Tafsir As-Saadi — Kehf 18:1 – Tâhâ 20:135

Të gjitha lavdërimet i qofshin vetëm Allahut i Cili i ka shpallur Robit të Vet(Muhamedit)Librin(Kur'anin)dhe nuk ka lejuar në të asnjë shtrembërim! -El hamd-i për Allahun është të përlëvduarit e Tij me emrat e Tij të bukur e cilësitë e Tij të Plota. Të gjitha cilësitë e Allahut janë të plota e absolute. El hamd do të thotë të lavdërosh Allahun dhe të shprehësh falënderim për mirësitë e Tij, qofshin ato mirësi të shfaqura e të dukshme, qofshin të fshehta e të brendshme, qofshin mirësi që kanë lidhje me ligjin, fenë dhe besimin, qofshin në lidhje me jetën e kësaj dynjaje. Nuk ka dyshim se mirësia më e madhe është shpallja e këtij Libri të madh për robin dhe profetin e Tij të dashur, Muhamedin (a.s). Kështu, Allahu i Madhëruar e lavdëroi veten e Tij për këtë mirësi kaq të madhe që u dhuroi njerëzve. Ky ajet shihet njëkohësisht edhe si urdhër për krijesat, që t’i thurin Atij lavde për dërgimin e profetëve dhe për shpalljen e librave. Pastaj i Madhëruari e përshkruan Kur’anin me dy cilësi të rëndësishme, që tregojnë se ai është një Libër i plotë, pa të meta:1.Ai nuk është i shtrembëruar në asnjë aspekt.2. Ai është i vyer dhe plot drejtësi, sqarues i rrugës së drejtë dhe mundësues i saj.Përshkrimi i parë tregon se në përmbajtjen e Kur’anit nuk ka asnjë gënjeshtër dhe në urdhëresat e Tij nuk ka asnjë padrejtësi apo kotësi. Ndërsa përshkrimi i dytë tregon se Kur’ani është udhëzues në rrugën e drejtë, bazuar në të vërtetat që ai sjell. Me diturinë e Kur’anit, zemrat mbushen me dije dhe iman. Mendjet ndriçohen kur e njohin Krijuesin e tyre me të gjitha emrat, cilësitë dhe veprat e Tij të lavdëruara. Shpirtrat gjejnë shtegun e drejtë kur, përmes këtij Libri, shohin të vërtetën rreth të fshehtave të shkuara dhe atyre që do të vijnë. Ndërsa përmes urdhëresave dhe ndalesave, përmes ligjeve të tij të drejta, shpirtrat pastrohen, lartësohen dhe plotësohen, për t’u bërë të denjë të ndjekin udhën e drejtë. Kështu ndodh, sepse të gjithë urdhrat dhe ligjet e Kur’anit janë drejtësi, mirësi dhe barazi. Ato kultivojnë sinqeritetin, adhurimin për Zotin e botëve si Një të vetëm e të Pashoq. Një libër i tillë është mëse i meritueshëm që Allahu ta lavdërojë Veten për shpalljen e tij dhe të kërkojë që edhe krijesat ta përlëvdojnë Atë për këtë mirësi të madhe e të pazëvendësueshme.

(Një Libër)Të drejtë (e pa kundërthënie), për të paralajmëruar një dënim të rëndë prej Tij(për jobesimtarët)... - Allahu i Madhëruar e shpalli Kur’anin që të paralajmërojë krijesat për ndëshkimin e ashpër që Ai ka përgatitur dhe që e ka përcaktuar që të ndodhë me ligjin e Tij. Ky ndëshkim është për të gjithë ata që kundërshtojnë çështjen e Tij. Këtu bëhet fjalë për ndëshkimet në jetën e kësaj bote dhe për ato të jetës tjetër. Edhe ky paralajmërim konsiderohet si mirësi e madhe për krijesat, sepse tregon që Allahu kujdeset për ta. Ai i frikëson dhe i kërcënon ata që të ruhen nga çdo rrugë e humbjes, që i dëmton në të dyja jetët. Ai këshillon të ruhen sa janë ende në kohë. Në ajete të tjera, kur Allahu i Madhëruar ka përshkruar zjarrin e Xhehenemit, ka thënë: “Ata do të kenë shtresa zjarri nga sipër dhe nga poshtë. Me këtë Allahu i frikëson robërit e Vet: “O robërit e Mi, kini frikë (dënimin)!” [Zumer 16]. Është shenjë e mëshirës së Allahut për njerëzit, që i njofton ata për ndëshkimet e rënda që ka përgatitur për këdo që i kundërshton urdhëresat e Tij. Është mëshirë për ta, që Ai ua qartëson çdo rrugë të keqe që bën të meritueshme ndëshkimin. Allahu i paralajmëron njerëzit që të ruhen e të shpëtojnë nga ndëshkimi i Tij.... e për t’i përgëzuar besimtarët që bëjnë vepra të mira,... -Allahu i Madhëruar e shpalli Librin edhe për të qenë përgëzues dhe lajm i mirë për të gjithë ata që e besojnë plotësisht Atë, librat dhe profetët e Tij. Kur’ani është lajm i gëzueshëm për të gjithë ata që kanë iman të plotë, prej të cilit bëjnë vepra të mira dhe përmirësuese, qofshin ato të detyrueshme, qofshin të pëlqyeshme e vullnetare. Veprat e tyre të mira plotësojnë kushtet e domosdoshme:1. Sinqeriteti ndaj Allahut të lartësuar dhe synimi i kënaqësisë së Tij.2. Zbatimi me korrektësi i porosive të Zotit.Me fjalë të tjera, të gjitha veprat e tyre në emër të imanit, ata i kryejnë me sinqeritet vetëm për të kënaqur Allahun dhe sipas porosive të Allahut dhe Profetit të Tij. Nëpërmjet Kur’anit, Allahu i Madhëruar jep lajmin e mirë se:... se do të kenë një Shpërblim të mrekullueshëm(Xhenetin)… -Këto janë sevapet e shumta që sjell imani i pastër e korrekt dhe veprat e sinqerta sipas tij. Pa dyshim që shpërblimi më i madh që u premtohet është kënaqësia e Allahut ndaj tyre dhe hyrja në Xhenet, atje ku ka mirësi që syri nuk i ka parë, as veshi nuk i ka dëgjuar dhe as një mendje nuk i ka përfytyruar. Allahu i Madhëruar e ka përshkruar këtë shpërblim si hasena - i mirë. Kjo do të thotë se shpërblimet që do të shijojnë këta të zgjedhur nuk do të kenë asnjë lloj mangësie. Nuk do të ketë as lodhje për t’i arritur, as frikë se mos i humbasin apo se mos u pakësohen. Nëse do të kishte diçka të tillë, atëherë ato nuk do të ishin husna. Por përgëzimet e Mëshirëplotit për besimtarët e Tij të sinqertë nuk përfundojnë me kaq:

...(Xhenetin)në të cilin do të qëndrojnë përgjithmonë. -Këto mirësi nuk kanë për t’u larguar asnjë çast nga këta fatlumë dhe ata kurrë nuk do të largohen e të mërziten prej tyre. Madje kënaqësitë dhe përjetimet lumturuese shtohen dhe bëhen edhe më të bukura çdo ditë që kalon në Xhenet. Kur’ani është përgëzues i besimtarëve për këto mirësi të pashembullta. Por që përgëzimi të jetë i vërtetë dhe i plotë, duhet që në këtë Libër të përmenden edhe ato vepra përmes të cilave arrihet shpërblimi dhe përgëzimi. Nuk ka dyshim që Kur’ani ka treguar me hollësi çdo punë të mirë përmes së cilës kënaqet Krijuesi, fitohet Xheneti dhe arrihen përgëzimet e shumta në të dyja jetët. Lum ai që përfiton nga thesaret dhe përgëzimet e këtij Libri!

Ja edhe një tjetër mesazh i rëndësishëm, që tregon përse u zbrit ky Kur’an:Si edhe për t'i paralajmëruar ata që thonë se Allahu ka bir. -Këtu bëhet fjalë për jehudët, krishterët dhe idhujtarët e çdo lloji, të cilët bënë këtë shpifje të shëmtuar për Zotin e botëve. Ata i thonë këto fjalë duke mos patur asnjë lloj diturie e sigurie:

Kurrfarë dijenie nuk kanë ata për këtë dhe as etërit e tyre nuk kishin. -Nuk kanë dituri e fakte, as këta dhe as të parët e tyre, rrugën e të cilëve këta e pasojnë verbërisht. Ata ndjekin veçse hamendësime dhe atë që ua dikton vetja, dëshirat e tyre të prishura dhe të devijuara nga e vërteta.Sa e rëndë është ajo fjalë që del nga gojët e tyre! -Shëmtia e kësaj fjale është shumë e madhe dhe ndëshkimi për të është po i tillë. E ku ka shëmti më të madhe sesa të thuash për Zotin se ka fëmijë, gjë kjo që do të thotë mangësi për Të dhe cenon madhështinë e Tij. Kështu, Allahu nuk do të ishte më i Vetëm në aspektin rububije dhe as në atë uluhije, sepse i tillë do të ishte dhe “biri” i Tij. Kjo është thjesht një gënjeshtër e shëmtuar për të Madhërishmin, që është i Vetëm dhe i Pashoq në çdo aspekt. Nuk ka padrejtësi më të madhe sesa të gënjesh kundër Zotit. Ai thotë: “E kush është më i padrejtë se ai që trillon gënjeshtra ndaj Allahut, për t’i devijuar njerëzit, nga padija e tyre? Pa dyshim, Allahu nuk i udhëzon keqbërësit.” [En'am 144]. Kurse në këtë ajet thotë:Ajo që thonë ata është veçse gënjeshtër. -Kjo është një gënjeshtër, në të cilën nuk ka asnjë grimë të vërtete. Vërej me kujdes se si Allahu i Madhëruar deklaron gradualisht kotësinë e këtij besimi të devijuar dhe të pavërtetë! Në fillim, Ai thotë: “Ata nuk kanë asnjë dijeni për këtë, madje as etërit e tyre.” Dhe të folurit rreth Allahut pa dituri është sigurisht ndër gjërat më të dënueshme dhe më devijuese nga e vërteta. Pastaj, duke kaluar në një hap tjetër edhe më të fortë, thotë: “Sa e rëndë është ajo fjalë që del nga gojët e tyre!” Pra, deklaron se kjo është një fjalë e shëmtuar, duke i ftuar ata të meditojnë për shëmtinë dhe kotësinë e saj. Më tej thotë: “Ata flasin veçse gënjeshtra.” Së fundmi, pasi i ftoi të meditonin rreth faktit që ky është një besim që nuk ndërtohet mbi argument, nuk mbështetet në logjikë të pastër, madje është i shëmtuar dhe cenon madhështinë e Allahut si Zot, si Krijues dhe si i Vetmi që meriton adhurimet, i fton të kuptojnë se kanë të bëjnë veçse me gënjeshtra për Zotin dhe janë shumë larg së vërtetës.

Mos vallë do të shkatërrosh veten nga pikëllimi, nëse ata nuk besojnë në këtë Fjalë(Kur’an)? -Profeti (a.s) ishte shumë i përkushtuar për të udhëzuar njerëzit në fenë e drejtë. Ai përpiqej me çdo mjet që ata ta përqafonin Islamin. Sa herë që dikush e pranonte Islamin dhe kthehej tek Zoti, Profeti (a.s) lumturohej. Nga ana tjetër, ai trishtohej shumë për ata që e mohonin dhe nuk pranonin të adhuronin Zotin me Islam, sepse ai ishte shumë i dhembsur dhe i mëshirshëm, shumë i butë dhe i dashur me ata të cilët i ftonte në Islam. Por Allahu i Madhëruar e udhëzoi atë që të mos shqetësohej dhe as të dëmtonte veten nga keqardhja për ata që nuk donin të besonin dhe të pranonin Islamin dhe Kur’anin. Në ajete të tjera, i Lartësuari thotë: “Allahu largon nga e vërteta atë që Ai dëshiron dhe e udhëzon atë që Ai dëshiron. Prandaj ti mos shkatërro veten duke u dëshpëruar për ta! Allahu e di shumë mirë atë që bëjnë ata.” [Fatir 8]. Ndërsa këtu thotë: “Mos, vallë, do të shkatërrosh veten nga pikëllimi, nëse ata nuk besojnë këtë Fjalë?” Pra, ti gati po shkatërron veten nga trishtimi dhe keqardhja për ata që nuk të përgjigjen. Por shpërblimi yt tashmë është i plotë dhe i sigurt te Zoti. Ndërsa për ata të mjerë, nëse Zoti do të shihte ndonjë të mirë tek ata, do t’i kishte udhëzuar, por Ai e di mirë që ata meritojnë vetëm zjarrin, prandaj edhe nuk ua bën mbarë që të udhëzohen. Keqardhja nuk ka për të të sjellë ndonjë ndryshim apo dobi. Në këtë ajet e të ngjashëm me të ka shumë mësime. Detyra e ftuesve të njerëzve në besimin e drejtë është kumtimi i qartë i së vërtetës me çdo mënyrë që mund të sjellë udhëzimin e tyre. Nga ana tjetër, ata kanë detyrë mbylljen e të gjitha rrugëve të humbjes dhe të devijimit, duke marrë të gjitha masat e mundshme. Kështu, ftuesi përpiqet që t’i udhëzojë njerëzit në rrugën e drejtë dhe punon me durim për t’i larguar nga devijimet e shkaqet që pengojnë nga udhëzimi. Por më e rëndësishmja është që të gjitha këto ftuesi duhet t’i kryejë duke iu mbështetur tërësisht Allahut dhe duke kërkuar ndihmën dhe suksesin prej Tij. Nëse njerëzit udhëzohen, atëherë le të falënderojë Zotin për mirësinë dhe bujarinë e Tij. Por nëse ata refuzojnë, atëherë thirrësi nuk duhet të bjerë në trishtim dhe pesimizëm, sepse të tilla ndjenja e dobësojnë shpirtin dhe e ngadalësojnë ritmin e tij. Nga trishtimi i tepërt nuk fiton gjë. Ftuesi thjesht duhet të vazhdojë në detyrën që i ka ngarkuar Zoti dhe ta perfeksionojë sa më shumë atë. Çdo gjë tjetër është jashtë mundësive të njeriut. Mendohu pak! Allahu i thotë Profetit (a.s.): “Ti nuk mund ta udhëzosh atë që do, por është Allahu Ai që udhëzon kë të dojë dhe Ai është më i Dituri për të udhëzuarit.” [Kasas 56]. Edhe Musai (a.s) tha: “O Zoti im! Unë nuk kam fuqi mbi asnjë tjetër veçse mbi veten dhe vëllanë tim. Prandaj, na veço ne prej këtij populli të pabindur!” [Maide 25]. Atëherë, çfarë mund të thuhet për të tjerët, që qëndrojnë shumë më poshtë se këta dy profetë të nderuar?! Le të kujtojmë gjithmonë fjalën e Allahut kur thotë: “Ti këshillo, sepse je veçse një kujtues dhe nuk je kontrollues i tyre! Ai që sprapset e nuk beson, Allahu do ta dënojë me vuajtje të mëdha. Pa dyshim, tek Ne është kthimi i tyre. Dhe, pa dyshim, nga Ne është gjykimi i tyre.” [Gashije 21 – 26].

Gjithçka në Tokë, Ne e kemi bërë vetëm si stoli, -Allahu i Madhëruar ka bërë në tokë mirësi e kënaqësi të shumta, si: ushqime të shijshme, pije të këndshme e të pastra, vendbanime të rehatshme, pyje e kopshte me pemë e fruta, lumenj, përrenj, lëndina, pamje tërheqëse e të mrekullueshme, zëra që të mrekullojnë, stoli ari e argjendi, gurë të çmuar etj. Por mendohuni pak, o njerëz! Të gjitha këto janë thjesht bukuri të kësaj bote. Dhe mos harroni as edhe një çast se ato janë vendosur në këtë jetë si sprovë për ju dhe për të nxjerrë në pah besimin tuaj. Allahu i Lartësuar thotë:...për të provuar se cili prej tyre do të jetë më vepërmirë. -Për t’ju sprovuar se cili është më vepërmirë. Por çfarë quhet vepër e mirë? Është ajo vepër që kryhet me sinqeritet vetëm për të kënaqur Zotin dhe, së dyti, kryhet sipas porosive të Zotit, ashtu siç e ka dashur Ai dhe siç e ka sqaruar përmes shpalljeve e profetëve. Zoti kënaqet veçse me adhurimet dhe mënyrat që Ai i ka caktuar. Ne jemi vendosur në këtë botë vetëm për t’u dalluar qartë cili është më vepërmirë. Ndërsa mirësitë e kësaj bote do të zhduken një ditë. I Madhëruari thotë:

Çfarë ka Në Tokë do ta bëjmë pluhur e dhé. –Kjo Tokë do të shkretohet, kënaqësitë e saj do të zhduken, lumenjtë e saj do të thahen e gjurmët e tyre do të zhduken. Ky është realiteti i kësaj bote, të cilin Allahu i Madhëruar na e bën të qartë sikur ta kishim para syve. Ai na paralajmëron të jemi të kujdesshëm dhe të mos mashtrohemi me të. Allahu na nxit që të punojmë për një tjetër botë, mirësitë e së cilës janë të pafundme dhe ku banorët e saj do të qëndrojnë gjithmonë të lumtur. Ky është tregues i mëshirës së Allahut për krijesat. Me bukuritë e kësaj bote mashtrohen veçse ata të cilët njohin anën e jashtme të saj, vetëm shkëlqimin që i verbon, pa mundur të shohin në brendësi të saj. Në këtë jetë, ata dëfrehen ashtu si kafshët, që thjesht përmbushin epshet e veta. Ata nuk e kuptojnë të drejtën e Zotit të tyre dhe nuk i japin rëndësi diturisë rreth Zotit. I vetmi shqetësim që kanë ata është përmbushja e dëshirave të tyre kafshërore. Për ta nuk ka rëndësi se në ç’rrugë i arrijnë ato. Aq të mjerë janë ata, saqë në momentet e vdekjes do të dëshpërohen, për shkak se u ndërpriten kënaqësitë e kësaj bote e jo sepse nuk i kanë dhënë hakun Zotit apo se kanë bërë gjynahe. Ndërsa ata që arrijnë të shohin në brendësi të kësaj jete e kuptojnë për ç'qëllim u krijua ajo dhe ata vetë. Ata marrin një qëndrim të ekuilibruar në lidhje me këtë botë dhe jetën në të. Këta të urtë dhe të mençur marrin prej kënaqësive të kësaj bote aq sa u nevojitet. Kjo botë i ndihmon ata për t’iu bindur Zotit dhe për të kryer adhurimet që e kënaqin Atë. Ata e dinë mirë se u krijuan për të adhuruar Zotin si Një të Vetëm dhe e dinë se Zoti ua mundësoi të gjitha të mirat në këtë botë pikërisht për të përmbushur këtë qëllim dhe për t’u ndihmuar që ta përkryejnë atë. Këta të urtë shfrytëzojnë çdo moment të kësaj jete për t’iu afruar Zotit me punë të mira. Kjo botë është për ata thjesht një vend kalimi, e jo vend dëfrimi e prehje. Kjo botë është si hija e një peme, ku udhëtari pushon pak, e jo shtëpia e përjetshme, ku ai gjen rehatinë e kënaqësinë. Kjo është arsyeja që këta njerëz i sheh gjithnjë tek përpiqen shumë për të njohur Zotin dhe çfarë Ai dëshiron prej tyre. Ata i sheh të përkushtuar që të përmbushin urdhëresat e Zotit dhe të bëjnë gjithnjë vepra të mira, qoftë në drejtim të marrëdhënieve me Zotin, qoftë në drejtim të marrëdhënieve me krijesat. Këta lloj njerëzish janë në grada të larta tek Allahu dhe do të kënaqen me nderimin dhe mirësitë e shumta që Ai do t’u japë. Të nderuar dhe të lumtur do të jenë këta fatlumë. Kur të dashuruarit pas kësaj jete verboheshin duke parë shkëlqimin e saj të jashtëm, këta të zgjedhur vështronin me urtësi e vetëpëmbajtje thelbin e kësaj bote, prandaj u përkushtuan për të punuar për ahiretin. Këta shfrytëzojnë çdo çast të kësaj bote që të fitojnë përjetësinë në Xhenetet e Zotit, ndërkohë që dembelët jepen tërësisht pas kësaj bote të gënjeshtërt. Eh, sa larg qëndrojnë këto dy grupe dhe sa i madh është ndryshimi mes tyre!

A mos mendove ti se shokët e shpellës së Rekimit ishin nga Shenjat Tona më të çuditshme? -Kurrë mos mendo se historia e djemve të shpellës ishte nga shenjat tona më të çuditshme dhe të pashembullta. Megjithatë, Allahu i Madhëruar ka sjellë shenja edhe më të mëdha se këto, në aspekte të ndryshme. Allahu i Madhëruar u sjell njerëzve shenja të shumta si në ambientin që i rrethon, ashtu edhe në veten e tyre, derisa t’u bëhet e qartë se ky Kur’an është i vërtetë dhe derisa t’u bëhet e qartë e vërteta nga e kota, udhëzimi nga humbja. Ky ajet nuk duhet kuptuar gabim: domethënë, edhe historia e djemve të shpellës është nga shenjat e çuditshme dhe madhështore që ka sjellë Zoti, por jo më e madhja. Si ajo ka patur shenja të shumta. Për këtë arsye, çudia pa fund nga kjo histori nuk është me vend. Besimtari mediton në të gjitha shenjat dhe mesazhet e Zotit, ashtu siç i ka ftuar Ai. Në fakt, ato janë çelës për të hapur rrugët e imanit në zemrën e njeriut. Ato janë rrugë të hapura drejt diturisë së dobishme dhe arritjes së jekin-it, sigurisë në besim. Allahu i quan të rinjtë “banorë të shpellës”, sepse ata qëndruan një kohë shumë të gjatë atje.

Në këto ajete, Allahu i Madhëruar vijon që të shtjellojë këtë histori më hollësisht.Kur djelmoshat u strehuan në shpellë, thanë:... -Ata ishin një grup djemsh në lulen e rinisë, që u strehuan në shpellë për t’u ruajtur nga persekutimi prej popullit të tyre. Ata donin të ruanin të pacenuar besimin te Zoti, prandaj u lutën:“O Zoti ynë! Na dhuro mëshirë nga ana Jote.... -Me mëshirën Tënde, forcoje besimin tonë dhe ruaje atë të pastër! Na ruaj nga çdo e keqe dhe na udhëzo të bëjmë mirë!... dhe na jep udhëzim të drejtë në tërë çështjen tonë!” -Na lehtëso çdo rrugë e mjet që na afron drejt mirësisë dhe udhës së drejtë. Rregulloji të gjitha çështjet tona të fesë e besimit, por edhe ato të kësaj jete. Të rinjë jo vetëm që iu lutën Zotit për të ruajtur besimin, por edhe morën masa duke bërë atë që kishin mundësi: ata u larguan nga shkaktarët e sprovës dhe devijimit, duke u fshehur në shpellë. Ata iu përgjëruan Zotit që t’ua lehtësonte çështjet. Ata kurrë nuk iu mbështetën forcave të tyre dhe as krijesave, por vetëm Zotit të Lartësuar. Dhe Allahu iu përgjigj lutjes së tyre:

Ne ua mbyllëm veshët(i vumë në gjumë)në shpellë për shumë vite me radhë(që të mos dëgjonin). -Allahu i Madhëruar i vuri në gjumë për një kohë shumë të gjatë: 309 vjet. Në këtë mënyrë, Allahu i Madhëruar ua ruajti zemrat nga frika dhe luhatjet dhe, nga ana tjetër, i ruajti ata nga populli zullumqar. Allahu i Madhëruar do ta bënte këtë ngjarje shenjë e argument të qartë për njerëzit.

Pastaj i zgjuam për të parë se cili prej dy grupeve do të ishte më i mirë në llogaritjen e viteve të qëndrimit(në gjumë). -Për të parë se cili nga ata do të ishte llogaritës më i mirë i kohës që qëndruan në gjumë. Në ajetin 18 të sures thuhet: “Kështu, Ne i zgjuam ata që të pyesnin njëri-tjetrin (se sa gjatë kanë fjetur).” Nëse di kohën e saktë të qëndrimit të tyre, kupton pushtetin e plotë, urtësinë dhe mëshirën e Allahut të Madhëruar. Nëse do të vazhdonin të ishin në gjumë, asnjë nga këto urtësi nuk do të dilte në pah, madje historia e tyre as që do të përmendej.

Ne po të tregojmë historinë e tyre me saktësi. -Këtu fillon shtjellimi i historisë së tyre. Allahu ia tregon këtë ngjarje Profetit të Tij me vërtetësinë dhe saktësinë më të plotë. Nuk duhet të ekzistojë as dyshimi më i vogël rreth saktësisë dhe vërtetësisë me të cilën është treguar kjo histori në Kur’an.Ata qenë djelmosha që kishin besuar në Zotin e tyre dhe Ne ua shtuam atyre udhëzimin. -Allahu thotë se ata ishin ‘fitjetun’, pra, djem të rinj, dhe kjo fjalë (në arabisht) tregon se ata ishin më pak se dhjetë veta. Ata përshkruhen si besimtarë. Ata e besuan Allahun si Një e të vetëm. Ata ishin të vetmit besimtarë nga mesi i popullit të tyre. Allahu ua shpërbleu këtë besim dhe ua shtoi edhe më shumë udhëzimin në zemrat e tyre, duke e bërë atë të plotë, duke parë përkushtimin e tyre për të besuar. Këtë e bëri nëpërmjet diturisë së dobishme rreth Tij dhe veprave të mira sipas asaj diturie. I Madhëruari thotë: “Allahu ua shton udhëzimin atyre që ndjekin rrugën e Tij. Veprat e mira që mbesin, kanë shpërblim më të madh te Zoti yt dhe një përfundim më të mirë.” [Merjem 76].

Ne i forcuam zemrat e tyre... -Ua mbushëm zemrat me durim e qëndrueshmëri në të vërtetën. I bëmë ato të kënaqura dhe të mbushura me prehje të plotë, me gjithë gjendjen e vështirë ku ndodheshin. Kjo tregon butësinë, mëshirën dhe bamirësinë e Allahut me ta, që ua lehtësoi rrugën e imanit dhe u dhuroi udhëzimin e plotë. Ai u dhuroi durim, qëndrueshmëri dhe qetësi, me besimin në zemër.... dhe ja ata u ngritën dhe thanë: “Zoti ynë është Zoti i qiejve dhe i Tokës. -Allahu është Ai që na ka krijuar, na furnizon, rregullon e administron çështjet tona. Ai përkujdeset për ne, na edukon dhe përmirëson gjendjen tonë në çdo çast. Ai është Krijuesi i qiejve dhe Tokës, i Vetmi Krijues i të gjitha këtyre krijesave madhështore. Ndërsa idhujt janë krijesa të dobëta, nuk kanë krijuar asgjë dhe nuk furnizojnë asnjë. Ata nuk sjellin dëm e as dobi, as japin jetë, nuk mund ta marrin atë dhe as mund të ringjallin. Kështu, të rinjtë argumentuan për vërtetësinë e uluhije-s, me faktin se Allahu është i vetmi në aspektin e rububije-s. Domethënë, duke qenë se Allahu është i vetëm në rububije, atëherë ne e njësojmë Atë edhe në uluhije, pra, në meritën e adhurimeve. Ata thanë:Ne kurrë nuk do të adhurojmë asnjë zot tjetër përveç Tij... -Ne nuk kemi për t’iu drejtuar me lutje asnjë krijese, sepse do të ishte gabim i pafalshëm.... Po ta bënim këtë do të thoshim një gënjeshtër të shëmtuar. -Do të ishte një devijim i madh nga e vërteta dhe nga rruga e drejtë. Të rinjtë e mençur besuan bindshëm në teuhidin rububije dhe uluhije dhe iu përmbajtën fort këtij besimi. Nga ana tjetër, ata treguan se ishin shumë të qartë se njësimi i Zotit është rruga e drejtë, ndërsa çdo gjë tjetër e ndryshme nga ai është largim nga rruga e drejtë dhe kotësi. Kjo tregon se sa e plotë ishte dituria e tyre rreth Zotit dhe se Zoti ua kishte dhënë të plotë udhëzimin e drejtë dhe ua kishte forcuar besimin në zemrat e tyre.

Këta njerëzit tanë kanë adhuruar zota të tjerë përveç Atij. -Pasi kujtuan mirësitë e mëdha që Zoti iu dhuroi dhe imanin dhe udhëzimin që ua dha, këta të rinj filluan të analizonin gjendjen e popullit të tyre. Ata ishin njerëz të zhytur në idhujtari, të cilët u luteshin idhujve e gjërave të padobishme. Duke parë këtë gjendje, të rinjtë ndien urrejtje dhe u qartësuan se populli i tyre nuk e mbështeste adhurimin ndaj idhujve në asgjë të sigurt. Ata ishin të zhytur në injorancë e humbje.Përse nuk sjellin ata një argument të qartë e bindës për atë që bëjnë? -Le të sjellin ndonjë argument për të vërtetuar saktësinë e idhujtarisë së tyre. Por sigurisht, ata nuk do ta bënin kurrë një gjë të tillë. Besim i tyre ishte thjesht një trillim dhe mashtrim për Zotin. Kjo është padrejtësia më e madhe që ekziston, prandaj thanë:A ka më keqbërës se ai që shpif gënjeshtra ndaj Allahut?

Përderisa jeni distancuar prej tyre dhe prej asaj që ata adhurojnë përveç Allahut, atëherë strehohuni në shpellë! -Ata i thanë njëri-tjetrit: tashmë jemi larguar nga populli ynë dhe nga adhurimet e kota. Tani duhet të marrim masat për t’u ruajtur nga sherri i tyre, sepse nuk kemi mundësi për t’i luftuar ata apo për të jetuar mes tyre duke praktikuar lirisht fenë dhe besimin tonë. Atëherë, le të strehohemi në shpellë!Zoti juaj do t'ju dhurojë nga mëshira e Tij e gjerë dhe do t'jua lehtësojë çështjen tuaj dhe çdo gjë që është në dobinë tuaj. -Dhe pikërisht për këtë u lutën më herët, kur thanë:“O Zoti ynë! Na dhuro mëshirë nga ana Jote dhe na përgatit udhëzim të drejtë në tërë çështjen tonë!” Ata iu përgjëruan Zotit, duke treguar pafuqinë dhe dobësinë e tyre nga njëra anë dhe duke iu lutur Zotit që ta rregullojë gjendjen e tyre, nga ana tjetër. Ajo që ishte shumë e rëndësishme në gjithë këtë ngjarje, ishte siguria dhe bindja e plotë se Allahu do t’i ndihmonte dhe do t’ua jepte atë që kërkonin. Nuk ka dyshim se Allahu i mbuloi me mëshirën e Tij dhe ua lehtësoi çështjen. Ai ua ruajti fenë dhe shëndetin dhe i bëri simbol e model për të gjitha krijesat e Tij. Allahu bëri që ata të kujtohen gjithmonë për mirë, dhe kjo ishte nga mëshira e Tij për ta. Ai ua lehtësoi mënyrat për ruajtjen e besimit dhe jetës së tyre. Madje, edhe vendi ku do të flinin ishte jashtëzakonisht i ruajtur dhe i sigurt.

Dhe ti e shihje diellin. Kur agonte, anonte prej shpellës së tyre nga ana e djathtë, e kur perëndonte largohej nga ana e majtë e tyre dhe ata ishin në një vend të gjerë në mes të saj. Kjo është një nga shenjat e Allahut. -Zoti i ruajti nga rrezet e diellit dhe u kujdes që të mos dëmtoheshin në trup e shëndet. Ata qëndronin në një hapësirë të gjerë të shpellës, në mënyrë që të ajroseshin dhe të mos dëmtoheshin nga qëndrimi i gjatë në vend të mbyllur dhe të ngushtë. Sigurisht, kjo është një ndër shenjat madhështore të Allahut, që tregojnë për pushtetin absolut dhe për mëshirën e gjerë e të pakufishme të Tij për ata besimtarë. Kjo tregon se Allahu iu përgjigj lutjes dhe u kujdes për besimin dhe për gjendjen e tyre, deri edhe në këto detaje. Dihet se çështja më e rëndësishme e përkujdesit ndaj tyre ishte udhëzimi në rrugën e drejtë dhe në besimin e pastër, prandaj Allahu thotë:Atë që e udhëzon Allahu, ai është i udhëzuar... -Nuk ka asnjë rrugë tjetër për arritjen e udhëzimit, përveçse prej Zotit. Ai është i Vetmi që udhëzon në rrugën e drejtë dhe e drejton robin drejt mirësive në të dyja jetët.... dhe atë që Ai e lë në humbje, ti nuk do të gjesh për të asnjë Mbështetës që do ta çonte në Rrugën e Drejtë. -Ata nuk kanë asnjë mbështetës për të rregulluar punët e tyre. Nuk ka kush që mund t’i drejtojë ata në ato veprime që mund të përmirësojnë gjendjen e tyre. E kush mund t’i shpëtojë ata që Allahu i ka gjykuar të mbeten në humbje? Askush nuk mund ta thyejë gjykimin dhe vendimin e Zotit.

Ti do të mendoje se ata janë zgjuar, ndërsa ishin duke fjetur. -Nëse dikush do t’i shihte, ata do të dukeshin sikur ishin zgjuar, edhe pse ishin në gjumë. Shpjeguesit e Kur’anit thonë se kjo ndodhi, sepse sytë i kishin hapur, që të mos u prisheshin e dëmtoheshin nga gjumi i gjatë shekullor.Ne i rrotullonim herë në krahun e djathtë e herë në të majtin. -Kjo bëhej për t’u ruajtur trupin, sepse toka, me natyrën e saj, i ha trupat që janë ngjitur me të. Allahu me pushtetin e tij bënte që ato të rrotulloheshin majtas dhe djathtas, aq sa të mjaftonte që toka të mos ua prishte trupin. Allahu mund t'i mbronte ata pa qenë nevoja t’i rrotullonte, por Ai është i urtë dhe dëshiron që ligjet e Tij në këtë botë të vazhdojnë rrugën e tyre të zakonshme dhe të mos thyhej lidhja shkak-pasojë.Qeni i tyre i kishte shtrirë këmbët e para pranë hyrjes. -Edhe qenin që shoqëronte banorët e shpellës e kapi i njëjti gjumë, gjatë kohës që ai ruante. Ai i kishte këmbët të shtrira në drejtim të hyrjes së shpellës. Zoti i ruajti trupat e tyre nga tretja e tokës. Ndërsa për sa i përket ruajtjes nga faktori njerëzor, Ai na tregon se i ruajti ata nëpërmjet frikës që futi në zemrat e njerëzve. Nëse i shihte ndonjë, do të mbushej me tmerr e frikë dhe do të largohej me të shpejtë.Sikur të kishe hasur në ta, me siguri do të kishe ikur i mbushur me frikë prej tyre. -Kjo bëri që ata të qëndronin të paprekur dhe të pazbuluar nga askush, edhe pse ishin shumë pranë qytetit. Provë që ata ishin shumë pranë qytetit është fakti se kur ata u zgjuan, dërguan njërin prej tyre për të blerë ushqim për ta nga qyteti dhe po prisnin për t’u kthyer.

Kështu, Ne i zgjuam ata që të mund ta pyesnin njëri-tjetrin(se sa gjatë kishin fjetur). -I zgjuam nga gjumi i gjatë, që ata të gjenin se sa kishte zgjatur qëndrimi i tyre në shpellë.Njëri prej tyre foli e tha: “Sa keni ndejur këtu?” Ata thanë:”Kemi ndejur(ndoshta)një ditë ose një pjesë të ditës.” -Ky ishte një gjykim. Me sa duket, ata patën mendime të ndryshme për këtë çështje. Duke qenë se kishin mospërputhje, ata thanë:(Më në fund)ata thanë: “Zoti juaj e di më së miri se sa keni ndejur këtu....” -Ata u kthyen tek Ai që i di të gjitha me hollësi. Mbase, pas kësaj, Allahu i Madhëruar ua bëri të qartë kohën e saktë të qëndrimit. Fillimisht, Ai i bëri që të diskutonin mes njëri-tjetrit për këtë. Pasi dhanë mendimet e tyre me aq sa dinin dhe nuk arritën në përfundim të qartë, pa dyshim që Zoti do t’ua ketë treguar të vërtetën. Kjo përkon edhe me urtësinë e Tij në zgjimin e tyre nga ai gjumë i thellë, sepse Allahu nuk e bën diçka kot dhe pa urtësi. Gjithashtu, Allahu është i mëshirshëm me ata që kërkojnë diturinë rreth gjërave të domosdoshme për t’u mësuar dhe bëjnë ç’të munden për arritjen e këtij qëllimi. Prej mëshirës së Tij, Ai ua jep këtë dituri atyre që hulumtojnë dhe e kërkojnë. Kjo kuptohet edhe nga fjala e Tij: “Dhe kështu bëmë, që ata të zbuloheshin e që të kuptohet se premtimi i Allahut është i sigurt dhe se Kijameti pa dyshim që do të ndodhë." [Kehf 21]. Populli e dinte mirë gjendjen e tyre, prandaj ata do të shërbenin si argument për ringjalljen. Pasi diskutuan dhe pyetën njëri-tjetrin rreth kohës sa qëndruan, ata dërguan njërin prej tyre që t’u sillte ushqim, madje më të shijshmin dhe më të mirin:Tani dërgojeni njërin prej jush me këto monedha(argjendi) në qytet, që të zgjedhë ushqimin më të mirë dhe t’jua sjellë juve. Dhe le të ketë shumë kujdes e mirësjellje e të mos i japë të kuptojë askujt për ju! -Ata e porositën shokun për të qenë i kujdesshëm që mos binte në sy, sepse kjo do të përbënte rrezik të madh për ta, siç thanë më pas:

Sepse nëse ata(të qytetit)vijnë te ju, do t’ju vrasin me gurë, ose do t’ju kthejnë në fenë e tyre, e atëherë kurrë nuk keni për të shpëtuar. -Ata ishin mes dy kërcënimeve: ose të ekzekutoheshin duke u goditur me gurë nga populli i tyre, dhe kjo do të ishte një vdekje e dhimbshme, ose të ktheheshin në idhujtari, dhe kështu të shkatërronin këtë botë dhe fenë e tyre. Nga këto ajete nxjerrim mësime të shumta, disa prej të cilave janë:- Nxitja për kërkimin e diturisë dhe hulumtimin e saj, sepse Allahu i rizgjoi ata për të pyetur e hulumtuar për çështje që u interesonin.- Është prej edukatës që, nëse nuk di diçka, t’ua lesh në dorë të diturve dhe të mos e kalosh cakun.- Lejohet të ngarkosh dikë (el uekale) për kryerjen e shitblerjes, ashtu siç lejohet edhe pjesëmarrja kolektive (el sherikeh) në të.- Lejohet zgjedhja e ushqimeve më të shijshme dhe më të mira, por me kusht që të mos teprohet e shpërdorohet. Në ajet thuhet: “Dërgojeni njërin prej jush me këtë monedhë argjendi në qytet, që të zgjedhë ushqimin më të mirë dhe t’jua sjellë juve.” Ky lejim është edhe më i fortë nëse bëhet fjalë për dikë që mund të hajë veçse të tillë ushqim të zgjedhur dhe të shijshëm. Me sa duket, në këtë ajet janë bazuar shumë mufesirinë, që janë të mendimit se ata të rinj ishin bij mbretërish e pasanikësh, pasi ata urdhëruan që t’u sillnin ushqimin më të mirë dhe më të shijshëm. Atëherë, ishte në zakonin e të pasurve që ta zgjidhnin ushqimin.- Nxitja për t'u fshehur dhe për t’u mbrojtur nga çdo sprovë që të dëmton në fenë tënde. Lejimi i fshehjes së besimit për veten dhe vëllezërit, në rastet kur përbën rrezik për jetën dhe besimin.- Dashuria dhe prirja e fortë e këtyre djemve për fenë e Zotit dhe besimin e pastër. Ata braktisën gjithçka vetëm e vetëm për ta ruajtur të pacenuar besimin e tyre.- Analiza e dëmeve që sjell e keqja dhe mosbesimi është shumë e rëndësishme. Ajo bën që e keqja dhe mosbesimi të urrehen dhe të shihen ashtu siç janë në realitet. Analiza e së keqes dhe mosbesimit dhe vënia në dukje e ligësive dhe dëmeve që ato sjellin është nga punët më të mira, që e kanë bërë besimtarët më të hershëm dhe të mëvonshëm. Kështu vepruan ata të rinj kur thanë: “Nëse ata kuptojnë për ju, do t’ju vrasin me gurë, ose do t’ju kthejnë në fenë e tyre, e atëherë nuk keni për të shpëtuar kurrë.” [Kehf 20].

Dhe kështu e bëmë rastin e tyre të njohur te njerëzit që të kuptojnë se premtimi i Allahut (për ringjalljen) është i sigurt dhe se nuk mund të ketë asnjë dyshim për Orën e Gjykimit. -Allahu i Lartësuar na tregon se Ai ua shfaqi njerëzve çështjen e këtyre djemve. Allahu e di më mirë, por kjo ndodhi pasi ata u zgjuan dhe dërguan njërin prej tyre për të blerë ushqim, edhe pse e porositën që të fshihej. Por Allahu i Madhëruar dëshiroi diçka të dobishme për njerëzit dhe një mundësi për t’ua shtuar edhe më shumë shpërblimin këtyre djemve. Duke ua zbuluar njerëzve këtë ndodhi, ata do të shihnin me sytë e tyre një shenjë të madhështisë dhe fuqisë të Allahut për ringjalljen. Ata do të shihnin me sytë e ballit se ringjallja është e sigurt. Ata që më parë kishin dyshime për ringjalljen, tashmë do të kishin një argument të qartë për vërtetësinë e saj. Për besimtarët ky do të ishte një forcim i mëtejshëm i sigurisë së tyre për ringjalljen dhe shpërblimin te Zoti. Ndërsa për mohuesit ky do të ishte një argument dhe fakt që nuk mund të kundërshtohej. Në këtë mënyrë, të gjitha shpërblimet për këto mirësi do të shkonin në llogarinë e këtyre djemve. Allahu ua ngriti gradat dhe i bëri të njohur. Madje, shumë nga dëshmitarët e kohës filluan ta tepronin me respektin ndaj atyre djemve, që, sigurisht, është i gabuar:Dhe ja, ata bisedonin për çështjen e tyre me njëri-tjetrin. Disa thanë: “Ndërtojuni atyre një ndërtesë(si shenjë)!” . Zoti i tyre di më së miri për ta. -Allahu e di më mirë se si shkoi çështja e tyre. Krerët e asaj kohe urdhëruan që në atë vend të ndërtonin një tempull, që të shërbente si kujtim për ngjarjen e të rinjve. Sigurisht, kjo është e palejueshme, sepse e ka ndaluar rreptësisht Profeti (a.s).Fakti që Allahu e ka përmendur këtë fakt nuk do të thotë se ai veprim është i mirë ose që nuk mund të jetë i qortueshëm dhe i ndaluar. Qëllimi është për të treguar se sa shumë i respektuan dhe nderuan ata.... Ndërsa ata që ishin me të pushtetshëm thanë: “Do të ndërtojmë një vend adhurimi(tempull)në hyrjen e tyre.” -Në fillim të rinjtë patën frikë për fenë, besimin dhe jetën e tyre, ndërsa tashmë ata po respektoheshin e nderoheshin deri në këtë masë. Ky ajet është argument se kush përpiqet ta ruajë fenë nga fitnet, Allahu ka për ta ruajtur prej tyre. Ai që kërkon mbrojtje e ruajtje dhe i merr masat sinqerisht për këtë, Allahu ka për ta strehuar dhe ndihmuar. Allahu strehon dhe mbron të gjithë ata që i drejtohen sinqerisht Atij, madje i bën ata edhe udhëzim dhe frymëzim edhe për të tjerët. Gjithashtu, çdokush që duron poshtërimin e vuajtjet për hir të Zotit dhe duke synuar kënaqësinë e Tij, në përfundim do të fitojë e përjetojë krenarinë e respektin më të madh, pa e kuptuar fare se si. Më pas, ajo që është përgatitur tek Allahu për vepërmirët është shumë më e mirë dhe e përjetshme. I Madhëruari thotë: “Ndërsa për ata që e kanë frikë Zotin e tyre, do të ketë Xhenete, nëpër të cilët rrjedhin lumenj dhe në të cilët do të jenë përgjithmonë. Kjo është një dhuratë e mrekullueshme nga Allahu. Ajo çka gjendet tek Allahu është më e mirë për punëmirët.” [Al Imran 198]. Ndërtimi i xhamive mbi varre tënjerëzve të mirë.

Disa thonë: “Ishin tre dhe i katërti ishte qeni”. (Të tjerë)thonë: “Ishin pesë dhe i gjashti ishte qeni.”. Këto janë hamendësi. Ka(edhe të tjerë)që thonë: “Ishin shtatë dhe i teti ishte qeni.” -Allahu i Madhëruar na njofton se ithtarët e Librit kishin mospajtime rreth numrit të djemve, kundërshtim ky që e ka burimin në të folurit pa dije dhe në supozimet e pabaza për çështjet e panjohura. Tre ishin mendimet e tyre:- Disa thanë se ata ishin tre të rinj dhe bashkë me qenin bëheshin katër.- Të tjerë thanë se ishin pesë të rinj dhe i gjashti ishte qeni. Për këto dy mendime, Allahu i Madhëruar thotë se ata i kanë thënë duke hamendësuar, pa fakte dhe pa dije. Prandaj si të tilla, ato bien poshtë.- Ndërsa disa thanë se ishin shtatë të rinj dhe i teti ishte qeni. Ky ishte mendimi më i saktë, sepse Allahu i hodhi poshtë dy mendimet e para, por nuk e bëri për të tretin.Megjithatë, Allahu e di më së miri. Ky është një lloj debati që nuk ka dobi. Njohuria rreth kësaj çështjeje nuk u sjell ndonjë dobi njerëzve, as fetare dhe as jofetare, prandaj Allahu i Madhëruar thotë:Thuaj: “Zoti im e di më së miri numrin e tyre. Janë vetëm pak që e dinë çështjen e tyre.” -Veç një pakicë e dinë të saktën, por Allahu i madhëruar thotë:Prandaj mos polemizo për ta (o Muhamed), përveçse me atë që është e qartë,... -Mos polemizo me ithtarët e Librit (të krishterë e jehudë) për tjetër, veçse për çështje të rëndësishme, për të cilat ke dituri të sigurt. Kjo nga njëra anë. Nga ana tjetër, bëje këtë vetëm nëse nga diskutimi ka dobi dhe pritet ndonjë rezultat. Çdo polemikë që nuk i plotëson këto dy kushte është e kotë, që nuk e meriton të thellohesh, por është thjesht humbje kohe dhe lodhje e mendjes. Kjo ndodh, për shembull, kur tema është e parëndësishme nga ana fetare, siç është njohja e numrit të këtyre djemve të shpellës, ose kur bashkëbiseduesi është thjesht një inatçor, që nuk ka për qëllim njohjen e të vërtetës, por thjesht për të kundërshtuar të vërtetën.... dhe mos pyet askënd për ta! -Për sa i përket çështjes së djemve të shpellës, mos pyet ehli kitab-ët, sepse ata e bazohen thjesht në hamendësime, që nuk kanë aspak lidhje me të vërtetën. Nga ajeti mësohet se është e ndaluar të pyesësh për çështje feje dikë që nuk është i denjë për këtë detyrë. Shkaqet që e bëjnë një njeri jo të denjë për këtë, mund të jenë nga më të ndyshmet, si p.sh.:- Është i paditur dhe jo i aftë për këtë përgjegjësi.- Është i pakujdesshëm në atë që thotë dhe i papërmbajtur ndaj gënjeshtrës, edhe pse mund të ketë dije rreth asaj që pyetet.Kështu, fetvaja jepet vetëm nëse bazohet në dituri, besnikëri, përgjegjësi dhe vërtetësi. Megjithatë, mund të ndodhë që dikujt t’i ndalohet të japë fetva për një fushë të caktuar dhe t'i lejohet në një fushë tjetër, sepse ajeti nuk na ndalon në mënyrë absolute. E rëndësishme është plotësimi i kushteve për këtë çështje.

