Yao Meal — Muhammed b. Abdülhamîd Silika — Fatiha 1:1 – Maide 5:120
Contents
- Fatiha 1:1
- Fatiha 1:2
- Fatiha 1:3
- Fatiha 1:4
- Fatiha 1:5
- Fatiha 1:6
- Fatiha 1:7
- Bakara 2:1
- Bakara 2:2
- Bakara 2:3
- Bakara 2:4
- Bakara 2:5
- Bakara 2:6
- Bakara 2:7
- Bakara 2:8
- Bakara 2:9
- Bakara 2:10
- Bakara 2:11
- Bakara 2:12
- Bakara 2:13
- Bakara 2:14
- Bakara 2:15
- Bakara 2:16
- Bakara 2:17
- Bakara 2:18
- Bakara 2:19
- Bakara 2:20
- Bakara 2:21
- Bakara 2:22
- Bakara 2:23
- Bakara 2:24
- Bakara 2:25
- Bakara 2:26
- Bakara 2:27
- Bakara 2:28
- Bakara 2:29
- Bakara 2:30
- Bakara 2:31
- Bakara 2:32
- Bakara 2:33
- Bakara 2:34
- Bakara 2:35
- Bakara 2:36
- Bakara 2:37
- Bakara 2:38
- Bakara 2:39
- Bakara 2:40
- Bakara 2:41
- Bakara 2:42
- Bakara 2:43
- Bakara 2:44
- Bakara 2:45
- Bakara 2:46
- Bakara 2:47
- Bakara 2:48
- Bakara 2:49
- Bakara 2:50
- Bakara 2:51
- Bakara 2:52
- Bakara 2:53
- Bakara 2:54
- Bakara 2:55
- Bakara 2:56
- Bakara 2:57
- Bakara 2:58
- Bakara 2:59
- Bakara 2:60
- Bakara 2:61
- Bakara 2:62
- Bakara 2:63
- Bakara 2:64
- Bakara 2:65
- Bakara 2:66
- Bakara 2:67
- Bakara 2:68
- Bakara 2:69
- Bakara 2:70
- Bakara 2:71
- Bakara 2:72
- Bakara 2:73
- Bakara 2:74
- Bakara 2:75
- Bakara 2:76
- Bakara 2:77
- Bakara 2:78
- Bakara 2:79
- Bakara 2:80
- Bakara 2:81
- Bakara 2:82
- Bakara 2:83
- Bakara 2:84
- Bakara 2:85
- Bakara 2:86
- Bakara 2:87
- Bakara 2:88
- Bakara 2:89
- Bakara 2:90
- Bakara 2:91
- Bakara 2:92
- Bakara 2:93
- Bakara 2:94
- Bakara 2:95
- Bakara 2:96
- Bakara 2:97
- Bakara 2:98
- Bakara 2:99
- Bakara 2:100
- Bakara 2:101
- Bakara 2:102
- Bakara 2:103
- Bakara 2:104
- Bakara 2:105
- Bakara 2:106
- Bakara 2:107
- Bakara 2:108
- Bakara 2:109
- Bakara 2:110
- Bakara 2:111
- Bakara 2:112
- Bakara 2:113
- Bakara 2:114
- Bakara 2:115
- Bakara 2:116
- Bakara 2:117
- Bakara 2:118
- Bakara 2:119
- Bakara 2:120
- Bakara 2:121
- Bakara 2:122
- Bakara 2:123
- Bakara 2:124
- Bakara 2:125
- Bakara 2:126
- Bakara 2:127
- Bakara 2:128
- Bakara 2:129
- Bakara 2:130
- Bakara 2:131
- Bakara 2:132
- Bakara 2:133
- Bakara 2:134
- Bakara 2:135
- Bakara 2:136
- Bakara 2:137
- Bakara 2:138
- Bakara 2:139
- Bakara 2:140
- Bakara 2:141
- Bakara 2:142
- Bakara 2:143
- Bakara 2:144
- Bakara 2:145
- Bakara 2:146
- Bakara 2:147
- Bakara 2:148
- Bakara 2:149
- Bakara 2:150
- Bakara 2:151
- Bakara 2:152
- Bakara 2:153
- Bakara 2:154
- Bakara 2:155
- Bakara 2:156
- Bakara 2:157
- Bakara 2:158
- Bakara 2:159
- Bakara 2:160
- Bakara 2:161
- Bakara 2:162
- Bakara 2:163
- Bakara 2:164
- Bakara 2:165
- Bakara 2:166
- Bakara 2:167
- Bakara 2:168
- Bakara 2:169
- Bakara 2:170
- Bakara 2:171
- Bakara 2:172
- Bakara 2:173
- Bakara 2:174
- Bakara 2:175
- Bakara 2:176
- Bakara 2:177
- Bakara 2:178
- Bakara 2:179
- Bakara 2:180
- Bakara 2:181
- Bakara 2:182
- Bakara 2:183
- Bakara 2:184
- Bakara 2:185
- Bakara 2:186
- Bakara 2:187
- Bakara 2:188
- Bakara 2:189
- Bakara 2:190
- Bakara 2:191
- Bakara 2:192
- Bakara 2:193
- Bakara 2:194
- Bakara 2:195
- Bakara 2:196
- Bakara 2:197
- Bakara 2:198
- Bakara 2:199
- Bakara 2:200
- Bakara 2:201
- Bakara 2:202
- Bakara 2:203
- Bakara 2:204
- Bakara 2:205
- Bakara 2:206
- Bakara 2:207
- Bakara 2:208
- Bakara 2:209
- Bakara 2:210
- Bakara 2:211
- Bakara 2:212
- Bakara 2:213
- Bakara 2:214
- Bakara 2:215
- Bakara 2:216
- Bakara 2:217
- Bakara 2:218
- Bakara 2:219
- Bakara 2:220
- Bakara 2:221
- Bakara 2:222
- Bakara 2:223
- Bakara 2:224
- Bakara 2:225
- Bakara 2:226
- Bakara 2:227
- Bakara 2:228
- Bakara 2:229
- Bakara 2:230
- Bakara 2:231
- Bakara 2:232
- Bakara 2:233
- Bakara 2:234
- Bakara 2:235
- Bakara 2:236
- Bakara 2:237
- Bakara 2:238
- Bakara 2:239
- Bakara 2:240
- Bakara 2:241
- Bakara 2:242
- Bakara 2:243
- Bakara 2:244
- Bakara 2:245
- Bakara 2:246
- Bakara 2:247
- Bakara 2:248
- Bakara 2:249
- Bakara 2:250
- Bakara 2:251
- Bakara 2:252
- Bakara 2:253
- Bakara 2:254
- Bakara 2:255
- Bakara 2:256
- Bakara 2:257
- Bakara 2:258
- Bakara 2:259
- Bakara 2:260
- Bakara 2:261
- Bakara 2:262
- Bakara 2:263
- Bakara 2:264
- Bakara 2:265
- Bakara 2:266
- Bakara 2:267
- Bakara 2:268
- Bakara 2:269
- Bakara 2:270
- Bakara 2:271
- Bakara 2:272
- Bakara 2:273
- Bakara 2:274
- Bakara 2:275
- Bakara 2:276
- Bakara 2:277
- Bakara 2:278
- Bakara 2:279
- Bakara 2:280
- Bakara 2:281
- Bakara 2:282
- Bakara 2:283
- Bakara 2:284
- Bakara 2:285
- Bakara 2:286
- Âl-i İmran 3:1
- Âl-i İmran 3:2
- Âl-i İmran 3:3
- Âl-i İmran 3:4
- Âl-i İmran 3:5
- Âl-i İmran 3:6
- Âl-i İmran 3:7
- Âl-i İmran 3:8
- Âl-i İmran 3:9
- Âl-i İmran 3:10
- Âl-i İmran 3:11
- Âl-i İmran 3:12
- Âl-i İmran 3:13
- Âl-i İmran 3:14
- Âl-i İmran 3:15
- Âl-i İmran 3:16
- Âl-i İmran 3:17
- Âl-i İmran 3:18
- Âl-i İmran 3:19
- Âl-i İmran 3:20
- Âl-i İmran 3:21
- Âl-i İmran 3:22
- Âl-i İmran 3:23
- Âl-i İmran 3:24
- Âl-i İmran 3:25
- Âl-i İmran 3:26
- Âl-i İmran 3:27
- Âl-i İmran 3:28
- Âl-i İmran 3:29
- Âl-i İmran 3:30
- Âl-i İmran 3:31
- Âl-i İmran 3:32
- Âl-i İmran 3:33
- Âl-i İmran 3:34
- Âl-i İmran 3:35
- Âl-i İmran 3:36
- Âl-i İmran 3:37
- Âl-i İmran 3:38
- Âl-i İmran 3:39
- Âl-i İmran 3:40
- Âl-i İmran 3:41
- Âl-i İmran 3:42
- Âl-i İmran 3:43
- Âl-i İmran 3:44
- Âl-i İmran 3:45
- Âl-i İmran 3:46
- Âl-i İmran 3:47
- Âl-i İmran 3:48
- Âl-i İmran 3:49
- Âl-i İmran 3:50
- Âl-i İmran 3:51
- Âl-i İmran 3:52
- Âl-i İmran 3:53
- Âl-i İmran 3:54
- Âl-i İmran 3:55
- Âl-i İmran 3:56
- Âl-i İmran 3:57
- Âl-i İmran 3:58
- Âl-i İmran 3:59
- Âl-i İmran 3:60
- Âl-i İmran 3:61
- Âl-i İmran 3:62
- Âl-i İmran 3:63
- Âl-i İmran 3:64
- Âl-i İmran 3:65
- Âl-i İmran 3:66
- Âl-i İmran 3:67
- Âl-i İmran 3:68
- Âl-i İmran 3:69
- Âl-i İmran 3:70
- Âl-i İmran 3:71
- Âl-i İmran 3:72
- Âl-i İmran 3:73
- Âl-i İmran 3:74
- Âl-i İmran 3:75
- Âl-i İmran 3:76
- Âl-i İmran 3:77
- Âl-i İmran 3:78
- Âl-i İmran 3:79
- Âl-i İmran 3:80
- Âl-i İmran 3:81
- Âl-i İmran 3:82
- Âl-i İmran 3:83
- Âl-i İmran 3:84
- Âl-i İmran 3:85
- Âl-i İmran 3:86
- Âl-i İmran 3:87
- Âl-i İmran 3:88
- Âl-i İmran 3:89
- Âl-i İmran 3:90
- Âl-i İmran 3:91
- Âl-i İmran 3:92
- Âl-i İmran 3:93
- Âl-i İmran 3:94
- Âl-i İmran 3:95
- Âl-i İmran 3:96
- Âl-i İmran 3:97
- Âl-i İmran 3:98
- Âl-i İmran 3:99
- Âl-i İmran 3:100
- Âl-i İmran 3:101
- Âl-i İmran 3:102
- Âl-i İmran 3:103
- Âl-i İmran 3:104
- Âl-i İmran 3:105
- Âl-i İmran 3:106
- Âl-i İmran 3:107
- Âl-i İmran 3:108
- Âl-i İmran 3:109
- Âl-i İmran 3:110
- Âl-i İmran 3:111
- Âl-i İmran 3:112
- Âl-i İmran 3:113
- Âl-i İmran 3:114
- Âl-i İmran 3:115
- Âl-i İmran 3:116
- Âl-i İmran 3:117
- Âl-i İmran 3:118
- Âl-i İmran 3:119
- Âl-i İmran 3:120
- Âl-i İmran 3:121
- Âl-i İmran 3:122
- Âl-i İmran 3:123
- Âl-i İmran 3:124
- Âl-i İmran 3:125
- Âl-i İmran 3:126
- Âl-i İmran 3:127
- Âl-i İmran 3:128
- Âl-i İmran 3:129
- Âl-i İmran 3:130
- Âl-i İmran 3:131
- Âl-i İmran 3:132
- Âl-i İmran 3:133
- Âl-i İmran 3:134
- Âl-i İmran 3:135
- Âl-i İmran 3:136
- Âl-i İmran 3:137
- Âl-i İmran 3:138
- Âl-i İmran 3:139
- Âl-i İmran 3:140
- Âl-i İmran 3:141
- Âl-i İmran 3:142
- Âl-i İmran 3:143
- Âl-i İmran 3:144
- Âl-i İmran 3:145
- Âl-i İmran 3:146
- Âl-i İmran 3:147
- Âl-i İmran 3:148
- Âl-i İmran 3:149
- Âl-i İmran 3:150
- Âl-i İmran 3:151
- Âl-i İmran 3:152
- Âl-i İmran 3:153
- Âl-i İmran 3:154
- Âl-i İmran 3:155
- Âl-i İmran 3:156
- Âl-i İmran 3:157
- Âl-i İmran 3:158
- Âl-i İmran 3:159
- Âl-i İmran 3:160
- Âl-i İmran 3:161
- Âl-i İmran 3:162
- Âl-i İmran 3:163
- Âl-i İmran 3:164
- Âl-i İmran 3:165
- Âl-i İmran 3:166
- Âl-i İmran 3:167
- Âl-i İmran 3:168
- Âl-i İmran 3:169
- Âl-i İmran 3:170
- Âl-i İmran 3:171
- Âl-i İmran 3:172
- Âl-i İmran 3:173
- Âl-i İmran 3:174
- Âl-i İmran 3:175
- Âl-i İmran 3:176
- Âl-i İmran 3:177
- Âl-i İmran 3:178
- Âl-i İmran 3:179
- Âl-i İmran 3:180
- Âl-i İmran 3:181
- Âl-i İmran 3:182
- Âl-i İmran 3:183
- Âl-i İmran 3:184
- Âl-i İmran 3:185
- Âl-i İmran 3:186
- Âl-i İmran 3:187
- Âl-i İmran 3:188
- Âl-i İmran 3:189
- Âl-i İmran 3:190
- Âl-i İmran 3:191
- Âl-i İmran 3:192
- Âl-i İmran 3:193
- Âl-i İmran 3:194
- Âl-i İmran 3:195
- Âl-i İmran 3:196
- Âl-i İmran 3:197
- Âl-i İmran 3:198
- Âl-i İmran 3:199
- Âl-i İmran 3:200
- Nisa' 4:1
- Nisa' 4:2
- Nisa' 4:3
- Nisa' 4:4
- Nisa' 4:5
- Nisa' 4:6
- Nisa' 4:7
- Nisa' 4:8
- Nisa' 4:9
- Nisa' 4:10
- Nisa' 4:11
- Nisa' 4:12
- Nisa' 4:13
- Nisa' 4:14
- Nisa' 4:15
- Nisa' 4:16
- Nisa' 4:17
- Nisa' 4:18
- Nisa' 4:19
- Nisa' 4:20
- Nisa' 4:21
- Nisa' 4:22
- Nisa' 4:23
- Nisa' 4:24
- Nisa' 4:25
- Nisa' 4:26
- Nisa' 4:27
- Nisa' 4:28
- Nisa' 4:29
- Nisa' 4:30
- Nisa' 4:31
- Nisa' 4:32
- Nisa' 4:33
- Nisa' 4:34
- Nisa' 4:35
- Nisa' 4:36
- Nisa' 4:37
- Nisa' 4:38
- Nisa' 4:39
- Nisa' 4:40
- Nisa' 4:41
- Nisa' 4:42
- Nisa' 4:43
- Nisa' 4:44
- Nisa' 4:45
- Nisa' 4:46
- Nisa' 4:47
- Nisa' 4:48
- Nisa' 4:49
- Nisa' 4:50
- Nisa' 4:51
- Nisa' 4:52
- Nisa' 4:53
- Nisa' 4:54
- Nisa' 4:55
- Nisa' 4:56
- Nisa' 4:57
- Nisa' 4:58
- Nisa' 4:59
- Nisa' 4:60
- Nisa' 4:61
- Nisa' 4:62
- Nisa' 4:63
- Nisa' 4:64
- Nisa' 4:65
- Nisa' 4:66
- Nisa' 4:67
- Nisa' 4:68
- Nisa' 4:69
- Nisa' 4:70
- Nisa' 4:71
- Nisa' 4:72
- Nisa' 4:73
- Nisa' 4:74
- Nisa' 4:75
- Nisa' 4:76
- Nisa' 4:77
- Nisa' 4:78
- Nisa' 4:79
- Nisa' 4:80
- Nisa' 4:81
- Nisa' 4:82
- Nisa' 4:83
- Nisa' 4:84
- Nisa' 4:85
- Nisa' 4:86
- Nisa' 4:87
- Nisa' 4:88
- Nisa' 4:89
- Nisa' 4:90
- Nisa' 4:91
- Nisa' 4:92
- Nisa' 4:93
- Nisa' 4:94
- Nisa' 4:95
- Nisa' 4:96
- Nisa' 4:97
- Nisa' 4:98
- Nisa' 4:99
- Nisa' 4:100
- Nisa' 4:101
- Nisa' 4:102
- Nisa' 4:103
- Nisa' 4:104
- Nisa' 4:105
- Nisa' 4:106
- Nisa' 4:107
- Nisa' 4:108
- Nisa' 4:109
- Nisa' 4:110
- Nisa' 4:111
- Nisa' 4:112
- Nisa' 4:113
- Nisa' 4:114
- Nisa' 4:115
- Nisa' 4:116
- Nisa' 4:117
- Nisa' 4:118
- Nisa' 4:119
- Nisa' 4:120
- Nisa' 4:121
- Nisa' 4:122
- Nisa' 4:123
- Nisa' 4:124
- Nisa' 4:125
- Nisa' 4:126
- Nisa' 4:127
- Nisa' 4:128
- Nisa' 4:129
- Nisa' 4:130
- Nisa' 4:131
- Nisa' 4:132
- Nisa' 4:133
- Nisa' 4:134
- Nisa' 4:135
- Nisa' 4:136
- Nisa' 4:137
- Nisa' 4:138
- Nisa' 4:139
- Nisa' 4:140
- Nisa' 4:141
- Nisa' 4:142
- Nisa' 4:143
- Nisa' 4:144
- Nisa' 4:145
- Nisa' 4:146
- Nisa' 4:147
- Nisa' 4:148
- Nisa' 4:149
- Nisa' 4:150
- Nisa' 4:151
- Nisa' 4:152
- Nisa' 4:153
- Nisa' 4:154
- Nisa' 4:155
- Nisa' 4:156
- Nisa' 4:157
- Nisa' 4:158
- Nisa' 4:159
- Nisa' 4:160
- Nisa' 4:161
- Nisa' 4:162
- Nisa' 4:163
- Nisa' 4:164
- Nisa' 4:165
- Nisa' 4:166
- Nisa' 4:167
- Nisa' 4:168
- Nisa' 4:169
- Nisa' 4:170
- Nisa' 4:171
- Nisa' 4:172
- Nisa' 4:173
- Nisa' 4:174
- Nisa' 4:175
- Nisa' 4:176
- Maide 5:1
- Maide 5:2
- Maide 5:3
- Maide 5:4
- Maide 5:5
- Maide 5:6
- Maide 5:7
- Maide 5:8
- Maide 5:9
- Maide 5:10
- Maide 5:11
- Maide 5:12
- Maide 5:13
- Maide 5:14
- Maide 5:15
- Maide 5:16
- Maide 5:17
- Maide 5:18
- Maide 5:19
- Maide 5:20
- Maide 5:21
- Maide 5:22
- Maide 5:23
- Maide 5:24
- Maide 5:25
- Maide 5:26
- Maide 5:27
- Maide 5:28
- Maide 5:29
- Maide 5:30
- Maide 5:31
- Maide 5:32
- Maide 5:33
- Maide 5:34
- Maide 5:35
- Maide 5:36
- Maide 5:37
- Maide 5:38
- Maide 5:39
- Maide 5:40
- Maide 5:41
- Maide 5:42
- Maide 5:43
- Maide 5:44
- Maide 5:45
- Maide 5:46
- Maide 5:47
- Maide 5:48
- Maide 5:49
- Maide 5:50
- Maide 5:51
- Maide 5:52
- Maide 5:53
- Maide 5:54
- Maide 5:55
- Maide 5:56
- Maide 5:57
- Maide 5:58
- Maide 5:59
- Maide 5:60
- Maide 5:61
- Maide 5:62
- Maide 5:63
- Maide 5:64
- Maide 5:65
- Maide 5:66
- Maide 5:67
- Maide 5:68
- Maide 5:69
- Maide 5:70
- Maide 5:71
- Maide 5:72
- Maide 5:73
- Maide 5:74
- Maide 5:75
- Maide 5:76
- Maide 5:77
- Maide 5:78
- Maide 5:79
- Maide 5:80
- Maide 5:81
- Maide 5:82
- Maide 5:83
- Maide 5:84
- Maide 5:85
- Maide 5:86
- Maide 5:87
- Maide 5:88
- Maide 5:89
- Maide 5:90
- Maide 5:91
- Maide 5:92
- Maide 5:93
- Maide 5:94
- Maide 5:95
- Maide 5:96
- Maide 5:97
- Maide 5:98
- Maide 5:99
- Maide 5:100
- Maide 5:101
- Maide 5:102
- Maide 5:103
- Maide 5:104
- Maide 5:105
- Maide 5:106
- Maide 5:107
- Maide 5:108
- Maide 5:109
- Maide 5:110
- Maide 5:111
- Maide 5:112
- Maide 5:113
- Maide 5:114
- Maide 5:115
- Maide 5:116
- Maide 5:117
- Maide 5:118
- Maide 5:119
- Maide 5:120
Fatiha 1:1
Mulina lya Allah, Jwaukoto wejinji, Jwachanasa channope.
Fatiha 1:2
Lumbili losope lwene alapikwe Allah, M'mbuje jwa iwumbe yosope.[1]
———
(1:1) Ukulu wa Sȗrat Al-Fâtihah: Akusimulila Abu Sa’îd Al-Mu‘allâ رضى الله عنه kuti: Pandema janaliji nkuswali mu nsikiti, jwamilasile Ntenga jwa Allahﷺnambo nganinan’janga. Panyuma pakwe ni natite: “E Ntenga jwa Allah! Une naliji nkuswali.” Jwalakwe jwatite: “Ana Allah nganati – ‘E jenumanja ŵankulupilile! Mun'jitikani Allah ni Ntenga ﷺ pati achim'bilanjilaga ku yampaka impe umi (wambone).” (8:24). Kaneko jwalakwe nijwasalile kuti: “Tinan’jiganye Sura jajili Sura jekulungwa nnope mu Qur’an, nkaninkopoche mu nsikiti.” Kaneka nijwangamwile pankono. Sano ndema ja jwasachile kopoka, nam’busyisye kuti: “Ana nganimusalila yanti: ‘Tinan’jiganye Sura jajili Sura jekulungwa nnope mu Qur’an?” Jwalakwe jwatite: “Al-Hamdu lillahi Rabbil-‘âlamîn (Lumbili losope lwene alapikwe Allah, M’mbuje jwa iwumbe yosope.) Sȗrat Al-Fâtihah jajili As-Sab‘al-Mathâni (Ma Ȃya nsano nagaŵili gakusoomedwasoomedwa) nambo soni Qur’an jekulungwa, jambedwile.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4720).
Fatiha 1:3
Jwaukoto wejinji, Jwachanasa channope.
Fatiha 1:4
Nsyene Lisiku Lyamalipilo.
Fatiha 1:5
Kwele Jikape tukwagalagatila, soni Kwele Jikape tukwaŵenda chikamuchisyo.
Fatiha 1:6
Tujongolelani kwitala lyagoloka.[2]
———
(1:2) Chongolo chili patundu paŵili: (a) Chongolo cha Taufîq, chachili chakuumila kwa Allah pe basi. Allah jukasaugula ntima wa mundu kuti ayipochele yakuona. (Kutyoka ku ukafili ni kulupilila Tauhidi). (b) Chongolo cha Irshâd, kupitila mu kulalichila kwa Achimitenga ŵa Allah kwisa soni akuŵilanjila ŵaliose ŵaakuŵilanjilaga ku Usilamu.
Fatiha 1:7
Litala lya aŵala ŵanya ŵamwapele chindimba,[3] ngaŵaga ŵaŵatumbililidwe (aŵala ŵaŵaimanyi yakuona nikuileka), kapena ŵaŵasokonechele (aŵala ŵaŵailesile yakuona ligongo lya ujinga ni kupotela).
———
(1:3) “Ŵandu ŵaŵapele Allah chindimba, kutandila Achimitume, ni ŵakulungamika kusyene (pachikulupi), ni ŵakuwila kungondo (jakumenyana ni makafili), kwisa soni (ŵandu) ŵambone, kaje kusalala kuŵa nao imo ŵanganyao!” (4:69).
Bakara 2:1
Alif-Lâm-Mîm.[1]
———
(2:1) Asi harufusi ni chimpepe mu isimosimo ya Qur’an. Ni pangali jwine jwaakumanyilila mate gakwe ikaŵeje Allah pe basi.
Bakara 2:2
Achi ni Chitabu changali kaikasya nkati mwakwe, chongolo cha ŵakun'jogopa (Allah).
Bakara 2:3
Aŵala ŵakasakulupililaga yangaiona, ni akwimikaga Swala mwakolosya, soni mu ichindu yatwapele akasatolaga.
Bakara 2:4
Ni aŵala ŵakasakulupililaga yayatulusyidwe kukwenu, ni yayatulusyidwe paujo penu (mmwe nkanim’biche), ni ya Akhera jamanjao akasakulupilila kusyesyene.
Bakara 2:5
Ŵele ŵanganyao ali pachongoko chakuumila kwa M’mbuje gwao, soni ŵanyao niŵali ŵakupunda.
Bakara 2:6
Chisimu aŵala ŵakanile; yalumope kwa jamanjao mwatetele kapena nkatetela ngakulupililape.
Bakara 2:7
Allah ŵadindile chidindo m’mitima mwao ni m’mawiwi mwao, soni m’meso mwao mwana chisiŵilo, basi tachipata jamanjao ilagasyo yekulungwa nnope.
Bakara 2:8
Soni chilikati cha ŵandu pana (achinakunaku) ŵakutiji: “Tukulupilile mwa Allah ni Lisiku Lyambesi.” Kutendaga nganaŵa ŵakulupilila.
Bakara 2:9
Akuntenda chinyengo Allah ni aŵala ŵakulupilile, ni pangali ŵaakwanyenga ikaŵeje achimisyene, ni ngakulimanyilila.
Bakara 2:10
M’mitima mwao mwana ulwele; sano Allah niŵajonjechesye ulweleo, basi tachipata jamanjao ilagasyo yakupoteka nnope ligongo lyakuŵechetaŵecheta kwao yaunami.
Bakara 2:11
Soni naga asalilidwemo kuti: “Nkawatanganyaga pachilambo.” Akasatiji: “Chisimutu uwwe niŵakwilanya.”
Bakara 2:12
Manyililani yanti ŵanganyao chisimu chene niŵali ŵakuwatanganya, nambo ngakulimanyilila.
Bakara 2:13
Soni naga asalilidwemo kuti: “Kulupililani yatite pakulupilila ŵandu ŵane.” Akasatiji: “Ana tukulupilile yatite pakulupilila ŵawawate?” Manyililani yanti ŵanganyao chisimu chene niŵali ŵakuwawata, nambo ngakupata kumanyilila.
Bakara 2:14
Soni naga asimene ni aŵala ŵakulupilile, akasatiji: “Tukulupilile,” nambo pati apite pa kasyepela ku mashetani gajao, akasatiji: “Chisimu uwwe tulinamwe, uwwetu tukuŵa tuli nkwatenda chipongwe.”
Bakara 2:15
Allah chachalipila pa chipongwe chaocho, ni chiŵalechelele nkusokonechela mwaomo achiyumbagayumbaga.
Bakara 2:16
Jamanjao ni aŵalaŵala ŵasagwile kusokonechela pakusumanya ni chongoko, nambo kusumanya kwaoko nganikwajonjechesya (chilichose), soni nganaŵa ŵakongoka.
Bakara 2:17
Chilandanyo chao chili chisawu ajulajula jwana kolesyaga moto (ndema jajwaliji nkwenda nchipi), sano katema kawalangwisye yayaliji mungulugulu mwakwe, Allah ŵatyochesye lilanguka lyaolyo, nikwaleka ali nchipi ŵangaŵa nkulola.
Bakara 2:18
Ŵangapikana, ŵangaŵecheta, ŵangalola soni nganaŵa awujile (kuchongoko).
Bakara 2:19
Kapena mpela wula janneso jakuuma kwinani, nikuŵa mwana chipi, kulindima ni kumesya, akuŵikaga yala yao m’mawiwi mwao ligongo lya chikokomo pakogopa kuwa, nambo Allah agasyungulile makafili (pagamanya chenene).
Bakara 2:20
Kumesya kukusigalaga panandi kuti kusombole meso gao, ndaŵi ni katema jakukwamulichila (kumesyako) akwendaga mwilangukamo, nambo naga kwasimilemo akasajima. Mwanti Allah angasache angatyochesye kupikana kwao ni kulola kwao, chisimu Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Bakara 2:21
E jenumanja achinaŵandu! Mun'galagatileje M'mbuje gwenu juŵan'gumbile jemanjammwe ni ŵakala ŵenu, kuti m'be ŵakuligosa (ku ipotesi).
Bakara 2:22
Ajula jwana kuntendelaga litaka kuŵa chakutandika, liwunde nikuŵa nsakasa, nijwaatulwisye kuumila kwinani mesi (gawula), nijwaamesisye ni mesigo isogosi kuti iŵe yakulya yenu, ningasimum'bichilaga Allah milungu kutendaga jenumanja nchimanyililaga (kuti jwangali ŵakamusyangana Najo).
Bakara 2:23
Sano naga n'di ŵakaika pa ichindu yatuntuluchisye kapolo Jwetu, ikani najo sura jimpepe jakulandana ni ja m’Qur’an, soni mwaŵilanje ŵakamusyangana nao ŵangaŵaga Allah, naga jenumanja nkuŵecheta yakuona.
Bakara 2:24
Nambo naga ngantenda nikuti ngasintenda soni, basi ujogopani Moto wauli sasu syakwe ŵandu ni maganga, wauŵichidwe kuŵa wamakafili.
Bakara 2:25
Mwatagulilani aŵala ŵakulupilile nikutendaga itendo yambone abali jakusengwasya janti akwete kupata ŵanganyao Matimbe ga ku Mbepo, gasikujilima cha pasi pakwe sulo, ndaŵi ni katema kachakapedweje isogosi mwalakwemo kuŵa yakulya (yao), takajileje: “Ayi ni ayilayila itwapedwaga kala yila.” Ni takapedweje ichindu yakulandana (kaoneche kakwe nambo yakulekangana kanonye), soni akwete kupata ŵanganyao mwalakwemo achiŵammakwao ŵaswejesyedwe,[2] soni jamanjao mwalakwemo takaŵe ŵandamo.
———
(2:2) Ŵangalwala kuwesi, ŵangaja kusepuka, nambo soni ŵangaja kwimilila. Nnole mu Tafsîr Ibn Kathîr, nambo soni chilaaki cha Ȃya ja (29:64).
Bakara 2:26
Chisimu Allah jwangantesya soni kupeleka chilandanyo cha njenjema kapena chakupunda pele. Sano aŵala ŵakulupilile niakumanyililaga kuti chilandanyochi chakuonaonape chakuumila kwa M’mbuje gwao, nambo aŵala ŵakanile niakasatiji: “Ana Allah akusaka chichi pa chilandanyo chalakwechi?” (Allah) akwalechelelaga ŵajinji kusokonechela nacho, nambo soni akwajongolaga nacho ŵajinji. Nambotu jwaangaalechelela kusokonechela nacho ikaŵeje ŵakunyosya.
Bakara 2:27
Aŵala ŵaakugopolanya chilanga cha Allah panyuma pakuchitaŵa, ni akasakataga yalamwile Allah kuti ilumbikanyisidwe,[3] soni akasawatanganyaga pa chilambo, jamanjao niŵali ŵakwasika.
———
(2:3) Mu ichindu ine yalamwile Allah kuti ilumbikanisidwe ni ulongo. Akusimulila Jubair bin Mut’im رضى الله عنه kuti jwalakwe ŵampikene Ntenga jwa Allahﷺjuchitiji: “Al-Qâti‘ (mundu jwakata ulongo) ngasaja kwinjila ku Mbepo” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 5638).
Bakara 2:28
Ana chimunkane chinauli Allah kutendaga mwaliji ŵawe niŵampele umi (wa duniya), kaneka champe chiwa, kaneka nichachin'jimusya (m’malembe), kaneko Kukwakwe tinchiujila.
Bakara 2:29
Jwalakwe ni Ajula juŵan'guumbiile yosope yaili pa chilambo, kaneka ŵasachilile gumba liwunde, niŵataŵile mawunde nsano nagaŵili, soni Jwalakwe chindu chilichose aŵele Jwaachimanya chenene.
Bakara 2:30
Soni (kumbuchilani) katema kaŵaŵechete Ambuje ŵenu kwa Achimalaika kuti: “Chisimu Une ngusaka kuŵika ku duniya (achinaŵandu) ŵatakaŵeje alinkupisyangana (pakupitisya malamusi mmalo Mwangune).” Ŵanganyao ŵatite: “Ana nkusaka kuŵika mwalakwemo ŵatachiŵaga nkuwatanganya ni kusulusyaga myasi, kutendaga uwwe tukuŵa tuli nkunnapilila ni lumbili Lwenu soni tukunswejesyaga?” Jwalakwe jwatite: “Chisimu Une ngumanyilila yangankuimanyilila jenumanja.”
Bakara 2:31
Niŵan'jiganyisye Adam mena ga indu yosope, kaneka ŵailosisye kwa Achimalaika niŵaatesile kuti: “Mundagulilani mena ga ayi induyi naga nkuŵecheta yakuona?”
Bakara 2:32
Ŵanganyao ŵatite: “Kuswejela ni Kwenu! Uwwe ŵangali umanyilisi (pa iliyose) ikaŵeje yantumanyisye, chisimutu M'mwe ni ŵan'di Ŵakumanyilila kwannope, Ŵalunda lwakusokoka.”
Bakara 2:33
Jwalakwe jwatite: “E mmwe Adam! Mwatagulilani mena gakwe.” Sano katema kajwatagulile mena gakwe (Allah) jwatite: “Ana nganimbecheta kukwenu yanti chisimu Une ngumanyilila yakusisika ya kumawunde ni petaka, soni nguimanyilila yankulosya palangulangu niyam'bele jenumanja n'di nkusisa?”
Bakara 2:34
Soni (kumbuchilani) katema katwasalile Achimalaika kuti: “Mwasujudilani Adam.” Basi wosope niŵasujudu kusigala Ibulisu; ŵakanile niŵalikwesyisye, mwanti ŵasyuchile kuŵa jumpepe mwa makafili.
Bakara 2:35
Soni twatite: “E mmwe Adam! Tamani mmwejo ni ŵankwenu mwitimbe lya ku Mbepo, ni n’dyeje mwalakwemo mwagopoka palipose pansachile, nambo ngasinchiŵandichila achi chitelachi ntakuŵa mu ŵakulitenda lupuso.”
Bakara 2:36
Nambo shetani ŵatelesyasisye ŵanaŵaŵilio mwalakwemo nikwakopokasya mu ŵaliji mula, ni twatite: “Tulukani, chilikati chenu chili chana utinda, soni nkwete jenumanja ku duniya ndamo jenu ni kusengwa kwa ndema jannono.”
Bakara 2:37
Sano Adam jwapochele maloŵe (gakutendela toba)[4] kuumila kwa M'mbujegwe (nijwatesile toba) niŵampochele toba jakwejo, chisimu Jwalakwe ni Jwakupochela nnope toba, Jwachanasa channope.
———
(2:4) Maloŵe gakwe nigakuti: “E Ambuje ŵetu! Tulitendele lupuso twachimisyewe, nambo naga ngankutukululuchila ni kututendela chanasa chisimu chituŵe mu ŵakwasika.” (7:23).
Bakara 2:38
Twatite: “Tulukani mwalakwemo ŵanaose; naga chikanyyichilile chongoko chakuumila Kukwangu, basi ŵatakakuyeje chongoko Changucho ngaaja kuŵa niwoga soni ngaaja kuŵa ŵakudandaula.”
Bakara 2:39
“Nambo ŵandu ŵaakufuulu nikanila ma Ȃya Getu ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.”
Bakara 2:40
E jenumanja ŵanache ŵa Israila! Kumbuchilani chindimba Changu chanampele, soni kwanisyani chilanga Changu None chingwanisye chilanga chenu, soni Jikape Une basi njogopani.
Bakara 2:41
Soni ikulupililani yandulwisye (yayili m'Qur’an) yayikwitichisya yan'di nayo, ni nkaŵa ŵandanda kuikana; soni kasinsagulaga (ya duniya) ya ntengo wannono pa kusumanya ni ma Ȃya Gangu, soni Jikape Une basi njogopani.
Bakara 2:42
Soni nkawanganyaga yakuona ni yaunami ni kusisaga yakuona kutendaga jenumanja nchimanyililaga.[5]
———
(2:42) Akusimulila ‘Atâ bin Yasâr kuti: Une nasimangene ni Abdullah bin Amr bin Al Aâs رضى الله عنه ni naawusisye kuti: “Musalilani mbili sya Ntenga jwa Allah ﷺ syasisalidwe mu Taurat.” Jwalakwe jwajanjile kuti: “Elo. Ngunnumbila Allah, jwalakwejo jusimbidwe mu Taurat ni sine mwa mbili syalapilidwe nasyo mu Qur’an mpela asi: ‘E mmwe Ntume! Uwwe tuntumisye mmwe mpela mboni (jwakutendela umboni dini jakuona ja Allah), ŵakupeleka abali jakusengwasya (kwa ŵakulupilila), ŵakwatetela (achimakafili), ŵakwachengeta ŵandu ŵangapakombola kulemba ni kuŵalanga. Mmwejo ni kapolo jwangu nambo soni ntenga jwangu. Nampele lina lyakuti Al Mutawakkil (jwakwegamila kusyene kwa Allah). Nganim’ba ŵaukali kapena ŵakalalisya, kapena ŵakutenda masegwe m’misika, soni ŵangatyosya yangalumbana ni yangalumbana, nambo nkwakululuchilaga ni kwatendela yaukoto (ŵantendele yangalumbana). Allah ngasaikana mwakumpa chiwa (Ntumejo ﷺ) mpaka tiŵajongole kaje ŵandu ŵapindiche, pa kwatendekasya kuti aŵechete maloŵe ga: ‘Lâ ilâha illallâh,’ (Pangali jwakuŵajilwa kun’galagatila ikaŵeje Allah), basi ni gele maloŵego tachiwugula meso gangalola, ni mawiwi gangapikana kwisa soni mitima jeugaliche.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4558).
Bakara 2:43
Soni jimikani Swala mwakolosya nikutolaga Zaka, ni n’jinameje pamo ni akwinama.
Bakara 2:44
Ana nkwachisya ŵandu ŵane yambone nikuliliŵalila mwachimisyene posepo jenumanja nkusomaga chitabu, ana ŵangali lunda?
Bakara 2:45
Soni likamuchisyani pa kupilila ni pa (kuswali) Swala, soni chisimu jalakwejo jiŵele jausito ikaŵeje kwa ŵakulinandiya.
Bakara 2:46
Aŵala ŵaakusimichisya kuti tachisimangana ni M’mbuje gwao (Allah), soni kuti ŵanganyao Kukwakwe chachiujila.
Bakara 2:47
E jenumanja ŵanache ŵa Israila! Kumbuchilani chindimba Changu chanampele, soni nanchimbichisye kupunda iwumbe yosope (ya ndaŵi jenu).
Bakara 2:48
Ni lijogopani Lisiku lyangakomboleka mundu kunkamuchisya mundu jwine chilichose, soni ngasikukundidwa kutyochela kwa jwalakwejo kuchondelela, atamuno chaliwombolela chakuuma kukwakwe ngasichipocheledwa, soni ŵanganyao ngasaŵa ŵakulupusyidwa.
Bakara 2:49
Soni (kumbuchilani) katema katwan'jokwele ku ŵandu ŵa Firiauna ŵaŵaliji nkumpa ilagasyo yakusakala nnope, ŵaliji nkusikita ŵanache ŵenu ŵachilume nikwalekaga wumi ŵanache ŵenu ŵachikongwe, sano mu yalakweyo mwaliji mwana kulinjidwa kwekulungwa nnope kwakutyochela kwa M'mbuje gwenu.
Bakara 2:50
Soni (kumbuchilani) katema katwannekanganichisye mbwani, mwanti twan'jokwele ŵanganyammwe ni kwamisya ŵandu ŵa Firiauna, kutendaga jenumanja n'di nkulola.
Bakara 2:51
Soni (kumbuchilani) katema katwampele chilanga Musa cha ilo makumi ncheche (kuti atende ibada nkumalamo tumpe Taurati), kaneka nimwakatesile kang'ombe (kuŵa kannungu kenu) panyuma pakwe (jwele ali apite kwitumbi kupochela Tauratijo). Nimwaliji ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:52
Kaneka nitwankululuchile panyuma pa yele kuti m'be ŵakutogolela.
Bakara 2:53
Soni (kumbuchilani) katema katwampele Musa Chitabu ni chakulekanganya (chilikati cha yakuona ni yaunami) kuti m'be ŵakongoka.
Bakara 2:54
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵechete Musa kwa ŵandu ŵakwe kuti: “E ŵandu ŵangu! Chisimu chene ŵanganyammwe n'ditendele lupuso mwachimisyene paakatenda kwenu kan'gombe (kuŵa kannungu kenu), sano tendani toba kwa Akun'gumba ŵenu soni ulaganani mwachimisyenepe, yalakweyo niyayili yambone kukwenu pameso pa Akun'gumba ŵenu.” Kaneka niŵapochele toba jenu, chisimu Jwalakwe ni Jwakupochela nnope toba, Jwachanasa channope.
Bakara 2:55
Soni (kumbuchilani) katema kamwatite: “E mmwe Musa! Nganituŵa tunkulupilile mmwe mpaka tukam'bone Allah mesonkulola.” Nicham'buleje chikokomo cha moto (wa njasi), kutendaga jenumanja n'di nkulola.
Bakara 2:56
Kaneka twansyusisye panyuma pa kuwa kwenu kuti m’be ŵakutogolela.
Bakara 2:57
Soni twam'bunichile ni m'bulili wa liwunde nikuntuluchisya manna ni salwa,[6] (nikuntenda kuti): “Lyagani mu yambone yatumpeleyi.” Ninganatutenda lupuso Uwwe, nambo achimisyene ni ŵaŵaliji nkulitenda lupuso.
———
(2:6) Mujâhid ŵatite: “Al-Manna ni ntundu wa yakulya yakulyolyopela, sano As-Salwâ ni ntundu wa ijuni (iwuti).
Bakara 2:58
Soni (kumbuchilani) katema katwatite: “Jinjilani awu musiwu, ni n’dyeje mwalakwemo palipose pansachile mwagopoka, soni jinjililani pannango chiinamile ni m'becheteje kuti: ‘Tukululuchilani ileŵi yetu.’ Uwwe chitunkululuchile ileŵi yenuyo ni kwajonjechesya (yambone) ŵakolosya.”
Bakara 2:59
Nambo ŵaŵalitesile lupuso ŵala ŵagalawisye (lilamusi lila mwanti ŵajinjile mwakokona, nikuŵecheta) maloŵe gane gangaŵaga gaŵasalilidwe gala, sano ni twatuluchisye ŵaalitenda lupuso ŵala ipotesi kutyochela kwinani ligongo lya kunyosya kwao.
Bakara 2:60
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵendele Musa ŵandu ŵakwe mesi, nitwantesile kuti: “Putasyani simbo jenujo peganga.” Basi nisyaumile mwalakwemo sulo likumi kwisa siŵili, mwanti lukosyo lulilose lwamanyilile pakumwela pakwe. (Twasalile kuti): “Lyagani soni mwagani mu lisiki lyampele Allah, nambo nkalapwaga pa chilambo pakuwatanganya.
Bakara 2:61
Soni (kumbuchilani) katema kamwatite: “E mmwe Musa! Ngatukombola kupililila pa yakulya impepe! Sano tuŵendelani kwa Ambuje ŵenu (Allah) kuti atukopochesye yaikusamesyaga litaka, kutandila ya mboga-mboga yakwe (mpela ngunde, mbwanda, ikuya ni sugama), kwisa soni masakaka gakwe, adiyo jwakwe, dengu jwakwe (chana) ni anyesi jwakwe. Jwalakwe jwatite: “Ana nkutindanya yangalondeka ni yambone? Tuluchilani ku chimisi, basi chisimu chinkapateje yam'bendileyo.” Mwanti kwaŵichidwe pa jamanjao kunyosyeka ni kulaga (kwangalekangana nako), niŵaŵajilwe kupata gasabu ja kuumila kwa Allah, yalakweyo ligongo lyanti ŵanganyao ŵaliji nkukanila ma Ȃya ga Allah, nikuŵaga soni ali nkuulaga Achimitume mwangali ligongo. Basi yeleyo ni ligongo lya kunyosya kwao soni ŵaliji ali nkusumba mipika.
Bakara 2:62
Chisimu aŵala ŵakulupilile (mitume jakala) ni ŵali mu Chiyuda, Akilisito ni Asabayi;[10] jwalijose mwa jamanjao juchakulupilile mwa Allah ni Lisiku Lyambesi (pakunda Usilamu), ni kutendaga yambone (mu Usilamu mwaomo), nikuti akwete kupata malipilo gao kwa M’mbuje gwao, soni ngasaja kuŵa nioga, ngasaja kuŵa soni ŵakudandaula[11].
———
(2:10) Asabayi ni ŵandu ŵakalakala ŵaŵatamaga ku Mȗsal (Iraq) ŵaŵaliji nkuŵecheta maloŵe ga: Lâ ilâha illallâh (pangali jwakuŵajilwa kun’galagatila ikaŵeje Allah), soni ŵaliji nkusooma Az-Zabȗr, nambo nganaŵa Ayuda kapena Akilisito.
(2:11) Aji Ȃyaji kwisa soni Ȃya ja (5:69) sikagopoledwa mwakulemwecheka ni nkuŵalanga, mpela yaŵatite pakutanga Ibn Abbâs رضى الله عنه (nnole mu Tafsîr At-Twabarî) kuti: Chilamusi cha aji Ȃyaji chafutiidwe ni Ȃya ja (3:85) “Soni jwachasache dini jinepe jangaŵaga ja Usilamu nikuti ngasijipocheledwa kuumila kukwakwe, soni jwalakwejo ku Akhera tachiŵa mu ŵakwasika.” (i.e panyuma pakwika ntume Muhammadi ﷺ pa duniya pano, pangali dini jine jilijose jajikupocheledwaga ikaŵeje Usilamu pe basi).
Bakara 2:63
Soni (kumbuchilani) katema katwajigele chilanga chenu, ni twalinyakwile litumbi pachanya penu (nikuntenda kuti): “Kamulisyani yatumpeleyi mwamachili, soni ikumbuchilani yaili mwalakwemu kuti m'be ni woga (wakun'jogopa Allah).
Bakara 2:64
Nambo panyuma pa yalakweyo mwagalawiche (ni kusyulula), ukaŵaga umbone wa Allah pa jamanjammwe ni chanasa Chakwe nkaliji mwa ŵakwasika.
Bakara 2:65
Soni mmasile kwamanyilila chenene aŵala ŵana kusumbaga mpika mwa jamanja pa (kasa uchimbichimbi wa lisiku) Lyakuŵeluka, basi ni twasalile kuti: “Syukani majani gakunyosyeka.”
Bakara 2:66
Ni twakutesile (kusyuka majani kwaoko) kuŵa chitetelo cha kwatetela ŵaŵaliji pajele ndemajo ni ŵapanyuma pao, ni chamuko kwa ŵakun'jogopa (Allah).
Bakara 2:67
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵechete Musa kwa ŵandu ŵakwe kuti: “Allah chisimu chene akunnamula kuti nsikite ng'ombe.” Ŵanganyao ŵatite: “Ana nkututenda chipongwe?” Jwalakwe jwatite: “Ngulijuya mwa Allah ya kuŵa mwa (ŵandu) ajinga (ŵakutenda chanache pa dini).”
