو لپاره حلال کړي، نو مشرکانو لره د دې د حراموالي واک او اختیار نشته.

او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پیدا کړي یې دي ستاسو لپاره د چارپایانو نه هغه چې تیار وي دې ته چې بار پرې وړل کیدی شي لکه غټ اوښان، او هغه چې دې ته نه وي برابر لکه واړه اوښان او ګډې، خورئ -ای خلکو- د هغه څه نه چې الله تعالی تاسو ته درکړي د دې شیانو نه چې تاسو ته یې حلال کړي، او شیطان په پلونو مه ځئ په حلالوالي د هغه څه کې چې الله تعالی حرام کړي او په حراموالي د هغه څه کې چې الله تعالی حلال کړي لکه مشرکان چې یې کوي، بیشکه شیطان ستاسو لپاره -ای خلکو- دښمن دی؛ ښکاره ده دښمني د هغه داسې چې هغه ستاسو نه غواړي چې د الله تعالی نافرماني وکړئ په دې کار سره.

پیدا کړي یې دي ستاسو لپاره اته قسمونه؛ د ګډو نه دوه جوړې: نر او ښځه، او د وزو نه دوه، ته ووایه -ای پیغمبره- مشرکانو ته: آیا حرام کړي دي الله تعالی دا دوه نران د نرتوب له وجې نه؟ نو که چیرته یې وویل: هو، نو ته ورته ووایه: نو تاسو ښځینه ولې حراموئ؟ او که یا الله تعالی حرام کړي دواړه ښځينه د هغوی د ښځیتوب د وجه؟ نو که چیرته یې وویل: هو، نو ته ورته ووایه: نو ولې تاسو حراموئ دوه نران؟ او که یا (الله تعالی) حرام کړي هغه څه چې مشتمل دي په هغه باندې رحمونه د دواړو ښځینه و د دې وجې نه چې دا په رحم کې دي؟ نو که چیرته یې وویل: هو، نو ته ورته ووایه: نو تاسو ولې فرق کوئ په مینځ د هغه څه کې چې په رحمونو کې دي په حراموالي د نرانو د هغې کله (ځینې وختونه) او په حراموالي د ښځینه و د هغې کله (ځینې وختونه)، خبر راکړئ ماته -ای مشرکانو- په هغه څه چې تاسو پرې باور کوئ (دلیل پرې نیسئ) د صحیح علم نه که چیرته تاسو ریښتوني یاست په خپله دعوه کې چې یقینا د دې شیانو حراموالی د الله تعالی له طرفه دی.

او د هغو اتو قسمونو باقی شیان دا دې: دوه دانې (یوه جوړه) له اوښانو څخه، او دوه دانې (یوه جوړه) له غواګانو څخه، ته ووایه -ای پیغمبره- مشرکینو ته: آیا الله تعالی حرام کړي هغه چې حرام کړي یې دي د دوې نه د نرتوب له وجې نه، او که یا د ښځیتوب له وجې نه، او که یا د وجې د شمولیت د رحم (بچې دانې) په دې باندې؟ او که یا تاسو -ای مشرکینو- حاضر وئ -ستاسو په ګمان باندې- کله چې الله تعالی تاسو ته وصیت او حکم کاوه په حراموالي د هغه څه چې تاسو حرام کړي د دې څارویو نه؟! نو نشته هیڅوک ډیر ظلم کوونکی، او نه ډیر لوی جرم کوونکی د هغه چا نه چې جوړوي په الله تعالی باندې دروغ، نو هغه ته نسبت د حراموالي د هغه څه کوي چې نه یې وي حرام کړی؛ د دې لپاره چې ګمراه کړي خلک له نیغې لارې څخه پرته لداسې علم نه چې باور پرې کیدلی شی، بیشکه الله تعالی توفیق د هدایت نه ورکوي ظالمانو ته په سبب د دروغو جوړولو د دوی په الله تعالی باندې.