Dhe mos thuaj kurrsesi për diçka: “Unë do ta bëj patjetër këtë e atë nesër.”! -Ky ndalim, edhe pse i është drejtuar Profetit, vlen për të gjithë umetin. Allahu na ndalon që, për çështjet që pritet të ndodhin në të ardhmen, të themi: “Unë do ta bëj”, pa e shoqëruar me fjalët “Insha-Allah”, pra, “në dashtë Allahu”. Kjo është e ndaluar, sepse kur flasim për të ardhmen, flasim për diçka që ka të bëjë me të fshehtën, dhe ne nuk e dimë të fshehtën. Askush nuk e di a do ta bëjë atë vepër në të ardhmen apo jo, a do të ekzistojë ajo apo jo. Së dyti, mos thënia e fjalës “në dashtë Allahu” tregon një lloj besimi se njeriu vepron tërësisht i pavarur nga dëshira dhe vullneti i Zotit, dhe kjo sigurisht që është e gabuar dhe e pamundur. I gjithë sundimi është në dorën e Zotit dhe do të ndodhë veçse ajo që Zoti do dhe e lejon, siç thuhet në Kur’an: “Ai (Kur’ani) është veçse këshillë për njerëzit, për këdo prej jush që dëshiron të përqendrohet. Po ju nuk mundeni të dëshironi, pa dëshiruar Allahu, Zoti i botëve!” [Takuir 27 – 29].

Pa shtuar: “Në dashtë Allahu.” -Së treti, përmendja e lejes dhe dëshirës së Zotit përpara si kusht për realizimin e dëshirës tënde tregon edukatën me Zotin nga njëra anë, por edhe sjell lehtësim dhe bereqet, sjell plotësim e ndihmë për realizimin e saj, nga ana tjetër. Kur thotë “insha-Allah”, njeriu tregon se po i mbështetet Allahut. Por duke qenë se njeriu është i prirur të harrojë, ndodh që ai të mos e thotë këtë fjalë ndonjëherë, prandaj Allahu e urdhëron që ta përmendë këtë më pas, kur të kujtohet, dhe kështu shlyhet gabimi, siç thotë Allahu:E, kur të harrosh, përmende Zotin tënd... -Nëse harron në fillim, përmende Allahun atëherë kur të kujtohesh. Kështu porositet çdokush që harron, në mënyrë që gjithmonë të kujtojë Zotin dhe të mos bëhet neglizhent. Njeriu gjithmonë ka nevojë për Zotin, që Ai ta drejtojë e udhëzojë në çdo fjalë e punë që kryen dhe ta ruajë nga gabimet dhe devijimet, prandaj Zoti e urdhëron të thotë:dhe thuaj: “Shpresoj se Zoti im do të më japë një udhëzim edhe më të mirë.”! -Ajeti urdhëron që njeriu ta lusë Zotin e të shpresojë tek Ai, të ketë besim e siguri të plotë në Të se Ai do ta udhëzojë në rrugën më të shkurtër dhe më të mirë për arritjen e së mirës dhe mbarësisë. Njeriu, i cili ka të tilla cilësi e dobësi, duhet patjetër t’i kërkojë Zotit udhëzimin dhe mbarësinë, në mënyrë që Ai t’i japë sukses. Le t’i përgjërohet Zotit që ta ndihmojë dhe t'i japë udhëzimin e drejtë në të gjitha çështjet.

Në ajetet e mësipërme, Allahu i Madhëruar e ndaloi Profetin e Tij që të pyeste ehli kitab-ët për këtë çështje, sepse ata flisnin pa fakte dhe vetëm hamendësonin. Allahu është i Gjithëdituri, që di çdo të fshehtë, prandaj Ai e njoftoi Profetin e Tij për kohën e qëndrimit të tyre në shpellë, duke bërë të qartë se vetëm Allahu e di më së miri:Ata qëndruan në shpellën e tyre treqind vjet(diellorë)duke shtuar nëntë(për vitet hënore). -Kjo është një çështje prej fshehtësisë së qiejve dhe të tokës dhe, si e tillë, dihet veçse nga Zoti.

Thuaj: “Allahu e di më së miri sa kanë qëndruar. Atij i takon fshehtësia e qiejve dhe e tokës. -Këto të fshehta, nëse do Ai, i shfaq përmes të dërguarve të Tij. Gjithçka që profetët flasin në emër të Tij është e vërteta e sigurt, që nuk mund të vihet në dyshim. E nëse Allahu nuk ua ka treguar të dërguarve të Tij diçka, atëherë nuk ka krijesë tjetër që ta dijë.Sa qartë shikon Ai(gjithçka)dhe sa mirë dëgjon Ai(gjithçka)! -Kjo është një fjali habitore, që tregon madhështinë dhe gjithëpërfshirjen e diturisë, shikimit dhe dëgjimit të Zotit. Allahu shikon dhe dëgjon gjithçka. Allahu e thotë këtë pasi na tregoi për dijen e Tij gjithëpërfshirëse dhe absolute. Pastaj i Madhëruari na njofton se Ai është mbrojtësi e rregulluesi i të gjitha çështjeve të botës. Ai është Mbrojtësi, Kujdestari dhe i Dashuri i besimtarëve, që kujdeset për ta në mënyrë të veçantë. Ai i nxjerr ata prej errësirave në dritë dhe ua lehtëson çështjet. Ai i ruan e i shpëton ata nga vështirësitë e vuajtjet dhe i ruan nga devijimet. Allahu i Madhëruar përmend këtu dy llojet e përkujdesjes: të përgjithshmen dhe të posaçmen. E dyta është vetëm për të zgjedhurit e Tij, siç thuhet në vijim:Përveç Tij(Allahut) ata(njerëzit)nuk kanë asnjë Mbrojtës. -Ishte Allahu Ai që u kujdes për të rinjtë e shpellës, me butësinë, mëshirën dhe bujarinë e Tij. Këtë çështje nuk ia la në dorë asnjë krijese të Tij.Në Vendimin e Tij nuk mund t’i përzihet askush. -Këtu bëhet fjalë për ligjin e Tij të vendosur për krijesat, që ata ta zbatojnë. Ai është i vetmi që i vendos ligjet e krijimit dhe të funksionimit të kësaj bote, por edhe ligjet e dispozitat, sipas të cilave krijesat duhet të jetojnë. Ai është Ligjvënësi për krijesat. Ai projekton gjithçka me kaderin e Tij, pastaj e krijon atë dhe e bën të ekzistojë dhe të funksionojë në krijimin e Tij. Allahu rregullon dhe mbikqyr funksionimin e gjithçkaje në këtë botë. Është Allahu, gjithashtu, që u vendos krijesave ligjin dhe rregullat e besimit dhe të fesë. Ai vendos urdhëresat dhe ndalesat, si dhe kufijtë ku duhet të qëndrojnë. Është Ai që ka vendosur ligjin e shpërblimit dhe të ndëshkimit, në varësi të zbatimit ose jo të dispozitave të Tij. Allahu na tregon se vetëm Ai i di fshehtësitë e qiejve dhe të Tokës dhe se krijesat nuk mund të dinë asgjë rreth këtyre të fshehtave ndryshe, por veçse përmes rrugës që Ai ka dashur, pra, përmes shpalljeve dhe profetëve. Duke qenë se Kur’ani përmban shumë nga këto fshehtësi, Allahu i Madhëruar thotë:

Lexo atë që të është shpallur ty nga Libri i Zotit tënd! -Et-tilâuetuvjen me kuptimin “lexim”, por vjen edhe me kuptimin “ndjekje e pasim rigorozisht” i diçkaje. Kështu, Allahu na urdhëron që ta pasojmë rigorozisht Kur’anin, që ia shpalli Profetit. Ky pasim duhet të mbështetet mbi njohjen e thellë të kuptimeve të këtij Libri. Ngjarjet që rrëfehen në të duhet të besohen, ndërsa porositë e tij duhet të zbatohen. Kufijtë dhe ndalesat e tij duhet të respektohen. Askush nuk mund ta ndryshojë Kur’anin. Askush nuk mund ta cenojë vërtetësinë e rrëfimeve dhe drejtësinë e ligjeve të Kur’anit. Ky Libër ka gradën më të lartë të bukurisë dhe vërtetësisë.Askush nuk mund t’i ndryshojë fjalët e Tij... -Duke qenë se janë të përkryera në vërtetësinë dhe drejtësinë që kumtojnë, ajetet e Kur’anit janë të sigurta nga ndryshimi dhe tjetërsimi. Kjo mund të ndodhte vetëm nëse do të kishte mangësi. Ky ajet është një lavdërim për vlerën e lartë të Kur’anit dhe nxitje për t’u përkushtuar në leximin, studimin dhe pasimin e tij.... dhe ti nuk do të mund të gjesh asnjë strehë(e mbrojtje) përveçse tek Ai. -Përveç Zotit tënd, nuk ke për të gjetur strehim e mbrojtje dhe as ndihmë e mbështetje. Duke qenë se Allahu është i vetmi që ofron mbrojtje e strehim nga çdo e keqe dhe i vetmi që të mbështet për arritjen e çdo të mire, atëherë është detyrë që ta njësojë Atë si të vetmin Zot të denjë për t'u adhuruar, tek i cili shpreson dhe të cilit i druhet. Zoti është i vetmi të cilit duhet t’ia kesh frikën haptazi e fshehtazi. Krijesat janë tërësisht të varura dhe të varfra ndaj Tij në çdo aspekt e në çdo gjendje. Vetëm Atij i duhen drejtuar të gjitha lutjet, me të dyja mënyrat e të luturit, për të gjitha çështjet.

Allahu i Madhëruar i përcjell Profetit të Tij të dashur një urdhër shumë të rëndësishëm. Dhe, sigurisht, ky është një urdhër për të gjithë popullin, sepse Muhamedi (a.s) është modeli i tyre më i mirë në zbatimin e urdhrave. Ky urdhër ka të bëjë me sjelljen me besimtarët dhe mënyrën e trajtimit të tyre:Bëj durim e qëndro vetëm me ata që e lusin Zotin e tyre mëngjes e mbrëmje e që kanë për qëllim kënaqësinë e Tij... -Bëhu i durueshëm dhe qëndro gjithmonë dhe vetëm me besimtarët, të cilët - siç i përshkruan Zoti - e lusin Atë mëngjes e mbrëmje. Ata i luten Zotit dhe e adhurojnë, duke kërkuar ta kënaqin Atë. Siç shihet, Allahu i ka përshkruar këta besimtarë se e adhurojnë Atë dhe janë të sinqertë vetëm për të kënaqur Atë me çdo punë e adhurim që i përkushtojnë. Ky është një urdhër i qartë për t’u shoqëruar me besimtarë të sinqertë e vepërmirë. Madje është urdhër për t’u përpjekur fort dhe me durim, për të qëndruar dhe për t'u shoqëruar vetëm me ta. Ata duhet ë jenë shoqëruesit e vetëm dhe më të mirë të besimtarit, edhe nëse janë të varfër e jo me pozitë ndër njerëz. Të shoqëruarit me ta ka dobi të shumta dhe të panumërta, që kurrsesi nuk duhen neglizhuar për asnjë lloj shkaku:...dhe mos i hiq sytë prej tyre e të kërkosh stolitë e kësaj bote! -Kurrë mos e largo vëmendjen nga ata, që janë të zgjedhur! Mos iu largo shoqërimit me ta dhe të rendësh pas kënaqësive të kësaj bote! Kjo është shumë e dëmshme dhe nuk të ofron asnjë lloj dobie. Kjo gjë ndërpret dhe cenon shumë mirësitë e besimit dhe fesë. Kjo sjellje e lidh zemrën me kënaqësitë e kësaj bote dhe atëherë të gjitha mendimet dhe planet do të lidhen me këtë jetë. Rrjedhimisht, do të zbehet në zemër dashuria dhe malli për ahiretin. Mos harro asnjë çast se stolitë e kësaj bote janë shumë joshëse për njeriun. Ato e dehin mendjen dhe e pushtojnë zemrën, duke bërë të harrojë Zotin. Dalëngadalë e pa kuptuar, kjo zemër e dehur përkushtohet vetëm për të plotësuar dëshirat vetjake, duke humbur më kot kohën, që është aq e vyer. Në këtë mënyrë, njeriu i shkatërron punët dhe çështjet e tij dhe zhytet gradualisht në dëshpërimin e përjetshëm. Kjo është arsyeja që Allahu i Madhëruar na tërheq vëmendjen që të mos mashtrohemi nga kënaqësitë e kësaj bote, duke thënë:Mos iu bind atij që ia kemi shkujdesur zemrën prej përmendjes Sonë dhe i është dhënë epshit të vet, sepse puna e tij ka mbaruar! -Për arsye se njerëz të tillë e harrojnë Allahun, Ai i ndëshkoi ata duke ua lënë zemrat të zhyten edhe më tepër në plotësimin e dëshirave dhe t’i largohen adhurimit të Tij. Kështu, ata nuk e kujtojnë dhe nuk e madhërojnë Zotin e tyre, përmes adhurimeve që Ai ua ka treguar përmes Shpalljes. Përfundimi i të tillëve është i pashmangshëm, siç thotë Allahu: “çështja e tij ka mbaruar!” Tashmë epshet dhe dëshirat e tyre janë të vetmet që kanë rëndësi. Ata janë dorëzuar plotësisht para dëshirave të tyre. Për të plotësuar epshet e tyre, ata të mjerë sakrifikojnë gjithçka, edhe sikur të vuajnë a të vdesin. Në këtë mënyrë, ata e kanë epshin si zot të tyre, sepse i binden dhe i nënshtrohen veç atij, sikurse thotë i Lartësuari në një ajet tjetër kuranor: “A e ke parë atë që, me vetëdije, dëshirat e veta i konsideron si zot?! Allahu, me urtësinë e Tij, e ka humbur atë nga rruga e drejtë, ia ka bllokuar të dëgjuarit dhe zemrën dhe mbi sytë e tij ka vënë perde. Përveç Allahut, kush tjetër mund ta udhëzojë atë?! A nuk e kuptoni?!” Duke zgjedhur dëshirat e vetes si zot, njeriu rrënon jetën dhe fenë e tij, prandaj të tillë njerëzve është e ndaluar t’u bindesh dhe t’i pasosh. Ata ftojnë edhe të tjerët në gjërat e poshtra, ku janë zhytur vetë. Nga ajeti kuptohet se ai që e meriton më shumë që t’i bindesh e ta pasosh është ai që e ka mbushur zemrën me dashuri për Allahun. Kjo dashuri duket qartë në fjalët që ai thotë dhe në adhurimet e shumta që i kushton Zotit. Ai në çdo çast kujton Zotin. Ai gjithmonë synon kënaqësinë e Allahut dhe i jep përparësi asaj kundrejt çdo lloji tjetër kënaqësie, të vetes së tij apo të të tjerëve. Kështu, atë e sheh gjithmonë të kujdesshëm me kohën dhe shfrytëzimin e saj. Ai e mbush kohën me ato fjalë e vepra që rregullojnë marrëdhëniet e tij me Zotin. Ai është sistematik, i përqendruar dhe i paluhatshëm në rrugën e tij. Duke përmirësuar veten e vet, ai nuk harron që të kujdeset edhe për të tjerët, që edhe ata ta arrijnë mirësinë që gëzon ai. Kështu, një njeri i tillë e meriton që të pasohet si imam. Durimi i përmendur në këtë ajet e për të cilin jemi urdhëruar që ta plotësojmë është durimi në bindje ndaj Zotit, i cili është grada më e lartë e durimit. Duke plotësuar dhe forcuar këtë lloj durimi, plotësohen e forcohen të gjitha llojet e tjera të durimit.Nga ajeti kuptohet se është e pëlqyeshme që në dy skajet e ditës të shtohen sa më shumë adhurimet, kujtimi i Zotit, lutjet e përkushtimet, sepse Allahu i lavdëron ata që i kryejnë këto veprime. Në qoftë se Allahu i lëvdon ata që e kryejnë një vepër të caktuar, kjo tregon se Allahu e pëlqen edhe atë vepër. Po ashtu, nëse Allahu thotë që e do një vepër, atëherë Ai nxit që të kryhet ajo vepër.Llojet e durimit: Durim do të thotë tanënshtrosh veten që të pranojë ato gjëraqë ajo i urren. Në fakt, ka tri lloje durimi:1. Durimi që tregohet në bindjen ndajAllahut të Lartësuar, derisa të zbatoshçdo urdhër të Tij.2. Durimi që duhet të tregojmë për t`ularguar nga haramet dhe për të mosshkelur kufijtë e Allahut.3. Durimi gjatë ngjarjeve të dhimbshme,të cilat Allahu i Lartësuar i ka përcaktuarpër ne, duke i pranuar ato me zemër tëkënaqur dhe duke mos shprehur as më tëvoglin zemërim rreth tyre.

Dhe thuaj: “E vërteta është nga Zoti juaj... -Thuaju njerëzve, o Muhamed, se Kur’ani është e vërteta e sigurt e sjellë nga Zoti juaj. Tashmë është qartësuar udha e drejtë nga humbja, e vërteta nga gënjeshtra. Tashmë janë të qarta cilësitë e të lumturve dhe cilësitë e të dëshpëruarve. Të gjitha këto Allahu i Madhëruar i qartësoi përmes Shpalljes që ia dha të Dërguarit të Tij. Duke qenë se të gjitha këto janë bërë të qarta, atëherë ju nuk duhet të kini asnjë dyshim rreth së vërtetës dhe duhet të bëni zgjedhjen e drejtë. Zgjedhja është në dorën tuaj.... e kush të dojë, le të besojë, e kush të dojë, le të mohojë. -Këto janë dy rrugët e vetme që njeriu mund të zgjedhë. Suksesi varet nga Zoti. Një gjë është e sigurt: Allahu i Madhëruar i dha njeriut vullnet të mjaftueshëm që të zgjedhë lirisht e brenda mundësive të tij ose imanin, ose kufrin, ose të mirën, ose të keqen. Nëse zgjedh besimin e drejtë, atëherë atij do t’i lehtësohet rruga drejt së mirës dhe së vërtetës. E nëse e refuzon ftesën e Zotit, atëherë ai nuk do të ketë asnjë arsyetim e justifikim para Zotit. Askush nuk e detyron që të besojë, sikurse thotë i Madhëruari: “Nuk ka detyrim në fe. Është sqaruar e vërteta nga e kota. Kush e braktis tagut-in dhe beson në Allahun, ai është kapur pas lidhjes më të fortë, e cila kurrë nuk këputet. Allahu dëgjon e di gjithçka. Allahu është Mbrojtësi (i dashur) i atyre që besojnë dhe i nxjerr ata prej errësirave në dritë. Për ata që nuk besojnë, kujdestarë janë shejtanët, të cilët i nxjerrin ata prej drite, për t'i futur në errësira. Këta janë banorë të Zjarrit, ku do të qëndrojnë përjetësisht.” [Bekare 256, 257]. Atëherë, kuptoje mirë! Kur Allahu thotë: “…kush të dojë, le të besojë, e kush të dojë, le të mohojë!", kjo nuk do të thotë që njeriu është i çliruar nga detyrimet dhe përgjegjësia, sido që të veprojë. Përkundrazi, kjo duhet kuptuar si kërcënim i ashpër nga Zoti për atë që zgjedh mohimin, pasi i është sqaruar plotësisht e vërteta. Gjithashtu, është gabim të kuptohet nga ky ajet se duhet të heqësh dorë nga lufta kundër atyre që nuk besojnë. Pastaj i Madhëruari përmend përfundimin e të dy grupeve:Për jobesimtarët, Ne kemi përgatitur një Zjarr muret e të cilit do t'i rrethojnë ata, -Këta kanë qenë të zhytur në padrejtësi të shumta, duke filluar nga mohimi i Zotit, mosbindja ndaj Tij dhe shkelja e kufijve të Tij. Për këta, Allahu ka përgatitur një zjarr të madh, muret e të cilit rrethojnë jobesimtarët. Ata nuk mund të gjejnë asnjë hapësirë për të shpëtuar, sepse zjarri përvëlues i mbështjell nga çdo anë.e nëse kërkojnë shpëtim, do t'u jepet ujë(i nxehtë)si bakër i shkrirë që do t'ua përvëlojë fytyrat. -Ata kërkojnë ujë, për të shuar etjen e madhe, që ua copëton grykën dhe barkun. Por për të shuar etjen, atyre u jepet: “…ujë si katran, që përzhit fytyrën.” Pra, ai është si plumb i shkrirë ose vaj i përvëluar, për shkak të nxehtësisë së madhe të tij. Aq i nxehtë është, saqë Allahu thotë: “…ua përzhit fytyrën.” Vetëm afshi i tij i nxehtë ua përvëlon fytyrën, kur afrohen. Atëherë, si mendon se do t’ua bëjë zorrët dhe barkun, kur ata ta gëlltisin?! Allahu thotë: “…atyre që nuk besojnë, u qepen rroba prej zjarri e u hidhet ujë i valë mbi koka. Me atë u shkrihet gjithçka që u gjendet në bark dhe lëkurat." [Haxh 19, 20].Sa e tmershme është ajo pije! -Kjo është pije shumë e keqe për të shuar etjen dhe për të larguar pak ndëshkimin. Jo vetëm që nuk ua largon etjen, por do t’ua shtojë edhe më shumë dhimbjen dhe ndëshkimin.Sa vend i keq është ai!”. -Zjarri është një vend shumë i keq për të gjetur qetësi dhe çlodhje. Atje nuk ka çlodhje e qetësi, por ka dënim shumë të madh e rraskapitës, që nuk pakësohet e as lehtësohet asnjë çast. Ata qëndrojnë atje të pashpresë dhe kurrë nuk shohin ndonjë të mirë. Atë vend dhe banorët e tij i ka lënë të braktisur Mëshirëploti, ashtu sikurse ata e harruan Atë dhe braktisën besimin në Të. Pastaj pëmendet grupi i dytë:

Le ta dinë Ata që besuan dhe bënë vepra të mira, se Ne nuk do ia humbim shpërblimin atij që është bamirës. -Këta fatlumë kanë dy cilësi të domosdoshme. Së pari, ata kanë një besim të saktë e të drejtë. Ata besojnë Allahun, në melekët, librat dhe profetët e Tij, Ditën e Gjykimit dhe caktimin e së mirës dhe së keqes vetëm prej Tij. Ata i besojnë këto shtyllat e besimit ashtu si duhen besuar. Gjithashtu, ata bëjnë vepra të mira duke e adhuruar Zotin përmes riteve të detyrueshme dhe ato të pëlqyeshme. Allahu i Madhëruar thekson se ata “bëjnë vepra të mira”. Vepër e mirë është ajo që plotëson dy kushte: Të bëhet duke synuar kënaqësinë e Allahut. Të bëhet sipas porosive dhe Shpalljes së Allahut. Këto lloj veprash janë të mira, të cilat Zoti nuk i humbet. Përkundrazi, Ai do t’i ruajë ato dhe do t’ua japë të plotë shpërblimin. Në varësi të përpjekjeve të tyre dhe sinqeritetit, ata marrin nderimin dhe mirësitë nga Zoti.

Ata e kanë vendin në Xhenetin e Adnit, nëpër të cilin rrjedhin lumenj. Ata do të stolisen me byzylykë floriri dhe do të veshin rroba të gjelbra prej mëndafshi të hollë e të trashë(të qëndisur). Atje do të qëndrojnë të mbështetur në shtretër(të lartë). -Për ata që kanë besim korrekt, sinqeritet dhe vepra të mira, janë premtuar kopshte të larta, të mbushura me pemë. Aq të dendura janë ato pemë, saqë i fshehin e mbulojnë tërësisht banorët poshtë tyre. Të shumtë janë edhe lumenjtë që rrjedhin nëpër ato pyje e kopshte të dendura. Ato rrjedhin pranë pemëve të hijshme dhe pranë ndërtesave të larta. Stolitë e banorëve do të jenë prej floriri të kulluar, ndërsa veshjet do t’i kenë prej mëndafshi jeshil, të trashë e të hollë. Ata do të qëndrojnë të zbukuruar e të mbuluar me rroba shumë të bukura. El eraikjanë shtretërit e stolisur dhe me mbulesa shumë të shtrenjta e të veçanta. Në përmendjen e faktit se ata qëndrojnë të mbështetur në shtretër të zbukuruar, kuptohet se ata janë në rehati të plotë dhe janë të çliruar tërësisht nga çdo lloj lodhjeje e pakënaqësie. Shërbëtorët vrapojnë mes tyre për t’u shërbyer gjithçka që dëshirojnë. Këto lloj kënaqësish bëhen edhe më të bukura nga fakti se do të jenë të përjetshme dhe gjithmonë në shtim e zbukurim. Për këtë vend, Allahu thotë:Sa shpërblim i mrekulleshëm! Sa vend i bukur është ai! -Sa i mirë është shpërblimi i vepërmirëve. Ai është vendi më i mirë ku mund të qetësoshesh dhe të gjesh kënaqësinë dhe lumturinë. Atje do të kënaqen me gjithçka që ua kënaq shpirtin dhe sytë. Shpirtin e kanë të mbushur me lumturi, që kurrë nuk largohet. Sytë u qeshin dhe shprehin kënaqësinë që përjetojnë në çdo çast. E çfarë vendi mund të jetë më i mirë se ky, që ka mirësi e kënaqësi të përjetshme?! Më i pakëti në pasuri atje është një njeri i cili edhe sikur të udhëtonte mes pyjeve, kopshteve e kështjellave të tij për një mijë vjet nuk do t’i kalonte dot të gjitha. Ai do të lumturohet dhe do të mendojë se nuk ka më të lumtur se ai. Atij i plotësohen të gjitha ato që ka ëndërruar të ketë. Madje, edhe kur ëndrrat e dëshirat mbarojnë, Allahu i shton të tjera, që besimtari as i ka menduar ndonjëherë. Pas gjithë këtyre, mirësitë e kënaqësitë vazhdojnë të shtohen e zbukurohen çdo ditë që besimtari kalon në Xhenet. E lusim Allahun Bujar që të mos na privojë nga mirësitë e Tij të shumta, për shkak të sherrit dhe ligësive të veprave tona të mangëta dhe gjynaheve. Nga ajeti kuptohet se stolitë e arta në Xhenet do të përdoren nga femrat dhe nga meshkujt. Kjo vlen edhe për mëndafshin. Në një ajet tjetër thuhet: “Atje do të stolisen me rrathë të artë dore dhe do të veshin rroba të gjelbra prej mëndafshi të hollë e të trashë.” Po kështu thuhet edhe në një hadith të saktë.

Tregoju atyre si shembull historinë e dy njerëzve! -Allahu i Madhëruar e porositi Profetin e Tij që t’u tregonte njerëzve shembullin e dy njerëzve: njëri ishte mirënjohës i bindur e i nënshtruar ndaj Allahut dhe tjetri mohues i mirësive të Tij. Pastaj të tregonte përfundimin e sjelljes së tyre, bashkë me ndëshkimin në të dyja jetët. Qëllimi është që njerëzit të nxjerrin mësime nga ngjarja e këtyre dy njerëzve. Nuk ka rëndësi se cilët ishin ata burra konkretisht dhe në çfarë kohe e vendi jetuan ata. Ajo që ka rëndësi është përmbajtja e kësaj historie. Trajtimi i çështjeve të panevojshme është i tepruar dhe pa vend. Njëri nga dy burrat ishte mohues i mirësive të shumta të Zotit. Allahu i kishte dhuruar atij dy kopshte të bukura dhe të begata me rrush. Zoti thotë:Njërit prej tyre Ne i dhamë dy kopshte rrushi(vreshta)dhe ato i rrethuam me hurma, e midis tyre kishte(fusha me)bimë të tjera. -Kopshtet ishin plot me pemë e fruta, por më të spikaturat ishin rrushi dhe hurma. Rrushi ishte në qendër, ndërsa hurmat ishin përreth kopshteve. Bukuria e tyre ishte e jashtëzakonshme. Hurmat ishin në pjesën e jashtme të kopshteve, që të rriheshin sa më shumë nga era dhe dielli. Kështu do të jepnin më shumë prodhime cilësore. Mes pemëve kishte edhe bimësi të tjera. Allahu thotë se kopshtet jepnin prodhim të shumëfishtë.

Të dy kopshtet jepnin frutat e veta pa asnjë mangësi. Midis tyre Ne bëmë të rrjedhë një lumë. -Asnjë frut nuk ishte skarco, që të shkonte dëm. Në të dyja anët e kopshteve rridhte ujë i bollshëm, prandaj frutat ishin të mëdha e me bollëk, saqë degët e pemëve vareshin poshtë. Ato nuk kishin asnjë sëmundje. Për këtë arsye, ky burrë filloi të krenohej e lavdërohej me pasurinë e tij, duke harruar ahiretin dhe punën për të.

Ai pati prodhime të shumta. Duke iu krenuar, i tha shokut të vet(besimtar): “Unë kam pasuri më shumë sesa ti dhe kam krah më të fortë.” -Ky burrë i pasur, gjatë bisedave të përditshme, iu mburr shokut të vet besimtar për pasurinë, krahun e punës dhe farefisit që kishte. Një sjellje e tillë ishte injorancë e thellë. E çfarë kuptimi ka të lëvdohesh për diçka që është jashtë teje e që nuk tregon ndonjë vlerë personale për t’u respektuar?! Kjo i ngjan mburrjes së një fëmije me ëndrrat e tij, që nuk kanë lidhje me realitetin. Por, sikur të mos mjaftonte mburrja, ai vazhdoi edhe me një gjynah tjetër, duke gjykuar me injorancën e tij dhe duke treguar mosbesim në premtimin e Zotit:

Kur ai hyri në kopshtin e vet(së bashku me besimtarin), duke dëmtuar vetveten(me mosbesim)tha: “Unë nuk mendoj se kjo (pasuri) do të shkatërrohet ndonjëherë. -Nuk mendoj se do të më humbë pasuria ndonjëherë. Kjo tregon se ai njeri u kënaq tej mase me këtë botë, gjeti prehje në të, derisa mohoi edhe ringjalljen para Zotit, duke thënë:

Unë nuk besoj se Ora(e kjametit)do të vijë ndonjëherë. Por edhe nëse do të më kthejnë te Zoti im, pa dyshim do të gjej diçka edhe më të mirë se kjo(pasuri).” -Nuk besoj se Kijameti do të ndodhë ndonjëherë, por edhe nëse ndodh që të ringjallemi, - thoshte ky i paditur, - unë do të jem përsëri mirë, madje më mirë se me këto dy kopshte. Në fjalët e tij shihet qartë një lloj qesëndie për premtimin e Zotit. Sigurisht, ky konsiderohet si mohimi më i shëmtuar. Megjithatë, ka mundësi që ai të mendonte vërtet kështu, për shkak të injorancës së thellë dhe mungesës së logjikës. Kështu mund të mendojnë vetëm njerëzit me mendje të ngushtë dhe të mangët, sepse nuk ka asnjë lidhje mes zotërimit të të mirave në këtë botë dhe të mirave të ahiretit. Vallë, nëse dikush ka të mira në këtë botë, kjo do të thotë se duhet të ketë edhe në ahiret?! Përkundrazi, në të shumtën e rasteve, Allahu i Madhëruar ua largon këtë botë të dashurve të Tij dhe ua jep armiqve të fesë, të cilët nuk do të kenë pjesë në ahiret. Sidoqoftë, duket se ai njeri e dinte mirë realitetin e gjërave dhe vërtetësinë e ringjalljes. Ne gjykojmë se ai i tha ato fjalë në formë talljeje, sepse Allahu thotë: “Kur ai hyri në kopshtin e vet (së bashku me besimtarin), duke dëmtuar vetveten…”. Pra, e përshkroi si dhalim - të padrejtë. Nga kjo kuptojmë se ajo sjellje arrogante ishte shenjë e inatit dhe ligësisë së tij, shenjë e mosbesimit dhe shpërfilljes së të vërtetës.

Shoku i tij besimtar e këshillon, duke i kujtuar gjendjen fillestare, kur Zoti e solli në botë:Shoku i vet(besimtar)- duke e qortuar - i tha: “A e mohove Atë që të krijoi nga dheu, pastaj nga një pikë uji dhe pastaj të bëri njeri të plotë?” -Është Zoti që të bëri të ekzistosh nga hiçi dhe që përkujdeset për ty në çdo çast të jetës tënde. Ai të ka dhuruar mirësi, derisa u burrërove fizikisht dhe mendërisht. Është pikërisht Allahu Ai që t’i lehtësoi rrugët e mirësive të kësaj bote. Të gjitha këto begati nuk i arrite me forcat dhe mundin tënd, por me bujarinë e Allahut, që dhuron pa masë. Prandaj mendohu pak, o njeri! Si është e mundur që të mohosh Zotin, që të krijoi në fillim nga dheu (Ademin), pastaj nëpërmjet farës së mashkullit? Nga një krijesë e dobët, Ai të bëri burrë. Si është e mundur që të mohosh dhe të tregohesh mosmirënjohës ndaj mirësive të Tij? Jo vetëm kaq, por ti mohon edhe madhështinë e Zotit kur pretendon se Ai nuk do të të ringjallë. Pastaj guxon dhe të tallesh duke thënë se, edhe sikur të të ringjallë, Ai do të të japë më tepër sesa kopshtet e tua këtu në botë. Këto janë qëndrime dhe fjalë të papranueshme dhe të dënueshme. Duke parë vazhdimësinë e jobesimtarit në kufër dhe padrejtësi, besimtari shprehu atë që ndjente në zemrën e tij. Ai tregoi mirënjohjen ndaj Zotit dhe shfaqi besimin e tij të vërtetë dhe të drejtë. Kështu duhet të veprojë besimtari, kur përballet me dyshime mbi besimin e tij. Ai tha:

Por unë besoj se Allahu është Zoti im dhe unë nuk i bëj shok Zotit tim askënd." -Unë pranoj, pohoj me bindje dhe besoj se Allahu është Zoti im, Krijuesi, Furnizuesi dhe Rregulluesi i çështjeve të mia. Ai është i vetëm në aspektin e rububije-s. Gjithashtu, unë e adhuroj Zotin si një të vetëm dhe i nënshtrohem me bindje veç Atij. Unë nuk i shoqëroj asnjë krijesë Allahut në adhurimet që ia dedikoj. Pastaj i kujton atij se besimi i vërtetë dhe Islami janë mirësitë më të mëdha, edhe sikur të kesh pak pasuri dhe pasardhës. Çdo mirësi tjetër veç tyre do të zhduket një ditë. Nëse nuk shfrytëzohen në funksion të imanit dhe islamit, në fakt ato janë fatkeqësi që çojnë në ndëshkim e dëshpërim.

Përse nuk the kur hyre në kopshtin tënd: “Mâ shâell-llâh, lâ ku-uete il-lâ bil-lâh.” – "Çfarë do Allahu bëhet, s’ka fuqi pa ndihmën e Allahut.". Edhe pse me sheh se unë kam më pak pasuri dhe fëmijë sesa ty, unë pres që Zoti im të më japë diçka më të mirë se kopshti yt! -O mohues i Zotit, edhe pse më sheh që jam më i varfër në pasuri dhe fëmijë, dije se ajo që gjendet tek Zoti është më e mirë dhe e përjetshme. Mirësitë dhe bujaria e shpresuar nga Allahu është më e mirë se e gjithë bota dhe ç’ka në të. Por kjo mirësi arrihet veçse me iman dhe Islam. Me këtë gëzohen të mençurit dhe të urtët.

Ndërsa për kopshtin tënd pres ndonjë fatkeqësi nga qielli e ai të gdhijë i rrafshuar.” -Frikësohu, se për shkak të padrejtësisë dhe vetëmashtrimit, Zoti mund të dërgojë në kopshtet e tua ndonjë goditje nga qielli dhe t’i shndërrojë në djerrina, me pemë të thata dhe fruta të shkatërruara.

Ose t’i shterojë uji dhe ti mos e gjesh më kurrë. -Edhe uji mund të zhduket thellë në tokë, që ti të mos kesh asnjë mundësi për ta nxjerrë jashtë me asnjë mjet. Kjo ishte një lutje kundër mohuesit, që besimtari e bëri në shenjë zemërimi për shkeljen e të drejtës së Zotit prej mohuesit. Besimtari u lut për shkatërrim të atyre kopshteve, që e çuan atë njeri në vetëmashtrim e padrejtësi. Mbase kjo lutje mund të bëhej shkak që ai të kthehej i penduar te Zoti dhe të hapte sytë e të shihte të vërtetën dhe rrugën e drejtë. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij:

Dhe kopshtet e tij u shkatërruan vërtet. -Kopshtet i goditi një ndëshkim përfshirës, që i shkatërroi plotësisht, me pemë, fruta e të gjitha. Dëshpërimi i pronarit të tyre qe shumë i madh.... Ai përplaste shuplakat për shpenzimet që kishte bërë në to. Ato u shkatërruan që në rrënjë, prandaj ai thoshte: “O i mjeri unë, sikur të mos i kisha bërë shok Zotit tim!” -Ai u dëshpërua shumë, sepse kishte shpenzuar shumë në të, e tani ishte shkatërruar tërësisht. Ai ndjeu keqardhje edhe për veprimin e tij të keq, sepse tha: “O i mjeri unë, sikur të mos i kisha bërë shok Zotit tim!”

Atij nuk i doli ndonjë krah, që ta ndihmonte nga dënimi i Allahut, ndërkohë që edhe vetë nuk mundi ta ndalonte. -Më herët, ky i lëvdohej shokut duke thënë: “Unë kam pasuri dhe krah ndihmës më shumë sesa ti.” Por tani, të gjithë ata mbështetës u zhdukën dhe askush nuk iu gjend pranë kur i erdhi ndëshkimi. Ata e tradhtuan pikërisht në momentin kur kishte më shumë nevojë për ta. E si mund të dilte i fituar ai mbi caktimin e Zotit?! Kur Zoti vendos për diçka, askush nuk mund ta shmangë, edhe sikur të mblidhen gjithçka gjendet në qiej dhe në tokë. Megjithatë, mëshira e Allahut është e madhe, prandaj nuk është çudi që ai njeri të jetë penduar dhe të jetë përmirësuar. Ka mundësi që Allahu t’ia ketë mundësuar pendimin dhe t’ia ketë larguar arrogancën nga zemra. Kjo kuptohet se ai shfaqi keqardhje për shirkun dhe se Allahu ia kishte larguar shkakun e arrogancës dhe të shfrenimit. Gjithashtu, kur Allahu i dëshiron të mirën dikujt, ndodh që ia jep ndëshkimin që në këtë jetë dhe ia kursen në ahiret. Bujaria e mirësia e Allahut është shumë e madhe, saqë logjika e njeriut nuk mund ta konceptojë plotësisht. Vetëm i padrejti nuk e pranon këtë fakt. Në ajetet e mësipërme, Allahu i Madhëruar na tregoi se Ai e zbret ndëshkimin mbi ata që kalojnë kufijtë dhe i japin përparësi jetës së kësaj bote. Ai na mësoi gjithashtu, se nderimet e mirësitë u jepen atyre që kanë besim të pastër, bëjnë të mira, tregojnë mirënjohje për Allahun dhe i ftojnë edhe njerëzit në këtë rrugë të mbarë. Në të gjitha këto mësime tregohet se mbështetja dhe ndihma e vërtetë është ajo që vjen nga Allahu i Madhëruar. Kjo është ndihma e vetme që duhet shpresuar dhe që duhet të kujdesesh për ta arritur, prandaj Allahu thotë:

Në të tilla sprova ndihma vjen vetëm nga Allahu, Zoti i Vërtetë . Ai është më i miri shpërblyes dhe Ai jep përfundimin më të mirë. -Dije se, nëse beson Allahun e Madhëruar dhe je i devotshëm ndaj Tij, atëherë je ndër ata që Ai do t’i ndihmojë e mbrojë me dashurinë e mëshirën e Tij, do t’i nderojë me bujarinë e Tij me shpërblime të pamata dhe do t’i shpëtojë nga çdo sprovë në këtë botë. Ndërsa ai që nuk beson Allahun dhe nuk i lë çështjet në dorën e Tij, ai është i mjerë dhe ka për të dështuar në të dyja jetët. Ai që është i urtë e kupton se ajo çfarë ofron Zoti është shpërblimi më i madh që mund të shpresohet. Ky shpërblim arrihet veçse me besim, devotshmëri dhe duke ia besuar Zotit çështjet e tua.- Në këtë ajet nxitemi për të nxjerë mësime nga gjendja e atij të mjeri, të cilit Allahu i pati dhënë shumë mirësi të kësaj bote. Por ato, në vend që të bëheshin shkak që ai të tregohej mirënjohës dhe adhurues i Zotit, e bënë atë që të hutohej në dëfrime dhe të harronte ahiretin, duke kaluar kufijtë.- Nga ajeti mësojmë se kushdo që bëhet i tillë, fundin e ka shkatërrim dhe dëshpërim, edhe nëse për njëfarë kohe mund të kënaqet me pasuritë e tij. Ai do të kënaqet për një kohë të shkurtër dhe do të vuajë shumë gjatë.- Gjithashtu, nëse njeriu sheh diçka të mirë te familja e pasuria e tij, këtë mirësi duhet t’ia njohë Atij që i ka dhuruar, pra, Allahut të Madhëruar dhe të thotë vazhdimisht, sa herë që i sheh dhe i kujton këto mirësi: “Mâ shâ Allâh! Lâ ku-uete il-lâ bil-lâh” / Çfarë do Allahu bëhet. S’ka fuqi pa ndihmën e Allahut. Në këtë mënyrë, ai i shpreh mirënjohjen Allahut për mirësitë e Tij dhe bëhet shkak që ato të ruhen, madje dhe të shtohen. Në ajet thuhet: ‘Kur hyre në kopshtin tënd, do të ishte më mirë për ty të kishe thënë: “Mâ shâ Allâh! Lâ ku-uete il-lâ bil-lâh.”- Ngushëllimi i atij që nuk ka shumë në këtë botë le të jetë meditimi për mirësitë që Allahu ka përgatitur në ahiret, sepse në Kur'an thuhet: “Edhe pse me sheh se unë kam më pak pasuri dhe fëmijë se sa ty, unë shpresoj që Zoti im të më japë diçka edhe më të mirë se kopshti yt…”.- Pasuria dhe fëmijët, nëse nuk janë shkak që t’i bindesh Allahut, nuk të sjellin asnjë dobi, sikurse ka thënë Allahu: “As pasuria dhe as fëmijët tuaj nuk ju afrojnë tek Ne. Afrohen vetëm ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira. Këta do të shpërblehen shumëfish për veprat e tyre dhe do të jenë në dhoma të larta e të sigurt”. [Fatir 37].- Lejohet të lutesh kundër atyre që kanë kaluar kufijtë dhe mohojnë Allahun për shkak të pasurisë dhe pushtetit, në mënyrë të veçantë nëse lëvdohen dhe tregohen kryeneç ndaj besimtarëve.- Ndihma e vërtetë është ajo që vjen prej Allahut. Shenjat e saj shfaqen veçse pasi realizohet kaderi i Zotit dhe i jepet çdokujt ajo që meriton me veprat e tij. Allahu thotë: “Në të tilla sprova, ndihma vjen vetëm nga Allahu Zoti i Vërtetë. Ai është më i miri shpërblyes dhe Ai jep përfundimin më të mirë.” Përfundimi i mirë u takon atyre që e kërkojnë dhe punojnë për ta arritur ndihmën e Allahut.

Allahu i Madhëruar i drejtohet Profetit në radhë të parë, dhe pastaj të gjithë atyre që janë trashëgimtarë të tij, me një porosi të vyer:Tregoju atyre shembullin e jetës së kësaj bote! -Jepu njerëzve një shembull të qartë të kësaj bote, që ata ta kuptojnë drejt atë. Duke medituar, ata do të arrijnë të shohin qartë edhe thelbin e kësaj bote. Nëse bëjnë një krahasim të saktë mes kësaj jete dhe jetës së përtejme, do t’i japin përparësi asaj që vërtet e meriton.Ajo është si uji që Ne e lëshojmë nga qielli dhe bima e tokës e thith atë. -Kjo botë është si ai shiu i dendur që bie në tokë dhe përthithet me etje nga bimët e saj. Kështu, në tokë çelin larmi lulesh e bimësh. Në këtë gjendje, ajo i kënaq ata që e shohin dhe që presin prodhim prej saj. Madje, ajo tërheq edhe vëmendjen e më të shkujdesurve. Por vjen një çast dhe asaj i ndodh diçka, që duhet të na bëjë të mendojmë mirë. Zoti thotë:Por më pas ajo bëhet si bar i thatë, që e shpërndajnë erërat. Allahu ka fuqi për gjithçka. -Në çast, gjithë ajo bimësi e lule të bukura zhduken, toka shkretohet e mbushet me dhé e pluhur, me pamje të shëmtuar. Zemra ndihet e vetmuar dhe e trishtë kur sheh këtë panoramë pa jetë. E tillë është jeta e kësaj bote. Njeriu vetëkënaqet me rininë dhe forcën e tij në një fazë të caktuar. Ai ndien shijen dhe rëndësinë e floririt dhe argjendit dhe jepet pas kënaqësive të kësaj jete. Kështu fillon kjo botë t’ia verbojë pak e nga pak zemrën, derisa ai harrohet pas dëshirave të epshit, të cilat bëhen gjithmonë e më të pangopura. Ky i mjerë mendon se kështu do të vazhdojë e gjithë jeta e tij në këtë botë. Por vjen një ditë dhe ai befasohet nga vdekja ose nga humbja e pasurisë. Kjo ia torturon zemrën dhe ia largon tërësisht kënaqësinë dhe gëzimin. Në këtë moment, ai i harron të gjitha kënaqësitë e tij të dikurshme. Çdo ditë që kalon, ai plaket dhe zemra e tij dëshpërohet. Ai ndihet i vetmuar kur sheh se si po fanitet rinia e tij, si po humbet pasuria e tij. Kështu, ai mbetet i vetmuar me veprat e tij, të mira apo të këqija qofshin. Kur largohet nga kjo botë, zullumqari kafshon duart e veta, pasi kupton se ku po shkon, duke dashur dëshpërimisht që të kthehet në këtë botë. Ai dëshiron të kthehet, jo për të plotësuar dëshirat dhe kënaqësitë e tij, por që të arrijë të kompensojë adhurimet e braktisura dhe atë çfarë kërkohej prej tij në këtë botë. Ai dëshiron që t’i jepet mundësia të pendohet dhe të bëjë vepra të mira. Për këtë arsye, ai që është i urtë, me logjikë të pastër, që ka vullnet të mirë për të gjetur udhëzimin dhe nëse Zoti ia bën mbarë, fillon dhe e mendon këtë çështje. Ai i thotë vetes: “Mendoj se ti tashmë po vdes, - dhe pa dyshim që do të vijë ajo ditë që të gjithë do të vdesin, - atëherë çfarë do të preferoje për veten? A do të parapëlqeje, vallë, vetëmashtrimin me jetën e kësaj bote dhe bukuritë e saj? A do të dëfreheshe e bëje qejf, ashtu siç kënaqen bagëtitë dhe egërsirat? Apo do të preferoje jetën në atë vend të mrekullueshëm, ku ushqimi dhe hijet e freskëta janë të përhershme? Atje ka çfarë syri nuk e ka parë, veshi nuk e ka dëgjuar dhe as mendja nuk ka shkuar e as përfytyruar. Atje ka çdo gjë që kënaq syrin dhe lumturon zemrën. Kështu dallohet, a e shikon njeriu realitetin apo vazhdon të jetë i verbër; a është duke fituar apo duke humbur? Shiko, o rob i Zotit, se kujt i jep përparësi dhe kujdes me zgjedhjen që bën!