Bakara 2:68
Ŵanganyao ŵatite: “Tuŵendelani kwa Ambuje ŵenu kuti atulondechesye ya ng'ombe jakwejo.” Jwalakwe jwatite: “Chisimu Jwalakwe akuŵecheta yanti chisimu jalakwejo ni ng'ombe janganijiŵa jekulungwa nnope kapena kamwana, nambo jachilikati cha siŵilisi, basi tendani yannamulidwe.”
Bakara 2:69
Ŵanganyao ŵatite: “Tuŵendelani kwa Ambuje ŵenu kuti atulondechesye ya ntundu wakwe.” Jwalakwe jwatite: “Chisimu Jwalakwe akuŵecheta yanti chisimu jalakwejo ni ng'ombe jam'bilichila wakucha, jakwasengwasya ŵajilola.”
Bakara 2:70
Ŵanganyao ŵatite: “Tuŵendelani kwa Ambuje ŵenu kuti atulondechesye ya ng'ombe jakwejo chenene, chisimu ng'ombe (syatulondechesyesyo) siŵele syakulandana-landana kukwetu, sonitu uwwe chisimu chene naga Allah akusaka, chitujongoleledwe (ku jalakwejo mpaka chitujipate).”
Bakara 2:71
(Musa) jwatite: “Chisimu Jwalakwe akuŵecheta yanti chisimu jalakwejo ni ng'ombe jangajijiganya masengo gaguguda litaka, soni jangajitila mbeju, jambonembonepe mwanti jangali liŵala.” Ŵanganyao ŵatite: “Sambano nim'biche nago maloŵe gakuona-onape.” Basi niŵajisikite (mwalikanganichisya), mwanti ŵasigele panandi kuti akatenda.
Bakara 2:72
Soni (kumbuchilani) katema kamwauleje mundu, basi nimwaliji nkututilana mu yalakweyo, (ŵane kutiji: “Chenono niŵauleje,” ŵane kutiji: “Nambo chenono),” Allah ni nkumanyukula yamwaliji nkusisa.
Bakara 2:73
Basi nitwatite: “Munnyesyani (jwakuwajo) ni chipande chine chang'ombejo (ni chasyuche nikunnanjila nkuulaga).” Iyyoyopeyo (yaŵatite pakunsyusya jwele) nimutachisyuchisya ŵawe (pa Kiyama), ni akunnosyaga imanyilo Yakwe kuti m'be ni lunda.
Bakara 2:74
Kaneka mitima jenu panyuma pa yalakweyo ni jajumwile kuti gwa! Ni kuŵa mpela liganga kapena kumulisya nnope (kulipunda ligangalyo). Chisimu chene pana maganga gane sulo sikasatulukaga kuumila mwalakwemo, pana gane soni gaganjikaga nikuumagamo mesi, ni pana gane soni gakugwaga ligongo lya kun'jogopa Allah, sanotu Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yankutenda.
Bakara 2:75
Ana (jenumanja Asilamu) nkukolaga tama janti ni kunkulupilila ŵanganyao, kutendaga likuga line mwa jamanjao lyaliji nkupikanila maloŵe ga Allah, kaneka nikugapitikusya panyuma pagamanya chenene aku achimanyililaga (kuti akulemwa)?
Bakara 2:76
Soni naga asimene ni aŵala ŵaakulupilile, akasatiji: “Tukulupilile (yanti Muhammadi ﷺ Ntume nsyesyene soni jukolanjidwe mu itabu yetu.)” Nambo pati atemi achimisyenepe pakasyepela akasatiji: “Ana nkwatagulila ŵanganyao yammanyisye Allah (mu Taurat)[7] kuti akan'gomeche nayo kwa M'mbuje gwenu, ana ŵangali lunda?”
———
(2:7) Mbili sya ntume Muhammadi ﷺ sisalidwe mu Taurat. Nnole chilaaki cha Ȃya ja (2:42).
Bakara 2:77
Ana ngakumanyilila yanti Allah jukuimanya yaakusisa ni yaakulosya?
Bakara 2:78
Soni mwa jamanjao mwana ajinga ŵangachimanya chitabu nambo kusepelela unami, niŵangali ine ikaŵeje liganichisya basi.
Bakara 2:79
Basi ipotesi takaipate aŵala ŵaakulemba chitabu nimakono gao, kaneka ni akutiji: “Achichi chityochele kwa Allah.” (Akuŵecheta wele unamiu) kuti apate (ya duniya) yantengo wannono pakusumanya ni chalakwecho, basi ipotesi niyao ligongo lya yagalembile makono gao, soni ipotesi niyao ligongo lya yaakupatayo.
Bakara 2:80
Soni (Ayudao) akasatiji: “Moto ngauja kutukwaya ikaŵeje moŵa gakuŵalanjika pe.” Jilani: “Ana mwatekulangana najo Allah mwanti Allah ningaŵa nkasa chilanga Chakwe, kapena n'gamba kum'bechetela Allah ya ngankuimanyilila?”
Bakara 2:81
Elo! Jwaapanganyisye chakusakala, soni nikunsyungula ilemwa yakwe, basi ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
Bakara 2:82
Sano aŵala ŵaakulupilile nikutendaga yambone, ŵanganyao niŵandu ŵa ku Mbepo, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
Bakara 2:83
Soni (kumbuchilani) katema katwajigele chilanga chaŵanache ŵa Israila chanti: “Ngamun'galagatilaga jwalijose ikaŵeje Allah, ni mwatendeleje yambone achinangolo, ŵapaulongo, ŵawina ni masikini, soni m'becheteje ni ŵandu yambone chenene, soni jimikani Swala mwakolosya nikutolaga Zaka.” Kaneka mwagalawiche (nikuchitundumalila chilangachi) ikaŵeje ŵannono mwa jenumanja, aku nchisyululaga.
Bakara 2:84
Soni (kumbuchilani) katema katwajigele chilanga chenu chanti: “Ngansulusyaga myasi jenu, soni ngankoposyanaga mwachimisyenepe mmisi jenu.” Sano jenumanja ni mwakundile aku nchitendelaga umboni (kuti chilangacho chakuona nambo nganinchikuya).
Bakara 2:85
Yeti jemanjapemmwe niŵankuwulagana soni mwachimisyenepe, nikulikoposyaga likuga line mwa jamanja mmisi jao, nkukamusyangana (ni amagongo) pa (kwatendela yangalumbana) ŵanganyao mwasambi ni mwakusumba mpika. Nambo naga mateeka (akayidi ŵakamulwa kungondo) ganyyichilile nkugaombolaga, kutendaga ili haraam[8] kukwenu kwakoposya ŵanganyao. Ana nkukulupilila mbali jine ja chitabu, mbali jine nikujikana? Basi pangali malipilo gane kwa nkutenda yalakwei, ni ikaŵeje kwaluka pa umi wa duniya, soni lisiku lya Kiyama chakapelechedwe ku ilagasyo yakupoteka nnope, sanotu Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yankutenda.
———
(2:8) Liloŵe lyakuti (Haraam) likwamba ichindu yakanyisyidwa pa malamusi ga dini ja Usilamu, nambo soni liloŵe lyakuti (Halaal) likwamba ichindu yakundisyidwa pa malamusi ga dini ja Usilamu.
Bakara 2:86
Jamanjao niaŵalaŵala ŵasagwile umi wa duniya pakusumanya ni Akhera, niligongo lyakwe ilagasyo ngaija kupungusyidwa kwa jamanjao soni ngaja kuŵa ŵaakulupusidwa.
Bakara 2:87
Soni yakuonaonape, Musa twampele Chitabu ni twakuichisye panyuma pakwepo achimitenga (ŵane). Soni Isa mwanache jwa Maryam twampele isimosimo yakuonechela ni twan'dimbangenye ni Nsimu Weswela (Jibulilu). Ana ngaŵa ndaŵi ni katema kaŵanyyichililaga ntenga ni yangaikunonyelwa mitima jenu mwalikwesyaga? Mwanti likuga line (lya achimitenga) mwalikaaniile, likuga line soni nkuliulaga.
Bakara 2:88
Soni ŵanganyao ŵatite: “Mitima jetu jeunichilidwe (kwanti ikulepeleka kwinjila yankulalichila mmwe Muhammadi ﷺ).” (Yeletu yaunami) nambo Allah ŵalwesile ŵanganyao ligongo lyaukafili wao mwanti yannonope ni yaakukulupilila.
Bakara 2:89
Soni ndema jachaichilile chitabu chakutyochela kwa Allah chakwitichisya (itabu) yalinayo (ŵachikanile), kutendaga kala (nkanaiche Muhammadi ﷺ ni Qur'an) ŵaliji nkuŵenda chikulupusyo (kwa Allah kupitila mu kwika kwa jwele Ntume jwachachakulupusya) kwa ŵandu makafili. Nambo ndema jayaichilile ya ŵaliji nkuimanyililayo ŵaikanile, basi malweso ga Allah gali pa achimakafili.
Bakara 2:90
Kaje kusakala yasagwile pakusumanya ni (ntendele wa) mitima jao, kwakuli kanila kwao yatulwisye Allah ligongo lya litima lyanti Allah antuluchisye ukoto Wakwe jwansachile mwa achikapolo Ŵakwe (jwanganaŵa Myuda), basi ni aŵajilwe kupata gasabu pachanya pa gasabu (jakala). Soni akwete kupata achimakafili ilagasyo yakwalusya.
Bakara 2:91
Soni naga asalilidwemo kuti: “Kulupililani yatulwisye Allah.” Akasatiji: “Tukulupilila yayatulusyidwe kukwetu.” Ni akukanila yayaiche panyuma pakwe kutendaga yili yakuonaonape yayikwitichisya yalinayo. Jilani: “Nambi uli mwaulagaga Mitume ja Allah kalako, naga mwaliji ŵakulupilila (kusyene)?”
Bakara 2:92
Soni (Ayudammwe) pamasile paŵam’bichilile Musa ni ilosyo yakuonechela (palangulangu), kaneka ni mwakatesile kang'ombe (kuŵa kannungu kenu) panyuma pa (kutyoka) jwalakwejo (kuja kwitumbi kuupochela malamusi), ni mwaliji ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:93
Soni (kumbuchilani) katema katwajigele chilanga chenu, ni twalinyakwile litumbi pachanya penu, (nikuntenda kuti): “Kamulisyani yatumpeleyi mwamachili soni pikanani.” Ŵanganyao ŵatite: “Tupikene nambo tunyosyisye.” Ni ŵamwesyedwe m’mitima mwao (chinonyelo cha kukagalagatila) kang'ombe ligongo lya ukafili wao. Jilani: “Kaje kusakala yaikunchisya chikulupi chenu, naga n'di ŵakulupilia (kusyene).”
Bakara 2:94
Jilani (pakwasalila Ayudao): “Naga nyumba jambesi ja kwa Allah jili jenujenupe pangali ŵandu ŵane, basi chilajilani chiwa naga nkuŵecheta yakuona.”
Bakara 2:95
Nambo nganaŵa achilajile ata panandi ligongo lya (yasambi) yagalongwesye makono gao, sanotu Allah ni jwaakwamanya chenene ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:96
Sonitu chimwasimane kwene (Ayudao) kuti niŵali ŵakupapambila nnope wumi wa duniya kwapunda ŵandu ŵane, kwapunda soni ŵakuwanganya (Allah ni isanamu), jwalijose mwa jamanjao akasasachililaga ali apedwile wumi welewu wakwana yaka sausande, kutendaga kupedwa kwakwe wumi welewu nganikuŵa kum'bisile kwanaula ni ilagasyo. Sanotu Allah ni Jwakuilolechesya yaakutenda.
Bakara 2:97
Jilani: “Mundu juchaŵe mmagongo jwa Jibulilu (ligongo lyakwika najo Qur'an,) basi (amanyilile kuti) chisimu jwalakwejo ajituluchisye (Qur'anijo) mu ntima mwenu kwa lisosa lya Allah, kwisa kuijitichisya (itabu) yaili paujo pakwe, nikuŵa chongolo ni abali jakusengwasya kwa ŵakulupilila.”
Bakara 2:98
Mundu jwali mmagongo jwa Allah, Malaika Gakwe, Mitenga Jakwe, Jibulilu ni Mikailu (basi niyakwe), chisimutu Allah ni Mmagongo jwa makafili.
Bakara 2:99
Soni yakuonaonape, twatulwisye kukwenu ma Ȃya gakusalichisya, nipangali ŵaakugakana ikaŵeje ŵakunyosya.
Bakara 2:100
Ana nganiiŵa yanti ndaŵi ni katema kaakutaŵanaga chilanga, likuga line mwa jamanjao akasachijasaga? Nambo kuti ŵajinji mwa jamanjao ngakukulupilila.
Bakara 2:101
Soni ndema ja jwaichilile Ntenga jwakutyochela kwa Allah jwakwitichisya yalinayo ŵanganyao, likuga lya lyapedwile Chitabu lyaponyisye Chitabu cha Allah kunyuma kwa migongo jao mpela ngakuchimanyilila.
Bakara 2:102
Niŵaikuyiye (itabu yausaŵi) yagaliji nkwasoomela mashetani (ni kwalambusyaga kuti wele usaŵiu waliji) mu uchimwene wa Sulaimana, ninganakufuluji Sulaimana nambo mashetani ni gagaliji nkufulu, ngati gajiganyaga ŵandu usaŵi (wagaumanyi kala Sulaimana nkanaiche), ni (usaŵi) wawatulusyidwe kwa malaika gaŵili Haruta ni Maruta ku Babila, nambo (achimalaikao) nganaŵaga ali nkun'jiganya jwalijose ikaŵeje ali ansalile kaje kuti: “Uwwetu tuŵele fitina (jakun'dinga chikulupi chenu), sano nkakufulu.” Ni ŵaliji nkulijiganya kwa ŵaŵilio (chisamya) chakulekanichisya chilikati cha mundu ni ŵankwakwe. Ni nganaŵa ŵanti ni kunnagachisya nayo yalakweyo jwalijose ikaŵeje kwa lisosa lya Allah, niakulijiganyaga yakwajonanga, yangaŵa nkwakamuchisya, soni amasile kumanyilila kuti jwayiche mwa kuusagula (usaŵio), nganakola liunjili lililyose (lya yambone) ku Akhera. Kaje kusakala yasagwile pakusumanya ni (ntendele wa) mitima jao, ingaŵe ŵamanyililaga.
Bakara 2:103
Soni ŵanganyao ingaŵe ŵakulupilile ni kuligosa, chisimu chene, malipilo gakuumila kwa Allah gakaliji gambone (kukwao) ingaŵe ŵamanyililaga.
Bakara 2:104
E jenumanja ŵankulupilile! Kasintiji (pakunsalila Ntume ﷺ): “Tuchiingaani.” Nambo n'jileje: “Ntukosoŵalile.” Soni pikanilani (malamusi), mwanti akwete kupata achimakafili ilagasyo yakupoteka nnope.
Bakara 2:105
Ngaakunonyelwa aŵala ŵanya ŵakanile; kutandila achinsyene itabu (Ayuda ni Akilisito) ni ŵakuwanganya (Allah ni isanamu) kuti intuluchile jenumanja (Asilamummwe) yambone iliyose kutyochela kwa M'mbuje gwenu. Nambotu Allah akunsagulilaga ukoto Wakwe jwansachile, soni Allah ni nsyene umbone wekulungwa.
Bakara 2:106
Ngatukufutatu Ȃya jilijose kapena kujiliŵasya, ikaŵeje tukwikanajo jine jambone kupunda jalakwejo kapena jakulandana najo, ana ngankumanyilila kuti Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola?
Bakara 2:107
Ana ngankumanyilila kuti Allah akwete uchimwene wa kumawunde ni petaka? Soni nganinkola jenumanja kaligoselo ata nkulupusyo jwangaŵaga Allah.
Bakara 2:108
Kapena nkusaka (Asilamummwe) kuti mum'busyeje Ntenga jwenuﷺmpela yaŵatiji pakuwusyidwa Musa kalakala (iwusyo yachalu)? Soni jwachasagule ukafili pakusumanya ni chikulupi, nikuti amasile mwasokonechele kuleka litala lyagoloka.
Bakara 2:109
Ŵajinji mwa achinsyene itabu (Ayuda ni Akilisito) aŵele ali nkusachilila yanti ali am'buchisye (Asilamummwe) ku ukafili panyuma pakulupilila kwenu, ligongo lya litima lyakutyochela kwa ŵanganyao achimisyene, panyuma pakuonechela kwa jamanjao chakuona (jwali Muhammadi ﷺ), basi mwakululuchilani nikwaleka mpaka Allah ayichenalyo lilamusi Lyakwe,[9] chisimu Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
———
(2:9) Chilamusi cha jele Ȃyaji chafutiidwe ni Ȃya ja (9:29). (Nnole mu Tafsîr At-Twabarî).
Bakara 2:110
Soni jimikani Swala mwakolosya ni ntoleje Zaka, soni mu chambone chilichose chinkulilongochesya chinkachisimane kwa Allah, chisimu Allah ichindu yankutenda aŵele Jwakuilolechesya.
Bakara 2:111
Soni ŵatite: “Ngaŵa nkuja kwinjila ku Mbepo ni ikaŵeje jwali Myuda kapena Nkilisito.” Yele ni isako yao. Jilani: “Ikani nao umboni wenu naga nkuŵecheta yakuona.”
Bakara 2:112
(Ngwamba!) Nambo kuti mundu jwachajipeleche ngope jakwe kwa Allah (pakunda Usilamu), ni ali jwakolosya (pa Usilamu wakwe), jwele nijuchakapate malipilo gakwe kwa M'mbujegwe, soni ngasaja kuŵa nioga, ngasaja kuŵa soni ŵakudandaula.
Bakara 2:113
Soni Ayuda akasatiji: “Akilisito nganaŵa pa chilichose (ŵangali dini jaakukuya).” Nombe Akilisito akasatiji: “Ayuda nganaŵa pa chilichose (ŵangali dini jaakukuya).” Kutendaga ŵanganyao akusoomaga Chitabu, mmomopemo mwa kulandana nimaloŵe ga ŵanganyao nimwaakuŵechetela ŵandu ŵangali chachimanyi (ŵagalagatila isanamu). Sano Allah ni jwatachijilanya chilikati chao lisiku lya Kiyama pa ichindu yaŵaliji nkutindana pa yalakweyo.
Bakara 2:114
Ana soni nduni jwali jwalupuso nnope kumpunda mundu jwaakukanya misikiti ja Allah kuti Lina Lyakwe lisalidweje mwalakwemo, ni akulimbangana pakujitendekasya chisaame (pakwalekasya ŵandu kutendelamo ibada). Ŵanganyao nganikuŵa kwakuŵajilwa kukwao kuti ajijinjile (misikitijo) ikaŵeje mwawoga. Kwaluka ni kwao pa duniya, soni ku Akhera chakapate ilagasyo yekulungwa nnope.
Bakara 2:115
Soni kungopoko ni kungapililo nsyene jwakwe Allah, sano kulikose kuchin'galauchile (pakuswali naga Allah annamulile), nikuti kwalakweko nikuchili chibula cha Allah, chisimu Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:116
Soni akasatiji: “Allah alitendele mwanache.”[10] Kuswejela ni Kwakwe (Allah aŵambalene nayo yele), nambo kuti yosope ya kumawunde ni petaka iŵele Yakwe Jwalakwejo, yosope yene ikwitika Kukwakwe (mwa ukapolo).
———
(2:10) Akusimulila Ibn Abbâs رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Allah jwatite: ‘Anambuchisye Une mwanache jwa Adam, kutendaga nganikuŵa kwakuŵajilwa kukwakwe kutenda iyyo. Ni jundukene, kutendaga nganikuŵa kwakuŵajilwa kukwakwe kutenda iyyo. Sano kunambuchisya kwakwe nikwanti: Jukulambusyaga yanti Une ngaŵa nkukombola kum’buchisya mu kaŵe kakwe kandanda (panyuma pa kuwa). Sano kundukana kwakwe nikuŵecheta kwakwe kwanti Une ngwete mwanache. Kuswejela ni Kwangu, ndalikangene nayo yakola ŵakongwe kapena mwanache.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4212).
Bakara 2:117
(Jwalakwe ni) Nkugumba mawunde ni mataka, sano naga asachile kuti chindu chipatikane, basi agambaga kuchilamula kuti: “M'be!” ni chikasaŵaga.
Bakara 2:118
Soni ŵandu ŵangali chachimanyi akasatiji: “Ligongo chichi Allah jwangatuŵechetekasya uwwe, kapena kutuichilila chisimosimo?” Mmomopemo mwakulandana nimaloŵe ga ŵanganyao nimwaŵaŵechetele ŵandu ŵakala jamanjao nkanapagwe, mitima jao jilandene, pamasile patusalichisye ma Ȃya kwa ŵandu ŵaakukulupilila kusyesyene.
Bakara 2:119
Chisimutu Uwwe tuntumisye (mmwejo Muhammadi ﷺ) ni yakuona kuti m'be ŵakutagulila abali syakusengwasya ni ŵakutetela, soni ngan'ja kuwusyidwa ya ŵandu ŵa ku Moto Waukali.
Bakara 2:120
Soni nganaŵa anchiniile mmwejo Ayuda ni Akilisito mpaka n'di nkuyiye dini syao. Jilani: “Chisimu chongoko cha Allah ni chachili chongoko chisyesyene.” Nambotu naga nkuye yakusaka yao (chachili Chiyuda kapena Chikilisito chaocho) panyuma pa yainyyichilile yaumanyilisiyi (jajili Qur’an), chim'be ŵangali ŵakun'gosa ata ŵakunkulupusya (pa ipotesi yakuumila) kwa Allah.
Bakara 2:121
Aŵala ŵatwapele chitabu nikuchisoomaga kusyesyene (mwangali konjechesya kapena kupungula), ŵanganyao niŵaakuchikulupilila (chitabu cha Qur’an), nambo ŵachachikane chele, ŵanganyao niŵachaŵe ŵakwasika.
Bakara 2:122
E jenumanja ŵanache ŵa Israila! Kumbuchilani chindimba Changu chanampele, soni nanchimbichisye kupunda iwumbe yosope (yandaŵi jenu).
Bakara 2:123
Ni lijogopani lisiku lyangakomboleka mundu kunkamuchisya mundu jwine chilichose, soni ngasichikundidwa kuumila kwa jwalakwejo chaliombolela, atamuno chondechonde (cha akuchondelela) ngasichinkamuchisya, soni ŵanganyao ngasaŵa ŵakulupusidwa.
Bakara 2:124
Soni (kumbuchilani) katema kajwalinjidwe Ibrahima ni Ambujegwe pakumpa malamusi,[11] niŵagakwanisye. (Allah) jwatite: “Chisimutu Une chinantende mmwejo kuŵa nnongola jwa ŵandu.” (Ibrahima) jwatite: “Ana ni achiŵanangu ŵakwe?” (Allah) jwatite: “(Elo, nambo kuti) chilanga changu ngaŵa nkwapata ŵakulitenda lupuso (mu ŵanache ŵenuo.)”
———
(2:11) Malamusi galakwega galiji gamajinji. Gane mwa galakwego ni: (a) Kwaŵilanjila ŵandu ku Tauhidi. (b) Kwalosya ŵandu katende ka Hija. (c) Kutenda chasa chachipago; mpela kuwumbala, kumyola wumbo sya pachilolo, kupungula masharubu, kulengula ngose ni kunupula wumbo syakungwapa. (d) Jwalinjidwe soni mayeso gaŵili: (1) Ndema jaŵaponyedwe pa moto. (2) Ndema jaŵalamulidwe kuti asikite mwanache jwakwe kuŵa mbepesi jakupeleka kwa Allah. (Nnole mu Tafsîr Ibn Kathîr).
Bakara 2:125
Soni (kumbuchilani) katema katwakutesile ku nyumba (ja Likaaba) kuŵa kwakuja kwendelajendela ŵandu nikwantunjelele, soni patendani pamalo paŵaliji nkwima Ibrahima (ndema jaŵataŵaga Likaabalyo) kuŵa pakuswalila. Nitwannamwile Ibrahima ni Ismaila kuti: “Jiswejesyani Nyumba Jangu ligongo lya ŵakujisyungula, ni ŵakutama itikafu ni ŵakwinama ni kusujudu (pakuswali).”
Bakara 2:126
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵechete Ibrahima kuti: “E Ambuje ŵangu! Utendani awu Musi (wa Maaka) kuŵa ŵantunjelele, nimwape achinsyeneo isogosi, nambo ŵaakulupililepe mwa jamanjao mwa Allah ni Lisiku Lyambesi.” (Allah) jwatite: “Nijwakufulu jwake, basi chinansengwasye panandi kaneka chinjintutila ku ilagasyo ya ku Moto, kaje kusakala malo gakuujila gakwe!”
Bakara 2:127
Soni (kumbuchilani) katema kaŵaliji nkukwesya Ibrahima ni Ismaila chitepo chanyumba (ja Likaaba aku achiŵendaga kuti): “Ambuje ŵetu! Pochelani kutyochela kukwetu (masengo getuga), chisimutu Mmwe ni ŵan'di Ŵakupikanichisya, Ŵakumanyilila nnope.”
Bakara 2:128
“Ambuje ŵetu! Tutendani kuŵa ŵakulipeleka Kukwenu, ni mu ŵanache ŵetu (muŵe mwana soni) nkutula wakulipeleka Kukwenu, soni tulosyani (matala ga katende ka) ibada yetu (ya Hija ni Umra),[12] ni ntupochele toba jetu, chisimu Mmwejo ni ŵan'di Ŵakupochela nnope toba, Ŵachanasa channope.”
———
(2:12) Manâsik nimatala ga katende ka ibada ya Hija mpela: Ihrâm (kunuya kwa Hija), Twawâf (kusyungula Likaaba kasano nakaŵili), Sa‘y (kuusyaawusya kwenda sikati ja As-Swafâ ni Al-Marwah, kwima pa Arafât, kutenda chigono pa Muzdalifah, kutama pa Mina, kuponya maganga mu ipilala itatu yakuŵilanjidwa kuti Jamarât ni kusikita inyama yambepesi. (Nnole mu chitabu cha Hija ni Umra mu Swahîh Al-Bukhârî).
Bakara 2:129
“Ambuje ŵetu! Mwatumichisyani Ntenga jwakutyochela mu ŵanganya peo, kuti ŵasoomeleje ma Ȃya Genu ni kwajiganyaga Chitabu ni lunda lwakusokoka, soni kuti ŵaswejesyeje, chisimutu Mmwe ni ŵan'di Ŵamachili gakupunda, Ŵalunda lwakusokoka.”
Bakara 2:130
Ana nduni jwatatende ngajisaka dini ja Ibrahima (wauli Usilamu) pangaŵaga jwaauwawatisye ntima ŵakwe? Sonitu pamasile patwansagwile (Ibrahimajo) pa duniya, chisimu jwalakwe soni ku Akhera takaŵe mwa ŵandu ŵambone.
Bakara 2:131
(Kumbuchilani) katema kaŵasalilidwe ni Ambujegwe (Allah) kuti: “Lipelekani (pakuŵa Nsilamu).” Jwalakwe jwatite: “Nalipeleche kwa M'mbuje jwa iwumbe yosope (mbele Nsilamu.)”
Bakara 2:132
Soni Ibrahima ŵaagombelechesye yalakwei (yakuya dini ja Usilamu) ŵanache ŵakwe, nombe Yaakubu (jwaagombelechesye ŵanache ŵakwe kuti): “E achiŵanangu! Chisimu Allah ansagulile Dini, ningasim'bwa ikaŵeje n'di Asilamu.”
Bakara 2:133
Ana jenumanja mwapali ndema jachanyyichilile Yaakubu chiwa? Katema kaŵawusisye ŵanache ŵakwe kuti: “Ana chin'galagatileje chichi panyuma pangu?” Ŵanganyao ŵatite: “Tugalagatileje N'nungu jwenu, (jujojopejo) ni N'nungu jwa achinangolo ŵenu; Ibrahima, Ismaila ni Isihaka, N'nungu Jumpepe. Sonitu uwwe tukulipeleka Kukwakwe (pakuŵa Asilamu).”
Bakara 2:134
Walakweo ni nkutula wawapite kala, chiuchipata yawapanganyisye, nombe ŵanganyammwe tinchipata yampanganyisye, soni ngasin'ja kuwusyidwa mu ichindu yaŵaliji nkutenda ŵanganyao.
Bakara 2:135
Soni (Ayuda ni Akilisito) akasatiji (pakwasalila Asilamu): “Naga kuti n'jongoche nim'be Ayuda kapena Akilisito.” Jilani: “Nambo (uwwe tukuya) dini ja Ibrahima jwakongoka (jwa ŵalekangene nasyo dini syepombotale), soni nganaŵa mwa akuwanganya (Allah ni isanamu).”
Bakara 2:136
Ŵechetani (jenumanja Asilamu pakwasalila Ayuda ni Akilisito) kuti: “Uwwe tukulupilile mwa Allah, ni yaitulusyidwe kukwetu (jajili Qur’an), ni yayatulusyidwe kwa Ibrahima, Ismaila, Isihaka, Yaakubu ni isukulu yakwe, ni yaŵapedwile Musa ni Isa, ni yaŵapedwile Achimitume kuumila kwa M’mbuje gwao, ngatukulekanganya chilikati cha jumpepe mwa ŵanganyao, soni uwwe Kukwakwe tukulipeleka (pakuŵa Asilamu).”
Bakara 2:137
Sano naga ŵanganyao akulupilile yantite paakulupilila jenumanja, nikuti chajongoche, nambo naga akugalauka (kuleka chele chikulupichi), nikuti ŵanganyao agambile kuŵa mu ukangani, basi Allah chan'gose jenumanja (ku yakusakala yakutyochela) kwa ŵanganyao, soni Jwalakwejo ni Jwakupikanichisya Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:138
(Kuyani) dini ja Allah (wauli Usilamu), ana niŵani ŵakwete dini jambone kupunda ja Allah? Sonitu uwwe Jwelepejo nijwatukun'galagatila.
Bakara 2:139
Jilani (ku Ayuda ni Akilisito): “Ana nkusisyana nowe pa ya Allah kutendaga Jwalakwejo ni M'mbuje gwetu soni M'mbuje gwenu? Soni uwwe tukwete yakutenda yetu,[13] nombe jenumanja nkwete yakutenda yenu, soni uwwe (yosope yatukutendaga) tukunswejechesyaga Jwalakwe.”
———
(2:13) (a) Akusimulila Al-Mughirah bin Shu‘bah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwaliji nkwima kuswali mpaka kuyimba makawu gakwe. Sano pajwaŵusyidwe kuti: Ligongo chichi jukuswali nnope chanti iyyo kutendaga pamasile pajukululuchilidwe sambi syakwe syam’bujo ni syamunyuma syakwe (kulosya kuti Ntumejoﷺjwangali sambi silisyose)? Jwalakwe jwatite: “Ana une ngaŵa kapolo jwakuntogolela (Allah)?” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4556). (b) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Une ngakole golodi jakulandana (winji wakwe) mpela litumbi lya Uhud, nga nganiyisengwasya yanti chinechakwe mu jalakwejo chisigale kukwangu panyuma pa ilo itatu (ngajitosile josope jene ni kujipeleka petala lya Allah) gamba kusigasya jakuuchisya ngongole.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 6080).
Bakara 2:140
Kapena (jenumanja Ayuda ni Akilisito) nkuŵechetaga kuti: “Kutandila Ibrahima, Ismaila, Isihaka, Yaakubu ni isukulu yakwe, ŵaliji Ayuda kapena Akilisito?” Jilani: “Ana ŵanganyammwe ni ŵan'di ŵakumanyilila nnope kapena Allah (jwaakuti ŵanyao ŵaliji Asilamu)?” Ana nduni jwali jwalupuso nnope kumpunda mundu jwaakusisa umboni wakwete wakutyochela kwa Allah! Sanotu Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yankutenda.
Bakara 2:141
Walakweo ni nkutula wawapite kala, chiuchipata yawapanganyisye, nombe ŵanganyammwe tinchipata yampanganyisye, soni ngasin'ja kuwusyidwa mu ichindu yaŵaliji nkutenda ŵanganyao.
Bakara 2:142
Pangakaŵapa ŵawawate mwa ŵanduŵa chaŵeje alinkuŵecheta kuti: “Ana nichichi chachagalawisye (Asilamu) kuleka ku chibula kwao kuŵaliji nkulola (pakuswali)?” Jilani: “Kungopoko ni kundiŵilo nsyene jwakwe Allah, akasan'jongolela jwaakunsaka kwitala lyagoloka.”
Bakara 2:143
Soni iyyoyopeyo tuntesile ŵanganyammwe kuŵa nkutula wachilikati kuti m'be mboni pa ŵandu,[14] nombenajo Ntenga (Muhammadi ﷺ) aŵe mboni pa jamanja, ninganitukutenda ku chibula (cha Baitul Muqaddas) kwamwaliji nkulola, ikaŵeje kuti tummanyukule mundu jwaakunkuya Ntenga pakunnekanganya nimundu jwaakugalauchila ku indende yakwe, soni chisimu chene (yagalausya chibulayo) yaliji yakusausya kwekulungwa nnope ikaŵeje kwa ŵandu ŵaŵajongwele Allah, ninganaŵa Allah jwanti nikonanga chikulupi chenu (pa swala syenu sim'bele n'di nkuswali pakulola ku Baitul Muqaddas), chisimu Allah kwa ŵandu ni Mpole kusyene, Jwachanasa channope.
———
(2:14) Akusimulila Abu Sa‘îd Al-Khudrî رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Nuhu tachiŵilanjidwa lisiku lya Kiyama, ni tachiti pakwanga: ‘Labbaika wa Sa‘daika, (Ngun’jitika soni ngunkunda malamusi genu) Ambuje ŵangu!’ Allah tachiti: ‘Ana mwalungwisye utenga wetu wa Tauhidi?’ Nuhu tachiti: ‘Elo.’ Ni tachiwusyidwa ŵandu ŵakwe kuti: ‘Yeti jwalakweju jwalungwisye kukwenu utenga wetu wa Tauhidi?’ Ŵanganyao tachiti: ‘Pangali nkutetela jwalijose jwajwaiche kukwetu.’ Kaneka Allah tachiti (kwa Nuhu): ‘Ana ŵani ŵatam’bichile umboni?’ Jwalakwe tachiti: ‘Muhammadi ﷺ ni ŵakunkuya ŵakwe.’ Basi ŵanganyao (Asilamu) tachiŵichila umboni yanti jwalakwe jwalungwisye utenga, sano Ntenga (Muhammadi ﷺ) ni juchiŵichila umboni ya jenumanja (kuti nkuŵecheta yakuona).” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4217).
Bakara 2:144
Pamasile patukuweni galausyagalausya kwa ngope jenu (mmwe Muhammadi ﷺ kulola) kwinani, sano chitun'galauchisye ku chibula chankuchisakacho, mwanti sano galauchisyani ngope jenu upande wa Nsikiti Wakuchimbichika (wa Maaka), soni palipose pachim'be ŵanganyammwe galauchisyani ngope syenu ku wele upandeo, soni chisimu chene aŵala ŵaŵapedwile Chitabu akumanyilila yanti yalakweyi yakuonaonape yakuumila kwa M’mbuje gwao, sano Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yaakutenda ŵanganyao.
Bakara 2:145
Naatamuno m’biche nacho kwa aŵala ŵaŵapedwile chitabu chilosyo chantundu uliose nganaŵa akuyiye chibula chenu, nombe mmwe nganim'ba nkuyiye chibula chao, soni atamose ŵane mwa jamanjao nganaŵa akuyiye chibula chaŵane, nambo naga nkuye yaakwisaka ŵanganyao panyuma pa umanyilisi wawunyyichilileu, chisimu mmwe chim'be pa jele ndemajo mwa ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:146
Ŵandu ŵatwapele chitabu akuimanyilila yalakweyi yaakuti pakwamanyilila ŵanache ŵao, nambo chisimu likuga line mwa jamanjao likasasisaga yakuona lichiimanyililaga.
Bakara 2:147
(Yalakweyi ni) yakuona yakuumila kwa Ambuje ŵenu, basi ngasim'ba ata panandi mwa ŵakaichila.
Bakara 2:148
Soni uliose (mwa mikutula jakala) wakwete upande wakwe wawalolaga (pakuswali), basi ijanguilani yambone, palipose pachim'be Allah tachiika namwe ŵanaose (lisiku lya Kiyama), chisimu Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Bakara 2:149
Soni kulikose kumpite basi galauchisyani ngope jenu ku Nsikiti Wakuchimbichika, soni chisimu yalakweyi niyakuona yakuumila kwa Ambuje ŵenu, sano Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yankutenda ŵanganyammwe.
Bakara 2:150
Soni kulikose kumpite (mmwe Muhammadi ﷺ) basi galauchisyani ngope jenu ku Nsikiti Wakuchimbichika, nombe palipose pachim'be ŵanganyammwe basi galauchisyani ngope syenu ku upandeo, kuti ŵandu akasakola maloŵe gakutataŵana namwe, ikaŵeje ŵawowopeo ŵalitendele lupuso mwa jamanjao, basi ngasimwajogopaga ŵanganyao nambo munjogopeje Une, ni kuti ngwanilisye chindimba Changu pa jenumanja kuti n'jongoche.
Bakara 2:151
Mpela mutuntumichisye kukwenu jenumanja Ntenga jwakutyochela mwa ŵanganyapemmwe jwaakunsoomela ma Ȃya Getu, nikunswejesyaga, ni akun'jiganyaga Chitabu ni lunda lwakusokoka, ni akun'jiganyaga soni yamwalekaga ngaimanya.
Bakara 2:152
Basi mungumbuchilani,[15] None chinankumbuchile, soni mundogolelani, ni nkanganaga.
———
(2:15) (a) Dhikr Allah (Sikili) nikunkumbuchila Allah pa kunnapilila, kunswejesya ni kunkusya. Nnole chilaaki cha Ȃya ja (13:28). (b) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Allah Jwatite: Une ndili mwaakunganichisya kapolo jwangu kuti ni mumbelele (ndili jwakombola kuntendela yajukuganichisya kuti mpaka nantendele). Soni Une nguŵaga najo naga juchingumbuchilaga. Naga juli nkungumbuchila chamuntima, None ngunkumbuchilaga chamuntima. Nambo naga juli nkungumbuchila pa chiwanja chaŵandu, Une ni ngunkumbuchilaga pa chiwanja chambone nnope kuchipunda chalakwecho (chiwanja cha Achimalaika). Sano naga jukumandichila kwa ligasa, Une ngum’bandichilaga kwa nkono. Sano naga jukumandichila kwa nkono, une ngum’bandichilaga kwakongola makono ganagaŵili. Soni naga jukumbichilila juna nkwenda, Une ngum’bichililaga mwakutugala.” (Swahîh Al-Bukhârîi, Hadîth No. 6970).
Bakara 2:153
E jenumanja ŵankulupilile! Likamuchisyani (naga yimpatile ipato) pakupilila ni kuswali, chisimu Allah ali pamo ni akupilila.
Bakara 2:154
Ni ngasim'bechetaga pa kwamba ya ŵandu ŵaakuwulajidwa petala lya Allah kuti: “Ŵawe.” Nambo ŵachijumi gamba kuti ngankupata kumanyilila.
Bakara 2:155
Soni chitun'dinje ni chindu chakogoya (mpela ngondo), kwisa soni sala, kunandipa kwa ipanje, kwasika kwa maumi ni konasika kwa isogosi, ni mwatagulilani ŵakupilila abali jakusengwasya.
Bakara 2:156
Aŵala ŵanti naga ipato yapatilemo akasatiji: “Chisimu uwwe ŵa Allah, soni chisimu uwwe Kukwakwe tuuchiujila.”
Bakara 2:157
Ŵanganyao ukoto wakuumila kwa M’mbuje gwao uli pa jamanjao ni chanasa, soni ŵanyao niŵali ŵakongoka.
Bakara 2:158
Chisimu (matumbi ga) Swafa ni Maruwa gaŵele mu imanyilo ya (Dini ja) Allah, sano jwalijose jwapite kutenda Hija kapena Umra, paŵe pangali ulemwa kwa jwalakwejo kuusyausya kwenda chilikati chakwecho, mwanti jwachapanganye masengo mwa gamba kulipeleka (nikuti tachilipidwa), chisimu Allah ni Jwakutogolela kusyene, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:159
Chisimu aŵala ŵaakusisa yatutulwisye yaili ilosyo yakuonechela palangulangu soni yaili chongoko, panyuma panti tuisalichisye kwa ŵandu m’Chitabu, ŵanganyao niŵaakuŵa ali nkulwesedwa ni Allah, soni ni akuŵa ali nkulwesedwa ni akulwesa.
Bakara 2:160
Ikaŵeje aŵala ŵatesile toba ni kwilanya (yaŵawatanganyagayo) ni kusalichisya (yaŵasisagayo), basi ŵanganyao ni ŵachinapochele toba jao, soni Une ni Jwakupochela nnope toba, Jwachanasa channope.
Bakara 2:161
Chisimu aŵala ŵakanile nikwikanila kuwa ali makafili, ŵanganyao malweso ga Allah, Achimalaika ni ŵandu wosope gali pa jamanjao.
Bakara 2:162
Mwele (mmalweso ga ku Motogo) chakaŵe ŵandamo, ilagasyo ngaija kupungusyidwa kwa jamanjao, soni ŵanyao ngaaja kupedwa lipesa.
Bakara 2:163
Soni Nnungu jwenu ni Nnungu Jumpepe basi, pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo, Jwaukoto wejinji, Jwachanasa channope.
Bakara 2:164
Chisimu chene mu kagumbidwe ka mawunde ni mataka, ni kupisyangana kwa chilo ni muusi, ni yombo yekulungwakulungwa yaikwenda m'mbwani ili ipachile ichindu yakwakamuchisya ŵandu (nambo ngamilwa), ni mesi gaatulwisye Allah kuumila kwinani nikusyuchisya nago litaka panyuma pakuwa kwakwe, ni kwenesya palakwepo mitundu josope ja inyama, ni kujigalausyagalausya mbungo ni mawunde gawula gagakwendesyedwa chilikati cha kwinani ni pasi, muŵele mwana ilosyo kwa ŵandu ŵakwete lunda.
Bakara 2:165
Soni chilikati cha ŵandu pana ŵaakulitendelaga (isanamu kuŵa) milungu (jao) kunneka Allah,[16] ni akwinonyelaga yaakatite pakunnonyela Allah, nambo ŵandu ŵakulupilile niŵali ŵakunnonyela Allah mwakupelenganya. Mwanti ŵandu ŵalitendele lupusowo angajione ndema jachakaioneje ilagasyo (akaiweni yakogoya kusyene), ligongo machili gosope gachiŵa ga Allah, soni Allah ni Jwaukali pakupeleka ilagasyo.
———
(2:17) Akusimulila Abdulla رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwaŵechete upande umo wamaloŵe, sano une ninaŵechete upande wineo. Ntume ﷺ jwatite: “Jwalijose jwatayikane mwakuwa achinnumbanjilaga jwinepe jwangaŵaga Allah, takajinjile ku Moto.” Une ni natite: “Jwalijose jwatayikane mwakuwa akakunnumbanjila jwinepe jwangaŵaga Allah, takajinjile ku Mbepo.” Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4227).
Bakara 2:166
(Mwakumbusyani) katema katachiliipaata achinnongola ŵaŵaliji nkukuyidwa (mu ukafili) pakwakana ŵaŵaliji nkukuya, aku ali ayiweni ilagasyo, mwanti nkamulano wa chilikati chao uchikatika.
Bakara 2:167
Nitachiŵecheta akukuya kuti: “Kungaŵe kwakomboleka uwwe kuujila (ku duniya) tungajile kuliipaata pakwakana ŵanganyao mpela yatite pakuliipaata pakutukana uwwe.” Iyyoyopeyo niichakajileje Allah pakwalosya ŵanganyao itendo yao kuŵa madandausi gao, soni ŵanganyao ngasaŵa ŵakopoka ku Moto.
Bakara 2:168
E jenumanja achinaŵandu! Mu ichindu yaili pa chilambo lyagani ya halaal peyo yayili yambone, soni ngasinkuyaga sajo sya shetani, chisimu jwalakwe kukwenu aŵele mmagongo jwakuonechela.
Bakara 2:169
Chisimu jwalakwejo akunchisya yangalumbana ni yakunyalaya, soni nikuti munnambuchisyeje Allah yangankuimanyilila.
Bakara 2:170
Soni naga ili iŵechetedwe kukwao (yanti): “Kuyani yaatulwisye Allah.” Akasatiji: “Nambo tukuya yatwasimene nayo achatati ŵetu.” Ana nantimuno kuti achatati ŵawowo nganakola umanyilisi wa chilichose soni nganaŵa ŵakongoka (chiŵakuyejepe?)
Bakara 2:171
Soni chilandanyo cha achimakafili chili chisawu (m'busa) jwaakuigumilila (ilango yakwe) mwa kuikalipila, kutendaga yalakwe ikaakupikana ikaŵeje kuŵilangape ni gumila, ŵangapikana, ŵangaŵecheta soni ŵangalola, mwanti ŵangali umanyilisi.
Bakara 2:172
E jenumanja ŵankulupilile! Lyagani mu yambone yatumpele, soni muntogolelani Allah nam’baga jenumanja nkun'galagatila Jikape Jwele.
Bakara 2:173
Chisimu (Allah) ayitesile haraam kukwenu (kulya) chibudu, myasi, nyama jeguluŵe ni chachisikitidwe pakolanjidwa (lina linepe) lyangaŵaga lya Allah (kuŵa mbepesi ja akumasoka), nambo jwachasingalilwe (nikulya cha haraamucho) mwangali kuchilumba kapena kusumba mpika, basi chipaŵe pangali ulemwa kukwakwe, chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Bakara 2:174
Chisimu aŵala ŵaakusisa yaŵatulwisye Allah m’Chitabu (cha Baibulo) nikuisumanyaga ni (ya duniya) yantengo ŵannono, ŵanganyao ngakulya chinepe m’matumbo mwao changaŵaga moto, soni Allah ngaaja kwaŵechetekasya lisiku lya Kiyama, soni ngaaja kwaswejesya, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Bakara 2:175
Jamanjao niaŵalaŵala ŵasagwile kusokonechela pakusumanya ni chongoko, ni (kusagula soni) ilagasyo pakusumanya ni chikululuko, ana nichichi chikwatendekasya kupilila ni Moto?
Bakara 2:176
Yalakweyo niligongo lyanti Allah atulwisye Chitabu mwakuonaonape, nambo ŵandu ŵatindene m’Chitabumo ali mu ukangani wakutalikangana (ni yakuona).
Bakara 2:177
Umbone nganiuŵa pagalauchisya ngope syenu upande wa kungopoko ni kundiŵilo, nambo umbone (usyesyene) ni wa mundu jwankulupilile Allah, Lisiku Lyambesi, Malaika, Chitabu ni Achimitume, achipelekaga soni chipanje achichisakaga kwa ŵapaulongo, ŵawina, masikini, jwapaulendo, ŵakuŵenda, ni kwaapela ulukosyo achikapolo, achiswaliji soni Swala nikutolaga Zaka, ni ŵakwanilisya ilanga yao pati ataŵenemo, ni ŵakupilila pakulaga, pakulwala ni pandema jangondo, ŵanganyao niŵaasimichisye (Usilamu wao), soni ŵanyao niŵali ŵakun'jogopa (Allah).
Bakara 2:178
E jenumanja ŵankulupilile! Silamulidwe kukwenu mbusyo syakulandana pa akuulajidwa, nnukosyo kwa nnukosyo, kapolo kwa kapolo, jwankongwe kwa jwankongwe, nambo (nkuulaga) jwakululuchilidwe ni nchimwenegwe (nkuulajidwa) pa chindu chinechakwe (mpela kuti apeleche mbiya mmalo mwakuulajidwa) nikuti (nkukululukajo) asikuyekuye (ni kuŵilasya) mwa umbone, nombenajo (nkuulagajo) alipile (mbiyasyo) kukwakwe mwa umbone, kwalakweko ni kwepepasya kwakutyochele kwa M'mbuje gwenu soni (chiŵele) chanasa, sano juchasumbe mpika panyuma pa yele, nikuti akwete kupata ilagasyo yakupoteka nnope.
Bakara 2:179
Soni nkwete jenumanja (kusunga) umi mu mbusyo syakulandana E jenumanja ŵankwete lunda! Kuti n'digose (ku nteto wakuulagana).