ته ووایه -ای پیغمبره- زه نه موم په هغه څه کې چې ما ته یې الله تعالی وحې کړې د څه شي نه حرام؛ مګر هغه چې مړ شوی وي پغیر د حلالولو (ذبحه کولو) نه، او یا بهیدونکې وینه وي، او یا د خنزیر غوښه وي نو یقینا دا پلیت دی حرام دی، او یا حلال شوی (ذبحه شوی) وي پغیر د (یادولو ) د نوم د الله تعالی نه لکه د بتانو لپاره ذبحه شوی وي، نو څوک چې مجبور شو د ضرورت له وجې نه خوراک کولو ته د دې حرام شوو شیانو نه د ډیرې ولږې له وجې نه چې نه وي طلب ګار د خوند اخیستلو په دې خوراک سره، او نه وي تیریدونکی د ضرورت د اندازې نه نو نشته هیڅ ګناه پده باندې په دې خوراک کې، بیشکه رب ستا -ای پیغمبره- بخښنه کوونکی دی د ضرورت والا ته که چیرته ترې خوراک وکړي، مهربانه دی په دې باندې.

او مونږ حرام کړي وو په یهودیانو باندې هغه څه چې ګوتې یې له یو بل څخه نه وي جلا لکه: اوښ او شتر مرغ، او حرام کړې مو وې پر دوی باندې وازدې د غواګانو او ګډو مګر هغه چې نښتې وي د دوی په شاګانو پورې، او یا بار کړي وي د دوی کولمو، او یا ګډې وې د هډوکو سره لکه د لم او اړخونو، او بیشکه مونږ بدله ورکړه دوی ته د دوی دظلم له وجې نه په حراموالي د دغو شیانو په دوی باندې، او بیشکه مونږ ریښتیا ویونکي یو په ټولو هغه شیانو کې چې خبر پرې ورکوو.

نو که دوی نسبت د دروغو وکړ تاته -ای پیغمبره- او ستا تصدیق یې ونه کړ په هغه څه کې چې تا پرې راتګ کړی دی ستا د رب له طرف نه، نو ته ورته ووایه د ترغیب په ډول: رب ستاسو د پراخه رحمت والا دی، او د هغه د رحمت نه دا دي چې تاسو ته یې مهلت درکړی، او جلتي (تلوار) یې نه ده کړی تاسو ته په عذاب درکولو کې، او ته دوی ته د ویرې په ډول ووایه: بیشکه عذاب د هغه نشې ګرځیدلی د هغه قوم نه چې نافرمانیانې او ګناهونه کوي.

زر دی چې وبه وایې مشرکان دلیل نیوونکي د الله تعالی په اراده او تقدیر باندې په صحت د شرک کولو د دوی په الله تعالی باندې: که چیرته الله تعالی غوښتلی وی چې شرک ونه کړو مونږ او نه زمونږ پلاران په الله تعالی باندې نو مونږ به د هغه سره شرک نه و کړی، او که چیرته الله تعالی غوښتلی وی چې مونږ حرام نه کړو هغه څه چې مونږ حرام کړي وو په خپلو ځانونو نو مونږ به نه وی حرام کړي. او دوی د دې باطل دلیل په شان دروغ ویلي وو هغو کسانو چې د دوی نه مخکې وو په خپلو پیغمبرانو او داسې یې ویلی وو: که چیرته الله تعالی غوښتلی وی چې مونږ دې دوی دروغجن ونه ګڼو نو مونږ به دروغجن نه و ګڼلي، او دوی همیشه په دې خپلو دروغو باندې پاتي شو تر دې چې دوی وڅاکه عذاب زمونږ هغه چې مونږ په دوی باندې رالیږلي وو، ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکینو ته: آیا شته دی ستاسو سره څه دلیل چې دلالت کوي په دې خبره چې بیشکه الله تعالی ستاسو نه په دې راضي و چې تاسو د هغه سره شریک وکړئ او تاسو حلال وګڼئ هغه څه چې په تاسو یې حرام کړي دي او تاسو حرام وګڼئ هغه څه چې حلال کړي یې دي؟ نو بس صرف د دې واقع کیدل ستاسو نه دلیل د رضامندۍ د الله تعالی ندی، یقینا تاسو په دې کار کې تابعداري نه کوئ مګر د ګمان، او یقینا ګمان فایده نه ورکوي د حق نه هیڅ شي، او نه یاستئ تاسو مګر دروغ ویونکي.

ته ووایه -ای پیغمبره- مشرکینو ته: که چیرته ستاسو سره دلیل نه وي مګر دا بیکاره دلیلونه نو بیشکه د الله تعالی سره غوڅ (فیصله کوونکی) دلیل دی چې ستاسو نه پرې بهانې ختموي هغه چې تاسو یې وړاندی کوئ، او باطلوي په دې سره ستاسو هغه شبهې چې تاسو پورې تعلق لرئ، نو که چیرته الله تعالی غوښتلی وی توفیق درکول تاسو ټولو ته د حق طرف ته -ای مشرکینو- نو خامخا به یې تاسو ته توفیق درکړی و.