Pasuria dhe fëmijët janë stoli e jetës së kësaj bote. -Asgjë më shumë nuk të ofrojnë këto gjëra. Ato janë thjesht stoli të kësaj bote, që do të përfundojnë e zhduken. Ajo që mbetet gjithmonë dhe që e gëzon njeriun është puna e mirë dhe shpërblimet, që do të mbeten edhe pas vdekjes.Por veprat e mira, që mbeten gjithmonë, janë më të mira te Zoti yt dhe janë shpresa më e mirë. -“Vepra të mira që mbeten” përfshin të gjitha ato vepra që bëhen në bindje ndaj Allahut, qofshin ato të detyrueshme, qofshin të pëlqyeshme, qofshin vepra që kanë lidhje me detyrimet ndaj Zotit, qofshin vepra që kanë lidhje me detyrimet ndaj krijesave. Të tilla janë, për shembull: namazi, zekati, sadakaja, haxhi, umreja, shprehjet “Subhânallâh, elhamdu lil-lâh, lâ ilâhe, il-l-Allâh, Allâhu Ekber”, leximi i Kur'anit, kërkimi i dijes së dobishme, urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga të këqijat, mbajtja e lidhjeve farefisnore, bamirësia ndaj prindërve, përmbushja e detyrimeve ndaj bashkëshortes e familjes, madje edhe bamirësia ndaj kafshëve e natyrës dhe të gjitha krijesave. Të gjitha këto janë “vepra të mira që mbeten”. Të gjitha këto kanë vlerë të madhe dhe janë shumë më të shpërblyeshme nga Zoti. Shpërblimi i tyre mbetet dhe shumëfishohet me kalimin e kohës. Shpresohet që edhe në jetën e kësaj bote edhe në ahiret, shpërblimi i tyre të ketë dobi. Mendohu pak për shembullin që Zoti sjell për këtë botë! Ai përmend dy lloje mirësish, që mund të shijohen dhe të fitohen në këtë botë:1. Ato mirësi me të cilat njeriu kënaqet njëfarë kohe, dhe pastaj ato largohen, pa i lënë atij asnjë dobi, madje edhe mund të bëhen shkak për dënimin e tij në këtë jetë dhe në tjetrën. Të tilla janë, për shembull, pasuria e fëmijët, nëse nuk trajtohen në mënyrën e duhur.2. Lloji i dytë janë ato vepra të mira që kryhen gjatë jetës së kësaj bote dhe të cilat i sjellin njeriut dobi të vazhdueshme. Këto janë “veprat e mira që mbeten”.

Allahu i Madhëruar na tregon rreth ndodhive dhe skenave të tmerrshme të Ditës së Gjykimit:Një Ditë Ne do t'i shkulim malet dhe do ta shohësh Tokën të sheshtë(e të shkretë)dhe Ne do t'i tubojmë të gjithë, pa lënë askënd pas. -Allahu do t’i shkulë malet nga vendi dhe do t’i bëjë si lesh i shprishur, që shpërndahet në ajër. Toka do të bëhet e sheshtë, e lëmuar, pa gropa apo male. Atëherë, Zoti do t’i ringjallë e do t'i nxjerrë sipër tokës të gjitha krijesat. Ai ka për t’i mbledhur të parët dhe të fundit. Do t’i nxjerrë nga barku i tokës apo shkretëtirave të humbura, nga fund i oqeaneve dhe skutat më të errëta. Do t’i bashkojë trupat e tretur pasi të jenë përhapur dhe zhdukur nëpër tokë. Ai do t’i rikrijojë, duke bashkuar çdo pjesë të tyre në një krijim të ri.

Ata do të sillen të gjithë para Zotit tënd të rreshtuar... -Krijesat do të qëndrojnë të rreshtuar para Zotit, duke pritur gjyqin e Tij. Veprat e tyre do të dalin para Zotit, i Cili do të japë për ta gjykimin më të drejtë. Ai do t’u thotë:(e do t'u thuhet): “Tashmë keni ardhur para Nesh ashtu, siç ju patëm krijuar herën e parë.” -Tashmë jeni pa pasuri, pa familje, pa fis e ndihmëtarë. Asgjë nuk i shoqëron ata, përveç veprave të tyre të mira ose të këqija, që bëjnë në këtë botë, siç thuhet në Kur'an: ‘Tashmë, ju na vini të vetmuar, ashtu si ju krijuam së pari, duke lënë pas vetes gjithçka që ju patëm dhënë. Nuk po shohim të jenë me ju ndërmjetësit tuaj, për të cilët mëtonit se ishin ortakët e Allahut. Pa dyshim, sot është këputur çdo lidhje mes jush dhe ka humbur gjithçka që ju shpresonit.” [En'am 94]. Ndërsa në këtë ajet, Allahu u drejtohet mohuesve të ringjalljes dhe u thotë:“Por ju (o mohues)mendonit se Ne nuk do të caktonim për ju një Ditë takimi (për gjykim).” -Ju e mohonit shpërblimin për veprat tuaja dhe nuk besonit premtimin e Zotit për shpërblim apo ndëshkim. Tani ju po e dëshmoni këtë realitet me gjithë qenien tuaj.

Kur Libri(i punëve)do t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të,... -Është çasti kur hapen regjistrat e veprave, të shkruar me besnikëri nga melekët e Zotit. Ky është një moment kur zemrat dridhen nga frika dhe ankthi është i madh. Edhe shkëmbinjtë do të shkriheshin nga ky moment. Keqbërësit do të përjetojnë një tmerr të paprovuar kurrë më parë. Kur të shohin të shënuara të gjitha fjalët dhe veprat që kanë bërë, do të thonë:që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër të madhe apo të vogël, pa e shënuar.” -Nuk ka lënë asnjë gjynah, të vogël a të madh, pa e shënuar. Asnjë fjalë apo vepër e bërë haptas apo fshehtas, natën apo ditën, nuk është harruar, por është ruajtur me korrektësi.Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. -Ata nuk do të mund të mbulojnë e fshehin asgjë.Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt. - Ajo është dita kur ata do të ndëshkohen për veprat që kanë bërë. Atyre do t'u paraqiten veprat, të cilat do t’i pranojnë të gjitha. Ajo është dita kur do të bëhet realitet ndëshkimi, që ata nuk e besonin. Ky është përfundimi që merituan, sepse Allahu nuk i bën padrejtësi askujt. Ai do t’i trajtojë krijesat ose me drejtësi, ose me bamirësi dhe mëshirë.

Kur u thamë melekëve: “Bëni sexhde për Ademin!”, ata ranë në sexhde, përveç Iblisit... -Allahu i Madhëruar na tregon rreth Iblisit dhe armiqësisë së tij kundër Ademit dhe pasardhësve të Tij. Allahu i urdhëroi melekët e Tij që të binin në sexhde para Ademit, në formë përshëndetjeje, nderimi e respekti për Ademin, për gradën që gëzonte tek Allahu. Ata të gjithë ranë në sexhde, si bindje ndaj urdhrit të Zotit, përveç Iblisit.Ai qe një nga xhindet dhe nuk e respektoi Urdhrin e Zotit të vet. -Iblisi i tha Allahut: “Si mundet që unë t’i bie në sexhde atij që Ti e krijove nga balta?! Unë jam më i mirë se ai.”. Duke dëgjuar këtë, ne e kuptojmë më mirë armiqësinë e tij të betuar kundër Zotit, kundër babait të njerëzimit, Ademit (a.s.), dhe kundër të gjithëve ne. Atëherë, si është e mundur që disa njerëz e bëjnë mik shejtanin dhe ndjekësit e tij?! Allahu i Madhëruar thotë:Vallë, a në vend Tim, do ta konsideroni si mik atë dhe pasardhesit e tij, ndërsa ata janë armiqtë tuaj?! Sa këmbim i shëmtuar dhe i padrejtë është ky! -Shumë e keqe është kjo zgjedhje që bëjnë ata. Ata zgjedhin shejtanin si mikun dhe mbështetësin e tyre, duke ia besuar çështjet e tyre dhe duke iu nënshtruar urdhrave të tij. Ai i mallkuar urdhëron veçse për poshtërsi dhe ligësi. Ata nuk kanë dashuri për Rrahmanin dhe nuk ia besojnë Atij çështjet e tyre. A nuk e dinë ata të mjerë se e gjithë lumturia e suksesi janë të lidhura ngushtë me mbështetjen e plotë te Zoti dhe me përzgjedhjen e Tij si Mbrojtës dhe të Dashur? Ai që synon lumturinë në të dyja botët e ndërton jetën vetëm sipas urdhrave të Tij. Në këtë ajet është një urdhër i qartë për ta konsideruar shejtanin si armik, duke përmendur edhe shkakun për një urdhër të tillë. Allahu i Madhëruar na tregon se shejtanin e quajnë si mik veçse keqbërësit e zhytur në padrejtësi dhe poshtërsi. E ku ka padrejtësi më të madhe sesa ta konsiderosh si mik pikërisht atë që është armiku yt i përbetuar dhe, nga ana tjetër, të shpërfillësh kujdesin dhe mbrojtjen e Zotit, që është më i miri Mbrojtës, i Lavdëruar e Mëshirëplotë?! I Lartësuari thotë: “Allahu është Mbrojtësi (i dashur) i atyre që besojnë dhe i nxjerr ata prej errësirave në dritë. Për ata që nuk besojnë kujdestarë janë shejtanët, të cilët i nxjerrin ata prej drite për t'i futur në errësira. Këta janë banorë të Zjarrit, ku do të qëndrojnë përjetësisht.” [Bekare 257]. “Një pjesë Ai e udhëzoi në rrugë të drejtë, ndërsa pjesa tjetër e meritoi të jetë e humbur. Në të vërtetë, ata kanë zgjedhur për miq shejtanët në vend të Allahut dhe mendojnë se janë të udhëzuar në rrugë të drejtë.” [Araf 30].

Unë nuk i bëra ata(shejtanët)dëshmitarë të krijimit të qiejve e të Tokës e as të krijimit të vetë atyre. -Shejtanët e mallkuar nuk kanë qenë të pranishëm në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe as në krijimin e vetes së tyre. Duke mos qenë të pranishëm, atyre nuk iu mor mendim rreth krijimit. Atëherë, si mund të krijojnë ata?! Allahu është i vetmi që ka në dorë krijimin dhe administrimin e çështjeve të krijesave. Allahut i takon urtësia dhe dituria e përcaktimit të gjithçkaje. Allahu është Krijuesi i qiejve dhe i Tokës dhe i të gjitha gjërave dhe vepron ndër to me urtësinë e Tij. Atëherë, si mund t’i bësh shok Atij në pushtetin, urtësinë e mbretërimin e Tij?! Si mund t’i marrësh për miq dhe mbrojtës krijesat e dobëta e t’u bindesh atyre, ashtu siç i bindesh Zotit, ndërkohë që ata as kanë krijuar gjë, nuk kanë qenë të pranishëm në krijimin e Zotit dhe nuk kanë qenë ndihmës të Tij?! Allahu i Madhëruar thotë:Unë kurrë nuk do të merrja për ndihmëtarë ata që çojnë njerëzit në humbje. -Allahu kurrë nuk do të bënte që dikush nga këta të ishin ndihmës apo partnerë të Tij në ndonjë çështje. E si mund të merrte si ndihmës krijesat e dobëta, e aq më pak ata që punojnë për shkatërrimin dhe devijimin e njerëzve, duke i nxitur ata që të urrejnë besimin e pastër dhe Zotin?! Përkundrazi, Ai i shkatërron këta shejtanë. Në ajetet më sipër, Allahu i Madhëruar përshkroi gjendjen e atyre që i bëjnë shirk dhe argumentoi kotësinë e idhujtarisë. Ai na tregoi se sa e ulët është kjo vepër dhe sa injorantë dhe mendjelehtë janë ata që e bëjnë. Në vijim, Ai na tregon për gjendjen e idhujtarëve në Ditën e Gjykimit dhe lidhjen e tyre me idhujt. Atë ditë, Ai do t’u thotë atyre:

Një Ditë Ai do t'u thotë: “Thirrini(për ndihmë)ata, për të cilët pretenduat se janë shokët e Mi!”. Ata do t'i thërrasin, por(idhujt) nuk do t'u përgjigjen. Ne do të fusim urrejtje(si dënim) mes tyre. -Ju pretendonit se këta idhuj janë partnerë të Zotit dhe kanë pjesë në pushtetin e Tij. Kjo ishte veç shpifje, sepse Allahu nuk ka nevojë për shokë e partnerë në pushtetin e Tij, as në Tokë dhe as në qiej. Atëherë, lutjuni tani atyre që i mendonit si partnerë të Zotit, që t’ju sjellin ndonjë dobi dhe t’ju shpëtojnë nga vështirësitë e kësaj dite! Allahu i Madhëruar thotë: “...ata do t'i thërrasin, por nuk do t'u përgjigjen.” Do të ndodhë kështu, sepse i gjithë sundimi dhe mbretërimi është vetëm në dorë të Allahut. Askush nuk zotëron asnjë grimë fuqie e pushteti për të sjellë dobi e për të mbrojtur nga e keqja, as për veten e tyre dhe as për të tjerët. Allahu i Lavdëruar thotë: “Ne do të fusim urrejtje mes tyre.” Atë ditë, Allahu do t’i ndajë idhujtarët nga idhujt dhe do të fusë urrejtje mes tyre. Ata do ta mohojnë njëri-tjetrin. I Madhëruari thotë: “Kush është më i humbur se ata të cilët, në vend të Allahut, u luten atyre që nuk mund t’u përgjigjen (edhe sikur t'u luten) deri në Kijamet?! Ata janë të paditur (e të pafuqishëm t'u përgjigjen) për lutjet e tyre. Dhe kur të mblidhen bashkë të gjithë njerëzit (në ditën e Llogarisë), ata (idhujt) do të jenë armiqtë e tyre dhe do t’ua mohojnë adhurimin që u përkushtuan.” [Ahkaf 5, 6]

Keqbërësit do ta shohin zjarrin dhe do të binden se do të hidhen në të... -Ditën e Gjykimit do të bëhet llogaria e krijesave, që do të ndahen sipas veprave të tyre. Keqbërësit do të marrin dënimin e merituar. Vendimi i Zotit për ndëshkimin e mohuesve dhe keqbërësve do të behet realitet. Ata do ta shohin Xhehenemin para se të hidhen në të. Tmerri i tyre do të shtohet më tepër kur ta shohin vetë, me sytë e ballit, zjarrin që përcëllon. Përveç kësaj, do të binden se:... dhe se nuk do të gjejnë shtegdalje prej tij. -Pra nuk kanë për të gjetur ndonjë mundësi t’i shmangen dhe asnjë ndërmjetësues nuk do të mund t'u sjellë dobi, pa lejen e Zotit. Këto ajete janë një kërcënim dhe paralajmërim që të frikësohen zemrat e të mençurve që kujdesen për të mirën e vetvetes dhe duan shpëtimin e saj.

Në këtë Kur’an, Ne u kemi shpjeguar njerëzve çdolloj shembulli,... -Allahu i Madhëruar na njofton rreth madhështisë së Kur'anit dhe gjerësisë së mësimeve të tij. Ai është një Libër gjithpërfshirës dhe Allahu i Madhëruar ka sqaruar në të çdo çështje të rëndësishme. Në të është sqaruar çdo rrugë që të çon në dituri të dobishme dhe në lumturinë e përjetshme. Në të përmendet çdo rrugë që të ruan nga e keqja dhe shkatërrimi. Në të sqarohen hallalli dhe harami, jepet dhe sqarohet se si do të bëhet shpërblimi i punëve të robëve. Në të ka kujtim dhe inkurajim për çdo punë të mirë dhe kërcënim e paralajmërim për t’u ruajtur nga çdo punë e keqe. Në të ka lajme e histori të vërteta dhe shumë të dobishme për zemrat. Në të sqarohet besimi i pastër dhe korrekt ashtu siç e do Zoti. Ky libër sjell qetësinë e prehjen në shpirtrat e atyre që besojnë dhe sjell dritë me të cilën ata shohin dhe ecin në rrugën e drejtë. Ky përshkrim i Kur'anit duhet të bëjë që zemrat t’i dorëzohen këtij Libri dhe ta pranojnë e ti nënshtrohen për t’u bindur urdhëresave dhe ligjit të sjellë në të. Njerëzit duhet ta pranojnë tërësisht këtë Kur'an dhe nuk duhet ta kundërshtojnë Atë në asnjë çështje e gjykim të sjellë në të. Megjithatë, shumë nga njerëzit polemizojnë për të vërtetën edhe pasi u është bërë e qartë dhe e kundërshtojnë këtë Kur'an nëpërmjet kotësive dhe ligësive. Nëpërmjet të kotës ata duan të hedhin poshtë të vërtetën. Prandaj tha:... por njeriu kundërshton më shumë se çdo kush tjetër. -Pra njeriu polemizon dhe kundërshton kumtet e këtij Kur'ani. Atyre nuk u takon ta bëjnë një gjë të tillë. Kjo është e padrejtë e jo me vend. Mosbesimi i tyre në Zotin dhe në këtë Kur'an është produkt i padrejtësisë dhe i rebelimit që ka pushtuar dhe mbushur zemrat e tyre dhe aspak ndonjë mangësi e paqartësi në këtë Kur'an madhështor. Argumentet e tij janë shumë të qarta dhe të pakundërshtueshme. Mos vallë po presin që t’u vijë ndëshkimi dhe ato fatkeqësi që u zbritën popujve të shkuar? Nëse do t’i mendonin dhe do të mernin mësim nga historitë e popujve të shkuar sigurisht që gjendja e tyre do të ndryshontë. Prandaj tha:

Pas ardhjes së udhëzimit, njerëzit nuk i pengon asgjë që të besojnë dhe t'i kërkojnë falje Zotit të tyre. Ata veç presin t’u bien edhe atyre fatkeqësitë e popujve të parë ose t’u vijë dënimi ballë për ballë. -Njerëzve gjithmonë u ka ardhur udhëzimi i qartë nga Allahu, nëpërmjet të cilit dallohet e drejta nga e kota, e vërteta nga e gënjeshtërta. Pas shpalljeve, njerëzve nuk u ngelet asnjë justifikim para Zotit për mosbesimin e tyre. Ata nuk i pengon të besojnë dhe t’i kërkojnë falje Zotit të tyre ndonjë paqartësi e shpalljeve, por i pengon padrejtësia, armiqësia dhe urrejtja e tyre ndaj besimit të pastër. Atëherë, nuk mbetej gjë tjetër, veç të zbatohej mbi ta rregulli i pandryshueshëm i Zotit për të gjithë ata që nuk i besojnë shpalljet e Tij. Ai i ndëshkon ata që në këtë botë. Mos, vallë, edhe këta po presin të shikojnë ndëshkimin e Zotit me sytë e tyre dhe të përjetojnë dhimbjen e tij, që të besojnë?! Le të frikësohen dhe le të pendohen, atëherë, përpara se t’u vijë ky ndëshkim dhe të mos ketë asnjë shans që të kthehet mbrapsht.

Ne i dërgojmë profetët veçse si përgëzues e qortues. Por ata që mohojnë përdorin të pavërtetat në polemikat e tyre, me qëllim që, përmes tyre, të dobësojnë të vërtetën. Ata tallen me argumentet e Mia dhe atë që kërcënohen. -Allahu i Madhëruar nuk i dërgoi profetët pa qëllim dhe as që njerëzit t’i konsideronin si zota. Vetë profetët kurrë nuk i kanë ftuar njerëzit që t’i adhurojnë ata. Ata kanë ftuar vetëm tek e mira dhe kanë ndaluar të keqen. Ata erdhën si përgëzues për të gjithë ata që besojnë dhe jetojnë sipas porosive të tyre, se do të kenë shpërblim në këtë jetë dhe në jetën tjetër. Por ata erdhën edhe si qortues dhe paralajmërues për të gjithë ata të cilët nuk iu binden, se do të kenë ndëshkim në këtë jetë dhe në jetën tjetër. Kështu, nëpërmjet shpalljeve dhe profetëve, Allahu i ka bërë të qarta argumentet për njerëzit, prandaj askush nuk ka për të pasur justifikim para Tij. Megjithatë, mohuesit, të cilët janë të mbushur me padrejtësi e ligësi, dinë veçse të refuzojnë dhe të polemizojnë me kotësira kundër të vërtetës. Ata luftojnë kundër të vërtetës për të ndihmuar të kotën, me të gjitha mundësitë e tyre. Ata janë tallur me profetët e Zotit dhe shpalljet e Tij dhe janë mburrur me ato njohuri që kishin. Por Allahu i Madhëruar dëshiron veçse ta plotësojë dritën e Tij, edhe pse këtë e urrejnë mohuesit. Ai do të lartësojë të vërtetën mbi kotësinë dhe ligësinë. Ai thotë: “Përkundrazi, Ne e godasim të pavërtetën me të vërtetën, e cila triumfon mbi të pavërtetën, e cila zhduket. Mjerë ju për ato që trilloni!” [Enbija 18]. Prej mëshirës dhe urtësisë së Allahut është edhe fakti që Ai bëri shumë besimtarë që luftojnë të kotën dhe ua bëjnë të qartë atë njerëzve. Qartësimi i të keqes dhe kotësisë së saj bën të mundur që edhe e vërteta të bëhet më e qartë. Përmes të kundërtave, çështjet sqarohen më mirë.

E kush është më i padrejtë se ai, i cili pasi këshillohet me argumentet e Zotit të vet ua kthen shpinën atyre dhe harron atë që bëri me duart e veta? -Allahu i Lartësuar na tregon se nuk ka padrejtësi dhe ligësi më të madhe sesa ajo e atij njeriu që këshillohet përmes ajeteve kuranore dhe i qartësohet e vërteta nga e kota, dhe përsëri ai i kthen shpinën kësaj ftese. Edhe pse i vijnë paralajmërime e kërcënime nga Zoti përmes Shpalljes, ai përsëri nuk beson. Ai nuk përfiton aspak nga paralajmërimet dhe nuk kthen rrugë nga ligësitë që bënte. Ai i harron të gjitha poshtërsitë që bën dhe asnjëherë nuk i frikësohet Mbikëqyrësit, që i di të gjitha të fshehtat. Sigurisht, kjo është padrejtësi më e madhe sesa ajo e atij njeriu që nuk i kanë ardhur qartësisht e hollësisht dhe nuk është paralajmëruar me ajetet e Allahut. Edhe pse edhe ky është i padrejtë, vepra e tij është më e vogël se ajo e atij që është i vetëdijshëm për gjynahet që bën. Këtë të fundit e dënon Allahu, sepse i kthen shpinën ajeteve dhe i harron gjynahet e veta. Ai kënaqet me gjendjen e vet të mjerë dhe nuk pendohet për gjynahet që bën. Këto gjynahe bëhen shkak që atij t’i mbyllen portat e udhëzimit, sepse i vulosin zemrën.Ne kemi vënë mbi zemrat e tyre mbulesë që të mos e kuptojnë atë(Kur’anin), -Kjo vulosje i pengon ata që të kuptojnë ajetet e Allahut, edhe pse mund t’i dëgjojnë ato me veshët e tyre. Ata nuk arrijnë të kuptojnë e as të përfitojnë nga ato ajete. Për ta, Allahu thotë gjithashtu:... dhe në veshët e tyre shurdhërinë.... -Veshët i kanë të shurdhuar, prandaj ajetet e Allahut nuk arrijnë në zemrën e tyre, edhe pse kalojnë në veshët e tyre. Ai dëgjim nuk u sjell asnjë dobi. Duke qenë në këtë gjendje, nuk ka asnjë rrugë për udhëzimin e tyre. Allahu thotë:... Prandaj edhe nëse i thërret në rrugë të drejtë, ata nuk do ta pranojnë kurrë udhëzimin. -Ftesës mund t’i përgjigjen ata që nuk kanë ditur gjë më parë. Ndërsa ata të cilët e kanë mësuar njëherë të vërtetën dhe pastaj e braktisin atë, ata tregojnë se parapëlqejnë rrugën e humbjes. Kjo është arsyeja që Allahu i ndëshkon drejtësisht me vulosjen e zemrave. Nuk ka asnjë mënyrë për udhëzimin e tyre. Ky ajet është një kërcënim shumë i frikshëm për ata që e njohin të vërtetën dhe pastaj e braktisin atë. Këta janë të rrezikuar që të pengohen përfundimisht për të gjetur udhëzimin, dhe kështu kurrë nuk kanë për ta gjetur atë. I mençuri qëndron sa më larg kësaj vepre të frikshme. Në vijim, Allahu i Madhëruar tregon faljen e mëshirën e madhe të Tij për njerëzit. Ai i fal gabimet dhe ua pranon pendimin atyre që pendohen.

Por, Zoti yt fal shumë dhe ka mëshirë të madhe. Sikur t’i ndëshkonte(menjëherë)për atë që kanë vepruar, do t’ua përshpejtonte dënimin. -Allahu i përfshin ata me mëshirë dhe i mbulon me mirësitë e Tij. Nëse Zoti do t’i ndëshkonte krijesat për të gjitha gjynahet e tyre, që janë të shumta, Ai do t’ua jepte ndëshkimin që në këtë jetë. Por Allahu është Halim- i Mëshirshëm dhe i Butë, që kurrë nuk nxitohet për t’i ndëshkuar gjynahqarët edhe pse e ka pushtetin për këtë, por i afatizon me kohë të mjaftueshme për t’u penduar dhe për të ndryshuar. Por gjynahet do të lënë gjurmët e tyre të këqija, edhe nëse këto gjurmë mund të vonohen në kohë, prandaj i Madhëruari thotë:Por ata i pret koha e premtuar (për llogari), nga e cila nuk kanë për të gjetur strehim. -Është një vend dhe një kohë e premtuar, kur ata do të shpërblehen për veprat e tyre. Ata nuk mund t’i shmangen këtij vendimi dhe askush nuk mund t’i mbrojë. Ky është rregulli i pandryshueshëm i Zotit për të parët dhe të fundit. Ai nuk nxitohet për t’i dënuar, por i fton ata për t’u kthyer tek Ai të penduar. Nëse kthehen të penduar dhe me keqardhje për gjynahet e tyre, Ai ua fal gjynahet dhe i mëshiron. Por nëse ata vazhdojnë me padrejtësitë dhe inatin e tyre derisa vjen koha e ndëshkimit, atëherë nuk ka më shpëtim për ta.

Ne i shkatërruam ata popuj kur bënë padrejtësi... -Kjo ndodhi për shkak të gjynaheve të tyre, e jo si padrejtësi nga Allahu.... dhe për shkatërrimin e tyre patëm caktuar një afat(të pakthyeshëm). -Zoti vendosi një kohë të përcaktuar, që ata nuk mund as ta përshpejtonin dhe as ta shtynin atë.

Musai i tha djaloshit që e shoqëronte: “Nuk do të ndalem derisa ta arrij në vendtakimin e dy deteve, edhe sikur të më duhet të udhëtoj shumë gjatë.” -Allahu i madhëruar na sjell historinë e Musait dhe dëshirën e madhe të tij për kërkimin e diturisë dhe mirësisë. Ai i tha djaloshit që i shërbente gjithmonë të përgatitej për udhëtim. Ky ishte Joshua ibn Nun, që më pas Zoti e bëri profet. Musai i tha atij: “Nuk do të ndalem së ecuri derisa ta arrij në vendtakimin e dy deteve, edhe sikur të më duhet të vazhdoj një kohë të gjatë dhe pavarësisht nga vështirësitë”. Ky ishte vendi që, sipas Shpalljes që i ishte dhënë prej Zotit, atje Musai do të takonte një njeri të ditur, i cili dinte gjëra që ai nuk i dinte. Musai ishte i vendosur të vazhdonte këtë udhëtim, sado i gjatë të ishte, prandaj tha: “edhe sikur të më duhet të udhëtoj shumë gjatë”. Pra, edhe sikur të kaloj shumë peripeci. Nga ajeti kuptohet se Musai i tha ato fjalë nga dashuria dhe malli që kishte për diturinë. Ai ishte i vendosur për këtë, prandaj dhe u nis për udhë.

Kur arritën në vendin ku bashkoheshin dy detet, ata harruan fare për peshkun e tyre, i cili mori rrugën vetë e u fut në det. -Kur Musai dhe djaloshi mbërritën në pikëtakimin e dy deteve, panë një shenjë shumë të çuditshme. Peshku që kishin marrë me vete për ta ngrënë filloi të lëvizte dhe të drejtohej për në det. Në fakt, Musait i ishte thënë më herët se, vendi ku do të shihte një shenjë të tillë, ishte pikërisht vendi ku do të ndodhte edhe takimi me njeriun e ditur. Komentuesit e Kur'anit thonë se peshku u ngjall dhe nisi të lëvizte kur u lag nga uji i detit.

Pasi e kaluan atë vend, ai i tha djaloshit: “Na jep ushqimin, se na lodhi shumë ky udhëtim!” -Kur e kishin kaluar pikëtakimin e dy deteve, Musai i tha djaloshit: “Na jep ushqimin të hamë, se na lodhi shumë ky udhëtim!”. Kuptohet se ata e ndien lodhjen vetëm pasi kaluan pikëtakimin e deteve, ndërsa më përpara nuk e kishin ndjerë aspak rrugën. Kjo ishte një shenjë tjetër për Musain se pikërisht në atë vend gjendej ajo që kërkonin. Udhëtimin ua kishte lehtësuar gjithashtu edhe dëshira e madhe për atë që kërkonin. Kështu, kur filluan të ndienin lodhjen, djaloshi tha:

Ai(djaloshi) i tha: “E sheh? Kur qëndruam te shkëmbi, unë e harrova fare peshkun. Përveç shejtanit, askush tjetër nuk më pengoi që të ta kujtoja peshkun,... -Kur qëndruam për të kaluar natën te shkëmbi ku bashkohen dy detet, unë e harrova peshkun. Vetëm shejtani më bëri që të harroja.... që, në mënyrë krejt të çuditshme, u nis e fut vetë në det.” -Lëvizja e peshkut, që ishte tashmë i gatuar, dhe futja e tij në det ishte një shenjë e qartë. Komentuesit e Kur'anit thonë që, kur djaloshi i tha këto fjalë, Musai kujtoi premtimin e Allahut se, në vendin ku do të humbiste peshkun, atje do të gjente Hidrin, prandaj ai tha:

“Atëherë, - tha Musai, - ai atje është vendi që ne po kërkojmë.” E kështu, ata u kthyen edhe njëherë andej nga kishin ardhur. - Kjo është ajo që po kërkojmë! - tha dhe u kthye me shpejtësi, duke ndjekur gjurmët e veta, për te vendi ku humbën peshkun. Kur mbërritën atje, gjetën Hidrin.

Ata gjetën një nga robërit Tanë, të cilit i kishim dhuruar mëshirë dhe i kishim mësuar dituri të veçantë nga ana Jonë. -Sipas mendimit më të saktë, Hidri ka qenë njeri i mirë e i devotshëm, por jo profet. Allahu i Madhëruar thotë për të: “...i kishim dhuruar mëshirë..” Allahu i kishte dhuruar mëshirë të posaçme nga ana e Tij, që të mund të shtonte diturinë dhe të bënte punë të mira. Allahu thotë gjithashtu: “...i kishim mësuar dituri të veçantë nga ana Jonë.” Pra, i kishte dhuruar disa njohuri të veçanta, që nuk ia kishte dhënë Musait, edhe pse Musai ishte më i ditur se ai në më të shumtën e gjërave, sidomos në çështjet e imanit dhe themelet e ligjit të Zotit, pasi ai ishte një nga pesë profetët më të zgjedhur. Nuk ka dyshim se këta pesë profetë Zoti i dalloi mbi të gjithë njerëzimin me dituri të madhe, me vepra të mira e me shumë veçori të tjera. Kur Musai u takua me të, iu drejtua plot edukatë dhe moral, për kërkesën e tij:

Musai i tha atij(Hidrit): “A pranon të vij me ty, që të më mësosh diçka nga udhëzimi i drejtë që të është mësuar ty(nga Zoti)?” -A më lejon të të ndjek pas, që të mësoj prej teje diturinë që të ka mësuar Zoti? Kështu do të mësoj më shumë rreth atyre çështjeve që Zoti të ka mësuar ty. Allahu i kishte dhuruar Hidrit inspirim dhe e kishte nderuar duke i dhënë mundësinë të shihte qartë edhe disa çështje, që për të tjerët ishin të panjohura, madje edhe Musait (a.s). Atëherë, Hidri i tha Musait:

“Ai(Hidri)tha: “Sigurisht, ti nuk do të mund të kesh durim me mua.” -Unë nuk e refuzoj kërkesën tënde, por ti nuk ke për të pasur durim me mua. Nuk do të mund të më ndjekësh, sepse do të shohësh gjëra që nuk do të kesh durim t’i përballosh. Ato janë çështje që, në pamje të parë duken si padrejtësi dhe krime, por në të vërtetë nuk janë të tilla.

“E si mund të durosh për gjëra për të cilat nuk ke dituri?” - Si mund të durosh për një çështje që nuk e njeh në thelb apo në dukje dhe që nuk ia di qëllimin dhe përfundimin? Atëherë, Musai tha:

(Musai) Tha: “Në dashtë Allahu, do të shohësh se do të jem durimtar dhe nuk do të të kundërshtoj për asgjë.” -Kjo tregonte vendosmërinë e Musait përpara se të vinte sprova për të. Por vendosmëria për të duruar është diçka dhe durimi gjatë sprovës është diçka tjetër, prandaj Musai nuk arriti të bënte durim kur erdhi çasti. Hidri i tha:

Ai(Hidri)i tha: “Nëse më shoqëron, atëherë mos më pyet për asgjë, derisa unë vetë të të flas për të!”. -Mos më pyet dhe mos më qorto për atë që do të veproj, derisa të sqaroj unë vetë për gjithçka. Hidri ia ndaloi pyetjet dhe i premtoi Musait se do t’i jepte shpjegimet e nevojshme në kohën e duhur.

Dhe kështu ata u nisën. Kur hipën në anije, ai (Hidri)hapi një vrimë në të. -Hidri shkuli një nga dërrasat e anijes. Pas këtij veprimi fshihej diçka, që Hidri do ta sqaronte më vonë. Por Musai nuk duroi dhe ndërhyri, sepse ishte diçka që, në pamje të parë, dukej padrejtësi. Dëmtimi i anijes do të mbyste anijen bashkë me udhëtarët e saj. Musai tha:Ai(Musai)tha: “Mos vallë e hape vrimën që t’i fundosësh udhëtarët e saj? Me të vërtet bëre një punë shumë të keqe.” -Bëre një vepër të ndaluar dhe të dënueshme. Kjo ndërhyrje ishte tregues i padurimit të Musait (a.s).

(Hidri)Tha: “A nuk të thashë se nuk do të mund të kesh durim me mua?” -Domethënë, ndodhi pikërisht ashtu siç kishte paralajmëruar Hidri. Por Musai i tha se thjesht harroi, prandaj të mos e quante gjë të madhe:

“Mos më qorto për faktin që harrova - i tha ai(Musai) - dhe mos ma vështirëso këtë shoqërim!” -Musai e pranoi nxitimin e vet dhe kërkoi ndjesë. Hidri e fali dhe kështu vazhduan:

Ata vazhduan rrugën, derisa takuan një fëmijë, të cilin ai(Hidri)e vrau. -Ata vazhduan bashkë, derisa gjetën një djalë të vogël. Hidri e vrau këtë fëmijë. Atëherë, Musai u revoltua, kur pa që u vra një fëmijë i pastër nga gjynahet, i cili nuk kishte vrarë e lënduar asnjë njeri.Ai(Musai)i tha: “Si e vrave një njeri të pafajshëm, që nuk kishte vrarë asnjë? Kjo që bëre është vepër shumë e shëmtuar.” -Rasti i parë ishte për shkak të harresës së Musait, ndërsa ky rast ndodhi prej padurimit të tij. Atëherë, Hidri i drejtohet Musait duke e qortuar dhe duke i rikujtuar kushtin:

Ai(Hidri)tha: “A nuk të thashë se vërtet ti nuk do të mund të kesh durim me mua?” -Ndërsa Musai i thotë Hidrit:

(Musai)Tha: “Nëse pas kësaj të pyes për ndonjë gjë, atëherë mos më lejo të të shoqëroj! Tashmë ke arsyetim ndaj meje(të mos më lejosh të të shoqëroj).” -Nëse të pyes më për ndonjë gjë pas kësaj, atëherë mos më lër të të shoqëroj dhe do të të jap plotësisht të drejtë.

Vazhduan udhëtimin derisa arritën te banorët e një qyteti e u kërkuan t’u jepnin ushqim. Por, ata nuk i pranuan si mysafirë. -Ata u kërkuan që t’i pranonin si miq, por banorët e atij qyteti nuk deshën.Aty gjetën një mur që gati po rrëzohej, e ai(Hidri) e ngriti atë. -Muri gati po rrëzohej, se ndoshta ishte tejet i amortizuar. Hidri e ngriti sërish murin, duke e bërë më të fortë. Musai i tha:(Musai)Tha: “Sikur të kishe dashur, do t’u merrje shpërblim për këtë...” - Kur u kërkuam të na prisnin, ata nuk pranuan, edhe pse e kishin për detyrë mikpritjen. Ndërsa ti ua ndërton murin falas, pa u kërkuar shpërblimin për punën e bërë. Ti e ke mundësinë që t’u kërkosh atyre hakun e punës. Kështu, Musai nuk iu përmbajt fjalës që kishte thënë në fillim. Tashmë Hidri kishte vërtet arsye që të mos e lejonte më Musain ta shoqëronte në udhëtimin e tij, prandaj i tha:

Ai(Hidri)tha: “Kjo është koha e ndarjes mes nesh.” -Ishe vetë ti që ia vendose si kusht vetes që do të bëje durim, prandaj tani nuk ke më justifikim. Kështu merr fund shoqërimi me mua.“Tani unë do të të tregoj për domethënien e atyre gjërave për të cilat nuk munde të kesh durim!” - Tani do t’i shpjegoj të gjitha ato raste, qëllimin dhe përfundimin e tyre.

Sa i përket anijes, ajo ishte pronë e disa të varfërve që punonin në det. Unë e bëra atë me cen, sepse përpara tyre ishte një sundues, që rrëmbente çdo anije(të rregullt). -Për sa i përket anijes, që e çava duke i hequr një dërrasë, kjo vepër kishte qëllim dhe përfundim të mirë. Anija u takonte disa të varfërve, që punonin në det. Sigurisht, njerëz të tillë duhet t’i ndihmosh, dhe unë desha t’i ndihmoja. Ata do të kalonin pranë një sunduesi të padrejtë, i cili e rrëmbente çdo anije të mirë dhe të fortë. Kështu, unë e çava atë, që ajo të ishte me defekt dhe të shpëtonte nga duart e atij zullumqari.

Sa i përket djaloshit, dy prindërit e tij ishin besimtarë... -Ndërsa ai djali i vogël, që i mora jetën, ishte biri i dy prindërve besimtarë dhe të mirë....prandaj patëm frikë se ai do t’i çonte ata në humbje e në mosbesim. -Ishte caktuar nga Zoti që, ky djalosh, kur të rritej, të bëhej i keq dhe t’i mundonte prindërit me padrejtësitë e tij. Madje, ai do t’i detyronte edhe ata të dy që të mohonin Zotin, qoftë për shkak të dashurisë për të, nga nevoja për të, qoftë për çdo lloj shkaku tjetër. Duke qenë se e dija këtë fakt, unë e vrava atë, që të shpëtoheshin prindërit e tij të mirë e besimtarë dhe besimi i tyre i pastër. E ku ka dobi më të madhe sesa kjo? Kjo vepër duket e keqe, por Allahu do t’u japë atyre pasardhës të tjerë, më të mirë se ai:

Kështu deshëm që Zoti t’u jepte një tjetër fëmijë më të mirë, më të respektueshëm dhe më të dashur. - Allahu do t’u japë një djalë të mirë, që respekton prindërit e farefisin, ndryshe nga i pari, i cili do t’i mundonte me padrejtësitë e tij dhe do t’i shtynte edhe ata në mosbesim.