Bakara 2:180
Kulamulidwe kukwenu pati chiwa chili chim’bichilile jumo jwenu naga achilekaga chipanje; kuleka wasiya (pa chipanjecho) waachinangolo ŵaŵili ni ŵapaulongo mwa kwilanila (ni malamusi ga Dini), lyele liŵele lilamusi kwa ŵaoga (ŵakun'jogopa Allah).[18]
———
(2:18) Chilamusi cha aji Ȃyaji chafutiidwe ni Ȃya ja (4:11).
Bakara 2:181
Sano jwachaligalausye (lilamusili) panyuma pakulipikana; nikuti ulemwa wakwe chiuŵe pa ŵaakuligalausyao, chisimu Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:182
Sano mundu jwan'jogopele nkuleka wasiyajo kuti atakwika mwapendechele ku upande wepombotale kapena ku ulemwa nikwakolochesya chilikati chao, chaŵe jwangali ulemwa, chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Bakara 2:183
E jenumanja ŵankulupilile! Kulamulidwe kukwenu kutaŵa (Namasani) mpela yakwatite pakulamulidwa kwa ŵandu ŵaŵaliji paujo penu (jenumanja nkanim’biche) kuti n'digose (ku ilemwa).
Bakara 2:184
Moŵa gakuŵalanjikape (29 kapena 30), nambo jwachaŵe nkulwala mwa jaomanja kapena pa ulendo (nigopola) akwanisye chiŵalanjilochi ni moŵa gane (ga kuuchisya), sano ŵandu ŵakutaŵa mwakulajilila (ligongo lyauchekulu kapena ulwele wan'gona-n'gona), chakomboleche (kuleka kutaŵako ni) kupeleka malipilo gayakulya yakwanila masikini (jumo pa lisiku lililyose lyakataŵile), sano jwachapanganye masengo mwagamba kulipeleka yele tiiŵe yambone kukwakwe, nambo naga nkutaŵa (iyyoyo mwakulajilila) tiiŵe yambone kukwenu naga n'di ŵakumanyilila (kusosekwa kwakutaŵako).
Bakara 2:185
Mwesi wa Namasani ni awula wajatulusyidwe Qur’an nkati mwakwe kuŵa chongolo cha ŵandu ni ilosyo ya kuonechela palangulangu ya chongoko, soni kuŵa chilekanganyo (cha yakuona ni yaunami), sano jwauweni mwa jaomanja mwesi (ali chitamile pamusi) ataŵe Namasanijo, nambo jwachaŵe nkulwala kapena paulendo (nigopola), akwanisye chiŵalanjilo ni moŵa gane (ga kuuchisya), Allah jukunsoselaga yakwepepala ŵanganyammwe soni jwangansosela yakunonopa, soni (jukusaka) kuti nkwanisye chiŵalanjilocho ni kunkusyaga Allah (pakutenda Takbirah) ligongo lya kun'jongola kwenu soni kuti m'be ŵakutogolela.[19]
———
(2:19) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “As-Swiyâm (kutaŵa) kuŵele chisiŵililo. Basi mundu jwaakutaŵa alitalichisye ku yansese, nambo soni akatenda yaujinga. Sano naga jwine jwakwe achintendelaga uwwaanga kapena kuntukana, basi ansalile kakwana kaŵili kuti: ‘Une ndaŵile.” Ntume ﷺ jwatite soni: “Ngunnumbila Ajula (Allah) jwauli ntima wangu mmakono mwakwe! Chisimu luwumba lwa nkamwa mwa mundu jwantaŵe, lukasaŵa lwakununjila pameso pa Allah kumpunda luwumba lwa misiki. (Allah akuŵecheta yakwamba mundu jwantaŵe): ‘Jwalakwe jukuleka yakulya yakwe, yakumwa yakwe, kwisa soni isako yakwe ligongo lyangune. Swaum (kutaŵa) ni jangu, soni Une ni jutinjilipila ya jalakwe. Sano malipilo ga itendo yambone gakonjechesyedwaga kwa kakumi.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 1795). Namuno kuti masengo galigose gambone nkulipila jwakwe ni Allah, nambo apa Allah ajisagwile Swaum ligongo lyanti; mundu ngakomboleka kutaŵa ligongo lyandola. (Nnole mu Fath Al-Bârî).
Bakara 2:186
Soni naga ali am'busisye achikapolo Ŵangu Yangune, basi (mwasalilani yanti): Chisimu Une ndili pakuŵandika, ngwangaga duwa jankuomba pati amombile, basi anjitiche (kuŵilanga Kwangu) ni angulupilile kuti ajongoche.
Bakara 2:187
Kuŵele kwakundisyidwa kukwenu chilo chakwimuchila kutaŵa kutendanao ulombela achimmasyeto ŵenu, ŵanganyao ni iwaalo yenu nombe ŵanganyammwe ni iwaalo yao, Allah amanyiiliile kuti ŵanganyammwe mwaliji nkuliijiiŵa mwachimisyene, basi apocheele toba jenu ni ankululuchiile, sambano mwakwayagani ni nsosejesoseje yannembele Allah (ŵali ŵanache), soni lyagani ni kumwaga mpaka umanyukuche kukwenu usi weswela kutyochela mu usi wepiliwu kumasikusiku (kwakuli kombola kulekanganya chilikati cha kuswejela kwa kumasikusiku ni chipi chachilo), kaneko kwanilisyani kutaŵa mpaka chilo (kutiŵila kwa lyuŵa), soni ngasimwakwayaga ŵanganyao kutendaga jenumanja n'di nkutama itikafu m’misikiti, jele ni mipingu ja Allah, basi kasin'jiŵandichilaga, iyyoyopeyo niyakasatiji Allah pakusalichisya ma Ȃya Gakwe kwa ŵandu kuti aŵe nioga (wakun'jogopa Jwalakwe).
Bakara 2:188
Soni kasillyaganilaga chipanje chenu mwa ukoleko nikuchipelekaga kwa akulamula kuti mpate kulya liwunjili lya chipanje cha ŵandu mwasambi kutendaga jenumanja nchimanyililaga (kuti ŵa ukoleko).
Bakara 2:189
Akum'busya ya myesi, jilani: “Jelejo ni ipiimo ya ndaŵi sya ŵandu (yakumanyililila ndema jakutendela indu yao) ni Hija, sano umbone nganiuŵa pakwinjila kwenu m’majumba kupitila ku chituupa kwakwe, nambo umbone ni wa mundu jwaoga (wakun’jogopa Allah), ni gajinjilagani majumba kupitila m’milango mwakwe, soni mun'jogopeje Allah kuti m'be ŵakupunda.
Bakara 2:190
Soni mwaputani ngondo petala lya Allah[20] aŵala ŵaakumputa, nambo ngasinsumba mpika (pakwaputa ŵangantanda), chisimu Allah ngaakwanonyela ŵakusumba mpika.
———
(2:20) Al-Jihâd (ngondo) jakumenyana petala lya Allah jiŵele jakusosekwa nnope mu Usilamu. Ni Jihâad liloŵe lya Allah lya (Lâ ilâha illallâh) likasaŵa lyapenani. Soni ŵandu achimakafili ngaakasaung’andilaga Usilamu. Gamba kwika mwakuleka Jihâd (Allah atuŵambasye yakuleka Jihâdiyo), Usilamu ukasajonanjidwa, nambo soni Asilamu akasaŵa ŵakunyosyeka. Soni jwatajigwale Jihâd, kapena mu ntima mwakwemo ngakola niya jakusaka kutenda Jihâd, nikuti akuwaga juli jukwete mbili jimpepe mu mbili sya unakunaku.
Bakara 2:191
Soni mwaulagani ŵanganyao palipose pachimwasimane, soni mwakoposyani palipose paŵankopwesye, ligongo fitina (ja kwawatanganyichisya ŵandu dini jao) jiŵele jakusakala nnope kumpunda kuwulaga, nambo nkaapuuta ngondo mungulugulu mwa Nsikiti Wakuchimbichika (wa Maaka) ni ikaŵeje naga ali apatandite ŵanganyao kumputila palakwepo, sano naga achintandaga kumputa ngondo, basi mwaulagani, mwele ni mugaŵelele malipilo ga makafili.
Bakara 2:192
Nambo naga akuleka, basi chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Bakara 2:193
Soni mwaputani ngondo mpaka fitina (jagalagatila isanamu) jiikane mwakumala, soni Dini nijiŵe ja Allah pe, nambo naga akuleka, basi paŵe pangali umagongo ikaŵeje kwa ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:194
Mwesi wakuchimbichika kwa mwesi wakuchimbichika, soni ichindu yakuchimbichika (naga utyosyedwe uchimbichimbi wakweo) iŵichilidwe mbusyo, sano jwantendele uwwanga nombe jenumanja mum'buchisyani uwwangao mwakulandana ni mwantendele ŵanganyammwe uwwanga, soni mun'jogopani Allah, ni manyililani yanti Allah ali pamo ni ŵaoga (wakun'jogopa Jwalakwe).
Bakara 2:195
Soni tolani petala lya Allah, ningasin'diponyaga ni makono genu kuchonasiko, soni kolosyani, chisimu Allah akwanonyela ŵakolosya.
Bakara 2:196
Soni kwanilisyani Hija ni Umra ligongo lya Allah, nambo naga nsiŵilwemo ni gambani kusikita chinyama cha mbepesi changasausya kuchipata (mpela mbusi), ni ngasimmyola mitwe jenu mpaka chili chiiche chinyama chambepesicho pamalo pakwe (pakusikitila), sano juchaŵe nkulwala mwa jenumanja kapena mu ntwe mwakwe kuŵa mwana yakunsausya (nikutenda yakanyisyidwa mpela kumyola ndema jakwe nkanijikwane), chatole malipilo gakutaŵa kapena sadaka kapena kusikita chinyama, sano naga n'di pantunjelele; basi jwachalisengwasye pakutenda Umra nkumalamo nikutenda Hija asikite chinyama chambepesi changasausya kuchipata, sano jwachatende ngachipata ataŵe moŵa gatatu ku Hija peko ni moŵa nsano nagaŵili pati m'bujiile (nsimangwenu), gele ni moŵa likumi gakwanila, yeleyi tiiŵe kwa mundu jwanganiliŵa liŵasa lyakwe dusi ni Nsikiti Wakuchimbichika, soni mun'jogopani Allah, ni manyililani yanti Allah aŵele Jwaukali pakupeleka ipotesi.[21]
———
(2:21) (a) Usilamu ukasasimaasya sambi syosope syajupanganyisye mundu ku ukafili, nombe nako kusama petala lya Allah kukasasimaasya sambi syosope syam’bujo, ni Hija jakwe soni. (Nnole mu Al-Lu‘lu‘ wal Marjân). (b) Kusosekwa kwa kutenda Hija ni Umra: Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Umra jikasasimasyaga sambi sya chilikati cha jalakwejo ni japaujo pakwe. Sano Hija ja Mabrȗr (jajipocheledwe ni Allah), nganijikola malipilo gane ikaŵeje Jannah (Litimbe lya ku Mbepo). (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 1683).
Bakara 2:197
Hija jikwete myesi jakumanyika (jajili: Mfungomosi, Mfungopili ni Mfungotatu), sano mundu jwachanuye Hija mujele (myesiji) akatenda ni kuŵecheta ya nsese, kapena kunyosya (pakutenda yasambi), soni akasakangana mu Hijamo, soni iliyose yachintende ŵanganyammwe Allah chaimanye, ni jigalani poso (jakwana kuti nkapita nchiŵenda), nambo poso jambone nnope nioga (wakun'jogopa Allah), ni njogopagani Une E jenumanja ŵankwete lunda!
Bakara 2:198
Chipaŵe pangali ulemwa kukwenu naga nchisosagasosaga umbone wakuuma kwa M'mbuje gwenu (pakusumisyana indu ku Hija), basi pati n'gungumwiche kutyochela ku Arafâti munkolangani Allah pa Mashi’aril Harâm (papali pa Muzdalifah), ni munkumbuchileje yatite pakun'jongola, soni chisimu kala mwaliji mu ŵakusokonechela.
Bakara 2:199
Kaneka gungumukani kutyochela pamalo paakugungumuka ŵandu wosope ni mum'bendeje Allah chikululuko, chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Bakara 2:200
Basi pati mmalisyisye ibada yenu (ya Hija) munkolangagani Allah yamwatiji pakwakolanga achatati ŵenu kapena kunkolanjisya nnope. Sano chilikati chaŵandu pana ŵakutiji: “Ambuje ŵetu! Tupani (chiilepe) pa duniya pano.” Ni nganakola ŵalakweo ku Akhera liunjili lililyose (lya yambone).
Bakara 2:201
Sano ŵane mwa jamanjao ni akutiji: “Ambuje ŵetu! Tupani yambone pa duniya pano, soni nkatupe yambone ku Akhera ni nkatuŵambasye ilagasyo ya Moto.
Bakara 2:202
Ŵele ŵanganyao ni ŵatachiŵa ŵana liunjili lya yaŵapanganyisye, sanotu Allah ni Jwachitema pakuŵalanjila.
Bakara 2:203
Ni munkolangagani Allah m’moŵa gakuŵalanjika (gagali moŵa gatatu panyuma pa lisiku lya idi ya mfungotatu), nambo jwachachelenje pa (gamba kutama) moŵa gaŵilipe (ni kuŵigulaga) chaŵe jwangali ulemwa, nombe jwachachelewele (pakumalisya moŵa ganagatatu) chaŵe soni jwangali ulemwa, kwa mundu jwachaŵe ni woga, ni mun'jogopani Allah, soni manyililani yanti ŵanganyammwe Kukwakwe chinchisonganganyisyidwa.
Bakara 2:204
Soni chilikati cha ŵandu pana ŵayikunsengwasyaga (mmwe Muhammadi ﷺ) yakuŵecheta yakwe pa umi wa duniya uno, ni akumpaga umboni Allah pa yaili mu ntima mwakwe, kutendaga jwalakwejo ni jwapundile nnope makani.
Bakara 2:205
Sano naga agalawiche (kutyochela kukwenu), niya jakwe jikuŵaga kupita nchiwatanganya pa chilambo nikonanga mmmela ni uŵelesi (wailango), nambo Allah jwangannonyela kuwatanganya.
Bakara 2:206
Soni naga asalilidwemo kuti: “Mun'jogope Allah.” Chibuli chikuntendekasyaga kupanganya ya sambi, basi Jahannama jichinkwana jwalakwejo, kaje kusakala nnope liuto lyagusama (lyalitandichile)!
Bakara 2:207
Soni chilikati cha ŵandu pana jwine jwaakusumisya ntima wakwe ligongo lyakusaka chinonyelo cha Allah, sano Allah ni Mpole kwa achikapolo Ŵakwe.
Bakara 2:208
E jenumanja ŵankulupilile! Jinjilani mu Usilamu wosope wene, ni ngasinkuyaga sajo sya shetani, chisimu jwalakwejo kukwenu aŵele mmagongo jwakuonechela palangulangu.
Bakara 2:209
Nambo naga ntelesye panyuma pakum’bichilila ilosyo yakuonechela palangulangu, basi manyililani yanti Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Bakara 2:210
Ana pana ine yaakwembecheya ŵanganyao pangaŵaga kwaichilila Allah m’miwulili ja mawunde, ni (kwaichilila soni) Malaika, nikulamulidwa chilamusi (chakonasika kwao)? Sano kwa Allah ni kwakuujila indu yosope.
Bakara 2:211
Mwawusyani ŵanache ŵa Israila kuti ana ilosyo ilingwa yatwapele yakuonechela palangulangu? Nambo jwachagalausye chindimba cha Allah panyuma pakum’bichilila (basi niyakwe), chisimutu Allah ni Jwaukali pakupeleka ipotesi.
Bakara 2:212
Usalalisidwe ku ŵandu ŵakanila umi wa duniya, soni niakwatendaga chipongwe ŵandu ŵakulupilile, nambo ŵandu ŵaŵele ali ni woga (wakun’jogopa Allah), chachiŵa pachanya pao lisiku lya Kiyama, sano Allah niakumpaga lisiki jwansachile lyangaŵalanjika.
Bakara 2:213
Ŵandu wosope ŵaliji nkutula umo (wa Usilamu kaneka ni ŵatandite kulekangana), sano Allah nijwatumisye mitume jakutagulila abali syakusengwasya ni ja kutetela, ni jwatulwisye pamo ni ŵanganyao itabu mwakuonaonape, kuti ajilanyichisye chilikati cha ŵandu mu ichindu yaŵalekangene pa yalakweyo, ni nganalekangana pa yalakweyo ikaŵeje ŵaŵapedwile itabuo, panyuma pakwaichilila ilosyo yakuonechela palangulangu, ligongo lya kutendelana litima chilikati chao, sano Allah ni jwajongolele aŵala ŵaŵakulupilile ku yakuona (isyesyene) mu ichindu yaŵalekangeneyo, mwa lisosa Lyakwe, sano Allah ni akun’jongolelaga jwansachile kwitala lyagoloka.
Bakara 2:214
Ana nkuganichisyaga yanti chinkajinjile ku Mbepo, kutendaga nkaniyim’bichilile (ilagasyo) yakulandana ni ya aŵala ŵaŵapite kala jenumanja nkanimpagwe? Kwakwayiyetu kulagasika ni kulwalika, ni ŵatetemesyedwe kusyene mpaka kwikana mwakuŵecheta Ntenga niŵandu ŵaŵakulupilile najo imo kuti: “Ana chikulupusyo cha Allah chichiiche chakachi?” Manyililani yanti chisimu chene chikulupusyo cha Allah chili duusi.
Bakara 2:215
Akum'busya (mmwe Muhammadi ﷺ) kuti ana nichichi chachatole? Jilani: “Yambone iliyose yachintole mwapani achinangolo ŵaŵili, ŵapaulongo, ŵawina, masikini ni jwapaulendo, sano chambone chilichose chachimpanganye, chisimu chalakwecho Allah akuchimanya chenene.”
Bakara 2:216
Kulamulidwe kukwenu jenumanja kuputa ngondo kutendaga jalakwejo jili jakuŵenjedwa kukwenu, nambotu komboleka kuchiŵenga chindu kutendaga chili chambone kukwenu, soni nikomboleka kuchinonyela chindu kutendaga chili chakusakala kukwenu, sano Allah ni jwaakumanyilila, nambo ŵanganyammwe ngankumanyilila.
Bakara 2:217
Akum'busya (mmwe Muhammadi ﷺ) ya myesi jakuchimbichika (kuti iliuli) kumenyana ngondo mwalakwemo? Jilani: “Kumenyana ngondo mwalakwemo uŵele ulemwa wekulungwa. Nambotu kwasiŵilila (ŵandu) ku dini ja Allah, ni kunkana Jwalakwejo, ni (kwakanya ŵandu) ku Nsikiti Wakuchimbichika (wa Maaka), ni kwakoposya achinsyene mwalakwemo uŵele ulemwa wekulungwa nnope kwa Allah, sano fitina (jakwawatanganyichisya ŵandu dini jao), jiŵele jakusakala nnope kumpunda kuulaga.” Ni ngaaleka kuŵa ali nkumputa ngondo mpakana ali ankopwesye mu dini jenu (ja Usilamu) naga ali apakombwele, nambo jwachakopoche mwa jawomanja kuleka dini jakwe ni kwikanila kuwa ali kafili, basi ŵele ŵanganyao masengo gao gajonasiche pa duniya pano ni ku Akhera kwakwe, soni ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
Bakara 2:218
Chisimu aŵala ŵakulupilile, ni aŵala ŵasamile ni kumenyana petala lya Allah, ŵele ŵanganyao ni ŵali ni chikulupi chakupata ukoto wa Allah, sano Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Bakara 2:219
Akum'busya (mmwe Muhammadi ﷺ) ya ukana ni juga.[22] Jilani: “Mu yalakwemo mwana ulemwa wekulungwa kwisa soni (ine) yakamuchisya ku ŵandu, nambo ulemwa wakweo uŵele wekulungwa nnope kupunda yakamuchisya yakweyo.” Soni niakum'busya kuti ana chichi chachatole? Jilani: “Chakupunda (pa yakulajila yenu).” Iyyoyopeyo niyakutiji Allah pakusalichisya kukwenu ma Ȃya (ga malamusi) kuti m'be ŵaganisya.
———
(2:22) Chilamusi cha aji Ȃyaji chakwamba ukana ni juga chafutiidwe ni Ȃya ja (5:90).
Bakara 2:220
(Mu ichindu ya) pa duniya ni ku Akhera. Soni niakum'busya ya ŵawina. Jilani: “Kwajilanyichisya ŵanganyao iŵele yambone, nambo naga n'di m'bwanganyichilene nao (mpaka iŵe yambonepe) ngati achalongo achimijenu, soni Allah akummanyilila nkuwatanganya ni nkwilanya, sano Allah angasache akankandapachisye (malamusi), chisimu Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.”
Bakara 2:221
Soni nkalombela (jenumanja Asilamu ŵachilume) achakongwe ŵagalagatila isanamu mpaka ali akulupilile, chisimu kapolo jwachikongwe jwakulupilila juŵele jwambone kumpunda (nnukosyo) jwagalagatila isanamu atamuno juli junnonyelesye. Nombe soni (Asilamu ŵachikongwe) nkaalombekasya ku achalume ŵagalagatila isanamu mpaka ali akulupilile, chisimu kapolo jwachilume jwakulupilila juŵele jwambone kumpunda (nnukosyo) jwagalagatila isanamu atamuno juli junnonyelesye. Ŵanganyao akuŵilanjila ku Moto, nambo Allah akuŵilanjila ku Mbepo ni chikululuko mwa lisosa Lyakwe, ni akusalichisyaga ma Ȃya Gakwe ku ŵandu kuti aŵe ŵakumbuchila.
Bakara 2:222
Soni akum'busya ya ulwele wa kuwesi. Jilani: “Walakweo uŵele usakwa wakuulasya, ni mwaŵambalani achimmasyeto pati ali kuwesi, soni ngasimwaŵandichila mpakana aswejele (pakumala kulwalako ni koga), sano pati aswejelemo, basi mwaichililani pamalo pakwe yatite pakunnamulila Allah, chisimu Allah jukwanonyela ŵakutenda toba nnope ni jukwanonyela soni ŵakuliswejesya.”
Bakara 2:223
Achimmasyeto ŵenuo aŵele migunda jenu, basi ni n'jiichilileje migunda jenujo yankuti kusaka,[23] soni lilongochesyani (yambone) mwachimisyene, ni mun'jogopeje Allah, soni manyililani yanti ŵanganyammwe chinchisimangana Najo, ni mwatagulilani ŵakulupilila abali jakusengwasya.
———
(2:23) Allah ŵalandenye achimmasyeto ni migunda ligongo ikasakopokagamo isogosi wauli uŵelesi. Basi mundu ankundisye kusimangana nao ŵankwakwe yakuti pakusaka bola gali malo gauŵelesi.
Bakara 2:224
Ngasinkutenda kulumbila kwenu lina lya Allah kuŵa chakunnekasya kutenda yaukoto ni yakun'jogopa Allah ni kwilanya chilikati cha ŵandu (naga n'di nnumbile kuti ngantenda yeleyo), sano Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:225
Allah ngasampa ilagasyo pakulumbila kwenu kwangali mate, nambo chachimpa ilagasyo pa yajitesile mitima jenu (pakulumbila mwakusimichisya), sano Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwakutulala nnope ntima.
Bakara 2:226
Kwa aŵala ŵakwalumbililaga achimmasyeto ŵao (kuti nganaŵa ŵakwayiye),[24] ajembecheye myesi ncheche, sano naga akuujila (pajele ndemaji), basi Allah chisimu chene ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
———
(2:24) (a) Al-îlâ‘ jigopolela kulumbila kwaakulumbilaga ŵalume kuti ngaagona nao ŵankwao kwandema jakwana myesi igala. (b) Akusimulila Nâfi‘ yanti: Ibn Umar رضى الله عنه jwaatiiji: “Naga ndema ja Al-îlâ‘ jimasile, nikuti ŵalume takomboleche kwaujila ŵankwao mwaumbone, kapena kwaleka ulombela mpela mwaalamulile Allah.” Ibn Umar رضى الله عنه jwajonjechesye kuti: “Sano naga ndema ja myesi ncheche jipitene, basi ŵalume ikusosekwa kuti ŵaleche ulombela ŵankwao. Nambo kuleka ulombela nganikuŵa kupatikene mpaka ŵalume asyene akalumukule maloŵe ganti: Nannesile ulombela.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4985).
Bakara 2:227
Nambo naga ali asimichisye kulekana ulombela, basi Allah chisimu chene ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:228
Soni achakongwe ŵalechedwe malombela ajembecheye (atame eda) ni kulitalichisya achimisyene (yakulombedwa) mpaka kuswejela kutatu (kwa ulwele wa kuwesi).Ni ngaikundisidwa kwa ŵele ŵanyao kusisa yagumbile Allah mu itumbo yao, naŵaga ŵanganyao akunkulupilila Allah ni Lisiku Lyambesi, sano achiŵammakwao akwete machili gakomboleka kwaujila mu jele ndemaji naga akusaka kwilana, ni akwete kutendeledwa achakongweo (ni achiŵammakwao) yakulandana ni yaakulamulidwa ŵanganyao kuti atende (kwa achalume ŵao) mwakwilanila (ni malamusi ga Dini), nambo kuti achalume akwete uchimbichimbi pa ŵanganyao (ŵalume ni ntwe weŵasa), sano Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Bakara 2:229
Maloŵe gakulekanila ulombela (ganti ŵalume nkuŵechetamo komboleka kuujila soni) gaŵechetedwe kaŵilipe, basi ni antamiche jwankongwejo mwakwilanila (ni malamusi ga Dini naga achim'bujilaga), kapena alekangane najo mwaumbone. Ni ngaikundisyidwa kukwenu kujigala chilichose mu ichindu yamwapele achakongweo, ikaŵeje naga ŵanaŵaŵilio (ŵalume ni ŵankwao) akogopa kuti ngakombola gosa mipingu ja Allah (gagali malamusi ga Allah gakwendechesya liŵasa), nambo naga nkogopa kuti ngakombola gosa mipingu ja Allah, basi chipaŵe pangali ulemwa kwa ŵaŵilio pa chindu chaliombolele nacho ŵakongweo (ŵakongwe chapeleche chipanje kwa ŵankwao kuti alechedwe, nombe ŵalume chapochele chipanjecho nikwaleka).[25] Jele ni mipingu ja Allah basi kasin'jigulukaga, sano ŵachaguluche mipingu ja Allah, ŵanganyao niŵali ŵakulitenda lupuso.
———
(2:25) (a) Kaleche ka ulombela kalakweka kakuŵilanjikwaga Al-Khul‘. Ŵakongwe akasaŵaŵendaga ŵankwao kuti ŵaleche ulombela pakuusya ŵakongweo chipanje chaŵapedwile pakulombedwa kapena chine mwa chipanjecho. Sano naga ŵalume akundile nikwaleka, basi kukasaŵaga kulekana kwangaujilana soni mpaka kalakala. (b) Akusimulila Ibn Abbâs رضى الله عنه yanti: Ŵankwao Thâbit bin Qais ŵaiche kwa Ntume ﷺ ni ŵatite: “E Ntenga jwa Allah! Une ngangun’gamba Thâbit kusakala kwa ndamo syakwe, kapena dini jakwe, nambo une pakuŵagapo nsilamu, ngangunonyelwa kuti nosye ndamo jangaŵa ja Usilamu (pakutama najo).” Ligongo lya gele maloŵego; Ntenga jwa Allahﷺŵam’busyisye jwankongwejo kuti: “Ana tim’busye litimbe lyaŵampele ŵankwenu (mpela Mahr)?” Jwalakwe jwatite: “Elo.” Kaneka Ntume ﷺ ŵansalile Thâbit kuti: “E Thabit! Pochelani litimbelyo, ni mwaleche kampepe.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4971).
Bakara 2:230
Nambo naga akwika mwakunneka jwankongwejo (pakum'bechetela maloŵe gakulekanila ulombela kaataatu), ngakuŵa kwakundisyidwa kwa ŵalumeo (kum'bujila) panyuma pakwe, mpaka ali alombedwe niŵalume ŵane (nombenao nichaikane mwakunneka). Sano naga ali annesilemo, basi paŵe pangali ulemwa pa ŵaŵiliŵala (ŵakongweo ni ŵankwao ŵandandaŵala) kuujilana naga akuona kuti chakombole gosa mipingu ja Allah. Sano jele ni mipingu ja Allah jaakuŵa ali nkujisalichisya ku ŵandu ŵakumanyilila.
Bakara 2:231
Sano pati mwalesile ulombela achimmasyeto ni akwanisye ndema jawo (jakutamila eda), mwatamikani mwakwilanila (ni malamusi ga Dini naga nchaujilaga), kapena lekanganani nao mwakwilanila (ni malamusi ga Dini soni), nambo ngasimwatamika mwa kwalagasya kuti n'gulucheje mipingu (pangakuya malamusi ga liŵasa), sano jwachaiche mwakutenda yele, nikuti amasile mwalitendele lupuso nsyene. Soni ma Ȃya ga Allah ngasin'gatendelaga chipongwe, ni kumbuchilani chindimba cha Allah chachili pa jenumanja ni yaŵatulwisye kukwenu ya m’chitabu (cha Qur’an), ni yalunda lwakusokoka (gagali mahadisi ga Ntume ﷺ) yaakum'bunda nayo. Ni mun'jogopani Allah soni manyililani yanti Allah chindu chilichose aŵele Jwaachimanya chenene.
Bakara 2:232
Sano pati mwalesile ulombela achimmasyeto niakwaniisye ndema jao (jakutamila eda), basi (jenumanja ŵakuchikongwe) nkasimwakanya ŵanganyao kulombedwa soni ni achalume ŵao naga ali apikanganene chilikati chao mwakwilanila (ni malamusi ga Dini), yalakweyi akuundidwa nayo mundu jwali nkunkulupilila Allah mwa jenumanja ni Lisiku Lyambesi, yalakweyi niyaili yambone nnope kukwenu ni ya kuswejelesya, sano Allah ni akumanyilila nambo ŵanganyammwe ngankumanyilila.
Bakara 2:233
Sano achamao ajonjesyeje ŵanache ŵao yaka iŵili yakwanila kwa jwakusaka kwanisya konjesya, ni liŵele lilamusi kwa atatigwe mwanache kwapa yakulya achamawowo ni kwawecha mwakwilanila (ni malamusi ga Dini), ntima wa jwalijose ukakanganisyidwa ikaŵeje yampaka ukombole. Akasalagasyidwa amao ligongo lya mwanagwao, nombe atati (akalagasidwa) ligongo lya mwanagwao, lilamusili lili yalumope soni kwa akuchengeta (mwanachejo atatigwe ali awile). Nambo naga ali asachile ŵanaŵaŵilio kunnekasya konga mwakunonyelwa kwao ni kupikanganana, basi chipaŵe pangali ulemwa pa ŵanganyao. Sano naga nsachile kwasosela ŵanache ŵenuo akonjesya ŵane (ŵangaŵaga achikulu ŵao), chipaŵe pangali ulemwa kukwenu naga n'di mwapele chimwakamulene kutola (pa konjesyako) mwakwilanila (ni malamusi ga Dini), ni mun'jogopeje Allah, soni manyililani yanti Allah ichindu yankutenda juŵele Jwakwiilolechesya.
Bakara 2:234
Sano ŵachaweje mwa jenumanja ni kulekaga achiŵammakwao, ajembecheye (achiŵammakwaowo ni kulitalichisya) achimisyene (yakulombedwa), mpaka myesi ncheche ni moŵa likumi, sano naga akwaniisye ndema jao (jakutamila eda), chipaŵe pangali ulemwa kukwenu mu ichindu yalitendele achimisyene (mpela kulisalalisya nikulilosya kwa akuwusya ulombela), nambo iŵeje mwakwilanila (ni malamusi ga Dini), sano Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwasimanya chenene.
Bakara 2:235
Soni chipaŵe pangali ulemwa kukwenu mu kulochesya kwenu yakusaka kwausya ulombela achimmasyetowo (nambo mwangali kulumukula, naga ndema jao ja eda nkanijimale), kapena n'di n'gambile kusisa m’mitima mwenu (yakwalomba pajichimala edapo), Allah akumanyilila yanti jemanja chinchakumbuchilape ŵanganyao, nambo ngasintaŵana nao chilanga mwaasili (cha kwalomba kutendaga eda nkanijimale) pangaŵaga kuŵecheta nao maloŵe gakwilanila (ni malamusi ga Dini).[26] Ni ngasinsimichisya kutaŵikanya ulombela mpaka ndema jajilembedwe (jakutamila eda jila) jiiche pantepa pakwe. Ni manyililani yanti Allah akumanyilila yaili m’mitima mwenu, mwanti mun'jogopani, ni manyililani soni yanti Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwakutulala nnope ntima.
———
(2:26) Mpela kwasalila maloŵe ganti: Nambo jwine jwakwe juli jwaapatile ŵammasyeto ŵati mpela mmwe kuŵa ŵankwakwe mpaka juŵe jwakusengwa kusyene.
Bakara 2:236
Chipaŵe pangali ulemwa kukwenu naga n'di mwalesile ulombela achimmasyeto nkanim’biche mwakwakwaya (gona ulombela), soni nkanimwamanyisye liunjili lyao lya mbiya syandowa, nambo mwasengwasyani pakwapa liŵale (mbiya syakulekanila), jwakupata chapeleche mwakulandana ni kupata kwakwe, nombe jwakulaga chapeleche mwakulandana ni kulaga kwakwe, liŵale lyakwilanila (ni malamusi ga Dini), lyeleli liŵele lilamusi kwa ŵakolosya.
Bakara 2:237
Nambo naga n'di mwalesile ulombela ŵanganyao nkanim’biche mwakwakwaya (gona ulombela) kutendaga n'di mwamanyisye liunjili lyao lyambiya syandowa, mwapani litika lya mbiya syamwakamulenesyo ni ikaŵeje (achakongweo) ali akululwiche (kuti: “Basi akamba chilichose.”) Kapena akululuche ajula jwachili chiundo cha ulombela mu nkono mwakwe (nkulombela, pakwalechela ŵakongwe mbiya syosope). Nambo naga nkukululuchilana, tiiŵe yakum'bandichisya ku woga (wakun'jogopa Allah). Ni ngasin'diŵalila kutendelana yambone chilikati chenu (ata n'di nkulekana), chisimu Allah ichindu yankutenda juŵele Jwakuilolechesya.
Bakara 2:238
Chengetani Swala syosope (pakusiswali mu ndema syakwe), makamaka Swala jachilikati,[27] soni jimagani pameso pa Allah mwa kulinandiya.
———
(2:27) Kusakala kwakumpita mundu swala ja Asr melemelepe: Akusimulila Ibn Umar رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Mundu jwajikumpitaga swala ja Asr (melemelepe), ikuŵaga nti chisawu an’jasiche achalongo achimijakwe, nambo soni mpela chin’jasiche chipanje chakwe.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 527).
Bakara 2:239
Sano naga n'di ni woga (mpela pa ngondo), chinkomboleche kuswali n'di nkwenda kapena n'di nkwesile chakwela,[28] nambo naga n'di pa ntunjelele, basi munkumbuchilani Allah (pakuswali) yatite pakun'jiganya yamwalekaga ngaimanya.
———
(2:28) (a) Kaswali kane ka Salât-ul-Khauf (swala ja woga): Akusimulila Swâlih Khawwât yakwayana ni aŵala ŵaŵaswasile nao swala ja woga jajaswalidwe pa ngondo ja Dhat-ur-Riqâ‘ pamo ni Ntenga jwa Allah ﷺ. Likuga limo lyajimi nsela munyuma mwakwe, sano likuga line nilyajimi mwakulolegana ni amagongo. Basi Ntume ﷺ jwaaliswalisye likuga lyalyaliji najo lila Rak‘ah jimpepe, ni jwagambile kwima (kundanda kwa Rak‘ah jaŵili), sano likuga lila nilyamalisyisye swala jao achimisyenepe, kaneko nilyatyosile nikuja kwima mwakulolegana ni amagongo. Kaneka nilyayiche likuga line lila. Jwalakwe (Ntume ﷺ) ni jwaswasile Rak‘ah jakwe jaŵili jajasigele jila pamo ni ŵanganyao. Kaneka nijwagambile kutama mpaka ŵanganyao ŵamalisyisye Rak‘ah jao jaŵili achimisyenepe. Kaneka jwalakwe ni jwamalisyisye swala jakwe pakutola salamu ni ŵanganyao. (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3901). (b) Nnole Ȃya ja (4:102).
Bakara 2:240
Sano ŵachaweje mwa jenumanja ni kulekaga achiŵammakwao, aleche wasiya wakwamba achiŵammakwaowo wanti apedwe ichindu yakwakamuchisya yakwana chaka chantundu mwangali koposyedwa (mmajumba ga achiŵammakwao), nambo naga akukopoka (achimisyene), chipaŵe pangali ulemwa kukwenu mu ichindu yalitendele achimisyene yakwilanila (ni malamusi ga Dini), sano Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Bakara 2:241
Sano achakongwe ŵaakulechedwa ulombela, apedwe liŵale lyakwasengwasya lyakwilanila (ni malamusi ga Dini), lyeleli liŵele lilamusi kwa ŵaoga (wakun'jogopa Allah).
Bakara 2:242
Iyyoyopeyo niyakutiji Allah pakusalichisya kukwenu ma Ȃya Gakwe kuti m'be ni lunda.
Bakara 2:243
Ana nganinyyimanya ya aŵala ŵanya ŵana kopokanganaga m’majumba mwao ali masausande sausande pakogopa kuwa? Sano Allah niŵasalile kuti: “Wani!” Kaneka ni ŵasyusisye (kuti amanyilile yanti chiwa changatilika). Chisimu Allah ni Nsyene umbone wakwatendela ŵandu, nambo ŵandu ŵajinji ŵangatogolela.
Bakara 2:244
Ni putani ngondo petala lya Allah, soni manyililani yanti Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:245
Ana ni nduni jwachankongosye Allah ngongole jambone (pakupeleka chipanje chakwe petala lya Allah), kuti ajijonjechesye kwa jwalakwejo ni yakonjechesya yejinji? Sano Allah ni akuumbataga (magasa pakupeleka mwakunusila), soni ni akusapangulaga (magasago pakupeleka mwakutupiya), soni Kukwakwe chinchiuchisidwa.
Bakara 2:246
Ana nganinyyimanya ya achakulungwakulungwa mu ŵanache ŵa Israila panyuma pa (kuwa) Musa, katema kaŵansalile Ntume jwao (jwali Samuyele) kuti: “Ntusagulile nchimwene kuti tupute ngondo petala lya Allah?” Jwalakwe ŵatite: “Mwinetu ŵanganyammwe ngaŵa nkuputa ngondojo pati jilamulidwe kukwenu.” Ŵanganyao ŵatite: “Chantiuli tukaputa ngondo petala lya Allah kutendaga tukoposyedwe mmajumba mwetu, ni ŵanache ŵetu (akamwilwe ni amagongo)?” Nambo ndema jakwalamulidwe kwa jamanjao kuputa ngondo ŵagalawiche ikaŵeje ŵannono mwa ŵanganyao, sano Allah ni jwaakwamanya chenene ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:247
Sano ntume jwao ŵasalile kuti: “Chisimu Allah ansagulile Twaluta (Sawelo) kuŵa nchimwene.” Ŵanganyao ŵatite: “Chawale chantiuli jwalakwe uchimwene wakutulamulila uwwe, kutendaga uwwejo niŵatuli ŵakuŵajilwa ni uchimwene kumpunda jwalakwe, soni nganapedwa chipanje chejinji?” Jwalakwe jwatite: “Chisimu Allah ansagwile jwalakwejo mwa jemanja ni an'jonjechesye kusapanguka mu umanyilisi ni chilu, sano Allah akasam'bwechaga uchimwene Wakwe jwansachile, soni Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.”
Bakara 2:248
Soni ntume jwaojo ŵasalile kuti: “Chisimu chimanyilo cha uchimwene wakwe nikum’bichilila kwa libokosi lyalili nkati mwakwe mwana kutulala kwakuumila kwa M'mbuje gwenu, ni sigasiga syanakusilekaga ŵandu ŵa Musa ni ŵandu ŵa Haruna, (chilim’bichilile libokosilyo) ali alitwichile Achimalaika, chisimu mu yalakweyo mwana chimanyilo kukwenu naga jenumanja n'di ŵakulupilila (kusyene).”
Bakara 2:249
Sano katema kajwaŵigwile Twalutu pamo ni asilikali, jwatite: “Chisimu Allah tan'dinje ni lusulo, basi jwachaikane mwakumwa mwalakwemo nikuti nganaŵa none (akasanguya), nambo jwachatende ngagapasya chisimu chene jwele nijwachaŵe none, ikaŵeje jwachagambe kuteka kampepe ni ligasa lyakwe (ni kumwa nombenajo tuli umo).” Niŵamwele mwalakwemo ikaŵeje ŵannono mwa ŵanganyao. Sano katema ka jwalujombweche (lusulo lula) jwalakwe ni ŵandu ŵaŵakulupilile najo imo, ŵanganyao ŵatite: “Ŵangali machili uwwe lelo gakunkombolela Jaluta (Goliyati) ni asilikali ŵakwe.” Nambo ŵandu ŵaŵaliji ni chikulupi chakusimangana ni Allah ŵatite: “Ana makuga galingwa gakunandipilwa gagaamalene nago makuga gapawinji mu lisosa lya Allah! Sano Allah ali pamo ni akupilila.”
Bakara 2:250
Sano katema kaŵasimangene najo Jaluta ni asilikali ŵakwe, (asilikali ŵa Twalutu) ŵatite: “E Ambuje ŵetu! Tupungulilani uwwe kupilila, soni n'galimbanganye makawu getu ni ntukulupusye ku ŵandu achimakafili.”
Bakara 2:251
Basi ni ŵapwilingenye mu lisosa lya Allah, mwanti Daudi jwauleje Jaluta, sano Allah niŵampele (Daudijo) uchimwene ni lunda lwakusokoka (utume), niŵan'jiganyisye iliyose yaŵasachile. Soni kungaŵaga Allah kwatuta ŵandu (amagongo) kupitila mwa ŵandu ŵane (mpela asilikali), chilambo chingawatanganyiche, nambo kuti Allah ni Nsyene umbone wakwiitendela iwumbe yosope.
Bakara 2:252
Gele ni ma Ȃya ga Allah gatukunsoomela mwakuonaonape, soni mmwejo (Muhammadi ﷺ) n'di jumpepe mwa Achimitenga.
Bakara 2:253
Ŵele Achimitengao twalekangenye pakwapa uchimbichimbi ŵane kwapunda ŵane. Ŵane mwa jamanjao Allah ŵaŵechetekasisye, niŵanyakulile ŵane mwa jamanjao uchimbichimbi (wao). Soni Isa mwanache jwa Maryam twampele isimosimo yakuonechela ni twan'dimbangenye ni Nsimu Ŵeswela (Jibulilu), sano Allah angasache nga nganamenyana aŵala ŵaŵaiche munyuma mwao panyuma pakwaichilila ilosyo yakuonechela palangulangu, nambo kuti ŵalekangene, mwanti ŵane mwa jamanjao ŵakulupilile ŵane soni mwa ŵanganyao ŵakanile, sano Allah angasache nga nganamenyana, nambo kuti Allah akasatendaga yaakusaka.
Bakara 2:254
E jenumanja ŵankulupilile! Tolani mu ichindu yatumpele nkaniliiche Lisiku lyangali kusuma (chaalikulupuchisya) mu lyele Lisikulyo, atamuno usyoŵe ni chondechonde (ngaŵa nkukamuchisya), sanotu makafili niŵali ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:255
Allah pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo. Jwaumi wandamo, Jwachiimilecho (pakuchengeta iwumbe Yakwe). Jwangampata gwesela atamuno lugono. Iŵele Yakwe Jwalakwejo yosope yaili kumawunde ni yaili petaka. Ana nduni jwampaka akombole kuchondelela Kukwakwe pangaŵaga mu lisosa Lyakwe? Jukumanyilila ya paujo pao ni ya panyuma pao. Sano ŵanganyao ngaŵa nkuchisyungula (kwaachimanya chenene) chilichose mu ya umanyilisi Wakwe ikaŵeje chasachile. Chitengu Chakwe cha uchimbichimbi chitenjele kumawunde ni petaka. Ni jwangansitopela kuichengeta yalakweyo. Soni Jwalakwe ni Jwapenani kusyene, Jwakuchimbichika nnope.[29]
———
(2:29) (a) Jele Ȃyaji jikuŵilanjikwa kuti Ȃyat-ul-Kursî. Jiŵele Ȃya jakusosekwa nnope kujisooma kundaŵi ni kwigulo kuti Allah aŵeje ali nkukugosa ndema ni katema. (b) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allahﷺjwambele ulinda wakulindilila Zakât ja mu Ramadân. Kaneka jwine jwakwe jwayiche ni kutanda kwiŵa yakulya. Une nankamwile ni natite: “Tinan’jawusye kwa Ntenga jwa Allah ﷺ.” Kaneka Abu Hurairah رضى الله عنه ŵasimulile abali josope ni ŵatite: Mundu jula jwasalile une kuti: (“Chonde nkanjawusya kwa Ntenga jwa Allah ﷺ, tinansalile maloŵe gannono, nigalakwego Allah tankamuchisyeje.) Pati mpite kugona nsoomeje Ȃyat-ul-Kursî, nkutenda iyyoyomo tipaŵeje pana nkugosa jwakuumila kwa Allah jwataŵeje ali nkun’gosa chilo chosope, nambo soni shetani nganijuŵa jukombwele kum’bandichila mmwejo mpaka kumasikusiku.” Sano Ntume ﷺ ndema jajwajipikene nganiji jwasalile une kuti: “Jwalakwe (juŵam’bichilile chilojo) ansalile yakuona namuno kuti juli jwaunami. Jwalakwejotu jwaliji shetani.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3101).
Bakara 2:256
Pangali kanganichisyana mu Dini. Pamasile pachimanyukwiche chongoko pakulekangana ni kusokonechela, basi jwachankane shetani ni kunkulupilila Allah nikuti pamasile paakamulisye nkonjo wakulimbangana wauli wangatemeka. Sano Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:257
Allah ni Nkwaagosa ŵandu ŵakulupilile, akwakoposyaga m’chipi nikwajinjisya mwilanguka, nambo ŵandu ŵakanile akwagosa ŵao ni shetani, akwakoposyaga mwilanguka ni kwajinjisya nchipi, ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
Bakara 2:258
Ana nganinyyimanya ya ajula jwana kutataŵanaga ni Ibrahima pa ya Ambujegwe, ligongo lyanti Allah ŵampele uchimwene? Pandema jaŵaŵechete Ibrahima kuti: “Ambuje ŵangu ni ŵaakupelekaga umi ni chiwa,” (Anamuruda) ŵatite: “Une none ngupelekaga umi ni chiwa.” Ibrahima jwatite: “Chisimu Allah ni jwaakwikaga nalyo lyuŵa kuumila ku ngopoko, sano mmwe m'biche nalyo kuumila ku ngapililo, basi niŵanjendengele ajula jwaŵakanile (kusoŵa yakuŵecheta), sano Allah jwangaŵa nkwajongola ŵandu ŵakulitenda lupuso.
Bakara 2:259
Kapena mpela ajula jwana kuupitaga musi uli ugumuchile (mapupa gakwe) pa misakasa jakwe. Jwalakwe jwatite: “Ana Allah chachiujimusya chantiuli walakwewu panyuma pakuwa kwakwe?” Basi Allah niŵampele chiwa yaka yakwana lichila, kaneka niŵansyusisye, niŵam’busisye kuti: “Nnonjele ndema jantiuli (n'di chiwile)?” Jwalakwe jwatite: “Nonjele usiku umo kapena chipande cha usiku.” (Allah) jwatite: “Nambo nnonjele yaka yakwana lichila, sano ilolani yakulya yenu ni yakumwa yenu, nganiijonasika (nganiichesuka), soni jilolani mbunda (bulu) jenu (jajili maupaupape), ni (tunsyusisye) kuti tum'biiche kuŵa chilosyo kwa ŵandu, soni galolani maupa (ga mbunda jenujo) yatujile pakugasyusya kaneka ni kugawecha minowu.” Basi katema kayamanyukwiche kukwakwe, jwatite: “(Sano) ngumanyilila yanti Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.”