ته ووایه -ای پیغمبره- دې مشرکینو ته هغوی چې حراموي هغه څه چې الله تعالی حلال کړي، او دا دعوه کوي چې ګویا کې خاص الله تعالی هغه ذات دی چې دا یې حرام کړي: حاضر کړئ تاسو ګواهان خپل هغوی چې دا ګواهي کوي چې بیشکه الله تعالی حرام کړي دا شیان چې کوم تاسو حرام کړي، نو که چیرته دوی دا ګواهي ورکړه پغیر د پوهې نه (پغیر د څه دلیل نه) په دې خبره چې الله تعالی دا حرام کړي نو ته د دوی تصدیق مه کوه -ای پیغمبره- په دې ګواهۍ کې؛ ځکه چې دا د دروغو ګواهي ده، او ته تابعداري مه کوه د خواهشاتو د هغو کسانو چې خپل خواهشات فیصله کوونکي ګرځوي، نو یقینا دوی دروغ ګڼلي وو زمونږ آیتونه کله چې دوی حرام کړي وو هغه څه چې الله تعالی دوی ته حلال کړي وو، او ته تابعداري مه کوه د هغو کسانو چې په آخرت ایمان نه لري، او دوی په خپل رب باندې شرک کوي نو بل څوک ورسره برابروي، او څنګه تابعداري د هغه چا کیدلی شي چې دا یې طریقه وي د خپل رب سره؟!

ته ووایه -ای پیغمبره- خلکو ته: راشئ چې ولولم په تاسو باندې هغه څه چې الله تعالی حرام کړی، حرام کړی یې دي په تاسو باندې دا چې تاسو شریک جوړ کړئ د هغه سره څه شی د هغه له مخلوقاتو څخه، او دا یې حرام کړي چې تاسو نافرماني وکړئ د خپلو پلرونو، بلکې په تاسو باندې واجب دي نیکي کول د هغوی سره، او دا یې حرام کړي چې تاسو ووژنئ بچي خپل د ولږې له وجې نه، لکه څرنګه چې به د جاهلیت والاو کول، مونږ روزي درکوو تاسو ته او هغوی ته هم، او حرام کړی یې دی دا چې تاسو نزدې شئ فحشاو بدو کارونو ته هغه چې ښکاره وي د دې نه او یا پټ وي، او دا یې حرام کړي چې تاسو ووژنئ یو نفس لره چې کوم الله تعالی حرام کړي وژل د هغه مګر په حق سره، لکه زنا کول وروسته له واده کولو څخه، او ګرځیدل کفر ته وروسته له اسلام منلو نه، دا بیان شوي شیان په دې سره الله تعالی تاسو ته مضبوط حکم کړی د دې لپاره چې تاسو یاد کړئ د الله تعالی نه د هغه اوامر او نواهي.

او حرام کړي (الله تعالی) دا چې تاسو نږدې شئ مال د یتیم ته -او دا هغه څوک دی چې پلار یې وفات شوی وي او دی بلوغ ته نه وي رسیدلی- مګر هغه چې د یتیم لپاره پکې ګټه او فایده وي او د هغه مال ورسره زیاتیږي تر دې چې بلوغ ته ورسیږي او د هغه نه عقلمندي ښکاره شي، او حرام کړی یې دي په تاسو باندې کمی کول په پیمانه او تول کې، بلکې لازم دي په تاسو باندې عدل په راکړه ورکړه کې په اخیستلو او خرڅولو کې، مونږ نه مکلف کوو هیڅ یو نفس مګر د هغه د وسې او طاقت په اندازه، نو هغه چې ناممکن وي ځان ساتل د هغه نه په زیاتي او یا کمې کې په پيمانه او نورو شیانو کې نو په هغه کې څه رانیول نشته، او حرام کړی یې دي په تاسو باندې دا چې تاسو غلطه وینا وکړئ په یو خبر او یا ګواهۍ کې پغیر د خیال ساتلو د خپلوان یا دوست، او حرام کړی یې دي په تاسو باندې ماتول د لوظ د الله تعالی که چیرته تاسو د الله تعالی سره لوظ کړی وي او یا مو د الله تعالی په نوم لوظ کړی وي، بلکې لازم دی په تاسو باندې پوره والی د هغه لوظ، دا چې مخکې تیر شو؛ امر کړی الله تعالی تاسو ته په دې باندې مضبوط حکم؛ د دې لپاه چې شاید تاسو را یادکړئ انجام دخپلو کارونو.