Përsa i përket murit, ai ishte i dy djelmoshave jetimë të atij qyteti, e nën të ishte një thesar dhe babai i tyre kishte qenë njeri i mirë. Prandaj, Zoti yt dëshiroi që ata dy(jetimë)ta arrinin pjekurinë e tyre dhe ta nxirrnin vetë thesarin e tyre. -Muri që rregullova ishte i dy jetimëve, që kishin nevojë për kujdes. Ata ishin të vegjël dhe nuk kishin njeri që të kujdesej për ta. Allahu donte t’i ruante dhe t’i ndihmonte ata edhe për shkak të dy prindërve të tyre, të cilët ishin besimtarë të mirë. Poshtë tij, ata kishin një thesar, ndërsa babai i tyre ishte njeri i mirë. Kështu, Zoti yt deshi që ata dy, kur të arrinin moshën e pjekurisë, ta nxirrnin vetë thesarin e tyre. - Kështu, kur të vijë koha që ata të piqen dhe të bëhen të aftë për vetveten, Allahu do ta shembë murin dhe do ta nxjerrë jashtë thesarin, për ta marrë jetimët.Kjo ishte mëshira e Zotit tënd(ndaj tyre). -Kjo që unë bëra ishte si mëshirë nga Zoti yt, i cili e bëri të realizohej nëpërmjet meje.Dhe unë nuk bëra asgjë sipas dëshirës sime(por sipas udhëzimit të Zotit). -Unë nuk bëra asgjë nga vetja ime. Gjithçka ishte e urdhëruar nga Allahu dhe një shenjë mëshire nga Ai.Ky, është sqarimi për ato gjëra, për të cilat nuk munde të kesh durim. -Ky ishte kuptimi i atyre ngjarjeve, që nuk pate durim të prisje për ta treguar. Kjo histori e mrekullueshme dhe e çuditshme përmban shumë mësime, ligje dhe dispozita shumë të rëndësishme. Ne do të përmendim disa prej tyre, me lejen dhe ndihmën e Allahut të Lartësuar:1. Rëndësia dhe vlera e lartë e diturisë dhe e udhëtimit për kërkimin e saj. Kjo konsiderohet ndër çështjet më të rëndësishme dhe më të shpërblyeshme. Vetë Musai, ky profet i zgjedhur, ndër më të mirët e profetëve udhëtoi gjatë në kërkim të diturisë dhe kaloi shumë vështirësi, për hir të kësaj çështjeje të rëndësishme. Madje, ky qëllim i lartë e bëri që, gjatë kësaj kohe, ai të largohej nga bijtë e Izraelit dhe t’i ndërpriste mësimet që u jepte atyre. Musai zgjodhi kërkimin e diturisë për vetë vlerën dhe shpërblimin e lartë të kësaj vepre të mirë.2. Është e udhës që të fillohet me gjërat më të rëndësishme dhe pastaj ato më pak të rëndësishme. Shtimi i diturisë është më i rëndësishëm sesa qëndrimi në të njëjtin nivel. Angazhimi me mësimin e të tjerëve, duke lënë veten në vend-numëro, nuk është zgjedhja më e mirë. Harmonizimi i të dyja mirësive sigurisht që është gjëja më e përkryer.3. Lejohet marrja e një shërbëtori ose ndihmësi për të përballuar vështirësitë dhe punët e mëdha, kur je në udhëtim ose jo. Qëllimi mund të jetë për të lehtësuar vështirësitë, por edhe për të kërkuar rehatinë, ashtu siç veproi Musai (a.s).4. Udhëtari në kërkim të diturisë ose për xhihad, ose edhe për qëllime të tjera të mira, nëse gjykon se është më e dobishme ta shfaqë hapur qëllimin,atëherë mund ta bëjë. Disa nga këto dobi janë: përgatitja më e plotë për atë punë, marrja e masave dhe dhënia kurajo vetes për ta kryer sa më mirë. Në këtë mënyrë del në pah edhe vlera e lartë e këtyre adhurimeve. Musai e kishte vendosur ta bënte udhëtimin dhe e tha haptazi këtë. Po kështu veproi edhe Profeti (a.s) kur vendosi të nisej për në luftën e Tebukut. Edhe pse e kishte zakon që të fshihte qëllimet e tij kur nisej për luftë, për atë betejë Profeti (a.s.) veproi ndryshe, sepse ashtu ishte më e dobishme. Kjo bëhet gjithmonë në varësi të situatës.5. Atribuimi i ligësive dhe shkaqeve të tyre shejtanit të mallkuar, sepse është ai që nxit për të këqijat dhe ua zbukuron njerëzve ligësinë. Nuk ka dyshim se çdo gjë ndodh veçse me kaderin dhe dëshirën e Zotit, por për sa i përket nxitjes për të këqija është shejtani ai që e bën këtë. Kështu veproi djaloshi i Musait, kur tha: “E sheh? Kur qëndruam te shkëmbi, unë e harrova fare peshkun. Përveç shejtanit, askush tjetër nuk më pengoi që të ta kujtoja peshkun, që, në mënyrë krejt të çuditshme, u nis e fut vetë në det.”6. Lejohet që njeriu të tregojë për nevojat e natyrës së tij njerëzore, si uria, etja, lodhja, nëse bëhet jo për të treguar pakënaqësi dhe as duke gënjyer. Musai tha: “Na jep ushqimin tonë, sepse u lodhëm shumë nga ky udhëtim!”7. Shërbëtori ose punëtori duhet të jetë i mençur, i shkathët dhe i vëmendshëm. Këto janë cilësi të pëlqyeshme të atij që ka këtë detyrë.8. Është e pëlqyeshme që njeriu t’i ushqejë shërbëtorët ose punëtorët e vet me ushqimin që ha vetë, madje të hajë së bashku me ta. Kjo kuptohet nga fjala e Musait, kur tha: “Na jep ushqimin tonë, sepse u lodhëm shumë nga ky udhëtim!” Shihet se ai e tha në shumës, që tregon se do të hanin të dy së bashku.9. Zoti e ndihmon njeriun për sa kohë ai është duke punuar për të zbatuar urdhëresat e Zotit. Ata që u përkushtohen porosive të Zotit fitojnë ndihmën dhe mbështetjen e Tij. Këtë privilegj nuk e kanë ata që nuk e bëjnë këtë gjë. Musai (a.s) e ndjeu lodhjen vetëm pasi e kishin kaluar pak vendin që synonin, domethënë, pikëtakimin e dy deteve. Ndërsa nga udhëtimi para kësaj pike ata nuk u ankuan për lodhje, edhe pse rruga kishte qenë shumë herë më e gjatë. Madje, pas udhëtimit të gjatë, ata pushuan natën dhe u nisën të nesërmen, pasi ishin çlodhur. Pikërisht në kohën e drekës, Musai tha: “Na jep ushqimin tonë, sepse u lodhëm shumë nga ky udhëtim!” Ky ishte momenti kur Musai u kujtua se e kishin kaluar tashmë vendin për ku ishin nisur.10. Njeriu që takoi Musai nuk ishte profet, por një besimtar i mirë dhe adhurues i sinqertë. Allahu i Madhëruar thotë se ishte një (rob) adhurues, të cilit i kishte dhuruar mëshirë dhe dituri. Allahu i Madhëruar nuk thotë se Hidri ishte profet. Nëse do të ishte profet, Allahu i Madhëruar do ta kishte përmendur, ashtu siç ka bërë për të tjerët. Për sa i përket fjalës së Hidrit në fund të kësaj ndodhie: “Nuk e bëra nga vetja ime”, ajo nuk tregon se ai ishte profet, por thjesht se ishte frymëzim që Zoti u jep njerëzve në përgjithësi, jo profetëve. I ngjashëm me këtë është rasti i nënës së Musait, për të cilën Allahu thotë: “Ne e frymëzuam atë që t’i jepte gji (Musait)”. Ose rasti i bletës: “Zoti yt e ka udhëzuar bletën që të ndërtojë koshere nëpër male, nëpër pemë dhe nëpër ndërtesat e tyre (njerëzve).” [Nahl 68].11. Dituria që Allahu u mëson krijesave të Tij është dy llojesh: 1) Dituri e cila mund të fitohet me përpjekje e mund nga njeriu. 2) Dituri e dhuruar nga Allahu. Allahu ia jep këtë lloj të dytë diturie ndonjë prej adhuruesve të Tij, sikurse thotë në Kur'an: "...i kishim mësuar një dituri të posaçme nga ana Jonë”.12. Edukata në marrëdhëniet me mësuesin është e shpërblyeshme dhe e inkurajuar nga Zoti. Me mësuesin duhet folur me fjalët më të buta dhe më të zgjedhura, plot respekt e modesti. Shikoni si tha Musai: “A pranon të vij me ty, që të më mësosh atë që të kanë mësuar ty, si udhëzim i drejtë?” Ai iu drejtua me një stil të butë, si për t’i kërkuar mendim dhe leje. Gjithashtu, Musai pohoi se do të mësonte prej tij, ndryshe nga mendjemëdhenjtë, të cilët nuk duan të duken se kanë nevojë për diturinë e mësuesve, por hiqen sikur janë të barabartë me ta, a thua se po bashkëpunojnë, madje edhe më keq, sikur u japin mend mësuesve të tyre. Nxënësi duhet të shfaqë nevojën për diturinë që merr, sepse ky është nga nxitësit më të mirë për mësuesin që t’i përkushtohet dhënies së diturisë.13. Njeriu duhet të jetë modest përballë mësuesit, edhe pse mund të qëndrojë shumë më lart se ai. Nuk ka dyshim se profeti Musa (a.s.) ishte shumë më lart se Hidri.14. Lejohet, madje inkurajohet që edhe njeriu i cili ka shumë dituri, të kërkojë e të mësojë atë gjë që ende nuk e di nga një njeri që është më poshtë në dituri se ai, por që në atë lloj disipline është më me përvojë dhe më i ditur. Kështu, Musai (a.s) ishte një nga më të zgjedhurit e pesë profetëve më të mëdhenj, të cilëve Zoti u dhuroi një dituri që nuk ia kishte dhënë askujt në botë, por në atë lloj njohurie dhe përvoje të veçantë, Hidri kishte avantazh ndaj Musait (a.s). Sidoqoftë, dituria e lartë nuk e pengoi Musain që, me modesti e mirësjellje, të kërkonte mësime nga Hidri. Duke u nisur nga ky shembull, themi se, dijetari i fikh-ut ose hadithit, nëse ka mangësi në gramatikë ose fusha të tjera, ai nuk duhet të ketë turp ta marrë këtë dituri nga të specializuarit në ato fusha, duke pretenduar se ata nuk janë dijetarë fikh-u apo hadithi.15. Të gjitha mirësitë, mes të cilave edhe dituria, i atribuohen Allahut, dhe ky është një fakt që duhet pohuar dhe deklaruar haptazi e me përunjësi. Gjithashtu, duhet shprehur mirënjohja për Allahun, që t'i dhuroi ato mirësi. Vërej me kujdes se si i tha Musai Hidrit: “A pranon të vij me ty, që të më mësosh nga ajo që të kanë mësuar ty (nga Zoti ), si udhëzim i drejtë?”16. Dituri e dobishme është ajo që të tregon udhën drejt të mirave. Kështu, çdo dituri që të qartëson rrugën e drejtë, të paralajmëron dhe tregon si të mbrohesh nga e keqja, ose është mjet për të plotësuar dy aspektet e mësipërme, është dituri e dobishme. Ndërsa dituritë e tjera ose janë të dëmshme, ose thjesht të padobishme. Musai i kërkoi Hidrit të mësonte atë lloj diturie që ofronte udhëzim e mirësi, si edhe të largonte nga të këqijat.17. Kërkuesi i diturisë duhet të ketë durim të madh gjatë kërkimit të diturisë dhe në marrëdhëniet me mësuesin e tij. Në varësi të mungesës së durimit cenohet edhe dobia e përfituar nga dituria dhe dijetari. Ai që nuk ka durim nuk ka për të mësuar kurrë. Ai që e ushtron veten me durim e qëndrueshmëri ka për të arritur qëllimin. Kjo duket qartë kur Hidri i thotë Musait: “Sigurisht, ti nuk do të mund të kesh durim me mua.”18. Një ndër faktorët kryesorë të kalitjes së durimit është njohja e thellë e çështjes për të cilën duhet të durosh. Kështu, ai që nuk e njeh një çështje, që nuk ia di qëllimin dhe përfundimin, dobitë dhe frytet, sigurisht që nuk mund të bëjë durim për arritjen e saj. Hidri i tha Musait: “E si mund të durosh për diçka që nuk e di?!” Shkaku i mosdurimit është mosnjohja e plotë e çështjes dhe e rëndësisë së saj.19. Është detyrë dhe shumë e këshillueshme vetëpërmbajtja dhe mosnxitimi për të gjykuar mbi veprimet apo fjalët e dikujt, pa ditur mirë qëllimin e tyre.20. Nëse njeriu do të bëjë diçka në të ardhmen, duhet të thotë: “Insha Allah” (Në dashtë Allahu).21. Dëshira dhe vendosmëria për të bërë diçka është krejt ndryshe nga vënia në jetë e saj. Ato as nuk presupozojnë domosdoshmërisht njëra tjetrën. Kështu, Musai tha: “Nuk do të ndalem derisa ta arrij në pikëtakimin e dy deteve ose do të vazhdoj udhëtimin për një kohë të gjatë.”. Pra, ai vendosi që të ishte i durueshëm, megjithëse nuk ia doli ta realizonte atë që pati qëllim.22. Mësuesi mund ta këshillojë nxënësin që të mos bëjë pyetje, derisa t’ia sqarojë ai çdo çështje. Kjo është e lejueshme dhe varet nga dobia. Kjo mund të bëhet edhe në ato raste kur nxënësi nuk ka arritur ta kuptojë mirë çështjen, prandaj është më mirë që të dëgjojë deri në fund për të kuptuar, ose kur pyet për gjëra që nuk janë aq të rëndësishme për të, ose kur nxënësi shpërndahet në të tjera tema, që nuk kanë lidhje me çështjen. Në gjitha rastet duhet parë dobia.23. Lejohet udhëtimi në det, përveç rasteve kur është shumë e rrezikshme për jetën.24. Kush bën diçka nga harresa nuk merret në përgjegjësi as nga Allahu, as nga krijesat. Musai i tha Hidrit: “Mos më qorto pse harrova..."25. Prej njerëzve merr atë që ata ta japin me dëshirë. Mos i ngarko ata më tepër sesa mbajnë e mos i mundo ata. Në të kundërt, ata do të largohen prej teje dhe do të urrejnë. Merr prej atyre atë që ata e kanë më të lehtë ta japin!26. Kur japim një gjykim, ne bazohemi në faktet që shfaqen haptazi. Kështu veprohet në të gjitha çështjet, si ato civile, edhe ato penale. Musai e kundërshtoi Hidrin kur ai çau anijen ose vrau fëmijën e pafajshëm. Ai veproi kështu, sepse në dukje ato ishin krime të dënueshme, dhe Musai nuk mund të heshtte ndaj tyre. Por në rastin tonë, kur ai po shoqëronte Hidrin, që kishte vendosur kusht të mos kundërshtohej, Musai duhej të heshtte. Megjithatë, Musai nxitoi që të gjykonte me faktet e dukshme, ashtu sikurse duhet vepruar për gjykimet e kësaj bote, duke harruar se kishte të bënte me një rast të veçantë, në të cilin duhet të bënte durim dhe të heshtte.27. Rregulli i artë dhe i mrekullueshëm thotë: Lejohet kryerja e një të keqeje më të vogël, për të shpëtuar nga e keqja më e madhe. Po kështu i jepet rëndësi të mirës më të madhe, edhe nëse na humbin mirësi të tjera më të vogla. Në rastin e Musait, nuk ka dyshim se vrasja e djalit ishte e keqe, por lënia e tij që të sprovonte dhe mundonte prindërit e vet ishte një e keqe edhe më e madhe. Nga ana tjetër, lënia e djalit gjallë dukej si diçka e mirë, por ruajtja e fesë dhe besimit të dy prindërve të tij ishte edhe më e mirë, prandaj Hidri e vrau. Ky rregull përfshin shumë çështje. Kështu duhet të gjykojë njeriu në lidhje me dobinë dhe dëmin.28. Këtu mbështetet edhe një rregull tjetër që thotë: Lejohet ndërhyrja në pasurinë e dikujt tjetër, edhe pa marrë leje prej të zotit, nëse synohet rregullimi ose ruajtja e saj nga shkatërrimi, madje edhe nëse kjo mund të shkaktojë prishjen e një pjese të kësaj pasurie. Në këtë mënyrë veproi Hidri kur e çau anijen e të varfërve, që ajo të bëhej me defekt, dhe kështu të shpëtonte nga mbreti grabitqar dhe tiran. Për shembull, nëse në një shtëpi bie zjarr, atëherë lejohet ndërhyrja për shembjen e një pjese të saj, me qëllim për të shpëtuar pjesën tjetër, edhe pa marrë lejen e pronarit të shtëpisë.29. Lejohet të punosh në det, njëlloj siç lejohet të punosh në tokë. Allahu thotë për marinarët e anijes se “punonin në det”, pa përmendur ndonjë ndalesë.30. Edhe pse mund të ketë një punë me të cilën ushqehet, njeriu mund të vazhdojë të quhet ‘miskin’, pra, i varfër, nëse nuk i plotëson të gjitha nevojat e veta. Allahu na tregon se ata kishin anije, e megjithatë, i quajti ‘të varfër’.31. Vrasja është nga gjynahet më të mëdha, sepse Musai tha për vrasjen e djaloshit: “Bëre një krim të rëndë.”32. Vrasja e dikujt në formë dënimi nuk është e gabuar, sepse Musai e përjashtoi këtë rast kur tha: “A e vrave një njeri të pastër, që nuk ka lënduar asnjë?!" Njeriun e mirë e besimtar e ruan Allahu, qoftë në pasuri, qoftë edhe në pasardhësit e tij.33. Shërbimi ndaj besimtarëve të mirë dhe atyre që kanë lidhje me ta është shumë më i shpërblyeshëm sesa bamirësia ndaj të tjerëve. Kur Hidri rindërtoi murin e jetimëve, tha: “…babai i tyre ka qenë njeri i mirë.”34. Duhet të jemi shumë të kujdesshëm dhe me edukatë kur flasim për Zotin e Lartësuar. Shihni edukatën e Hidrit kur thotë: “Sa i përket anijes, ajo ishte pronë e disa të varfërve që punonin në det, e unë e bëra me të meta, sepse para tyre ishte një sundues, që grabiste çdo anije.”. Pra, Hidri ia atribuoi të keqen vetes. Ndërsa kur foli për të mirën, tha: “Për sa i përket murit, ai ishte i dy djemve jetimë të atij qyteti. Nën të kishin një thesar. Babai i tyre kishte qenë njeri i mirë. Prandaj, Zoti yt dëshironte që ata dy (jetima) të arrinin moshën e pjekurisë dhe ta nxirrnin vetë thesarin e tyre.” Po kështu ka thënë edhe Ibrahimi (a.s): “Kur sëmurem, Ai më shëron.” Ose xhindët kur thanë: "Ne nuk e dimë a është për qëllim ndonjë e keqe për ata që janë në Tokë, apo Zoti i tyre dëshiron që t’i udhëzojë." [Xhin 10]. Edhe pse çdo gjë ndodh me kaderin dhe vendimin e Zotit, ne duhet të kemi edukatën që të keqen t'ia atribuojmë vetes tonë dhe të mirën t'ia atribuojmë Allahut të Madhëruar.35. Asnjëherë nuk duhet braktisur shoku i udhës, derisa ta kesh qortuar mjaftueshëm apo të kesh arsye të pranueshmë për ndarjen. Kështu veproi Hidri me Musain.36. Miratimi dhe mirëkuptimi mes shokëve në çështjet që nuk janë të ndaluara është një prej shkaqeve që e forcojnë miqësinë, ashtu sikurse kundërshtimi e konfliktet e dobësojnë dhe prishin miqësinë.37. Veprimet e Hidrit ishin thjesht vendimet e Zotit, që i bëri të ndodhnin nga dora e Hidrit, këtij burri të mirë e besimtar. Qëllimi ishte që njerëzit të kuptojnë disa nga fshehtësitë e Zotit në vendimet e Tij. Ato ndodhën që ne ta kuptojmë se, ndonjëherë, Allahu cakton për njeriun gjëra që ai i urren shumë, por që në fakt janë në të mirën e fesë dhe besimit të tij, siç ndodhi me vrasjen e djaloshit. Por ato mund të jenë edhe në të mirën e çështjeve të kësaj bote, siç ndodhi në rastin e anijes. Kështu, Allahu u tregoi njerëzve disa shembuj të butësisë dhe mëshirës së Tij, që ata të kënaqen me caktimet e Tij, edhe kur ato janë të dhimbshme dhe të vështira. Sigurisht që njeriut nuk i lejohet tëmarrë rolin e Hidrit, sepse kjo është epamundur dhe e palejueshme.

Ata të pyesin për Dhulkarnejnin. -Idhujtarët ose ithtarët e Librit e pyetën Profetin rreth historisë së Dhulkarnejnit. Atëherë, Allahu e urdhëron Profetin e Tij të thotë:Do t’ju tregoj disa gjëra rreth tij. -Do t’ju tregojmë disa fakte të dobishme dhe interesante rreth Dhulkarnejnit. Ndërsa fakte të tjera rreth tij, që nuk ju shërbejnë për gjë, nuk do t’ju tregojmë në këtë libër.

Ne i dhamë pushtet në tokë dhe mjete për çdo gjë. - Allahu i Madhëruar i dha pushtet dhe mundësi të tilla, që ai të lëvizte e të shkonte në çdo skaj të botës dhe njerëzit t’i bindeshin atij. Allahu i mundësoi fuqi dhe mundësi që të nënshtronte vendet dhe të udhëtonte ku të dëshironte. Dhulkarnejni i shfrytëzoi mirë të gjitha mjetet dhe mundësitë që ia dhuroi Zoti. Në fakt, jo çdokush që ka në dorë një mjet ose mënyrë për të bërë diçka, arrin dhe e përdor atë patjetër. Po kështu, jo çdokush mund të jetë i zoti a i fuqishëm për ta përdorur atë. Kësisoj, nëse një njeri ka pushtetin, mjetet dhe mundësitë dhe, veç kësaj, i vë në përdorim të gjitha këto në mënyrën e duhur, atëherë mund të realizohen të gjitha qëllimet. Nëse mungon njëra prej tyre, nuk arrihet objektivi i kërkuar.

Kështu, ai ndërmori një udhëtim. - Këto mjete dhe mënyra që Zoti i dhuroi ne nuk i dimë, sepse nuk na kanë treguar për to as Allahu e as Profeti (a.s.). Gjithashtu, nuk kemi asnjë të dhënë autentike të përcjellë nga njerëzit, nga mund të përfitojmë rreth kësaj çështjeje. Për këtë arsye, ne duhet veçse të heshtim dhe as të mos u hedhim shikimin gojëdhënave izraelite apo burimeve të tjera. Sidoqoftë, një gjë e kemi të sigurt: ato ishin mjete të shumta dhe të fuqishme. Ato ishin forca të brendshme, por edhe të jashtme e fizike, nëpërmjet të cilave Dhulkarnejni formoi një ushtri të madhe dhe të mirë-organizuar, që mposhtte çdo armik. Allahu na tregon se Dhulkarnejni mundi të shkonte nga lindja në perëndim me lehtësi të madhe.

Vazhdoi rrugën, derisa arriti atje ku perëndonte dielli. Ai pa se dielli perëndonte në një burim të zi dhe atje gjeti një popull. -Allahu i dha mundësinë e mjetet e nevojshme Dhulkarnejnit për të arritur në perëndim të diellit, ku e pa se dielli perëndonte mbi një burim uji të zi. Kështu ndodh me ata që ndodhen në një vend që ka ujë (lumë i madh, liqen, det a oqean) në perëndim të horizontit: për ta dielli perëndon dhe futet nën ujë. Pikërisht në një vend të tillë ndodhej një popull, për të cilët Allahu i tha Dhulkarnejnit:“O Dhulkarnejn! Ata mund t’i dënosh ose mund t’i trajtosh mirë.” -Kuptimi: Ose ndëshkoji ata, duke i vrarë e robëruar, ose trajtoji mirë. Me sa duket, në atë popull ishin të gjithë keqbërës dhe jobesimtarë, ose ishin shumë të përhapur. Në të kundërt, nëse do të ishin besimtarë e jo keqbërës, ai nuk do të lejohej që t’i ndëshkonte. Por Dhulkarnejni ishte i shquar për politikën e tij, e cila buronte nga Sheriati dhe për të cilën u lavdërua nga vetë Zoti, i Cili edhe ia mësoi. Kështu, ai vendosi t’i ndante ata njerëz në dy grupe:

Ai(Dhulkarnejni)tha: “Atë që vazhdon me padrejtësi, ne do ta dënojmë. Pastaj, ai do të kthehet te Zoti i vet, i Cili do ta dënojë me një ndëshkim të tmerrshëm” -Atë që bën padrejtësi dhe mohon Zotin: “ne do ta dënojmë. Pastaj, ai do të kthehet te Zoti i vet, i Cili do ta dënojë me një ndëshkim të tmerrshëm.” Pra, ai do të marrë dy ndëshkime: në këtë botë dhe në ahiret.

Ndërsa ai që beson dhe bën vepra të mira, do të ketë shpërblimin më të mirë... -Kësaj kategorie i premtohet Xheneti dhe pritja më e mirë te Zoti, Ditën e Kijametit....dhe ne do t’i japim lehtësira. -Atij do t’i japim shpërblim, lehtësira dhe do ta trajtojmë butësisht. Kjo tregon se Dhulkarnejni ishte mbret i urtë, i mirë dhe i dashur, si edhe gjykatës i drejtë dhe i ditur, sepse ai vepronte ashtu siç kënaqet Zoti, duke e trajtuar çdo grup sipas meritave.

Më pas, ai u nis sërish për udhë. - Dhulkarnejni tani vijoi rrugën drejt lindjes, me ato mjete e lehtësira që ia kishte dhuruar Zoti. Ashtu vazhdoi, derisa mbërriti në lindje të diellit:

Vazhdoi derisa arriti atje ku lindte dielli. Ai pa se dielli lindte atje ku ishte një popull, të cilin e kishim bërë të pambrojtur prej tij(diellit). -Atje ku lindte dielli, ishte një popull që nuk kishte mbrojtje nga dielli, ose për shkak se ata ishin primitivë dhe nuk dinin të ndërtonin shtëpi, ose për shkak se dielli nuk perëndonte kurrë atje, siç ndodh, për shembull, në lindje të Afrikës Jugore. Kështu, Dhulkarnejni ndodhej në një vend për të cilin asnjë banor i Tokës nuk dinte gjë, e aq më pak të kishte shkuar vetë tek ata e t’i shihte. Sigurisht që e gjithë kjo ndodhi me caktimin dhe mundësitë e dhëna nga Zoti. Ishte Zoti që i dha Dhulkarnejnit mundësinë dhe diturinë për këtë vend:

Kështu ndodhi dhe Ne dinim gjithçka për të(për forcën dhe sundimin e tij të drejtë). -Zoti i dinte mirë të gjitha mjetet e mundësitë që i kishte dhënë Dhulkarnejnit. Ai e ndihmoi robin e Tij në çdo udhëtim e mision që ai ndërmerrte.

Pastaj mori një rrugë tjetër. - Shpjeguesit e Kur’anit thonë se, më pas, Dhulkarnejni u nis drejt veriut, derisa mbërriti në një luginë mes dy maleve të njohura në atë kohë.

Vazhdoi derisa arriti mes dy maleve. Atje gjeti një popull, që thuajse nuk kuptonte asnjë gjuhë tjetër. - Prapa maleve gjeti një popull, që gati nuk kuptonin asnjë gjuhë, sepse edhe gjuha e tyre ishte e rrallë dhe e panjohur, ashtu siç ishin edhe zakonet dhe mentaliteti i tyre. Por Allahu i Madhëruar i dha Dhulkarnejnit aftësi dhe mjete, që mund të kuptonte gjuhën dhe mënyrën se si ata mendonin e gjykonin dhe hyri në bisedime me atë popull. Ata i kërkuan ndihmë dhe iu ankuan Dhulkarnejnit për të keqen e madhe që u vinte nga jexhuxhët dhe maxhuxhët. Këta ishin dy popuj të mëdhenj prej njerëzve në atë kohë.

Ata i thanë: “O Dhulkarnejn! Jexhuxhët dhe maxhuxhët po sjellin shkatërrime në tokë.” -Ata vrasin, grabisin dhe terrorizojnë njerëzit.“A pranon që të të paguajmë dhe të na ngresh një mur mes nesh dhe atyre?” - A pranon të të paguajmë, që të ndërtosh një barrierë mes nesh dhe atyre? Kjo tregon se ata nuk ishin në gjendje që ta ndërtonin vetë, prandaj i ofruan shpërblim Dhulkarnejnit, që ta kryente ai. Ata i përmendën edhe shkakun për këtë kërkesë të tyre: shkatërrimi që ata popuj keqbërës përhapnin në tokë. Por Dhulkarnejni nuk ishte nga ata që kërkonin shpërblime materiale. Sidoqoftë, ai nuk mund të hiqte dorë nga kujdesi për njerëzit e pambrojtur, prandaj e pranoi t’i ndihmonte. Ai nuk mori asnjë shpërblim për atë punë jashtëzakonisht të vështirë, por falënderoi dhe lëvdoi Zotin për forcën dhe mundësitë që i kishte dhuruar:

Ajo që më ka dhënë Zoti im është shumë herë më e mirë... -Është shumë herë më e mirë se shpërblimi material që më ofroni ju. Ajo që ju kërkoj është vetëm pjesëmarrja juaj e drejtpërdrejtë:...por ju më ndihmoni me fuqi punëtore, që të ngre një mur të fortë mes jush dhe mes atyre! -Më ndihmoni fizikisht që ta ndërtojmë këtë mur, në mënyrë të tillë që jexhuxhët dhe maxhuxhët të mos kenë mundësi që ta kapërcejnë.

Më sillni hekur! -Dhulkarnejni u kërkoi hekur dhe ata ia dhanë.Pasi e ngriti në nivel me dy shpatet e maleve, tha: “Ndizeni tani!” -Ndezi zjarr të fuqishëm, që e bëri hekurin të shkrinte e të vlonte:Kur nisi të vlonte, tha: “Më sillni bakër të shkrirë, që ta hedh këtu!”. -Pasi shkriu hekurin, hodhi bakër të shkrirë, duke e bashkuar atë me hekurin.

Në këtë mënyrë, ata nuk mund ta kapërcenin e as ta çanin më. - Përzierja e hekurit me bakrin e shkrirë bëri një masë shumë e fortë dhe e pathyeshme, që askush nuk mund ta çante. Kështu njerëzit do të ishin të sigurt nga e keqja e jexhuxhëve dhe maxhuxhëve. Pasi kreu këtë vepër mirësie madhështore e të pashembullt, Dhulkarnejni ia atribuoi menjëherë atë Allahut, duke thënë:

Ai(Dhulkarnejni)tha: “Kjo ishte mirësi nga Zoti im. -Kjo ishte mirësia dhe bujaria e Zotit ndaj meje. Të tillë duhet të jenë udhëheqësit e mirë, kur Allahu u jep një mundësi. Atyre u shtohet edhe më tepër mirënjohja dhe përulësia ndaj Zotit, siç bëri Sulejmani (a.s) kur i sollën përpara këmbëve fronin e mbretëreshës Belkisë: “Kur e pa atë (fronin) të vendosur pranë tij, tha: “Kjo është mirësia e Zotit tim, që të më sprovojë mua nëse do ta falënderoj apo do të jem mosmirënjohës. Kush falënderon, ai falënderon për të mirën e vet dhe kush mohon, atëherë Zoti im është Jonevojtar e Bujar! [Neml 40]. Ndryshe ndodh me tiranët, të cilët janë arrogantë dhe shtypin popujt e tyre. Kur u jepet ndonjë mirësi e madhe, atyre u shtohet edhe më tepër e keqja dhe tirania, siç qe Karuni, të cilit Allahu i dha thesare të mëdha. Allahu thotë për të: “Karuni ishte nga populli i Musait, por ai i kaloi kufijtë me ta. Ne i patëm dhënë aq shumë pasuri, saqë çelësat e tij mezi i bartnin edhe disa njerëz të fuqishëm. Populli i vet i tha: “Mos u gëzo tej mase, sepse Allahu nuk i do të shfrenuarit! Me atë që të ka dhënë Allahu, kërko botën tjetër dhe mos e lër atë që të takon nga kjo botë. Bëj mirë, ashtu siç të ka bërë Allahu ty dhe mos bëj të këqija në tokë, se Allahu nuk i do keqbërësit. Ai (Karuni) tha: “Kjo më është dhënë vetëm në sajë të diturisë sime!” Më pas, Allahu thotë:Megjithatë, kur të vijë çasti i vendimit të Zotit tim, Ai do ta bëjë rrafsh atë. Vendimi i Zotit tim është i sigurt! - Kur të vijë koha që jexhuxhët dhe maxhuxhët të lejohen të dalin, Allahu do ta bëjë që gjithë ai mur i fuqishëm të shembet. Ky është një premtim i vërtetë, që ka për t’u realizuar patjetër.

Atë ditë, Ne do t’i bëjmë ata të përzihen si valët njëra me tjetrën. -Ka mundësi që këtu të bëhet fjalë për jexhuxhët dhe maxhuxhët, kur ata të dalin e të pushtojnë botën. Ata do ta mbulojnë të gjithë Tokën dhe do të hipin mbi njëri-tjetrin, si valët e detit, sikurse thotë Allahu i Madhëruar në një ajet tjetër: “Kur të hapet penda e jexhuxhëve dhe maxhuxhëve, ata do të vërshojnë me furi nga bregoret.” [Enbija 96]. Megjithatë, ka mundësi që ajeti të flasë edhe për gjendjen e njerëzve Ditën e Gjykimit, kur do të tubohen të parët e të fundit dhe do të hipin mbi njëri-tjetrin, si valët që përplasen me furi mbi njëra tjetrën. Për këtë ditë flet edhe ajeti më pas:Pastaj do t'i fryhet Surit dhe do të tubohen bashkë të gjithë. -Kur Israfili t’i fryjë bririt, Allahu i Madhëruar do t’i kthejë shpirtrat nëpër trupa dhe do t’i tubojë të gjithë bashkë, nga i pari deri tek i fundit, pa përjashtim, mohues e besimtarë. Të gjithë do të ringjallen dhe do të merren në llogari, për t’u shpërblyer sipas veprave të tyre. Të gjithë mohuesit do të kenë si shpërblim Xhehenemin, ku do të qëndrojnë përgjithmonë, sikurse thotë i Madhëruari në një ajet tjetër: “Xhehenemi u tregohet atyre që kanë humbur." [Shuara 91]. Ndërsa këtu thotë:

Atë ditë, Ne do t'ua tregojmë haptazi Xhehenemin jobesimtarëve... - Atyre do t’u paraqitet Xhehenemi, që ta shohin vetë se cili do të jetë vendbanimi i tyre i përhershëm. Ata do ta shohin dhe do të dëgjojnë zhurmën e tmerrshme të tij. Do t’ia mësojnë nxehtësinë përvëluese, por edhe të ftohtin e acartë, që ta dinë mirë dënimin që i pret. Këtë dënim e meritojnë, sepse:

...atyre që i kishin sytë të verbuar ndaj paralajmërimeve të Mia dhe që nuk dëgjonin. - Ata i kanë kthyer shpinën mësimeve të urta të Zotit dhe Kur’anit madhështor. Allahu i Madhëruar na i përshkruan kështu: “Ata thonë: “Zemrat tona janë të mbyllura për atë që ti na fton; veshët tanë janë shurdhuar keq dhe ndërmjet nesh dhe teje ka një perde. Prandaj ti vepro siç do vetë, kurse ne do vazhdojmë me tonën!” [Fusilet 5] Pra, zemrat tona - thonë ata - janë të vulosura dhe larg asaj që t’i na fton. Edhe në sytë tanë ka perde, që nuk na lejon të shohim shenjat udhëzuese dhe të dobishme të Allahut. Allahu i Madhëruar na tregon sërish për ta: “Nuk ka dyshim se për ata që mohojnë besimin, është njëlloj: i paralajmërove apo nuk i paralajmërove, ata nuk besojnë. Allahu ua ka vulosur zemrat dhe të dëgjuarit e tyre dhe në shikimet e tyre ka perde. Ata do të kenë dënim të madh.”[Bekare 6, 7]. Ata nuk arrijnë të dëgjojnë ajetet e Allahut, që fusin iman në zemër, sepse ata e urrejnë Kur'anin dhe Profetin. Ai që urren diçka është i prirur të largohet prej saj. Kështu, edhe këta të privuar nuk mund t'i dëgjojnë fjalët e Allahut. Duke qenë se rrugët e diturisë dhe të suksesit u janë bllokuar, atëherë përfundimi i tyre dihet. Ata e mohojnë Zotin dhe i kundërshtojnë ajetet dhe profetët e Tij me forcë, prandaj e meritojnë Xhehenemin, që është vendi më i keq.

Vallë, mendonin jobesimtarët se, përveç Meje, mund të merrnin si mbrojtës robërit e Mi?! -Ky është një argument i qartë për kotësinë e besimit të disa mohuesve, të cilët i konsiderojnë disa profetë apo evlija, si shokë e partnerë të Zotit. Ata u përkushtohen atyre me adhurime e përulje, duke besuar se ata kanë për t’i mbrojtur, duke i shpëtuar nga dënimi dhe zemërimi i Allahut, dhe do t’u japin nga shpërblimi i Tij. Por me këtë besim të kotë, ata, në fakt, e kanë mohuar vetë Zotin dhe profetët e Tij. Kështu, Allahu i Lartësuar u bën një pyetje retorike, që përmban qortim e paralajmërim dhe, në të njëjtën kohë, tregon kotësinë e besimit të tyre për mendjet e shëndosha. Ai thotë: “Vallë, mendonin jobesimtarët se, përveç Meje, mund të merrnin si mbrojtës robërit e Mi?!” Një i dashur dhe i zgjedhur i Zotit, një profet apo edhe një besimtar i mirë e i devotshëm, kurrë nuk do të bëhej mik apo mbështetës i dikujt që armiqësohet me Zotin dhe profetin e Tij dhe që nuk ka besimin e saktë. Evlijatë e Zotit gjithmonë duan atë që do Zoti dhe e urrejnë atë që Zoti e urren dhe zemërohen me atë që Zoti zemërohet. Sipas këtij kuptimi, ky ajet i ngjan një ajeti tjetër, ku Allahu thotë: "Ditën kur Ai do t’i tubojë ata të gjithë, do t'u thotë melekëve: “Këta janë ata që ju adhuronin ju?” Ata (melekët) thonë: “I dëlirë je, o i Madhëruar! Ti je Zoti ynë, larg asaj që ata thonë! Por ata adhuronin xhindët dhe shumica e tyre besonin në ta”. [Sebe 40, 41]. Kështu, kush pretendon se ka afërsi, mik dhe mbështetës ndonjë nga të dashurit e Zotit, ndërkohë që vetë është kundërshtar dhe armik i Zotit, le ta dijë se është gënjeshtar. Ky është njëri nga kuptimet e ajetit. Ndërsa një kuptim tjetër është: “A mos menduan, vallë, mohuesit e Zotit dhe kundërshtuesit e Profetit se, përveç Zotit, do të gjejnë ndonjë mik e mbështetës që do t’i ndihmojë e t’u sjellë ndonjë dobi apo t’u largojë ndonjë dëm e fatkeqësi?! Kjo është një shpresë e kotë, sepse të gjithë janë krijesa dhe, si të tilla, nuk kanë në dorë asnjë mundësi për dëm apo dobi. Në këtë formë, ky ajet do t’i ngjasonte ajetit tjetër: “Thuaj: “Thirrini ata, të cilët i mendonit si zota përveç Tij! Ata nuk mund t'jua largojnë fatkeqësitë dhe as nuk mund t'i zhvendosin ato diku tjetër. Edhe vetë idhujt, të cilëve këta u luten, kërkojnë afrimin, shpresojnë në mëshirën e Tij dhe i frikësohen dënimit të Tij. Vërtet, dënimit të Zotit tënd është për t’iu ruajtur.” [Isra 56, 57]. Po kështu, edhe në ajete të tjera të ngjashme, ku Allahu e mohon çdo lloj mundësie që ndonjë krijesë të ndihmojë ose dëmtojë dikë. Çdokush që ka këtë lloj shprese ka për t’u zhgënjyer dhe do të dalë i humbur, pa arritur asgjë nga kërkesat dhe shpresat e tij.Ne e kemi përgatitur Xhehenemin si vendpritës të jobesimtarëve. -Kjo është pritja e përgatitur për ata të mjerë! Sa e keqe është ajo dhe sa i tmerrshëm është Xhehenemi si vendbanim!

Thuaj: “A t’ju tregoj për më të dëshpëruarit me veprat e tyre?” - Thuaju njerëzve, o Muhmed, duke i qortuar dhe paralajmëruar: "A t’ju tregoj se cilët janë njerëzit më të dëshpëruar me veprat e tyre?”

Janë ata, veprat e të cilëve asgjësohen që në jetën e kësaj bote, por ata mendojnë se janë duke bërë mirë. - Çdo vepër e tyre asgjësohet që në këtë botë, ndërsa ata pandehin se i kanë vepra të mira. Atëherë, si mendon se do të veprohet Ditën e Gjykimit me ato vepra që edhe ata vetë e dinë se janë të kota apo të këqija? Po me ato vepra që janë në kundërshtim me Allahun dhe të Dërguarin e Tij? Cilët janë këta që do t’u zhvlerësohen veprat dhe do të humbasin bashkë me familjet e tyre Ditën e Kijametit? Allahu i Madhëruar thotë:

Janë ata të cilët nuk i besojnë argumentet e Zotit të tyre e as takimin me Të... -Ata i mohojnë me forcë ajetet e Kur’anit dhe argumentet që i shohin me sytë e tyre në krijimin e Zotit, të cilat tregojnë se është detyrë besimi në Zotin dhe Profetin e Tij. Shenjat e Zotit janë argument që njeriu të besojë të gjitha bazat e imanit: të besojë Allahun, melekët, profetët, shpalljet, Ditën e Gjykimit dhe caktimin e të mirës dhe të keqes prej Tij. Për ata që i mohojnë këto themele të besimit dhe i shpërfillin argumentet treguese për to, Allahu thotë:...prandaj veprat e tyre asgjësohen dhe në Ditën e Gjykimit nuk do t’u japim asnjë peshë atyre. -Për shkak se mohojnë, asgjësohen veprat e tyre dhe Ditën e Kijametit nuk kemi për t’u dhënë asnjë peshë atyre. Vlera e punëve atë ditë matet në peshore. Atje do të shihet se cilat vepra peshojnë më tepër. Por këta të mjerë nuk kanë të mira, sepse u mungon kushti kryesor i tyre, imani i vërtetë dhe i saktë, sikurse thotë Allahu: “Kush është besimtar dhe bën vepra të mira, ai nuk i frikësohet ndonjë padrejtësie e as ndonjë cenimi (në shpërblim).” Pra, veprat e tyre do të llogariten të gjitha, pa përjashtim, dhe ata vetë do të thirren të pohojnë veprat e tyre. Kështu, mohuesit do të poshtërohen para gjithë krijesave dhe do të ndëshkohen për to.

Shpërblimi i tyre është Xhehenemi, për shkak se nuk besojnë dhe i marrin për tallje argumentet dhe të dërguarit e Mi. - Asgjësimi i punëve të tyre është një shpërblim i merituar. Ditën e Gjykimit, veprat e tyre të mira nuk do të kenë asnjë peshë. Ata janë shumë të pështirë dhe të poshtëruar, sepse kanë mohuar ajetet e Allahut dhe janë tallur me shpalljet dhe me profetët. Është e detyrueshme që shpalljet dhe profetët e Zotit të respektohen dhe të besohen plotësisht. Ato duhen zbatuar e jetuar me sinqeritet, por këta të mjerë bëjnë tërësisht të kundërtën, prandaj shkatërrohen dhe zhyten në ndëshkim. Pasi përmendi përfundimin e mohuesve dhe të veprave që meritojnë këtë përfundim, Allahu i Madhëruar flet në vijim për përfundimin e besimtarëve dhe të veprave të tyre të mira.

Nuk ka dyshim se për ata që besojnë dhe bëjnë punë të mira, vendpritës janë kopshtet e Firdeusit. -Janë ata që besojnë drejt dhe punojnë me sinqeritet sipas këtij besimi. Kjo përfshin të gjithë fenë Islame, qoftë çështjet që duhet besuar me zemër, qoftë veprat që kryhen me gjymtyrë, qoftë themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, qoftë veprat e dukshme, ashtu edhe ato të fshehtat. Të gjithë atyre që përfshihen në këtë përshkrim, - edhe pse janë të gradave të ndryshme, sipas plotësimit të imanit dhe veprave të tij, - iu premtohet Firdeusi. Por çfarë është Firdeusi? Sipas një shpjegimi, ai është xheneti më i lartë, më i mirë dhe ai që ndodhet në mes të të gjithë xheneteve. Por ka mundësi që këtu të nënkuptojë të gjitha gradat e Xhenetit, që janë të shumta. Ajeti përfshin të gjitha shpërblimet e besimtarëve, që do të jenë në grada të ndryshme të imanit, si grada e të afërmëve të Zotit (mukarabin), punëmirët (ebrar), ose muktasidin-ët. Secili nga këta do të marrë shpërblimin, sipas gradës së vet. Në fakt, shpjegimi i dytë është më i fortë, sepse i përmbledh të gjitha, aq më tepër kur fjala ‘xhenet’ është në numrin shumës. Fjala Firdeuska edhe kuptimin “kopësht i dendur me bimësi, që degëzohet dhe mbulon gjithçka”, dhe ky përshkrim është për të gjithë Xhenetin. Kështu Firdeusi është pritja dhe mirëseardhja e atyre që besojnë dhe bëjnë punë të mira. E ku ka mikpritje më të mirë dhe më të bukur sesa ajo që Mëshirëploti ka përgatitur për këta fatlumë. Ajo përmban çdo mirësi që kënaq zemrën, shpirtin dhe trupin. Atje do të kenë çdo gjë që ua dëshiron shpirti dhe kënaq syrin. Atje do të shohin gradat e larta aq të bukura, të këndshme, ato kopshte vezulluese të mrekullueshme, ato pemë plot fruta të shijshme e të këndshme, ata zogj që nuk reshtin së kënduari me zëra qetësues. Atje do të kënaqen me ushqime të shijshme dhe pije të këndshme. Atje të jenë në shoqërinë e grave të hijshme. Atje do t’u shërbejnë shërbëtore e të rinj. Ata do të shëtisin në anët e lumenjëve, që rrjedhin me ujë të kristaltë, që e zbukurojnë më tepër pamjen e Xhenetit. Bukuritë e Xhenetit janë jo vetëm fizike, por edhe konceptuale, në aspektin e përjetimeve. Mirësitë në të do të jenë të përhershme. Megjithatë, mirësia më e madhe do të jetë kënaqësia që jep qëndrimi pranë Rrahmanit dhe kënaqësia e Tij ndaj besimtarëve. Kjo është kënaqësia më e madhe e xhenetlinjve. Mbi të gjitha qëndron kënaqësia e shikimit të Zotit, Fytyrës së Tij të ndritshme dhe dëgjimi i fjalës së Atij, që është Mëshiruesi i Dashur. Allahu Ekber! Çfarë mikpritje madhështore! Kjo mirësi është shumë herë më e madhe sesa të mund të përshkruhet nga ndonjë krijesë, ose të përfytyrohet nga ndonjë zemër. Nëse njeriu do ta njihte realisht ndonjë prej këtyre mirësive, zemra e tij do të fluturonte nga malli dhe shpirti do t’i coptohej nga padurimi për të hyrë në të. Ai do të rrinte larg, i vetmuar, pa pyetur fare për këtë botë të kotë dhe kënaqësitë e saj të parëndësishme e shpërqendruese. Ai nuk do të lejonte asnjë çast që t’i shkonte dëm, pa u përpjekur për ato mirësi. Çdo çast i humbur në këtë botë do të thotë shekuj mirësish të humbura në Xhenet! Allahu na ndihmoftë dhe na udhëzoftë, sepse pakujdesia ka shtrirë kthetrat e saj, imani na është dobësuar, dituria na është pakësuar, ndërsa ambicia dhe vullneti na janë harxhuar me kohë! Nuk ka forcë dhe as ndryshim të gjendjes ndryshe, por veçse me ndihmën e Allahut, të Lartësuarit e të Madhëruarit!Muktasid quhen ata që janë mesatarë.Këta janë kufizuar duke kryer veçseurdhërat dhe duke lënë ndalesat e Zotit.

Aty do të jenë përgjithmonë dhe kurrë nuk do të kërkojnë të largohen nga ai. - Ky është kompletimi i të gjitha mirësive, sepse ato nuk do të mbarojnë kurrë. Banorët e Xhenetit nuk do të kërkojnë asnjëherë që të largohen nga ai vend apo që t’u ndryshohen ato mirësi. E si ta kërkojnë këtë, kur ata shohin çdo gjë që u pëlqen dhe i lumturon?! Ata nuk shohin ndonjë që të ketë kënaqësi më të madhe se ata. Ata mendojnë dhe shohin se janë më të lumturit në gjithësi. Për t’u shpjeguar madhështinë e Krijuesit dhe cilësitë e Tij, që krijesat nuk mund t’i kapin plotësisht, thuaju tyre:

“Sikur deti të ishte bojë për të shkruar fjalët e Zotit tim, deti do të shterej para se të përfundonin fjalët e Zotit tim, madje edhe sikur të merrnim edhe një tjetër si ai.” -Sikur të gjithë detet e botës të ishin bojë për të shkruar fjalët e Zotit tim dhe sikur të gjitha pemët e tokës, nga fillimi i botës deri në fundin e saj, të ishin lapsa për të shkruar fjalët, edhe detet do të shteronin, edhe pemët do të harxhoheshin e do të treteshin, përpara se të mbaronin fjalët e Zotit tim. Kjo është diçka shumë e madhe, që askush nuk mund ta përfshijë me dijen e vet. Ndërsa në një ajet tjetër thotë: “Sikur të gjithë drutë në tokë të jenë lapsa dhe sikur detit t’i shtohen edhe shtatë dete të tjera, nuk do të mbaronin fjalët e Allahut. Allahu është Ngadhënjimtar i Urtë.” [Lukman 27]. Sigurisht, ky krahasim është sjellë që mendjet njerëzore ta kuptojnë më lehtësisht, që të gjitha këto janë krijesa dhe të gjitha krijesat e kanë një fund, ndërsa fjalët e Zotit janë cilësi të Tij, dhe cilësitë e Tij nuk janë të krijuara, prandaj, si të tilla, nuk kanë kufi dhe as fund. Çfarëdo madhështie dhe pafundësie që të përfytyrojnë krijesat, Allahu qëndron shumë më lart atyre. Të tilla janë të gjitha atributet e Allahut të Lartësuar, si dituria, urtësia, pushteti dhe mëshira. Sikur të mblidhej dituria e gjithë botës, nga i pari deri tek i fundit, dhe banorët e qiellit dhe të tokës, kjo dituri do të ishte si shembulli i një harabeli, që qëndron në breg të oqeanit dhe merr një pikë ujë me sqepin e tij. Është kështu, sepse Allahu ka cilësitë më të plota dhe më madhështore, më të gjera dhe gjithëpërfshirëse. Vetëm tek Allahu do të kthehen të gjithë.

Thuaju, o Muhamed, mohuesve dhe të tjerëve:Thuaj: “Unë jam thjesht një njeri, sikurse edhe ju.” -Unë nuk jam Zot, nuk pretendoj se kam ndonjë pjesë në pushtetin e Zotit, nuk pretendoj se di të fshehtën dhe as se kam në dorë depot e mirësive të Zotit: “Unë jam thjesht një njeri, sikurse edhe ju.” Unë jam një rob dhe adhurues i Allahut:“Mua më është shpallur se Zoti juaj, që meriton të adhurohet, është Një dhe i vetëm.” -I vetmi ndryshim dhe veçori e imja është se mua më është dhuruar Shpallja. Urdhri më madhështor dhe i rëndësishëm i kësaj shpalljeje është që t’ju njoftoj se Allahu është i vetmi Zot që meriton të adhurohet; Allahu është i pashoq në këtë drejtim dhe askush tjetër nuk meriton asnjë formë adhurimi. Unë ju ftoj që të punoni dhe jetoni me atë mënyrë që ju afron tek Ai, që ju mundëson të merrni e fitoni shpërblimin e Tij dhe që ju shpëton nga zemërimi dhe ndëshkimi i Tij.“Kush shpreson takimin me Zotin e vet, le të bëjë vepra të mira...” -Punë e mirë është ajo që është në përputhje me ligjin e Zotit, qoftë ajo e detyrueshme, qoftë e pëlqyeshme apo vullnetare.“...dhe në adhurimin ndaj Zotit të tij të mos përziejë asnjë!” -Kushti i dytë është sinqeriteti. Veprat e mira të bëhen jo për t’u dukur para njerëzve, por vetëm për të kënaqur Zotin e Lartësuar. Ata që plotësojnë dy kushtet e pranimit të veprave, zbatimin e Sheriatit dhe sinqeritetin, do të arrijnë gjithçka që shpresojnë dhe kërkojnë nga Zoti. Ndërsa të tjerët do të jenë të dështuar dhe të humbur në këtë botë dhe në ahiret. Ata janë të privuar nga afërsia me Allahun e Mëshirshëm dhe nuk e arrijnë kurrë kënaqësinë e Tij.Ky është fundi i sures Kehf.Falënderimi i qoftë Allahut!