Bakara 2:260
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵechete Ibrahima kuti: “E Ambuje ŵangu! Munosyani yachinchiti pakwasyusya ŵawe.” (Allah) jwatite: “Ana nganinkulupililepe?” Jwalakwe jwatite: “Ngaŵa (kuti nganingulupilile), nambo kuti utamilichiche ntima wangu.” (Allah) jwatite: “Basi jigalani ijuni ncheche ni nyyisonganganye kukwenu mpaka nyyisyoŵele chenene, (kaneka ni nyyikatanyekatanye ni kuiwanganya iŵalo yakwe), kaneka ni nkaŵiche petumbi lililyose liwunjili lya yalakweyo, kumala pele ni nyyiŵilanje chiyim’bichilile mwakangamala, soni manyililani yanti Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.”
Bakara 2:261
Chilandanyo cha aŵala ŵaakutolaga ipanje yao petala lya Allah, chili chisawu lusongolo lumpepe lwalukopwesye masache nsano nagaŵili, mwisache lililyose nikuŵa mwana songolo syakwana lichila, Allah ni akun'jonjechesyaga jwansachile, soni Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:262
Ŵandu ŵaakutola ipanje yao petala lya Allah, soni ni ngaakukuyichisya pa yaatosileyo kuumba kapena kupeleka ilagasyo, akwete kupata malipilo gao kwa M’mbuje gwao, soni ngasaja kuŵa niwoga, ngasaja kuŵa soni ŵakudandaula.
Bakara 2:263
Maloŵe gambone ni kululuka, ili chenene kumpunda sadaka jaakuyichisya ilagasyo, sano Allah ni Jwakupata kwejinji, Jwakutulala nnope ntima.
Bakara 2:264
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasin'jonangaga sadaka syenu paakuumba ni kupeleka ilagasyo, mpela ajula jwaakutola chipanje chakwe mwakulilochesya ku ŵandu, ni ngaakunkulupilila Allah ni Lisiku Lyambesi. Sano chilandanyo chakwe chili chisawu lwala lwaluli lwana litaka pachanya pakwe, nikumputila wula jejinji (nikutyosya litaka lyosopelila) nikupaleka pali mbee! Ngasakombola kupata chilichose mu yaŵapanganyisye. Sano Allah ngaakwajongolaga ŵandu makafili.
Bakara 2:265
Sano chilandanyo cha ŵandu ŵaakutolaga ipanje yao pakusachilila chinonyelo cha Allah, ni kusimichisya kwakutyochela m’mitima mwao (kuti Allah chachalipila), chili chisawu n'gunda wauli pa chiŵata chakunyakuchila nikumputila wula jejinji nikoposya isogosi yakwe mwa chitupyo chakusogola kaŵili, nambo naga ngamputila wula jejinji, nikuti jamawawa (jikunkwanagape nikusogola mujikusogolelaga migunda jine). Sano Allah ichindu yankutenda aŵele Jwakuilolechesya.
Bakara 2:266
Ana mpaka anonyelwe jumo mwa jenumanja kola n'gunda wa itela ya tende ni zabibu wasikujilima cha pasi pakwe sulo, akwete jwalakwejo mwelemo isogosi yantundu uliwose, nikumpata uchekulu ali akwete ŵanache ŵangalikombolela, nikumpata n'gundao chimbunga chana moto nikutinika (mpaka ayinonyele yele)? Iyyoyopeyo niyakutiji Allah pakusalichisya kukwenu ma Ȃya kuti m'be ŵakuchetelela.[30]
———
(2:30) Umar رضى الله عنه ŵatite: “Achi ni chilandanyo cha mundu jwakusichila jwaakupanganyaga masengo mwa kun’jitika Allah. Kaneka Allah ni akuntumichisyaga shetani, ni kutanda kutenda yasambi mpaka yambone yakwe yosope ila kumala kwasika. (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4264).
Bakara 2:267
E jenumanja ŵankulupilile! Tolani mu yambone yampatile ni yatunkopochesye kuumila mwitaka, ni ngasinsachililaga kutola chakusakala kutendaga jenumanja nganim'ba nchipochele (chanti iyyoyocho pati nchipedwaga) ikaŵeje mwaachikupilila (ni kupochelela kusoni. Ana Allah ni mpaka apochele chakusakalacho?) Soni manyililani yanti Allah ni Jwakupata kwejinji, Jwakulapilidwa kusyesyene.
Bakara 2:268
Shetani akun'jogoyechesyaga kulaga ni akunnamulaga yakunyalaya (mpela ubayili), sano Allah ni akutaŵana namwe ya chikululuko chakuumila Kukwakwe ni umbone (naga nchitolaga), sano Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.
Bakara 2:269
Akumpaga lunda lwakusokoka jwansachile, sano jwapedwile lunda lwakusokoka, nikuti pamasile papedwile yambone yejinji, ni pangali ŵaakukumbuchilaga (ni kwakamuchisya kumbuchilako), ikaŵeje ŵandu ŵakwete lunda.
Bakara 2:270
Soni chilichose chachintole kapena nasili jilijose jachintaŵe, chisimu chene Allah chaimanye, soni ŵandu ŵalupuso ngasakola ŵakwakulupusya.
Bakara 2:271
Naga sadaka syenu nkusilosya pakutola chisiŵe syambone, nambo naga nsitole mwakusisa nikwapaga ŵakulaga, basi yele niyachiiŵe yambone nnope kukwenu, soni chansimachisye yakusakala yenu, sano Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwasimanya chenene.
Bakara 2:272
Nganigaŵa masengo genu kwajongola ŵanganyao, nambo kuti Allah ni jwaakun’jongolaga jwansachile. Sano mu chambone chilichose chachintole basi (ukoto wakwe) wenu mwachimisyene, ni ngankutolaga ikaŵeje pakusachilila Ngope ja Allah, sano mu chambone chilichose chachintole, chichilipidwa kukwenu mwakwanila, soni ŵanganyammwe ngasin'ja kutendedwa lupuso.
Bakara 2:273
(Sadakasyo sipelechedwe) ku ŵakulaga ŵasiŵilidwe petala lya Allah, ŵangaŵa nkombola kwenda pa chilambo (kupita nchiliisosela lisiki). N'jinga (jwangamanya mwaŵelele) akwaganichisyaga kuti ŵakuliipatila ligongo lyakuliisiŵilila (kuŵenda). Mpaka mwamanyilile (kuti ŵakulaga) ni imanyilo yao. Ngakwaŵendaga ŵandu mwakwekweteka. Soni chambone chilichose chachintole, chisimu chalakwecho Allah akuchimanya chenene.
Bakara 2:274
Ŵandu ŵaakutolaga ipanje yao chilo ni muusi, mwakusisa ni mwakuonechela, nikuti akwete kupata malipilo gao kwa M’mbuje gwao, soni ngasaja kuŵa niwoga, ngasaja kuŵa soni ŵakudandaula.
Bakara 2:275
Ŵandu ŵaakulya (chipanje cha) katapila,[31] ngasajima (pakutyochela m’malembe mwao), ikaŵeje yakutiji pakwima mundu jwagakumputaga masoka gachishetani nikuntendekasya mangwengwe, yalakweyo ni ligongo lyanti ŵanganyao akutiji: “Chisimu kusumana kukulandanaga ni katapila.” Kutendaga Allah akundisye kusumana ni akanyisye katapila. Sano jwachim’biiche chamuko chakutyochela kwa M’mbujegwe (chakun'jamuka ya katapila) nikuleka (katapilajo), basi yayapite kala chiiŵe yakwe (ngaawusya chipanje chakatapila jakalakala), mwanti nganya jakwe jikaŵe kwa Allah (ni jwachakamanyilile yakutenda najo), nambo ŵachaujile (soni ku katapila), basi ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
———
(2:31) (a) Ribâ (katapila) jili patundu paŵili: (1) Ribâ An-Nasî’a (katapila ja pakongosyana kuti nkukongola tawusye yejinji kupunda yaŵakongwele), mpela kunkongosya mundu mbiya likumi kuti takuwuchisye mbiya likumi kwisa nsano. (2) Ribâ Al-Fadl (katapila ja pakutindanya ichindu yantundu umpepe mwakutupiya ine, ligongo lyakulekangana kwakupali kuti ine yangalondeka ine yambone), mpela kutindanya misaku jiŵili ja ntesa wambwawa ni nsaku umo wa ntesa wakulama. (b) Akusimulila Abu Sa‘îd Al-khudrî رضى الله عنه yanti: Katema kane Bilâl رضى الله عنه ŵayiche najo tende jwa Barn (ntundu wa tende jwambone nnope) kwa Ntume ﷺ, basi Ntume ﷺ ni jwam’busyisye kuti: “Kwapi nyyijigele ayi?” Bilâl رضى الله عنه ŵajanjile kuti: “Twakwete tende jwangalondeka, ni ndindenye mbisi siŵili sya jwalakwejo ni mbisi jimo ja tende jwa Barn, kuti tumpe Ntume ﷺ alye.” Pajele ndemajo Ntume ﷺ jwatite: “Jogopani! Jogopani! Jele ni katapilajo! Jele nikatapilajo! Ngasintendaga iyyo. Nambo naga kusakaga kusuma (tende jwambone), basi nsumisyeje tende jwangalondekajo ni mbiya, kaneko ni kusuma tende jwambone ni mbiyasyo. (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 2188).
Bakara 2:276
Allah akasatyosyaga upile (pachipanje cha) katapila ni akasasijonjechesyaga upile sadaka, sano Allah jwangannonyela kafili jwalijose jwasambi syejinji.
Bakara 2:277
Chisimu ŵandu ŵakulupilile ni kutendaga yambone, ni kwimikaga Swala mwakolosya, ni kutolaga Zaka, akwete kupata malipilo gao kwa M’mbuje gwao, soni ngasaja kuŵa niwoga, ngasaja kuŵa soni ŵakudandaula.
Bakara 2:278
E jenumanja ŵankulupilile! Mun'jogopani Allah ni nneche yayasigalile mu katapila naga n'di ŵakulupilila (kusyene).
Bakara 2:279
Nambo naga ngankutenda (yakuleka katapilayo), manyililani kusyene ya (kuŵa pa) ngondo jakutyochela kwa Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ, nambo naga ntende toba nikuti itepo ya ipanje yenu chiiŵe yenu. Ngasintenda lupuso (pakuŵilasya yakupunda pa chitepo cha chipanje chenu), nambo soni nkatendedwa lupuso (pakum'buchisya yakunandipila pa chitepocho).
Bakara 2:280
Sano naga (nkukongola) inkanganiiche, basi (nkukongosya) an'jembechele mpakana chiyin'jepepalile, nambo naga nkujisyusya (ngongolejo) kuŵa sadaka chiiŵe yambone kukwenu naga n'di ŵakumanyilila.
Bakara 2:281
Ni lijogopani Lisiku lyakum'buchisya ŵanganyammwe kwa Allah, kaneka mundu jwalijose chachilipidwa mwakwanila pa yaŵapanganyisye soni ŵanyao ngasaja kutendedwa lupuso.
Bakara 2:282
E jenumanja ŵankulupilile! Naga n'di nkukongosyana ngongole jakuusya pandema jekolanjidwe, basi jilembani. Ni alembe nkulemba chilikati chenu mwakulungamika. Sano nkulemba ngasakana kulemba mpela yatite pakun'jiganya Allah, alembepe basi. Soni alembesyeje jwajili kukwakwe ngongolejo (nkukongola), ni an'jogope Allah M’mbujegwe, soni akapungusya chilichose mu ngongolejo. Sano naga jwajili kukwakwe ngongolejo (nkukongola) juli jwawwawate (jwangakombola kwendesya chipanje ligongo lya ulyakasi), kapena jwangali machili (gakulembechesya mpela mwanache), kapena ngakukombola kulembesya nsyene (ligongo lya chimeme kapena ujinga), basi annembechesye nkunchengeta jwakwe mwakulungamika. Soni soselani mboni siŵili mwa achalume ŵenu (syakuŵichila umboni ngongolejo). Nambo naga nganaŵa (apatikene) achalume ŵaŵili, ni aŵe jwannume jumo ni achakongwe ŵaŵili mwa ŵankasamwakundaga kuŵa mboni, kutendela kuti naga jumo jwao (mwa achakongweo) juli juliŵalile, jwinejo chankumbusye n'jakwejo. Soni mboni sikakana pati siŵilanjidwemo. Ni ngasimpela kujilemba (ngongolejo mwachijiŵele), jamwana kapena jekulungwa kwikanila ndema jakwe (jakuuchisya). Yele (yakulemba ngongoleyo) niyayili yakulungamika nnope kwa Allah soni yakulimbanganya umboni ni yakuŵandichila kuntendekasya kuti nkakaichila, ikaŵeje naga gali malonda ga pameso gankusumana chilikati chenu ni chipaŵe pangali ulemwa kukwenu naga ngankugalemba, nambo sosani ŵakutendela umboni ndema jankusumana. Nambotu akalagasyidwa nkulemba kapena nkuŵichila umboni, nambo naga ntende (yele yakwalagasyayo) kwele nichikuŵe kunyosya kwenu (kwakunnyosya Allah). Ni mun'jogopani Allah, soni Allah akun'jiganya ŵanganyammwe, soni Allah chindu chilichose aŵele Jwaachimanya chenene.
Bakara 2:283
Sano naga n'di pa ulendo ni nganimumpata nkulemba, basi paŵe pana pinyolo jakupocheledwa (ni nkukongosya), nambo naga ŵane (akukongosya) mwa jenumanja ŵakulupilile ŵane (akukongola pakwakongosya mwangalajila pinyolo), basi jwakongosyedwejo awuchisye ngongole jakwejo, soni an'jogope Allah M’mbujegwe. Ni ngasinsisa umboni, sano jwachausise (umbonio), chisimu jwalakwejo chiuŵe wasambi ntima wakwe, sonitu Allah ichindu yankutenda aŵele Jwaimanya chenene.
Bakara 2:284
Yosope yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, ni kanga chinyyilochesye papaswela yaili m’mitima mwenu kapena chinyyisise Allah chachim'balanga nayope, ni chachinkululuchila jwansachile ni kumpa ilagasyo jwansachile. Sano Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Bakara 2:285
Ntenga ﷺ jukulupilile yayitulusyidwe kukwakwe kuumila kwa M’mbujegwe, iyyoyopeyo soni ŵakulupilila. Jwalijose mwa jamanjao ankulupilile Allah, Malaika Gakwe, Itabu Yakwe ni Achimitenga Ŵakwe. (Akutiji): “Ngatukulekanganya chilikati cha jumpepe mwa Achimitenga Ŵakwe (wosope tukwakulupililaga).” Soni ni akutiji: “Tupikene soni tukundile, (tukuŵenda) chikululuko Chenu (Mmwe) Ambuje ŵetu! Soni Kukwenu pe ni kwakuujila.”
Bakara 2:286
Allah jwangankanganika mundu (kutenda) ikaŵeje yampaka ayikombole, chakalipidwe pa yambone yaŵapanganyisye ni chakapedwe ipotesi pa yakusakala yaŵapanganyisye. “Ambuje ŵetu! Ngasintupa ipotesi pati tuliŵalilemo kapena kulemwa. Ambuje ŵetu! Ngasintutwika uwwe nsigo (wamalamusi) yamwatite pakwatwika ŵakala ŵetu (Ayuda ni Akilisito). Ambuje ŵetu! Ngasintutwika uwwe yanganitukola nayo machili (ganti nikuikwanisya).Ni tusimachisyani (sambi syetu), soni tukululuchilani (ilemwa yetu), tutendelani soni chanasa, Mmwejo ni Nkutugosa jwetu, basi tukulupusyani ku ŵandu makafili.”[32]
———
(2:32) Kusosekwa kwa ma Ȃya gaŵili gambesi ga mu Sȗrat Al-Baqarah: Akusimulila Abu Mas‘ȗd Al-Badri رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Jwalijose jwatasoome ma Ȃya gaŵili gambesi ga mu Sȗrat Al-Baqarah chilo, tigankwanile (kun’gosa).” Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3786). [1] (3:1) Asi harufusi ni chimpepe mu isimosimo ya Qur’an. Ni pangali jwine jwaakumanyilila mate gakwe ikaŵeje Allah pe basi.
Âl-i İmran 3:1
Alif - Lam – Mim.[1]
———
(3:1) Asi harufusi ni chimpepe mu isimosimo ya Qur’an. Ni pangali jwine jwaakumanyilila mate gakwe ikaŵeje Allah pe basi.
Âl-i İmran 3:2
Allah pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo. Jwaumi wandamo, Jwachiimilecho (pakuchengeta iwumbe Yakwe).
Âl-i İmran 3:3
Antuluchiisye mmwejo Chitabu mwakuonaonape, chachikwitichisya yayaliji paujo pakwe, niŵatulwisye soni Taurat ni Injil.
Âl-i İmran 3:4
(Ŵaitulwisye) kala kuti iŵe (itabuyo) chongolo kwa ŵandu, ni ŵatulwisye soni chilekanganyo (chachikulekanganya chilikati cha yakuona ni yaunami jajili Qur’an). Chisimu ŵandu ŵakanile ma Ȃya ga Allah akwete kupata ilagasyo yaukali nnope, sano Allah ni Jwamachili gakupunda, Nkuusya mbusyo syakupoteka kusyene.
Âl-i İmran 3:5
Chisimu kwa Allah ngachikasasisika chindu chilichose chapasi ni kwinani.
Âl-i İmran 3:6
Jwalakwe ni Ajula jwaakumpanjilaga kaoneche kenu n'di n’nyitumbo yaakutiji pakusaka (kuti m'be ŵalume kapena ŵakongwe, ŵaswela kapena ŵapiliu, ŵalewu kapena ŵajipi, ŵakwimbala kapena ŵachilenje). Pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo, Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Âl-i İmran 3:7
Jwalakwe ni Ajula jwantuluchiisye chitabu (cha Qur’ani), mwalakwemo mwana ma Ȃya gakupikanika chenene, gele ni chitepo chachitabu (mugagonile malamusi), nambo (ma Ȃya) gane gangamanyika mate gakwe gasyesyene (mpela kundanda kwa sura sine), sano ŵandu ŵamuli m’mitima mwao mwana kupombotala (kwakuleka yakuona), ni akugakuyaga (ma Ȃya) gangamanyika mate gakwego, pakusachilila fitina (jakwawatanganyichisya ŵandu nganisyo) ni kusachilila kumanyilila mate gakwe gasyesyene. Nipangali ŵaakumanyililaga mate gakwe chenene ikaŵeje Allah. Sano ŵatiŵiile mu umanyilisi akuŵechetaga kuti: “Tujikulupilile (Qur’aniji), josope jene jityochele kwa M’mbuje gwetu (Allah). Ni pangali ŵaakukumbuchilaga (ni kwakamuchisya kumbuchilako), ikaŵeje ŵandu ŵaakwete lunda.”
Âl-i İmran 3:8
(Ŵatiŵiile mu umanyilisio akasatiji): “Ambuje ŵetu! Ngasin'jipombotasya mitima jetu panyuma pakutujongola, tupani ukoto wakuumila Kukwenu, chisimu Mmwejo ni ŵan'di Ŵakupeleka kwannope.”
Âl-i İmran 3:9
“Ambuje ŵetu! Chisimutu Mmwe ni Nkwasonganganya ŵandu pa Lisiku lyangali kaichila ya lyalakwelyo, chisimu Allah jwangakasa chilanga.”
Âl-i İmran 3:10
Chisimu ŵandu ŵakanile, ngasichija kwakamuchisya chipanje chao atamose ŵanache ŵao chilichose mu (ipotesi) yakuumila kwa Allah, soni ŵanganyao ni sasu sya ku Moto.
Âl-i İmran 3:11
(Nyendele ja makafili galeloga jili) chisawu nyendele ja ŵandu ŵa Firiauna ni aŵala ŵapaujo pao, ŵakaaniile imanyilo Yetu, basi Allah ŵaakwembekenye ligongo lya sambi syao, sano Allah ni Jwaukali pakupeleka ipotesi.
Âl-i İmran 3:12
Mwatagulilani aŵala ŵakanile kuti: “Pangakaŵapa chinkomboledwe (pa ngondo), ni chinchisonganganyisidwa wa ku Jahannama, kaje kusakala liuto lyagusama (lyan'ditandichile)!”
Âl-i İmran 3:13
Yakuonaonape, kwaliji kwana kukwenu chimanyilo (cha chikulupusyo cha Allah) m’mikutula jiŵili jajasimangene (pa ngondo ja Badri), nkutula ŵine waputaga ngondo petala lya Allah sano wineo waliji wachikafili, (makafiligo) galiji nkwaona (Asilamuo kuti ali ŵajinji) pakulandanya ni muŵaŵelele ŵanganyao winji wakaŵili pa kulola kwameso (kutendaga nambo Asilamuo ali ŵapanandi). Sano Allah akun'dimbanganyaga ni chikulupusyo Chakwe jwansachile, chisimu mu yalakweyo mwana kuchetelela kusyene kwa ŵakwete meso (gakulolechesya mwa umanyilisi).
Âl-i İmran 3:14
Kusalalisidwe ku ŵandu kuinonyela isako (yaumi wa duniya) kutandila achimmasyeto, ŵanache, ni maunjili-maunjili ga golodi ni silifa, ni mahachi geŵichidwe imanyilo yanti gamanyicheje (kululila), ni ilango, kwisa soni mbeju. Yalakweyo ni yakusengwasya umi wa duniya, sano Allah ni jwakwete kwakuwujila kwambone.
Âl-i İmran 3:15
Jilani: “Ana nansalile yambone nnope kumpunda yalakweyo? Ŵandu ŵan’jogwepe (Allah), akwete kupata kwa M’mbuje gwao (Allah) Matimbe ga ku Mbepo, gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo, ni (kupata) achiŵammakwao ŵaswejesyedwe,[2] ni chinonyelo chakuumila kwa Allah, sano Allah ni Jwakwalolechesya achikapolo (Ŵakwe).”
———
(3:2) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (2:25), nambo soni chilaaki cha Ȃya ja (29:64).
Âl-i İmran 3:16
Aŵala ŵakutiji: “Ambuje ŵetu! Chisimutu uwwe tukulupilile, basi tukululuchilani sambi syetu ni ntuŵambasye ku ilagasyo ya Moto.”
Âl-i İmran 3:17
Ŵakupilila, ŵakuŵecheta yakuona, ŵakunda malamusi, ŵakutola, soni ŵakuŵenda chikululuko kumasikusiku.
Âl-i İmran 3:18
Allah akuŵichila umboni wanti pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo, soni Achimalaika ni (ŵandu) ŵakwete umanyilisi (akuŵichila nao wele umboniwu). (Jwalakwe ndaŵi syosope ni) Nkusimika chilungamiko. Pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo, Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Âl-i İmran 3:19
Chisimu naga dini (jakuona) pameso pa Allah ni Usilamu. Ni nganatindana aŵala ŵana kupedwaga chitabu (Ayuda ni Akilisito pa dini syao), ikaŵeje panyuma pakwaichilila umanyilisi (wa dini jakuona), (ŵatindene) ligongo lya litima lyalyaliji chilikati chao, sano jwachakane ma Ȃya ga Allah, basi (tachim'balanga ni kun'dipila), chisimu Allah ni Jwachitema pakuŵalanjila.
Âl-i İmran 3:20
Sano naga achikanganaga namwe, basi jilani: “Najipeleche ngope jangu kwa Allah pamo ni ŵandu ŵanguyiye.” Soni jilani kwa aŵala ŵana kupedwaga chitabu (Ayuda ni Akilisito) kwisa soni ŵangapakombola kulemba ni kuŵalanga (Ŵarabu) kuti: “Ana nsingwiche (ni kwinjila mu Usilamu)?” Sano naga asingwiche nikuti pamasile paajongweche, nambo naga akugalauka (kuleka Usilamu), basi masengo genu ni kulungusya (utenga), sano Allah ni Jwakwalolechesya achikapolo (Ŵakwe).[3]
———
(3:3) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (3:85).
Âl-i İmran 3:21
Chisimu aŵala ŵaakukanila ma Ȃya ga Allah, ni kuulagaga Achimitume mwangali ligongo, ni kuulagaga soni mu ŵanduŵa aŵala ŵaakulamulaga yakulungamika, mwatagulilani ya ilagasyo yakupoteka nnope.
Âl-i İmran 3:22
Ŵele ŵanganyao ni ŵagajonasiche masengo gao pa duniya pano ni ku Akhera kwakwe, soni ngasakola ŵakwakamuchisya.
Âl-i İmran 3:23
Ana ngankwaona aŵala ŵapedwile chipande cha chitabu ŵaakuŵilanjidwa ku chitabu cha Allah kuti chaajilanye chilikati chao, kaneka likuga line mwa jamanjao liigalauchila kumbali aku lichisyululaga!
Âl-i İmran 3:24
Yalakweyotu ligongo lyanti ŵanganyao akasatiji: “Moto ngauja kutukwaya ikaŵeje moŵa gakuŵalanjikape.” Soni yanyenjile mu dini jaomo (yaunami) yaaŵele ali nkusepelela.
Âl-i İmran 3:25
Ana ichiŵa uli ndema jituchasonganganya pa Lisiku lyangali kaichila ya lyalakwelyo? Soni mundu jwalijose tachilipidwa mwakwana pa yawapanganyisye, soni ŵanyao ngasatendedwa lupuso.
Âl-i İmran 3:26
Jilani: “E Allah! Mwasyene uchimwene wosope, nkasimum'bwecha uchimwene jwamunsachile ni kum'bula uchimweneo jwamunsachile, soni nkunchimbichisyaga jwamunsachile ni kunchembulusya jwamunsachile, umbone wosope uli M’myala Mwenu, chisimu Mmwe pa chindu chilichose m'bele Ŵakombola.”
Âl-i İmran 3:27
“Nkasachijinjisyaga chilo m'muusi (ni kuleupa muusiwo kwipipa chilo mpela ndema jachitukuta), ni nkuujinjisyaga soni muusi m'chilo (nikuleupa chilocho kwipipa muusi mpela ndema jakusisima). Soni nkasakoposyaga chaumi kuumila mu chachiwe, nikoposya chachiwe kuumila mu chaumi (mpela nguku kopoka mwindanda lindanda kopoka mu nguku). Ni nkumpaga lisiki jwamunsachile lyangaŵalanjika.”
Âl-i İmran 3:28
Ŵakulupilila akatomana nago ulongo makafili kwaleka ŵakulupilila (achin'jao), basi jwachatende yele nikuti ngasakola chilichose chakuuma kwa Allah, ikaŵeje (kutomana nago ulongo wapachanyape) pakuliigosa ŵanganyammwe ku yakusakala yao yankwiijogopa, sano Allah ni akuntetela ya Nsyenejo (pa ilagasyo Yakwe), soni kwa Allah pe ni kwakuujila.
Âl-i İmran 3:29
Jilani: “Kanga chinyyisise yaili mu idali mwenu kapena kuilochesya papaswela Allah tayimanyepe, soni akumanyilila yaili kumawunde ni yaili petaka, sano Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.”
Âl-i İmran 3:30
Lisiku lyatachiisimana mundu jwalijose yambone yajwapanganyisye ili isonganganyisyidwe, ni yakusakala yakwe yajwapanganyisye, ni juchilajila yanti pakaŵe pana nkuuli welewu chilikati cha yakusakalayo ni jwalakwejo. Sano Allah ni akuntetela ya Nsyenejo (pa ilagasyo Yakwe), soni Allah ni Mpole kwa achikapolo (Ŵakwe).
Âl-i İmran 3:31
Jilani (mmwe Muhammadi ﷺ): “Nam’baga jenumanja nkunnonyela Allah, basi munguyani; Allah channonyele soni chankululuchile sambi syenu, sano Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.”
Âl-i İmran 3:32
Jilani: “Mumpikanilani Allah ni Ntenga ﷺ.” Nambo naga akugalauka, basi (chachipedwa ipotesi) chisimu Allah jwangaganonyela makafili.
Âl-i İmran 3:33
Chisimu Allah ŵansagwile Adam, Nuhu, liŵasa lya Ibrahima ni liŵasa lya Imrani pa iwumbe yosope.
Âl-i İmran 3:34
(Ŵaliji) ŵanache; (ŵakupagwana) ŵane kuumila mwa ŵane chilikati chao, sano Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Âl-i İmran 3:35
(Kumbuchilani) katema kaŵaŵechete ŵankwao Imrani (ŵali mamaŵao Maryam jwali mamagwe Isa) kuti: “Ambuje ŵangu! Chisimu une nantaŵiile nasili janti; (mwanache) jwali nchitumbo changuchi chachiŵa pepesa (lyakutumichila kunsikiti wa Baitul Muqaddas) basi mbochelani (nasili janguji), chisimu Mmwejo niŵan'di Ŵakupikanichisya, Ŵakumanyilila nnope.”
Âl-i İmran 3:36
Basi ndema jaŵam'beleche ŵatite: “Ambuje ŵangu! Unetu mbeleche jwankongwe!” - Sano Allah ni Nkuchimanya chenene chaŵaŵelechecho - “Nambo jwannume (junyembecheeyeeje kuti chimbeleche) nganijuŵa mpela jwankongwe (jwambeleche, ngati jwankongwe jwakuujilila machili soni ngaŵa nkutumichila mwakwanila ku nsikiti). Sano une nampele lina lyakuti ‘Maryam’,[4] sonitu une ngun'juya jwalakweju ni ŵanache ŵakwe Kukwenu kutyochela ku shetani jwakuŵinjidwa.”
———
(3:4) Maryam liŵele lina lyamalumbo, gopolela kwakwe nikuti: Ndumetume ja Allah.
Âl-i İmran 3:37
Basi (Allah) M’mbujegwe ŵampochele kapochele kambone, soni ni ŵankusisye kakusye kambone, ni ŵantesile Zakariya kuŵa nkunchengeta jwakwe. Ndaŵi ni katema kaŵaliji Zakariya ali nkun'jinjilila (Maryamujo) ku chigunguli cha mu nsikitimo,[5] ŵaliji nkuisimana kwa jwalakwejo yakulya. Ŵatiji (pakum'busya): “E Maryam! Kwapi nkuipata ayi?” Jwalakwe jwatiji: “Yalakweyi yikutyochela kwa Allah. Chisimu Allah akumpaga lisiki jwansachile mwangaŵalanjila.”
———
(3:5) Al-Mihrâb (chigunguli cha mu nsikiti), aga ni malo gakuswalila gagakasaŵaga mu nsikiti nambo cha pakasyepela.
Âl-i İmran 3:38
Papopo Zakariya jwaaŵendile Ambujegwe (Allah) kuti: “Ambuje ŵangu! Mumbani kuumila Kukwenu mwanache jwambone, chisimu Mmwejo ni Ŵakupikana kuŵenda.”
Âl-i İmran 3:39
Sambano jwalakwe ali ajimi kuswali ku chigunguli cha mu nsikiti, Achimalaika ŵam'bilasile (pakunsalila kuti): “Chisimu Allah akumpa abali jakusengwasya ja (kuti chim'beleche mwanache lina lyakwe) Yahaya, juchachigombelechesya (ya ntume juchachipagwa ni) liloŵe lyakuumila kwa Allah (lyakuti ‘M'be! Nikuŵa’ jwali Isa) ni chachiŵa soni (Yahayajo) jwakuchimbichika, jwakuligosa ku yansese soni (chachiŵa) Ntume jwa mwa ŵandu ŵambone.”
Âl-i İmran 3:40
Jwalakwe jwatite: “Ambuje ŵangu! Chingole chantiuli mwanache kutendaga pamasile paumbichilile uchekulu, nombe soni ŵankwangu ŵapalale[6]?” (Lilaika) lyatite: “Mwele (nimuchiiŵele); Allah akutendaga yasachile.”
———
(3:6) Ŵakongwe ŵapalale ni ŵanti chipagwilecho nganaŵelecheje. Nambo naga ŵaŵelecheje ni atekuleka kuŵelekako, akasaŵilanjikwaga ŵakongwe ŵajumu.
Âl-i İmran 3:41
Jwalakwe jwatite: “Ambuje ŵangu! Mumbichilani chimanyilo (chachiimanyisye yanti ŵankwangu ajigele chilu)!” (Lilaika) lyatite: “Chimanyilo chenu nichanti ngasinkombola kwaŵechetekasya ŵandu moŵa gakwana gatatu ikaŵeje mwagamba kulanjilape basi. Ni mwaakolanjeje Ambuje ŵenu kwejinji soni mwaaswejesyeje (pakuswali) kwigulo ni kundaŵi.”
Âl-i İmran 3:42
Soni (kumbuchilani) katema kaŵaŵechete Achimalaika kuti: “E mmwe Maryam! Chisimutu Allah ansagwile mmwejo, ni answejesye, soni ansagwile pa uchimbichimbi kwaapunda achakongwe ŵamitundu josope jaŵandu.”
Âl-i İmran 3:43
“E mmwe Maryam! Linandiyani kwa Ambuje ŵenu, soni nsujuduji ni kwinamaga (kuswali) pamo ni akwinama.”
Âl-i İmran 3:44
Syalakwesi ni sine mwa abali syakusisika syatukun'juwulila, ni nganim'ba nao ŵanganyao ndema jaŵaponyaga yakulembela yao (m'mesi kuŵa ndoto janti amanyilile) kuti ŵani mwa jamanjao ŵachanchengete Maryam, soni nganim'ba nao ndema jaŵaliji nkukangana.
Âl-i İmran 3:45
(Kumbuchilani) katema kaŵaŵechete Achimalaika kuti: “E mmwe Maryam! Chisimutu Allah akuntagulila abali jakusengwasya ja (kuti chim'beleche mwanache ni) liloŵe lyakuumila Kukwakwe (mwangali kusimangana ni ŵalume, nambo pagamba kunsalila kuti: ‘ŵelekani’ mmwe ni kuŵeleka), lina lyakwe chachiŵa Masihi Isa mwanache jwa Maryam, jwakuchimbichika pa duniya ni ku Akhera kwakwe, soni ni jumpepe mu ŵakuŵandichisyidwa (kwa Allah).”
Âl-i İmran 3:46
“Soni chachiŵecheta ni ŵandu ali nnuuli kwisa soni ali akusile, ni chachiŵa mu ŵandu ŵambone.”
Âl-i İmran 3:47
(Maryam) jwatite: “Ambuje ŵangu! Chingole chantiuli mwanache kutendaga nganangwayeje mundu jwalijose (jwannume)?” (Lilaika) lyatite: “Mwele (nimuchiiŵele), Allah akasagumba chasachile. Pati asachile chilichose (kuti chipatikane), basi agambaga kuchisalila kuti ‘M'be!’ nichikasaŵaga.”
Âl-i İmran 3:48
“Soni chachin'jiganya kulemba ni lunda lwakusokoka, kwisa soni Taurat ni Injil.”
Âl-i İmran 3:49
“Soni (chachiŵa) Ntenga (juchachitumisyidwa) ku ŵanache ŵa Israila (ni chachiŵaga ali nkwasalila yanti): ‘Chisimutu une nam’bichilile ni chisimosimo kuumila kwa M'mbuje gwenu, mwanti chingombolecheje kun'gumbila kutyochela mwilongo chitusitusi cha chijuni nikuchipepelela, basi nikusyuka chijuni chisyesyene mu lisosa lya Allah, ni chimbosyeje ŵangalola kwachipago, ŵachinaŵa, ni kusyusyaga ŵawe mu lisosa lya Allah, chinansalileje soni yachin'dyeje ni yachinsunjeje m’majumba mwenu. Chisimu mu yalakweyi muŵele mwana chimanyilo kukwenu nam'baga jenumanja ŵakulupilila (kusyene).’
Âl-i İmran 3:50
‘Soni (chimbe) jwakwitichisya yaili paujo pangu yakutyochela m'Taurat, nikuti soni nankundisye yine yayakanyisyidwe kukwenu, ni nam’bichiiliile ni chisimosimo kuumila kwa M'mbuje gwenu (kuŵa chimanyilo cha utume wangu), basi mun'jogopani Allah ni kungunda une.’
Âl-i İmran 3:51
‘Chisimu Allah ni M'mbuje gwangu soni M'mbuje gwenu, basi mun'galagatilani Jwalakwejo, lyalakweli nilitala lyagoloka.”
Âl-i İmran 3:52
Nambo ndema jaŵauweni Isa mwa jamanjao ukafili (kuti ukwendelechela) ŵatite: “Ana ŵani ŵachaŵe akungamuchisya ŵangu (pa kuŵilanjila) kwa Allah?” Ŵakulijiganya ŵakwe ŵatite: “Uwwetu ni ŵatuli ŵakunkamuchisya Allah, tunkulupilile Allah, soni ŵichilani umboni wanti uwwe chisimu chene tuli Asilamu.”
Âl-i İmran 3:53
“Ambuje ŵetu! Uwwe tuikulupilile yantulwisye, ni tunkuyiye Ntenga, basi tulembani pamo ni akuŵichila umboni (pa ya ujika Wenu).”
Âl-i İmran 3:54
Ni ŵatesile malindi (Ayuda gakusaka kum'bulaga Isa), nambo Allah ŵalepelekasyisye malindigo (pakun'jigala Isa kujanajo kwinani nkanaiche mwakunkamula), sano Allah ni Jwambone nnope pakulepelekasya malindi ga amalindi.
Âl-i İmran 3:55
(Kumbuchilani) katema kajwaŵechete Allah kuti: “E mmwe Isa! Chisimutu Une chinan'jigale ni kunkwesya Kukwangu, soni chinanswejesye ku ŵandu makafili, ni chinaatende ŵandu ŵankuyiye kuŵa pachanya pa ŵandu makafili mpaka lisiku lya Kiyama. Kaneko Kukwangu nikwakuujila kwenu ni tinjijiilanya chilikati chenu mu ichindu yamwaliji nkulekangana.”
Âl-i İmran 3:56
“Sano aŵala ŵaakanile, basi chinalagasye ni ilagasyo yaukali nnope pa duniya pano ni ku Akhera kwakwe, soni ngasakola ŵakwakamuchisya.”
Âl-i İmran 3:57
Nambo aŵala ŵaakulupilile ni kutendaga yambone, basi chachalipila malipilo gao mwakwana, sano Allah ni jwangaanonyela ŵakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:58
Ayi yatukunsoomelayi (mmwe Muhammadi ﷺ) gaŵele ma Ȃya ni chikumbusyo chalunda lwakusokoka.
Âl-i İmran 3:59
Chisimu chilandanyo cha Isa kwa Allah chiŵele chisawu Adam; ŵan'gumbile kuumila mwitaka kaneko niŵantesile kuti: “Ŵani (mundu!)” Basi niŵaŵele.
Âl-i İmran 3:60
(Yalakweyi ni) yakuona yakutyochela kwa Ambuje ŵenu (Allah), sano ngasim'ba mwa ŵakaichila.
Âl-i İmran 3:61
Sano ŵachakangane nomwe mu jele nganiji panyuma pa umanyilisi waum’bichililewu, basi jilani: “Ikani, twaŵilanje ŵanache ŵetu ni ŵanache ŵenu, achimmasyeto ŵetu ni achimmasyeto ŵenu, twachimisyewe ni mwachimisyene ŵakwe, kaneko ni tuŵende (kwa Allah) mwakuteteŵala, basi ni tugatende malweso ga Allah kuti gaŵe kwa ŵali ŵaunami (mwetuwe).”
Âl-i İmran 3:62
Chisimu jalakweji ni ngani jakuonaonape, ni pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Allah, soni chisimu Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Âl-i İmran 3:63
Nambo naga akugalauka (kuleka yele yakuonayi), basi (tachapa ipotesi), chisimu Allah ni Jwaakwamanya chenene akuwatanganya.
Âl-i İmran 3:64
Jilani: “E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ikani kuliloŵe lyakulungamika (lyachitulandane) chilikati chetuwe ni jenumanja, lyanti ‘Tukan'galagatilaga (jwinepe) ikaŵeje Allah, ni tukam'bwanganyaga ni chilichose, soni ŵane mwetuwe akatenda ŵane kuŵa milungu kunneka Allah.” Nambo naga akugalauka (kuleka lyele liloŵeli), basi jilani: “Ŵichilani umboni wanti uwwe chisimu chene tuli Asilamu (ŵakulipeleka kwa Allah).”
Âl-i İmran 3:65
E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Anauli nkukanilana pa ya Ibrahima, kutendaga (itabu ya) Taurat ni Injil nganiitulusyidwa ikaŵeje panyuma pakwe, ana ŵangali lunda?
Âl-i İmran 3:66
Nnole! Ŵanganyammwe ni aŵalaŵala ŵamwakaanilene pa ichindu yamwakwete nayo umanyilisi, nambi uli (sano) nkukaanilana pa ichindu yanganinkola nayo umanyilisi, sano Allah ni Jwaakumanyilila nambo ŵanganyammwe ngankumanyilila.
Âl-i İmran 3:67
Ibrahima nganaŵa Myuda kapena Mkilisito, nambo ŵaliji jwakongoka (pakulekangana nasyo dini syepombotale, ŵaliji soni) Nsilamu (jwakulipeleka); soni nganaŵa mwa akuwanganya (Allah ni isanamu).
Âl-i İmran 3:68
Chisimu ŵandu ŵali ŵakuŵajilwa kulumbikana najo Ibrahima, ni aŵala ŵaŵankuyiye (pa ndema ja utume wakwe), ni aju Ntumeju (Muhammadi ﷺ), kwisa soni ŵandu ŵaakulupilile (pakunda Usilamu), sano Allah ni Nkwaagosa ŵakulupilila.
Âl-i İmran 3:69
Likuga line lya ŵandu ŵaŵapedwile chitabu (Ayuda ni Akilisito), likasasachililaga lili linsokonesye (pakunkoposya mu Usilamu), ni pangali ŵampaka ŵasokonesye ikaŵeje achimisyene, nambo ngakumanyilila.
Âl-i İmran 3:70
E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ligongo chichi nkugakana ma Ȃya ga Allah (Qur’an) kutendaga jenumanja nkutendelaga umboni (kuti gakuonaonape)?
Âl-i İmran 3:71
E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ligongo chichi nkuwanganyaga yakuona ni yaunami ni kusisaga yakuona kutendaga jenumanja nchimanyililaga?
Âl-i İmran 3:72
Soni likuga line lya ŵandu ŵaŵapedwile chitabu lyatite (pakwasalila achimijao): “Ikulupililani yaitulusyidwe kwa ŵandu ŵakulupilila (Asilamu) kundanda kwa muusi (kundaŵi) ni n’nyikane kumbesi kwakwe (kwigulo) kuti mwine ŵanganyao chaujile (munyuma kuleka Usilamu).”
Âl-i İmran 3:73
“Soni nkasimunkulupilila jwalijose ikaŵeje jwaakuyiye dini jenu (ja Chiyuda kapena Chikilisito).” Jilani: “Chisimu naga chongoko chisyesyene ni chongoko cha Allah basi.” (Ayuda ni Akilisitowo akasatiji sikati jao: “Nkasinkulupilila) ataakwika mwapedwile jwalijose yakulandana ni yampedwile ŵanganyammwe, kapena kuti ataakwika mwan'gomeche kwa M'mbuje gwenu.” Jilani: “Chisimu umbone wosope uli m’Myala mwa Allah akasampaga jwansachile, sano Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.”
Âl-i İmran 3:74
Akunsagulilaga ukoto Wakwe jwansachile, soni Allah ni Nsyene umbone wekulungwa.
Âl-i İmran 3:75
Soni mu ŵandu ŵaŵapedwile chitabu mwana ŵanti naga n'di mwasunjisye maunjili-maunjili ga chipanje mpaka am'buchisye, ni mwana ŵane mwa jamanjao ŵanti naga n'di mwasunjisye Dinari (mbiya jimpepe), nganaŵa am'buchisye ni ikaŵeje n'di mwaajimilile (pa kwaŵilasya mwa kwakwekweteka). Yalakweyo ligongo lyanti ŵanganyao akasatiji: “Pangali litala lililyose lyakutugambila uwwe ligongo lya (kwaaliila) ajinga (ŵanganituŵa nao imo mu dini ligongo Allah atukundisye).” Ni akunnambuchisyaga Allah aku achimanyililaga (kuti akulambusya).
Âl-i İmran 3:76
(Ngwamba!) Nambo jwaakukwanisya chilanga chakwe, ni kuŵaga ali nkun'jogopa (Allah pakuligosa ku ilemwa, jwele nijuchaŵe jwakunonyeledwa ni Allah), basi Allah chisimu chene akwanonyela ŵakun'jogopa (Jwalakwe).
Âl-i İmran 3:77
Chisimu ŵandu ŵaakusagula (ya duniya) yantengo wannono pakusumanya ni chilanga cha Allah kwisa soni kulumbila kwao, ŵanyao ngasakola liunjili lililyose (lya yambone) ku Akhera, soni Allah ngaaja kwaŵechetekasya, ata nikwalola kose ngaaja kwalola lisiku lya Kiyama, soni ngaaja kwaswejesya. Ni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Âl-i İmran 3:78
Soni mwa jamanjao chisimu chene mwana likuga line likasapindaga ndimi syao pakusooma chitabu kuti nyyiganichisyeje (yaakusoomayo) kuti ya m’chitabu, kutendaga nganiiŵa ya m’chitabu. Ni akutiji: “Yalakweyi iwumile kwa Allah.” Kutendaga nganiyiuma kwa Allah. Ni akunnambuchisyaga Allah aku achimanyililaga (kuti akulambusya).
Âl-i İmran 3:79
Nganiiŵa yakuŵajilwa kwa mundu (mpela Isa mwanache jwa Maryam) juŵapedwile chitabu, umanyilisi wakwilanyichisya ni utume, panyuma pakwe ni kwatendaga ŵandu kuti: “M'beje ŵakungalagatila une mmalo mwa Allah.” Nambo (yaŵasalilaga yakwe niyanti): “M'be jenumanja ŵakutumichila Ambuje Nnungu (mwalunda ni umanyilisi) ligongo lyanti nkwiganyaga chitabu soni ligongo lyanti nkuchisoomaga (chitabucho).”[7]
———
(3:7) Aji Ȃyaji jikwakanila Akilisito ŵaakun’jigalaga Isa mwanache jwa Maryam kuŵa nnungu jwao jwakun’galagatila kunneka Allah. Isa nsyene juchakana pa Kiyama ya kun’galagatila kwaoyo. Nnole ma Ȃya ga (5:116-117).
Âl-i İmran 3:80
Soni nganaŵa annamulile yanti mwatendeje Achimalaika ni Achimitume kuŵa milungu. Ana mpaka annamulile ya ukafili panyuma panti n'di Asilamu?[8]
———
(3:8) Akilisito ŵannapilile Isa mwanache jwa Maryam mwakupelenganya malile, mpaka ŵan’jigele kuŵa nnungu jwao jwakun’galagatila kunneka Allah. Niligongo lyakwe Ntume Muhammadi ﷺ jwatite: “Ngasimunapilila une mwakupelenganya malile mpela yaŵatite Akilisito pakunnapilila Isa mwanache jwa Maryam. Une ngambile kuŵa kapolo (jwa Allah). Basi ni mungolanjeje une kuti Kapolo jwa Allah ni Ntenga Jwakwe.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3261).
Âl-i İmran 3:81
Soni (kumbuchilani) katema kajwataŵene Allah chilanga ni Achimitume (pakwatenda kuti): “Chisimu mulimose mwachinampele chitabu ni lunda lwakusokoka (nikuŵa ni umanyilisi kwisa soni uchimbichimbi wakupunda), kaneko ni kwisa kum’bichilila Ntenga jwakwitichisya yan'di nayo, ichiŵajilwa kukwenu kunkulupilila ni kunkamuchisya.” (Jwalakwe) jwaawusisye kuti: “Ana nkundile ni kujigala pa yalakweyi chilanga Changuchi?” Ŵanganyao ŵatite: “Tukundile.” (Jwalakwe) jwatite: “Basi tendelani umboni (yachilangachi), nombe Une ndinamwe pakutendela umboni.”
Âl-i İmran 3:82
Nambo ŵachagalauche panyuma pa yele, basi ŵanyao niŵali ŵakunyosya.