او حرام کړي یې دي په تاسو باندې دا چې تاسو تابعداري وکړئ د ګمراهۍ د لارو، بلکې لازم ده په تاسو باندې تابعداري د هغې سیده لارې د الله تعالی چې هیڅ کوږوالی پکې نشته، او د ګمراهۍ لارې تاسو رسوي اختلاف ته او لرې والي ته د حق د لارې نه، دا تابعداري کول د الله تعالی د سیده لارې هغه څه دي چې تاسو ته پرې الله تعالی مضبوط حکم کړی؛ د دې لپاره چې شاید تاسو د هغه نه وویریږئ په عملي کولو د هغه څه چې هغه پرې امر کړی او په ځان ساتلو له هغه څه نه چې ترې یې منع کړي یاست.

بیا وروسته د خبر ورکولو نه په هغه څه چې بیان شو خبر ورکوو مونږ په دې چې مونږ ورکړی و موسی -علیه السلام- ته تورات پوره کوونکی و نعمت لره بدله وه د هغه د نیک عمل، او بیانوونکی و هر یو شي لره چې په دین کې ورته ضرورت پیدا کیدلی شي، او دلالت کوونکی و په حق باندې او رحمت و، د دې لپاره چې شاید دوی یقین وکړي په ملاقات د رب خپل د قیامت په ورځ نو هغه ته به په نیک عمل سره تیاری وکړي.

او دا قران کریم کتاب دی نازل کړی مونږ دې لره د ډیر برکت والا دی؛ د دې وجې نه چې په دې کې دي د دیني او دنیوي فایدو نه، نو تاسو تابعداري وکړئ د هغه څه چې په دې کې رانازل شوي، او ځان وساتئ د هغه د مخالفت نه د دې لپاره چې شاید په تاسې رحم وکړی شي.

د دې لپاره چې تاسو ونه وایې -ای د عربو مشرکانو-: چې بیشکه الله تعالی تورات او انجیل په یهودیانو او نصرانیانو باندې نازل کړي وو زمونږ نه مخکې، او په مونږ باندې هیڅ کتاب نه و نازل شوی، او یقینا مونږ نه پوهیدلو د هغوی د کتابونو په لوستلو ځکه چې دا د هغوی په ژبه باندې و، او زمونږ په ژبه باندې نه وو.

او لدې وجې نه چې ونه وایئ تاسو: که چیرته الله تعالی په مونږ باندې یو کتاب رانازل کړی وی لکه څرنګه چې یې په یهودیانو او نصرانیانو رانازل کړی و نو مونږ به د هغوی په پرتله ډیر په استقامت وو، نو بیشکه راغلی تاسو ته کتاب چې رانازل کړی الله تعالی ستاسو په پیغمبر محمد -صلی الله علیه وسلم- باندې- ستاسو په ژبه، او دا ښکاره دلیل دی او ښودنه کوونکی دی حق ته او رحمت دی لپاره د امت، نو تاسو عذرونه مه کوئ کمزوري عذرونه، او بهانې مه کوئ باطلې بهانې، او نشته هیڅ څوک ډیر ظلم کوونکی د هغه چا نه چې دروغجن ګڼي آیتونه د الله تعالی او ورڅخه مخ اړوي، زر دی هغه کسان چې زمونږ له آیتونو څخه اوړی مونږ به سزا ورکړو ؛ سخته سزا په ننویستلو د دوی د جهنم اور ته؛ دا بدله ده د دوی د مخ اړولو له امله.

انتظار نه باسي دا دروغ ګڼوونکي خلک مګر د دې چې راشي دوی ته د مرګ پرښتې او د هغه ملګري د دې د روح اخستلو لپاره په دنیا کې، او یا راشي رب ستا د فیصلې په ورځ په اخرت کې -ای پیغمبره- د دوی تر منځه د فیصلې کولو لپاره، او یا راشي ځینې خاص نښې د رب ستا چې دلالت کوونکي وي په قیامت باندې، په هغه ورځ چې راشي ځینې نښې د رب ستا -لکه لمر راختل د لویدیځ له طرفه- ګټه نه رسوي کافر ته په دغه ورځ ایمان د هغه، او وروسته لدې مؤمن ته د هغه نیک عمل ګټه نه رسوي چې وړاندې لدې یې هیڅ خیر نه وي کړي، ووایه -ای پیغمبره- دې دروغ ګڼونکو مشرکانو ته: تاسو یو د دې شیانو راتګ ته انتظار وکړئ، مونږ هم انتظار کوونکي یو.