Kaf, Ha, Ja, ‘Ajn, Sad. Ky është një tregim për mëshirën e Zotit tënd ndaj robit të Vet, Zekerijait. -Këtu rrëfehet për mëshirën që Zoti yt tregoi ndaj Zekerias. Ne do ta tregojmë me hollësi këtë ngjarje. Nga kjo histori, o Muhamed, ti do të njihesh me gjendjen e profetit Zekeria, me gjurmët që la ai dhe cilësitë e tij të veçanta. Në këtë histori ka mësime për ata që duan të mësojnë dhe ajo është shembull i mirë për ata që duan një të tillë. Një ngjarje e tillë, që tregon për mëshirën e madhe të Allahut për evlijatë e Tij dhe për mënyrat se si kjo mëshirë i përfshin ata, është një nga shkaqet më të forta që na shtojnë dashurinë për Allahun në zemrat tona dhe përmendjen e Tij në heshtje. Ajo na nxit që ta njohim më mirë Allahun me emrat, cilësitë dhe veprat e Tij të mrekullueshme. Përmes saj, ne mësojmë rrugët e veprat që bëjnë të mundur dashurinë e Zotit për ne dhe dashurinë tonë për Zotin.Ajo na tregon veprat dhe fjalët e mira që na afrojnë më pranë mëshirës dhe përkujdesit të posaçëm të Zotit për evlijatë e Tij. Allahu i Madhëruar e zgjodhi Zekerian për ta bërë besnikun e Shpalljes së Tij, duke e dalluar nga të tjerët. Ndërsa Zekeria, nga ana e tij, - ashtu si të gjithë vëllezërit e tjerë profetë, - u kujdes që ta çonte në vend amanetin e Zotit. Ai i ftonte njerëzit në adhurimin e Allahut dhe u mësonte atyre diturinë që ia kishte dhuruar Allahu. Ai jo vetëm që u dha porosi të shumta gjatë jetës së tij, por i mësoi si të vepronin edhe pas vdekjes së tij. Kur pa se po i shternin fuqitë dhe kuptoi se po i afrohej vdekja, ndërkohë që ende nuk kishte një fëmijë që, si pasardhës i tij, do t’i ftonte njerëzit në rrugën e Zotit dhe për t’i këshilluar ata, atëherë Zekeria iu lut dhe iu ankua Zotit për dobësinë e vet të jashtme dhe të brendshme dhe iu drejtua me një thirrje të fshehtë plot përunjësi.Gradat ose nivelet e dashurisë përAllahun e lartësuar:Dashuria përAllahun e lartësuar është në dy nivele:E paraështë farz i domosdoshëm përçdo kënd. Kjo lloj dashurie shprehet,duke dashur Allahun e lartësuar me njëdashuri të tillë e cila:1. sjell me vete dashurinë për gjithçkame të cilën Ai të ka urdhëruar dheurrejtjen për gjithçka nga e cila Ai të kandaluar.2. Sjell me vete gjithashtu dashurinë përprofetin e Tij i cili transmetoi qartëurdhëresat dhe ndalesat e Zotit dhe çdorrugë që të afron dhe të çon tekkënaqësia e Tij. Madje ta duash profetine Allahut të lartësuar me një dashuri që itejkalon edhe dashurinë për veten tëndedhe familjen tënde.3. Gjithashtu ta duash dhe të jesh ikënaqur me gjithçka prej fesë që Allahui lartësuar e ka transmetuar nëpërmjetprofetit (a.s). Ta pranosh atë me dëshirë,me kënaqësi, me bindje të plotë dhe medëshirën për të qenë i nënshtruar dhepasues i saj.4. Gjithashtu sjell me vete dashurinë përgjithë profetët dhe të dërguarit e Zotit.Dashurinë për ata që i pasuan ata mesinqeritet dhe korrektësi prej pasuesveqë kanë ardhur pas tyre. Të gjitha këtojanë detyrë e domosdoshme nëse synonqë ta plotësosh dashurinë për Allahun elartësuar. Kjo masë e dashurisë përAllahun e lartësuar janë masa edomosdoshme e cila sjell plotësimin eimanit që është uaxhib, pra është iman idetyrueshëm për çdo kënd. Çdo kush qëcënon diçka prej këtyre që përmendëmka cënuar prej imanit të tij tëdetyrueshëm në varësi të asaj që kacënuar prej atyre që u përmnednën pakmë sipër.Grada e dytëe dashurisë është grada eatyre që garojnë në punë të mira dhe mëtë afruarve tek Allahu i lartësuar.1. Ata duan gjithçka që e do Allahu prejpunëve të pëlqyeshme të shprehura mefjalë dhe vepra në bindje ndaj Allahut tëlartësuar.2. Ata urrejnë gjithçka që e urren Allahu ilartësuar qofshin ato fjalë apo vepra.3. Ata janë të kënaqur me atë që e kapërcaktuar Allahu i lartësuar dhe e kavendosur që të godasë ose të egzistojëprej përcaktimeve të tij.Rrugët dhe mënyrat për tu pajisur medashurinë për Allahun e madhëruar:Prejrrugëve dhe mënyrave nëpërmjet tëcilave robi mund të arrijë që të ushqejënë zemrën e tij dashurinë për Allahun elartësuar mund të numërojmë:1. Njohja e Allahut të lartësuar, meemrat, cilësitë, veprat dhe atributet e Tij.2. Të medituarit në mbretërinë e qiejvedhe të tokës dhe gjithçka që Allahu kakrijuar në të.3. Njohja e mirësive të Allahut përnjerëzit. Ebu husejn el uerak ka thënë: Tëgjitha degëzimet e dashurisë vijnë dhejanë rrjedhojë e kujtimit në mënyrë tëvazhdueshme të bamirësisë që të ka bërëAllahu i lartësuar. Ai që vazhdimishtkujton bamirësinë e Allahut ndaj tij,padyshim që flladi i dashurisë për Allahune madhëruar ka për të qenë gjithmonëpranë tij."4. Përmendja e Allahut sa më shpeshduke qenë e vëmendshëm në këtë.Dhenun ka thënë: “Ai që e preokuponzemrën dhe gjuhen e tij me përmendjene Allahut Ai ka për ta mbushur zemrën etij me dritën e përmallimit për Të”.Ndërsa ibrahim ibn xhunejd ka thënë: “Gjithmonë është thënë se prej shenjavetë dashurisë së Allahut është përmendjae vazhdueshme e Tij me zemër dhegjuhë. Shumë rrallë mund të ndodhë qënjeriu të përmendë Allahun, dhe kjo tëmos sjellë dashurinë për Të. Kështu prapërmendja e shpeshtë e Allahut tëmadhëruar është porta e dashurisë përTë.5. Të komunikuarit me Allahun me çiltërsisinqeritet dhe kundërshtimi i dëshiravedhe epsheve të tua nëse bien ndesh meatë që Do Ai.6. Leximi i Kur'anit duke mendituar mekujdes në ajetet e Tij. Sidomos në ajetettë cilat përmbajnë emrat, cilësitë, vepratdhe atributet e mrekullueshme tëAllahut. Duke menduar me kujdes në atoemra, cilësi dhe vepra të tij, robi ta dojëAllahun e lartësuar dhe nga ana tjetërAllahu ta dojë atë.7. Leximi i shpeshtë i tekseteve tëKur'anit dhe sunetit të saktë që flasinrreth shikimit të Zotit në xhennet.8. Ndër shkaqet që sjellin dashurinë eAllahut është është el afafu dhe ahdhulkefaf, pra të qënurit i ndershëm në jetëntënde dhe i kënaqur me atë që të kadhënë Allahu.9. Ndër shkaqet që sjellin dashurinë eAllahut është dashuria për ata që Allahu ido dhe urrejtja për ata që Allahu nuk i do.Punët nëpërmjet të cilave robi bën tëmundur që Allahu ta dojë atë.1. Përunjësia e zemrës dhe e shpirtitplotësisht para Allahut. Nuk ka gjë më tëdashur për Allahun e lartësuar se sa kjolloj përunjësie dhe nënshtrimi. kjo llojpërulje dhe përkushtimi përpara Tij.Nuk ka gjë më të dashur për të se sa tëdorëzuarit tërësisht dhe plotësisht mezemër të thyer dhe të përunjur përparamadhështisë së Tij.2. Të shtuarit e punëve vullnetare tëmira.3. Pra të veçuarit me Allahun e lartësuargjatë kohës kur ai zbret në qiellin edynjasë.4. Së katërti pasimi rigorozisht i synetit tëProfetit (a.s) . Pasim i cili shfaqet nëpunët e tua në fjalët dhe moralin tënd.Thotë Allahu i lartësuar: Al imran 315. Qëndrimi vazhdimisht me ata që i doAllahu dhe janë të sinqertë me Të.

Kaf, Ha, Ja, ‘Ajn, Sad. Ky është një tregim për mëshirën e Zotit tënd ndaj robit të Vet, Zekerijait. -Këtu rrëfehet për mëshirën që Zoti yt tregoi ndaj Zekerias. Ne do ta tregojmë me hollësi këtë ngjarje. Nga kjo histori, o Muhamed, ti do të njihesh me gjendjen e profetit Zekeria, me gjurmët që la ai dhe cilësitë e tij të veçanta. Në këtë histori ka mësime për ata që duan të mësojnë dhe ajo është shembull i mirë për ata që duan një të tillë. Një ngjarje e tillë, që tregon për mëshirën e madhe të Allahut për evlijatë e Tij dhe për mënyrat se si kjo mëshirë i përfshin ata, është një nga shkaqet më të forta që na shtojnë dashurinë për Allahun në zemrat tona dhe përmendjen e Tij në heshtje. Ajo na nxit që ta njohim më mirë Allahun me emrat, cilësitë dhe veprat e Tij të mrekullueshme. Përmes saj, ne mësojmë rrugët e veprat që bëjnë të mundur dashurinë e Zotit për ne dhe dashurinë tonë për Zotin.Ajo na tregon veprat dhe fjalët e mira që na afrojnë më pranë mëshirës dhe përkujdesit të posaçëm të Zotit për evlijatë e Tij. Allahu i Madhëruar e zgjodhi Zekerian për ta bërë besnikun e Shpalljes së Tij, duke e dalluar nga të tjerët. Ndërsa Zekeria, nga ana e tij, - ashtu si të gjithë vëllezërit e tjerë profetë, - u kujdes që ta çonte në vend amanetin e Zotit. Ai i ftonte njerëzit në adhurimin e Allahut dhe u mësonte atyre diturinë që ia kishte dhuruar Allahu. Ai jo vetëm që u dha porosi të shumta gjatë jetës së tij, por i mësoi si të vepronin edhe pas vdekjes së tij. Kur pa se po i shternin fuqitë dhe kuptoi se po i afrohej vdekja, ndërkohë që ende nuk kishte një fëmijë që, si pasardhës i tij, do t’i ftonte njerëzit në rrugën e Zotit dhe për t’i këshilluar ata, atëherë Zekeria iu lut dhe iu ankua Zotit për dobësinë e vet të jashtme dhe të brendshme dhe iu drejtua me një thirrje të fshehtë plot përunjësi.Gradat ose nivelet e dashurisë përAllahun e lartësuar:Dashuria përAllahun e lartësuar është në dy nivele:E paraështë farz i domosdoshëm përçdo kënd. Kjo lloj dashurie shprehet,duke dashur Allahun e lartësuar me njëdashuri të tillë e cila:1. sjell me vete dashurinë për gjithçkame të cilën Ai të ka urdhëruar dheurrejtjen për gjithçka nga e cila Ai të kandaluar.2. Sjell me vete gjithashtu dashurinë përprofetin e Tij i cili transmetoi qartëurdhëresat dhe ndalesat e Zotit dhe çdorrugë që të afron dhe të çon tekkënaqësia e Tij. Madje ta duash profetine Allahut të lartësuar me një dashuri që itejkalon edhe dashurinë për veten tëndedhe familjen tënde.3. Gjithashtu ta duash dhe të jesh ikënaqur me gjithçka prej fesë që Allahui lartësuar e ka transmetuar nëpërmjetprofetit (a.s). Ta pranosh atë me dëshirë,me kënaqësi, me bindje të plotë dhe medëshirën për të qenë i nënshtruar dhepasues i saj.4. Gjithashtu sjell me vete dashurinë përgjithë profetët dhe të dërguarit e Zotit.Dashurinë për ata që i pasuan ata mesinqeritet dhe korrektësi prej pasuesveqë kanë ardhur pas tyre. Të gjitha këtojanë detyrë e domosdoshme nëse synonqë ta plotësosh dashurinë për Allahun elartësuar. Kjo masë e dashurisë përAllahun e lartësuar janë masa edomosdoshme e cila sjell plotësimin eimanit që është uaxhib, pra është iman idetyrueshëm për çdo kënd. Çdo kush qëcënon diçka prej këtyre që përmendëmka cënuar prej imanit të tij tëdetyrueshëm në varësi të asaj që kacënuar prej atyre që u përmnednën pakmë sipër.Grada e dytëe dashurisë është grada eatyre që garojnë në punë të mira dhe mëtë afruarve tek Allahu i lartësuar.1. Ata duan gjithçka që e do Allahu prejpunëve të pëlqyeshme të shprehura mefjalë dhe vepra në bindje ndaj Allahut tëlartësuar.2. Ata urrejnë gjithçka që e urren Allahu ilartësuar qofshin ato fjalë apo vepra.3. Ata janë të kënaqur me atë që e kapërcaktuar Allahu i lartësuar dhe e kavendosur që të godasë ose të egzistojëprej përcaktimeve të tij.Rrugët dhe mënyrat për tu pajisur medashurinë për Allahun e madhëruar:Prejrrugëve dhe mënyrave nëpërmjet tëcilave robi mund të arrijë që të ushqejënë zemrën e tij dashurinë për Allahun elartësuar mund të numërojmë:1. Njohja e Allahut të lartësuar, meemrat, cilësitë, veprat dhe atributet e Tij.2. Të medituarit në mbretërinë e qiejvedhe të tokës dhe gjithçka që Allahu kakrijuar në të.3. Njohja e mirësive të Allahut përnjerëzit. Ebu husejn el uerak ka thënë: Tëgjitha degëzimet e dashurisë vijnë dhejanë rrjedhojë e kujtimit në mënyrë tëvazhdueshme të bamirësisë që të ka bërëAllahu i lartësuar. Ai që vazhdimishtkujton bamirësinë e Allahut ndaj tij,padyshim që flladi i dashurisë për Allahune madhëruar ka për të qenë gjithmonëpranë tij."4. Përmendja e Allahut sa më shpeshduke qenë e vëmendshëm në këtë.Dhenun ka thënë: “Ai që e preokuponzemrën dhe gjuhen e tij me përmendjene Allahut Ai ka për ta mbushur zemrën etij me dritën e përmallimit për Të”.Ndërsa ibrahim ibn xhunejd ka thënë: “Gjithmonë është thënë se prej shenjavetë dashurisë së Allahut është përmendjae vazhdueshme e Tij me zemër dhegjuhë. Shumë rrallë mund të ndodhë qënjeriu të përmendë Allahun, dhe kjo tëmos sjellë dashurinë për Të. Kështu prapërmendja e shpeshtë e Allahut tëmadhëruar është porta e dashurisë përTë.5. Të komunikuarit me Allahun me çiltërsisinqeritet dhe kundërshtimi i dëshiravedhe epsheve të tua nëse bien ndesh meatë që Do Ai.6. Leximi i Kur'anit duke mendituar mekujdes në ajetet e Tij. Sidomos në ajetettë cilat përmbajnë emrat, cilësitë, vepratdhe atributet e mrekullueshme tëAllahut. Duke menduar me kujdes në atoemra, cilësi dhe vepra të tij, robi ta dojëAllahun e lartësuar dhe nga ana tjetërAllahu ta dojë atë.7. Leximi i shpeshtë i tekseteve tëKur'anit dhe sunetit të saktë që flasinrreth shikimit të Zotit në xhennet.8. Ndër shkaqet që sjellin dashurinë eAllahut është është el afafu dhe ahdhulkefaf, pra të qënurit i ndershëm në jetëntënde dhe i kënaqur me atë që të kadhënë Allahu.9. Ndër shkaqet që sjellin dashurinë eAllahut është dashuria për ata që Allahu ido dhe urrejtja për ata që Allahu nuk i do.Punët nëpërmjet të cilave robi bën tëmundur që Allahu ta dojë atë.1. Përunjësia e zemrës dhe e shpirtitplotësisht para Allahut. Nuk ka gjë më tëdashur për Allahun e lartësuar se sa kjolloj përunjësie dhe nënshtrimi. kjo llojpërulje dhe përkushtimi përpara Tij.Nuk ka gjë më të dashur për të se sa tëdorëzuarit tërësisht dhe plotësisht mezemër të thyer dhe të përunjur përparamadhështisë së Tij.2. Të shtuarit e punëve vullnetare tëmira.3. Pra të veçuarit me Allahun e lartësuargjatë kohës kur ai zbret në qiellin edynjasë.4. Së katërti pasimi rigorozisht i synetit tëProfetit (a.s) . Pasim i cili shfaqet nëpunët e tua në fjalët dhe moralin tënd.Thotë Allahu i lartësuar: Al imran 315. Qëndrimi vazhdimisht me ata që i doAllahu dhe janë të sinqertë me Të.

(Kujto)Kur ai iu lut Zotit të vet me një zë të ulët ... -U lut fshehtas, që të ishte sa më i sinqertë. Ai tha:

O Zoti im! Vërtet, mua më janë dobësuar eshtrat... -Nëse dobësohen kockat, që janë shtyllat e trupit, atëherë çdo gjë tjetër është dobësuar....e më është zbardhur koka nga thinjat. -Thinjat janë shenja të pleqërisë dhe paralajmëruese të vdekjes. Kështu, Zekeria kërkoi afrim tek Allahu, duke shprehur dobësinë dhe nevojën e madhe të tij. Kjo është mënyra më e dashur për Allahun që njeriu mund t’i afrohet e t'i kërkojë ndihmë, sepse ajo tregon se ai ka hequr dorë tërësisht nga forcat dhe mundësitë e veta dhe të gjithë ndihmën e kërkon te Zoti. Kështu zemra lidhet e tëra me forcën dhe ndihmën e Zotit dhe jo me faktorët njerëzorë, edhe pse bën gjithçka që ka në dorë, pasi kjo është diçka e detyrueshme.O Zoti im! Unë asnjëherë nuk kam qenë i dëshpëruar me lutjet e mia drejtuar Ty. -O Zoti im, Ti kurrë nuk më ke kthyer duarbosh dhe të dëshpëruar, sa herë që të jam lutur. Gjithmonë më je përgjigjur dhe je treguar i Dashur e Bujar për mua. Butësia dhe përkujdesi yt më kanë ndjekur në çdo çast të jetës sime. Mirësitë e Tua gjithmonë më kanë mrekulluar dhe ma kanë gëzuar zemrën. Ky është një afrim tek Zoti, që bëhet duke treguar mirësitë e shumta të Tij mbi ty dhe përgjigjen e lutjeve të tua. Edhe Zekeria iu lut Allahut, Atij që gjithmonë ishte treguar Bujar me të në të shkuarën, që ta vazhdonte atë mirësi edhe në të ardhmen.

Unë kam frikë për popullin tim (se do të mbeten pa udhëheqës)pas meje dhe gruaja ime është beronjë. -Unë shqetësohem, o Zot, se kush do ta marrë në dorë çështjen e bijve të Izraelit pas vdekjes sime. Kam frikë se ata nuk do t’i shërbejnë fesë ashtu si duhet. Kush do të duhet t’i ftojë njerëzit që të të adhurojnë Ty dhe të nënshtrohen për të jetuar sipas ligjit Tënd. Me sa duket, Zekeria nuk kishte parë ndër bijtë e Izraelit ndonjë që të meritonte të ishte udhëheqës i popullit në besimin dhe fenë e drejtë. Kjo tregonte dhembsurinë, mëshirën dhe kujdesin e Zekerias për popullin e tij. Kërkesa e tij për djalë nuk ishte si e çdo njeriu për pasardhës, pra vetëm që të mbante emrin e tij ose për ndonjë çështje të kësaj bote. Qëllimi i tij ishte dobia fetare dhe frika e devijimit të popullit, sepse nuk do të mbetej askush që të vazhdonte misionin e tij. Shtëpia e Zekerias ishte e njohur për besimin e pastër dhe adhurimet e shumta. Ajo ishte vatër e profetësisë dhe prej saj kishte veçse mirësi. Kjo qe një arsye që Zekeria e luti Allahun t’i dhuronte një djalë, që ai të ishte i denjë për rregullimin e fesë dhe udhëheqjen e popullit. Por, nga ana tjetër, ai u ankua se e shoqja nuk mund të lindte fëmijë, ndërsa ai vetë ishte shumë plak, saqë vështirë se mund të pritej fëmijë prej tij. Megjithatë, Zekeria u lut dhe tha:

Më dhuro nga mirësia Jote një trashëgimtar(të denjë).(Një që) të jetë trashëgimtari im dhe i familjes së Jakubit... -Më dhuro një djalë, që të jetë udhëheqës në fe dhe në besimin e drejtë! Më dhuro një djalë që të jetë trashëgimtar i profetësisë, i diturisë së pastër dhe i veprave të mira e të sinqerta!... dhe bëje atë, o Zoti im, të mirë! –Bëje adhurues të mirë, që të të kënaq Ty, o Zot, dhe që ta duan njerëzit! Zekeria iu lut Allahut për një djalë të devotshëm e adhurues të mirë, që të mbetej pas vdekjes së tij dhe të ishte i dashur i Zotit, imam i njerëzve dhe përhapës i fesë së drejtë. E ku ka fëmijë me cilësi më të mira se këto? Nuk ka dyshim se është mëshirë e madhe nga Zoti që t’i dhurojë njeriut një djalë të mirë, të devotshëm, me moral të lartë dhe sjellje e edukatë të mirë. Kështu, Allahu e mëshiroi Zekerian, duke i dhuruar një djalë të tillë.

(Përgjigja ishte:) O Zekerija! Ne po të përgëzojmë ty me një djalë, emri i të cilit do të jetë Jahja. -Allahu i Madhëruar e përgëzoi Zekerian nëpërmjet melekëve, se do t’i dhuronte një djalosh me emrin Jahja. Ky ishte një emër që e zgjodhi Allahu për të. Jahja ka kuptimin ‘Jeton’ dhe ishte vërtet një emër që i shkonte për shtat atij fëmije. Jeta e tij do të ishte e plotë si në aspektin fizik, ashtu edhe në atë shpirtëror. Jahja do të bënte një jetë fizike shembullore dhe një jetë shpirtërore të kompletuar me shpalljen e Zotit, me diturinë e pastër, me adhurimet e shumta dhe fenë e përkryer, me të cilën ai do të mbushej e ushqehej.Askush para tij nuk është emërtuar me këtë emër. -Askush nuk ishte quajtur me këtë emër më parë. Por mund të ketë edhe kuptimin që askush më parë nuk kishte qenë i ngjashëm me Jahjan, për sa u përket cilësive të larta të tij. Sigurisht që ky përshkrim nuk hedh poshtë faktin që disa profetë të mëdhenj, si Ibrahimi, Musai, dhe Nuhu të ishin më të mirë se ai. Ata ishin profetët më të zgjedhur, prandaj ishin edhe më të mirë sesa Jahja. Kur Zekerias i erdhi përgëzimi për këtë djalë të mbarë, për të cilin ishte lutur aq shumë, ai u çudit, prandaj tha:

Ai tha: “O Zoti im! Si do të kem unë djalë kur gruaja ime nuk lind dhe unë kam arritur pleqëri të thellë?!” -Unë dhe ime shoqe kemi ‘pengesa’ të mëdha për të pasur fëmijë. Me sa duket, në momentet e lutjes, nga përgjërimi i madh, Zekeria e kishte harruar gjendjen e vet dhe të së shoqes. Nga dëshira e madhe për fëmijë, as që i kishte vajtur ndër mend se ekzistonin ato pengesa për të patur fëmijë. Dhe tani, kur duaja iu pranua, po mendonte për pamunndësitë. Por Allahu iu përgjigj duke thënë:

Ai(Allahu)tha: “Ja, kështu ka thënë Zoti yt: "Kjo është e lehtë për Mua. Unë të krijova ty më parë kur ti nuk ishe asgjë.” -Kjo është vërtet e habitshme për krijesat, në bazë të ligjeve që Zoti ka vendosur për to. Por pushteti i Allahut është i pakufishëm dhe Ai mund të bëjë që gjërat të ekzistojnë edhe pa qenë nevoja për shkaqet natyrore. Kjo është e lehtë për Allahun, madje më e lehtë sesa sjellja në ekzistencë nga hiçi.

Ai(Zekerija) tha: “O Zoti im! Më jep mua një Shenjë!” -Më jep një shenjë, që të më qetësohet dhe kënaqet zemra. Kjo kërkesë nuk ishte për shkak të dyshimit në premtimin e Zotit, por thjesht për të kënaqur zemrën dhe për të shtuar sigurinë e saj, pikërisht ashtu siç tha i dashuri i Zotit, Ibrahimi (a.s): “Zoti im! Më mundëso të shoh se si i ngjall të vdekurit!” Ai (Zoti) i tha: “A nuk beson?!” Ai (Ibrahimi) u përgjigj: “Sigurisht që besoj, por desha që zemrës sime t'i shtohej bindja.” Ai (Zoti) tha: “Merr katër shpendë e pastaj, në çdo kodër vendos nga një pjesë të tyre; pastaj thirru atyre! Dhe ata kanë për të ardhur me shpejtësi. Dije se Allahu është i Plotfuqishëm e i Urtë”. [Bekare 260]. Ibrahimi (a.s.) kërkoi t’i shtohej edhe më shumë dituria dhe të arrinte në gradën e sigurisë së shikimit të fakteve me shqisat e tij. Pasi kishte arritur gradën Ilm el Jakin, pra, diturinë e sigurt, ai donte të arrinte gradën Ajnul Jakin- sigurinë e shikimit drejtpërdrejt të fakteve të Zotit. Edhe Zekerijas, Allahu i Madhëruar ia pranoi kërkesën, si mëshirë për të, duke i thënë: “Shenja për ty është se, nuk do të mund t’u flasësh njerëzve për tri net”. Ndërsa në një ajet tjetër thotë: “Shenja është që, për tri ditë, ti nuk do të mund t’i flasësh asnjë njeriu, përveçse me gjeste." [Al imran 41]. Në të dyja rastet kuptimi është i njëjtë. Pra, njëherë ka thënë “tri net”, njëherë “tri ditë”, për të treguar se Zekeria nuk do të mund t’u fliste njerëzve për tri ditë e tri net, edhe pse ai nuk kishte asnjë defekt në dëgjim e të folur. Kjo do të ishte një shenjë e madhe për fuqinë e pakufishme të Allahut për shenja të jashtëzakonshme. Sidoqoftë, Zekeria nuk do të mund t’u fliste vetëm njerëzve në komunikimin e tyre të përditshëm, ndërsa tesbih-un, tahlil-in, dhikr-in e kujtimin e Zotit me lavde e falënderime, të gjitha këto mund t’i bënte si zakonisht. Për këtë arsye, në një ajet tjetër, Allahu na tregon se i tha Zekerias: "Përmende shumë Zotin tënd dhe madhëroje Atë çdo mbrëmje e mëngjes!” [Al Imran 41].Ai(Allahu) tha: “Shenja jote do të jetë që nuk do të mund t’i flasësh akujt për tri net”. -Kështu, zemra e Zekerias u qetësua dhe u mbush me kënaqësi për këtë përgëzim të madh. Ai iu përgjigj urdhërit të Zotit, duke treguar mirënjohje të madhe përmes adhurimeve të shumta, dhikrit të pandërprerë dhe duke qëndruar gjithë kohës në faltoren e tij.

Dhe Zekeria doli prej faltores para popullit të vet dhe u tha me shenja: "Madhërojeni Allahun mëngjes e mbrëmje! -Zekeria doli nga mihrabi dhe i tregoi me shenjë popullit që t’i bënin tesbih e ta lartësonin Zotin mëngjes e mbrëmje, pasi përgëzimi për ardhjen e Jahjasë ishte një përgëzim dhe mirësi e madhe jo vetëm për Zekerian, por për të gjithë popullin.

(Djalit të tij i erdhi urdhri)O Jahja! Merre librin(dhe zbatoje) me shumë kujdes! -Kështu lindi Jahja, i cili u rrit dhe u edukua në gjirin e një familjeje adhuruese. Kur arriti moshën që të kuptonte Shpalljen, Allahu i Madhëruar e urdhëroi që të zbatonte ligjet e Librit të Tij me rigorozitet. Kjo përpjekje do të ishte, së pari, në mësimin përmendësh të tekstit dhe të kuptimeve të tij, pastaj në zbatimin e urdhëresave dhe ndalesave të tij. Kjo është domethënia e fjalës: “Merre librin me shumë kujdes!” Jahja e përmbushi menjëherë urdhrin e Zotit të tij. Ai mësoi tekstin e librit dhe kuptimet e tij. Allahu i dhuroi atij zgjuarsi të spikatur, që nuk gjendej tek të tjerët:Dhe Ne i dhamë atij urtësi që kur ishte fëmijë. -Allahu i dhuroi Jahjas njohje të thellë të ligjit dhe një aftësi gjykimi të drejtë, që në moshë fare të re.

Ne i falëm atij butësi... -Allahu i dhuroi mëshirë, butësi, ngrohtësi e dhembshuri të veçantë. Prej mëshirës së Zotit, Jahjas iu lehtësuan të gjitha punët, iu rregullua gjendja dhe iu përkryen veprat dhe adhurimet.... e pastërti ... -E pastruam nga mangësitë dhe gjynahet. Ia pastruam zemrën dhe ia ndriçuam mendjen. Kjo tregon se Jahja ishte i pastër nga veset dhe cilësitë e ulta. Ai ishte i pajisur me moral të lartë dhe cilësi të lavdëruara, siç thotë Allahu i lartësuar:...dhe e bëmë të devotshëm. -Ai i zbatonte me përpikmëri urdhëresat dhe ndalesat. Çdokush që arrin gradën e devotshmërinë, është bërë i dashur dhe i afërt i Allahut të Madhëruar dhe, si i tillë, ai do të jetë banor i Xhenetit, që është përgatitur për të devotshmit. Zoti thotë: "Bindjuni Allahut dhe të Dërguarit, që të mëshiroheni! Nxitoni për faljen e gjynaheve nga Zoti juaj dhe për një Xhenet, gjerësia e të cilit është sa gjerësia e qiejve dhe e tokës! Ai është përgatitur për të devotshmit. Për ata që japin kur janë në bollëk dhe kur janë në vështirësi. Ata e përmbajnë zemërimin dhe i falin njerëzit. Allahu i do bamirësit. Edhe ata që kur bëjnë ndonjë gjë të shëmtuar, ose kur i bëjnë padrejtësi vetvetes, e përmendin Allahun dhe kërkojnë falje për gjynahet e tyre. E kush i fal tjetër gjynahet, përveç Allahut? Ata nuk vazhdojnë më me atë gjë që kanë bërë më parë, sepse e dinë. Shpërblimi për ata është falja nga Zoti i tyre dhe Xhenetet, nëpër të cilët rrjedhin lumenj dhe ku ata do të jenë përjetësisht. Sa i mirë është shpërblimi i atyre që punojnë (punë të mira)!” [Al Imran 132-136]. Për këta fatbardhë janë përgatitur shpërblime në jetën e kësaj bote dhe në ahiret, siç ka premtuar Allahu për devotshmërinë. Jahja kishte edhe virtyte të tjera të mrekullueshme, siç thotë Allahu:

Dhe e bëmë bamirës ndaj prindërve të vet -Ai nuk tregohej i padrejtë me prindërit dhe nuk sillej në mënyrë të pahijshme me ta. Përkundrazi, sjellja e Jahjas me prindërit ishte në nivelin më të lartë, si në fjalë, edhe në vepra.dhe nuk ishte mendjemadh e i padëgjueshëm. -Jahja nuk ishte arrogant ndaj krijesave në përgjithësi dhe as ndaj prindërve të tij, në veçanti. Përkundrazi, ishte modest, i përulur, i sjellshëm e i bindur. Ai kthehej gjithmonë tek Zoti i penduar e i bindur. Ai i plotësonte detyrimet ndaj Zotit dhe ato ndaj krijesave, prandaj Zoti i dhuroi paqen dhe sigurinë e vazhdueshme. Atë e shoqëroi paqja dhe siguria nga Zoti, qoftë në fillimet e punëve, ashtu edhe në përfundimin e tyre, siç thuhet në vijim:

Dhe paqja qoftë mbi të që ditën kur u lind, ditën kur do të vdesë dhe ditën kur do të ngrihet i gjallë! -Kjo tregon se Jahja ishte i sigurt dhe i mbrojtur nga shejtani i mallkuar. Ai ishte i mbrojtur nga ligësitë në të gjitha gjendjet e përmendura dhe jashtë tyre. Ai ishte i sigurt nga zjarri i Xhehenemit dhe nga tmerret e asaj dite. Ai ishte nga banorët e Vendit të Paqes. Salavatet e Zotit dhe selamet e Tij qofshin mbi Jahjan, mbi babain e tij dhe mbi të gjithë të dërguarit! Na bëftë Zoti edhe ne prej pasuesve të tyre! Ai është Bamirësi i madh dhe Bujar.

Pasi rrëfeu historinë e Zekerias dhe të Jahjas, që ishin disa nga shenjat madhështore dhe më të habitshme, Allahu i Madhëruar tregon një histori tjetër edhe më të habitshme:Përmendju në këtë Libër(tregimin për) Merjemen kur ajo u largua prej familjes së saj në një vend në Lindje! -Kujtoju me këtë libër të nderuar historinë e Merjemes (paqja e Zotit qoftë mbi të!). Përmendja e saj në Kur'an është vlerësimi më i madh për Merjemen. Kjo grua e lavdëruar do të kujtohet në këtë Libër përjetë. Muslimanët do ta lexojnë historinë e saj në lindje dhe në perëndim të botës. Ajo do të kujtohet me cilësitë e saj më të mira dhe më të lëvdueshme. Kjo është vetëm një pjesë e shpërblimit të punëve të saj të mira. Kështu, Merjemja u largua nga familja e saj, në drejtim të lindjes.

Ajo u veçua prej tyre. -Ajo u izolua, në mënyrë që askush të mos e shihte dhe takonte. Merjemja donte kështu t’i përkushtohej Zotit të saj gjatë gjithë kohës, me sinqeritet, përulësi e nënshtrim të plotë. Ky, në fakt, ishte plotësim i porosisë së Zotit, siç thuhet në Kur'an: “Kujto kur melekët thanë: “O Merjeme! Allahu të ka zgjedhur dhe të ka pastruar ty. Ai të ka zgjedhur ty mbi të gjitha gratë e botës. O Merjeme! Adhuroje Zotin tënd me përkushtim! Bëj sexhde dhe falu për Zotin tënd, bashkë me të tjerët që falen!” [Al Imran 41, 42].Pastaj Ne dërguam tek ajo Xhibrilin dhe ai iu paraqit asaj si njeri i vërtetë(pa të meta). - Allahu i dërgoi Xhibrilin (a.s), i cili iu paraqit në formë njeriu, me pamjen e një burri të hijshëm e pa mangësi. Allahu e dërgoi melekun Xhibril në formë njeriu, sepse Merjemja nuk mund të përballonte pamjen e një meleku. Atëherë, kjo vajzë e devotshme, e cila ishte fshehur e mbyllur në këtë vend, madje edhe nga vetë familja e saj, kur pa këtë burrë, pati frikë se do t’i ndodhte ndonjë e keqe, prandaj kërkoi mbrojtje te Zoti i saj, duke thënë:

Ajo tha: “Unë i kërkoj mbrojtje të Gjithëmëshirshmit prej teje, nëse e ke frikë Atë.” -Unë kërkoj mbrojtje tek Allahu dhe mbështetem në mëshirën e Tij, që të mos më bësh keq. Pastaj shtoi e tha: “...nëse i frikësohesh Atij!” Pra, nëse i frikësohesh Zotit, më lër të qetë dhe largohu prej meje! Kështu, nga njëra anë, Merjemja kërkoi mbrojtje tek Allahu dhe, nga ana tjetër, e këshilloi personin që t’i frikësohej Allahut e të mos ia cenonte devotshmërinë. Duhet kuptuar se ajo ishte e re, e vetme në atë vend dhe larg njerëzve, ndërsa meleku iu shfaq në formën e një mashkulli të pashëm. Në fakt, ai nuk i tha ndonjë fjalë të keqe apo ta kërcënonte, por ajo vajzë e ruajtur dhe e dëlirë u frikësua, prandaj menjëherë kërkoi mbrojtje tek Zoti. Ky ishte tregues i pastërtisë dhe ndershmërisë së Merjemes, që e bënin të ruhej nga e keqja dhe shkaqet e saj. Pastërtia morale, sidomos kur gjendesh në mes të së keqes, konsiderohet si ndër gjërat më të mrekullueshme dhe më të shpërblyeshme nga Zoti. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar e lëvdon Merjemen, kur thotë: “...Edhe Merjemja, e bija e Imranit, e cila e ruajti nderin e saj. Ne frymë brenda saj një shpirt (të krijuar) nga Ne. Ajo besoi plotësisht fjalët e Zotit të saj dhe Librat e Tij dhe ishte nga të devotshmit.” [Tahrim 12]. Ose: “...edhe atë që ruajti nderin e saj. Ne frymë brenda saj një shpirt (të krijuar) nga Ne dhe e bëmë atë dhe të birin shenja për njerëzit.” [Enbija 91]. Këtë ndershmëri, Allahu i Madhëruar e shpërbleu duke i dhuruar një mrekulli të pashembullt. Ai i dha asaj virgjëreshe të pastër një djalë, që do të ishte një nga shenjat më madhështore të Tij. Ky djalë u bë më vonë një ndër profetët më të zgjedhur të Allahut.

Ai(Xhibrili)tha: “Unë jam vetëm një i dërguar(melek)i Zotit tënd për të të dhuruar ty një djalë të pastër.” -Kur Xhibrili pa frikën e saj, i tha: “Unë jam vetëm një i dërguar i Zotit tënd, për të të dhuruar një djalë të pastër.” Pra, detyra ime e vetme është dhënia e mesazhit të Zotit tim për ty. Ky ishte një sihariq për një “djalë të pastër”, siç e quan Zoti. Ky djalë do të ishte i pastër nga çdo cilësi e shëmtuar dhe do të kishte virtytet më të larta.

Ajo tha: “Si do të kem unë djalë, kur mua nuk më ka prekur asnjë burrë e as nuk kam qenë e pamoralshme?”. -Merjemja u çudit se si mund të kishte fëmijë pa pasur burrë. Ajo tha: “Si do të kem djalë, kur mua nuk më është afruar njeri e nuk kam qenë e pamoralshme?!” Dhe fëmija nuk lind pa qenë këto shkaqe, që Zoti i ka bërë ligje të jetës.

Ai(Xhibrili)tha: “Ja, kështu, Zoti yt thotë: "Kjo është e lehtë për Mua"...” -Kjo tregon për kujdesin absolut të Allahut të Madhëruar për atë adhuruese të sinqertë. Kjo tregon se të gjitha shkaqet mund të sjellin pasoja veçse me lejen e Zotit dhe nuk mund të jenë të pavarura nga vullneti dhe leja e Zotit. Çdo shkak e sjell pasojën veçse me caktimin dhe lejimin e Zotit. Kështu, Allahu, kur dëshiron, u mundëson krijesave të shohin ndonjë thyerje të ligjeve shkak-pasojë, që ata të mos i lidhin zemrat me shkaqet dhe të harrojnë Atë që i përcakton edhe shkaqet, edhe pasojat....dhe ta bëjmë atë(djalin e krijuar pa baba) Shenjë për njerëzit dhe Mëshirë nga Ne.” -Ky fëmijë do të jetë mëshirë e dhuruar nga Zoti për nënën e tij dhe për të gjithë njerëzimin. Megjithatë, edhe vetë fëmijën Zoti do ta mëshirojë. Mëshira e madhe e Zotit për Isain do të shfaqej në Shpalljen që do t’i dhuronte atij, duke e bërë një ndër pesë profetët më të spikatur. Ndërsa mëshira për nënën e tij do të shfaqej në lëvdatat dhe famën e saj të madhe ndër njerëz, si dhe në modelin e përkryer të gruas së devotshme ndaj Zotit, që ajo ofroi. Ajo do të jetë gjithmonë shembulli më i mirë i grave të botës që adhurojnë Zotin. Ndërsa mëshira për njerëzimin shfaqet në faktin se dërgimi i profetëve është mirësia më e madhe që Zoti jep. Isai (a.s.) u dërgua mes njerëzve si profet, që t’u përcillte fjalët e Zotit, t’i pastronte e nderonte ata dhe t’u mësonte Librin dhe urtësinë. Nëse ata do ta besonin e do t’i bindeshin, atëherë do t’u jepej lumturia në të dyja jetët.Kjo është punë e mbaruar.” -Isai ishte një vendim i Zotit, që duhej të realizohej dhe të dilte në jetë. Tashmë kishte ardhur koha që ky vendim të realizohej, prandaj Xhibrili (a.s) i fryu Merjemes në hapësirën e këmishës së saj në kraharor.

Pasi mbeti shtatzanë, ajo u veçua në një vend të largët. - Kur Merjemja mbeti shtatzënë me Isain, u druajt prej njerëzve dhe u largua prej tyre.

Kur dhembjet (e lindjes)e mbështetën atë pranë trungut të një hurme ajo tha: “Ah sikur të kisha vdekur para kësaj e të isha harruar qëmoti!” -Kur i erdhën dhimbjet e lindjes, Merjemja qëndroi pranë një palme. Përveç dhimbjeve të lindjes, ajo po vuante mungesën e ushqimit, vetminë dhe fjalët që priteshin nga njerëzit. U tremb se ndoshta nuk do të tregonte durim, prandaj tha: “Ah, sikur të kisha vdekur më përpara e të isha harruar që moti!” Pra, dëshiroi që të kishte vdekur më parë e të ishte harruar. Ato ishin fjalë të dala në momente dhimbjeje trupore e shpirtërore. Sigurisht që në këto fjalë nuk kishte ndonjë mirësi për Merjemen. E gjithë mirësia e Zotit ishte pikërisht në atë që po i ndodhte dhe ishte përcaktuar për të.

Por një zë i thirri nga poshtë(hurmës): “Mos u brengos! Zoti yt bëri të rrejdhë pranë teje një përrua.”. -Pikërisht në këto momente, meleku filloi ta qetësonte shpirtin e saj të trazuar. Duke e ngushëlluar, i tha: “Mos u brengos! Zoti yt bëri pranë teje të rrjedhë një burim”. Pastaj tha:

Shkunde trupin e hurmës dhe do të bien hurma (të pjekura)të freskëta! -Hurma arabe të freskëta plot lëng, të shijshme dhe shumë të dobishme.

Ha, pi dhe qetësohu(në paqe)! -Ha hurma të njoma, pi ujë burimi, qetësohu dhe lumturohu me këtë fëmijë të mrekullueshëm! Kështu e qetësoi Zoti atë, për sa u përket dhimbjeve fizike të lindjes, urisë dhe etjes. Ndërsa në lidhje me dhimbjen shpirtërore, që ia shkaktonin fjalët e njerëzve, Allahu i Madhëruar e udhëzoi që, nëse shihte ndonjë njeri, t’ia bënte thjesht me shenjë nga foshnja, duke i treguar se nuk mund t’i fliste:Dhe nëse sheh ndonjë njeri thuaj: “Unë jam betuar të hesht për hir të të Gjithëmëshirshmit dhe sot nuk i flas asnjë njeriu.” -Unë kam vendosur të hesht dhe të mos i flas askujt. Në atë kohë qëndrimi në heshtje ishte një adhurim i veçantë e i ligjëruar. Allahu e urdhëroi që të bënte këtë lloj heshtje adhurimi edhe për një shkak tjetër, sepse ata nuk do të besonin edhe nëse ajo do t’ua shpjegonte të vërtetën. Pra, biseda me ta do të ishte e padobishme. Allahu i Madhëruar vendosi që ndershmëria dhe dëlirësia e asaj gruaje adhuruese të sinqertë të mos demonstrohej me fjalët e saj, por nga një foshnjë, që do të fliste mrekullisht nga djepi. Një grua e virgjër që lind një fëmijë dhe thotë se fëmija nuk ka baba, çfarëdo arsyetimi të sjellë, do të ishte e vështirë të pranohej nga njerëzit, edhe sikur të dilnin qindra dëshmitarë për pastërtinë e saj. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar zgjodhi që prova për këtë çështje të ishte diçka e jashtëzakonshme, një mrekulli, që njerëzit ta besonin. Ai bëri që Isai të fliste dhe dëshmonte që në djep.

Duke e mbajtur atë(Isanë)në krah, shkoi tek të afërmit e vet. -Pasi lindi fëmijën, Merjemja shkoi me guxim dhe ballëlart tek familja e vet, sepse ajo ishte e bindur për dëlirësinë dhe ndershmërinë e saj. Ata, kur e panë, i thanë:Ata i thanë: “O Merjeme! Ke bërë një punë, vërtet shumë të keqe.” -Kjo është diçka shumë e rëndë. Kështu, ata po aludonin për gjynahun e zinasë. Por Merjemja ishte e pastër nga ky aspekt. Ata i thanë më pas:

Oj motra e Harunit! -Me sa duket, Merjemja kishte ndonjë vëlla që quhej Harun dhe është e vërtetë se atëherë u ngjisnin fëmijëve emra profetësh. Pra, këtu nuk është fjala për profetin Harun, vëllain e Musait dhe të birin e Imranit, sepse mes tyre ishin shekuj diferencë.Babai yt nuk ishte njeri i keq e as nëna jote nuk qe e pamoralshme. -Prindërit e tu kanë qenë besimtarë të mirë, të drejtë, të pastër dhe të ruajtur nga ligësitë, sidomos nga ky lloj turpi. Si është e mundur të mos u ngjash atyre dhe të kryesh këtë vepër të shëmtuar?! Në shumicën e rasteve, fëmijët u ngjajnë prindërve, në veti të mira dhe të këqija, prandaj ata u çuditën. Por ajo me qetësi u bëri me shenjë:

Por, ajo u bëri shenjë për nga foshnja. –Ajo u tha me shenjë: “Folini fëmijës!” Ajo u bëri me shenjë atyre, sepse u urdhërua nga Zoti që, nëse njerëzit i flisnin, t’u thoshte atyre: “Unë kam vendosur të hesht për hir të të Gjithëmëshirshmit dhe sot nuk i flas asnjë njeriu.” Kur ajo u bëri shenjë që t’i flisnin fëmijës në djep, ata u çuditën dhe thanë:Ata thanë: “Si mund t’i flasim atij që është foshnjë në djep?!”-Kjo është diçka e jashtëzakonshme, se askush nuk flet në këtë moshë. Atëherë, Isai (a.s), që ishte një fëmijë djepi, u tha:

Ai(Isai)tha: “Unë jam rob i Allahut. –Isai iu paraqit atyre si rob dhe adhurues i Zotit. Në fjalët e para të tij drejtuar popullit, ai u tregoi se ishte thjesht një krijesë, rob dhe adhurues i Zotit dhe nuk kishte asnjë cilësi që ta bënte të meritueshëm që të adhurohej si Zoti apo që të ishte bir i Zotit. Allahu është i lartësuar, i dëlirë dhe i pastër nga trillimet e shëmtuara të të krishterëve, që në fakt, kundërshtojnë edhe vetë fjalën e Isait, kur tha: “Unë jam rob i Allahut." Edhe pse pretendojnë se janë pasues të Isait, në të vërtetë ata tregojnë se janë kundërshtarë të tij me këtë trillim. Pastaj Isai tha:Ai më ka dhënë mua Librin dhe më ka bërë profet. -Ai e ka përcaktuar të më japë mua Librin. Isai u bëri të qartë se ishte veçse rob dhe adhurues i Allahut. Ishte Allahu ai që i kishte mësuar Librin dhe e kishte bërë profet. Kështu e përshkruante Isai për veten e vet.

Më ka bërë të bekuar kudo që të jem... -Në çdo vend dhe kohë unë do të jem i bekuar e dobiprurës. Dobia e bekimi që përmendet këtu është mësimi i së mirës, ftesa e njerëzve tek e mira, si dhe ndalesa nga e keqja. Ftesa e njerëzve në rrugën e Zotit me fjalët dhe punët e mira është nga dhuratat më të bekuara që Zoti u jep njerëzve. Kështu, çdokush që shoqërohej me Isain e mbulonte begatia dhe mbarësia. Ai vetë lumturohej me shoqërinë e Isait.... dhe më ka urdhëruar për namaz dhe për zekat sa të jem gjallë. -Ishte porositur të përmbushte, së pari, detyrimet ndaj Zotit. Më i madhi detyrim është falja e namazit në formë të përkryer. Allahu i Madhëruar e urdhëroi gjithashtu të përmbushte detyrimet ndaj njerëzve dhe më i madhi detyrim në këtë aspekt është dhënia e zekatit. Allahu e porositi që ta bënte këtë gjë gjatë gjithë jetës së tij. Isai patjetër që do ta zbatonte këtë porosi ashtu siç e kërkonte Zoti i madhëruar.