Âl-i İmran 3:83
Ana akusaka dini jinepe jangaŵaga ja Allah, kutendaga chilichose cha kumawunde ni petaka chikwitika Kukwakwe mwakusaka ni mwangasaka? Soni Kukwakwe chachiuchisidwa.
Âl-i İmran 3:84
Jilani: “Tukulupilile mwa Allah, ni yaitulusyidwe kukwetu (jajili Qur’an) ni yayatulusyidwe kwa Ibrahima, Ismaila, Isihaka, Yaakubu ni isukulu yakwe, ni yaŵapedwile Musa ni Isa, ni Achimitume kuumila kwa Ambuje ŵao, ngatukulekanganya chilikati cha jumpepe mwa ŵanganyao, soni uwwe Kukwakwe tukulipeleka.”
Âl-i İmran 3:85
Soni jwachasache dini jinepe jangaŵaga ja Usilamu, nikuti ngasijipocheledwa kuumila kukwakwe, soni jwalakwejo ku Akhera tachiŵa mu ŵakwasika.[9]
———
(3:9) Ili yakusosekwa nnope mundu jwalijose kulupilila utume wa Muhammadi ﷺ. Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Ngunnumbila Ajula (Allah) jwauli ntima wa Muhammadi mu nkono Mwakwe, pangali jwalijose mwa Ayuda ni Akilisito (ŵa ajino ndaŵijino) ŵaakupikanaga yangune, kaneka ni kwikanila kuwa akakukulupilila ya utenga wandumisyidwe nao (wa chikulupi cha Tauhidi ni Qur’an), ikaŵeje tachiŵa mu ŵandu ŵa ku Moto.” (Swahîh Muslim, Hadîth No. 152). Nnole Ȃya ja (4:47) ni chilaaki chakwe.
Âl-i İmran 3:86
Ana Allah mpaka ŵajongole chinauli ŵandu ŵakanile panyuma paakulupilila kwao ni kutendela umboni yanti chisimu Ntenga (Muhammadi ﷺ) jwakuonaonape, ni kwaichilila soni ilosyo yakuonechela palangulangu? Sano Allah jwangaŵa nkwajongola ŵandu ŵakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:87
Ŵanganyao malipilo gao niganti; chisimu malweso ga Allah, Achimalaika ni ŵandu wosope gali pa jamanjao.
Âl-i İmran 3:88
Mwele (mmalweso ga ku Motogo) chakaŵe ŵandamo, ilagasyo ngaija kupungusyidwa kwa jamanjao, soni ŵanyao ngaaja kupedwa lipesa.
Âl-i İmran 3:89
Ikaŵeje aŵala ŵatesile toba panyuma pa yalakweyo, ni kwilanya (itendo yao), basi chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Âl-i İmran 3:90
Chisimu aŵala ŵakanile panyuma pa chikulupi chao, kaneko nikonjechesya soni kanila, toba jao ngasijipocheledwa ata panandi, soni ŵanyao niŵali ŵakusokonechela.
Âl-i İmran 3:91
Chisimu aŵala ŵakanile ni kwikanila kuwa ali makafili, nikuti ngasijipocheledwa kutyochela kwa jwalijose mwa jamanjao golodi jagumbala chilambo cha pasi atamuno ali aliwombolele najo, ŵanganyao akwete kupata ilagasyo yakupoteka nnope, soni ngasakola ŵakwakamuchisya.[10]
———
(3:10) Anasi bin Mâlik رضى الله عنه akusimulila yanti: Ntume jwa Allahﷺjwaŵechetaga yanti: “Kafili tachiwusyidwa (ku Kiyama) kuti: ‘Ana nkakole golodi jejinji jaati gumbala chilambo chapasi, nkajitosile pakuliombolela mwasyene (ku Moto)?’ Jwalakwe tachiti pakwanga: ‘Elo.’ Ni tiyichiŵechetedwa kukwakwe yanti: ‘Mmwe mwaŵendedwe yakwepepala kupunda yalakweyo (kuti nkam’bwanganyaga Allah pakun’galagatila ni chindu chine, gopolela kuti: Uwwukunde Usilamu), nambo mwakanile.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 6173).
Âl-i İmran 3:92
Nganim'ba mpatile umbone (usyesyene) mpaka nkaatoole mu yankuinonyela, sano mu chilichose chachintole, basi chisimu chalakwecho Allah akuchimanya chenene.
Âl-i İmran 3:93
Yakulya yosope yaliji ya halaal ku ŵanache ŵa Israila, ikaŵeje yaŵalitendele kuŵa ya haraam[11] Israilajo nsyene Taurat nkanijitulusyidwe. Jilani: “Basi ikani najo Taurat ni n'jisoome naga jenumanja nkuŵecheta yakuona.”
———
(3:11) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (2:85).
Âl-i İmran 3:94
Sano juchansepele Allah unami panyuma pa yalakweyi, basi ŵanganyao niŵachaŵe ŵakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:95
Jilani: “Allah aŵechete yakuona, basi kuyani dini ja Ibrahima jwakongoka soni nganaŵa mwa akuwanganya (Allah ni isanamu).”
Âl-i İmran 3:96
Chisimu naga nyumba jandanda jajaŵichidwe kwa ŵandu (kuŵa jagalagatilamo Allah) ni jajili pa Bakkah[12] (ku Maaka), jaupile soni (jiŵele) chongolo ku iwumbe yosope (ŵandu ni majini).
———
(3:12) Liloŵe lyakuti (Bakkah) likwamba malo gasyesyene galitaŵidwepo Likaaba ku Maaka.
Âl-i İmran 3:97
Mwalakwemo mwana imanyilo yakuonechela (yakulosya kuchimbichika kwakwe ni uchikala wakwe), mpela pamalo paŵaliji nkwima Ibrahima (ndema jaŵaliji nkutaŵa Likaabalyo), soni jwachajijinjile (jele nyumbaji) chaŵe mu ntunjelele. Sano kwa lilamusi lya Allah iŵele yakusosekwa kwa ŵandu kuja kutenda Hija ku nyumbajo ŵampaka akombole kupata litala lyakwaulila kwele, nambo jwatakane (kujakutenda Hija mwangali chipaka chisyesyene nikuti chaŵe kafili) basi chisimu Allah ni Jwankwanekwane jwangalajila iwumbe Yakwe.
Âl-i İmran 3:98
Jilani: “E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ligongo chichi nkukanila ma Ȃya ga Allah kutendaga Allah aŵele Mboni pa ichindu yankutenda?”
Âl-i İmran 3:99
Jilani: “E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ligongo chichi nkwasiŵilila ŵandu ŵakulupilile kuti akakuya litala lya Allah (wauli Usilamu)? Nkulisosela lyalakwelyo kupombotala (kuti lionecheje mpela lyakusakala) kutendaga jenumanja nkuŵichila umboni (wanti Usilamu ni litala lyagoloka)? Sanotu Allah nganaŵa jwanti ni ngaimanya yankutenda.”
Âl-i İmran 3:100
E jenumanja ŵankulupilile! Naga nkwika mwakulipikanila likuga line mu ŵandu ŵaŵapedwile chitabu, cham'buchisye ku ukafili panyuma pakulupilila kwenu.
Âl-i İmran 3:101
Ana chim'be makafili chanti uli kutendaga ma Ȃya ga Allah gakusoomedwa kukwenu nombenajo Ntenga ﷺ ali chilikati chenu? Sano jwachalikamulile chenene mwa Allah, nikuti pamasile paajongoleledwe kwitala lyagoloka.
Âl-i İmran 3:102
E jenumanja ŵankulupilile! Mun'jogopani Allah kun'jogopa kusyesyene, soni nkaika mwa kuwa ikaŵeje n'di Asilamu.
Âl-i İmran 3:103
Soni kamulisyani ŵanaose lukonji lwa Allah (jajili Qur’an) ni ngasinnekangana. Soni kumbuchilani chindimba cha Allah pa jenumanja; pandema jamwaliji ŵakuŵengana, basi ni jwalumbikenye chilikati cha mitima jenu mwanti mwa chindimba Chakwe mwasyuchile kuŵa ŵaulongo. Soni mwaliji mungulugulu mwalisimbo lya Moto, ni ŵan'jokwele mwalakwemo. Iyyoyopeyo ni yakutiji Allah pakusalichisya kukwenu ma Ȃya Gakwe kuti n'jongoche.
Âl-i İmran 3:104
Soni lipatikane mwa jenumanja likuga lyakuŵilanjila ku umbone (Usilamu), ni lilamuleje (kutenda) yambone ni kanyaga yakusakala, sano ŵanganyao niŵachaŵe ŵakupunda.
Âl-i İmran 3:105
Ni ngasim'ba chisawu aŵala ŵaŵagaŵikene ni kulekangana panyuma pa kwaichilila ilosyo yakuonechela palangulangu, soni ŵanganyao akwete kupata ilagasyo yekulungwa nnope.
Âl-i İmran 3:106
Lisiku lya sichiswejela ngope sine ni kupiilila ngope sine, sano aŵala ŵasichipiilila ngope syao (chachatenda kuti): “Ana mwakaaniile panyuma pakulupilila kwenu? Basi pasyani ilagasyo ligongo lya ayila yamwaliji nkuikana.”
Âl-i İmran 3:107
Sano nambo aŵala ŵasiichiswejela ngope syao, basi tachiŵa mu ukoto wa Allah, ŵanyao mwalakwemo tachiŵa ŵandamo.
Âl-i İmran 3:108
Gele ni ma Ȃya ga Allah gatukunsoomela mwakuonaonape, ni nganaŵa Allah jwakusaka kuitenda lupuso iwumbe (Yakwe).
Âl-i İmran 3:109
Soni yosope yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, soni kwa Allah ni kwakuujila indu yosope.
Âl-i İmran 3:110
Jenumanja (Asilamu) m'bele nkutula wambone nnope waukoposyedwe (pakusagulidwa chilikati cha mikutula josope kuti uŵe wakamuchisya) ku ŵandu, nkulamulaga (kutenda) yambone ni nkukanyaga yakusakala, soni ni nkukulupililaga mwa Allah. Mwanti ŵaŵapedwile chitabu (Ayuda ni Akilisito) ingaŵe ŵakulupilile (pakunda Usilamu), ingaliji yambone kukwao, ŵane mwa jamanjao ŵana chikulupi, nambo ŵajinjio ŵakunyosya.
Âl-i İmran 3:111
Nganaŵa annagasisye ŵanganyao ikaŵeje ni ilagasyo (yannonope), soni naga ali atite ampute ngondo mpaka annosye migongo (kutiila), soni ŵanyao ngaŵa nkukulupusyidwa.
Âl-i İmran 3:112
Kuŵichidwe pa jamanjao kuchembulusyidwa palipose paakupatikana ikaŵeje (naga ali alikamulile) ni lukonji lwa Allah (pakuya dini jakwe ja Usilamu) kapena lukonji lwa ŵandu, (pakamuchisyidwa ni ŵandu ŵane mu yakutenda yao, nambo pajika ngaŵa nkola machili). Ni aŵajilwe kupata gasabu ja kuumila kwa Allah, soni ni kuŵichiidwe pa jamanjao kulaga (kwangalekangana nako), yalakweyo ligongo lyanti ŵanganyao ŵaliji nkukanila ma Ȃya ga Allah, nikuŵaga soni ali nkuulaga Achimitume mwangali ligongo. Basi yeleyo ni ligongo lya kunyosya kwao soni ŵaliji ali nkusumba mipika.
Âl-i İmran 3:113
Nganaŵa wosope ŵene kuti ŵakulandana, nkutula wine mu ŵaŵapedwile chitabu (Ayuda ni Akilisito) uŵele wakwimilichika (pa yakuona yakuya Usilamu panyuma pakusinguka kwao), akasasoomaga ma Ȃya ga Allah ndaŵi syaachilo aku achisujuduji (kuswali).
Âl-i İmran 3:114
Akasakulupililaga mwa Allah ni Lisiku Lyambesi, ni akasalamulaga (kutenda) yambone nikanyaga yakusakala, soni ni akasatendaga chitema pa masengo gambone. Sano ŵanganyao ni ŵali mu ŵandu ŵambone.
Âl-i İmran 3:115
Soni chilichose chachapanganye mu ichindu yambone basi ngaaja kwakana nacho (nambo chaakaalipile malipilo gambone). Sano Allah ni Jwaakwamanya chenene ŵakun'jogopa (Jwalakwe).
Âl-i İmran 3:116
Chisimu aŵala ŵakanile, ngaŵa nkwakamuchisya chipanje chao atamuno ŵanache ŵao chilichose mu (ipotesi) yakuumila kwa Allah, soni ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto, ŵanyao kwalakweko takaŵe ŵandamo.
Âl-i İmran 3:117
Chilandanyo cha indu yaakutola pa awu umi wa duniya uno, chili chisawu mbungo jajili nkati mwakwe mwana kusisima kwakogoya jajipujiile n'gunda wa ŵandu ŵaalitendele lupuso achimisyene ni kuujonanga, ni nganiŵatenda Allah lupuso nambo achimisyene ni ŵaakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:118
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasimwatenda ŵanganaŵa mwa jenumanja kuŵa isyoŵe yakwisalila asili syenu, ngati ŵanyao ngaŵa nkuleka kulimbichila kutenda yakun'jonanga (naakailochesye pameso), ikwanonyelaga yaikunnagasyaga, umasile pauwonechele umagongo kuumila pakamwa pao, nambo soni yayikusisa mitima jao (nganisyo syakusakala) iŵele yekulungwa nnope. Pamasile patusalichisye ma Ȃya kukwenu nam'baga jenumanja ŵakumanyililaga.
Âl-i İmran 3:119
Ha! Ana jenumanja ni ŵankwanonyela ŵanganyao kutendaga ŵanyao ali ngaakunnonyela atamuno kuti jenumanja nkuikulupililaga itabu yosope? Soni naga ali asimangene namwe akasatiji: “Tukulupilile.” Nambo naga ali pakasyepela akasannumilaga songa sya yala ligongo lya ukali. Jilani: “Wani ni ukali wenuo, chisimu Allah ni Nkuimanya chenene yayili m’mitima.”
Âl-i İmran 3:120
Naga chili chim’bichilile (chindu) chambone chikasachasakalisyaga, nambo naga chili chimpatile chakusakala akasasengwaga nacho, nambo naga mpilile nikuŵa niwoga (wakun'jogopa Allah), nikuti malindi gao ngaŵa nkuntenda chilichose. Chisimu Allah ichindu yaakutenda ŵanganyao juŵele Jwaisyungula (kwaimanya chenene).
Âl-i İmran 3:121
Soni (kumbuchilani mmwe Muhammadi ﷺ) katema kamwaalaaŵiile kutyochela kwiŵasa lyenu kuti nkaalinganyichisye ŵakulupilila mauto gakumenyanila (ngondo ja Uhudi), sano Allah ni Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Âl-i İmran 3:122
Katema kagasachilile makuga gaŵili mwa jenumanja kuti ganyambe (ligongo lya woga nikutila muŵatilile achinakunaku), nambo Allah nijuŵaliji Jwaagagosa (makuga) ganagaŵiligo (mwanti ŵagasunjile kuti gakatila), sano ŵakulupilila ajegamileje kwa Allah pe basi.
Âl-i İmran 3:123
Soni Allah chisimu chene ŵankulupwisye pa (ngondo ja) Badri kutendaga jenumanja n'di ŵangali machili (ligongo lya unandi wenu ni kupelembelwa ida yangondo), basi mun'jogopani Allah kuti m'be ŵakutogolela.
Âl-i İmran 3:124
Katema kamwasalilaga ŵakulupilila kuti: “Ana ngaiŵa yakunkwana jenumanja kuti M'mbuje gwenu junkamuchisye ni Achimalaika ŵakwana masausande gatatu ŵakutulusyidwa?”
Âl-i İmran 3:125
“Elo! Naga mpilile ni kuligosa (ku ilemwa) soni (amagongo ŵenuwo) ni kunyyichilila mwa chitema chao chalakwechi, M'mbuje gwenu junkamuchisye ni Achimalaika ŵakwana masausande nsano ŵana imanyilo.”
Âl-i İmran 3:126
Ni nganaitenda yalakweyi Allah ikaŵeje kuti iŵe abali jakusengwasya kukwenu, ni kuti soni jipate kutulala mitima jenu ni yalakweyo, sano chikulupusyo nganichiŵa chityochele kwinepe ikaŵeje kwa Allah, Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Âl-i İmran 3:127
(Ŵatesile yalakweyi) kuti akate chipande cha ŵandu makafili (pakwaulaga ŵane mwa ŵanganyao), kapena kwajigasya nchesela (ŵakusigalao) ni galauka yalayalape (pangapata yasachileje).
Âl-i İmran 3:128
Nganinkola (mmwe Muhammadi ﷺ) chilamusi chilichose (pa ŵanganyao), mwine (Allah) komboleka kwapochela toba jao (ni kwajongola panyuma pa ukafili wao) kapena kwapa ilagasyo, pakuti ŵanganyao chisimu chene ali ŵakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:129
Soni yosope yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, akunkululuchilaga jwansachile ni kumpa ilagasyo jwansachile, sano Allah ni Jwaakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Âl-i İmran 3:130
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasin'dyaga (chipanje cha) katapila mwakonjechesya-jonjechesya, ni mun'jogopani Allah kuti m'be ŵakupunda.[13]
———
(3:13) Nnole Ȃya ja (2:275) ni chilaaki chakwe.
Âl-i İmran 3:131
Soni ujogopani Moto waulinganyisyidwe kuŵa ŵa makafili.
Âl-i İmran 3:132
Ni mumpikanilani Allah kwisa soni Ntenga ﷺ kuti ntendeledwe chanasa.
Âl-i İmran 3:133
Soni kangamalani ku (masengo gagantendekasye kupata) chikululuko chakuumila kwa M'mbuje gwenu, ni Litimbe (lya ku Mbepo) lyalili kusapanguka kwa nchijiipi mwakwe kuli chisawu kwinani ni pasi, lyalilinganyisyidwe kuŵa lya ŵakun'jogopa (Allah).
Âl-i İmran 3:134
Aŵala ŵaakutolaga (ipanje yao) ili nkwajendela chenene atamuno ili yakanganiche, ni ŵaakusisaga ukali wao ni ŵaakwakululuchilaga ŵandu, sano Allah ni akwanonyelaga ŵakolosya.
Âl-i İmran 3:135
Ni aŵala ŵanti naga atesile chakunyalaya (chachili chilemwa chekulungwa mpela chikululu), kapena kulitenda lupuso achimisyene (pakutenda ilemwa yamwanamwana), akasankumbuchilaga Allah ni kuŵenda chikululuko pa sambi syao – Ana ni nduni jwampaka akululuche sambi pangaŵaga Allah? - Soni ni ngakasapitilisyaga pa yatesilejeyo kutendaga achimanyililaga.[14]
———
(3:14) Akusimulila Shaddâd bin Aus رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Duwa jambone nnope jakuŵendela chikululuko kwa Allah nijanti: Allâhumma anta Rabbî, lâ ilâha illâ Anta. Anta khalaqtanî, wa ana ‘abduka, wa ana ‘alâ ‘ahdika wa wa‘dika mastatwa‘tu. A‘ȗdhu bika min sharri ma swana‘tu, abȗ’u laka bini‘matika ‘alaiya, wa abȗ’u laka bidhanbi, faghfirlî, fa innahȗ lâ yaghfiru adhdhunȗba illâ Anta.” (E Allah! Mmwe ni Ambuje ŵangu, pangali nnungu jwine jwakuŵajilwa kun’galagatila ikaŵeje Mmwe pe. Mmwe mwangumbile une, sano une ni kapolo jwenu. Soni une tingulupichiche pa chilanga chandaŵene Namwe ni yanalikanganiche kuntendela mwatingombolele. Ngulijuya Mwenumwe ku yakusakala yosope yambanganyisye. Ngwitichisya pameso Penu ukoto wosope wamumbele, ni nguntulila sambi syangu syosope, basi mungululuchilani, ligongo pangali ŵampaka akululuche sambi ŵangaŵaga Mmwe.) Ntume ﷺ jwajonjechesye kuti: “Naga jwinejwakwe juli juwombile jele duwaji muusi mwakola najo chikulupi chisyene, ni kuwa lisiku lilyolyo nkanikuswe, juchiŵa mu ŵandu ŵa ku Mbepo. Nambo soni naga jwinejwakwe juli juwombile jele duwaji chilo mwakola najo chikulupi chisyene, ni kuwa nkanikuche, juchiŵa mu ŵandu ŵa ku Mbepo.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 5947).
Âl-i İmran 3:136
Ŵanganyao malipilo gao nichikululuko chakuumila kwa M’mbuje gwao kwisa soni Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo, soni kaje kusalala malipilo ga akupanganya (masengo gambone)!
Âl-i İmran 3:137
Paamasile pagaapiite kalakala jenumanja nkanimpagwe matala (gakulekangana-lekangana gaipotesi), basi jendagani pa chilambo kupita nchilola mujaŵelele mbesi ja akukanila.
Âl-i İmran 3:138
Aku kuŵele gombelesya ku ŵandu (wosope), ni chongolo kwisa soni chamuko kwa ŵakun'jogopa (Allah).
Âl-i İmran 3:139
Ni ngasimpela (pakumenyana ni amagongo ŵenu), soni ngasin'dandaula (pa ipato yayimpatile), soni jenumanja niŵachim'be ŵapenani naga n'di ŵakulupilila (kusyene).
Âl-i İmran 3:140
Nagaŵaga gampatile maŵanga, nikuti nombe ŵandu ŵaneo pakwete pagapatile maŵanga ganti chisawu gelega, sano galakwego ni masiku gatukugagalausyagalausya chilikati cha ŵandu (lelo kwajendela ichindu chenene ŵane malaŵi nikwisa kwajendela chenene ŵane), soni Allah (atesile yalakweyi) kuti ŵaamanyukule ŵandu ŵakulupilile (kusyesyene, pangatila pa ngondojo), nikuti soni ŵatende ŵane mwa jemanja kuŵa ŵakuwila pa ngondo ja dini, sano Allah jwangaanonyela ŵakulitenda lupuso.
Âl-i İmran 3:141
Soni kuti Allah ŵaswejesye aŵala ŵakulupilile nikugamala makafili (pakugajonanga).
Âl-i İmran 3:142
Ana nkuganichisya yanti chinkajinjile ku Mbepo, kutendaga Allah nkaniŵamanyukule ŵandu ŵaamenyene ngondo (petala Lyakwe) mwa jenumanja, ni kwamanyukula soni ŵakupilila (pa ngondojo)?
Âl-i İmran 3:143
Soni chisimu chene ŵanganyammwe mwaliji nkuchilajila chiwa (chakuwila pa ngondo ja Allah) nkaninsimangane nacho, sano ni nchiweni kusyene (pa kuulajidwa achimijenu) aku n'di nkulola.
Âl-i İmran 3:144
Ni nganaŵa Muhammadi ﷺ ikaŵeje Ntenga basi, Achimitenga (ŵajinji) ŵapite paujo pakwe. Ana naga ali awile kapena kuulajidwa mpaka n'galauchile ku indende yenu (kuujila ku ukafili)? Sano jwampaka agalauchile ku indende yakwe nganaŵa apeleche chisausyo chilichose kwa Allah, sano Allah ni chachalipila ŵakutogolela.
Âl-i İmran 3:145
Soni nganiiŵa yanti mundu jwalijose ni komboleka kuwa, ikaŵeje mu lisosa lya Allah pandema jakwe jelembedwe, sano jwaakusaka malipilo ga pa duniya chitumpele papopo, nombe soni jwaakusaka malipilo ga ku Akhera chitukampele kukoko, ni chitwalipila (yambone) ŵakutogolela.
Âl-i İmran 3:146
Ana soni ŵalingwaŵalingwa mwa Achimitume ŵaŵamenyene ngondo ali imo ni ŵandu ŵajinji ŵaumanyilisi (wa dini)! Nambotu nganatenguka ligongo lya ipato yayapatile petala lya Allah, soni nganatenda ulesi, nambo soni nganalitulusya (pameso pa amagongo ŵao), sano Allah ni akwanonyela ŵakupilila.
Âl-i İmran 3:147
Ni nganiiŵaga yakuŵecheta yao ikaŵeje ŵatiji: “Ambuje ŵetu! Tukululuchilani ileŵi yetu ni kupelenganya kwetu mpika pa indu yetu, soni n'galimbanganye makawu getu, ni ntukulupusye ku ŵandu achimakafili.”
Âl-i İmran 3:148
Basi Allah niŵapele malipilo ga pa duniya ni malipilo gambone nnope ga ku Akhera, sano Allah ni akwanonyela ŵakolosya.
Âl-i İmran 3:149
E jenumanja ŵankulupilile! Naga nkwiika mwakwapikanila aŵala ŵakanile, cham'buchisye ku indende yenu (ku ukafili), ni chin'galauche (kuumila ku chikulupi) n'di ŵakwasika.
Âl-i İmran 3:150
Nambo Allah ni M'mbuje gwenu (jwakunkamuchisya), soni Jwalakwe ni Jwambone nnope kwapunda akukamuchisya (wosope).
Âl-i İmran 3:151
Chituponye woga m’mitima mwa aŵala ŵakanile ligongo lyakum'bwanganya kwao Allah ni ichindu yanganaituluchisya umboni (wakulosya ulungu wakwe). Sano mauto gao (gakutamilichika) chigakaŵe ku Moto, kaje kusakala mauto ga ŵakulitenda lupuso!
Âl-i İmran 3:152
Soni Allah pamasile paŵankwanilichisye mwakuonaonape chilanga Chakwe (cha kwakombola amagongo ŵenu) ndema jamwaliji nkwaulaga mu lisosa Lyakwe, kwikanila ndema jamwalepele ni kulekangana nganisyo palilamusi (lya Ntume ﷺ lyangalekangana nalyo litumbi) ni mwanyochesye panyuma pakunnosya yamwaliji nkuinonyela, ŵane mwa jenumanja pana ŵaakunonyelwa ni duniya soni ŵane mwa jenumanja pana ŵaakunonyelwa ni Akhera, kaneka (Allah) ŵantyosyisye ku ŵanganyao (pakutiila) kuti an'dinje (kupilila kwenu), sano pamasile pankululuchile, soni Allah ni Nsyene umbone wakwatendela ŵakulupilila.
Âl-i İmran 3:153
(Kumbuchilani) katema kamwaliji nkukwela (mwitumbi pakwatiila amagongo ŵenu), soni n'di ngankugalauka kuti mpikane ya jwalijose, kutendaga Ntenga ﷺ ali nkum'bilanga munyuma mwenu, (Allah) niŵan'dipile pakumpa madandausi pachanya pa madandausi, (nambo ŵankululuchile) kuti nkadandaula pa (yambone) yayimpite soni atamuno pa (ipato) yayimpatile, sano Allah ni Nkusimanya chenene abali syosope sya yankutenda.
Âl-i İmran 3:154
Kaneko panyuma pa madandausi ŵantuluchisye ntunjelele walugono lwana kulikupulaga likuga line mwa jenumanja, kutendaga likuga line nganisyo sya m’mitima mwao syapele mbumu kusyene (mwanti ata lugono nganilwakupula), ŵaliji nkun'ganichisya Allah yangaŵa yakuona, nganisyo syachijinga; ŵaliji nkuŵecheta kuti: “Ana mpela tukwete uwwe mu aji nganiji chilichose (chagundana ni ulamusi)?” Jilani: “Ichindu yosope yene nsyene jwakwe Allah.” Akusisa m’mitima mwao yangaakwilosya kukwenu, pakuŵecheta akuti: “Tungakole mu aji nganiji chilichose (chagundana ni ulamusi) nga nganituulajidwa pepano.” Jilani: “Atamuno nkaŵe n'di m’majumba mwenu, angakopweche ŵandu ŵalembedwe kuti awulajidwe kwaula m’mauto mwao mwakuwila, nambo Allah (jwatesile yalakweyi) kuti juimanyukule yayili mu idali mwenu, ni kuti soni juiswejesye yaili m’mitima mwenu, sano Allah ni Nkuimanya chenene yaili mu idali.
Âl-i İmran 3:155
Chisimu ŵandu ŵaŵagalawiche (kutiila) mwa jenumanja lisiku lyagaasimangene makuga gaŵili (pa ngondo ja Uhudi), chisimu shetani ni juŵatelesyasisye ligongo lya ine (mwa ilemwa) yaŵapanganyisye, sano Allah pamasile paŵakululuchile ŵanganyao, chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwakutulala nnope ntima.
Âl-i İmran 3:156
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasim'ba chisawu aŵala ŵakanile (achinakunaku), soni ŵakutiji pakwagamba achimijao pati ajesilejesile pa chilambo kapena kuja ku ngondo (nikuwila kukoko): “Angaŵe ŵaliji nowe, nga nganawa kapena kuulajidwa.” Allah (jwapele syele nganisyosyo) kuti jusitende kuŵa syakutendekasya kuligamba m’mitima mwao, sano Allah ni jwaakupelekaga umi ni chiwa, soni Allah ichindu yankutenda juŵele Jwakuilolechesya.
Âl-i İmran 3:157
Sano naga n'di m'bulajidwe petala lya Allah kapena kuwa chisimu chikululuko chakuumila kwa Allah ni chanasa iŵele yambone nnope ku ipunda yaakusonganganya ŵanganyao (pa umi wa duniya).
Âl-i İmran 3:158
Soni naga n'di m'bwile kapena kuulajidwa, chisimu kwa Allah chinchisonganganyisyidwa.
Âl-i İmran 3:159
Sano ligongo lya ukoto wakuumila kwa Allah m'bele (mmwe Muhammadi ﷺ) ŵakupepa ntima kwa ŵanganyao, nambo nkaŵe ŵaukali, ŵakalalisya ntima, akapwilingene mumbali mwenu, basi mwalekani ni kwaŵendela chikululuko, soni mwawusyani nganisyo pa ichindu, nambo naga n'di nsimichisye, basi jegamilani kwa Allah (ni kutenda yansimichisyeyo), chisimu Allah jukwanonyela ŵakwegamila (Kukwakwe).
Âl-i İmran 3:160
Naga Allah ali atite ankamuchisye basi pangali ŵampaka ankombole, nambo naga ali atite anneche (ngankamuchisya) ana niŵani ŵampaka ankamuchisye panyuma pa (kunneka) Jwalakwe? Sano kwa Allah pe ajegamile ŵakulupilila.
Âl-i İmran 3:161
Soni nganiiŵa yakomboleka kwa ntume jwalijose gwasya (chindu chakupata kungondo), mwanti jwalijose jwachagwasye (chindu) tachiikanacho chaŵagwasyisyecho lisiku lya Kiyama, kaneka mundu jwalijose tachilipidwa mwakwanila pa yaŵapanganyisye, soni ŵanyao ngasaja kutendedwa lupuso.
Âl-i İmran 3:162
Ana jwaakukuya chinonyelo cha Allah mpaka alandane ni jwajim'bajile gasabu jakuumila kwa Allah, soni liuto lyakwe nikuŵa ku Jahannama? Kaje kusakala malo gakuujila gakwe!
Âl-i İmran 3:163
Ŵanganyao akwete mauchimbichimbi (gakulekangana) kwa Allah, sano Allah ni Jwakuilolechesya yaakutenda.
Âl-i İmran 3:164
Chisimu Allah pamasile paŵatendele ŵakulupilila ukoto wekulungwa nnope pakwatumichisya Ntenga jwakuumila mu ŵanganyapeo, jwaakuŵa nkwasoomela ma Ȃya Gakwe, ni kwaswejesyaga, ni kwajiganyaga soni Chitabu ni lunda lwakusokoka,[15] kutendaga kala ŵaliji mu kusokonechela kwakuonechela.
———
(3:15) (a) Kusosekwa kwakuya Sunnah sya Ntume ﷺ: Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Umati wangu wosope tiukajinjile ku Mbepo ikaŵeje ŵaakukana.” Ŵanganyao (Maswahaba) ŵatite: “Ana niŵani ŵampaka akane mmwe Ntenga jwa Allah?” Jwalakwe jwatite: “Jwalijose jwakunjitika une takajinjile ku Mbepo, sano jwalijose jwakungana une nikuti jukana (kuja kwinjila ku Mbepo).” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 6851). (b)Akusimulila Abu Mȗsa رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Chilandanyo changune ni yandumisyidwe nayo, chili nti chisawu mundu juŵayiche kwa ŵandu nikwasalila kuti: ‘E jenumanja ŵandu! Une nauweni nkutula wa asilikali nimeso gangu, soni une ni nkutetela jwamakonope (jwajuyiche ni abali jakogoya nnope), basi ligosani mwachimisyene!’ Basi likuga line mwa ŵandu ŵakwe lyampikaniile, ni lyaŵigwile lwachilo, nilyajesile mwantimatuusi, ni lyakulupwiche. Nambo likuga line lyaakaaniile, nilyachelelwe lili chitamile pamalo paopo, ni ŵalaŵilile asilikali ŵala, niŵawuleje ni kwamala wosope ŵene. Chele ni chilandanyo cha ajula mundu jwaakunjitika une ni kukuya yambiche nayo (Qur’an ni Sunnah), ni chilandanyo cha ajula jwaakungaana une ni ngaikulupilila yakuona yambiche nayo.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 6117).
Âl-i İmran 3:165
Ana uli ndema jachampatile chipato chanti pakwete pamwapatisye (amagongo ŵenu) chanti iyyoyocho mwa winji wakaŵili mwatite: “Chityochele kwapi achi (chipatochi)?” Jilani: “Chalakwecho chityochele kwa jenumanja mwachimisyene (ligongo lyakunyosya kwenu). Chisimu Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Âl-i İmran 3:166
Soni yayampatile (pa ngondo ja Uhudi) lisiku lyagasimangene makuga gaŵili ga asilikali, yaliji mu lisosa lya Allah nikuti ŵaamanyukule ŵakulupilila.
Âl-i İmran 3:167
Nikuti ŵamanyukule soni ŵandu ŵaŵele ali nkutenda unakunaku. Ni ŵasalilidwe (yanti): “Ikani mmenyane (ngondo) petala lya Allah kapena mwaasiŵilile (amagongo kukwetu).” Ŵanganyao ŵatite: “Tungaimanye yanti kwana kumenyana, chisimu chene tungankuyiye (nambo ngati kuulajidwape tukukuona kwalakweko)!” Ŵanganyao ku ukafili lyele lisikulyo ŵaŵandichile nnope kulekangana ni ku chikulupi. Akuŵechetaga ni ngamwa syao yanganiiŵa m’mitima mwao, sano Allah ni jukuimanya chenene ichindu yaakusisa.
Âl-i İmran 3:168
(Ŵanganyao ni) aŵala ŵana kuŵechetaga yakwamba achimijao (ŵaŵaulajidwe pa ngondo ja Uhudi) kutendaga (akuŵechetao) ŵatemi (ngajaula kungondoko): “Angaŵe ŵatukundile (yakuti akajaula) nga nganaulajidwa.” Jilani: “Basi lityochesyani mwachimisyene chiwa (kuti nkawa) naga nkuŵecheta yakuona.”
Âl-i İmran 3:169
Soni ngasimwaganichisya ata panandi aŵala ŵaaulajidwe petala lya Allah kuti ŵawe, nambo ŵachijumi, akulisyidwa kwa Ambuje ŵao.
Âl-i İmran 3:170
Aku achisengwaga ni yaŵapele Allah kuumila mu ukoto Wakwe, ni akwasangalalilaga ŵandu ŵanganasimangane nao ŵali munyuma mwao (ŵaakusaka nombe kuwila petala lya Allah), kuti ŵanganyao ngasaja kuŵa ni woga soni ngasaja kuŵa ŵakudandaula.
Âl-i İmran 3:171
Akuchisangalalila chindimba chakuumila kwa Allah ni umbone, chisimu soni Allah jwangasokonesya malipilo ga ŵakulupilila.
Âl-i İmran 3:172
Aŵala ŵaŵan'jitiche Allah ni Ntenga ﷺ panyuma pakwapata maŵanga, sano ŵakolosisye (itendo yao) mwa ŵanganyao ni kun'jogopa Allah, akwete kupata malipilo gamakulungwa nnope.
Âl-i İmran 3:173
Aŵala ŵana kusalilidwaga ni ŵandu (achinakunaku) kuti: “Chisimu ŵandu (makafili) ansonganganyichisye (asilikali ŵajinji) basi mwajogopani.” Nambo (gele maloŵego) gajonjechesye chikulupi, ni ŵatite: “Allah akutukwanila (pakutugosa) soni ni Nkun'jegama Jwambone nnope.[16]”
———
(3:16) Akusimulila Ibn Abbâs رضى الله عنه yanti: Maloŵe ganti: “Allah akutukwanila (pakutugosa) soni ni Nkun'jegama Jwambone nnope.” Gaŵechetedwe ni Ibrahima ndema jaŵaponyedwaga m’moto. Ni gaŵechetedwe soni ni Muhammadi ﷺ ndema ja ŵaŵechete (achinakunaku) yanti: “Chisimu ŵandu (makafili) ansonganganyichisye (asilikali ŵajinji) basi mwajogopani.” Nambo (gele maloŵego) gajonjechesye chikulupi, ni ŵatite: “Allah akutukwanila (pakutugosa) soni ni Nkun'jegama Jwambone nnope.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 4287).
Âl-i İmran 3:174
Basi ŵagalawiche ni chindimba chakuumila kwa Allah ni umbone, nganichakwaya chakusakala (chilichose), ni ŵakuyiye chinonyelo cha Allah. Sano Allah ni Nsyene umbone wekulungwa nnope.
Âl-i İmran 3:175
Chisimu jwalakwe (jwana kun'jogoyagajo) nishetani jwaakuntendekasya kuti mwajogopeje achimijakwe, basi ngasimwajogopaga ŵanganyao nambo munjogopeje Une naga n'di ŵakulupilila (kusyene).
Âl-i İmran 3:176
Soni akan'dandaulikasya aŵala ŵaakuutuchila ku ukafili, chisimu ŵanganyao nganaŵa apeleche chisausyo chilichose kwa Allah. Allah akusaka kuti akaaŵiichila ŵanganyao liunjili lililyose (lya yambone) ku Akhera, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yekulungwa nnope.
Âl-i İmran 3:177
Chisimu aŵala ŵasagwile ukafili pakusumanya ni chikulupi, nganaŵa apeleche chisausyo chilichose kwa Allah, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Âl-i İmran 3:178
Soni aŵala ŵakanile akaganichisya ata panandi kuti ndaŵi jelewu jatukwapaji jili jambone kukwao, chisimu chene tukwapa ndaŵi jelewuji kuti ajonjechesyeje ulemwa, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakwalusya.
Âl-i İmran 3:179
Nganaŵa Allah jwanti ni gamba kwaleka ŵakulupilila mu kaŵe kan'diika mpaka ali alekangenye (chilikati cha) ŵakusakala ni ŵambone. Soni nganaŵa Allah jwanti ni gamba kummanyisya yakusisika, nambo kuti Allah akasasagulaga mwa Achimitenga Ŵakwe jwansachile (nikummanyisya ine mwa yalakweyo). Basi munkulupililani Allah ni Mitenga Jakwe. Sano naga nkulupilile ni kun'jogopa (Allah), nikuti nkwete kupata malipilo gamakulungwa nnope.
Âl-i İmran 3:180
Soni aŵala ŵaakutendela ubaili ichindu yaŵapele Allah kuumila mu umbone Wakwe (ni ngapelekaga Zaka) akaganichisya ata panandi kuti kutenda yele kuŵele kwambone kukwao, nambo kwalakweko kuŵele kwakusakala kukwao, chachitaŵidwa makongwa (mu ngosi mwao) gaichindu yaŵaliji nkutendela ubailiyo lisiku lya Kiyama,[17] sano Allah ni Nsyene kutawalila ya kumawunde ni petaka, soni Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwaasimanya chenene.
———
(3:17) Kusakala kwangatola Zaka: Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Jwalijose jwampele Allah chipanje ningatolaga Zaka, basi lisiku lya Kiyama, chipanje chakwecho chichilandanyisyidwa kukwakwe nti chisawu lijoka lyalulasi lyapoisoni jwejinji, lyalikwete mitasi jiŵili nkamwa mwakwe mwakuumilamo poisoni, lichilisenganya nnukosi mwakwe, ni lichinnuma m’majeje mwakwe, ni lichiti: ‘Une ni chipanje chenu chila, une ni chimatiilo chenu chila.” Kaneka (Ntume ﷺ) ni jwasoomile aji Ȃyaji: “Soni aŵala ŵaakutendela ubaili ichindu yaŵapele Allah kuumila mu umbone Wakwe (ni ngapelekaga Zaka)…” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 4289).
Âl-i İmran 3:181
Chisimu Allah pamasile paalipikene liloŵe (lyachalu) lya ŵandu (Ayuda) ŵatite: “Chisimu Allah jwakulaga nambo uwwe niŵatuli ŵakusichila.” Chituilembe yaaŵecheteyo ni kuulaga kwao Achimitume mwangali ligongo, soni tuchiti: “Pasyani ilagasyo ya (Moto wa) koocha.”
Âl-i İmran 3:182
“Yalakweyi ni ligongo lya (yakusakala) yagaalongwesye makono genu, soni chisimu Allah nganijuŵa jwakwaatenda lupuso ata panandi achikapolo (Ŵakwe).”
Âl-i İmran 3:183
Aŵala (Ayuda) ŵaŵechete kuti: “Chisimu Allah ŵatulamwile uwwe yanti; tukankulupilila ntenga jwalijose mpakana ali ayiche najo mbepesi jakutinisyidwa ni moto.” Jilani: “Pamasile paŵam’bichilile achimitenga paujo pangu ni ilosyo yakuonechela palangulangu kwisa soni yankwambayo, nambi uli mwaawuleje, naga jenumanja nkuŵecheta yakuona?”
Âl-i İmran 3:184
Nambo naga achinkanilaga (mmwe Muhammadi ﷺ ningaŵa yachilendo), ngati ŵakanilidwe achimitenga paujo penu, ŵaŵaiche ni ilosyo yakuonechela palangulangu ni itabu yalunda lwakusokoka kwisa soni itabu yakulanguka.
Âl-i İmran 3:185
Mundu jwalijose tachipasya chiwa, nambo kuti tinchipedwa malipilo genu mwakwana lisiku lya Kiyama. Sano jwatakaŵambasyidwe ni Moto ni kwinjisyidwa ku Mbepo, basi tachiŵa pamasile papundile (kusyene), sano umi wa duniya nganiuŵa (chilichose) nambo chisengwasyo chakuloŵesya.
Âl-i İmran 3:186
Chisimu ŵanganyammwe chin'dinjidwe mu ipanje yenu ni maumi genu, soni ni timpikane kwene ilagasyo yayijinji kuumila kwa aŵala ŵaŵapedwile chitabu paujo penu (Ayuda ni Akilisito), ni kuumila soni kwa akuwanganya Allah ni isanamu, nambo naga mpilile ni kun'jogopa (Allah chim'be ntesile yambone), basi chisimu yalakweyo ni yaili mu ichindu yakusosekwa kuŵichila ntima.
Âl-i İmran 3:187
Soni (kumbuchilani) katema kajwataŵene Allah chilanga ni aŵala ŵana kupedwaga chitabu (cha Baibulo pakwatenda kuti): “Chisimu chene chinchisalichisye ŵanganyammwe (chitabucho) ku ŵandu soni ngam'ba ŵakuchisisa.” Nambo ŵachiponyisye kunyuma kwa migongo jao, ni ŵasagwile (ya duniya) yantengo wannono pakusumanya ni chalakwecho, kaje kusakala yaakusagula yakwe!
Âl-i İmran 3:188
Nkaganichisya ata panandi kuti ŵandu ŵaakuŵa ali nkupoochela pa ichindu (yakusakala) yatesile, nikuŵaga soni ali nkunonyelwa kuti alapilidweje pa ichindu yanganapanganya, ngasimwaganichisya ŵanganyao ata panandi kuti chakakulupuche ku ilagasyo, nambo akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Âl-i İmran 3:189
Soni Allah ni Nsyene uchimwene wa kumawunde ni petaka, soni Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Âl-i İmran 3:190
Chisimu chene mu kagumbidwe ka mawunde ni mataka, ni kupisyangana kwa chilo ni muusi, muŵele mwana ilosyo kwa ŵandu ŵaakwete lunda.
Âl-i İmran 3:191
Aŵala ŵaakunkumbuchilaga Allah (pakunkolanga) chiimile, chitamile kwisa soni (ali chigonele) cha mu mbalati mwao, ni akuchetelelaga mu kagumbidwe ka mawunde ni mataka, (ni akutiji): “Ambuje ŵetu! Nganin'gamba gumba yalakweyi mwa masanje, kuswejela ni Kwenu, basi tuŵambasyani ku ilagasyo ya Moto.”
Âl-i İmran 3:192
“Ambuje ŵetu! Chisimutu Mmwe mundu jwachinkan'jinjisye ku Moto nikuti pamasile pamun'jalwisye, soni ŵandu ŵalupuso ngasakola ŵakwakulupusya.”
Âl-i İmran 3:193
“Ambuje ŵetu! Chisimutu uwwe tumpikene nkuŵilanga ali nkuŵilanjila ku chikulupi achitiji: ‘Munkulupililani M’mbuje gwenu.’ Basi uwwe ni tukulupilile. Ambuje ŵetu! Ni tukululuchilani sambi syetu, soni ntusimachisye yakusakala yetu, ni ntupe chiwa pamo ni atenda ngoto.”
Âl-i İmran 3:194
“Ambuje ŵetu! Tupani soni ayila yamwatupele chilanga kupitila mwa Achimitenga Ŵenu (kuti chinchitupa), ni ngasin'ja kutujalusya lisiku lya Kiyama, chisimu Mmwejo ŵangakasa chilanga.”
Âl-i İmran 3:195
Basi Ambuje ŵao ni ŵaajiitiiche ŵanganyao (duwa syawosyo pakwatenda kuti): “Chisimu Une ngaanja kusokonesya masengo gankupanganya jwalijose mwa jenumanja kutandila jwannume atamose jwankongwe, (pakuti jenumanjammwe ŵanakajumo) ŵane mwa jenumanja akuumila mwa ŵane. Basi ŵandu ŵasamile, ni koposyedwa m’misi jao, ni kulagasyidwa petala Lyangu, ni kumenyana ngondo, ni kuulajidwa, chisimu ŵanganyao chinasimachisye yakusakala yao, ni kuja kwajinjisya ku Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, (galakwego ni) malipilo gakuumila kwa Allah, sano Allah Kukwakwe nikugali malipilo gambone nnope.
Âl-i İmran 3:196
Chisimu kukannoŵesya mmwejo kwendajenda kwa ŵandu makafili pa chilambo.
Âl-i İmran 3:197
(Kweleko kuŵele) kusengwa kwannonope, kaneko liuto lyao ni ku Jahannama, kaje kusakala liuto lyagusama (lyalitandichile)!
Âl-i İmran 3:198
Nambo ŵandu ŵan’jogwepe M’mbuje gwao, akwete kupata Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo, (jalakwejo ni) mbiiko jakuumila kwa Allah, sano ichindu yaili kwa Allah ni yambone nnope kwa atenda ngoto.
Âl-i İmran 3:199
Soni chisimu chene, mwa ŵandu ŵaŵapedwile chitabu (Ayuda ni Akilisito), mwana ŵaakunkulupililaga Allah ni yaitulusyidwe kukwenu, kwisa soni yayatulusyidwe kukwao, achilinandiyaga kwa Allah, ngakusagulaga (ya duniya) yantengo wannono pakusumanya ni ma Ȃya ga Allah, ŵanganyao akwete kupata malipilo gao kwa M’mbuje gwao, chisimu Allah ni Jwachitema pa kuŵalanjila.
Âl-i İmran 3:200
E jenumanja ŵankulupilile! Pililani (pakutenda ibada), soni mwapundani amagongo ŵenu pakupilila, soni gosani mipika jenu (kuti amagongo akan'jinjilila), ni mun'jogopeje Allah kuti m'be ŵakupunda.