بیشکه هغو کسانو چې ګرځولی یې دی دین خپل ګډوډ د یهودیانو او نصرانیانو نه، داسې چې ځینې یې اخیستی او ځینې یې پریښی، او دوی بېلابېلې ډلې شوي دي، نه یې ته -ای پیغمبره- د دوی نه په هیڅ شي کې، نو پس یقینا ته بیزاره یې د هغې ګمراهۍ نه چې دوی پکې دي، او نشته په تا باندې مګر ویره ورکول دوی ته، نو د دوی کار (معامله) الله تعالی ته سپارل شوې ده، بیا خاص الله تعالی به دوی ته خبر ورکړي د قیامت په ورځ په هغو عملونو چې دوی کول په دنیا کې نو بدله به ورله پرې ورکړي.

چا چې له مؤمنانو څخه د قیامت په ورځ په یوې نیکۍ سره راتګ وکړ نو الله تعالی به یې ورته لس برابره کړي، او چا چې راتګ وکړ په بدۍ سره نو سزا به نشي ورکوول کیږي مګر د هغې بدۍ په شان په سپکوالي او دروندوالي کې، د دې نه به ډیره سزا نه ورکول کیږي، او لدوی سره به د قیامت په ورځ ظلم نشي کیدلی د نیکیو د ثواب په کمولو کې ، او نه په زیاتولو د سزا د بدیو کې.

ته ووایه -ای پیغمبره!- دې دروغ ګڼوونکو مشرکانو ته: بیشکه ښودنه کړې ماته رب زما سمې لارې ته چې هغه لار د داسې دین ده چې برابر دی په مصلحتونو د دنیا او اخرت، او هغه دین د ابراهیم -علیه السلام- دی چې مایل دی د حق طرف ته، او هغه هیڅکله له مشرکانو څخه نه و.

ووایه -ای پیغمبره-: بیشکه لمونځ زما او قرباني زما خاص الله تعالی لره او خاص د هغه په نوم دي، نه د بل چا په نامه، او زما ژوند او مرګ، دا ټول خاص الله تعالی لره دي چې یواځې همدا پالوونکی د مخلوقاتو دی، او نشته بل چا لره څه برخه په دې کې.

او خاص الله تعالی پاک ذات دی هیڅ شریک ورله نشته، او نشته بل څوک لایق د بندګۍ په حق سره پرته له هغه، او په دې توحید چې پاک دی د شرک نه ماته الله تعالی امر کړی، او یقینا زه الله تعالی ته اول غاړه اېښودونکی یم لدې امت څخه.

ووایه -ای پیغمبره-: دې مشرکینو ته: آیا پرته له الله تعالی نه زه ولټوم (وغواړم) رب او خاص هغه پاک ذات پالوونکی د هر یو شي دی؟! نو پس هغه پالوونکی د ټولو هغو معبودانو دی چې تاسو یې پرته له هغه نه بندګي کوئ، او نه شي بارولی یو بې ګناه کس د بل چا ګناه، بیا خاص ستاسو رب ته ورګرځیدل ستاسو دي د قیامت په ورځ نو خبر به درکړي تاسو ته په هغه څه چې تاسو پکې اختلاف کړی و په دنیا کې د دین د کارونو نه.

او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې ګرځولي یاست تاسو وروسته راتلونکي د هغه چا نه چې مخکې ستاسو څخه وو په ځمکه کې؛ لپاره د ابادولو د ځمکې، او پورته کړي یې دي ځینې ستاسو څخه په پیدایښت، رزق او نورو شیانو کې د ځینو نورو له پاسه په درجو سره؛ د دې لپاره چې ازمیښت وکړي په تاسو باندې په هغو نعمتونو کې چې تاسو ته یې درکړي، بیشکه رب ستا -ای پیغمبره- زر حساب والا دی، نو پس هر هغه شی چې راتلونکی وي نو هغه نیږدې دی، او یقینا الله تعالی بخښنه کوونکی دی هغه چاته چې توبه وباسي د هغه د بندګانو نه مهربانه دی په هغه باندې.