Më ka bërë të sjellshëm ndaj nënës sime... -Një porosi tjetër që më ka dhënë Zoti im është edhe mirësjellja maksimale ndaj nënës sime. Unë do të bëj çdo gjë në këtë aspekt, sepse nëna ime gëzon një gradë të lartë dhe të lavdëruar te Zoti im. E si të mos ndodhë kështu, kur ajo më ka lindur me vështirësi dhe është kujdesur për mua që në vogëli?... e nuk më ka bërë mendjemadh e as të padëgjueshëm. -Nuk jam bërë kryeneç ndaj Zotit e arrogant para njerëzve. Nuk jam as “shekijen”, pra, fatzi në dynja e as në ahiret. Përkundrazi, Allahu më ka bërë të bindur, të përulur e me respekt ndaj Tij dhe modest e të ngrohtë me njerëzit. Allahu shkroi për mua lumturinë në këtë botë dhe në tjetrën. Kështu do të jenë edhe ata që më pasojnë mua në rrugën time. Pas gjithë këtyre përshkrimeve të lavdëruara e të plota tha:

Paqja(e Allahut)është me mua ditën kur u linda, ditën kur të vdes dhe ditën kur të dal(prej varrit)i gjallë.” -Me mirësinë dhe bujarinë e Zotit tim, mua më shoqëroi paqja që ditën kur linda, do të më shoqërojë ditën kur të vdes dhe ditën kur të ringjallem. Më shoqëron gjithashtu edhe ruajtja e Zotit nga ligësia, shejtani dhe ndëshkimi. Kjo tregon se Isai do të jetë i sigurt edhe nga tmerret e Ditës së Gjykimit dhe nga vendi i ndëshkimit. Ai do të jetë nga banorët e Vendit të Paqes. Kjo ishte, nga ana tjetër, një shenjë e mrekullueshme se ai do të ishte profet dhe një adhurues i madh i Zotit.

Kjo është e vërteta për Isanë, birin e Merjemes, për të cilën ata(më kot)rragaten(polemizojnë). -Ky ishte Isai dhe cilësitë e tij, për të cilat nuk duhet të ketë asnjë dyshim. Kjo është e vërteta për të, e ardhur në Librin e Allahut. Askush nuk ka fjalë më të drejtë dhe më të vërtetë se Allahu. Çdo fjalë e histori tjetër që thuhet për Isain ndryshe nga kjo këtu është e gabuar dhe trillim. Ato janë fjalë të bazuara thjesht në hamendësime dhe dyshime të hedhura pa asnjë lloj baze. Për të gjithë ata që trillojnë të tilla gjëra, Zoti thotë: “ata hedhin dyshime.” Shumë njerëz hamendësojnë të pasigurt, madje edhe polemizojnë me hamendësimet e tyre. Disa thonë se Isai është Zoti, të tjerë thonë “i biri i Zotit”, e të tjerë thonë është “pjesë e Trinisë”. I lartësuar qoftë Allahu nga shpifjet dhe trillimet e injorantëve!

Nuk i shkon(madhështisë së)Allahut që të ketë bir. I pastër është Ai(nga çdo mangësi)! -Nuk i shkon madhështisë së Allahut që të ketë fëmijë. Kjo është e pavërtetë, sepse Allahu është El Ganij - Jonevojtar, i Pasur e i Pavarur; Ai është El Malik - Pronari dhe Sunduesi i të gjithçkaje. Atëherë, si që mundet që Ai të bëjë bir të vetin dikë që është krijesë dhe pronë të Tij?! Ai thotë: “Subhaneh”, pra, i Pastër, i Dëlirë e i Lartësuar është Ai nga përshkrimet e të paditurve, që e bëjnë me fëmijë dhe me mangësi të tjera.Kur Ai vendos për një çështje, vetëm thotë: Bëhu!”, dhe ajo bëhet. -Nëse Allahu dëshiron diçka, e madhe apo e vogël qoftë, për Atë kurrë nuk është e pamundur, por Ai vetëm i thotë asaj: “Bëhu!”, dhe ajo bëhet. Atëherë, duke qenë se në qiej dhe në Tokë dhe në të gjithë gjithësinë zbatohet veçse dëshira e vullneti i Zotit, përse i duhet Atij një fëmijë? Çdo gjë që e dëshiron Ai e arrin dhe e bën me vullnetin e Tij, pa patur nevojë për fëmijë që të realizojë dëshirën e Tij apo për të treguar dashurinë që ka për krijesat. Gjithashtu, duke qenë se Allahu mjafton t'i thotë diçkaje “Bëhu!”, dhe ajo bëhet, nuk ka pse të duket çudi që Isai u krijua pa nevojën e një babai biologjik. Kjo ishte mrekulli e Zotit për të vërtetuar se Isai ishte profet i Tij dhe asgjë më tepër. Më pas, Isai tha:

Dhe Allahu është Zoti im dhe Zoti juaj, prandaj vetëm Atë adhuroni! -Kështu, Isai bëri të ditur se ai ishte thjesht një njeri, rob Zoti i nënshtruar dhe nevojtar për Zotin, si gjithë të tjerët. Ai tha se Allahu është Krijuesi, Zotëruesi, Kujdestari dhe Furnizuesi që na ka krijuar të gjithëve dhe na formësoi ashtu si Ai dëshiroi. Ndër ne vepron kujdesi dhe vullneti i Allahut. Çdo gjë ndodh me përcaktimin dhe dëshirën e Tij. Duke qenë se Ai i ka në dorë të gjitha çështjet tona, Ai duhet të jetë i Vetmi i adhuruar me meritë, prandaj vetëm Atë adhurojeni! Përkushtojani adhurimet vetëm Atij, me sinqeritet e nënshtrim. Me këto fjalë, Isai pohon teuhidinrububije dhe dhe teuhidinuluhije. Ai argumentoi me të parin për vërtetësinë e të dytit.Kjo është rrugë e drejtë. -Kjo është rruga e drejtë dhe e saktë, që të çon te Zoti. Kjo është rruga e të gjithë profetëve dhe pasuesve të tyre. Çdo rrugë tjetër të çon në humbje të thellë dhe larg nga e vërteta.

Por grupet e kundërshtojnë njëri-tjetrin(rreth Isait). -Pasi na qartësoi të vërtetën rreth Isait, birit të Merjemes, për të cilin nuk duhet pasur asnjë më mëdyshje, Allahu i Madhëruar na tregon për përçarjen dhe polemikat e shumta mes fraksioneve të humbura të jehudëve, të krishterëve etj., që mbajnë qëndrime ekstreme në lidhje me Isain. Disa thonë se Isai është vetë Zoti, të tjerë thonë se është biri i Zotit, e të tjerë thonë se është i treti i Trinisë. Ky është njëri ekstrem, që e sheh Isain sipër gradës njerëzore. Ndërsa judejtë janë nga krahu tjetër i ekstremit. Ata nuk e njohin Isain si profet, madje shpifin duke thënë se ai ishte fëmijë i jashtëligjshëm. Por, sigurisht, të gjitha këto trillime janë fjalë boshe dhe të kota, që burojnë nga hamendësimet e tyre pa dituri e argument. Ata bazohen ose në dyshime e keqkuptime, ose në inat dhe urrejtje. Argumentet që ata pretendojnë janë të kota dhe dyshimet që paraqesin janë qesharake. Të gjitha ato meritojnë kërcënim të ashpër, prandaj Allahu thotë më pas:Mjerë ata që nuk besuan se ç'kanë për të parë në Ditën e madhe! -Mjerë të gjithë ata që mohojnë Allahun, Profetin dhe shpalljet e Tij. Këtë bëjnë judejtë dhe krishterët, të cilët shpifin për Isain, duke thënë fjalë që tregojnë mosbesim dhe fyerje për madhështinë e Zotit. Mjerë ata se ç'kanë për të parë Ditën e Madhe! Ajo është Dita e Kijametit, të cilën do ta jetojnë e dëshmojnë të parët dhe të fundit, banorët e qiejve dhe të tokës, pra, të gjithë krijesat. Ajo është dita e tronditjeve të mëdha dhe e tmerrit të papërshkrueshëm. Atë ditë do të bëhet llogaritja e punëve dhe shpërblimi sipas tyre. Atëherë do të shfaqet qartë gjithçka që mbanin fshehur në zemër ose që e shfaqnin haptazi.

Sa mirë do të dëgjojnë dhe do të shohin ata, Ditën kur do të vijnë te Ne! -Sa mirë do të shohin dhe do të dëgjojnë ditën kur do të dalin para Nesh, ata që nuk donin ta dëgjonin dhe të shihnin të vërtetën në këtë jetë! Atë ditë, ata do të pohojnë se ishin mohues të së vërtetës dhe se ishin idhujtarë. Ata do të thonë: “Zoti ynë, tani pamë dhe dëgjuam. Na kthe edhe një herë, që të bëjmë vepra të mira! Tani ne jemi tërësisht të bindur”.[Sexhde 12]. Ditën e Gjykimit do të jenë shumë të sigurt për gjendjen e tyre të keqe dhe për padrejtësitë që kanë bërë në dynja.Por sot(në këtë jetë)keqbërësit janë në humbje të thellë. -Ata nuk kanë asnjë lloj justifikimi e arsyetimi për humbjen e vetvetes. Ata janë dy lloj njerëzish:1. Ata që njihnin të vërtetën dhe pengonin njerëzit nga ajo.2. Ata që kanë devijuar nga e vërteta dhe e kanë plotësisht mundësinë për ta njohur të vërtetën, por janë të vetëkënaqur me të kotën dhe punët e liga të tyre, prandaj nuk përpiqen aspak për të njohur e kuptuar të vërtetën dhe për të bërë dallimin mes saj dhe të kotës.Mendo pak se si Allahu thotë: “Të mjerët ata që nuk besojnë, se ç’kanë për të parë Ditën e Madhe!” Kjo vjen pas fjalës: “Por grupet patën kundërshtime mes njëri-tjetrit.” Zoti nuk tha “Mjerë ata që patën kundërshtime!” sepse kështu do të përfshinte në kërcënim të gjitha grupet që debatuan rreth Isait, mes të cilëve është edhe grupi që thotë të drejtën. Ata që thonë se Isai është thjesht rob i Allahut dhe profeti i Tij janë besimtarë të vërtetë dhe nuk i përfshin kërcënimi. Allahu veçon me kërcënim vetëm mohuesit.

Paralajmëroi ata për ditën e dëshpërimit, kur çdo çështje të ketë marrë fund! Ata janë të pavëmendshëm dhe nuk besojnë. Jemi Ne Ata që e trashëgojnë Tokën dhe gjithçka në të dhe te Ne do të kthehen të gjithë. -Paralajmërimi është njoftimi për diçka të frikshme a fatkeqësi, i shoqëruar edhe me qortim dhe këshillë për t’u ruajtur, duke treguar edhe detajet e rrezikut. Ajo që e meriton më shumë që njerëzit t’i frikësohen është dita e dëshpërimit të madh, kur do të vendoset çdo çështje përfundimisht. Ajo është dita kur të parët dhe të fundit do të tubohen në një vend së bashku dhe do të merren në pyetje për veprat e tyre. Ata që kanë besim të pastër e të saktë dhe ndjekin profetët e Zotit, atë ditë do të fitojnë një lumturi të përjetshme, që kurrë nuk do t'u largohet nga shpirti. Ndërsa ata që nuk besojnë Allahun dhe nuk ndjekin profetët dhe shpalljet, ata do të fitojnë një dëshpërim, që nuk do t’u shqitet nga shpirti. Ata nuk do të shohin më gëzim dhe do të humbasin veten dhe familjet e tyre. Ata do të dëshpërohen, do t’u copëtohet shpirti dhe do t’u lëngojnë zemrat. E ku ka dëshpërim më të madh se ai i atij që privohet nga kënaqësia e Allahut dhe mirësitë e Xhenetit të Tij?! Kush është më fatkeq sesa ai që mbulohet nga zemërimi i Zotit dhe që do të ketë Zjarrin si vendbanim të përhershëm?! Edhe sikur të kërkojë të kthehet në dynja për t’ia nisur nga e para e për t’u bërë besimtar i mirë, kjo do të jetë e pamundur. Kjo gjendje e pashpresë do t’i japë vuajtje të papara. Kjo gjë i pret, ndërsa ata vazhdojnë të jenë tërësisht të pakujdesshëm dhe as nuk e çojnë nëpër mend këtë kërcënim. Edhe nëse e mendojnë ndonjë çast, ai është thjesht kalimtar dhe nuk arrin t’i zgjojë nga gjumi i rëndë i pakujdesisë. Ata janë tërësisht të dehur ose në gjumë, prandaj nuk besojnë Allahun dhe nuk i pasojnë profetët e Tij. Kjo botë me bukuritë dhe angazhimet e saj i ka përpirë tërësisht. Mes tyre dhe besimit të vërtetë qëndrojnë dëshirat e shfrenuara për kënaqësitë mashtruese dhe të përkohshme të kësaj bote. Dynjaja dhe gjithçka e saj, nga fillimi deri në fund, do të zhduket. Njerëzit do të largohen nga kjo jetë dhe gjithçka do t’i mbesë trashëgim Allahut. Të gjithë do të kthehen tek Allahu dhe Ai do t’i shpërblejë për çfarë kanë bërë në këtë jetë. Ai do t’ua nxjerrë në shesh e do t’u tregojë se çfarë kanë fituar dhe çfarë kanë humbur. Kush ka bërë mirë, le të lavdërojë e falënderojë Allahun, në të kundërt të mos qortojë asnjë tjetër, veç vetvetes.

Paralajmëroi ata për ditën e dëshpërimit, kur çdo çështje të ketë marrë fund! Ata janë të pavëmendshëm dhe nuk besojnë. Jemi Ne Ata që e trashëgojnë Tokën dhe gjithçka në të dhe te Ne do të kthehen të gjithë. -Paralajmërimi është njoftimi për diçka të frikshme a fatkeqësi, i shoqëruar edhe me qortim dhe këshillë për t’u ruajtur, duke treguar edhe detajet e rrezikut. Ajo që e meriton më shumë që njerëzit t’i frikësohen është dita e dëshpërimit të madh, kur do të vendoset çdo çështje përfundimisht. Ajo është dita kur të parët dhe të fundit do të tubohen në një vend së bashku dhe do të merren në pyetje për veprat e tyre. Ata që kanë besim të pastër e të saktë dhe ndjekin profetët e Zotit, atë ditë do të fitojnë një lumturi të përjetshme, që kurrë nuk do t'u largohet nga shpirti. Ndërsa ata që nuk besojnë Allahun dhe nuk ndjekin profetët dhe shpalljet, ata do të fitojnë një dëshpërim, që nuk do t’u shqitet nga shpirti. Ata nuk do të shohin më gëzim dhe do të humbasin veten dhe familjet e tyre. Ata do të dëshpërohen, do t’u copëtohet shpirti dhe do t’u lëngojnë zemrat. E ku ka dëshpërim më të madh se ai i atij që privohet nga kënaqësia e Allahut dhe mirësitë e Xhenetit të Tij?! Kush është më fatkeq sesa ai që mbulohet nga zemërimi i Zotit dhe që do të ketë Zjarrin si vendbanim të përhershëm?! Edhe sikur të kërkojë të kthehet në dynja për t’ia nisur nga e para e për t’u bërë besimtar i mirë, kjo do të jetë e pamundur. Kjo gjendje e pashpresë do t’i japë vuajtje të papara. Kjo gjë i pret, ndërsa ata vazhdojnë të jenë tërësisht të pakujdesshëm dhe as nuk e çojnë nëpër mend këtë kërcënim. Edhe nëse e mendojnë ndonjë çast, ai është thjesht kalimtar dhe nuk arrin t’i zgjojë nga gjumi i rëndë i pakujdesisë. Ata janë tërësisht të dehur ose në gjumë, prandaj nuk besojnë Allahun dhe nuk i pasojnë profetët e Tij. Kjo botë me bukuritë dhe angazhimet e saj i ka përpirë tërësisht. Mes tyre dhe besimit të vërtetë qëndrojnë dëshirat e shfrenuara për kënaqësitë mashtruese dhe të përkohshme të kësaj bote. Dynjaja dhe gjithçka e saj, nga fillimi deri në fund, do të zhduket. Njerëzit do të largohen nga kjo jetë dhe gjithçka do t’i mbesë trashëgim Allahut. Të gjithë do të kthehen tek Allahu dhe Ai do t’i shpërblejë për çfarë kanë bërë në këtë jetë. Ai do t’ua nxjerrë në shesh e do t’u tregojë se çfarë kanë fituar dhe çfarë kanë humbur. Kush ka bërë mirë, le të lavdërojë e falënderojë Allahun, në të kundërt të mos qortojë asnjë tjetër, veç vetvetes.

Kur’ani është Libri më i mirë dhe më i lartë. Ai është quajtur “Libër i qartë” dhe “Kujtim i Urtë”. Thëniet e tij janë të vërteta dhe të sigurta. Urdhëresat e ndalesat e tij janë më të drejtat dhe më të dobishmet. Premtimet dhe kërcënimet e tij janë më të vërtetat dhe të sigurtat, që tregojnë më së miri për urtësinë, drejtësinë dhe bamirësinë e Allahut. Përmendja e profetëve në këtë Libër është më e plota dhe më e kompletuara se çdo prezantim që u bëhet atyre nga librat e tjerë. Në Kur’an do të shohësh që, në shumë raste, Allahu i përsërit historitë e profetëve të cilët i dalloi mbi të tjerët, ua ngriti gradat dhe i ndihmoi në çështjen e tyre. Ai na i tregon historitë e profetëve dhe na tregon se ishte në ndihmë të tyre pikërisht për shkak të adhurimit që ata i përkushtonin Atij dhe dashurisë që kishin për Të. Ata gjithmonë ktheheshin te Zoti dhe përpiqeshin të përmbushnin detyrimet ndaj Tij. Por ata, gjithashtu, ishin njerëzit më të përkushtuar për të përmbushur detyrimet ndaj njerëzve dhe për t’i ftuar ata në adhurimin e Allahut. Ata ishin njerëzit më durimtarë në këtë mision. Ata arritën gradat më të larta dhe më të lavdërueshme të imanit dhe do të jenë në gradat më të larta të Xhenetit. Në këtë sure, Allahu përmend historinë e disa profetëve dhe e urdhëron profetin Muhamed që t’ua kujtojë ato njerëzve, sepse në to lartësohet e përlëvdohet shumë Allahu, por lëvdohen dhe del në pah edhe vlera dhe rëndësia e profetëve të Tij. Në këtë mënyrë del në pah bamirësia e madhe e Allahut për ta. Kështu, njerëzit nxiten për t’i besuar profetët, për t’i dashur ata, për t’i marrë si shembull e për të pasuar rrugën e tyre.Përmendju në Libër(Kur’an)Ibrahimin! Ai qe vërtet njeri i sinqertë dhe Profet (i zgjedhur). -Allahu i Madhëruar i fali dy mirësi: profetësinë dhe cilësinë e sinqeritetit. Es-sidik është ai që shquhet për sinqeritet dhe çiltërsi. Ai është i vërtetë dhe i çiltër në fjalët, punët dhe në gjendjet e tij. Ai është i sinqertë dhe i plotë në besimin e gjithçkaje që është urdhëruar ta besojë. Por diçka e tillë është e mundur veçse duke pasur një dituri të madhe, që ka hyrë thellë në zemër duke futur në të sigurinë e plotë tek Allahu, dituri e cila sjell me vete vepra të mira dhe të përkryera. Ibrahimi është më i miri i profetëve pas Muhamedit (a.s). Ai është babai i të gjithë profetëve pas Ademit dhe Nuhut. Allahu na tregon se e kufizoi profetësinë dhe Shpalljen veçse në pasardhësit e Ibrahimit. Ky profet i madh i ftoi krijesat në rrugën e Allahut dhe tregoi një durim të pashembullt kundrejt dhimbjeve dhe torturave që i shkaktuan. Ai i ftoi të afërmit dhe të largëtit dhe u përpoq shumë në udhëzimin e të atit, me të gjitha rrugët që kishte mundësi. Allahu na tregon përpjekjet e shumta e të përsëritura të tij me të atin, si në vijim:

(Kujto)kur ai i tha të atit: “O babai im! Përse adhuron atë që as nuk dëgjon, as nuk sheh dhe nga i cili nuk ke asnjë dobi?” -Duke e këshilluar që të hiqte dorë nga adhurimi i idhujve, Ibrahimi i tha të atit plot ngrohtësi, edukatë e mirësjellje: O babai im, pse adhuron atë që as nuk dëgjon, as nuk sheh dhe as nuk ke dobi prej tij? A nuk e sheh që putat kanë cilësi dhe atribute të mangëta? Ata nuk dëgjojnë, nuk shikojnë dhe nuk kanë në dorë as dëm e as dobi, as për veten e as për adhuruesit e tyre. Ky ishte një argument i qartë që tregonte se adhurimi i diçkaje të mangët është vepër e shëmtuar dhe e papranueshme, si nga ana logjike, ashtu edhe nga argumentet fetare. Me këto fjalë, Ibrahimi i dha edhe një mesazh tjetër të nënkuptuar: Meriton të adhurohet vetëm Ai që është Absolut dhe i Plotë në të gjitha emrat, cilësitë dhe veprat e Tij; çdo mirësi që u vjen robërve është dhuratë prej Tij dhe çdo shpëtim nga e liga është mëshirë e Tij. Ai është Allahu i Lartësuar dhe i Vetëm.

O babai im! Mua më është dhënë një dituri që nuk të është dhënë ty. -O babai im i dashur! Mos më shih me nënçmim dhe të thuash që unë jam fëmija yt dhe se ti di gjëra që unë nuk i di! Përkundrazi, mua më ka dhënë Zoti dituri që nuk ta ka dhënë ty. Të gjitha këto fjalë kishin si qëllim:Prandaj më ndiq se unë të udhëzoj në rrugë të drejtë! - Pasomë në rrugën dhe besimin tim, që të udhëzohesh në rrugën e drejtë, e cila është: adhurimi i Allahut si një i vetëm dhe i pashoq dhe bindja ndaj Tij në çdo gjendje. Këtu vërehet një butësi në të folur dhe në përzgjedhjen e fjalëve. Ibrahimi (a.s.) nuk i tha: “O baba, unë jam dijetar dhe ti je injorant!”, ose t’i thoshte: “Ti nuk di asgjë”, por iu drejtua me një mënyrë që mund të nënkuptohej: “edhe ti, edhe unë kemi dituri, por dituria që më është dhënë mua nuk të është dhënë ty, prandaj duhet të mendohesh pak dhe të bësh zgjedhjen e duhur, duke ndjekur argumentin dhe diturinë”.

O babai im! Mos adhuro shejtanin sepse shejtani është kundër të Gjithëmëshirshmit! -Çdokush që nuk adhuron Allahun është bërë adhurues i shejtanit, sikurse ka thënë Allahu: “O bijtë e Ademit, a nuk ju kam paralajmëruar që të mos adhuroni shejtanin, se me të vërtetë ai është armiku juaj i hapur dhe që të më adhuroni vetëm Mua? Kjo është rruga e drejtë. Vërtet, ai ka devijuar shumë breza prej jush. Vallë, a nuk po mendoni?” [Jasin 60 – 62]. Më pas thotë: “...sepse shejtani është kundërshtar i të Gjithëmëshirshmit!” Çdokush që ndjek hapat e shejtanit, në fakt e ka bërë atë si mikun e vet dhe, nga ana tjetër, është bërë i pabindur ndaj Zotit, ashtu si shejtani i mallkuar. Vërej me kujdes se si Allahu ka përdorur emrin e Tij Rrahman - i Gjithëmëshirshmi, për të treguar se ndaj kujt tregohet njeriu i pabindur. Ky është një tregues shumë i fortë, që na jep të kuptojmë se ai që nuk i bindet Allahut, poshtërsitë e gjynahet e tij do ta ndalojnë dhe do ta privojnë nga mëshira e Allahut, sepse do t'ia mbyllin dyert asaj. Ndërsa nga ana tjetër, bindja dhe adhurimet kushtuar Allahut konsiderohen si shkaqet më të forta për të arritur mëshirën dhe bujarinë e Tij.

O babai im! Unë kam frikë se do të të godasë ndonjë dënim prej të Gjithëmëshirshmit e kështu do të bëhesh mik me shejtanin. -Për shkak të këmbënguljes tënde për të vazhduar në mosbesim dhe në kalimin e kufijve, kam frikë se do të të godasin këto dy fatkeqësi të mëdha: dënimi i Allahut dhe shndërrimi në mik të shejtanit. Kështu do të bëhesh palë me shejtanit në dynja dhe në ahiret. Do të ulesh në atë gradë të shëmtuar dhe do të zvarritesh i pashpresë në ato skuta të errëta e të frikshme. Vërej me kujdes se si vazhdoi Ibrahimi (a.s) në ftesën e të atit shkallë-shkallë! Fillimisht i foli për diturinë që i ishte dhënë dhe se njeriu duhet të pasojë faktet dhe diturinë. Më pas e përgëzoi, duke i thënë se, nëse e pasonte, do të gjente rrugën e drejtë. Pastaj e këshilloi që të largohej nga adhurimi i shejtanit dhe i tregoi për dëmet që sjell kjo vepër. Pastaj e kërcënoi dhe paralajmëroi për ndëshkimin e Allahut dhe zemërimin e Tij, nëse vazhdonte në rrugën e humbjes. I tregoi se kështu do të bëhej mik dhe palë me shejtanin, gjë kjo që të privon nga mëshira dhe falja e Zotit. Por kjo lutje nuk i vlejti këtij njeriu, i cili ktheu një përgjigje prej injoranti:

Ai(babai)tha: “Ti po urren zotat e mi, o Ibrahim? -Ai filloi të lëvdohej me idhujt e vet dhe e qortoi Ibrahimin që i refuzonte ata. Sigurisht që ky ishte tregues i injorancës së thellë dhe i mohimit të tij. Ai lëvdohej me idhujt e tij dhe madje ftonte në adhurimin e tyre. Më pas, ai e kërcënoi të birin, duke i thënë:Nëse nuk ndalesh do të të vras me gurë.... -Nëse nuk ndalon së fyeri idhujt e mi dhe nëse nuk resht së ftuari mua në adhurimin e Allahut, atëherë do të të vras me gurë. Pastaj e dëboi të birin, duke i thënë:Tani largohu prej meje për një kohë të gjatë!” -Largohu prej meje e mos të të shoh për një kohë të gjatë! Sidoqoftë, i dashuri i Rahmanit iu përgjigj ashtu siç dinë të përgjigjen robërit e Rahmanit kur iu drejtohen injorantët me fjalë të rënda. Ai as e ofendoi e as u zemërua, por bëri durim dhe nuk iu kundërvu babait me të njëjtën monedhë. Me butësi dhe dëshirë të mirë për ta udhëzuar, Ibrahimi (a.s.) i tha:

Ai (Ibrahimi)tha: “Paqja qoftë mbi ty! -Prej meje do të kesh veç paqe dhe siguri. Nga unë nuk do të shohësh asgjë të keqe, veç selamit e mirësjelljes. Madje:Unë do t'i lutem Zotit tim të të falë ty. -Unë do të vazhdoj ta lus Allahun që të të udhëzojë dhe të të falë. Do t’i lutem të të udhëzojë në Islam, që të bëhet e mundur falja e gjynaheve të tua.Ai(Allahu)kujdeset gjithmonë për mua. -Allahu është i mëshirshëm e shumë i dashur me mua. Ai e di gjendjen time dhe kujdeset për mua. Kështu vazhdoi Ibrahimi që ta luste Zotin për ta udhëzuar babanë e tij dhe për ta falur atë, por kur iu bë e qartë se i ati ishte tashmë armik i Allahut dhe atij nuk i bënte dobi asgjë, u tërhoq nga kërkimin e faljes për të dhe u distancua tërësisht prej tij. Allahu na ka urdhëruar që të pasojmë fenë e pastër dhe monoteiste të Ibrahimit (a.s). Ai na porosit që të ndjekim rrugën dhe metodologjinë e tij në davetin e njerëzve në fenë e Allahut, me dituri, urtësi, butësi e ngrohtësi. Le të ndjekim shembullin e tij, pra, shkallë-shkallë e hap pas hapi, t’i ftojmë njerëzit që të mësojnë me lehtësi e mirësi fenë e Zotit. Gjithashtu, le të bëjmë durim, ashtu siç bëri durim Ibrahimi. Ai kurrë nuk ligështohej dhe nuk i humbiste shpresat, por me këmbëngulje vazhdonte davetin. Ibrahimi (a.s.) ishte durimtar i pashembullt në çdo mundim që i jepnin njerëzit, qoftë me fjalët, qoftë me veprat e tyre. Përballë këtyre vuajtjeve e mundimeve, ai falte e toleronte dhe tregonte mëshirë e butësi.

Unë po largohem prej jush dhe prej asaj që ju adhuroni përveç Allahut... -Unë do të largohem nga ju dhe idhujt tuaj dhe do t’i lutem Zotit tim. Ai do t’i lutej Allahut me të dyja mënyrat: me duanë e adhurimit dhe duanë e kërkesës....dhe shpresoj se me lutjet drejtuar Zotit tim nuk do të jem i humbur. -Shpresoj që Allahu të më lumturojë me lutjet e mia dhe me pranimin e veprave të mia. Kështu duhet të veprojë çdokush që nuk shpreson se njerëzit do t’i përgjigjen ftesës së tij dhe bindet se ata do të pasojnë epshet e tyre, pa u bërë asnjë dobi qortimet e paralajmërimet. Nëse vazhdojnë në të kotën e në shkeljen e kufijve të Zotit, atëherë të largohet prej tyre dhe të merret me rregullimin e vetes përmes lutjeve e veprave të mira, duke shpresuar që Zoti t’ia pranojë ato. Gjithashtu, le të largohet e të distancohet nga ligësia dhe të ligjtë. Ndarja e njeriut nga atdheu, njerëzit dhe familja e vet është tepër e vështirë, për shumë shkaqe që dihen. Megjithatë, kush braktis diçka për hir të Zotit, ta dijë se Zoti do t’ia zëvendësojë me diçka më të mirë se ajo që lë. Për këtë arsye, Allahu thotë më pas: Shih: Bekare 186

Pasi u largua prej tyre dhe prej asaj që ata adhuronin përveç Allahut, Ne i dhuruam atij Is’hakun dhe Jakubin dhe që të dy i bëmë profetë. -Allahu i dhuroi pasardhës të mirë, të cilët i bëri profetë të dalluar në botë, duke u dhënë shpalljen.

Dhe të gjithë atyre u dhamë(të mira)nga Mëshira Jonë... -Zoti do t’i dhuronte Ibrahimit dhe dy bijve të tij shumë begati, prej mëshirës së Tij, si për shembull: dituria e dobishme, veprat e mira, pasardhës të shumtë e të përhapur, mes të cilëve do të dilnin shumë profetë dhe shumë besimtarë të mirë. Për ta Zoti thotë:...dhe i bëmë që të kujtohen gjithmonë për mirë(ndër njerëz). -Edhe kjo ishte pjesë e mëshirës që u dhuroi. Allahu i ka premtuar çdo vepërmiri se do ta bëjë me emër të mirë ndër njerëz, në varësi të mirësisë e besimit të tij. Këta janë ndër më të shquarit dhe krerët e besimtarëve të mirë, prandaj Zoti e përhapi famën e tyre me lajmin e vërtetë dhe të saktë. Ata do të kujtohen përherë nga melekët që rrahin krahët. Me dashurinë dhe lëvdatat për ta janë mbushur zemrat e besimtarëve të mirë, që vazhdimisht i kujtojnë me gojën e tyre. Ata do të jenë gjithmonë modeli i përkryer për ata që dinë të marrin mësim. Ata do të vazhdojnë të kujtohen në çdo epokë, dhe kjo është mirësia e Allahut, që ia jep kujt të dëshirojë. Allahu jep mirësi të madhe.

Përmendju në Libër edhe Musanë! -Kujtoju në Kur’anin madhështor Musain, të birin e Imranit. Kujtoje atë profet të lavdëruar e të nderuar, ashtu siç ka qenë në të vërtetë! Kujtoje atë profet të zgjedhur duke treguar gradën dhe moralin e tij të lartë!Ai ishte nga të zgjedhurit(e Zotit)dhe ishte i dërguar dhe Profet(i dalluar). -Ky ajet lexohet në dy mënyra:1. “Ai ishte muhlesan”, që do të thotë se Allahu e zgjodhi dhe e dalloi Musain mbi të gjithë botën.2. “Ai ishte muhlisan”, që do të thotë se Musai ishte i sinqertë me Allahun e Madhëruar, në të gjitha veprimet, fjalët dhe qëllimet e tij.Të dyja kuptimet e përfshijnë njëra tjetrën. Kështu, Allahu e zgjodhi dhe dalloi Musain për shkak të sinqeritetit të tij. Dhe, nga ana tjetër, Musai u bë i sinqertë, sepse Allahu e zgjodhi dhe e mëshiroi duke i falur këtë sinqeritet. Cilësia më e mrekullueshme e njeriut është sinqeriteti që tregon ndaj Zotit dhe veçimi që Zoti i bën atij me këtë cilësi. I tillë ishte Musai. Ai ishte gjithashtu profet e lajmëtar i Zotit. Ai ishte Resul dhe Nebij.Resul është ai që është urdhëruar të përcjellë fjalët, mesazhin dhe ligjin e Zotit, si çështjet e mëdha, ashtu edhe ato më të voglat. Ndërsa nebij, ose lajmëtar, është ai që Allahu i shpall atij. Pra, en-nubu-ue është mes tij dhe Allahut, ndërsa er-risale është mes tij dhe krijesave të Zotit. Musai ishte nga ata që Zoti e dalloi me mënyrën më të lartë të Shpalljes, duke i folur drejtpërdrejt dhe duke e afruar. Kjo ishte veçoria e Musait mes gjithë profetëve të tjerë, prandaj edhe u quajt KelimuRrahman- Ai të cilit i foli Rahmani. Ndryshimi mes resul dhe nebij.Dijetarët kanë dhënë tri mendimekryesore:1. Resulështë Ai që i është shpallur njëligj dhe është urdhëruar për takomunikuar e transmetuar ndër të tjerë.Ndërsa Nebij është ai që i është shpallurligj, por ende nuk është urdhëruar për takomunikuar e transmetuar.2. Resulështë ai që është dërguar ngaZoti me ligj të ri, ndërsa ndërsa Nebijështë ai që zbaton sheriatin e një profetiparaardhës.3. Resulështë ai që është dërguar në njëpopull qafirësh, mosbesuesish, ndërsaNebij është ai që është dërguar në njëpopull besimtarësh.- Te bijtë e Izraelit kishte enbija, sepseata u dërguan në popullin e Jakubit, qëishin besimtarë. Sa herë që vdiste njëNebij, vinte një Nebij tjetër.- I pari Resul ishte Nuhu (a.s), sepse ai udërgua mes një populli idhujtar emohues. Ndërsa Ademi (a.s) u dërgua nënjë popull besimtar. Mbase ky ështëmendimi më i saktë. Allahu e di më mirë.

Ne e thirrëm atë nga ana e djathtë e Turi Sinait... -Zoti e thirri atë nga ana e djathtë e malit Tur, që ishte i bekuar e plot mirësi, sikurse thuhet në një ajet tjetër: “Kur arriti atje (te zjarri), iu tha: “I bekuar është ai pranë zjarrit dhe ata përreth tij. I lavdëruar qoftë Allahu, Zoti i botëve!” [Neml 8]....dhe e afruam për t’i folur nga afër. -Fjala nexhija do të thotë se Allahu i foli me një zë të ulët dhe të afërt, ashtu siç u flet Allahu të dashurve dhe të zgjedhurve të Tij. Ajeti është argument se Allahu flet me mënyra të ndryshme: me nida, që është zëri i lartë, dhe me nexhija, që është zë i ulët. Kështu besojnë ehlu suneh ue xhemat, ndryshe nga grupet e humbura, që e mohojnë faktin që Allahu flet, siç janë xhehmitë, mutezilitë dhe ata që ndjekin rrugën e tyre. Një nga mirësitë dhe nderimet më të mëdha të Musait ishte në lidhje me vëllanë e tij Harunin. Ai iu lut Zotit që ta përfshinte edhe Harunin në çështjen e tij, duke e bërë edhe atë profet. Allahu iu përgjigj lutjes së Musait dhe tha:

Nga mëshira Jonë i dhamë(si ndihmëtar)edhe vëllanë e tij Harunin,(gjithashtu)Profet. - Shpallja e Harunit si nebij ishte për të ndjekur dhe ndihmuar Musain si profet.

Përmendju në Libër edhe Ismailin! -Kujtoju në Kur’an edhe këtë Profet të madh, nga i cili rodhi edhe populli arab, më i miri popull, nga i cili do të lindte zotëria e të bijve të Ademit, Muhamedi (a.s).Ai qe shumë besnik në premtime dhe ishte i dërguar dhe Profet(i dalluar). -Çdo premtim e fjalë që jepte, ai e mbante. Këtu bëhet fjalë qoftë për premtimet e dhëna Allahut, qoftë për premtimet e dhëna njerëzve. Kështu p.sh., Ismaili premtoi se do të bënte durim kur i ati, Ibrahimi, duhej ta bënte atë kurban, sipas urdhrit të Zotit, dhe ai e mbajti fjalën, duke u treguar durimtar. Ismaili duroi sprovën më të madhe që mund t'i ndodhë njeriut, sprova e vdekjes. Ai tha: “O babai im, bëj atë që urdhërohesh dhe, nëse do Allahu, ti do të shohësh që do të jem durimtar!” Në këtë mënyrë, Ismaili e lejoi të atin që të ekzekutonte urdhrin e Zotit. Pastaj, Allahu e përshkruan Ismailin si profet dhe lajmëtar. Nuk ka dyshim se kjo është mirësia dhe grada më e lartë që Zoti i dhuron njeriut. Ata të cilëve Zoti u dhuroi profetësinë janë niveli më i lartë i njerëzimit dhe lloji më i zgjedhur i krijesave. Më pas, Allahu e përshkruan Ismailin me një cilësi të veçantë dhe shumë të bukur.

Ai e urdhëronte familjen e vet për të falur namazin dhe për të dhënë zekatin... -Ai kujdesej që edhe familja e tij të zbatonte porositë e Allahut. Ai i urdhëronte për namaz, që ata të kishin të plotë sinqeritetin për të adhuruar Allahun. Ai i urdhëronte anëtarët e familjes edhe për zekatin, që ata të ishin bamirës edhe ndaj krijesave të Zotit. Në këtë mënyrë, Ismaili jo vetëm që plotësoi vetveten, por përpiqej të rregullonte edhe të tjerët, duke filluar nga familja e të afërmit, të cilët ishin njerëzit më të dashur të tij dhe për të cilët kishte më shumë detyrime sesa për të tjerët....dhe Zoti ishte i kënaqur prej tij. –Allahu ishte i kënaqur me Ismailin (a.s), sepse ai përpiqej dhe punonte shumë që të kënaqte Allahun. Allahu u kënaq me të dhe e bëri prej robërve adhurues dhe të dashurve të Tij më të afërt.

Përmendju në Libër edhe Idrisin! -Kujtoje në Kur’an edhe Idrisin, duke përmendur cilësitë dhe veprat e tij të mira dhe të sinqerta!Ai ishte njeri i sinqertë dhe Profet(i nderuar). -Allahu bashkoi tek ai sinqeritetin dhe profetësinë. Idrisi ishte siddik, pra, ishte i sinqertë, me besim të plotë e të patundur te Zoti, me dituri të madhe dhe të plotë rreth Shpalljes, me siguri në premtimin e Zotit dhe me vepra të mira. Veç këtyre, Zoti e dalloi Idrisin duke i dhuruar Shpalljen, duke e zgjedhur për ta bërë Profet të denjë për të mbartur Shpalljen e Tij, prandaj thotë më pas:

Ne e ngritëm atë në një gradë të lartë. -Zoti e lartësoi kujtimin e tij në botë. Idrisi është i lartë në gradën tek Zotii madhëruar dhe i nderuar ndër njerëz.

Pasi foli për të gjithë këta profetë e lajmëtarë të nderuar, që ishin prej më të zgjedhurve, Allahu i Madhëruar thotë:Këta ishin ata që Allahu i dalloi nga profetët pasardhës të Ademit,... -Këta janë ata të cilët Allahu i begatoi me një mirësi, që nuk mund të arrihet nga askush. Ai u dhuroi atyre profetësinë e shpalljen. Këta ishin edukatorët, për të cilët Allahu na ka urdhëruar që të lutemi e të themi në çdo rekat namazi: “Na udhëzo në rrugë të drejtë, në rrugën e atyre të cilët Ti i begatove, e jo në rrugën e atyre që merituan zemërimin dhe as në rrugën e të humburve!” [Fatiha 6, 7]. Këta janë ata që Allahu i begatoi me të mira. Allahu na ka premtuar se, nëse i bindemi Atij, atëherë do të jemi në shoqërinë e këtyre të lumturve e të zgjedhurve: “Kushdo që i bindet Allahut dhe të Dërguarit, do të jetë me ata të cilëve Allahu u ka dhuruar mirësi të shumta - me profetët, me të sinqertët, me dëshmorët dhe me vepërmirët. Sa shokë të mirë janë ata! Ky është shpërblimi që vjen prej Allahut dhe mjafton që Allahu Di gjithçka.” [Nisa 69].... pasardhës të atyre që i patëm bartur(në anije)bashkë me Nuhun,... -Disa profetë ishin pasardhës të Ademit dhe të atyre që i bartëm në anije me Nuhun. Të tjerët që erdhën më pas ishin:... pasardhës të Ibrahimit dhe të Jakubit(Israilët)dhe prej atyre, që i udhëzuam dhe i bëmë të zgjedhur. -Këto ishin shtëpitë më të mira në botë, që Zoti i zgjodhi, i dalloi dhe lartësoi mbi të tjerët. Të gjithë këta të zgjedhur, kur u lexoheshin ajetet e Rahmanit, binin në sexhde. Ata shprehnin mirënjohje dhe përulësi, sepse në shpalljet e Zotit ata gjenin lajme rreth çështjeve të fshehta dhe rreth atributeve të Allahut, që di çdo të fshehtë. Atje përshkruhet Dita e Gjykimit, premtimet dhe kërcënimet e Zotit.Kur atyre u lexoheshin ajetet e Zotit ata binin në sexhde dhe qanin. -Ata nënshtroheshin dhe shprehnin bindjen e plotë ndaj ajeteve të Allahut, me shpresë dhe respekt. Shpallja ndikonte fort në zemrat e tyre, duke u forcuar imanin. Zemrat u mbusheshin me frikë e me shpresë, ndërsa sytë u mbusheshin me lot. Ashtu i shprehnin Zotit pendimin e sinqertë dhe kërkonin falje e mëshirë. Ata binin në sexhde për të adhuruar Zotin e tyre. Ata ishin ndryshe nga të tjerët që, kur dëgjonin ajetet e Zotit, bëheshin të shurdhër e të verbër. Vërej me kujdes! Allahu thotë: “ajetet e Rahmanit”, për të na treguar se shpalljet janë treguese të mëshirës dhe bamirësisë së Tij për njerëzit. Përmes këtyre ajeteve, Ai udhëzon drejt së vërtetës u hap sytë njerëzve për ta parë qartë atë. Me Shpalljen, Allahu i shpëton ata nga humbja dhe devijimi. Nëpërmjet Shpalljes, Ai u jep diturinë e saktë e të dobishme dhe u hap rrugën për të punuar e jetuar sipas saj.