Nisa' 4:1
E jenumanja achinaŵandu! Mun'jogopani M'mbuje gwenu jwaŵan'gumbile kuumila mwa mundu jumpempe (Adamu), ni jwagumbile kuumila mwa jwalakwejo ŵankwakwe (Hawa), ni jwajenesye kuumila mu ŵaŵiliwo achalume ŵajinji kwisa soni achakongwe, ni mun'jogopani Allah Jwankasaŵendanaga kupitila mu Jwalakwejo, ni (jogopani soni kata) maulongo ga kupagwana. Chisimu Allah pa jenumanja aŵele Nkung'unulila kusyene (jwaakuŵa ali nkukalolechesya kalikose kankutenda).
Nisa' 4:2
Soni mwapani ŵawina chipanje chao, ni ngasintindanya yakusakala (yenu) ni yambone (yao), soni ngasin'dya chipanje chao (pakuchiwanganya) ku chipanje chenu, chisimu wele uli ulemwa wekulungwa.
Nisa' 4:3
Nambo naga nkogopa kuti ngannungamika pa ŵawina (ŵachikongwe ŵankutama nao ŵankusaka kwalomba mwalekani), basi lombelani (ŵanepe) mwa achakongwe ŵamwanonyele; ŵaŵili, kapena ŵatatu, kapena ncheche. Nambo naga nkogopa kuti ngampakombola kwilanya, basi (gambani kulombela) jumpepe, kapena (mateeka) gagapatile magasa genu gakun'dyo. Yalakweyo ni yakuŵandichila (kuntendekasya) kuti nkapendechela (ku ungajilanya).
Nisa' 4:4
Soni mwapani achimmasyeto mahari gao (mbiya syandowa kapena chilichose chakwalombelela) kuŵa ntuuka, nambo naga ali anonyelwe m’mitima mwao yakumpa chinechakwe m'maharigo, basi chilyaani mwakusengwa ni mwangachijogopela (ngati Allah ankundisye)!
Nisa' 4:5
Ni nkaapa ŵawawate chipanje chenu chaachitesile Allah kuŵa chakun'dimbanganya, nambo mwaaliichisyani nacho ni kwawecha, ni mwaŵecheteleje maloŵe gambone.
Nisa' 4:6
Soni mwalingani ŵawina (pa lunda lwao lwakwendechesya chipanje) kwikanila ali ayiche ndema ja (kusaka) ulombela, sano naga n'di nkuweni kwa ŵanganyao komangala kwa lunda, basi mwapani chipanje chao. Ni ngasinchilya (chipanjecho) mwakonanga ni mwachitema pakogopela kuti atakwika mwaakusile. Sano mundu jwali jwakuliipatila basi aliŵambasye (kujigala malipilo mu chipanjecho pakuchigosa kwakwe), nambo mundu jwali jwakulaga, basi chakomboleche kulya (chipanjecho) mwakwilanila (ni mwaakuchigosela), sano ndema jankwapa chipanje chao basi mwasoselani mboni pameso pao (syakutendela umboni wanti apocheele chipanje chakwana, kogopela atakwisa mwaakaaniile panyuma pakwe), sano Allah jukwanila kuŵa Nkuŵalanjila chenene (chipanjecho kuti chigosedwe chenene kapena chepungule).
Nisa' 4:7
Akwete kupata achalume liunjili mu chipanje chalesile achinangolo ni ŵaulongo wakuŵandichila, nombe nao achakongwe akwete kupata liunjili mu chipanje chalesile achinangolo ni ŵaulongo wakuŵandichila, muchichiŵele (chipanjecho) chapanandi kapena chejinji, (gaŵele) maunjili gepanjepanje (Allah).
Nisa' 4:8
Sano ndema jagaŵanya (chipanjecho) naga akwika ŵapaulongo, ni ŵawina, kwisa soni masikini (ŵanganakola liwunjili lyao), basi mwapani (kachinandipamuno) kuumila mu chipanjecho, nimwaŵecheteleje maloŵe gambone.
Nisa' 4:9
Ni ajogope aŵala (ŵalecheledwe chipanje kwakalamusya ŵawinao, ligongo nombe nao ali) ŵanti ingaŵe ŵalesile munyuma mwao ŵanache ŵangalikombolela akajogopele (kalamusyidwa), basi an'jogopeje Allah ni aŵecheteje maloŵe gagoloka.
Nisa' 4:10
Chisimu ŵandu ŵaakulya chipanje cha ŵanache ŵawina mwa lupuso, chisimu chene ŵanganyao akulya (ni kutaga) moto m’matumbo mwao, soni chakajinjile ku Moto Wakulapuka.
Nisa' 4:11
Allah akunnamula (ya kagaŵanye ka chipanje chamalekwa) kuŵanache ŵenu, kuti mwanache jwannume akwete kupata liunjili lyakulandana ni liunjili lya ŵanache ŵachikongwe ŵaŵili (2:1). Sano naga ali ŵachikongwepe (ŵaŵili kapena) kupunda paŵaŵili, nikuti chapate maunjili gaŵili m’maunjili gatatu(⅔) gachipanje chalesile (nkuwa), nambo naga (mwanache jwankongwejo) ali jumpepe, nikuti chapate litika (½ lya chipanje chosope). Sano achinangolo ŵa nkuwa jwalijose mu ŵaŵiliwo chapate liunjili limo m’maunjili nsano na limo (⅙) nchipanje chalesile (nkuwajo) naga julesile mwanache (kapena chisukulu), nambo naga nganijuleka mwanache (kapena chisukulu) nantawaliile (chipanje chakwecho) achinangolo ŵakwe pe, nikuti mamagwe chapate liunjili limo m’maunjili gatatu (gachipanje chosope ⅓, sano babagwe nichajigale maunjili gaŵili gakusigalago ⅔), nambo sano naga julesile achachimwenegwe (kapena achalumbugwe), nikuti mamagweŵala chapate liunjili limo m’maunjili nsano na limo (⅙ gachipanje chosope, gaŵanya kwalakweku kutendekwe) panyuma pakupitisya wasiya wachaleche (nkuwa wanti chindu chanti apedwe chenono) kapena (kun'dipilila) ngongole (syakwe). Achinangolo ŵenu ni ŵanache ŵenu ngankupata kumanyilila kuti ana ŵani mwa ŵanganyao ŵali ŵakuŵandichila nnope kukwenu pa chikamuchisyo. (Awu ni) mpango (wa kagaŵanye) waupanjidwe ni Allah, chisimu Allah aŵele Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:12
Sano jenumanja (achalume) nkwete kupata litika (½) lyachipanje chalesile achiŵammakwenu naga nganaleka ŵanganyao mwanache (kapena chisukulu), nambo naga alesile mwanache (kapena chisukulu), nikuti chimpate liunjili limo m’maunjili ncheche (¼) nchipanje chalesile ŵanganyao, (gaŵanya kwalakweku kutendekwe) panyuma pakupitisya wasiya wachaleche (achiŵammakwenuo) kapena (kwalipilila) ngongole (syao). Nombe nao (achiŵammakwenu) akwete kupata liunjili limo m’maunjili ncheche (¼) nchipanje channesile ŵanganyammwe naga nganinneka mwanache (kapena chisukulu), nambo naga nnesile mwanache (kapena chisukulu), nikuti chapate liunjili limo m’maunjili nsano na gatatu (⅛) mu chipanje channesile, (gaŵanya kwalakweku kutendekwe) panyuma pakupitisya wasiya wachinneche ŵanganyammwe kapena (kun'dipilila) ngongole (syenu). Sano naŵaga ŵalume kapena ŵakongwe akutawalwa (chipanje chao) kutendaga ali ŵangali mwanache (kapena chisukulu) ni achinangolo ŵakwe ŵanaŵaŵili, nambo ni alesile nchimwenegwe (jwakuchimama) kapena nnumbugwe (jwakuchimama), nikuti jwalijose mu ŵaŵiliwo chapate liunjili limo m’maunjili nsano na limo (⅙ gachipanje chosope), nambo naŵaga ali ŵakutupila kupunda pele, nikuti chagaŵane liunjili limo m’maunjili gatatu (⅓ gachipanje chosope), (gaŵanya kwalakweku kutendekwe) panyuma pakupitisya wasiya wachiulechedwe kapena (kulipilila) ngongole (sya akuwa), mwangali kupeleka isausyo, achi ni chilamusi chakuumila kwa Allah, sanotu Allah ni Jwakumanyilila kusyesyene, Jwakutulala nnope ntima.
Nisa' 4:13
Jalakwejo ni mipika ja Allah, sano jwachampikanile Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ, nikuti chachin'jinjisya ku Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo, sano kwalakweko ni kupunda kwekulungwa nnope.
Nisa' 4:14
Nambo jwachannyosye Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ ni gulukaga mipika Jakwe, chakan'jinjisye ku Moto, chijukaŵe jwandamo mwalakwemo, soni akwete kupata jwalakwejo ilagasyo yakwalusya.
Nisa' 4:15
Sano ŵataiche mwakutenda chakunyalaya (chigwagwa) mwa achimmasyeto ŵenu, mwaŵilanjilani mboni ncheche mwa jenumanja, sano naga sipeleche umboni (wanti ŵaweni ali nkutenda chigwagwacho), basi mwaugalilani m’majumba mpaka tichasimane chiwa, kapena Allah chiŵaŵichile litala line.[1]
———
(4:1) Chilamusi cha aji Ȃyaji chafutiidwe ni Ȃya ja (24:2) jajikulamula ya kwanyesya mipichi jakwana lichila (100) naga ali ŵangalombela, kapena kwasoma maganga mpaka kuwa naga ali ŵalombele, panyuma pakuŵichila umboni pa chileŵicho mboni syakwana ncheche.
Nisa' 4:16
Nombe nao achalume ŵaŵili mwa jenumanja ŵataiche mwakuchitenda (chausakwacho mpela matanyula) basi mwalagasyani,[2] nambo naga akutenda toba ni kolosya (ndamo syao) basi mwalekani, chisimu Allah aŵele Jwakupochela nnope toba Jwachanasa channope.
———
(4:2) Nnole Ȃya ja (24:2).
Nisa' 4:17
Chisimu toba jakundidwa ni Allah ni ja aŵala ŵaakutendaga yakusakala mwaujinga, kaneka ni akutendaga toba mwachitema-chitema, basi ŵanganyao niŵaakwapochelaga Allah toba jao, ni aŵele Allah Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:18
Ni nganijiŵa (jikundidwe) toba ja ŵandu ŵaakutendaga yakusakala kwikanila chiwa chili chim’bichilile jumo jwao nikutiji: “Chisimu une ndesile toba sano,” atamose aŵala ŵaakuwa ali makafili. Ŵanganyao twalinganyichisye ilagasyo yakupoteka nnope.
Nisa' 4:19
E jenumanja ŵankulupilile! Ngayiikundisyidwa kwa jenumanja (ŵakuchilume) kuti mwatawalile achimmasyeto mwakwakanganichisya (panyuma pakuwa achiŵammakwao). Ni nkasimwalagasyaga (achiŵammakwenu pandamo naga n'di ngankwasaka, kuti mpaka ayikane mwakuliombola) pakusaka kwasumula ichindu ine yamwapele, (nteto walakweu uli wakanyisyidwa), ikaŵeje naga ayikene mwakutenda chakunyalaya chakuonechela (mpela chigwagwa). Soni tamagani nao (achiŵammakwenuwo) mwaumbone, natamuno n'di mwaŵenjile (nkautuchila kwaleka), mwinetu tinkomboleche kuchiŵenga chindu chaaŵisile Allah nkati mwakwe umbone wejinji.
Nisa' 4:20
Sano naga mkusaka kunnomba jwankongwe jwine pakunneka jwankongwe (jwakala) kutendaga jumpepe mwa jamanjao (jwankunnekajo) n'di mumpele liunjili (lyambiya syandowa) kasin'jigala kutyochela mwalakwemo chilichose, ana nkuchijigala mwalupuso ni mwaulemwa wakuonechela?
Nisa' 4:21
Ana soni chinchijigale chinauli kutendaga pamasile pamwajinjilene ŵane mwa ŵane (mwaikene mwagona ulombela), soni (achakongwewo) ŵajigele kuumila kukwenu chilanga chakulimbangana (pandowa chakuti chintame nao chenene)?
Nisa' 4:22
Soni nkalombela achakongwe ŵalombedweje ni achatati ŵenu, ikaŵeje yayapite kala (ninkaiwilisya soni kuitenda), chisimu wele (ntetowu) uŵele wakunyalaya ni wakuŵenjedwa kusyene soni ni litala lyakusakala nnope.
Nisa' 4:23
Iŵele haraam kukwenu (kwalomba) achimama ŵenu (ŵakum'beleka), ŵanache ŵenu (ŵakuliŵelechela), achalumbu ŵenu (ŵakupagwana), achibaba ŵenu ŵachikongwe, achimama ŵenu ŵanandi kapena ŵakulungwa, ŵanache ŵanchimwene gwenu, ŵanache ŵannumbu gwenu, achimama ŵenu ŵaŵan'jonjesye, achalumbu ŵenu ŵamwajonjile liŵele limo, achakwegwe ŵaŵaŵeleche achiŵammakwenu, ŵanache ŵakwasimana ŵankwalela ŵakupagwa kutyochela mwa achiŵammakwenu ŵan'jinjilene nao (pagona ulombela), nambo naga nganin'jinjilana nao, basi chipaŵe pangali ulemwa kukwenu (kwalomba ŵanache ŵaowo), achiŵammakwao ŵanache ŵenu ŵachilume ŵakutyochela m’migongo mwenu, soni nikuti mpwatikanye chilikati cha mundu ni mpwakwe (ŵakupagwana), ikaŵeje yayapite kala (ninkaiwilisya soni kuitenda). Chisimu Allah aŵele Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:24
Soni ni (iŵele haraam kukwenu kwalomba) achimmasyeto ŵalombedwe, ikaŵeje (mateeka) gagapatile magasa genu gakun'dyo, achi ni chilamusi cha Allah chachili pa jenumanja. Ni iŵele halaal (kwalomba achakongwe) ŵanganaŵa ŵele (ŵasalidwewo). Mwasosagani (achakongwewo) ni chipanje chenu mwakwalomba ngaŵaga mwachikululu, sano ŵam'biche mwakulisengwasya nao mwa ŵanganyao (pakwalomba), basi mwapani mahari gao yagatite pakulamulidwa, soni chipaŵe pangali ulemwa kukwenu pa yampikanganene (kutola) panyuma pa kulamulidwa (mahari), chisimu Allah aŵele Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:25
Sano jwachatende ngapakombola mwa jenumanja kupata chipanje chakulombelela alukosyo ŵakulupilila (ŵachisilamu), basi (gambani kulombela) mwa aŵala ŵagapatile magasa genu gakun'dyo mu ŵesichana ŵenu ŵakulupilila (ŵachisilamu). Soni Allah ni jwaakumanyilila nnope ya chikulupi chenu, (pakuti jenumanjammwe ŵanakajumo) ŵane mwa jenumanja akuumila mwa ŵane, basi mwalombani kwa lusa lwa mabwana gao soni mwapani mahari gao (mbiya syandowa kapena chilichose chakwalombelela) mwakwilanila, (mwalombani) ŵakuligosa ngaŵaga ŵachigwagwa kapena ŵakutenda maganja. Sano pati aligosile (achimateekao pakulombedwa) nikwisa kutenda chakunyalaya (chigwagwa), basi chapedwe litika lya ilagasyo yaakupedwaga nnukosyo (channyesye ikoti makumi nsano), yalakwe (yakulombela mateekayo) ili yaajula jwaakogopa kuti atakwisa mwatesile chikululu mwa jenumanja, nambo naga n'di mpilile (nikuleka kugalomba mateekago) mpaka iŵe yambone kukwenu, sano Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:26
Allah akusaka kunsalichisya ŵanganyammwe ni kun'jongolela ku matala ga aŵala ŵaŵaliji paujo penu, ni kumpochela toba jenu, sano Allah ni Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:27
Soni Allah akusachilila kuti ampochele toba jenu, nambo ŵandu ŵaakukuya isako (yao) akusachililaga n'di mpombotele kupombotala kwekulungwa nnope.
Nisa' 4:28
Allah akusachilila kuti an'jepepachisye, pakuti mundu jwagumbidwe jwangali machili.
Nisa' 4:29
E jenumanja ŵankulupilile! Kasillyaganilana chipanje chenu mwaukoleko, ikaŵeje gali malonda (gankusumana) mwakupikanganana chilikati chenu, soni ngasilliulaga mwachimisyene, chisimu Allah aŵele Jwachanasa kwa jemanja.[3]
———
(4:3) Kusakala kwa kuliulaga mundu wasyegwe: Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Mundu juŵaliuleje nsyene pakulitaŵilila chakaŵeje ali nkulitaŵilila ku Moto, nambo soni juŵaliuleje nsyene pakulichopa, chakaŵeje ali nkulichopa ku Moto.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 1299).
Nisa' 4:30
Soni jwachaiche mwakutenda yele mwakusumba mpika ni mwalupuso basi tuchija kun'jinjisya ku Moto, soni yalakweyo kwa Allah iŵele yakwepepala kusyene.
Nisa' 4:31
Naga n'diŵambasyeje (ilemwa) yekulungwakulungwa yankulekasyidwa, chitunsimachisye yakusakala yenu (yamwanamwana) ni tuchin'jinjisya kumalo kwauchimbichimbi (ku Mbepo).
Nisa' 4:32
Soni ngasinyyilupataga ichindu yaapeleche Allah mwawinji kwa ŵane mwa jenumanja kwapunda ŵane, akwete kupata achalume liunjili lya (malipilo ga) yapanganyisye, nombe nao achakongwe akwete kupata liunjili lya (malipililo ga) yapanganyisye, ni mum'bendeje Allah ukoto Wakwe, chisimu Allah chindu chilichose aŵele Jwaachimanya chenene.
Nisa' 4:33
Soni kwa jwalijose (mwa jenumanja) tutomeche nkuntawalila (jwakwe) pa chipanje chalesile achinangolo ŵaŵili ni ŵaulongo, sano aŵala ŵamwataŵene nao chilanga (chakuntawalila chipanje chenu), mwapani liunjili lyao (kupitila mu wasiya wachimwalechele), chisimu Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakutendela umboni.
Nisa' 4:34
Achalume niŵali ŵakwajimila achakongwe (ŵalume ni ntwe weŵasa), ligongo lyanti Allah ŵachimbichisye ŵane mwa jamanjao kwapunda ŵane (achalume kwapunda achakongwe), soni ligongo lya chipanje chao chaakuŵa ali nkutola. Sano achimmasyeto ŵambone niŵali ŵakumanya, ŵakuligosa (yilu yao nigosa yipanje yaliŵasa) atamuno achiŵammakwao pali pangali, ligongo lyanti Allah ŵagosile (achimmasyetowo kupitila mwa achiŵammakwao ŵaakwapaga yaakulajila). Sano aŵala (achimmasyeto) ŵankukujogopa kuliikwesya kwao basi mwajamukani, (naga ngaakupikana) mwawunduchilani pagona, (naga kuunduka ngakukamuchisya) mwaputani (kwangaulasya), sano naga ali nkumpikanila, basi ngasimwasosela matala (gakwalagachisya). Chisimu Allah ni jwaali Jwapenani kusyene, Jwankulungwa nnope.
Nisa' 4:35
Sano naga (jenumanja akwiilanya) nkuujogopa ukangani wauli chilikati chao (ŵalume ni ŵankwao), basi tumisyani namangoswe jwakuchilume ni namangoswe jwakuchikongwe (kuti akachengulanye), naga ŵanaŵaŵiliwo ali asachile kwilanya, Allah tiŵakombolasye, chisimu Allah aŵele Jwakumanyilila nnope, Jwaasimanya abali syosope.
Nisa' 4:36
Soni mun'galagatilani Allah ni nkam'bwanganyaga ni chilichose, nombe achinangolo ŵanaŵaŵili mwatendelani yambone, kwisa soni ŵaulongo, ŵawina, masikini, jwakuŵandikana najo nyumba niali jwaulongo, jwakuŵandikana najo nyumba niali mundu nsape, n'jenu jwakutama najo imo, jwapaulendo ni (mateeka) gagapatile magasa genu gakun'dyo. Chisimu Allah ngakasaŵanonyela aŵala ŵali ŵakulikwesya ni kuliiti.
Nisa' 4:37
Aŵala ŵaakutenda ubayili ni kwachisyaga soni ŵandu kutenda ubayili, ni akusisaga yaŵapele Allah kuumila mu ukoto Wakwe. Ni twalinganyichiisye achimakafili ilagasyo yakwalusya.[4]
———
(4:4) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Pangali lisiku lyaakuchelwaga mu lyalakwelyo achikapolo, ikaŵeje Achimalaika ŵaŵili akasatulukaga. Jumo jwao jukasatiji: ‘E Allah! Mumpaani jwakutoola yakuuchisya (pa yaatosile).’ Sano jwinejo nijukasati: ‘E Allah! Mumpaani jwakuumbata chonasiko.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 1374).
Nisa' 4:38
Ni aŵala ŵaakutolaga ipanje yao mwakulilochesya ku ŵandu, ni ngakunkulupilila Allah ni Lisiku Lyambesi. Sano mundu jwachaŵe shetani n'jakwe, nikuti taŵe akwete n'jakwe jwakusakala nnope.
Nisa' 4:39
Ana soni chichi chikaasawisye ŵanganyao ingaŵe ŵankulupilile Allah ni Lisiku Lyambesi, nikutolaga mu ichindu yaŵapele Allah? Sanotu Allah ni jwali Jwakwamanya chenene ŵanganyao.
Nisa' 4:40
Chisimu Allah jwangatenda lupuso (ku iwumbe Yakwe atamuno pachitendo chamwana chanti chisawu) usito wa lunyilili, sano nachiŵaga chambone, akasachitupiyaga nikupeleka kuumila Kukwakwe malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:41
Nambi ichiŵa uli ndema jatuchiika najo mboni kutyochela mu nkutula uliwose (jakuutendela umboni nkutulao), nikwika namwe (mmwe Muhammadi ﷺ) kuŵa mboni pa ŵanganyaŵa?
Nisa' 4:42
Lyele lisikulyo aŵala ŵaŵakufuulu, ni kunnyosya Ntenga ﷺ chachilajila yanti: Bolaga likagambe kwasimasya litaka (ningasyuka soni), ni ngasakombola kunsisa Allah liloŵe lililyose (lyakwamba yaŵapanganyisye).
Nisa' 4:43
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasin'jiŵandichila Swala kutendaga n'di nkolelwe, mpaka mmanyilile kaje yankuŵecheta, atamuno soni n'di ni janaba (ngasin'jinjila mu nsikiti kukuswaali) mpaka nkajoje, ikaŵeje jwagamba kutumbulukanya litala (mu nsikitimo pakwinjilila aku ni kopochela aku). Sano naga n'di ŵakulwala, kapena pa ulendo, kapena jumo mwa jenumanja ayiiche kutyochela kukaŵenduka (kuchimbusi), kapena nkwayanile ni achimmasyeto (pakutenda nsangu), ni nganin'gapata mesi, basi gambani kutenda Tayammamu ni litaka lyambone,[5] basi pakaani kungope kwenu ni m’makono mwenu. Chisimu Allah aŵele Nkusiimaasya (ilemwa), Jwakululuka kusyene.
———
(4:5) Tayammamu (kupata twahara nambo soni kupata wunsu pakamulichisya masengo litaka): Naga mesi gasoŵile, kapena pana chipaka changakomboleka kamulichisya masengo mesi mpela kulwala, basi takamulichisye masengo litaka lyambone lyana luwundu, pakupakasya kungope ni pachanya pa magasa ganagaŵili. Ayi takomboleche kutenda kampepe ni kwimila m’malo mwa koga ni kupata wunsu naga ali anuyiye yinayiŵiliyo nakamo.
Nisa' 4:44
Ana ngankwaona aŵala ŵapedwile chipande cha chitabu ŵaakulisagulila kusokonechela, nikusachililaga soni kuti n'di nsokonechele ŵanganyammwe (kuleka) litala (lyagoloka)!
Nisa' 4:45
Soni Allah akumanyilila chenene ya amagongo ŵenu, ni akukwanila Allah kuŵa Nkugosa, soni Allah akukwanila kuŵa Nkukamuchisya.
Nisa' 4:46
Mwa ŵandu ŵali mu chiyuda, pana ŵaakugapitikusyaga maloŵe pakugatyosya mmangwakwe, ni akutiji (pakunsalila Muhammadi ﷺ): “Tupikene nambo tunyosyisye, soni pikanani n'di ŵangapikana.” (Kwakuli kulwesa). Soni (akuntendaga kuti): “Tuchiingaani.” (Achambaga nkuchiinga jwakwe jwangali lunda, akuŵecheta gele maloŵega) mwakupinda ndimi syao (kuti Muhammadi ﷺ ajileje: “Akunjimbichisya,” kutendaga ali nkunchindimbula), ni kusaka kujinyosya Dini (ja Usilamu). Nambo chisimu ŵanganyao ingaŵe ŵaliji ali nkuti: “Tupikene soni tukundile, ni pikanani soni ntukosoŵalile, (mmalo mwakuti ‘Tuchiingaani),” ingaliji yambone kukwao ni yagoloka nnope, nambo kuti Allah ate kwalwesa ligongo lya ukafili wao, ni ngaakukulupilila ikaŵeje panandipe.
Nisa' 4:47
E jenumanja ŵamwapedwile chitabu (cha Baibulo Ayuda ni Akilisito)! Ikulupililani yatutulwisye (kwa Muhammadi ﷺ) yaikwitichisya yan'di nayo, nkanituiche mwakusigalausya ngope (kuŵa syangali meso, ngwimbi, mbula, pakamwa ata chipundi), kaneka nikusipombotachisya kunyuma kwakwe (kundungu), kapena nkanitwalwese ŵanganyao yatwatite pakwalwesa achinsyene (kasa uchimbichimbi wa lisiku) Lyakuŵeluka. Sano chilamusi cha Allah ni chiŵele chakutendekwape basi.[6]
———
(4:6) (a) Aji Ȃyaji jiŵele chitetelo chakogoya nnope chakwatetela Ayuda ni Akilisito ŵaakuukaana utume wa Muhammadi ﷺ. Nambo soni jikwalamula kusyene yakunkulupilila Ntenga jwa Allah Muhammadi ﷺ, ni kukunda utenga wajuyiche nao wa Tauhidi ni Qur’an. (b) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (3:85).
Nisa' 4:48
Chisimu Allah nganaŵa akululwiche (sambi sya) kum'bwanganya (ni indu ine), nambo akasakululukaga (sambi sine) syanganisiŵa syalakwesi kwa mundu jwansachile. Sano jwachaiche mwakum'bwanganya Allah (ni indu ine), nikuti chaŵe pamasile papanganyisye chikansambi chekulungwa.
Nisa' 4:49
Ana ngankwaona aŵala (Ayuda ni Akilisito) ŵaakuliswejesyaga achimisyene? Nambo Allah ni jwaakunswejesya jwansachile, soni ngasaja kutendedwa lupuso atamose pa (kachindu kamwana kanti chisawu) kawuusi kankati mwa lupele lwatende.
Nisa' 4:50
Nnole, yaakuti pakunsepela Allah unami! Sanotu ayi ikwanila kuŵa sambi syakuonechela (syakuja kwajinjichisya ku Moto).
Nisa' 4:51
Ana ngankwaona aŵala ŵapedwile chipande chachitabu, ŵaakuŵa ali nkukulupilila isanamu ni shetani, ni akuŵechetaga ni achimakafili kuti: ŵanganyao (achimakafiliwo) ni ŵali petala lyagoloka nnope kwapunda ŵandu ŵakulupilile (Asilamu).
Nisa' 4:52
Ŵanganyao ni aŵala ŵaŵalwesile Allah. Sano jwaakwika mwakulwesedwa ni Allah, nikuti nganim'ba mumpatiile nkulupusyo.
Nisa' 4:53
Kapena akwete ŵanganyao chipande cha uchimwene (wa Allah)? Ingaŵetu iyyo, nikuti nga nganiŵapa ŵandu (ata kachindu kannono kanti chisawu) chisowu cha lupele lwa tende.
Nisa' 4:54
Kapena akwatendela litima ŵandu (Asilamu) pa ichindu yaŵapele Allah (wauli utume) kuumila mu okoto Wakwe? Basi pamasile patwalipele liŵasa lya Ibrahima Chitabu ni lunda lwakusokoka, ni twapele soni ŵanganyao uchimwene wekulungwa nnope.
Nisa' 4:55
Basi ŵane mwa ŵanganyao pana ŵaikulupilile yalakweyi, nambo soni ŵane mwa ŵanganyao pana ŵaliŵambesye nayo, ni jikwanila Jahannama kuŵa jakwachomela.
Nisa' 4:56
Chisimu ŵandu ŵakaaniile ma Ȃya Getu, tuchija kwajinjisya ku Moto. Ndaŵi ni katema kachigakatinicheje mapende gao, chitukaatindanichisyeje ni mapende gane kuti akapasyejepe ilagasyo. Chisimu Allah aŵele Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:57
Sano ŵandu ŵaakulupilile nikutendaga yambone, chitukaajinjisye ku Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo kwayaka ni yaka. Akwete kupata ŵanganyao mwalakwemo achiŵammakwao ŵaswejesyedwe,[7] nitukaajinjisye soni kumiwulili jakusisimila chenene.[8]
———
(4:7) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (2:25).
(4:8) Akusimulila Anasi bin Mâlik ضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Chisimu ku Mbepo kwana chitela (chekulungwa nnope nambo soni chakutenjela kusyene), kwanti jwankwele pa chinyama jutite jujende mu m’bulili wakwe yaka yakwana lichila (100), nganijuŵa jukombwele kuchikatanganya.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3079).
Nisa' 4:58
Chisimu Allah akunnamula yanti, mwauchisyeje achimisyene ichindu yampele kusalasya, soni ndema jankwilanya chilikati cha ŵandu, jilanyani mwagolosya, chisimu Allah (misyungu) jaakuŵa ali nkum'bunda najo jiŵele jambone nnope, chisimu Allah aŵele Jwakupikanichisya, Jwakulolechesya.
Nisa' 4:59
E jenumanja ŵankulupilile! Mumpikanilani Allah soni ni mumpikanile Ntenga ﷺ, kwisa soni ŵaakwete ulamusi mwa jenumanja (Asilamu). Sano naga ntindene pa chindu chilichose, basi chiuchisyani kwa Allah ni kwa Ntenga ﷺ nam'baga ŵanganyammwe nkunkulupilila Allah ni Lisiku Lyambesi, yalakweyo ni yaili chenene (pakumasya ukangani) soni ni yaikwete yakuichisya yambone nnope.
Nisa' 4:60
Ana ngankwaona aŵala (achinakunaku) ŵaagamba kuŵecheta mwaukoleko kuti ŵanganyao ayikulupilile yaitulusyidwe kukwenu, ni yayatulusyidwe paujo penu? Akusaka ŵanganyao kuti akalamulidwe (magambo gao) ni malamusi gangajilana ni Sharia, kutendaga pamasile palamulidwe yagakana gele (malamusigo), sanotu shetani ni akusaka kuti ŵasokonesye ŵangayao kusokonechela kwanaula.
Nisa' 4:61
Soni pati asalilidwemo kuti: “Ikani kuyatulwisye Allah, soni (ikani) kwa Ntenga ﷺ.” Chimwaone achinakunaku ali nkuntundumalila kusyesyene.
Nisa' 4:62
Ana mpaka iŵe uli ndema jakwapata ipato ligongo lya yagalongwesye makono gao, (nikuŵa pangali ŵane ŵakwajilanyichisya ikaŵeje mmwejo Muhammadi ﷺ)? Kaneko nikum’bichilila aku achilumbilaga (mwakulipembechela) kuti: “Tukunnumbila Allah, nganitusakaga (kuujitichisya ulamusi wa ŵanganyao pakuja kwalaŵila kunneka mwwe), nambo (twagambaga kusaka kulosya) umbone ni kupikanganana!”
Nisa' 4:63
Ŵanganyao ni aŵala ŵaakuimanya Allah yaili m’mitima mwao, basi mwalekani (nkaapa ilagasyo), nambo mwajamukani ni kwaŵechetela maloŵe gakwinjilisya m’mitima mwao.
Nisa' 4:64
Ni nganitutumisyeje ntenga jwalijose ikaaŵeje kuti akundidweje kwa lisosa lya Allah. Sano ŵanganyao pandema jaŵalitendele lupuso achimisyene, ingaŵe ŵam’bichilile (mmwe Muhammadi ﷺ) ni kum'benda Allah chikululuko, nombe najo Ntenga ﷺ nikwaŵendela chikululuko, chisimu chene angansimene Allah ali Jwakupochela nnope toba, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:65
Nambo ngaŵa (mwaakuŵechetelamo kuti akulupiliile), ngwalumbila Ambuje ŵenu! Ngaŵa nkuŵa ŵakulupilila ŵanganyao ni ikaŵeje ali antesile (mmwe Muhammadi ﷺ) kuŵa nkwaajilanya jwao pa ichindu yalekangene chilikati chao, soni ni akasimana usito m’mitima mwao pa ulamusi wannamwile, ni alipeleche kusyesyene (paakunda ulamusi wenuwo).
Nisa' 4:66
Soni Uwwe tungaŵe twalamwile ŵanganyao yanti: “Ulaganani mwachimisyenepe,” kapena: “Kopokani m’majumba mwenu,” nga nganatenda yalakweyo ikaŵeje ŵannonope mwa jamanjao. Nambo ingaŵe ŵanganyao ŵatesile yaŵaliji nkusalilidwa, ingaliji yambone kukwao ni yakupundanganya nnope kulimbanganya (chikulupi chao).
Nisa' 4:67
Soni pa jele ndemajo, chisimu chene tungapele ŵanganyao kuumila Kukwetu malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:68
Soni tungajongolele kwitala lyagoloka (lyakuja kwaikasya ku Mbepo).
Nisa' 4:69
Sano ŵachampikanile Allah ni Ntenga ﷺ, basi ŵanganyao ni ŵachachiŵa pamo ni ŵandu ŵaŵapele Allah chindimba, kutandila Achimitume, ni ŵakulungamika kusyene (pachikulupi), ni ŵakuwila kungondo (jakumenyana ni makafili), kwisa soni (ŵandu) ŵambone, kaje kusalala kuŵa nao imo ŵanganyao!
Nisa' 4:70
Walakweo ni ukoto wakuumila kwa Allah, sano Allah akukwanila kuŵa Nkumanyilila Nsyesyene.
Nisa' 4:71
E jenumanja ŵankulupilile! Jigalani yakuligosela (ku amagongo ŵenu), basi ni m’biguleje (wa kungondo) makuga-makuga kapena ŵigulani ŵanaose nakamo.
Nisa' 4:72
Soni chisimu mu ŵanganyammwe, pana jwaakusigalila munyuma (ngajaula kungondoko nikwagwisyaga soni ulesi ŵane), sano pati yimpatile ipato ŵanganyammwe akasatiji: “Chisimu Allah ambele chindimba pangapatikana une (kwalakweko) imo ni ŵanganyao.”
Nisa' 4:73
Nambo naga umpatile umbone wakuumila kwa Allah (mpela kupata chipanje chakuchileka amagongo), chisimu akasaŵechetaga mpela paliji pangali chinonyelo chilikati chenu ni jwalakwejo: “Nkongwene! Ngaŵe imo ni ŵanganyao ngati ngapundile kupunda kwekulungwa nnope (pakungaŵila chipanjecho).”
Nisa' 4:74
Basi (jwapite kungondoko), apute ngondo petala lya Allah (kwaputa) ŵandu ŵaakusagula wumi wa duniya pakusumanya ni Akhera (ligongo lya ukafili wao), sano jwataiche mwakuputa ngondo petala lya Allah, nikuulajidwa kapena kupunda, basi tuchijisa kumpa malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:75
Ana chichi chisawisye kukwenu (chakuntendekasya) kuti nkaputa ngondo petala lya Allah, ni (kwakulupusya) ŵali ŵangalikombolela mwa achalume, achakongwe ni ŵanache, ŵakasatiji: “Ambuje ŵetu! Tukoposyani m'musiwu (wa Maaka) wauli achinsyene ŵakwe ŵalupuso, soni tuŵichilani kuumila Kukwenu nkutugosa, soni tuŵichilani kuumila Kukwenu nkutukamuchisya.”
Nisa' 4:76
Ŵandu ŵakulupilile akuputaga ngondo petala lya Allah, nambo achimakafili akuputaga ngondo petala lya shetani, basi iputani ngondo isyoŵe ya shetani, chisimu malindi ga shetani gaŵele gangali machili.
Nisa' 4:77
Ana ngankwaona aŵala ŵana kusalilidwaga kuti: “Gakanyani makono genu (kuti gakaaputa achimakafili mpaka chalamule kaje Allah), nambo gambagani kwimika Swala mwakolosya ni kutolaga Zaka?” Sano ndema jakwalamulidwe kwa ŵanganyao kuputa ngondo, yeti likuga line mwa jamanjao lyaliji nkwajogopa ŵandu (makafili) yalikutiji pakun’jogopa Allah kapena woga wakupunda pele. Ni ŵatite: “Ambuje ŵetu! Ligongo chichi ntulamwile kuputa ngondo? Ngati bola nkaatuchelewasye ndema jannono (ikaliji yambone)!” Jilani: “Kusengwa kwa pa duniya kuŵele kwannono, nambo Akhera ni jajili jambone nnope kwa mundu jwali jwawoga (wakun'jogopa Allah), soni ngasin'ja kutendedwa lupuso atamose pa (kachindu kamwana kanti chisawu) kawuusi kankati mwa lupele lwa tende.”
Nisa' 4:78
Palipose pachim'be chiwa chichimpatepe, atamose n'di m’makome geliye mwa kunyang'amasya, naga umbone uli wapatile (achimakafili ni achinakunaku) akasatiji: “Walakweu ukumila kwa Allah.” Nambo naga chapatile chakusakala ni akasatiji: “Chalakwechi chikuumila kukwenu (mmwe Muhammadi ﷺ). Jilani: “Yosope ikuumila kwa Allah (mu lisosa Lyakwe).” Ana kwa ŵele ŵanduŵa chipali chichi chikwatendekasya kuti alepele kupikanichisya abali (jilijose)?
Nisa' 4:79
Umbone uliose waumpatile nikuti ukuumila kwa Allah (ligongo lya ukoto Wakwe), nambo chakusakala chilichose chachimpatile nikuti chikuumila kukwenu mwasyene (ligongo lya itendo yenu yakusakala). Ni tuntumisye (mmwe Muhammadi ﷺ) kuŵa ntenga kwa ŵandu, sano Allah akukwanila kuŵa Mboni.
Nisa' 4:80
Jwatampikanile Ntenga ﷺ nikuti taŵe pamasile pampikanile Allah, nambo jwatagalauche (kuleka yele), basi nganituntumisya (mmwejo Muhammadi ﷺ) kuŵa jwakwalolela ŵanganyao.
Nisa' 4:81
Ni akasatiji: “Tuukuunda.” Nambo naga atyosile kukwenu likuga line mwa jamanjao likasachesyaga kutaŵana (inepe) yangaŵaga yankuŵecheta, sano Allah ni akulemba yaakuchesya kutaŵanayo. Basi mwalekani (nkaapa ilagasyo) ni n'jegamile kwa Allah, sano Allah akukwanila kuŵa Nkun'jegama.
Nisa' 4:82
Ana ni ngaakujichetelela Qur’an? Mwanti jingaŵe jikuumila kwangaŵaga kwa Allah, angausimene mwalakwemo nkanikani wejinji (mwanti jikaliji nkukanilana jisyenepe, nambo nganijiŵa iyyo ata panandi).
Nisa' 4:83
Soni pati chaichilile chindu chakwayana ni ntunjelele kapena woga, akasachinadiji (kwa ŵandu), mwanti akajiuchisye (abalijo) kwa Ntenga ﷺ ni kwa aŵala ŵaakwete ulamusi mwa jamanjao, akajimanyi aŵala ŵaakujiungunyaga (abali jilijose) mwa jamanjao (kuti aji jakuŵajilwa kujinadi kapena iyayi). Soni ungaŵaga umbone wa Allah kuti uli pa jenumanja kwisa soni chanasa Chakwe, nkankuyiye shetani, ikaŵeje ŵannono (mwa jenumanja).
Nisa' 4:84
Basi putani ngondo (mmwe Muhammadi ﷺ) petala lya Allah, ngankukanganisyidwa (ya ŵandu ŵane) ikaŵeje mwasyene, soni mwachisyani ŵakulupilila, mwine Allah kuŵa nkugachiga machili ga ngondo ga aŵala ŵakanile, sano Allah ni Jwakupundanganya nnope machili, soni Jwakupundanganya nnope pakupeleka ipotesi.
Nisa' 4:85
Jwatam'bombele (jwine) duwa jambone (janti inkombolechele ichindu yambone), takole liunjili lya (yambone) yakuumila mu jalakwejo, nombe soni jwatam'bombele (jwine) duwa jakusakala, takole liunjili lya (yakusakala) yakuumila mu jalakwejo, sano Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola (kuchitendela umboni ni kuchisunga).
Nisa' 4:86
Soni naga nkomasyidwe ni ukomasye uliose, basi jitikani ni ukomasye wambone nnope kuupunda wele, kapena gambani kuwusya wanti chisawu uwwowo, chisimu Allah pachindu chilichose aŵele Nkuŵalanjila mwakosoŵalila.
Nisa' 4:87
Allah pangali nnungu jwine (jwakuŵajilwa kun'galagatila) ikaŵeje Jwelepejo, tachinsonganganya kusyene pa lisiku lya Kiyama lyangali kaichila ya lyalakwelyo, ana ni nduni jwali jwakuona nnope pa kaŵechete kumpunda Allah?
Nisa' 4:88
Ana nkwete chichi chikuntendekasya kuti m'be mikutula jiŵili pa ya achinakunaku, kutendaga Allah ŵausisye ŵanganyao (ni kwagwichisya mu ukafili) ligongo lya yapanganyisye? Ana nkusaka kun'jongola mundu jwannechelele Allah kusokonechela? Sano jwaakwika Allah mwakunnechelela kusokonechela, basi nganim'ba mumpatiile litala (lyakongochela).
Nisa' 4:89
Akasasachililaga n'di nkufuulu ŵanganyammwe yatite pakufulu ŵanyao ni m'be yalumo (kakufulu kakwe), basi ngasimwatenda mwa ŵanganyao kuŵa isyoŵe mpaka akasame petala lya Allah, nambo naga akugalauka (kuleka yakusamayo), basi mwakamulani ni kwaulaga palipose pa mwasimene, soni ngasimuntenda (jwalijose) mwa ŵanganyao kuŵa nsyoŵe kapena nkukamuchisya.
Nisa' 4:90
Akaŵeje aŵala ŵaakuliwanga ku ŵandu ŵapali pachilikati chenu ni jemanjao pana chilanga (chantunjelele), kapena ŵaakum’bichilila idali yao ili yakutaŵika (ngasaka) kumenyana namwe kapena kumenyana ni ŵandu ŵao, (ŵele nkaputa ngondo), mwanti Allah angasache angapele machili gakunkombolela ŵanganyammwe, basi ni akamenyene namwe, sano naga ali am'bambele ni ngamenyana namwe soni ni kumpa ntunjelele, basi Allah nganam'bichila pa jamanjao litala (lyakumenyana nao).
Nisa' 4:91
Chimwasimane ŵane ŵaakusaka kupata ntunjelele kukwenu ni kupata soni ntunjelele ku ŵandu ŵao, ndaŵi ni katema jaakwawuchisya (achimijao) ku ukafili akasagwilagamo chose, nambo naga ngaakum'bambala jenumanja, ni ngampa ntunjelele, soni ni ngagachiga makono gao, basi mwakamulani ni kwaulaga palipose pamwasimene, soni ŵanyao ni aŵala ŵatum'bichile pa ŵanganyao umboni wakuonechela (wakunkundisya kwaputa ngondo).
Nisa' 4:92
Jwakulupilila nganaŵa am'buleje jwakulupilila (n'jakwe melepe) ni ikaŵeje mwakulemwa, sano jwam'buleje jwakulupilila mwakulemwa, basi agopole kapolo jwakulupilila kwisa soni malipilo gagapelechedwe kwa akuwilwa, ni ikaŵeje ali akululwiche (akuwilwao) mwasadaka. Sano naŵaga (nkuulajidwajo) jukutyochela ku ŵandu ŵali amagongo ŵenu, nambo ni juli jwakulupilila, basi tin'gambe gopola kapolo jwakulupilila (mwangali kutola malipilo gane), nambo naga (nkuulajidwajo) juli jwakutyochela ku ŵandu ŵapali pachilikati chenu ni jemanjao pana chilanga (changamenyana ngondo), basi gapatikane malipilo gakupelechedwa kwa akuwilwa ni gopola kapolo jwakulupilila, sano jwanganapata (yalakwei), basi chataŵe myesi jiŵili jakulondongana, (aji ni) toba jakuumila kwa Allah, ni aŵele Allah Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:93
Sano jwacham'bulaje jwakulupilila melepe, basi malipilo gakwe ni Jahannama, chijukaŵe jwandamo mwalakwemo, soni Allah antumbilile ni kunnwesa, soni an'dinganyichisye ilagasyo yekulungwa nnope.
Nisa' 4:94
E jenumanja ŵankulupilile! Pati n'jesile petala lya Allah (kukupuuta ngondo) basi lolechesyani (nkanintende chilichose), soni ngasim'becheta kwa mundu jwampele salâmu (yanti): “Nganim'ba ŵakulupilila mmwejo,” (ni kum'bulaga). Nkusachilila ichindu yakumala ya umi wa duniya! Nambotu kwa Allah ni kwaili yakupata yejinji. Mmomopemo ni mwamwaŵelele ŵanganyammwe kalakala, basi Allah niŵantendele ukoto (pakun'jinjisya mu Usilamu), basi lolechesyani. Chisimu Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwaasimanya chenene.
Nisa' 4:95
Nganaŵa alandene ŵakulupilila ŵagamba kutama (ngajaula ku ngondo) kwatyosya ŵakwete ipaka (mpela kuulala, ungalola ni kulemala), (ngaŵa nkulandana) ni akuputa ngondo petala lya Allah ni chipanje chao ni achimisyene ŵakwe, Allah ŵanyakwile pa uchimbichimbi akuputa ngondo petala lya Allah ni chipanje chao ni achimisyene ŵakwe kwapunda ŵagamba kutama, sano ŵanaose Allah ŵapele chilanga cha yambone, nambo kuti Allah ŵajonjechesye malipilo gamakulungwa nnope akuputa ngondo kwapunda ŵagamba kutama.
Nisa' 4:96
(Chachipata) mauchimbichimbi gakuumila Kukwakwe kwisa soni chikululuko ni chanasa, ni aŵele Allah Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:97
Chisimu ŵandu ŵaakwatyosyaga Achimalaika mitima jao (pa kuwa) ali ŵalitenda lupuso achimisyene (pangasama pa Maaka), akwaŵechetaga kuti: “Mukaŵechi mwaliji?” Ŵanganyao akutiji: “Twaliji wangalikombolela (ni ŵakuŵanidwa) pa chilambo.” (Achimalaika) akutiji: “Ana chilambo cha Allah nganichiŵa chakusapanguka mwanti jenumanja nikomboleka kusamila (kwine) mwalakwemo?” Basi ŵanganyao mauto gao ni Jahannama, kaje kunyalaya malo gakuwujila gakwe!
Nisa' 4:98
Ikaŵeje ŵangalikombolela (kusyene) mwa achalume, achakongwe ni ŵanache ŵangaŵa nkupakombola kutenda ulaamba (uliose), soni ŵangaŵa nkulilungama litala (lyakuja ku Madina).
Nisa' 4:99
Basi ŵanganyao chisimu chene Allah chiŵasimachisye (ilemwa yao), ni aŵele Allah Jwakusiimaasya (ilemwa), Jwakululuka kusyene.
Nisa' 4:100
Sano jwatasame petala lya Allah tapate pa chilambo malo gakusamila gamajinji ni kusimana chenene, sano jwataŵigule pa nyumba jakwe kusama wa kwa Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ, kaneka chiwa ni kunsimana (petala), basi pamasile pagapatikene malipilo gakwe kwa Allah, ni aŵele Allah Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:101
Sano pati nchijendaga pa chilambo, basi tipaŵe pangali ulemwa kukwenu kupungula swala, naga n'di nkogopa kum'bwatanganya aŵala ŵakanile, chisimu achimakafili kukwenu aŵele amagongo ŵakuonechela.
Nisa' 4:102
Sano naga n'di nao imo (Asilamuo pa ngondo) ni kusaka kwaswalisya swala, basi lijime namwe likuga line mwa jamanjao soni ajigale yida yao, sano pati amasile kusujudu, basi aŵe (nkutenda ulinda) kunyuma kwenu, ni liiche likuga line lyanganiliswali, basi ni liswali namwe, nombe nao akalamuche nikujigala yida yao (achiswaliji), aŵala ŵakanile akasasachililaga yanti n'di nyyipwanyile yida yenu ni ndundu syenu, basi ni an'gungumuchile mwanakamo (tichi!) Sano chipaŵe pangali ulemwa kukwenu kutuula yida yenu naga n'di nkwete isausyo ya wula kapena n'di ŵakulwala, nambo kalamukani. Chisimu Allah ŵalinganyichisye achimakafili ilagasyo yakwalusya.[7]
———
(4:7) Nnole Ȃya ja (2:239) kaswali kane ka Swala ja woga.
Nisa' 4:103
Sano pati mmasile kuswali, basi munkumbuchilagani Allah chiimile, chitamile kapena n'di n'gonele mbalati syenu, sano naga n'di pa ntunjelele basi jimikani Swala mwakolosya, chisimu Swala kwa ŵakulupilila jiŵele chilamusi chepanjile ndaŵi.
Nisa' 4:104
Soni ngasimpela pa (kupita nchikonangona) kwakuya ŵandu (amagongo). Nam'baga nkupikana kupoteka, basi nombenao chisimu chene akupikana kupoteka yankuti pakupikana kupoteka ŵanganyammwe, nambo jenumanja nkwembecheya (kupata) kwa Allah yangakwembecheya ŵanganyao, ni aŵele Allah Jwakumanyilila kusyene, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:105
Chisimu chene Uwwe tutulwisye kukwenu Chitabu mwakuonaonape kuti n'jilanye chilikati cha ŵandu ni yannosisye Allah (gagali malamusi ga Dini), ni ngasim'ba mmagambo jwa ŵakanyengano (ngasim’ba ŵakwajimila).
Nisa' 4:106
Ni mum'bendeje Allah chikululuko, chisimu Allah aŵele Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:107
Ngasimwakagulila (ngasimwajimila) ŵandu ŵaakulinyenga achimisyene, chisimu Allah jwangannonyela mundu jwali jwakanyengano nnope, jwasambi syejinji.
Nisa' 4:108
Akulisisaga kwa ŵandu (pa yakusakala yao) kutendaga nganaŵa akombwele kulisisa kwa Allah, ngati Jwalakwe akasaŵa nao imo (ni umanyilisi Wakwe) pandema jaakulanganaga chilo pa maloŵe gangannonyela (Jwalakwe), ni aŵele Allah pa ichindu yaakutenda Jwakuisyungula (kwaimanya chenene).
Nisa' 4:109
Ha! Jenumanja niaŵala ŵankuŵa nkwakagulila ŵanganyao pa umi wa duniya, ana ni nduni jwataakakagulile ŵanganyao kwa Allah lisiku lya Kiyama? Kapena nduni jwatakaŵe nkwachenjela jwao?
Nisa' 4:110
Sano jwachatende chakusakala chilichose kapena kulitenda lupuso nsyene, kaneka nikum'benda chikululuko Allah, chansimane Allah ali Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:111
Sano jwachapanganye chasambi chilichose nikuti akulipanganyichisya nsyene, ni aŵele Allah Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:112
Sano jwachapanganye chilemwa kapena chasambi chilichose kaneka nikunnambuchisya nkotokotope, basi pamasile patwichile n’gogolo (unami wekulungwa) ni sambi syakuonechela.
Nisa' 4:113
Sano ungaŵaga umbone wa Allah kuti uli penumwe (Muhammadi ﷺ) kwisa soni chanasa Chakwe, chisimu likuga line mwa jamanjao lingasachilile kuti linsokonesye, ni ngakunsokonesya (jwalijose) ikaŵeje achimisyene, soni nganaŵa ampele ŵanganyao chisausyo chilichose, ni antuluchisye Allah Chitabu kwisa soni lunda lwakusokoka, soni an'jiganyisye yamwaliji nkakuimanyilila, ni uŵele umbone wa Allah wauli penumwe wekulungwa kusyene.
Nisa' 4:114
Mwangali yambone m’mitemela jao jejinji, ikaŵeje jwaakuchisya kutola sadaka kapena kutenda yambone kapena kwilanya chilikati cha ŵandu, sano jwachatende yele pakusachilila chinonyelo cha Allah, basi tuchijisa kumpa malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:115
Sano jwachansiisye Ntenga ﷺ panyuma pakumanyukuka kukwakwe chongoko, niikuya linepe lyangaŵaga litala lya ŵakulupilila, chitun'galauchisye kwaagalauchile (nsyeneko), ni tukan'jinjisye ku Jahannama, kaje kusakala nnope malo gakuwujila gakwe![8]
———
(4:8) Nnole Ȃya ja (3:85).
Nisa' 4:116
Chisimu Allah nganaŵa akululwiche (sambi sya) kum'bwanganya (ni indu ine), nambo akasakululukaga (sambi sine) syanganisiŵa syalakwesi kwa jwansachile. Sano jwakwika mwakum'bwanganya Allah (ni indu ine), nikuti amasile mwapotele kupotela kwakutalikangana (ni yakuona).
Nisa' 4:117
Ngaakuilumbanjila inepe yangaŵaga Jwalakwe (Allah) ikaŵeje isanamu yachikongwe,[9] ni ngaakunnumbanjila jwinepe ikaŵeje shetani jwakuchalila pa unampitiku.
———
(4:9) Nnole ma Ȃya ga (53:19-23).
Nisa' 4:118
Allah ŵannwesile (shetanijo). Ni jwatite: “Chisimu chingalisapulile mwa achikapolo Ŵenu liunjili lyakumanyika.”
Nisa' 4:119
“Ni tingaasokonesyeje kusyene, soni tingaatandikasyeje isako yaunami, ni tingaachisyeje kuti akasijeje mawiwi ga ilango, ni tingaachisyeje soni kuti akagalausyeje chipago chagumbidwa ni Allah.” Sano jwachantende shetani kuŵa nkun'gosa jwakwe kunneka Allah, nikuti pamasile paapelelwe kupelelwa kwakuonechela.[10]
———
(4:10) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (59:7).
Nisa' 4:120
Akwapaga ilanga ni kwatandikasya isako yaunami, ni ngakwapaga shetani ilanga ikaŵeje yaulaamba.
Nisa' 4:121
Ŵanganyao liuto lyao ni ku Jahannama, soni ngasapata pakutilila kopoka mwalakwemo.
Nisa' 4:122
Sano aŵala ŵakulupilile ni kutendaga yambone chitukaajinjisye ku Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo kwa yaka ni yaka, (achi ni) chilanga cha Allah chakuonaonape, ana ni maloŵe gacheni gampaka gaŵe gakuona nnope kugapunda ga Allah?
Nisa' 4:123
(Kwinjila ku Mbepo) nganikuŵa pa chisako chenu kapena chisako cha achinsyene Chitabu (Ayuda ni Akilisito, nambo kuti) jwachatende chakusakala chachilipidwa nacho, soni ngasampata nkun'gosa namuno nkunkamuchisya jwangaŵaga Allah.
Nisa' 4:124
Soni jwachapanganye masengo gambone kutandila jwannume kapena jwankongwe kutendaga jwalakwejo ali jwakulupilila, basi ŵanganyao niŵatakajinjile ku Mbepo, soni ngasaja kutendedwa lupuso atamose pa (kachindu kamwana kanti chisawu) chisou cha lupele lwa tende.
Nisa' 4:125
Ana ni nduni jwali ni Dini jambone nnope kwa kumpunda mundu jwaajipeleche ngope jakwe kwa Allah (pakunda Usilamu) aku ali jwakolosya (pa Usilamu wakwe), soni achikuyaga Dini ja Ibrahima jwakongoka, sano Allah ni ŵantesile Ibrahima kuŵa nsyoŵe (Jwakwe).
Nisa' 4:126
Soni yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, ni aŵele Allah pa chindu chilichose Jwaachisyungula (kwachimanya chenene).
Nisa' 4:127
Soni akum'busya ya achakongwe, jilani: “Allah akusaka kuntagulila ya ŵanganyao, ni yaikusoomedwa kukwenu m'Chitabu (cha Qur’an), ya ŵawina ŵachikongwe aŵala ŵangankwapaga yailembedwe kukwao (kuti apochele mpela mahari), nambo ni nkusachililaga kwalomba,[11] kwisa soni ya ŵanache ŵangalikombolela, ni kuti n'jimilichiche pa (kwagolochesya) ŵawina mwakulungamika. Soni chambone chilichose chankutenda chisimu chene Allah aŵele Jwakuchimanya chenene.
———
(4:11) Nnole Ȃya ja (4:3).
Nisa' 4:128
Sano naga ŵammasyeto akogopa kwa ŵankwao uchimwa kapena kutimbuka, basi chipaŵe pangali ulemwa kwa ŵanaŵaŵilio kutaŵana chilikati chao ya nkamulano, sano nkamulano ni wambone (kulekangana ni kulekana ulombela), ngati mitima jitawelwe ni usuchi (nambo soni kokomochela ya jikusaka), nambo naga n'di nkolosisye (masengo) ni kuŵa ni woga (wakun'jogopa Allah), basi (ni yambone), chisimu Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwaasimanya chenene.
Nisa' 4:129
Ni nganim'ba mpakombwele kwilanya (kusyesyene) chilikati cha achimmasyeto ata nkaalimbichiile chantiuli, nambo ni kasimpendechela (ku ŵamo) kupendechela kwa chose, mwanti ni kunneka jwinejo nti chisawu jwankolechedwe (ngamanyika kuti jwannombedwe kapena jwewuli), nambo naga n'di nkamulene ni kuŵa ni woga (wakun'jogopa Allah), basi (ni yambone), chisimu Allah aŵele Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:130
Nambo naga akulekangana (pakulekana ulombela), Allah tansichilisye jwalijose (mwa ŵanaŵaŵiliwo) kuumila muukoto Wakwe wakusapanguka, ni aŵele Allah Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:131
Soni yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, soni chisimu chene pamasile pa twaachisyisye aŵala ŵana kupedwaga chitabu paujo penu (Ayuda ni Akilisito) ni jenumanja ŵakwe yanti mun'jogopani Allah, nambo naga nkufulu, basi (ni yenu), chisimu Allah iŵele Yakwe yaili kumawunde ni yaili petaka, ni aŵele Allah Jwakupata kwejinji Jwakulapilidwa kusyesyene.
Nisa' 4:132
Soni yaili kumawunde ni yaili petaka nsyene jwakwe Allah, sano Allah akukwanila kuŵa Nkun'jegama.
Nisa' 4:133
Naasakaga Jwalakwe mpaka antyosye jenumanja achinaŵandu ni kwika nao ŵane, ni aŵele Allah pa yalakweyo Jwakombola kusyene.
Nisa' 4:134
Jwaakuŵa ali nkusaka malipilo ga duniya, basi kwa Allah nikwakuli malipilo ga duniya ni Akhera, ni aŵele Allah Jwakupikanichisya, Jwakulolechesya.
Nisa' 4:135
E jenumanja ŵankulupilile! Ŵani ŵakwimilichika pa chilungamiko, ŵakupeleka umboni ligongo lya Allah namuno uli wakun'galauchila mwachimisyene, kapena achinangolo ŵaŵili ni ŵaulongo, namuno ali jwakupata kapena jwakulaga (mmwe kasinkosoŵalila yele), ngati Allah ni jwali jwakuŵajilwa kosoŵalila ya ŵanaŵaŵilio, basi kasinkuya isako ni kuleka chilungamiko, nambo naga mpombotasye (umboni) kapena kana (kupeleka umbonio), basi (ni yenu), chisimu Allah abali syosope sya yankutenda aŵele Jwasimanya chenene.
Nisa' 4:136
E jenumanja ŵankulupilile! Munkulupililani Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ kwisa soni Chitabu chaatulwisye kwa Ntenga Jwakwe ﷺ ni Chitabu chaŵatulwisye kalakala, sano jwaakwika mwakunkana Allah, malaika Gakwe, itabu Yakwe, achimitenga Ŵakwe ni Lisiku Lyambesi, nikuti amasile mwapotele kupotela kwakutalikangana (ni yakuona).
Nisa' 4:137
Chisimu aŵala ŵakulupilile kaneka nikufulu, soni nikwisa kulupilila kaneka ni kufulu soni, kaneko nikwisa konjechesya nnope kufulu, Allah nganaŵa ŵakululuchile ŵanganyao namuno kwajongolela kwitala (lyagoloka).
Nisa' 4:138
Mwatagulilani achinakunaku yanti akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Nisa' 4:139
Aŵala ŵaakwatenda achimakafili kuŵa isyoŵe yao kwaleka ŵakulupilila. Ana akusakaga kwa ŵanganyao uchimbichimbi? Basi uchimbichimbi wosopetu nsyene jwakwe ni Allah.
Nisa' 4:140
Soni pamasile paitulusyidwe kukwenu m’Chitabu (Qur’an) yanti: “Ndema jankupikana ma Ȃya ga Allah gali nkukanidwa ni kutendedwa chipongwe, basi ngasintama nao imo mpaka ajinjile mu ngani jine jangaŵaga jele, (nambo kwika mwakutama nao imo), nikuti pajele ndemajo mpaka m'be chisawu ŵanganyao.” Chisimu Allah ni Nkwasonganganya ku Moto achinakunaku ni achimakafili wosope ŵene.
Nisa' 4:141
Aŵala ŵaakuŵa ali nkun'jembecheya ŵanganyammwe (kuti impate ipato), basi naga kupunda kwakuumila kwa Allah kuli kukwenu akasatiji: “Ana nganituŵa namwe imo?” Nambo naga achimakafili apatile kaupile (panandi ka kwakombola Asilamu, achinakunakuo) akutiji: “Ana nganitusigala panandi kuti tun'guŵatile (pa ndema jatwaliji ni Asilamu), soni ni twaliji nkunsiŵilila ku ŵakulupilila (kuti akaika mwankombwele)!” Basi Allah tachijilanya chilikati chenu lisiku lya Kiyama, soni Allah nganaŵa aŵisile litala kwa achimakafili lyakwapundila ŵakulupilila.
Nisa' 4:142
Chisimu achinakunaku akuntenda chinyengo Allah, sano Jwalakwe ni tachalipila pa chinyengo chaocho, soni pati ajimi kuswali akwimaga mwaulesi, akutenda ndola kwa ŵandu soni ni ŵangankolanga Allah ikaŵeje panandipe.
Nisa' 4:143
Akuŵa nkutogandoga chilikati cha yalakweyi (ya chikulupi ni ukafili), nganaŵa kwa ŵanganyaŵa namuno kwa ŵanganyao, sano jwannechelele Allah kuti asokonechele, basi nganim'ba mumpatiile litala (lyagoloka).
Nisa' 4:144
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasimwatenda achimakafili kuŵa isyoŵe yenu kwaleka ŵakulupilila, ana nkusaka kuti mum'bichile Allah umboni wakuonechela pa jenumanja (kuti ŵakusakala)?
Nisa' 4:145
Chisimu achinakunaku chachiŵa pasi pasyesyene pa Moto, soni nganim'ba mwapatiile ŵanganyao nkwajokola.[12]
———
(4:12) (a) Akusimulila Abdullah bin ‘Amr رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Jwatisipatikane mbili ncheche mwa jwalakwejo, tijuŵe nakunaku nsyesyene:- 1) Mundu jwanti ndema jilijose jatijuŵechete, kulambusya.2) Soni naga jutaŵene chilanga (ni jwine jwakwe), jukasachikasaga. 3) Soni naga jupikanganene (ni ŵandu), jukwatendelaga uwwanga. 4) Soni naga jutite jukangane (ni ŵandu), jukasakangana mwakusumba mpika. Sano jwatijisimanikwe mwa jwalakwe mbili jimpepe mu syalakwesyo, tijuŵe jwana mbili jimpepe ja unakunaku mpaka akajileche.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3007). (b)Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti jwalakwejo ŵampikene Ntenga jwa Allahﷺjuchitiji: “Mundu jwakusakala nnope, nijwangope siŵili, ajula jwaakwaichililaga ŵandu ŵane ningope jine, ŵane nikwaichilila soni ningope jine.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 6757).
Nisa' 4:146
Ikaŵeje aŵala ŵatesile toba (pa kuleka unakunaku wao), ni kwilanya (ndamo syao), ni kulikamulichisya mwa Allah, ni kunswejechesya Allah Dini jao, basi ŵanganyao ni ŵali pamo ni ŵakulupilila, sano Allah ni tachijisa kwapa ŵakulupilila malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:147
Ana Allah mpaka annagachisye ya, naga n'di ntogolele ni kulupilila? Ni aŵele Allah Jwakutogolela kusyene, Jwakumanyilila nnope.
Nisa' 4:148
Allah jwangannonyela kuinadi (mundu) yakusakala (ya jwine) ikaŵeje jwatendeledwe lupuso, ni aŵele Allah Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.
Nisa' 4:149
Kanga tinchilosye chambone chilichose (pakutenda) kapena tinchisise, kapena tinsiimaasye chakusakala chilichose (chantendele jwine), basi (yosope chiiŵe yambone), chisimu Allah aŵele Jwakusiimaasya (ilemwa), Jwakombola kusyene.
Nisa' 4:150
Chisimu aŵala ŵaakunkana Allah ni achimitenga Ŵakwe, ni kusakaga ali nkulekanganya chilikati cha Allah ni achimitenga Ŵakwe, nikuŵechetaga (yanti): “Ŵane tukwakulupilila nambo ŵane tukwakana,” ni kusakaga kujigala litala lya chilikati cha yalakweyi (ngaŵa lya Usilamu usyesyene kapena lya ukafili),
Nisa' 4:151
Ŵanganyao ni ŵali makafili gasyesyene, ni twalinganyichisye achimakafili ilagasyo yakwalusya.
Nisa' 4:152
Sano aŵala ŵankulupilile Allah ni achimitenga Ŵakwe, ni ngalekanganyaga chilikati cha jwalijose mwa ŵanganyao, jamanjao tachija kwapa malipilo gao, soni ni aŵele Allah Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Nisa' 4:153
Achinsyene chitabu (Ayuda) akum'benda (mmwe Muhammadi ﷺ) yanti mwatuluchisye chitabu kuumila kwinani, chisimu chene ŵanganyao pakwete pam'bendile Musa yekulungwa kupunda yele, pandema jaŵatite: “Tulosyani Allah mesonkulola.” Basi nichakwembekenye chikokomo cha moto (wanjasi) ligongo lya lupuso lwao, kaneka ni ŵakatesile kang'ombe (kuŵa kannungu kao) panyuma pakwaichilila ilosyo yakuonechela, nambo twakululwichepe yalakweyo, ni twampele Musa umboni wa ulamusi wakuonechela.
Nisa' 4:154
Ni twalinyakwile litumbi pachanya pao pakutaŵana nao chilanga (chaakuya Taurat). Ni twasalile kuti: “Jinjililani pannango (wa chilambo cha Shami) chiinamile.” Nambo soni twasalile kuti: “Ngasinsumbaga mpika pa (kasa uchimbichimbi wa lisiku) Lyakuŵeluka.” Ni twajigele kutyochela kukwao chilanga chakulimbangana.[13]
———
(4:13) Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Yaŵechetedwe ku ŵanache ŵa Israila yanti: Jinjililani pannango chiinamile, ni m’becheteje kuti: ‘Tukululuchilani ileŵi yetu.’ Basi niŵajinjile achikokonaga ni mapuluputu gao, ni ŵagalawisye maloŵe gala nikuŵecheta maloŵe gakuti: ‘Liwunjili lya songolo sya tiligu mu luwumbo.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 4209).
Nisa' 4:155
Basi (twalwesile) ligongo lyakasa kwao chilanga ni kanila kwao ma Ȃya ga Allah, ni kuulaga kwao achimitume mwangali ligongo, ni kuŵecheta kwao kwanti: “Mitima jetu jewunichilidwe (kwanti ikulepeleka kwinjila yankulalichila mmwe Muhammadi ﷺ).” (Ngaŵa jewunichile,) nambo Allah atekudinda idindo pa jalakwejo ligongo lya ukafili wao, ni ngakukulupilila ikaŵeje panandipe.
Nisa' 4:156
Soni ligongo lyaukafili wao ni kunnambuchisya kwao Maryam unami wekulungwa nnope (wakuti ŵakwete mwanache jwapetinji - achambaga Isa).
Nisa' 4:157
Ni kuŵecheta kwao (mwakutwanga kuti): “Uwwe twam'buleje Masihi Isa mwanache jwa Maryam ntenga jwa Allah,” kutendaga nganam'bulaga soni nganankomela pansalaba, nambo kuti ŵagambile kupupuliganyisyidwa (pakuwulaga mundu jwinepe kupelaga Isa ligongo lya kulandana), soni chisimu aŵala ŵatindene mu ngani (ja kuwulajidwa kwa Isa) ali mu liwaniwani ni yalakweyi. Nganakola ŵanganyao pa yalakweyi umanyilisi (usyesyene) ikaŵeje agamba kuya liganichisya (basi), soni chisimu chene nganam'bulaga (Isajo).
Nisa' 4:158
Nambo Allah ŵankwesisye Kukwakwe, ni aŵele Allah Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:159
Soni pangali jwalijose mwa achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito) ikaŵeje chachinkulupilila kusyene (Isajo kuti jwaliji ntume jwa Allah ngaŵa mwanache Jwakwe soni kuti ŵaliji mundu ngaŵa Nnungu, chachikulupilila yalakweyi) chiwa chakwe chili chisigele panandi[14] (nambo ngasichinkamuchisya chikulupicho), sano lisiku lya Kiyama tachiŵa (Isajo) mboni pa ŵanganyao (pakwakana ŵaŵankaaniile ni kwajitika ŵaŵan'jiitiiche).
———
(4:14) (a) Maloŵe ganti: (chiwa chakwe chili chisigele panandi), gakwete ngopolelo siŵili: 1. Chiwa cha Isa chili chisigele panandi, panyuma pakutuluka kuumila kwinani, Kiyama jili jiŵandichile. 2. Chiwa cha Muyuda kapena Mkilisito chili chiŵandichile, ndema jakuonechela kukwakwe lilaika lyakutyosa ntima wakwe, pele nipatachikulupilila yanti Isa jwaliji Ntume jwa Allah ngaŵa mwanache Jwakwe, nambo soni yanti Isajo jwaliji mundu ngaŵa nnungu. (b) Kutuluka kwa Isa mwanache jwa Maryam:- Akusimulila Abu Hurairah رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Ngunnumbila Ajula (Allah) jwauli ntima wangu mu nkono Mwakwe! Chisimu asigele panandi kuti antuluchile jenumanja (Isa) mwanache jwa Maryam, jutachiŵa nkwilanya jwachilungamiko (pakamulichisya masengo Qur’an). Basi tachikasanya nsalaaba, ni kuwulaga maguluŵe, ni tachityosya jizyah (nsongo waakukomaga makafili naga ali nkutaama nao m’chilambo cha Usilamu m’malo mwakutola Zaka. Gopolela kuti Isa ngasakunda kuti mundu aŵe pa dini jinepe jangaŵaga ja Usilamu). Chipanje (jele ndemajo) chichitupa, mwanti pangali jwalijose jwakuchipochela (juchipedwaga). Soni sijida jimpepe (ja pa swala) jichiŵaga jambone nnope kumpunda duniya josope ni yaili mwalakwemo.” Abu Hurairah ni ŵajonjechesye maloŵe ganti: “Soomaani aji Ȃyaji naga nkusaka: “Soni pangali jwalijose mwa achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito) ikaŵeje chachinkulupilila kusyene (Isajo kuti jwaliji ntume jwa Allah ngaŵa mwanache Jwakwe soni kuti ŵaliji mundu ngaŵa Nnungu, chachikulupilila yalakweyi) chiwa chakwe chili chisigele panandi (nambo ngasichinkamuchisya chikulupicho), sano lisiku lya Kiyama tachiŵa (Isajo) mboni pa ŵanganyao.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadîth No. 3264).
Nisa' 4:160
Sano ligongo lya lupuso lwakuliitenda aŵala Ayuda, twaitesile kuŵa ya haraam kukwao yambone yayaliji ya halaal kwa ŵanyao, ni ligongo lyakwasiŵilila kwao (ŵandu) ŵajinji kwitala lya Allah.
Nisa' 4:161
Ni ligongo lya kujigala kwao katapila kutendaga ŵakanyisyidwe yalakweyo, ni kulya kwao soni chipanje cha ŵandu mwaukoleko, ni twalinganyichisye achimakafili mwa ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Nisa' 4:162
Nambo ŵatiŵiile mu umanyilisi mwa ŵanganyao, ni ŵakulupilila ŵakwe (Asilamu), akukulupilila yayitulusyidwe kukwenu (mmwe Muhammadi ﷺ) ni yayatulusyidwe paujo penu (mmwe nkanim’biche). Sano ŵaakwimika Swala mwakolosya, ni kutolaga Zaka, ni ŵaakunkulupilila Allah ni Lisiku Lyambesi, ŵanganyao tuchapa malipilo gamakulungwa nnope.
Nisa' 4:163
Chisimu Uwwe tujuuwiile kukwenu (mmwe Muhammadi ﷺ maloŵe gakusisika), yatwatite pakuuwula kwa Nuhu ni achimitume ŵaŵaiche panyuma pakwe, twaajuuwiile soni kwa Ibrahima, Ismaila, Isihaka, Yaakubu pamo ni isukulu yakwe, (soni kwa) Isa, Ayyubu, Yunusu, Haruna ni Sulaimana, ni twampele Daudi Zaburi.
Nisa' 4:164
Ni achimitenga ŵatuntagulile kala kwisa soni achimitenga ŵanganituntagulila, ni ŵam'bechetekasisye Allah Musa mwachindonda (mwangali jwakulungusya maloŵe).
Nisa' 4:165
Achimitenga ŵakutagulila abali syakusengwasya, soni ŵakutetela kuti kasaja kola ŵandu maloŵe gakuliŵalanga kwa Allah panyuma pa (kwika) achimitenga, ni aŵele Allah Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:166
Nambo Allah akutendela umboni yatulwisye kukwenu (mmwe Muhammadi ﷺ kuti yakuonaonape) ayitulwisye mwa umanyilisi Wakwe, nombe nao Achimalaika akuŵichila umboni, sano Allah akukwanila kuŵa Mboni.
Nisa' 4:167
Chisimu aŵala ŵakanile ni kusiŵililaga (ŵandu) kwitala lya Allah, nikuti amasile mwapotele ŵanganyao kupotela kwakutalikangana (ni yakuona).
Nisa' 4:168
Chisimu aŵala ŵakanile ni kutendaga lupuso, Allah nganaŵa ŵakululuchile kapena kwajongolela kwitala lililyose.
Nisa' 4:169
Ikaŵeje litala lya ku Jahannama, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo kwa yaka ni yaka, soni yalakweyo kwa Allah iŵele yakwepepala kusyene.
Nisa' 4:170
E jenumanja achinaŵandu! Pamasile pam’bichilile Ntenga (Muhammadi ﷺ) ni yakuona kuumila kwa M'mbuje gwenu, basi kulupililani; chiyiŵe yambone kukwenu, nambo naga nkane, basi (niyenu), chisimu Allah iŵele Yakwe yosope yaili kumawunde ni petaka, ni aŵele Allah Jwakumanyilila nnope, Jwalunda lwakusokoka.
Nisa' 4:171
E jenumanja achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ngasinsumbanga mpika pa dini jenu, soni ngasimum'bechetelaga Allah ikaŵeje yakuonaonape. Chisimu Masihi Isa mwanache jwa Maryam ntenga jwa Allah, soni (juŵele chiumbe chagumbidwa ni) liloŵe Lyakwe (lya Allah lyakuti: “M'be!”) lyaŵaliponyisye kwa Maryam, soni (jukwete) nsimu wakuumila Kukwakwe (mujiŵelele misimu jine josope). Basi munkulupililani Allah ni achimitenga Ŵakwe, soni nkatiji: “Ŵatatu,” lekani (chikulupi cha utatu wa Allah) chiiŵe yambone kukwenu, chisimu Allah ni Nnungu Jumope, kuswejela ni Kwakwe kwakuŵambalana nayo yakola mwanache, iŵele Yakwe yosope yaili kumawunde ni yaili petaka, soni Allah akukwanila kuŵa Nkun'jegama.[15]
———
(4:15) Akusimulila ‘Ubadah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Jwatatendele umboni wanti: Pangali nnungu (jwakuŵajilwa kun’galagatila) ikaŵeje Allah, Jwajiika, jwangali ŵakamusyangana Najo, nikuti soni Muhammadi ﷺ kapolo Jwakwe nambo soni Ntenga Jwakwe, nikuti soni Isa kapolo Jwakwe nambo soni Ntenga Jwakwe, nambo soni liloŵe Lyakwe (lyakuti: M’be! – Basi ni jwaŵele Isa jwangali babagwe) lyaŵaliponyisye mwa Maryam, nambo soni nsimu wagumbidwa ni Jwalakwe (Allah), nikuti Mbepo jakuona, nambo soni Moto wakuona, Allah tachija kun’jinjisya ku Mbepo mulimose mwampaka gaŵele masengo gakwe (gambone).” (Junadah jwatite: “Ubadah jwajonjechesye maloŵe ganti: ‘Mundu jwalakwejo takajinjilile nnango uliose wa ku Mbepo watakausache.”) (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 3252).
Nisa' 4:172
Masihi nganaŵa alikwesisye kwakana kuŵa kapolo jwa Allah, namuno Achimalaika ŵaŵandichisyidwe (kwa Allah), sano ŵataiche mwakana kun'galagatila Jwalakwe ni kulikwesya, basi tachasonganganya Kukwakwe ŵanawose.
Nisa' 4:173
Sano nambo aŵala ŵakulupilile ni kutendaga yambone, basi chachalipila malipilo gao mwakwana ni kwajonjechesya mu ukoto Wakwe, nambo aŵala ŵakanile (kun'galagatila Allah) ni kulikwesya, basi tachalagasya ni ilagasyo yakupoteka nnope, soni ngasampata nkwagosa namuno nkwakamuchisya jwangaŵaga Allah.
Nisa' 4:174
E jenumanja achinaŵandu! Pamasile paum’bichilile umboni wakusimichika (Muhammadi ﷺ) kuumila kwa M'mbuje gwenu, ni tuntuluchisye lilanguka lyakuonechela (Qur’an).
Nisa' 4:175
Sano nambo aŵala ŵankulupilile Allah ni kulikamulichisya Kukwakwe, basi tachajinjisya mu chanasa chakuumila Kukwakwe ni ukoto, soni tiŵajongolele Kukwakwe ni litala lyagoloka.
Nisa' 4:176
Akum'buusya (mmwe Muhammadi ﷺ ya kagaŵanye ka chipanje chamalekwa), jilani: “Allah akumpa lilamusi lya (kagaŵanye ka chipanje cha) mundu jwaakuwa ali jwangali mwanache (kapena chisukulu) namuno achinangolo ŵakwe ŵanaŵaŵili, (kuti) naga mundu awile jwangali mwanache nambo akwete nnumbugwe (jwakuchibaba), nikuti akwete kupata (nnumbugwejo) litika (½) lya yalesile (nchimwenegwejo). Nombenajo (nchimwene naga nkuwajo juli nnumbugwe jwakuchibaba), chajigale chipanje chosope cha nnumbugwejo naga jwangali mwanache. Sano naga ŵaliji (akusigalao achalumbugwepe) ŵaŵili, nikuti akwete kupata maunjili gaŵili mmaunjili gatatu (⅔) ga yalesile (nchimwenegwaojo). Nambo naga ŵaliji (akusigalao) ŵachilumbu (ŵawanganyichilane) achalume ni achakongwe, nikuti jwannume akwete kupata liunjili lyakulandana ni liunjili lya achakongwe ŵaŵili (2:1). Allah akunsalichisya (malamusi Gakwe) ntakwika munsokonechele, soni Allah chindu chilichose aŵele Jwakuchimanya chenene.”
Maide 5:1
E jenumanja ŵankulupilile! Kwanilisyani ilanga. Iŵele halaal kukwenu (kulya) inyama yakulanga (mpela ngamiya, ng'ombe, ngondolo ni mbusi) ikaŵeje yayikusoomedwa kukwenu (mu Qur’an kuti ya haraam). Nganigaŵa gakundisyidwa maani kutendaga n'di nnuyiye (ibada ya Hija kapena Umra), chisimu Allah akulamula yaakusaka.
Maide 5:2
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasinkuchembulusya kuchimbichika kwa imanyilo ya (Dini ja) Allah, namuno mwesi wakuchimbichika, namuno (kuchimbichika kwa inyama yaitumisyidwe ku Maaka kuŵa) mbepesi, namuno makosa (gaikuwechedwaga inyamayo gakulosya kuti mbepesi sya ku Maaka), namuno (kuchimbichika kwa ŵandu) ŵaakunuya ya kwaula ku Nyumba Jakuchimbichika achisachililaga umbone wakuumila kwa M’mbuje gwao ni chinonyelo, sano pati nkopweche (mu ibada ya Hija kapena Umra), basi lupatani (naga nkusaka), soni kwaŵenga ŵandu ligongo lyanti ansiŵiiliile kuti nkaika ku Nsikiti Wakuchimbichika (wa ku Maaka), kukantendekasya kuti nsumbe mpika (pakwauchisya ukoleko wao), nambo kamusyanganani pa yaukoto ni yawoga (wakun'jogopa Allah), ni ngasinkamusyangana pa yasambi ni yaumagongo, soni mun'jogopani Allah, chisimu Allah ni Jwaukali nnope pakupeleka ipotesi.
Maide 5:3
Iŵele haraam kukwenu (kulya) chibudu, myasi, nyama jeguluŵe, ni chachikolanjilidwe (lina linepe) lyangaŵaga lya Allah pakuchisikita (kuŵa mbepesi ja akumasoka), ni chachiwile ligongo lya kutilinyisyidwa (kupotedwa), ni chachiwile ligongo lya kuputwa, ni chachiwile ligongo lya kusenjelemukuka, ni chachiwile pakutotedwa ni misengo (ja chijakwe), ni chachiwile ligongo lya kuliidwa ni chinyama cha mwitinji - ikaaŵeje chansikite (nkanichimalichiche kuwa), ni chachisikitilidwe peganga (kapena pansolo pakupelechela mbepesi kwa akumasoka), soni (kuŵele kwakanyisyidwa kukwenu) kusaka kuimanya yakusisika pakulondola isango, yosope yeneyi iŵele ulemwa. Lelo akatile tama aŵala ŵakanile pa (yakujimasya) dini jenu (ja Usilamu), basi ngasimwajogopaga ŵanganyao nambo munjogopeje Une. Lelo nankwanilichisye dini jenu ni ngwanisye chindimba Changu pa jenumanja ni nansagulile Usilamu kuŵa dini jenu. Nambo jwaasingaliilwe ni sala (ni kulya ya haraamuyo), mwangali kupendechela ku ulemwa, basi (ngapata sambi), chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Maide 5:4
Akum'buusya (mmwe Muhammadi ﷺ) kuti ana ichichi yayili halaal kukwao (kulya)? Jilani: “Iŵele halaal kukwenu (kulya) yambone (yosope), kwisa soni (nyama jammikuuli jajikamwilwe ni) inyama kapena ijuni yakusakulila yanyyijiganyisye kasakule ka ikwembelechesya, nkwijiganyaga (matala gakusakulila) gan'jiganyisye Allah, basi lyani yayinkamulile ni nllikolanjeje lina lya Allah pa ikwembelechesya, soni mun'jogopani Allah. Chisimu Allah ni Jwachitema nnope pakuŵalanjila.”
Maide 5:5
Lelo iŵele halaal kukwenu (kulya) yambone (yosope), niyakulya ya aŵala ŵaŵapedwile Chitabu (Ayuda ni Akilisito) iŵele halaal kukwenu, nombe yakulya yenu iŵele halaal kukwao,[1] ni (nkundisyidwe soni kwalomba) achakongwe ŵambone mu ŵakulupilila (ŵachisilamu) kwisa soni achakongwe ŵambone mwa aŵala ŵanakupedwaga Chitabu paujo penu (Ayuda ni Akilisito)[2] naga n'di mwapele mahari gao (mbiya syandowa kapena chilichose chakwalombelela), mwakwalomba[3] ngaŵaga mwachikululu kapena kwatenda maganja, sano jwatakane chikulupi, nikuti pamasile pagajonasiche masengo gakwe, soni jwalakwejo ku Akhera tachiŵa mu ŵakwasika.
———
(5:1) (a) Pakujigalila mwaŵechetele Az-Zuhrî kuti: “Pangali kandu kulya yakusikitidwa ni Akilisito ŵacharabu. Nambo naga mwapikene ali nkolanga lina linepe lyangaŵaga lya Allah pakusikitapo ninkalya.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 5189). Yakulya yakusosekwa kusikitidwa kaje kuti ilidwe mpela inyama kapena ijuni; nganiyiŵa halaal lelojino kulya mpaka ikasikitidwe ni Asilamu, ligongo pangali ŵaakulikolangaga lina lya Allah pakusikita ikaŵeje Asilamu. Sano naga isikitidwe ni Asilamu, basi tipaŵe pangali kandu kulya namuno ili itelechedwe ni Ayuda kapen Akilisito, naga tuli tusimichisye kuti: 1. Nganiyikwayana ni usakwa. 2. Nganawanganya ni ya haraam. (b) Kamulichisya masengo ikolelo mpela mbale ni iteleko ya Ayuda ni Akilisito: Akusimulila Abu Tha‘alaba رضى الله عنه yanti ŵalakweo ŵam’bichilile Ntume ﷺ kukum’busya ya kuliila mu ikolelo ya achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito). Ntume ﷺ nijwatite: “Ngasin’diila mu ikolelo yao, ikaŵeje naga n’di nsingalilwe. Sano naga n’di nsingalilwe, basi ijosyani ni n’diile.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 5177). (5:2) Jwankongwe jwachisilamu nganaŵa jwakundisyidwa kulombedwa ni Muyuda kapena Mkilisito, ikaŵeje jwannumejo ajinjile kaje mu Usilamu (5:3) Jwannume naga jukusaka kulombela, basi jukuye malamusi gagakwikaga, kuti ulombela wakwe uŵe wakwitichika ni Usilamu: a) Jwankongwe jukunde kulombedwa. b) Jwannume jupeleche mahari (mbiya syandowa kapena chilichose chakulombelela) kwa jwankongwejo. c) Waliyyu Al-Amri (mundu jwannume jwakun’jimila jwankongwejo mpela babagwe, achimwenegwe kapena mwanagwe) juŵechete maloŵe kunsalila nkulombela kuti: “Ngunnombesya Anono mwanache jwa Chenono.” d) Nkulombela juŵechete maloŵe gakwitichisya kuti: “Ngukunda kulombela Anono mwanche jwa Chenono.” e) Sipatikane mboni siŵili syachisilamu, syachilume soni syakulungamika. Usoomedwe utuba wandowa.
Maide 5:6
E jenumanja ŵankulupilile! Pandema jankwima kuja ku swali, basi josyani ngope syenu kwisa soni mikono jenu mpaka mu isukusuku, soni pakani (mesi) pa mitwe jenu, ni (kosya) sajo syenu mpaka m’misomali, soni naga n'di ni janaba, basi liswejesyani (pakoga chilu chosope), Sano naga n'di ŵakulwala, kapena pa ulendo, kapena jumo mwa jenumanja ayiiche kutyochela kukaŵenduka (kuchimbusi), kapena nkwayanile ni achimmasyeto (pakutenda nsangu), ni nganin'gapata mesi, basi gambani kutenda Tayammamu ni litaka lyambone,[4] lipakaani kungope kwenu ni mmakono mwenu ni lyalakwelyo, Allah ngakusaka kuŵika pa jenumanja chakunonopa chilichose, nambo akusaka kuti answejesye ni akwanisye chindimba Chakwe pa jenumanja kuti m'be ŵakutogolela.
———
(5:4) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (4:43).
Maide 5:7
Soni kumbuchilani chindimba cha Allah chachili pa jenumanja, ni chilanga Chakwe chajwataŵene namwe chila, pandema jamwatite: “Tupikene soni tukundile.” Soni mun'jogopani Allah, chisimu Allah ni Nkuimanya chenene yayili m’mitima (mwenu).
Maide 5:8
E jenumanja ŵankulupilile! Ŵani ŵakwimilichika (pakupitisya yakuona) ligongo lya Allah, ŵakupeleka umboni mwakulungamika, soni kwaŵenga ŵandu kukantendekasya kuti nkalungamika, lungamikani, kutenda iyyoyoko nikwakuli kwakuŵandichila nnope ku woga (wakun'jogopa Allah), soni mun'jogopani Allah, chisimu Allah ni Nkusimanya chenene abali syosope sya yankutenda.
Maide 5:9
Allah ŵapele chilanga aŵala ŵakulupilile nikutendaga yambone (chanti), akwete kupata ŵanganyao chikululuko ni malipilo gamakulungwa nnope.
Maide 5:10
Nambo ŵandu ŵaakufuulu ni kanila ma Ȃya Getu, ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto Waukali.
Maide 5:11
E jenumanja ŵankulupilile! Kumbuchilani chindimba cha Allah pa jenumanja, pandema jaŵasachilile ŵandu kuti ajongole makono gao kukwenu (kusaka kumputa ngondo), basi (Allah) ni ŵagachijile makono gaogo kuti gakanyyichila ŵanganyammwe, soni mun'jogopani Allah, soni kwa Allah pe basi ajegamile ŵakulupilila.
Maide 5:12
Soni pamasile paŵajigele Allah chilanga cha ŵanache ŵa Israila, ni twatomeche mwa ŵanganyao achinnongola likumi kwisa ŵaŵili, sano Allah ni jwatite: “Chisimu Une ndinamwe, naga nchiimikaga Swala mwakolosya ni kutolaga Zaka ni kwakulupililaga achimitenga Ŵangu, ni kwakamuchisyaga, ni kunkongosyaga Allah ngongole jambone, chisimu chene tinansiimachisye yakusakala yenu, soni tinjin'jinjisya kwene ku Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, nambo jwachakane panyuma pa chele (chilangachi) mwa jenumanja, nikuti amasile mwasokonechele (kuleka) litala lyagoloka.”
Maide 5:13
Basi ligongo lyakasa chilanga chao twalwesile, ni twajitesile mitima jao kuŵa jakuumula, akuŵa ali nkupitikusya maloŵe pakugatyosya m’mangwakwe, soni ni aliŵalile liunjili lya (utenga wakunkuya Muhammadi ﷺ) waŵakumbusyidwe (mu Taurat),[5] ni nganneka kuŵa n'di nkuukopochela ulaamba mwa ŵanganyao ikaŵeje ŵannono mwa jamanjao, basi mwakululuchilani ni kwikwanjila (yangalumbana yao), chisimu Allah akwanonyela ŵakolosya.
———
(5:5) Ayuda ŵalamulidwe mu Taurat yakunkuya Ntume Muhammadi ﷺ patachiyika kuŵa Ntenga jwa Allah ku ŵandu wosope. Nnole Ȃya ja (7:157) ni chilaaki chakwe.
Maide 5:14
Nombe soni kuumila kwa aŵala ŵakutiji: “Chisimu uwwe Akilisito,” twajigele chilanga chao, basi ni ŵaliŵalile liunjili lya (utenga wakunkuya Muhammadi ﷺ) waŵakumbusyidwe (mu Injil),[6] basi ni tupandile chilikati chao utinda ni uŵengani mpaka lisiku lya Kiyama, ni tachiika kwatagulila Allah yaŵaliji nkupanganya.
———
(5:6) (a) Akilisito ŵalamulidwe mu Injil ya kunkuya Ntume Muhammadi ﷺ patachiyika kuŵa Ntenga jwa Allah ku ŵandu wosope. Nnole Ȃya ja (7:157) ni chilaaki chakwe. (b) Akusimulila Abu Mȗsa رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Chilandanyo cha Asilamu, Ayuda ni akilisito, chili chisawu mundu juŵalembile ŵandu kuti ankamulile masengo lisiku lyantundu mpaka chilo, pa malipilo gakumanyika. Niŵankamulile (masengogo) mpaka chilikati chamuusi. Basi ŵanganyao niŵatite: ‘Ngatukugasaka malipilo genu gampangene nowego. Soni kwatukamwileku kwalulele.’ Nkulemba masengo jula nijwatite: ‘Nkatenda iyyo. Malisyani masengo genu gagasigelega, nimpochele malipilo genu gakwanila.’ Nambo ŵanganyao ŵakanile ni ŵalesile. (Achi ni chilandanyo cha Ayuda ŵaŵakanile kuukulupilila utenga wa Isa). Sano mundu jula nijwalembile ŵandu ŵane panyuma pao. Niŵatesile kuti: ‘Malisyani kwakusigele mu lisikuli, chimpate malipilo ganapangene nao ŵandanda ŵala (malipilo galisiku lyantundu).’ Basi ŵanganyao ŵakamwile masengo mpaka ndaŵi ja swala ja Asr. Ŵanganyao ŵatite: ‘Masengo gatunkamulilega basi galulele, jigalani mwasyene malipilogo.’ Nkulemba masengo jwatite: ‘Malisyani masengo gagasigelego. Muusi nganiusigala ikaŵeje kandaŵi kannonope.’ Nambo ŵanganyao ŵakanile. (Achi ni chilandanyo cha Akilisito ŵaŵakanile kuukulupilila utenga wa Muhammadi ﷺ). Basi jwalakwe ni jwalembile ŵamasengo ŵane kuti ankamulile kwakwasigele mu lisikulyo. Niŵankamulile kwakwasigele mu lisikulyo mpaka lyatiŵile lyuŵa. Niŵapochele malipilo gakwanila, gakapochele ŵaŵili ŵandanda ŵala (malipilo ga lisiku lyantundu). Achi nichilandanyo cha aŵala ŵandu (Asilamu), ni chilandanyo cha alila lilanguka lyaalikundile (lyalili chikulupi cha Tauhidi, Qur’an kwisa soni Sunnah sya Ntume Muhammadi ﷺ ni chongolo chakwe). (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 2151).
Maide 5:15
E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Pamasile pam'bichilile Ntenga Jwetu (Muhammadi ﷺ) jwaakunsalichisya palangulangu yaijinji mu yamwaliji nkusisa ya m’chitabu (cha Baibulo), soni ni akuileka yaijinji, pamasile palim'bichilile kuumila kwa Allah lilanguka (Muhammadi ﷺ) kwisa soni Chitabu chakusalichisya kusyesyene (Qur’an).
Maide 5:16
Allah akwajongolela nacho ŵandu ŵaakukuya chinonyelo Chakwe kumatala gantendele, ni akwakoposya m’chipi ni kwajinjisya mwilanguka mwa lisosa Lyakwe, soni ni akwajongolela kwitala lyagoloka.
Maide 5:17
Pamasile paakufuulu aŵala ŵaakutiji: “Chisimu Allah ni Masihi mwanache jwa Maryam.”[7] Jilani (mmwe Muhammadi ﷺ): “Ana nduni jwampaka akakwete chilichose chakumpinga Allah angasache Jwalakwe kun'jonanga Masihi (Isa) mwanache jwa Maryamujo, kwisa soni mamagwe ni wosope ŵali pachilambo? Soni Allah ni Nsyene uchimwene wa kumawunde ni petaka ni yaili chilikati chakwe, akugumbaga chaakusaka, soni Allah pachindu chilichose aŵele Jwakombola.”
———
(5:7) Nnole Ȃya ja (4:171) ni chilaaki chakwe.
Maide 5:18
Soni Ayuda ni Akilisito akutiji: “Uwwe niŵanache ŵa Allah soni isyoŵe yakwe.” Jilani (mmwe Muhammadi ﷺ): “Nambi uli akumpaga ilagasyo pa sambi syenu? Nambo jenumanja ŵanduŵandupe mu iwumbe yaagumbile, akunkululuchilaga jwansachile ni kumpa ilagasyo jwansachile, soni Allah ni Nsyene uchimwene wa kumawunde ni petaka ni yaili chilikati chakwe, soni Kukwakwe ni kwakuujila.”