Pasi u përmendën profetët, të cilët ndoqën rrugën e kënaqësisë së Allahut dhe të kthimit tek Ai me pendim, bindje e nënshtrim, vijohet me brezat pasardhës, të cilët e shkatërruan trashëgiminë që u lanë profetët e Zotit. Ata iu kthyen punëve të mbrapshta dhe braktisën namazin, që ishin urdhëruar ta kryenin me përpikmëri. Në fillim u treguan të pakujdesshëm ndaj tij dhe dalëngadalë e braktisën fare. E nëse ata braktisën namazin, i cili është shtylla e besimit dhe e fesë, është peshorja e saktë e imanit dhe e sinqeritetit me Zotin e botëve, atëherë për çështjet e tjera të besimit mos pyet. Kur shpërfillën veprën më të detyrueshme, për të tjerat s’bëhet fjalë. Shkaku i kësaj humbjeje ishte fakti se ata ndoqën dëshirat e tyre dhe të gjitha forcat i përqendruan në plotësimin e kënaqësive vetjake, të cilat u bënë më parësore edhe se haku i Zotit. Për ta nuk kishte më rëndësi se me ç’rrugë i arrinin ato kënaqësi:Por, pas tyre(të mirëve)erdhën pasardhës të këqij, që e lanë namazin dhe u dhanë pas kënaqësive(trupore). Ata do të vuajnë në ndëshkime (të Xhehenemit). -Ata do të flaken në një ndëshkim të ashpër dhe shumëfishtë. Pastaj, Allahu i Madhëruar bën përjashtim për disa:

Me përjashtim të atyre që pendohen, besojnë dhe bëjnë vepra të mira. -Janë ata që pendohen dhe largohen nga idhujtaria, bidatet, poshtërsitë dhe gjynahet, duke ndjerë keqardhje për çfarë kanë bërë dhe duke qenë të vendosur që kurrë të mos u kthehen më atyre. Cilësia e dytë e tyre është se ata besojnë, pra, besojnë Allahun, melekët, shpalljet, profetët dhe Ditën e Gjykimit. Cilësia e tretë e tyre është se ata bëjnë vepra të mira. Ata adhurojnë Zotin përmes veprave që Ai ua ka mësuar nëpërmjet profetëve e shpalljeve të Tij dhe kujdesen që t’i bëjnë me sinqeritet vetëm për kënaqësinë e Tij. Kështu, për ata që pendohen sinqerisht, kanë besim të vërtetë dhe bëjnë vepra të mira, Allahu i lartësuar thotë:Ata do të hyjnë në Xhenet -Atje ka mirësi të përjetshme, pranë Zotit Bujar dhe Mëshirëplotë.... dhe nuk u bëhet kurrëfarë padrejtësie. -Asnjë padrejtësi nuk do t’u bëhet. Ata do ta marrin të plotë shpërblimin për të gjitha veprat e tyre, madje të shumëfishuar nga mirësia e Allahut të Madhëruar. Në vijim, Allahu i Madhëruar flet për kopshtet e premtuara:

Ato janë xhenetet e Adnit që i Gjithmëshirëshmi ua pat premtuar robërve të vet, që besuan në të fshehtën dhe premtimi i Tij është i sigurt. -Ato nuk janë si kopshtet e zakonshme. Ato quhen “kopshtet e Adnit”, domethënë, kopshtet e qëndrimit të përhershëm, nga ku nuk largohesh kurrë dhe mirësitë e të cilëve nuk kanë për t’u zbehur asnjëherë. Ato janë plot me mirësi e kënaqësi, që sjellin gëzim e rehati. Shiko se kush i ka premtuar këto kopshte! I ka premtuar vetë Rrahmani, për të treguar se ato janë fryt i mëshirës dhe mirësisë së Tij. Atje ka mirësi e bukuri që syri nuk i ka parë, veshi nuk i ka dëgjuar dhe mendja e njeriut nuk ka shkuar. Në ajete të tjera, Allahu e ka quajtur Xhenetin si “mëshirën” e Tij, si për shembull: “Ndërsa ata të cilëve u janë zbardhur fytyrat, ata janë në Mëshirën (Xhenetin) e Allahut, ku do të jenë përjetësisht.” [Al Imran 107]. Fakti që kështu ka premtuar Rrahmani tregon edhe diçka tjetër: Kënaqësitë në Xhenet do të jenë të vazhdueshme e të përjetshme, ashtu siç është mëshira e Zotit. Ato janë fryt i mëshirës së Tij. Po kujt i është premtuar kjo mirësi? Në ajet thuhet se ajo i është premtuar robërve të Tij që besojnë të fshehtën. Pra, bëhet fjalë për robërit adhurues të Allahut, që i përmbahen ligjit të Tij. Janë ata që Zoti i përmend në ajete të tjera, si: “Adhuruesit e të Gjithmëshirshmit janë ata që ecin nëpër Tokë të qetë, e kur injorantët u drejtohen atyre me fjalë (fyese), ata thonë: “Paqe (selâm)!” Janë ata, që për hir të Zotit të tyre, natën e kalojnë duke bërë sexhde dhe duke qëndruar në këmbë (duke falur namaz). Janë ata që thonë: “O Zoti ynë! Largoje prej nesh vuajtjen e Xhehenemit sepse vuajtja në të është, vërtet gjëja më e rëndë!”. Shumë i keq është, vërtet ai (Xhehenemi), si vendbanim dhe vendqëndrim. (Adhuruesit e të Gjithmëshirshmit) Janë ata që kur shpenzojnë nuk e teprojnë e as nuk janë dorështrënguar, por mbajnë mesataren e janë të matur. Janë ata që veç Allahut, nuk i luten asnjë zoti tjetër dhe nuk e vrasin atë, të cilin Allahu e ka ndaluar të vritet, veçse kur e meriton në bazë të drejtësisë dhe nuk bëjnë imoralitet. Kush i bën këto, e pret ndëshkimi. Atij i dyfishohet dënimi Ditën e Kjametit dhe aty mbetet përgjithmonë i poshtëruar. Përveçse nëse pendohet, beson (me besimin e drejtë) dhe bën vepra të mira. Këtyre Allahu ua shndërron të këqijat në të mira. Allahu është Falës i Madh e Mëshirëplotë. Dhe kushdo që pendohet dhe bën vepra të mira, ai është kthyer, me të vërtetë tek Allahu me një pendim të sinqertë. (Adhuruesit e të Gjithëmëshirshmit janë) Edhe ata që nuk dëshmojnë duke gënjyer dhe, kur (rastësisht) kalojnë pranë të keqes, kalojnë duke e shmangur me dinjitet. Edhe ata që, kur këshillohen me Ajetet e Kur’anit të Zotit të tyre, nuk u kthejnë shpinën sikur të ishin të shurdhër e të verbër. Edhe ata që thonë: “O Zoti ynë! Na dhuro kënaqësinë që gratë tona dhe pasardhësit tanë të jenë kënaqësia e syve tanë, e na bëj udhëheqës të të devotshmëve!”. Këta janë ata që do të shpërblehen me vendin më të lartë në qiell për shkak se ishin durimtarë dhe aty do të priten me përshëndetje dhe selam. Aty (në kënaqësitë e përjetshme) do të jenë përgjithmonë. Eh sa vendbanim dhe vendqëndrim i mirë është ai! Thuaju (mohuesve): “E si të kujdeset për ju Zoti im, nëse ju nuk i luteni Atij?! Por ju e keni mohuar Atë, prandaj dënimi do të jetë i pashmangshëm.”.” [Furkan 63 – 76]. Siç shihet, ky premtim është vetëm për robërit e Zotit adhurues, e jo për të gjithë. Të gjithë njerëzit janë rob të Allahut në aspektin e krijimit, furnizimit dhe rregullimit të çështjeve të tyre. Këta janë “rob” në aspektin rububije. Ndërsa të parët janë “rob” në aspektin uluhije, pra, rob adhurues, të cilët i nënshtrohen dhe adhurojnë Zotin me zgjedhjen e tyre të lirë. Ata i nënshtrohen të vetmit Zot që adhurohet me meritë, për të jetuar sipas ligjit të tij dhe për ta adhuruar sipas Shpalljes së Tij. Këta janë të lavdëruar. Ndërsa të tjerët, edhe pse janë të nënshtruar dhe nuk dalin dot jashtë ligjit të krijimit të Zotit, nuk shpërblehen dhe nuk lavdërohen për këtë nënshtrim. Në fjalinë: “...që i Gjithëmëshirshmi ua ka premtuar robërve të Vet fshehtaz”, fjala “fshehtaz” mund të ketë më shumë se një kuptim. Kështu, njëri kuptim mund të jetë: ua ka premtuar në mënyrë të fshehtë, pra, në mënyrë të tillë që ata nuk kanë mundësi ta shohin haptaz. E, megjithatë, ata besojnë këtë premtim të mirë për të fshehtën. Ata punojnë e luftojnë për ta arritur premtimin e fshehtë të Zotit, edhe pse nuk e shohin me shqisat e tyre. Atëherë, si do të përpiqeshin nëse do ta shihnin haptazi atë premtim të mrekullueshëm? Sigurisht që do të përpiqeshin edhe më fort për ta arritur e do të ishin edhe më të përmalluar e të dashuruar pas tij. Pra, Allahu i Lartësuar kur i lëvdon adhuruesit që i besojnë premtimet e Tij për botën e fshehtë, pa e dëshmuar me sytë e tyre, tregon se ky është imani i vërtetë dhe dobiprurës. Kuptimi tjetër është: “ua ka premtuar atyre që e adhurojnë Atë fshehtaz”, pra, e adhurojnë Allahun, edhe pse nuk e shohin Atë. Atëherë, nëse do ta shihnin, si do të ishte adhurimi i tyre për Allahun? Sigurisht që adhurimi i tyre do të ishte edhe më i fortë e me përkushtim. Kthimi e pendimi i tyre tek Zoti do të ishte i pandërprerë, dashuria më e madhe, veprat për ta kënaqur Atë do të ishin të pandalshme dhe malli për Të do të ishte i papërshkrueshëm. Gjithashtu, kuptimin mund të lidhet edhe me kopshtet e Adnit. Pra, kuptimi i ajetit do të ishte: “Ato janë kopshtet e fshehta të Adnit, që i Gjithmëshirëshmi ua ka premtuar robërve të Vet...”. Domethënë, ato janë kopshte që nuk mund të përshkruhen plotësisht dhe që askush veç Zotit nuk mund t’i dijë realisht se si janë. Kjo i bën edhe më të përmalluar besimtarët për Xhenetin. Shpirti nxitet ta përfytyrojë dhe ta kërkojë më shumën atë. Atëherë, ky variant do t’i ngjante ajetit tjetër: “Askush nuk di për atë kënaqësi që u është caktuar atyre si shpërblim për atë që kanë bërë.” [Sexhde 17]. Të gjitha këto kuptime janë të sakta, por kuptimi i parë është më afër të vërtetës, sepse Allahu i Lartësuar thotë më pas: “...premtimi i Tij është i sigurt”, për premtimin e Tij, që besimtarët nuk e kanë parë me sytë e tyre, por përsëri e besojnë dhe përpiqen për ta arritur. Ky premtim do të ndodhë patjetër, sepse Allahu nuk e shkel kurrë fjalën e dhënë.

Aty nuk dëgjojnë fjalë të kota, por vetëm përshëndetje paqeje... -Atje nuk dëgjojnë fjalë të padobishme ose fjalë që të ngarkojnë me gjynahe, as fjalë ofenduese e të ulta apo fjalë që Zoti nuk i do, as fjalë që shkaktojnë dëm e trishtim. Atje dëgjojnë veçse “paqe”, fjalë të pastra, larg çdo mangësie e ligësie. Ata dëgjojnë dhikër, përshëndetje, fjalë të gëzueshme, lajme të mira, biseda të këndshme mes vëllezërish e miqsh. Ata dëgjojnë fjalën e Rrahmanit drejtuar atyre. Ata dëgjojnë zëra të bukur e melodiozë nga hyritë, melekët dhe të djemtë e Xhenetit, që këndojnë me tinguj mrekullues dhe që të mahnitin me fjalët e zgjedhura. Kështu do të ndodhë, sepse ai është një vend i paqes, ku pushtohesh nga paqja e plotë në çdo aspekt....dhe do t'u jepen mirësi të shumta në mëngjes e mbrëmje. -Ushqimet, pijet dhe të gjitha llojet e kënaqësive do të jenë të vazhdueshme kurdo dhe kudo që t’i kërkojnë. Prej bukurisë së këtyre kënaqësive është edhe fakti se ato do të shërbehen plot hijeshi në mëngjes e në mbrëmje. Kështu kënaqësia bëhet më e madhe për ata fatbardhë. Po, për kë janë përgatitur këto kopshte? Allahu thotë:

Këto janë xhenetet që Ne do t’ua japim robërve Tanë që ishin të devotshëm. -Këto kopshte janë bërë për t’ua lënë trashëgim të devotshmëve, që jetojnë ashtu si i porosit Zoti i tyre dhe e adhurojnë Atë ashtu si i urdhëron në shpalljet e Tij, me sinqeritet vetëm për Të. Ky do të jetë vendi i tyre i përhershëm, nga i cili nuk do të kërkojnë kurrë të largohen. Atje do të lumturohen përjetësisht, sikurse thotë Zoti: “Bindjuni Allahut dhe të Dërguarit, që të mëshiroheni! Nxitoni për faljen e gjynaheve nga Zoti juaj dhe për një Xhenet, gjerësia e të cilit është sa gjerësia e qiejve dhe e tokës! Ai është përgatitur për të devotshmit. Për ata që japin kur janë në bollëk dhe kur janë në vështirësi. Ata e përmbajnë zemërimin dhe i falin njerëzit. Allahu i do bamirësit. Edhe ata që kur bëjnë ndonjë gjë të shëmtuar, ose kur i bëjnë padrejtësi vetvetes, e përmendin Allahun dhe kërkojnë falje për gjynahet e tyre. E kush i fal tjetër gjynahet, përveç Allahut? Ata nuk vazhdojnë më me atë gjë që kanë bërë më parë, sepse e dinë. Shpërblimi për ata është falja nga Zoti i tyre dhe Xhenetet, nëpër të cilët rrjedhin lumenj dhe ku ata do të jenë përjetësisht. Sa i mirë është shpërblimi i atyre që punojnë (punë të mira)! [Al Imran 132 – 136].

Një ditë, Profeti (a.s) iu drejtua drejtua Xhibrilit (a.s) dhe i tha: “Sa mirë do të ishte të na vizitoje më shpesh!” Ai dëshironte që të ishte më shpesh në shoqërinë e Melekut fisnik, sepse ndihej mirë me të. Zemra e Profetit qetësohej kur Xhibrili zbriste me Shpalljen e Allahut, por:Ne(thonë melekët)zbresim veçse me urdhrin e Zotit tënd. -Ne nuk kemi asgjë në dorë. Nëse Zoti na urdhëron, ne e vëmë në zbatim menjëherë. Kështu i ka përshkruar Zoti melekët kur thotë: “O ju që keni besuar! Ruajeni veten dhe familjen tuaj prej Zjarrit, lënda djegëse e të cilit janë njerëzit dhe gurët! Atë e mbikëqyrin melekë të rreptë e të ashpër, që nuk e kundërshtojnë Allahun për asgjë që Ai i urdhëron. Ata zbatojnë gjithçka për të cilën urdhërohen.” [Tahrim 5]. Melekët janë thjesht rob të bindur të Allahut:Në dorën e Tij është ajo që na pret, ajo që lamë pas dhe gjithçka mes tyre -Në dorë të Zotit janë të gjitha çështjet, në çdo kohë e vend, në të shkuarën, të tashmen dhe të ardhmen. Duke qenë se çdo çështje është në dorë të Zotit dhe ne jemi thjesht rob të nënshtruar, atëherë çdo gjë i mbetet urtësisë së Zotit. Nëse urtësia e Zotit e kërkon që të ndodhë diçka, ajo do të ndodhë, e nëse e kërkon të vonohet, ajo do të vonohet. Prandaj thuhet më pas:dhe Zoti yt nuk harron asgjë. -Ai nuk harron kurrë, në mënyrë të tillë që të të braktisë. Në një ajet tjetër thuhet: “Betohem për dritën e mëngjesit dhe për natën, që mbulon gjithçka. Zoti yt nuk të ka braktisur e as nuk të urren.” [Duha 1-3]. Përkundrazi, Ai vazhdimisht përkujdeset për ty dhe çështjet e tua. Ai të dhuron ty më të bukurat përkujdesje e mirësi. Pra, me fjalë të tjera, edhe nëse vonohet Xhibrili, mos u trishto dhe dije se është Zoti Ai që e ka dëshiruar diçka të tillë, për urtësi të shumta. E si mund të harrojë Zoti, kur Ai është gjithëpërfshirës në diturinë e Tij?! Ai është:

Ai është Zoti i qiejve dhe i Tokës dhe çfarë ka midis tyre. -Zoti ka krijuar qiejt e tokën me rregullin më të përkryer, ku nuk sheh asnjë pakujdesi apo shpërfillje, as rastësi a kotësi. A nuk tregon kjo që dituria e Tij është e plotë e gjithëpërfshirëse? Atëherë, mos e shqetëso veten për këtë çështje, por merru me diçka të dobishme, pra, me adhurimin e Zotit tënd si Një të vetëm:Prandaj, vetëm Atë adhuroje dhe bëhu i qëndrueshëm në adhurimin për Të! -Nështroje veten dhe me durim ushtrohu që të përkushtohesh më tepër në adhurime. Përpiqu me të gjitha forcat që t’i kryesh sa më mirë adhurimet! Angazhimi me adhurime është qetësi e kënaqësi për njeriun, sepse ia largon të gjitha përjetimet mashtruese të kësaj bote, të cilat të lodhin shpirtin dhe zemrën. Allahu ka thënë në një ajet tjetër: “Prandaj, ti bëj durim ndaj fjalëve që thonë ata dhe përlëvdoje duke e falënderuar Zotin tënd, para lindjes së diellit dhe para perëndimit të tij, edhe në orët e natës dhe në skajet e ditës, me shpresë që të gjesh kënaqësi. Dhe mos ia ngul sytë bukurisë së kësaj jete, me të cilën i bëmë të kënaqen disa prej tyre (jobesimtarë), për t’i sprovuar me të, sepse shpërbimi i Zotit tënd është më i mirë dhe është i përjetshëm. Urdhëro familjen tënde për namaz, dhe ji i vazhdueshëm në këtë! Ne nuk kërkojmë prej teje ndonjë furnizim (as për ty, as për familjen tënde). Ne të furnizojmë ty (dhe ata). Përfundimi i mirë i takon devotshmërisë.” [Ta Ha 130 - 132].A di ndonjë të ngjashëm me Të? - A di ndonjë krijesë që t’i përngjajë Zotit?! Kjo pyetje nënkupton se nuk ka të tillë, dhe kjo është logjike. Askush nuk mund t’i përngjajë Allahut. Ai është Zoti, ndërsa çdo gjë tjetër i është nënshtruar Atij. Ai është Krijuesi i të tërë kijesave, Ai është i Pasur, i Vetëmjaftueshëm, që nuk ka nevojë për asgjë, ndërsa të tjerët janë të varfër në qenien e tyre në çdo aspekt. Allahu është i Plotë, Absolut në të gjitha aspektet, e të tjerët janë të mangët dhe nevojtarë që Zoti t’i bëjë të plotë e të mirë. Ky është argument se vetëm Allahu i meriton të gjitha llojet e adhurimeve. Vetëm adhurimet e përkushtuara Atij janë të vlefshme, ndërsa çdo adhurim tjetër është kotësi, prandaj Allahu na urdhëron që ta adhurojmë Atë si Një të vetëm dhe të jemi durimtarë, këmbëngulës dhe sistematikë në adhurimin e Tij. Kështu duhet të jetë, sepse Allahu është i vetmi absolut në emrat dhe atributet e Tij.

Këtu flitet për çdo njeri që mohon ringjalljen dhe që e sheh atë si diçka të largët dhe të pamundur. Këta lloj njerëzish thonë:Njeriu thotë: “Mos vallë, pasi të vdes, do të ngrihem i gjallë(do të ringjallem)?” -E si do të më nxjerrë Zoti të gjallë pas vdekjes? Si do të më ringjallë, pasi të jem bërë pluhur e dhe? Pra, sipas tyre është diçka e papërfytyrueshme. Sigurisht kjo vjen nga logjika e mbrapshtë, nga qëllimet e tyre të liga, nga urrejtja ndaj profetëve dhe nga mohimi i shpalljeve të Zotit. Nëse do të mendoheshin vetëm pak, do ta kuptonin se ajo që bëjnë është qesharake dhe mendjelehtësi. Allahu i Madhëruar përmend më pas një argument të prerë e të thjeshtë për t’u kuptuar:

Po, a nuk po e mendon njeriu se Ne e krijuam atë më pare, kur ai nuk ishte fare? -Le të mendojë pak për gjendjen e tij fillestare. Le të kujtojë që Allahu e krijoi kur nuk ekzistonte fare. Atëherë, Ai që është i Plotfuqishëm për të krijuar diçka nga hiçi, a nuk është i Plotfuqishëm që ta rikrijojë atë pasi të jetë shpërndarë në tokë e të jetë bërë një me dheun?! I ngjashëm është ajeti tjetër kuranor: “Është Ai që e fillon krijimin dhe pastaj e përsërit atë, dhe kjo e dyta është edhe më e lehtë për Të.” [Rum 27]. Allahu thotë: “Po, a nuk po mendon njeriu ...”. Kjo është një ftesë që njerëzit të meditojnë dhe të vështrojnë në këto argumente logjike. Kjo ftesë bëhet me fjalët më të zgjedhura dhe më të buta. Kjo tregon se çdokush që e mohon ringjalljen është treguar i pavëmendshëm nga gjendja e vet më parë. Nëse do të mendonte se si është krijuar herën e parë, nuk do ta mohonte ringjalljen dhe mundësinë e saj.

Betohem në Zotin tënd! -Allahu i Lartësuar betohet se patjetër që do t’i ringjallë ata që e mohojnë ringjalljen, së bashku me shejtanët e tyre. Ai do t’i tubojë ata në kohën dhe vendin e përcaktuar:Ne do t’i tubojmë ata së bashku me shejtanët dhe do t’i afrojmë rreth Xhehenemit të gjunjëzuar. - Ata do të jenë të gjunjëzuar nga tmerri dhe tronditja e madhe e asaj dite, duke pritur plot frikë e ankth gjykimin e Allahut të Lartësuar.

Pastaj, nga secili grup do të kapim më të pabindurit ndaj të Gjithëmëshirshmit. -Nga çdo grup keqbërësish që kanë bashkëpunuar në padrejtësi e ligësi, në mohim e poshtërsi, do të zgjidhen ata më të këqijtë, më arrogantët dhe më të padrejtët, të cilët do të futen të parët në ndëshkimin e dhembshëm. Të parët që do të hyjnë në Xhehenem do të jenë më të ngarkuarit me gjynahe e poshtërsi. Ata nuk do të reshtin së bërtituri e duke mallkuar njëri-tjetrin, siç thotë i Madhëruari: në një ajet tjetër: “Melekët do t’u thonë: “Hyni në Zjarr, mes popujve që shkuan para jush - xhinde dhe njerëz.” Sa herë që një popull hyn aty, mallkon atë të mëparshmin. Dhe, kur të gjithë të tubohen në të, grupi i fundit thotë për grupin e parë: “Zoti ynë, janë këta që na çuan ne në humbje, prandaj shumëfishoja atyre dënimin me zjarr!” Ai do të thotë: “Për secilin nga ju dënimi është i shumëfishuar, por ju nuk e dini.” Pastaj i pari do t’i thotë të fundit: “Ju nuk jeni më të mirë se ne; prandaj shijojeni dënimin, për gjithçka që bëtë!”[El ea’raf 38, 39]. E gjitha kjo do të ndodhë me drejtësinë, urtësinë dhe diturinë absolute të Allahut.

Dhe Ne e dimë më së miri se cili prej tyre e meriton më shumë të hidhet në të (Xhehenem). –Zoti që di gjithçka e di edhe se kush e meriton vërtet për të hyrë në zjarr. Allahu i njeh më mirë ata, di veprat e tyre dhe çfarë ndëshkimi meritojnë.

Të gjithë ju do të kaloni pranë tij (Xhehenemit)dhe ky është një vendim i prerë i Zotit tënd. - Këto fjalë u drejtohen të gjitha krijesave, vepërmirëve e vepërkëqijve, besimtarëve e jobesimtarëve. Të gjithë, pa përjashtim, do të kalojnë pranë Zjarrit, dhe ky është një vendim që Zoti e ka marrë vetë dhe me të kërcënon robt e Tij. Ky është një vendim që do të realizohet patjetër dhe të cilit nuk mund t’i shmanget askush. Janë dhënë mendime të ndryshme rreth kuptimit të shprehjes: “do të kaloni pranë tij”. Disa janë të mendimit se kjo do të thotë: “do të kaloni përmes tij”. Pra, edhe besimtarët, edhe mohuesit do të kalojnë përmes Xhehenemit, por për besimtarët ai do të jetë i freskët dhe paqe dhe nuk do ta ndiejnë aspak nxehtësinë e tij. Disa thonë se kuptimi është: “do të qëndrojnë para tij”, në mënyrë që të gjithë të ndiejnë frikën nga dënimi i tij, por më pas Allahu shpëton të devotshmit. Të tjerë thonë se qëllimi këtu është për kalimin në urën që shtrihet mbi Xhehenem. Njerëzit do të kalojnë mbi të me një shpejtësi që do të jetë në varësi të veprave që kanë bërë: disa si një pulitje sysh, disa si stuhi, disa me shpejtësi kalorësi, disa me vrap, disa duke ecur shpejt e disa ngadalë, disa do të tërhiqen zvarrë, e disa të tjerë do të kapen e rrëmbehen nga çengelat e Xhehenemit. Secili do të ecë sipas shkallës së devotshmërisë dhe besimit të tij në këtë jetë.

Pastaj, Ne do të shpëtojmë ata që ishin të devotshëm... - Shpëtojnë ata që i frikësohen Allahut, duke kryer urdhëresat dhe duke iu larguar ndalesave.... kurse keqbërësit do t’i lëmë të gjunjëzuar në të(xhehenem). - Këta e kanë rënduar veten me padrejtësi, me mohimin e Zotit dhe poshtërsi të shumta. Ky është përfundimi i mosbesimit dhe i mosbindjes ndaj Zotit. Ata do të mbeten të gjunjëzuar në Xhehenem, duke u dënuar përjetësisht, pa shpresë për shpëtim.

Kur u lexohen ajetet tona të qarta, jobesimtarët u thonë atyre që kanë besuar: “Cili nga dy grupet ka pozitë më të lartë dhe rreth më të mirë?” -Ajetet e Allahut janë të qarta e të shtjelluara në detaje, në mënyrën më të kuptueshme. Ato tregojnë qartë se Allahu i Madhëruar është i Vetëm në çdo aspekt dhe se profetët janë besnikë dhe të vërtetë në kumtimin e Shpalljes. Ai që i dëgjon dhe i respekton ajetet e Zotit, patjetër që do të fitojë besim të sinqertë dhe do të jetë i sigurt në vërtetësinë e tyre. E kundërta ndodh me mohuesit. Në vend që t’i dëgjojnë me respekt dhe qëllimin për të gjetur të vërtetën, ata tallen me shpalljen e Zotit dhe me të gjithë ata që i besojnë ato. Ata e arsyetojnë këtë zgjedhje me faktin se në jetën e kësaj bote janë të pasur e të vlerësuar dhe qëndrojnë shumë më lart se besimtarët. Duke u lavdëruar e duke shprehur refuzim të së vërtetës, thonë: “Cili grup ka pozitë më të lartë dhe rreth më të mirë?” Pra, cilët kanë më tepër prestigj, ne apo besimtarët? Në jetën e kësaj bote, ata lëvdohen para besimtarëve me pasurinë e numrin e madh të fëmijëve. Ata mburren edhe me kënaqësitë pa fre, duke i konsideruar ato si tregues të privilegjit. Pasuria, fëmijët, aleatët dhe pushteti që kanë, i bëjnë të mendojnë se janë më të mirë se besimtarët. Sigurisht, ky lloj arsyetimi është tërësisht i gabuar dhe i pavend. Kjo është përmbysje e realitetit, sepse shpeshherë, pasuria e fëmijët e shumtë, bukuria e pushteti bëhen shkak për shkatërrimin e dëshpërimin e njeriut.

Por, sa e sa breza kemi shkatërruar para tyre, të cilët qenë edhe më të pasur dhe më të pashëm. -Janë shumë popujt që Zoti ka shkatërruar dhe të cilët kanë qenë më të spikatur në pasuri, ndërtesa dhe bukuri. Ata ishin më të zhytur në kënaqësitë e jetës. Atëherë, nëse këta popuj të shkatërruar ishin më të pashëm e më të pasur, por që asgjë nuk u vlejti, sepse nuk shpëtuan nga dënimi, atëherë si do të jetë gjendja e atyre që qëndrojnë më poshtë se ata. Mos, vallë, e shohin veten të ruajtur nga ndëshkimi, sikurse thotë Allahu në ajet tjetër: “Vallë, jobesimtarët tuaj janë më të vlefshëm se ata që u përmendën, apo keni ndonjë premtim shpëtimi në librat e qiellit?” [Kamer 43]. Kështu, arsyetimi se kush është tani i pasur do të jetë i tillë dhe në ahiret, është i pavlefshëm. Ky është arsyetim që e kanë përdorur mohuesit e Zotit.

Allahu i Madhëruar e qartësoi kotësinë e arsyetimeve të mohuesve, që tregonin për inatin, urrejtjen dhe armiqësinë e tyre ndaj së vërtetës. Të tilla arsyetime tregonin se ata janë zhytur në një humbje të thellë.Thuaj: “Atë që është në humbje, le ta lërë i Gjithëmëshirshmi për një kohë të gjatë(në këtë jetë).” -Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se ata që janë humbje dhe kanë gjetur kënaqësi në këtë rrugë, duke punuar për humbjen, Allahu ka për t’i zhytur edhe më thellë e do t’ua shtojë edhe më tepër dashurinë për të kotën. Ky është ndëshkim i merituar për ta, sepse ata parapëlqejnë humbjen kundrejt udhëzimit të Tij, sikurse thuhet në ajetet e tjera: “Kur ata devijuan, edhe Allahu ua devijoi zemrat. Allahu nuk e udhëzon në rrugë të drejtë një popull që kalon kufijtë.” [Saf 5] “Ne do t'ua largojmë zemrat dhe shikimet atyre, ashtu sikurse nuk e besuan atë (Shpalljen e Zotit) për herë të parë, dhe do t'i lëmë të bredhin të hutuar në shfrenimin e tyre.” [Enam 110]. Këta të mjerë u thonë besimtarëve: “Cilët kanë pozitë më të lartë dhe rreth më të mirë?” Kur të shohin ndëshkimin e premtuar për krimet e tyre, si: vrasja dhe shkatërrimet, ose kur të shohin kijametin, i cili është shpërblimi i merituar për ta, atëherë do ta shohin se cilët kanë pozitë më të lartë dhe rreth më të mirë:Por, kur ta shohin atë që u premtohet - ose dënimin ose kijametin -, atëherë, do ta kuptojnë se kush ka pozitë më të ulët dhe rreth më të dobët. -Atëherë do ta kuptojnë kotësinë e arsyetimeve të tyre në jetën e kësaj bote dhe nuk do të kenë më asnjë fije dyshimi se ata ishin të këqijtë. Por ky ndërgjegjësim atë ditë nuk do t’u vlejë aspak, sepse do të jetë i pamundur rikthimi në këtë jetë për të bërë vepra të mira e për të rregulluar atë që kanë shkatërruar.

Allahu ua shton udhëzimin atyre që e kërkojnë udhëzimin e Tij. -Pasi tregoi se keqbërësit ndëshkohen duke i zhytur edhe më thellë në humbjen e tyre, Allahu i Madhëruar na tregon se, nga ata tjetër, ua shton të udhëzuarve edhe më shumë udhëzimin. Ai do t’ua shtojë edhe më shumë besimin, mirësitë dhe mëshirën e Tij. Fjala “el huda”, që Zoti ka premtuar se do t’ua shtojë, është dituria e saktë dhe puna e mirë sipas saj. Çdokush që i hyn rrugës së diturisë, besimit e punëve të mira, Zoti ka për t’ia lehtësuar dhe mundësuar që t’i punojë ato, madje do t’ua shtojë edhe më shumë nga mirësia e Tij. Ai do t’i mundësojë të mësojë edhe shumë çështje të tjera, që njeriu as i kishte menduar se mund t’i arrinte me përpjekjet e veta. Ky ajet tregon dhe është argument se besimi shtohet e pakësohet, ashtu siç kanë pohuar selefët e mirë të këtij umeti. Për këtë tregojnë edhe shumë ajete të tjera kuranore: “Ne bëmë mbikëqyrës të Zjarrit veç melekë, numrin e të cilëve e bëmë veçse si sprovë për ata që nuk besojnë, që të binden ata që u është dhënë Libri, që besimtarëve t’u shtohet edhe më shumë besimi...” [Mudethir 31]. Ose: “Besimtarë të vërtetë janë vetëm ata që, kur përmendet Allahu, u frikësohet zemra dhe, kur u lexohen ajetet e Tij, u shtohet besimi. Ata kërkojnë mbështetje vetëm te Zoti i tyre. Ata e përkryejnë namazin dhe japin nga ajo që u kemi dhënë Ne. Këta janë besimtarë të vërtetë. Ata kanë grada të larta te Zoti i tyre dhe falje e bujari prej Tij.” [Enfal 2 – 4]. Për këtë fakt tregon edhe realiteti. Besimi shprehet me fjalë zemre e goje, si dhe me vepra. Besimtarët janë të gradave të ndryshme në të tilla çështje, me ndryshime të mëdha mes njëri-tjetrit.Veprat e mira që mbesin(gjithmonë), kanë shpërblim më të madh te Zoti yt dhe(sjellin)një përfundim më të mirë. -Veprat që kurrë nuk u ndërpriten frytet, edhe kur të tjerat zhduken e bëhen pluhur, janë ato që quhen “të mira”. Vepra që mbeten gjithmonë janë namazi, zekati, agjërimi, haxhi, umreja, leximi i Kur’anit dhe i diturisë së dobishme, tesbih-et, tekbir-et, tahmid-et, tahlil-et, bamirësia ndaj krijesave, punët e zemrës dhe të trupit që i do Zoti dhe na ka urdhëruar për to. Këto vepra: “...kanë shpërblim më të madh te Zoti yt dhe një përfundim më të mirë.” Mirësitë që sjellin këto punë janë shumë të mëdha. Ato janë shumë të dobishme për vepruesit e tyre dhe u sjellin përfundim të mirë. Në fakt, edhe pse Zoti ka përdorur një mbiemër të shkallës krahasore “kanë shpërblim më të madh nga Zoti yt”, nuk do të thotë se ka ndonjë vepër tjetër (përveç veprave të mira) që mund të shpërblehet. Me fjalë të tjera, të vetmet punë që sjellin mirësi janë ato që Zoti i ka quajtur “të mira”.Me sa duket, - dhe Zoti e di më mirë - kjo është bërë për të treguar diçka tjetër. Kur keqbërësit thoshin se pasuria e madhe, pushteti dhe aleatët e shumtë janë tregues të vlerësimit dhe të gradës së lartë te Zoti, këtu tregohet qartë se çështja nuk qëndron kështu. Gjërat që tregojnë se Zoti vërtet të do janë veprat e mira që mbesin. Ato janë rruga e vetme drejt suksesit, dhe jo ato që pretendojnë mohuesit.Vepra të mira. Veprat quhen të miravetëm nëse Allahu i Lartësuar i ka cilësuartë tilla nëpërmjet Librit dhe Profetit të Tij.Me fjalë të tjera, gradat e larta nuk mundtë arrihen duke shtuar vepra e adhurime,të cilat nuk janë cilësuar si të tilla ngaAllahu. Tek Allahu i Lartësuar mund tëafrohesh dhe mund të fitosh kënaqësinëe Tij veçse me mënyrat që Ai i pëlqen dhei ka ligjëruar për një gjë të tillë,nëpërmjet profetëve të Tij dhe librave tëshenjtë me të cilët i pajisi ata. Mirësianuk mund të arrihet me rrugë jo të mira.Ai që përpiqet të afrohet tek Allahu iLartësuar me bidate arrin të fitojë veçselodhjen e kotë. Madje, kur e di seadhurimi që kryen nuk është ligjëruar ngaZoti i tij, atij i shtohen të këqijat dhelargohet nga Allahu i Lartësuar. Asnjëvepër nuk pranohet nga Allahu iLartësuar, derisa të plotësojë dy kushtete njohura: të kryhet me sinqeritet përAllahun, duke shpresuar me të vetëmshpërblimin e Tij, dhe vepra të jetë nëpërputhje me mësimet dhe porositë eAllahut dhe Profetit të Tij.

A e ke parë atë që i mohon Argumentet Tona dhe thotë: “Mua do të më jepet pasuri e fëmijë (edhe në botën tjetër).”? -Mos u çudit me gjendjen e një mohuesi të tillë. Ai jo vetëm që mohon ajetet e Allahut, por ka edhe pretendime të mëdha, duke thënë se në ahiret do t’i jepen përsëri pasuri e pasardhës. Ai kështu pretendon se do të jetë banor i Xhenetit. Kjo është vërtet e çuditshme. Nëse do të ishte ndonjë që beson në Zotin dhe përpiqet për diçka të tillë, mbase do të ishte e pranueshme dhe e lehtë, për jo për atë të mjerë. Ky ajet, edhe pse bën fjalë për një person të caktuar, ai përfshin çdo mohues të Zotit që pretendon se do të jetë banor i Xhenetit. Megjithatë, Allahu i Madhëruar e hedh poshtë këtë pretendim, duke thënë:

A thua ka zbuluar fshehtësinë... –Mos, vallë, ai e di se çfarë që do të ndodhë në të ardhmen, që pretendon se do t'i jepet pasuri dhe pasardhës?!...apo mos ka marrë prej Allahut ndonjë premtim? - Apo ka marrë ndonjë premtim nga Zoti se do t’i japë diçka të tillë? Sigurisht që asgjë nga këto nuk është e vërtetë. Kuptohet se ai flet për diçka që nuk e di. Kjo mënyrë komunikimi me pyetje është nga format më të forta e më të bukura të argumentimit e të sqarimit të çështjeve. Kështu, ai që pretendon se do të ketë të mira në jetën tjetër te Zoti, ka dy mundësi:1. Ai flet sepse ka dituri rreth të fshehtave që do të ndodhin në të ardhmen dhe e di mirë se kjo është një nga ato çështje. Por kjo bie poshtë, sepse askush nuk mund të dijë prej të fshehtës, veçse nëse e lejon dhe i mëson Zoti, e kjo u jepet veçse profetëve përmes Shpalljes.2. Ai ka marrë ndonjë premtim prej Allahut që, përmes imanit të pastër dhe pasimit të profetëve, do të arrijë atë që Zoti i ka premtuar.Por nëse asnjë nga këto dy pretendime nuk qëndron, atëherë ato janë veçse pretendime boshe e mashtrime të kota.

Kurrsesi! -Pra, çështja nuk është ashtu siç pretendon ky mohues. Ai nuk ka ndonjë dituri rreth të fshehtës, sepse ai është kafir, e nuk ka asnjë njohuri rreth shpalljeve e diturisë së Zotit. Nga ana tjetër, ai nuk ka marrë ndonjë premtim nga Rrahmani, sepse ai vazhdon të jetë i zhytur në kufër e poshtërsi, ndërkohë që premtimet e Zotit janë vetëm për besimtarët punëmirë. Kështu, ai meriton pikërisht të kundërtën e atyre që pretendon. Madje, fjalët e tij mashtruese do të shkruhen e do të ruhen, që pastaj të marrë ndëshkimin e merituar edhe për atë që ka thënë, siç e kërcënon i Madhëruari:Ne do ta shënojmë atë që thotë dhe do t’i japim dënim pas dënimi. -Atij do t’i shtojmë lloje të ndryshme ndëshkimesh, ashtu siç ai e tepron me lloje të shumta poshtërsish e shprehje mosbesimi.

Te Ne do të kthehet gjithçka për të cilën ai flet... -Edhe ato pasuri e fëmijë që ka në këtë botë do t’i lërë dhe do të kalojë në ahiret i vetëm, pa pasuri, pa fëmijë, pa aleatë e ndihmëtarë, siç thotë i Madhëruari:...dhe ka për të ardhur tek Ne i vetmuar. -Ashtu i vetmuar do të përjetojë ndëshkimet e mëdha, si shpërblim për padrejtësitë e tij. I tillë është dënimi i keqbërësve.

Ata adhuruan në vend të Allahut zota të tjerë, për t’u dhënë fuqi e lavdi. -Idhujtarët i adhurojnë idhujt, duke pritur ndihmën e tyre e duke shpresuar të arrijnë krenarinë e triumfin, por Allahu thotë:

Por ata (idhujt) do ta mohojnë adhurimin e tyre dhe do të bëhen armiq të tyre. -Çështja nuk është ashtu si shpresojnë ata. Idhuj nuk kanë për t’u sjellë kurrë sukses. Madje, në çastin kur do t’ua kenë nevojën më tepër, pra, në ahiret, idhujt do të distancohen prej idhujtarëve, madje do të dëshmojnë kundër tyre, ndryshe nga ç'presin ata të mjerë.Komenti i ajeteve 81 dhe 82 ështëmarrë nga “Tefsir el Mujeser”.

A nuk e shikon ti se Ne i kemi lëshuar shejtanët kundër jobesimtarëve për ti nxitur pandërprerë në vepra të këqija? -Ky është një ndëshkim për mohuesit. Ata nuk kapen pas litarit të Allahut dhe nuk iu përmbahen porosive të Tij. Përkundrazi, ata i shoqërojnë shokë Allahut dhe miqësohen me armiqtë e Tij shejtanë, prandaj Allahu u vë mbi kokë ata të mallkuar. Kështu, shejtanët kanë pushtet mbi ta dhe i nxisin në poshtërsi, për t’i humbur pa kthim në kufër e në gjynahe. Shejtanët i mbushin me vesvese dhe i frymëzojnë për ligësi miqtë e tyre. Ata ua zbukurojnë të kotën dhe ua bëjnë të shëmtuar të vërtetën dhe të mirën. Kështu dashuria për të kotën zë vend në zemrat e idhujtarëve, aq sa ata sakrifikojnë gjithçka në emër të saj, si të jenë duke mbrojtur të vërtetën. Ata luftojnë me çdo mënyrë për ta mbrojtur atë. Idhujtarët polemizojnë me mbrojtësit e së vërtetës, duke u përpjekur të lartësojnë të kotën. E gjitha kjo është si ndëshkim për ta, për shkak se i kthejnë shpinën Mbrojtësit të vërtetë, Allahut të Madhëruar dhe kërkojnë ndihmë nga armiku i tyre i përbetuar. Kjo është arsyeja që Allahu i lë dorë të lirë shejtanit mbi ta. Në të kundërt, nëse do të kishin besuar në Allahun dhe do t’i mbështeteshin Atij plotësisht, shejtani nuk do të kishte asnjë lloj pushteti mbi ta, sikurse thotë i Madhëruari: “Kur të lexosh Kur’anin, kërko mbrojtjen e Allahut kundër shejtanit të mallkuar! Vërtet, ai nuk ka asnjë fuqi kundër atyre që besojnë dhe që vetëm Zotit të tyre i mbështeten. Ai mund të kontrollojë vetëm ata që e përkrahin atë dhe ata që, për shkak të tij, bëhen idhujtarë.” [Nahl 98, 99].

Por ti mos u ngut kundër tyre... -Mos kërko përshpejtimin e ndëshkimit për këta mohues, të cilët në fakt e kërkojnë vetë ngutjen e dënimit!...se Ne jemi duke ua numëruar ditët. -Ata i kanë ditët të numëruara, pra, as do t’u shtohen e as do t’u pakësohen. Allahu u jep kohë të mjaftueshme që ata të rishikojnë marrëdhëniet me Të e të ndreqen. E nëse sërish nuk ndryshojnë, atëherë Ai i ndëshkon, ashtu siç di të ndëshkojë Ngadhënjimtari, Krenari dhe i Plotpushtetshmi.

Ditën, kur Ne do t’i tubojmë të devotshmit te i Gjithëmëshirshmi si mysafirë të nderuar... -Allahu na tregon ndryshimin e madh mes të devotshmëve dhe keqbërësve mohues. Allahu thotë se ata që i frikësohen Atij duke u ruajtur nga shirku, bidatet, poshtërsitë e mosbindja, Ai do t’i ringjallë Ditën e Gjykimit duke i nderuar me madhështi e kujdes të veçantë. Ata i pret vetë Rrahmani dhe gostinë e tyre e ka përgatitur vetë Ai që është El Mennan - Bamirësi i madh. Ata do të priten si miqtë që vijnë nga larg. Dihet mirë se udhëtari shpreson e ka gjithmonë mendim të mirë për mikpritësin. Të devotshmit do të shkojnë tek Rrahmani si ata miqtë që vijnë së largu plot shpresë për mëshirën, bamirësinë dhe bujarinë e Tij të paanë. Ata mezi presin që të shohin dhuratat e Mikpritësit në vendin e kënaqësisë së Tij. E gjithë kënaqësia dhe mëshira e Allahut është mbledhur në atë vend, duke e mbushur plot atë. Ky është premtimi për ata, për shkak të veprimtarisë së tyre me devotshmëri për arritjen e kënaqësisë së Allahut. Ata janë lajmëruar për këtë shpërblim me gjuhën e profetëve të Zotit, prandaj ata drejtohen për tek Zoti i tyre të nderuar e të stolisur, ashtu siç shkon miku tek i dashuri: të qetë e të lumtur për mikpritjen e tij.

...Dhe keqbërësit do t'i shtyjmë drejt Xhehenemit si tufë e etur për ujë,... -Ndërsa keqbërësit do të shtyhen në turma për në Xhehenem, të etur, të poshtëruar e të nënçmuar, ashtu siç shtyhen kriminelët në ndonjë burg a ndëshkim të ashpër. Për ta janë hapur dyert e Xhehenemit. Ata do të ulërasin për ndihmë, por nuk do të marrin asnjë përgjigje. Ata do të luten, por lutjet e tyre nuk u dëgjohen. Ata do të kërkojnë ndërmjetësim, por ndërmjetësimi nuk u pranohet:

... askush nuk do të ketë të drejtë ndërmjetësimi,... -Ata nuk kanë në dorë mundësi për të bërë ndërmjetësim dhe askush nuk do të mund të bëjë ndërmjetësim për ta, sepse kjo çështje është në dorë të Zotit, siç thotë Ai:...përveç atij që e ka lejuar i Gjithëmëshirshmi. – Për ta nuk vlen as ndërmjetësimi i atyre që mund t’u lejohet ndërmjetësimi, sepse ata nuk e kanë besuar Allahun dhe profetët e Tij. Si të tillë, Allahu nuk dëshiron që ndonjë të ndërmjetësojë për ta. Ai e lejon ndërmjetësimin vetëm për ata që Ai ka premtuar, dhe në premtimin e Tij kanë pjesë veçse ata që e besojnë Atë, profetët dhe shpalljet e Tij dhe e adhurojnë Atë ashtu si Ai ka urdhëruar. Ata ndjekin profetët e Tij, prandaj Zoti ka premtuar se do t’i shpërblejë me mirësi dhe do të kujdeset për ata.

Ata thanë: “I Gjithëmëshirshmi ka bir!”. Vërtet, ju keni thënë një fjalë shumë të shëmtuar. -Ju keni shpifur një gjë shumë të madhe dhe të shëmtuar. Aq të madhe, sa:

Ata thanë: “I Gjithëmëshirshmi ka bir!”. Vërtet, ju keni thënë një fjalë shumë të shëmtuar. -Ju keni shpifur një gjë shumë të madhe dhe të shëmtuar. Aq të madhe, sa:

Qiejt janë gati të copëtohen, toka është gati të çahet dhe malet janë gati të shemben e të thërmohen nga ajo(shpifje), që trilluan se i Gjithëmëshirshmi ka bir. -Nga ligësia e kësaj fjale, qiejt dhe toka gati u çanë, malet gati sa s’u shembën.

Qiejt janë gati të copëtohen, toka është gati të çahet dhe malet janë gati të shemben e të thërmohen nga ajo(shpifje), që trilluan se i Gjithëmëshirshmi ka bir. -Nga ligësia e kësaj fjale, qiejt dhe toka gati u çanë, malet gati sa s’u shembën.

Të Gjithëmëshirshmit nuk i shkon të ketë fëmijë. -Nuk i shkon madhështisë së Zotit që të ketë fëmijë. Fëmijë ka vetëm ai që ka nevojë dhe është i mangët, siç janë të gjitha krijesat, ndërsa Allahu është Krijuesi dhe Ai është i Pasur, i Lavdëruar dhe Jonevojtar. Nga ana tjetër, fëmija do të ishte njëlloj si i ati, dhe dihet se Allahu nuk ka të ngjashëm.

Çdo qenie në qiej e në Tokë ka për t’iu paraqitur Të Gjithëmëshirshmit si rob. -Do të vijë si rob i nënshtruar, pa treguar asnjë ngurrim e mosbindje. Melekët, njerëzit, xhindët e çdo gjë tjetër, të gjithë janë të nënshtruar. Allahu administron çështjet e tyre. Ata nuk kanë asgjë prej pushtetit e pasurisë dhe as prej rregullimit e administrimit të çështjeve të tyre. Atëherë, si mund të mendohet se Allahu ka fëmijë, kur ky është pushteti e mbretërimi i Tij?!

Me diturinë e vet, Ai i ka përfshirë të gjitha dhe i ka numëruar(e shënuar) të gjitha në mënyrë të saktë. - Dituria e Allahut ka përfshirë të gjitha krijesat, banorët e qiejve dhe të Tokës. Ai i ka llogaritur të gjithë ata dhe punët e tyre një për një. Allahu nuk gabon dhe nuk harron kurrë. Atij nuk mund t’i fshihet asgjë.

Në Ditën e Kijametit çdokush do t’i paraqitet Atij i vetmuar. - Atje njeriu nuk ka fëmijë, as pasuri, as ndihmëtarë dhe aleatë. Njeriu do të ketë me vete atë ditë veçse veprat e veta. Për to, Allahu do t’ia japë të plotë shpërblimin e merituar. Nëse ka punuar mirë, do të shpërblehet shumëfish me të mira, e nëse ka bërë keq, do të shpërblehet sipas të keqes që ka bërë, sikurse thotë i Madhëruari: “Tashmë ju na vini të vetmuar, ashtu si ju krijuam së pari, duke lënë pas vetes gjithçka që ju patëm dhënë. Nuk po shohim të jenë me ju ndërmjetësit tuaj, për të cilët mëtonit se ishin ortakët e Allahut. Pa dyshim, sot është këputur çdo lidhje mes jush dhe ka humbur gjithçka që ju shpresonit.” [En'am 94].