Maide 5:19
E jenumanja achimisyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Pamasile pam'bichilile Ntenga Jwetu (Muhammadi ﷺ) jwaakunsalichisya ŵanganyammwe pandema jakulechesya (kwika) achimitenga, kuti kasin'ja kuŵecheta (yanti): “Nganatuichilila nkutagulila abali jakusengwasya namuno nkutetela.”[8] Sano pamasile pam'bichilile nkutagulila abali jakusengwasya soni nkutetela, soni Allah pachindu chilichose aŵele Jwakombola.
———
(5:8) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (3:85).
Maide 5:20
Soni (kumbuchilani) katema kajwaŵechete Musa kwa ŵandu ŵakwe (kuti): “E ŵandu ŵangu! Kumbuchilani chindimba cha Allah pa jenumanja pandema jaŵatesile ŵane mwa jenumanja kuŵa achimitume, niŵantesile kuŵa achiŵenye, ni ŵampele jenumanja yanganampeje jwalijose mu iwumbe (yakala).”
Maide 5:21
“E ŵandu ŵangu! Jinjilani m’chilambo chakuswejesyedwa (cha Falastini) channembele Allah, ni ngasim'bujila munyuma mwenu (kutila) ntakwika mun'galawiche kuwa ŵakwasika.”
Maide 5:22
Ŵanganyao ŵatite: “E mmwe Musa! Chisimu mwalakwemo mwana ŵandu ŵamachili nnope, soni chisimu uwwe nganituŵa tujinjilemo mpaka akakopochemo, nambo naga akopochemo, basi uwwe chisimu chene tuŵe nkwinjila.”
Maide 5:23
Ŵandu ŵaŵili (Yoshwa ni Kaalab) mu ŵandu ŵaŵaliji ni woga (wakun'jogopa Allah, aŵala) ŵaŵapele Allah ukoto ŵatite: “Mwaajinjililani ŵanganyao pannango, sano naga nkwika mwakuchijinjila (chilambocho), basi chisimu ŵanganyammwe tim'be ŵakupunda, soni kwa Allah pe basi jegamilani nam'baga jenumanja ŵakulupilila (kusyene).”
Maide 5:24
Ŵanganyao ŵatite: “E mmwe Musa! Uwwe nganituŵa tujinjilemo atapanandi muchalonjelele ŵanganyao ali mwalakwemo, basi jaulani mmwejo ni Ambuje ŵenu (Allah) ni nkamenyane nao, chisimu uwwe ŵachitamile panopano.”
Maide 5:25
Jwalakwe jwatite: “Ambuje ŵangu! Chisimu une jwangali ukombosi (wakunkanganichisya jwalijose kukuya malamusi Genu), ikaŵeje nansyene ni nkulugwangu, basi lekanganyani chilikati chetuwe ni ŵandu ŵakunyosya.”
Maide 5:26
(Allah) jwatite: “Basi nikuti chalakwe (chilambo cha Falastinacho) chiŵele chakanyisyidwa kukwao (kuchijinjila), kwayaka makumi ncheche, chagambeje kwendajenda pa chilambo, basi ngasimwadandaulila ŵandu ŵakunyosya.”
Maide 5:27
Soni mwasoomelani (mmwe Muhammadi ﷺ) abali ja ŵanache ŵaŵili ŵa Adam (Haabiil ni Qaabiil) mwakuonaonape, pandema jaŵapeleche mbepesi (kwa Allah), basi ni japocheledwe ja jumo jwao (Haabiil) nambo ja jwinejo nganijipocheledwa, (Qaabiil) jwatite: “Chisimu chene une chinam'bulaje.”[9] (Haabiil) jwatite: “Chisimu Allah akasapochela (mbepesi) ja ŵakun'jogopa (Jwalakwe).”
———
(5:9) Akusimulila Abdullah رضى الله عنه yanti: Ntume ﷺ jwatite: “Ngajukuwulajidwaga mundu jwalijose (mwalupuso) ikaŵeje kwa mwanache jwandanda jwa Adam (Qaabiil) kukasaŵaga kwana liwunjili lyasambi syakwe. (Ligongo ni juŵatandisye yakuulagana). (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 6473).
Maide 5:28
“Chisimu naga nkongola nkono wenu kukwangu kuti mumbulaje, une ngamba jwakongola nkono wangu kukwenu kuti nam'bulaje, chisimu une ngun'jogopa Allah M'mbuje jwa iwumbe yosope.”
Maide 5:29
“Chisimu une ngusaka kuti m'buje n'di ntwichile sambi syangu ni sambi syenu, ni tin'jise kuŵa mu ŵandu ŵa ku Moto, soni galakwego ni malipilo ga ŵakulitenda lupuso.”
Maide 5:30
Basi (Qaabiil) ntima wakwe wanchisisye yakum'bulaga mpwakwe ni ŵam'buleje, basi ni jwasyuchile kuŵa mu ŵakwasika.
Maide 5:31
Basi Allah ŵatumisye likungulu lyalyaliji nkusokola pasi kuti linnosye yatajile pakusika malilo ga mpwakwe. (Qaabiil) jwatite: “Kutapana kwangune! Yeti nepeleje kuti mbe mpela ali likungululi, kuti siiche malilo gampwanga.” Basi ni jwasyuchile kuŵa mu ŵakuligamba.
Maide 5:32
Paligongo lya yalakweyi twalamwile ŵanache ŵa Israila yanti: jwaawuleje mundu mwangali (kuti nkuwulajidwajo jwate kuwulaga) mundu jwine kapena kuwatanganya pa chilambo, basi iŵele mpela awuleje ŵandu wosope, nombe soni jwaakulupwisye umi wa mundu, basi iŵele mpela akulupwisye umi wa ŵandu wosope. Soni pamasile paŵayichilile achimitenga Ŵetu ni ilosyo yakuonechela, kaneko chisimu ŵajinji mwa ŵanganyao panyuma pa yalakweyo ŵapelenganyagape konanga pachilambo.
Maide 5:33
Chisimu malipilo ga aŵala ŵaakumenyana ngondo ni Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ nikupitaga nchiwatanganya pachilambo, awulajidwe kapena akomeledwe pansalaba kapena gakatidwe makono gao ni ngongolo syao mwakutindanya (ligasa lyakun'dyo ni likau lyakunchiji, kapena ligasa lyakunchiji ni likau lyakun'dyo), kapena atopoledwe m’chilambo, kwalakweku ni kwaluka kwao pa duniya, soni akwete kupata ŵanganyao ku Akhera ilagasyo yekulungwa nnope.
Maide 5:34
Ikaŵeje aŵala ŵatesile toba nkanim'biche mwakwakamula, basi manyililani yanti Allah ni Jwakululuka kusyene Jwachanasa channope.
Maide 5:35
E jenumanja ŵankulupilile! Mun'jogopani Allah, ni nsosejesoseje litala lyakum'bikasya Kukwakwe, soni putani ngondo petala Lyakwe kuti m'be ŵakupunda.
Maide 5:36
Chisimu aŵala ŵakanile ingaŵe ŵakwete yosope yaili pa chilambo, pamo ni ine soni yanti chisawu yele, kuti aliwombolele nayo ku ilagasyo ya lisiku lya Kiyama, nga nganiyikundidwa kukwao, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yakupoteka nnope.
Maide 5:37
Chakasachilileje kuti akopoche ku Moto, nambo ŵanganyao ngaja kuŵa ŵakopoka mwalakwemo, soni akwete kupata ŵanganyao ilagasyo yandamo.
Maide 5:38
Soni jwawiyi jwachilume ni jwawiyi jwachikongwe mwakatani makono gao kuŵa malipilo ga yapanganyisye, (ayi ni) ipotesi yakuumila kwa Allah, soni Allah ni Jwamachili gakupunda, Jwalunda lwakusokoka.
Maide 5:39
Nambo jwatesile toba panyuma pa lupuso lwakwe, ni kwilanya (itendo yakwe), basi chisimu Allah tapochele toba jakwe, chisimu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Maide 5:40
Ana ngankumanyilila yanti Allah akwete uchimwene wa kumawunde ni petaka? Akumpaga ilagasyo jwakunsaka ni kunkululuchila jwakunsaka, soni Allah pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.
Maide 5:41
E mmwe Ntenga ﷺ! Akasan'dandaulikasya aŵala ŵaakutenda chitema (gwila) mu ukafili mu aŵala ŵaakuŵecheta ni pakamwa paope kuti: “Tukulupilile,” kutendaga mitima jao nganijikulupilila, nombe mwa Ayuda mwana ŵaakupikanichisyaga (yankuŵecheta) kuti akalambusyeje, akupikanichisyaga (kuti akasaleje) kwa ŵandu ŵane ŵanganam'bichilila (ŵali achakulungwa ŵao, aŵala) ŵaakusembendula maloŵe (ga mu Taurat) pagatyosya m’mangwakwe. (Aŵala) ŵaakutiji: “Naga n'di mpedwile (ni Muhammadijo) ayi (yatukunsalilayi) kaipochelani, nambo naga nganimpedwa yele nkakalamuche.” Soni jwansachilile Allah kumpa fitina (jakunsokonesya ni kun’jonanga), nganim'ba mumpatiile chilichose chakumpinga Allah, ŵanganyao ni aŵalaŵala ŵanganasaka Allah kuti ajiswejesye mitima jao, akwete kupata ŵanganyao pa duniya kwaluka, ni akwete kupata soni ku Akhera ilagasyo yekulungwa nnope.
Maide 5:42
Ŵakunonyelwa kupikanila unami, ŵangatenda ndetemo pakulya ya haraam, sano naga ali am'bichilile, basi jilanyani chilikati chao kapena mwatundumalile, soni naga n'di mwatundumaliile, nganaŵa ampele chisausyo chilichose, nambo naga ntite n'jilanye, basi jilanyani chilikati chao mwagolosya, chisimu Allah akwanonyela ŵagolosya (magambo).
Maide 5:43
Ana soni chantiwuli cham'biiche kuŵa nkwilanya kutendaga akwete Taurat, mwalakwemo mwana ulamusi wa Allah, kaneka ni akugalauka (mwakunyosya) panyuma pa kwele (kwilanya kwenuko), soni ŵanganyao nganaŵa ŵakulupilila.
Maide 5:44
Chisimu Uwwe twatulwisye Taurat, mwalakwemo mwaliji mwana chongoko ni lilanguka, Achimitume ŵaŵalipeleche (kwa Allah) ŵaliji nkwilanyichisya najo Ayuda, nombe nao ŵandu ŵaulungu ŵachiyuda kwisa soni achalijiganye ŵao (ŵajilanyichisye soni Tauratijo Ayuda), pakuti ŵanganyao ŵachisyidwe kusunga chitabu cha Allah (Taurat) soni ŵaliji mboni pa chalakwecho, basi ngasimwajogopa ŵandu nambo munjogope Une, soni kasinsagulaga (ya duniya) yantengo wannono pakusumanya ni ma Ȃya Gangu, soni ŵangakwilanyichisya yaatulwisye Allah, basi ŵanganyao niŵali achimakafili.
Maide 5:45
Soni mwalakwemo twalamwile ŵanganyao yanti: “Mundu awulajidwe ligongo lya kuwulaga mundu, liso likolotoledwe ligongo lya kolotola liso, lupula lukatidwe ligongo lyakata lupula, liwiwi likatidwe ligongo lyakata liwiwi, lino likuulidwe ligongo lyakuula lino, nombe maŵanga gana mbusyo (syakwe).” Nambo jwaakululwiche yalakweyo mwasadaka, basi yele (yakululukayo) tiyintendekasye kululuchilidwa sambi syakwe, soni ŵangakwilanyichisya yaatulwisye Allah, basi ŵanganyao niŵali ŵalupuso.
Maide 5:46
Ni twakuuyichisye mu sajo syao (Achimitumewo) ni Isa mwanache jwa Maryam, kwisa kuijitichisya yayaliji paujo pakwe ya mu Taurat, ni twampele soni Injil, mwalakwemo mwaliji mwana chongoko ni lilanguka, soni jaliji nkwitichisya yayaliji paujo pakwe ya mu Taurat, soni jaliji chongolo ni chamuko kwa ŵakun'jogopa (Allah).
Maide 5:47
Soni achinsyene Injil (Akilisito), ajilanyichisyeje yatulwisye Allah mwalakwemo, soni ŵangakwilanyichisya yaatulwisye Allah, basi ŵanganyao niŵali ŵakunyosya.
Maide 5:48
Soni tuntuluchiisye (mmwe Muhammadi ﷺ) chitabu (Qur’an) mwakuonaonape, chachikwitichisya yaili paujo pakwe ya m’chitabu (cha Baibulo), ni kuchigosa (pakuitendela umboni yaili mwalakwemo kuti: “Ayi yakuona, nambo ayi yaunami,”) basi jilanyani chilikati chao ni yatulwisye Allah, soni ngasinkuya isako yao kuleka yakuona yaim'bichilile, ŵaliose mwa jenumanja twapele chilamusi ni litala lyakulanguka, soni Allah angasache angantesile kuŵa nkutula umpepe, nambo asachile kun'dinga pa yampele, basi pikisanani pa yambone, kwa Allah ni kwakuujila kwenu ŵanaose, basi nitachintagulila ichindu yamwaliji nkulekangana mu yalakweyo.
Maide 5:49
Soni jilanyani chilikati chao ni yatulwisye Allah, ni ngasinkuya isako yao, soni mwakalamukani atakwika mwansokonesye kwakuleka ine yatulwisye Allah kukwenu, nambo naga akugalauka (kuleka chiilanyo chenu), basi manyililani yanti Allah akusaka kwapa ipotesi ya sine mwa sambi syao, soni chisimu ŵandu ŵajinji ali ŵakunyosya.
Maide 5:50
Ana kwilanya kwa chijinga ni kwakukusaka? Ana nduni jwali jwambone nnope pa kwilanya kumpunda Allah? (Ayi iŵele yakumanyika) kwa ŵandu ŵaakukulupilila kusyesyene.
Maide 5:51
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasimwatenda Ayuda ni Akilisito kuŵa isyoŵe. Ŵane mwa jamanjao aŵele isyoŵe ya ŵane, soni jwatasyoŵekane nao mwa jenumanja, basi nikuti jwalakwejo ni jumo jwao. Chisimu Allah jwaangaajongola ŵandu ŵakulitenda lupuso.
Maide 5:52
Basi timwaone aŵala ŵamuli m’mitima mwao mwana ulwele (wa unakunaku), achikangamalilaga kukwao achitiji: “Tukogopa kuti litakwika mwalitupatile (nowe) likungu (lyampaka lyapate Asilamuŵa)”. Nambo mwine Allah kuŵa nkwika nako kuwugula (nsinda wa Maaka) kapena chindu chine chakuuma Kukwakwe (mpela kusijuwula nganisyo syasili m’mitima mwa achinakunakuo), basi nikwisa kusyuka kuŵa ŵakudandaula pa yaŵasisile m’mitima mwao.
Maide 5:53
Nikuŵecheta aŵala ŵakulupilile (kuti): “Ana ŵanganyaŵa ngaŵa ni aŵalaŵala ŵana kulumbilaga mwa Allah mu kulumbila kwao kwamachili kuti: chisimu ŵanganyao ali nomwe (Asilamu)?” Itendo yao ijonasiche, basi ni asyuchile kuŵa ŵakwasika.
Maide 5:54
E jenumanja ŵankulupilile! Jwatagalauche mwa jenumanja kuleka dini jakwe (ja Usilamu), basi Allah sampano taiche nao ŵandu ŵatiŵanonyele nombe nao soni tannonyele, ŵakulinandiya kwa ŵakulupilila, ŵamachili pa makafili, ŵataŵeje ali nkuputa ngondo petala lya Allah, soni ngajogopaga mpachepache wa akupacha, walakweu ni umbone wa Allah waakumpaga jwansachile, soni Allah ni Jwakwanila kusyene (ku iwumbe Yakwe), Jwakumanyilila nnope.
Maide 5:55
Chisimu nsyoŵe jwenu ni Allah ni Ntenga Jwakwe ﷺ, kwisa soni aŵala ŵaakulupilile, aŵala ŵakwimikaga Swala mwakolosya ni kutolaga Zaka aku achilinandiyaga pakwinama (kuswali).
Maide 5:56
Sano jwatasyoŵekane ni Allah, Ntenga Jwakwe ﷺ, kwisa soni ŵandu ŵaakulupilile, basi chisimu nkutula wa Allah ni wauli wakupunda.
Maide 5:57
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasimwatenda ŵandu ŵaajitendele dini jenu chipongwe ni chanache mwa ŵandu ŵaŵapedwile chitabu paujo penu, kwisa soni achimakafili kuŵa isyoŵe, soni mun'jogopani Allah naga n'di ŵakulupilila (kusyene).
Maide 5:58
Soni pati m'bilanjiile ku Swala, akuutendela (nsanao) chipongwe ni chanache, yalakweyo niligongo lyanti ŵanganyao ŵangali lunda.
Maide 5:59
Jilani: “E jenumanja achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito) ana nkutuona ulemwa uwwe ligongo lyanti tunkulupilile Allah ni yayitulusyidwe kukwetu kwisa soni yayatulusyidwe kala? Sonitu ŵajinji mwa jenumanja ŵakunyosya.”
Maide 5:60
Jilani: “Ana nantagulile ya (nkupata) malipilo gakusakala kwa Allah kulekangana niyele (yankutuganichisyayo)? Jwalakwetu ni ajula jwannwesile Allah ni kuntumbilila ni kwasyusya ŵane mwa ŵanganyao kuŵa majani ni maguluŵe, ni kun'galagatila shetani, ŵanganyao ni achinsyene malo gakusakala nnope (ku Moto), soni ni ŵakusokonechela nnope kuleka litala lyagoloka.”
Maide 5:61
Soni pati anyyichilile ŵanganyammwe akasatiji: “Tukulupilile.” Kutendaga ali ajinjile (kukwenu) ni ukafili, soni ni kopoka nao (ukafilio). Nambo Allah ni jwaakuimanya chenene yaŵele ŵanganyao ali nkusisa.
Maide 5:62
Timwaone ŵajinji mwa jamanjao achikangamalilaga ku ilemwa ni umagongo ni kulya kwao ya haraam, kaje kusakala nnope yaaŵele ŵanganyao ali nkutenda!
Maide 5:63
Ligongo chichi ŵandu ŵaulungu ŵachiyuda kwisa soni achalijiganye ŵao ngaakwakanya yakuŵecheta yao yaulemwa ni kulya kwao ya haraam? Kaje kusakala nnope yaaŵele ŵanganyao ali nkupanganya!
Maide 5:64
Soni Ayuda akasatiji: “Ligasa lya Allah lyeumbate (ngatukupata chipanje mpela kala).” (Ngwamba,) magasa gao nigagali gamaumbate (ligongo lya kulyalyaganya kwao), soni ni alwesedwe ligongo lya yaakuŵecheta. Nambo magasa Gakwe (Allah) ganagaŵili gachongolele akutolaga mwaakusachila, soni yaitulusyidwe kukwenu kuumila kwa Ambuje ŵenu chisimu chene chiyajonjechesye ŵajinji mwa jamanjao kusumba mpika ni ukafili, ni tuponyisye chilikati chao utinda ni uŵengani mpaka lisiku lya Kiyama, ndaŵi ni katema kaakukolesyaga moto wangondo, Allah akasausimisyaga, ni akasajendaga ŵanganyao pa chilambo kupita nchiwatanganya, soni Allah jwanganonyela akuwatanganya.
Maide 5:65
Soni ingaŵe kuti achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito) ŵaakulupilile (mwa Muhammadi ﷺ) ni kuŵa niwoga (wakun'jogopa Allah), chisimu tukaasiimaachiisye yakusakala yao, soni tukajile kwajinjisya ku Matimbe Gachindimba.
Maide 5:66
Soni ingaŵe ŵanganyao ŵajikamulichisye masengo Taurat ni Injil, kwisa soni yaitulusyidwe kukwao kuumila kwa M’mbuje gwao (jajili Qur’an), chisimu akapatile yakulya kutyochela pachanya pao ni pasi pangongolo syao, mwa jamanjao mwana likuga lyalili petala lyagoloka (paakuya ya mu itabu ni kunkulupilala Muhammadi ﷺ, mpela Abdullah bin Salâm[10]), nambo ŵajinji mwa jamanjao iŵele yakusakala nnope yaakutenda.
———
(5:10) Akusimulila Anas رضى الله عنه yanti:Abdullah bin Salâm رضى الله عنه ŵapikene yakwika kwa Ntenga jwa Allahﷺ(mu nsinda wa Madinah), kutendaga (Abdullah) ali ku migunda kukulima. Basi niŵam’bichilile Ntume ﷺ niŵatite: “Une tinam’buusye ichindu itatu, yangaakuimanyililaga ikaŵeje Ntume. Ana chilosyo chandanda chakwika kwa Kiyama nichichi? Nambi yakulya yandanda kulya ŵandu ŵa ku Mbepo ichiŵa ichichi? Nambi chichi chikuntendekasyaga mwanache kulandana ni babagwe kapena mamagwe?” Ntume ﷺ jwatite: “Jibulilu jundagulile yalakweyo pangakaŵapa.” Abdullah ŵawusyisye kuti: “Jibulilu?” Ntume ﷺ jwatite: “Elo.” Abdullah ŵatite: “Jwalakwejotu ni mmagongo jwa Ayuda mwa Achimalaika wosope. (Basi soomani Ȃya ja (2:97) “Mundu juchaŵe mmagongo jwa Jibulilu (ligongo lyakwika najo Qur'an, amanyilile kuti) jwalakwejo ajituluchisye (Qur'anijo) mu ntima mwenu kwa lisosa lya Allah…”) Sano chilosyo chandanda chakwika kwa Kiyama, nimoto watiuchakusanyaga ŵandu, watiuchityochela kungopoko lyuŵa kujaga kungapililo lyuŵa. Sano yakulya yandanda yatakalye ŵandu ŵa ku Mbepo, nilitoga lya somba lyakonjechesya. Sano naga mesi ga ŵalume gagalongolele mesi ga ŵakongwe, basi mwanache akwalandaga babagwe, nambo naga mesi ga ŵakongwe gagalongolele mesi ga ŵalume, nikuti mwanache akwalandaga mamagwe.” Abdullah ŵatite: “Ngutendela umboni wanti: Pangali nnungu (jwakuŵajilwa kun’galagatila) ikaŵeje Allah. Ngutendela soni umboni wanti: Mmwejo Ntenga jwa Allah. E mmwe Ntenga jwa Allah! Chisimu Ayuda ŵaunami wakusimosya. Mwawusyani yangune nkanayimanye ya kusinguka kwangu, nimpikane yatajile pakuunambuchisya unami patayimanye yakusinguka kwangu.” Niŵayiche Ayuda. Ntume ﷺ nijwawusyisye kuti: “Ana Abdullah ali mundu jwantiuli kukwenu?” Ŵanganyao ŵatite: “Jwambone jwetu, nambo soni mwanache jwa jwambone jwetu. Soni bwana jwetu, nambo soni mwanache jwa bwana jwetu.” Ntume ﷺ jwatite: “Nkuyiona uli naga Abdullah bin Salâm ali asingwiche?” Ŵanganyao ŵatite: “Allah an’juye jwalakwe ku yakusingukayo.” Niŵakopweche Abdullah niŵatite: “Ngutendela umboni wanti: Pangali nnungu (jwakuŵajilwa kun’galagatila) ikaŵeje Allah, soni ngutendela umboni wanti: Muhammadi ﷺ Ntenga jwa Allah.” = Ŵanganyao ŵatite: “Jwalakweju nijwakusakala nnope mwetuwe, nambo soni mwanache jwa jwakusala nnope mwetuwe.” Niŵanchembulwisye. Abdullah ŵatite: “Ayi niyanaijogwepeje Mmwe Ntenga jwa Allah!” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 4210).
Maide 5:67
E mmwe Ntenga ﷺ! Lungusyani yaitulusyidwe kukwenu kuumila kwa Ambuje ŵenu (Allah). Nambo naga ngankutenda, nikuti nganinnungusya utenga Wakwe. Soni Allah tam’bambasye ku ŵandu, chisimu Allah ngaakwaajongolaga ŵandu makafili.
Maide 5:68
Jilani: “E jenumanja achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Nganim'ba pa chilichose mpaka nkakamulichisye masengo Taurat ni Injil, kwisa soni yaitulusyidwe kukwenu kuumila kwa M'mbuje gwenu (jajili Qur’an).” Sano yaitulusyidwe kukwenu kuumila kwa Ambuje ŵenu, chisimu chene chiyajonjechesye ŵajinji mwa jamanjao kusumba mpika ni ukafili, basi ngasimwadandaulila ŵandu makafili.
Maide 5:69
Chisimu aŵala ŵakulupilile (mitume jakala) ni ŵali mu Chiyuda, Asabayi[11] ni Akilisito; ŵaliose mwajamanjao ŵatakulupilile mwa Allah ni Lisiku Lyambesi (pakunda Usilamu), ni kutendaga yambone (mu Usilamu mwaomo), basi ngaaja kuŵa ni woga, soni ngaaja kuŵa ŵakudandaula.[82]
———
(5:11) Nnole chilaaki (1) cha Ȃya ja (2:62).
Maide 5:70
Yakuonaonape, twajigele chilanga cha ŵanache ŵa Israila ni twatumisye kukwao achimitenga, ndaŵi ni katema kajwaichililaga ntenga ni yangaikunonyelwa mitima jao likuga line (lya achimitenga) ŵaalikaaniile, likuga line soni akuliulaga.
Maide 5:71
Ni ŵaganichisyaga yanti ngapapatikana ilagasyo; basi ni ŵaliji ŵangalola soni ŵangapikana, kaneka (ali atesile toba) Allah ŵaapochele toba jao, yeti soni ŵajinji mwa jamanjao, ŵapitilisye ungalola ni ungapikana, sano Allah ni Nkuilolechesya yaakutenda.
Maide 5:72
Pamasile paakufuulu aŵala ŵaakutiji: “Chisimu Allah ni Masihi mwanache jwa Maryam.” Kutendaga Masihi jwatite: “E jenumanja ŵanache ŵa Israila! Mun'galagatilani Allah M'mbuje gwangu soni M'mbuje gwenu.” Chisimu jwaakum'bwanganya Allah (ni indu ine), nikuti Allah pamasile pankanyisye jwalakwejo kwinjila ku Mbepo, mwanti liuto lyakwe ni ku Moto,[12] soni ŵandu ŵalupuso ngasakola ŵakwakulupusya.
———
(5:12) Nnole chilaaki cha Ȃya ja (2:165)
Maide 5:73
Pamasile paakufuulu aŵala ŵaakutiji: “Chisimu Allah ni jumpepe mwa (milungu) jitatu,” kutendaga pangali nnungu jwine ikaŵeje Nnungu Jumo. Nambo naga ngaakuleka yaakuŵechetayo, chisimu ŵandu ŵakanile mwa ŵanganyao chiyapate ilagasyo yakupoteka nnope.
Maide 5:74
Ana ngakutenda toba kwa Allah ni kum'bendaga chikululuko? Nambotu Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.[13]
———
(5:13) Akusimulila Anas bin Mâlik رضى الله عنه yanti: Ntenga jwa Allah ﷺ jwatite: “Allah akasaŵa jwakusengwa nnope ni toba ja kapolo Jwakwe, kumpunda jumo jwenu jwaakusengwaga pakujipata soni ngamiya jakwe jajansokonechele mu ukweti.” (Swahîh Al-Bukhârî, Hadith No. 5950).
Maide 5:75
Masihi (Isa) mwanache jwa Maryam nganaŵa jwinepe ikaŵeje Ntenga basi, pamasile papite paujo pakwe achimitenga (ŵane), nombenao mamagwe ŵaliji ŵakuonaonape, ŵanaŵaŵilio ŵaliji nkulya yakulya (mwaakulilaga jwalijose, ana Nnungu kuŵa nkulya?) Nnole yatukuti pakusalichisya kukwao ma Ȃya, soni nnole yaakuti pakugalausyidwa (kuleka yakuona).
Maide 5:76
Jilani: “Ana nkuchigalagatila changanichikola (machili) gakumpela ilagasyo namuno chikamuchisyo kunneka Allah? Nambotu Allah nijwali Jwakupikanichisya, Jwakumanyilila nnope.”
Maide 5:77
Jilani: “E jenumanja achinsyene chitabu (Ayuda ni Akilisito)! Ngasinsumbaga mpika pa dini jenu (paakulupilila inepe) yangaŵaga yakuona, soni ngasinkuya isako yaŵandu ŵaŵamasile paŵasokonechele kala, ni kwaasokonesya ŵajinji, niŵasokonechele kuleka litala lyagoloka.”
Maide 5:78
Ŵalwesedwe aŵala ŵaŵakanile mu ŵanache ŵa Israila ni lulimi lwa Daudi ni Isa mwanache jwa Maryam, yalakweyo ligongo lya kunyosya kwao, soni ŵaliji ali nkusumba mpika.
Maide 5:79
Nganaŵaga nkukanyana pa yakusakala yaaitesile, kaje kusakala nnope yaŵaliji nkutenda!
Maide 5:80
Timwaone ŵajinji mwa jamanjao (Ayuda) ali nkusyoŵekana nao aŵala ŵakanile (makafili gacharabu, kuti awupute ngondo Usilamu), kaje kusakala nnope yaajilongochesye mitima jao! Mwanti Allah ŵakasilichile, soni mu ilagasyo tachiŵa ŵandamo.
Maide 5:81
Mwanti angaŵe ali nkunkulupilila Allah ni Ntume (Muhammadi ﷺ) kwisa soni yaitulusyidwe kukwakwe, nga nganiŵatenda kuŵa asyoŵe, nambo kuti ŵajinji mwa jamanjao ŵakunyosya.
Maide 5:82
Chisimu chene timwasimane ŵandu ŵali ŵakupundanganya nnope utinda kwa ŵandu ŵaakulupilile; ni Ayuda kwisa soni ŵakuwanganya (Allah ni isanamu), soni chisimu chene timwasimane ŵali ŵakuŵandichila ŵao nnope ku chinonyelo chakwanonyela ŵandu ŵakulupilila; ni aŵala ŵakutiji: “Chisimu uwwe ni Akilisito.” Yalakweyo ligongo lyanti mwa ŵanganyao mwana achalijiganye ya dini kwisa soni ŵakun’jogopa Nnungu, soni nikuti ŵanganyao ŵangalikwesya.
Maide 5:83
Soni pati apikene (Akilisitowo) yaitulusyidwe kwa Ntenga (Muhammadi ﷺ ), tin'gaone meso gao gali nkulakatisya misosi ligongo lya yakuona yaimanyi, achitiji: “Ambuje ŵetu! Tukulupilile. Basi tulembani pamo ni akuŵichila umboni (yakuonayi).”
Maide 5:84
Ni (ŵatite pakwajanga akwagamba ligongo lyakunda Usilamu): “Chantiuli tukankulupilila Allah ni yakuona yaituichilile, kutendaga tunankun’jembecheya M’mbuje gwetu kuti akatujinjisye (ku Mbepo) pamo ni ŵandu ŵambone?”
Maide 5:85
Basi ligongo lya yaŵaŵechete, Allah ŵalipile Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chakaŵe ŵandamo mwalakwemo, soni galakwego nimalipilo ga ŵakolosya.
Maide 5:86
Nambo ŵandu ŵaakufuulu ni kanila ma Ȃya Getu, ŵanganyao niŵandu ŵa ku Moto Waukali.
Maide 5:87
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasinyyitenda kuŵa haraam ichindu yambone yayitesile Allah kuŵa halaal kukwenu, soni ngasinsumba mpika, chisimu Allah jwangaanonyela ŵakusumba mpika.
Maide 5:88
Soni lyagani mu ichindu yampele Allah, yaili ya halaal nambo soni yambone, ni mun'jogopeje Allah Ajula jwankuŵa ŵanganyammwe n'di nkunkulupilila.
Maide 5:89
Allah ngasampa ilagasyo pakulumbila kwenu kwangali mate, nambo tachimpa ilagasyo pakulumbila kunnumbile mwakusimichisya, basi malipilo gakwe (naga m'bwesesye yannumbileyo), nikugalisya masikini likumi ni yakulya yachipiimo chakatikati chankuliichisya maŵasa genu, kapena kwawecha, kapena gopola kapolo, nambo jwanganapata (yalakweyi), basi chataŵe moŵa gatatu. Galakwego ni malipilo ga kulumbila kwenu pati nnumbile (ni kuwesesya yannumbileyo), soni sungani kulumbila kwenu (nkawesesyaga-wesesyaga yannumbile kuti chintende), iyyoyopeyo niyaakuti Allah pakusalichisya kukwenu ma Ȃya Gakwe kuti m'be ŵakutogolela.
Maide 5:90
E jenumanja ŵankulupilile! Chisimu ukana, juga, isanamu kwisa soni isango (yosopeyi) iŵele usakwa, (ili) mmasengo ga Shetani, basi liŵambasyani kuti m'be ŵakupunda.
Maide 5:91
Chisimu Shetani akusaka kutandisya chilikati chenu utinda ni uŵengani kupitila mu ukana ni juga, ni kuti ansiŵilile kunkumbuchila Allah ni kuswali, ana jenumanja n'di ŵakuleka?
Maide 5:92
Soni mumpikanilani Allah ni mumpikanile Ntenga ﷺ, ni kalamukani (panganyosya malamusi), nambo naga nkugalauka (kuleka yele), basi manyililani yanti masengo ga Ntenga Jwetu ni kulungusya (utenga) mwakupikanika.
Maide 5:93
Pangali ulemwa kwa aŵala ŵaakulupilile ni kutendaga yambone pa yaŵalile (kala nkaniyikanyisyidwe) naga ali ni woga (wa kuiŵambala yakanyisyidwayo) ni kulupilila (yalamulidwe) ni kutendaga yambone, soni nikwendelechela kuŵa ni woga ni kulupilila kaneko ni kuŵa ni woga ni kolosya, soni Allah akwanonyela ŵakolosya.
Maide 5:94
E jenumanja ŵankulupilile! Allah tan'dinje mayeso ni sine mwa nyama sya m’maani sichigaichile makono genu ni mapanga genu (n'di nnuyiye ibada ya Hija kapena Umra) kuti Allah ammanyukule mundu jwaakun'jogopaga Jwalakwe mwangali kum'bona, sano juchasumbe mpika panyuma pa yele (yasalilidweyo ni kulupata), basi akwete kupata ilagasyo yakupoteka nnope.
Maide 5:95
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasim'bulaga nyama ja m’maani kutendaga n'di nnuyiye (ibada ya Hija kapena Umra), soni jwataiche mwakujiulaga mwa jenumanja melepe, basi malipilo (gakwe chigaŵe pakusikita) chakulandana ni chaulejecho mu nyama syakulanga, yampaka ajile pakulamula ŵakulungamika ŵaŵili mwa jenumanja, kuŵa mbepesi jakupelechedwa kuLikaaba (pakwapeleganya nyamajo ŵakulaga ŵakweleko), kapena malipilo ga yakulya yakwaaliisya masikini, kapena kutaŵa mwakulandana ni yakulyayo, kuti apasye makungu ga itendo yakwe, Allah ayisiimaasiisye yayapite kala, nambo jwataujauje soni, basi Allah tam'buchisye mbusyo syakupoteka syakuuma Kukwakwe, soni Allah ni Jwamachili gakupunda, Nkuusya mbusyo syakupoteka kusyene.
Maide 5:96
Gaŵele gaakundisyidwa kukwenu maani ga m'mbwani ni yakulya yakwe (yaisimanikwe m'mbwanimo ili iwile isyenepe ni ili ya halali) jiŵele posyo jenu kwisa soni ŵapaulendo, ni gakanyisyidwe kukwenu maani ga m’mikuli muchinnonjelele n'di muniya (ja Hija kapena Umra). Soni mun'jogopani Allah Ajula jwa chinchisonganganyisyidwa Kukwakwe.
Maide 5:97
Allah alitesile Likaaba - Nyumba Jakuchimbichika - kuŵa lyakwajimila ŵandu (kuti apatende ibada ya Hija ni kupata yakulajila yao ya duniya mwantunjelele), nimwesi wakuchimbichika (awutesile nombe kuŵa wakwajimila ŵandu pangaputigwa ngondo mwalakwemo), kwisa soni inyama yambepesi (ja ku Maaka), ni makosa (gaikuwechedwaga, ayitesile yosopeyo kuŵa yakwajimila ŵandu ŵaijigele kuti akatendedwa uwwanga), yalakweyi (ayitesile) kuti mmanyilile yanti Allah akwimanya yaili kumawunde ni yaili petaka, ni kuti soni Allah chindu chilichose aŵele Jwachimanya chenene.
Maide 5:98
Manyililani yanti Allah ni Jwaukali pakupeleka ipotesi, ni kuti soni Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwachanasa channope.
Maide 5:99
Pangali masengo gane kwa Ntenga ﷺ ikaŵeje kulungusya utenga, soni Allah akwimanya yankulosya palangulangu ni yankusisa.
Maide 5:100
Jilani: “Yakusakala ni yambone ngaŵa nkulandana, namuno kuli kunsangalesye kutupa kwa yakusakalayo (nkapendechela ku yalakweyo).” Basi mun'jogopani Allah, E jenumanja ŵankwete lunda! Kuti m'be ŵakupunda.
Maide 5:101
E jenumanja ŵankulupilile! Ngasim'buusyaga indu yanti ili ilosyedwe kukwenu mpaka insakalile, soni naga nyyiwusyeje ndema jakutulusyidwa Qur’an chiyilosyedwe kukwenu. Allah ayisiimaasiisye yeleyo (yakuwuusyawuusya yenuyo ni ngasim'bujauja soni), soni Allah ni Jwakululuka kusyene, Jwakutulala nnope ntima.
Maide 5:102
Chisimu ŵawuusiisye yalakweyo ŵandu ŵaŵaliji paujo penu, kaneko ligongo lya yalakweyo ŵasyuchile kuŵa ŵakanila.
Maide 5:103
Allah nganaŵika (mpingu uliose) pa nyama jakuŵilanjikwa Bahiira[14], kapena Saaiba[15]. kapena Waswiila[16], kapena Haamu[17], (aji ni mitundu ja ngamiya syaŵaliji ŵandu nkuchimbichisya nasyo isanamu kala Usilamu nkaniuyiche), nambo ŵandu ŵaakanile akunsepela Allah unami, soni ŵajinji mwa jamanjao ŵangali umanyilisi.
———
(5:14) Bahîrah: Ngamiya jajikongwe jajaliji nkusunjidwa nkaka wakwe kuisunjila isanamu, nipangali juŵakundisyidwaga kujikama nkaka wakwe. (5:15) Sâ’ibah: Ngamiya jajikongwe jajalechedwaga kuti jipiteje nchilya jisyenepe, soni jaliji jakanyisyidwa kujitwika misigo, ligongo jaliji jakuchimbichisyila isanamu. (5:16) Waswîlah: Ngamiya jajikongwe jajalechedwaga kuŵa ja isanamu, ligongo lyanti jiŵeleche mwanache jwankongwe pa liŵele lyakwe lyandanda ni lyaŵili. (5:17) Hâmu: Ngamiya jelume jajalechedwaga kuŵa ja isanamu, ligongo lyanti jimalisisye masengo gakupeleka maŵele ku ngamiya syasikongwe igala.
Maide 5:104
Soni naga ili iŵechetedwe kukwao (yanti): “Ikaani ku yaatulwisye Allah ni (m'biche soni) kwa Ntenga ﷺ.” Akutiji: “Ikutukwanila yatwasimene nayo achatati ŵetu.” Ana nantimuno kuti achatati ŵawowo nganamanyililaga chilichose soni nganaŵa ŵakongoka (chiŵakuyejepe?)
Maide 5:105
E jenumanja ŵankulupilile! Likolosyani mitima jenu. Ŵandu ŵasokonechele nganaŵa ampele ilagasyo naga n'di n'jongweche, kwa Allah ni kwakuwujila kwenu ŵanaose, basi ni tachintagulila ichindu yamwaliji nkupanganya.
Maide 5:106
E jenumanja ŵankulupilile! Ŵikani mboni chilikati chenu ndema jakum’bichilila jumo jwenu chiwa ni akusaka kuleka wasiya, (siŵe mboni) siŵili syakulungamika mwa jenumanja (Asilamu syakusilechela wasiyao), kapena sinepe siŵili syanganisiŵa mwa jenumanja (Asilamu) naga n'jesilejesile pa chilambo ni chimpatile chipato cha chiwa (Asilamu achin'jenu ali kwanaula). Naga n'di nkaichile (yasikuŵecheta mboni siŵilisyo), sijimikani panyuma pa swala, basi ni silumbile kwa Allah (pakuŵecheta kuti): “Ngatukusumanya kulumbilaku ni chindu chilichose (cha duniya kuti tulumbile yaunami tupate chakupata), naatamuno chili chakunkamuchisya jwapaulongo (petu), soni ngatukusisa umboni wa Allah (waatulamwile kuti tupeleche), uwwetu (kwisa mwakusisa umboni), nikuti pajele ndemajo chituŵe mu ŵandu ŵakulemwa.”
Maide 5:107
Nambo naga ili iwonechele yanti (mboni) siŵilisila siŵajilwe kupata sambi (pakupeleka umboni waunami kapena kusisa kachindu ka mu wasiyao), basi mmalo mwakwe chajime ŵane ŵaŵili mwa ŵandu ŵachikwaŵandika (chipanjecho ŵali achalongo achin’jakwe nkuwa), ŵaukwagunda nnope (wasiyao), basi ni chalumbile kwa Allah (pakusikanila mboni siŵili sila kuti): “Chisimu umboni wetu uŵele wakuona nnope kulekangana ni umboni wao, soni nganitusumba mpika (pakwasepela unami ŵanaŵaŵiliŵa), uwwetu (kwisa mwakusumba mpika), nikuti pajele ndemajo chituŵe mu ŵandu ŵalupuso.”
Maide 5:108
Chele (chilamusichi) chiŵele chakuŵandichila (kusitendekasya mboni) kuti siyiche nao umboni mwaukusosekwela, kapena kuti sijogope yanti kutakwika mwakupelechedwe kulumbila (kwine) panyuma pa kulumbila kwao (ni kwaluka), soni mun'jogopani Allah ni kupikanila (malamusi), soni Allah jwangaajongola ŵandu ŵakunyosya.
Maide 5:109
Pa lisiku lyatachisonganganya Allah achimitenga nikwausya kuti: “Ana mwajanjidwe ichichi?” Ŵanganyao tachiti: “Uwe ŵangali umanyilisi, chisimu Mmwejo ni Ŵakumanyilila nnope yakusisika.”
Maide 5:110
(Kumbuchilani) katema katachiŵecheta Allah (lisiku lya Kiyama kunsalila Isa) kuti: “E mmwe Isa mwanache jwa Maryam! Kumbuchilani chindimba Changu chachaliji kukwenu ni kwa mama ŵenu, ndema janan'dimbangenye ni Nsimu Weswela (Jibulilu), mwanti mwaŵechete ni ŵandu n'di nnuuli kwisa soni n'di nkusile, ni ndema janan'jiganyisye kulemba, lunda lwakusokoka, kwisa soni Taurat ni Injil, ni ndema jamwaliji nkugumba kutyochela mwilongo chitusitusi cha chijuni mu lisosa Lyangu, ni kuchipepelela basi ni kusyuka chijuni chisyesyene mu lisosa Lyangu, ni mwaliji nkwaaposya ŵangalola kwachipago kwisa soni ŵachinaŵa mu lisosa Lyangu, ni ndema jamwaliji nkwakoposya ŵawe (m’malembe nikuŵa ŵawumi) mu lisosa Lyangu, ni ndema janaasiŵilile ŵanache ŵa Israila kukwenu (katema kaŵakamulene yakum'bulaga) pandema jamwaichilile ni ilosyo yakuonechela, basi aŵala ŵaŵakanile mwa jamanjao ŵatite: ‘Ayitu nganiyiŵa inepe ikaŵeje usaŵi wakuonechela.”
Maide 5:111
(Kumbuchilani) soni katema kanajuwulile ŵakulijiganya (ŵa Isa) yanti: “Mungulupililani Une ni Ntenga Jwangu (Isa).” Ŵanganyao ŵatite: “Tukulupilile, soni ŵichilani umboni kuti chisimu uwwe tuli Asilamu.”
Maide 5:112
(Kumbuchilani) katema kaŵaŵechete ŵakulijiganya (ŵa Isa kuti): “E mmwe Isa mwanache jwa Maryam! Ana Ambuje ŵenu mpaka apakombole kututuluchisya tebulo jejale yakulya kuumila kwinani?” (Isa) jwatite: “Mun'jogopani Allah naga n'di ŵakulupilila (kusyene).”
Maide 5:113
Ŵanganyao ŵatite: “Tukusaka kuti tulye yalakweyo ni jitulalile mitima jetu, soni tumanyilile yanti chisimu ntusaaliile yakuona, soni kuti tuŵe mu ŵakutendela umboni pa yalakweyo.”
Maide 5:114
Isa mwanache jwa Maryam jwatite: “E Allah Ambuje ŵetu! Tutuluchisyani tebulo jejale (yakulya) kuumila kwinani kuti jiŵe yidi (pwando) kukwetu ja ŵandanda ŵetu ni ŵambesi ŵetu, soni (kuti chiŵe) chisimosimo chakutyochela Kukwenu, ni tupani soni lisiki, soni Mmwejo ni Ŵambone nnope mwa akupeleka lisiki.”
Maide 5:115
Allah jwatite: “Chisimu Une tinajitulusye kukwenu, nambo jwachakane panyuma pakwe mwa jenumanja, basitu Une chinallagasye ni ilagasyo ya nganinallagasyeje nayo jwalijose mu iwumbe yosope.”
Maide 5:116
Soni (kumbuchilani) katema katachiŵecheta Allah (lisiku lya Kiyama pa kum’buusya Isa) kuti: “E mmwe Isa mwanache jwa Maryam! Ana mmwe mwasalile ŵandu yanti: ‘Mundendani une ni mama ŵangu kuŵa milungu jiŵili mmalo mwa Allah?” Jwalakwe tachiti: “Kuswejela ni Kwenu! Nganiyiŵa yakundisidwa kukwangu kuti mbechete yanganiyiŵajilwa kukwangu, ingaŵe naiche mwakuŵecheta yalakweyo, basi chisimu nkayimanyi. Nkumanyilila yaili mu ntima mwangu, nambo une ngangumanyilila yaili mu ntima Mwenu, chisimu Mmwejo ni Ŵakumanyilila nnope yakusisika.”
Maide 5:117
“Nganimbecheta kukwao ikaŵeje yamwanamwile yanti: ‘Mun'galagatileje Allah, M’mbuje gwangu soni M'mbuje gwenu.’ Soni naliji mboni pa ŵanganyao pa ndema janalonjele chilikati chao. Nambo katema kamwanjigele, Mmwejo ni ŵamwaliji ŵakwalolela ŵanganyao, soni Mmwe pa chindu chilichose m'bele Mboni.”
Maide 5:118
“Naga nkwapa ilagasyo, basi chisimu ŵanganyao achikapolo Ŵenu, soni naga nkwakululuchila, basi nikuti chisimu Mmwejo ni Ŵamachili gakupunda, Ŵalunda lwakusokoka.”
Maide 5:119
Allah tachiti: “Ali ni lisiku lyakwakamuchisya ŵakuŵecheta yakuona ukuona wao, akwete kupata ŵanganyao Matimbe ga ku Mbepo gasikujilima cha pasi pakwe sulo, chaŵe ŵandamo mwalakwemo kwa yaka ni yaka. Allah tiŵanonyele (pakwapochela masengo gao gambone), nombe nao chanonyelwe Najo (pa malipilo gachijwaape). Kwalakweko ni kupunda kwekulungwa nnope.”
Maide 5:120
Allah ni Nsyene uchimwene wa kumawunde ni petaka ni yaili mwalakwemo, soni Jwalakwe pa chindu chilichose aŵele Jwakombola.