Nuk ka dyshim se atyre që besuan dhe bënë vepra të mira i Gjithëmëshirshmi do t’u japë dashuri. -Është bujari e Allahut që u dhuron robërve të Tij, atyre të cilët kanë besim të pastër dhe bëjnë vepra të mira sipas këtij besimi. Allahu u ka premtuar atyre se do t’u falë dashuri e mëshirë. Ai do të fusë dashuri për besimtarët e mirë. Ata do të jenë dhe do të njihen si të devotshëm qoftë për banorët e Tokës, ashtu edhe për ata të qiellit. E nëse e gjithë bota ka dashuri për ta, atëherë kjo do të sjellë shumë të mira dhe do t’u lehtësohen shumë punë. Të gjithë luten për ta, për mirësi dhe udhëzim drejt të mirës. Ata do të bëhen prijës të së mirës dhe do të jenë të pranuar të respektuar e nderuar ndër njerëz në këtë botë. Në një hadith të saktë thuhet se: “Kur Allahu e do një rob, i thërret Xhibrilit dhe i thotë: “Unë e dua filanin, prandaj duaje dhe ti!” Dhe Xhibrili e do. Pastaj ai u thotë banorëve të qiellit: “Allahu e do filanin, prandaj duajeni edhe ju!” Dhe banorët e qiellit e duan atë. Pastaj ai bëhet i pranuar e i nderuar në Tokë.” Kështu i shpërblen ata Zoti. Ata e duan Allahun, prandaj Ai fut dashurinë për ta në zemrat e të dashurve të Tij.

Kështu, Ne e bëmë atë(Kur’anin)të lehtë në gjuhën tënde,... -Allahu i Lartësuar na tregon për mirësinë e Tij të madhe, këtë Kur’an madhështor. Ai e shpalli Kur’anin me gjuhën e profetit Muhamed (a.s). Ai e lehtësoi këndimin dhe mësimin e Kur’anit.... që nëpërmjet tij t’i përgëzosh të devotshmit... -T’i nxitësh ata që të arrijnë atë që u është premtuar, dhe atyre u është premtuar shpërblimi i madh i Zotit. Që premtimi të jetë i plotë duhet që të sqarohen mënyrat se si arrihet ai.... dhe t’i tërheqësh vërejtjen atyre, që janë kryeneçë. - Ata janë këmbëngulës e kokëfortë në kotësinë e tyre. Ata e mbrojnë me forcë mohimin e tyre, prandaj Kur’ani u zbrit si argument kundër jobesimtarëve, që atyre t’u bëhet e qartë e vërteta dhe, pas shpalljes së Kur’anit, çdokush të jetojë dhe të vdesë i qartë në zgjedhjen e vet. Më pas, Allahu i Madhëruar kërcënon me shkatërrim mohuesit, ashtu siç shkatëroi popujt e parë:

Sa e sa breza kemi shkatërruar Ne para tyre! -Siç ishin populli i Nuhut, i Adit, i Themudit, i Faraonit e atyre që erdhën më pas. Të gjithë i bashkonte një gjë: ishin kryeneçë ndaj së vërtetës. Ngaqë vazhdonin me kokëfortësi në kalimin e kufijve, Allahu i Madhëruar i shkatërroi, aq sa prej tyre nuk mbeti më askush.Vallë a po vëren ndonjë prej tyre dhe a po dëgjon ndonjë pëshpërimë(nga ata)? –“Er-rikz” quhet pëshpëritja. Pra, atyre nuk u mbeti as nam e as nishan. Ajo çfarë mbeti ishte historia e tyre, për të qenë mësim për ata që kanë mend.Përfundoi edhe tefsiri i sures Merjem.Vetëm Allahut i takon lavdërimi dhe mirënjohja.

Ta, Ha. - Këto janë gërma arabe të shkëputura. Në këtë mënyrë janë hapur shumë sure të Kur'nit. Disa kanë thënë se ky është një nga emrat e Profetit (a.s),por nuk është e saktë.

Ne nuk ta kemi shpallur Kur’anin për t'u dëshpëruar.... - Shpallja e Kur'anit dhe e Sheriatit të Zotit nuk ka për qëllim që ti të dëshpërohesh. Feja nuk është sjellë për të rënduar të përgjegjshmit ligjërisht jashtë mundësive të tyre. Shpallja, Kur'ani dhe Sheriati janë sjellë nga Ai që është Mëshirëplotë e i Gjithëmëshirshëm. Qëllimi i tyre është që ta çojnë njeriun drejt lumturisë, shpëtimit e fitimit të mirësive. Allahu i Madhëruar e bëri ligjin e Tij shumë të thjeshtë. Ai i bëri të lehta rrugët e mësimit dhe të zbatimit të këtij ligji. Allahu i hapi të gjitha rrugët drejt kësaj mirësie, që ajo të jetë ushqim i domosdoshëm për zemrën dhe kënaqësi për trupin. Natyra e pastër dhe mendja e shëndoshë e pranojnë dhe i nënshtrohen këtij ligji. Ato e dinë se ky ligj u sjell vetëm të mira në të dyja jetët.

Por veçse si këshillë për ata që e kanë frikë Allahun. - Çdokush që i frikësohet Zotit mund të kujtojë përmes Shpalljes gjithçka që i bën dobi. Nëpërmjet Kur'anit, ai kujtohet për çdo vepër të mirë që Zoti e ka nxitur. Në Kur'an ka edhe paralajmërime e kërcënime për t’u larguar nga fjalët e veprat që të çojnë në dëshpërim dhe humbje. Në Kur'an ka ligje dhe dispozita të mrekullueshme, që janë të sqaruara mirë e me hollësi. Këto ligje janë mëse të pranueshme nga një mendje e kthjellët, prandaj Zoti e quan “kujtim” përmbajtjen dhe mësimet e Kur'anit. Ky libër sikur i zgjon mendjet e atyre që i frikësohen Allahut dhe iu kujton ato ligje të mira, që flenë në natyrën e tyre të pastër, edhe pse janë të skalitura thellë në to. Kujtimi bëhet për diçka që ekziston, por që njeriu është treguar i shkujdesur dhe i pavëmendshëm, ose nuk është informuar rreth saj me hollësi. Vërej me kujdes! Ata që “kujtohen” janë një kategori e caktuar, që përshkruhen si njerëz që “kanë frikë Zotin”, ndërsa të tjerët nuk përfitojnë nga ky Libër. E si mund të përfitojnë nga Kur'ani ata që nuk besojnë as Xhenetin, as Xhehenemin dhe që në zemër nuk kanë asnjë thërrmijë frikërespekti për Allahun? Kjo nuk ndodh asnjëherë. Allahu thotë: “Këshillo aty ku këshilla bën dobi! Do ta pranojë këshillën ai që ka devotshmëri dhe do ta refuzojë atë ai që është shumë i keq, i cili do të hyjë në Zjarrin e madh, ku as nuk do të vdesë, as nuk do të jetojë. Ka shpëtuar ai që është pastruar, që e kujton madhërinë e Zotit të vet dhe fal namazin.” [El ea’la 9-15].

(Kjo është)Shpallje nga Ai që krijoi Tokën dhe qiejt e lartë. - Në vijim, Allahu i Madhëruar flet për rëndësinë e madhe të Kur'anit. Ky libër është shpallje e zbritur nga Krijuesi i Tokës dhe i qiejve. Ai u shpall nga Allahu, që rregullon çështjet e të gjitha krijesave. Për këtë arsye, pranojeni atë me respekt, dashuri, bindje dhe sinqeritet. Në shumë ajete, Allahu i Madhëruar përmend faktin se Ai është Krijues bashkë me faktin se në dorën e Tij është çdo çështje dhe Ai vendos çdo rregull e ligj për krijesat. Edhe në këtë ajet thuhet se Allahu është Krijuesi i qiejve dhe i Tokës dhe se është Ai që e ka zbritur ligjin e jetës për krijesat. Në një ajet tjetër thotë: “Allahu është Ai që krijoi shtatë qiej dhe po aq toka. Në to zbret vendimi i Tij, për të qenë të bindur se Allahu është i Plotfuqishëm për gjithçka dhe se me të vërtetë, Allahu ka përfshirë gjithçka me dijen e Vet”. [Talak]. Allahu është Krijuesi dhe është Ai që vendos ligjet për krijesat e Tij. Vetëm Ai urdhëron dhe ndalon, vetëm Ai vendos ligjet e adhurimit dhe të fesë. Ashtu siç nuk ka Krijues tjetër përveç Tij, po ashtu askush tjetër përveç Tij nuk mund të vendosë ligje e rregulla. Në dorë të Krijuesit është vendosja e ligjeve të krijimit të gjithësisë dhe të funksionimit të saj, dhe po në dorë të Tij është vendosja e ligjeve të fesë dhe të besimit. Ligjet e krijimit dhe funksionimit të kësaj gjithësie janë precize. Ai nuk ka krijuar asgjë kot, por gjithçka me urtësi të madhe. Ashtu sikurse ligjet e krijimit nuk dalin asnjëherë jashtë urtësisë së Tij, po ashtu edhe ligjet e fesë dhe besimit nuk dalin kurrë nga kufijtë e drejtësisë, urtësisë dhe bamirësisë. Allahu vendos ligje e rregulla veçse në bazë të drejtësisë, urtësisë dhe bamirësisë së Tij. Pasi bëri të qartë se Ai është i vetmi Krijues e Rregullues i çështjeve të krijesave dhe i vetmi që vendos ligjet e jetës dhe të adhurimit, i Lartësuari përshkruan madhështinë dhe krenarinë e Tij:

(Ai është)I Gjithëmëshirshmi që qëndroi mbi Fron (Arsh). – Froni (arsh) është krijesa më e madhe, më e gjerë dhe më e lartë që Zoti ka krijuar. Allahu u ngrit e qëndroi mbi Fron ashtu si i shkon madhështisë së Tij, ashtu si i shkon bukurisë e madhështisë së emrave dhe atributeve të Tij. Ai u ngrit në Fron dhe ashtu ushtron sundimin dhe mbretërimin e Tij absolut mbi gjithçka.

E Tij është çfarë është në qiej dhe në Tokë, gjithçka që është midis tyre dhe gjithçka që është nën dhé. - Të gjithë pa përjashtim, melekët, njerëzit, xhindët, kafshët, sendet, bimësia, ajo që gjendet mbi tokë e nën tokë, janë pronë e Allahut, janë nevojtarë për kujdesin e Tij dhe të nënshtruar ndaj ligjeve të Tij. Asgjë dhe askush nga krijesat nuk zotëron ndonjë grimë pushtet e pronësi, madje nuk kanë në dorë as për veten e tyre dobinë, dëmin, vdekjen, jetën dhe ringjalljen.

Edhe nëse ti e ngre zërin (në lutjet e tua),Ai e di të fshehtën dhe atë që është më e fshehtë (se e fshehta). - Allahu është i Gjithëditur dhe nuk ka ndonjë gjë që të jetë e paditur apo e fshehur nga dituria e Tij. Ai di fjalët e fshehta dhe ato që janë më të fshehta se fjalët e fshehta, pra, ato që fshihen në zemër dhe ende nuk janë artikuluar me fjalë. Allahu i di edhe ato ndjenja të fshehta që i kalojnë njeriut në zemër. Ndërsa el ahfa janë ato gjëra që ende nuk i kanë kaluar në zemër njeriut. Kështu, i Lartësuari i di të gjitha ato që i kalojnë në zemër njeriut, madje me hollësitë më të imta. Dituria e Zotit i përfshin të gjitha, të imtat e të mëdhatë, të fshehtat e të shfaqurat. Për Atë është njëlloj, e shfaq apo e mban fshehur atë që ke në zemër. Në ajetet e mësipërme, Allahu i Madhëruar shpalosi madhështinë e Tij absolute dhe faktin se Ai është i Plotë e Absolut në çdo atribut të Tij. Allahu është Krijuesi i gjithçkaje, është caktuesi i ligjeve të krijimit dhe ligjeve të jetës, fesë e adhurimit. Ai urdhëron dhe ndalon. Ai është Er-rahmani, që ka përfshirë gjithçka me mëshirën dhe kujdesin e Tij. Allahu është Gjithëpërfshirësi me madhështinë e Tij. Ai është i Lartësuari mbi Fronin e Tij dhe ka nën sundimin e mbretërimin e Tij gjithçka. Asgjë nuk i fshihet diturisë së Allahut. Pas këtij prezantimi, Allahu është i vetmi që meriton të gjitha adhurimet, përkushtimet, lutjet e dedikimet. Adhurimi i Tij si Një dhe i Vetëm është diçka që e urdhëron ligji i Tij, logjika e shëndoshë, si dhe natyra e pastër dhe e papërlyer. Ndërsa adhurimi i diçkaje tjetër veç Tij është e kotë në çdo këndvështrim.

Allahu! Nuk ka zot tjetër (të denjë për adhurim)përveç Tij. -Nuk ekziston asnjë i adhuruar tjetër me meritë veç Allahut. Vetëm Ai duhet adhuruar me dashurinë e plotë për Të, duke iu nënshtruar e përulur me formën e përkryer. Vetëm Ai duhet adhuruar duke iu frikësuar duke e shpresuar dhe duke e dashur me gjithë shpirt; duke u kthyer vetëm tek Ai me gjithë qenien tënde i penduar e duke iu drejtuar vetëm Atij me lutje.Ai ka Emrat më të Bukur. - Allahut i takojnë të gjithë emrat më të bukur. Emrat e Allahut janë të gjithë të bukur, sepse të gjithë janë lavdërime të Tij. Nuk ka ndonjë emër që nuk tregon pë lavdinë e lavdërimin e Zotit. Prej bukurisë së tyre është edhe fakti se ata nuk janë thjesht emra të përvetçëm pa domethënie dhe pa lidhje me të emërtuarin. Përkundrazi, ata janë edhe atribute për të Madhëruarin. Jo vetëm kaq, por janë edhe atribute të plota, sepse në të kundërtën nuk do të quheshin të bukur. Prej bukurisë së tyre është edhe fakti se Zoti i ka urdhëruar njerëzit që t’i drejtohen dhe luten Atij përmes këtyre emrave. Madje, kjo është një mënyrë adhurimi që Zoti e do fort, siç do edhe të gjithë ata që e duan këtë mënyrë. Ai i do ata që i mësojnë, i kuptojnë dhe i luten Atij përmes emrave e cilësive të Tij të bukura e të plota. Allahu i do shumë ata që hulumtojnë rreth kuptimit të atributeve të Tij dhe e adhurojnë Atë përmes tyre. Allahu i do ata që e adhurojnë Atë duke u nisur nga ato çfarë sugjërojnë emrat e Tij, qofshin adhurime të zemrës apo të trupit. Allahu i Madhëruar thotë: “Allahu ka emrat më të bukur. Prandaj lutjuni Atij nëpërmjet tyre dhe distancohuni nga ata që bëjnë shtrembërime në emrat e Tij! Ata kanë për t’u “shpërblyer” për veprimet e tyre.” [El ea'raf 180].

Allahu i Madhëruar, duke i dhënë rëndësi të madhe historisë së Musait dhe kujtimit të saj i drejtohet profetit të Tij të dashur, Muhamedit (a.s.), me një pyetje që nxit dëshirën për të mësuar sa më shumë prej saj:A ka mbërritur tek ti historia e Musait? - Bëhet fjalë konkretisht për fillimet e kësaj historie. Ato çaste të papërsëritshme ishin fillimi i lumturisë së Musait dhe momenti më madhështor i shpalljes së tij si profet i Zotit të botëve. Kështu, Musai kishte humbur rrugën, kur pa nga larg një zjarr. Ndërkohë po ndiente të ftohtë dhe nuk kishte me çfarë të ngrohej.

Ja. Ai pa një zjarr dhe i tha familjes së vet: “Rrini ku jeni, se vërejta një zjarr! Ndoshta mund t’ju sjell ndonjë dru të ndezur prej tij, ose të gjej pranë zjarrit ndonjë udhërrëfyes.”. - Ai pa zjarr në të djathtë të malit Tur dhe tha: “Po iki atje, se mbase ju sjell ndonjë shkarpë të ndezur për zjarr ose mos gjej atje ndonjë njeri, që të na tregojë rrugën. Musai po kërkonte dritë dhe orientim, për udhëtimin e tij në tokë, por atje ku shkoi gjeti dritë dhe udhëzim shpirtëror. Atje gjeti dritën e Shpalljes, përmes së cilës do të ndriçoheshin shpirtrat dhe zemrat me një orientim të plotë dhe të saktë, duke u udhëzuar në rrugën e drejtë, që të çon në kopshtet e mirësisë. Kësisoj, Musait po i ndodhte diçka që nuk e kishte pritur kurrë dhe as që nuk i kishte shkuar ndër mend.

Por, kur shkoi te zjarri, u dëgjua një zë: “O Musa!”. - Kur iu afrua zjarrit që kishte parë nga larg, Musai vuri re se ishte një zjarr jo i zakontë. Ai ishte një zjarr që digjte, por edhe që shkëlqente e rrezantonte shumë dritë. Për këtë tregon edhe fjala e Profetit (a.s), i cili, duke përshkruar perden e Zotit, thotë: “Perdja e Tij është dritë ose zjarr. Nëse do ta zbulonte, rrezatimi i Fytyrës së Tij do të digjte gjithçka ku shkonte shikimi i Tij (pra, çdo gjë).” Kur mbërriti atje, Musai dëgjoi që e thirrën. Ishte Allahu që e thirri dhe i foli, sikurse thuhet në një ajet tjetër: “Përmendju në Libër Musain! Ai ishte i zgjedhur dhe ishte i dërguar dhe profet. Ne e thirrëm atë nga ana e djathtë e kodrës Tur dhe e afruam për t’i folur nga afër”. [Merjem 51, 52]. I Madhëruari i tha:

Jam Unë Zoti yt. -I tha se Ai ishte Zoti i tij dhe e urdhëroi që të përgatitej për bisedën e afërt e të ngushtë, që do të zhvillohej në vijim. Musai duhej të kujdesej mirë për këtë mirësi të pashembullt.Hiqi nallanet sepse ndodhesh në luginën e shenjtë të Tuvasë! - Allahu urdhëroi që të hiqte sandalet, sepse ndodhej në një luginë të pastër, të shenjtë e madhështore. Do të mjaftonte si shenjtëri e madhështi e saj vetëm fakti që Zoti e përzgjodhi si vend për t’i folur Musait, të cilin e ka quajtur Kelimullah, domethënë, “Ai të cilit i foli Allahu.” Disa interpretues të tjerë të Kur'anit thonë se Allahu e urdhëroi Musain të hiqte sandalet, sepse ato ishin punuar me lëkurë gomari. Megjithatë, Allahu është më i ditur për gjithçka.

Unë të kam zgjedhur ty... -Unë të zgjodha, të dallova, të veçova nga të gjithë njerëzit. Kjo ishte mirësia më e madhe e Zotit mbi Musain, që meriton mirënjohje shumë të madhe, ashtu siç e meriton një mirësi e tillë e pashembullt. Duke i treguar pikërisht mënyrën e shprehjes së mirënjohjes, Allahu i tha:...prandaj dëgjoje mirë atë që po të shpallet! Jam Unë Allahu. -Përkushtoje të gjithë dëgjimin tënd në atë që po të shpallet, sepse kjo shpallje e meriton një respekt dhe interesim të tillë! Tashmë ty do të përcillen themelet e fesë dhe të besimit Islam. Më pas, i Madhëruari vijon të shtjellojë Shpalljen dhe këto themele të rëndësishme:Nuk ka zot tjetër(të denjë për adhurim)përveç Meje. -Allahut i takon i gjithë adhurimi. Ai është i vetmi i adhuruar me meritë, sepse Ai është i plotë e absolut në atributet e Tij, është i pakrahasueshëm dhe i vetëm në veprat dhe cilësitë e Tij. Ai nuk ka shembull, nuk ka të ngjashëm, as të barabartë e të njëjtë në emrat, cilësitë dhe veprat e Tij.Pra vetëm Mua më adhuro dhe fale namazin rregullisht për të më kujtuar Mua! - Vetëm Mua m’i përkushto të gjitha llojet e adhurimeve, ato të shfaqura haptaz dhe ato të fshehtat, ato që janë themele dhe ato që janë degëzime. Pastaj i Madhëruari thekson namazin, edhe pse për të na nxit më sipër në mënyrë të përgjithëshme. E përmend namazin veçmas, për shkak të vlerës dhe rëndësisë së tij të madhe. Ky lloj adhurimi është adhurimi ku marrin pjesë në harmoni zemra, gjuha dhe të gjithë gjymtyrët. Vëreni se si Allahu thotë: “... fale namazin për të më kujtuar Mua!” Sigurisht, kujtimi i Allahut me zemër është qëllimi më i lartë. Ai është një adhurim zemre, përmes së cilit arrihet lumturia. Ajo zemër e larguar nga përmendja e Allahut do të jetë e privuar nga të gjitha të mirat; ajo është një zemër e shkatërruar tërësisht. Allahu ka përcaktuar shumë adhurime, qëllimi i të cilave është të kujtojmë Atë. Vetëm kështu mund të rregullohet zemra e njeriut. Nuk ka dyshim se adhurimi më i rëndësishëm për këtë qëllim është falja e namazit. Allahu i Madhëruar thotë: “Lexoje atë që po të shpallet nga libri dhe fale namazin! Namazi të largon nga punët e shëmtuara dhe poshtërsitë. Përmendja e Allahut është më e rëndësishmja. Allahu di gjithçka që bëni ju.” [Ankebut 45]. Namazi të ndalon nga poshtërsitë dhe të këqijat dhe bën që ta kujtosh Allahun më shpesh me zemër. Kujtimi i Allahut me zemër është shumë herë më i rëndësishëm sesa thjesht largimi nga të këqijat. Këtë e sjell namazi. Me fjalë të tjera, dobia më e madhe që sjell namazi është kujtimi i Zotit. Kjo është një nga pjesët e teuhidit: Njësimi i Zotit në meritën e adhurimit. Merita e adhurimit është cilësi vetëm e Zotit, ndërsa krijesat duhet t’i shprehin Atij me përunjësi adhurimin e tyre.

Unë të kam zgjedhur ty... -Unë të zgjodha, të dallova, të veçova nga të gjithë njerëzit. Kjo ishte mirësia më e madhe e Zotit mbi Musain, që meriton mirënjohje shumë të madhe, ashtu siç e meriton një mirësi e tillë e pashembullt. Duke i treguar pikërisht mënyrën e shprehjes së mirënjohjes, Allahu i tha:...prandaj dëgjoje mirë atë që po të shpallet! Jam Unë Allahu. -Përkushtoje të gjithë dëgjimin tënd në atë që po të shpallet, sepse kjo shpallje e meriton një respekt dhe interesim të tillë! Tashmë ty do të përcillen themelet e fesë dhe të besimit Islam. Më pas, i Madhëruari vijon të shtjellojë Shpalljen dhe këto themele të rëndësishme:Nuk ka zot tjetër(të denjë për adhurim)përveç Meje. -Allahut i takon i gjithë adhurimi. Ai është i vetmi i adhuruar me meritë, sepse Ai është i plotë e absolut në atributet e Tij, është i pakrahasueshëm dhe i vetëm në veprat dhe cilësitë e Tij. Ai nuk ka shembull, nuk ka të ngjashëm, as të barabartë e të njëjtë në emrat, cilësitë dhe veprat e Tij.Pra vetëm Mua më adhuro dhe fale namazin rregullisht për të më kujtuar Mua! - Vetëm Mua m’i përkushto të gjitha llojet e adhurimeve, ato të shfaqura haptaz dhe ato të fshehtat, ato që janë themele dhe ato që janë degëzime. Pastaj i Madhëruari thekson namazin, edhe pse për të na nxit më sipër në mënyrë të përgjithëshme. E përmend namazin veçmas, për shkak të vlerës dhe rëndësisë së tij të madhe. Ky lloj adhurimi është adhurimi ku marrin pjesë në harmoni zemra, gjuha dhe të gjithë gjymtyrët. Vëreni se si Allahu thotë: “... fale namazin për të më kujtuar Mua!” Sigurisht, kujtimi i Allahut me zemër është qëllimi më i lartë. Ai është një adhurim zemre, përmes së cilit arrihet lumturia. Ajo zemër e larguar nga përmendja e Allahut do të jetë e privuar nga të gjitha të mirat; ajo është një zemër e shkatërruar tërësisht. Allahu ka përcaktuar shumë adhurime, qëllimi i të cilave është të kujtojmë Atë. Vetëm kështu mund të rregullohet zemra e njeriut. Nuk ka dyshim se adhurimi më i rëndësishëm për këtë qëllim është falja e namazit. Allahu i Madhëruar thotë: “Lexoje atë që po të shpallet nga libri dhe fale namazin! Namazi të largon nga punët e shëmtuara dhe poshtërsitë. Përmendja e Allahut është më e rëndësishmja. Allahu di gjithçka që bëni ju.” [Ankebut 45]. Namazi të ndalon nga poshtërsitë dhe të këqijat dhe bën që ta kujtosh Allahun më shpesh me zemër. Kujtimi i Allahut me zemër është shumë herë më i rëndësishëm sesa thjesht largimi nga të këqijat. Këtë e sjell namazi. Me fjalë të tjera, dobia më e madhe që sjell namazi është kujtimi i Zotit. Kjo është një nga pjesët e teuhidit: Njësimi i Zotit në meritën e adhurimit. Merita e adhurimit është cilësi vetëm e Zotit, ndërsa krijesat duhet t’i shprehin Atij me përunjësi adhurimin e tyre.

Pa dyshim, Ora(e kijametit)do të vijë patjetër,... -Ora e Kijametit do të vijë patjetër në mënyrë të pakthyeshme....por Unë e kam fshehur atë... -Zoti e ka fshehur kohën e kësaj ndodhie, sikurse thotë në një ajet tjetër: “I lartësuar qoftë Ai, në dorën e të Cilit është sundimi i qiejve e i Tokës dhe i gjithçkaje që gjendet ndërmjet tyre! Vetëm Ai e di çastin e Kijametit dhe tek Ai do të ktheheni.” [Zuhruf 85]. Ose: “Njerëzit të pyesin për Orën (e Kijametit). Thuaju: “Për atë di vetëm Allahu. E, ku mund ta dish ti, ai ndoshta është afër!” [Ahzab 63]. Allahu e ka fshehur këtë çështje nga të gjitha krijesat, qofshin melekë të afërt dhe profetë të dërguar. Askush veç Tij nuk e di. Urtësia e ndodhisë së Kijametit është:... që çdokush të shpërblehet sipas përpjekjeve që ka bërë. - Të gjithë do të marrin atë që meritojnë për veprat e tyre, të mira ose të këqija. Kijameti është porta për në botën e shpërblimit ose ndëshkimit, sikurse thotë i Madhëruari: “Allahut i përket gjithçka që gjendet në qiej dhe në Tokë. Ai ka për t'i dënuar ata që bëjnë keq sipas veprave të veta e ka për t’u dhënë shpërblimin më të mirë atyre që bëjnë vepra të mira.” [Nexhm 31].

Prandaj, mos e lejo atë që nuk beson në të (Ditën e Kjametit)dhe që është dhënë pas dëshirave të tij të të devijojë (nga rruga e drejtë),se atëherë do të shkatërrohesh. - Kurrsesi mos të të lëkundin nga besimi në Ditën e Kijametit dhe nga përgatitja për të, ata të cilët nuk e besojnë se ajo do të ndodhë. Mosbesimi i tyre nuk duhet të bëhet pengesë për ty që të përgatitesh për atë ditë dhe ta besosh me bindje atë. Mohuesit e Ditës së Gjykimit jo vetëm që nuk e besojnë vetë, por përpiqen që të fusin dyshime e pasiguri edhe në zemrat e besimtarëve, duke polemizuar me kotësira. Ata thjesht pasojnë epshin e tyre. Ata nuk synojnë aspak që të gjejnë të vërtetën me polemikat e tyre. Qëllimi i tyre final janë dëshirat dhe duan ta justifikojnë këtë gjë. Kujdes nga këta lloj njerëzish! Kurrë mos ua vër veshin fjalëve që të shtyjnë ta mohosh besimin e drejtë! Kurrë mos i dëgjo fjalët e atyre që duan të prishin besimin në Ditën e Gjykimit dhe të pengojnë që të përgatitesh për atë ditë! Kujdes! Njerëzit janë të prirur t’i përgjasojnë llojit të tyre dhe të anojnë drejt unifikimit me ta. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar na paralajmëron që të jemi shumë të kujdesshëm në këtë aspekt. Ai na urdhëron që t’i përmbahemi rrugës që Ai na ka treguar përmes Shpalljes dhe të mos ndikohemi nga fjalët e shumta e të zbukuruara, që të turbullojnë mendjen. Duhet të jemi shumë të kujdesshëm nga çdokush që fton në të kotën dhe na pengon nga besimi themelor, madje edhe nga ata që pengojnë për plotësimin e besimit. Ne duhet të ruhemi nga çdo gjë që fut dyshime në zemër. Allahu i Madhëruar përmend besimin tek Ai, adhurimin e Tij dhe besimin në Ditën e Gjykimit, sepse këto janë themele të imanit dhe bazat e fesë, të cilat duhet të jetë të palëkundura dhe duhet të ruhesh nga çdokush dhe gjithçka që fut dyshime në to. Nëse ato baza janë të kompletuara, i tillë do të jetë edhe besimi i njeriut. Por nëse ato cenohen ose zhduken, atëherë në të njëjtën shkallë do të cenohet ose zhduket edhe besimi. Kjo i ngjan shumë fjalës së Allahut që na tregon se cilët do të jenë të lumturit dhe të shpëtuarit: “Ata që besuan (në Kur'anin), judejtë, sabi’inët e të krishterët, kushdo prej tyre që besoi në Allahun e Ditën e Gjykimit (me besim të drejtë) dhe bëri vepra të mira (sipas shpalljes së Zotit) për ta nuk do të ketë frikë e as pikëllim.” [Maide 69]. Më pas Allahu thotë: “...se atëherë do të shkatërrohesh.” Pra, nëse ndjek rrugën e atyre që të pengojnë nga bazat e fesë tënde, ke për t’u shkatërruar dhe ke për të mbetur i dëshpëruar.

Pasi i tregoi themelet e besimit, Allahu i Madhëruar i foli për disa mrekulli, që zemra e tij të qetësohej dhe imani t’i forcohej. Gjithashtu, Allahu i premtoi se do ta ndihmonte kundër armikut të tij.Ç’është ajo në të djathtën tënde, o Musa? - Allahu i Madhëruar e dinte shumë mirë se çfarë ishte ajo në të djathtën e Musait, por i foli për ta bërë të vëmendshëm në atë që do të ndodhte më pas. Musai u përgjigj:

Ai(Musai)tha: “Ai është shkopi im, me të cilin mbahem dhe u shkund gjethe dhenve të mia;... - Musai përmendi dy arsye pse e mbante shkopin: ai e përdorte si bastun kur ecte dhe, gjithashtu, me të shkundte gjethe pemësh për të ushqyer bagëtitë. Kjo tregonte edhe dhembshurinë e Musait, që kujdesej për bagëtitë deri në këtë masë. Ishte Allahu ai që e dalloi me të tilla cilësi. Kështu i zgjedh Allahu të dashurit e Tij, me urtësinë dhe mëshirën e Tij të gjerë.... me të kryej edhe punë të tjera." - Kam edhe dobi të tjera, veç këtyre. Vini re edukatën e lartë të Musait në përgjigje. Pyetja kishte si synim jo vetëm se çfarë ishte sendi në të djathtën e Musait, por edhe pse përdorej ai. Musai nuk u përgjigj shkurt e prerë, duke thënë thjesht: “Ky është shkopi im.” Ai tregoi edhe dobitë kryesore të shkopit, që përgjigjja të ishte sa më e plotë. Kjo është një edukatë e lartë në komunikim.Atëherë, pasi e bëri Musain të vëmendshëm për shkopin që mbante në dorë dhe për çfarë shërbente ai, Allahu i Madhëruar i tha:

Ai (Allahu)i tha: “Hidhe atë, o Musa!” Ai e hodhi atë, dhe ja! Ai u bë gjarpër (i madh)që lëvizte me shpejtësi. - Shkopi u shndërrua në një gjarpër të madh. Musai u largua me nxitim, i trembur aq sa nuk e kthente kokën pas. Allahu thotë se gjarpri lëvizte dhe zvarritej, që të mos ketë asnjë dyshim se ai ishte vërtet gjarpër. Mbase në të tilla situata, njeriu mund të mendojë se ishte thjesht një iluzion, por Allahu i Madhëruar largon çdo dyshim për këtë. Pastaj i tha Musait:

Ai (Allahu)i tha: “Hidhe atë, o Musa!” Ai e hodhi atë, dhe ja! Ai u bë gjarpër (i madh)që lëvizte me shpejtësi. - Shkopi u shndërrua në një gjarpër të madh. Musai u largua me nxitim, i trembur aq sa nuk e kthente kokën pas. Allahu thotë se gjarpri lëvizte dhe zvarritej, që të mos ketë asnjë dyshim se ai ishte vërtet gjarpër. Mbase në të tilla situata, njeriu mund të mendojë se ishte thjesht një iluzion, por Allahu i Madhëruar largon çdo dyshim për këtë. Pastaj i tha Musait:

(Allahu i)Tha: “Merre atë, e mos u frikëso! Ne do ta kthejmë atë menjëherë në gjendjen e tij të mëparshme.” - Nuk ka për të të ndodhur gjë. Me ta kapur me dorë, gjarpri u kthye përsëri në shkop, siç ishte më parë.

Fute dorën nën sqetullën tënde... -Fute dorën tënde nën sqetull, shtrëngoje me krahun tjetër, dhe pastaj shihe si do të dalë!...dhe ajo do të dalë e bardhë (dhe e ndritshme)pa asnjë të keqe(sëmundje)! -Ajo ishte një e bardhë vezulluese, pa asnjë lloj sëmundjeje, si lebra apo sëmundje tjetër.Kjo është një Shenjë tjetër, - Edhe kjo ishte një shenjë, sikurse thotë Allahu në një ajet tjetër: “Këto janë dy argumente nga Zoti yt për te Faraoni dhe rrethi i tij, se ata janë vërtet popull i prishur.” [Kasas 32].

Për të treguar ty(dy)nga Shenjat Tona më të mëdha. - Këto po t’i japim që të të tregojmë disa nga mrekullitë Tona të mëdha, të cilat tregojnë se je Profet i Zotit dhe Shpallja që do të jepet është e vërtetë. T’i japim, gjithashtu, që zemra të të qartësohet, të të shtohet dituria dhe të jesh i bindur dhe i sigurt në premtimin dhe ndihmën e Zotit. Këto do të shërbejnë si shenja, kur të ftosh në besimin e drejtë popullin tënd.

Shko te faraoni sepse, ai vërtet i ka kaluar të gjithë kufijtë! - Pasi e bëri Profet dhe pasi i tregoi shenjat e mëdha, Allahu i Madhëruar e urdhëroi Musain të shkonte tek Faraoni, sundimtari i Misirit, sepse ai i kishte kaluar kufijtë. Ai ishte treguar arrogant e tiran. Faraoni i kishte kaluar kufijtë me mohimin e Zotit, me shkatërrime, padrejtësi dhe me shtypjen e të dobtëve. Madje ai, - Allahu e shëmtoftë! - shkoi më larg se kaq dhe pretendoi se ishte Zot. Kalimi i kufijve ishte shkak për shkatërrimin e tij. Megjithatë, Allahu i Madhëruar është i Mëshirshëm, i Urtë dhe i Drejtë dhe nuk ndëshkon asnjë pa i çuar argumente përmes profetëve. Atëherë e kuptoi Musai se po mbante një peshë të rëndë. Ai do të shkonte si i dërguar i Zotit tek ky tiran i pamëshirshëm, arrogant e inatçor, të cilit nuk i dilte para askush në Misir. Përveç kësaj, ishte edhe një çështje tjetër shumë shqetësuese. Musai (a.s) ishte shpallur në kërkim për një vrasje në popullin e Faraonit. Megjithatë, ai e pranoi urdhrin e Zotit të tij, me kënaqësi e nënshtrim dhe iu lut Atij për ndihmë e lehtësim. Në fakt, kjo lutje ishte edhe një përpjekje nga Musai për të bërë sa mëmirë punën e davetit:

Musai tha: “O Zoti im! Zgjeroma gjoksin"... - Më zgjero gjoksin, që të jem në gjendje të përballoj çdo vështirësi që mund të më shkaktojnë fjalët dhe veprimet e kundërshtarit. Bëj që zemra ime të mos ndikohet nga ato dhe shpirti të mos më ngushtohet. Nëse zemra ngushtohet, njeriu nuk ka më forcë për të ftuar të tjerët në rrugën e Zotit. Allahu i Madhëruar i tha profetit Muhamed (a.s) në një ajet: “Në sajë të mëshirës së Allahut, ti u solle me butësi me ta. Sikur të ishe i ashpër dhe i vrazhdë, ata do largoheshin prej teje. Fali dhe kërko falje (nga Allahu) për ta! Këshillohu me ta për të gjitha çështjet, e kur të vendosësh, atëherë mbështetju Allahut! Allahu i do ata që i mbështeten Atij. Nëse ju ndihmon Allahu, atëherë nuk ka kush që mund t’ju mposhtë. Por nëse Ai ju lë pa ndihmë, atëherë kush është ai që mund t’ju ndihmojë?! Pra, vetëm Allahut le t’i mbështeten besimtarët!” [Al Imran 159, 160]. Domethënë, shpresohej që krijesat ta pranonin të vërtetën, me butësinë dhe gjoksin tënd të zgjeruar. Nëse Allahu të ndihmon dhe ta lehtëson një punë, fitorja është e sigurt, prandaj Musai tha:

..."lehtësoma këtë punë"... - Ma lehtëso çdo çështje që nis me emrin Tënd dhe çdo rrugë që marr për kënaqësinë Tënde! M’i lehtëso problemet që do të më dalin përpara! Të t'i lehtësojë veprat Allahu do të thotë që Ai të ta prijë mbarë që t’i hysh çështjeve nga porta e duhur e me mënyrën e duhur, që çdokujt t’i drejtohesh me mënyrën më të përshtatshme, që njerëzit ta pranojnë ftesën tënde dhe ti të gjesh rrugën më të shkurtër për arritjen e qëllimeve të tua.

... "Dhe zgjidhma nyjën e gjuhës (pengesën që kam kur flas),Që ta kuptojnë fjalën time!" - Musai kishte njëfarë vështirësie në të folur, aq sa thuajse nuk kuptohej çfarë fliste, shpjegojnë mufesirët. Allahu tregon në një ajet tjetër se vetë Musai tha: “Vëllai im, Haruni, është më orator se unë. Prandaj, dërgoje atë me mua si ndihmë, që t’i vërtetojë fjalët e mia. Unë kam frikë se nuk do të më besojnë.” Kështu, Musai u lut që Allahu t'ia zgjidhte gjuhën, që njerëzit t’ia kuptonin fjalët dhe misioni i tij të përmbushej me sukses. Misioni i Musait ishte kumtimi i të vërtetës dhe mesazhit të Zotit, si edhe sqarimi i plotë i kuptimeve të këtij mesazhi.

... "Dhe zgjidhma nyjën e gjuhës (pengesën që kam kur flas),Që ta kuptojnë fjalën time!" - Musai kishte njëfarë vështirësie në të folur, aq sa thuajse nuk kuptohej çfarë fliste, shpjegojnë mufesirët. Allahu tregon në një ajet tjetër se vetë Musai tha: “Vëllai im, Haruni, është më orator se unë. Prandaj, dërgoje atë me mua si ndihmë, që t’i vërtetojë fjalët e mia. Unë kam frikë se nuk do të më besojnë.” Kështu, Musai u lut që Allahu t'ia zgjidhte gjuhën, që njerëzit t’ia kuptonin fjalët dhe misioni i tij të përmbushej me sukses. Misioni i Musait ishte kumtimi i të vërtetës dhe mesazhit të Zotit, si edhe sqarimi i plotë i kuptimeve të këtij mesazhi.

"Më jep një ndihmëtar nga familja ime, Harunin, timvëlla!" - Bëje Harunin ndihmësin tim, që të më mbështesë në mision! Musai kërkoi që mbështetësi të ishte prej familjes së tij, sepse ky do të ishte një prestigj e mirësi e madhe për familjen. Nuk ka dyshim se, njerëzit që meritojnë më shumë bamirësi prej teje, janë të afërmit e tu, prandaj Musai e përmendi konkretisht edhe me emër, duke thënë: “...Harunin, vëllanë tim!"

"Më jep një ndihmëtar nga familja ime, Harunin, timvëlla!" - Bëje Harunin ndihmësin tim, që të më mbështesë në mision! Musai kërkoi që mbështetësi të ishte prej familjes së tij, sepse ky do të ishte një prestigj e mirësi e madhe për familjen. Nuk ka dyshim se, njerëzit që meritojnë më shumë bamirësi prej teje, janë të afërmit e tu, prandaj Musai e përmendi konkretisht edhe me emër, duke thënë: “...Harunin, vëllanë tim!"

"Ma shto fuqinë me të"... - Ma shto forcën me vëllanë tim! Bëj Harunin mbështetjen time! Dhe Allahu i tha: “Ne do të ta shtojmë mbështetjen me vëllanë tënd dhe do t’ju japim pushtet me shenjat Tona, që ata të mos ju afrohen. Ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë.”. [Kasas 35].

..."dhe bëma shok në punën time"... - Musai i kërkoi Allahut që ta bënte Harunin profet, ashtu siç kishte bërë edhe vetë Musain.

... "Që të të lavdërojmë Ty shumë e më shumë. Dhe të të kujtojmë Ty shumë e më shumë!" - Musai (a.s) e dinte mirë se e gjithë feja dhe të gjitha adhurimet ndërtohen mbi përmendjen e Zotit. Kjo qe arsyeja që ai u lut që ta kishte vëllanë si mbështetës, në mënyrë që ta ndihmonin njëri-tjetrin në përmendjen sa më shumë të Allahut dhe që të ndihmonin njëri-tjetrin në vepra të mira e devotshmëri. Kështu, të dy vëllezërit do ta përmendin më shumë Allahun me tesbih, tahlil dhe me çdo lloj adhurimi tjetër.

... "Që të të lavdërojmë Ty shumë e më shumë. Dhe të të kujtojmë Ty shumë e më shumë!" - Musai (a.s) e dinte mirë se e gjithë feja dhe të gjitha adhurimet ndërtohen mbi përmendjen e Zotit. Kjo qe arsyeja që ai u lut që ta kishte vëllanë si mbështetës, në mënyrë që ta ndihmonin njëri-tjetrin në përmendjen sa më shumë të Allahut dhe që të ndihmonin njëri-tjetrin në vepra të mira e devotshmëri. Kështu, të dy vëllezërit do ta përmendin më shumë Allahun me tesbih, tahlil dhe me çdo lloj adhurimi tjetër.

"Vërtet, Ti je Ai që i sheh gjithmonë punët tona.”. - Ti, o Zot, e njeh mirë dobësinë e varfërinë tonë, e di mirë nevojën tonë ndaj Teje, në çdo çështje. Ti je më i Ditur dhe më i Mëshirshëm për ne, sesa ne për vetet tona. Na dhuro mirësi me mëshirën Tënde dhe përgjigjju lutjeve tona! Atëherë, Allahu i Madhëruar, i tha:

Ai (Allahu) tha: “T’u dha ajo që kërkove, o Musa.” - Do të t’i jap të gjitha sa më kërkove. Allahu do ta zgjerojë gjoksin, do t’i lehtësojë çështjet, do ta zgjidhë gjuhën, që njerëzit të të kuptojnë qartë dhe që ta kryesh misionin me sukses. Për këtë mision nuk do të jesh vetëm, sepse do të të shtojmë mbështetjen më vëllanë tënd, Harunin. Veç kësaj, Allahu i tha: “Ne do të ta shtojmë përkrahjen me vëllanë tënd dhe do t’ju japim pushtet me shenjat Tona, që ata të mos ju afrohen. Ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë”. [Kasas 35]. Këto lutje të Musait tregojnë për diturinë e tij të thellë rreth Zotit të Madhëruar. Ato tregojnë për mprehtësinë dhe mençurinë e tij në trajtimin e çështjeve. Gjithashtu, ato dëshmojnë për dëshirën e mirë të Musait për të rregulluar dhe për të sjellë sa më shumë dobi për njerëzinë. I tillë duhet të jetë mësuesi dhe ftuesi i njerëzve në të mirën, në mënyrë të veçantë kur ka të bëjë me njerëz inatçorë, arrogantë e tiranë, kryeneçë e të pabindur. Përballë kësaj kategorie njerëzish, ftuesi ka nevojë të ketë gjoks të zgjeruar dhe zemër të madhe e durimtare, të mbushur me butësi e mëshirë, tolerancë e falje, në mënyrë që t’i bëjë ballë çdo lloj mundimi me të cilin do të përballet, t’i bëjë ballë furtunës me fjalë të shëmtuara e fyese, që do të derdhen mbi të. Ai ka nevojë për oratori dhe një gjuhë të zhdërvjellët e të mprehtë, të ëmbël dhe të aftë për të sqaruar sa më mirë të vërtetën. Oratoria dhe elokuenca në të tilla çështje është element i domosdoshëm, sepse përballjet në këto raste janë të forta dhe të mprehta. Është e nevojshme që, nëpërmjet fjalëve, të paraqesësh të vërtetën në formën më të bukur. Përveç kësaj, daveti kërkon mendje të urtë dhe stil të përshtatshëm komunikimi, sepse duhet t’i drejtohesh njerëzve ashtu siç u shkon për shtat, për të qenë sa më i dobishëm dhe që misioni të dalë me sukses. Mbi të gjitha, këtu është e nevojshme që Allahu të të lehtësojë çdo çështje, në mënyrë që ta nisësh nga ana e duhur, që t’i ftosh njerëzit në rrugën e drejtë me urtësi e butësi, që edhe polemikën ta bësh me mençuri dhe të jesh bindës. Në përfundim, është e nevojshme që Zoti të të japë mbështetës e bashkëpunëtorë të mirë në misionin tënd. Sa më shumë zëra të ngrihen për të mbrojtur e përhapur të vërtetën, aq më ndikues do të jenë ata. Kështu, Musai i dinte mirë këto çështje, prandaj u lut për to, dhe Allahu ia plotësoi të gjitha. Nëse studion historinë e profetëve, sheh se ata të gjithë i kanë patur këto cilësi dhe aftësi. Sigurisht, më i miri i të gjithëve është Muhamedi (a.s), i cili qëndron në nivelin më të lartë. Me gjoksin më të zgjeruar, atij iu lehtësuan të gjitha veprat, iu dha elokuencë e plotë dhe bukuria e të shprehurit. Atij iu dhanë shokët dhe mbështetësit më besnikë dhe durimtarë. Atij iu dha një popull pasues, që qëndron i palëkundur në fenë e tij.

Ne të kemi bërë mirësi një herë tjetër më parë. - Në ajetet e mësipërme, Allahu i Madhëruar përmendi mirësitë e shumta që i dhuroi Musait (a.s) në lidhje me fenë dhe besimin, me shpalljen dhe mesazhin, si dhe me përgjigjen e lutjeve të tij. Në vijim, Allahu i Madhëruar i kujton Musait përkujdesin që Ai kishte treguar për të që në vogëli dhe gjatë gjithë fazave të jetëssë tij. Ai i thotë:

Ja. Atëherë, kur nënën tënde e frymëzuam(dhe i thamë)“Vëre(fëmijën)në arkë dhe hidhe(arkën)në lumë! Lumi do ta nxjerrë në breg dhe atë do ta marrë armiku Im dhe i tij.” -Ne e frymëzuam nënën tënde, që të të vendoste ty në djep dhe të të lëshonte në lumë. Ajo duhej ta bënte këtë, sepse Faraoni urdhëroi që të vriteshin të gjithë djemtë e Izraelitëve. Ajo e vendosi Musain e vogël në një sënduk dhe e lëshoi në rrjedhën e lumit Nil. Nga ana tjetër, Allahu e urdhëroi lumin që ta nxirrte foshnjën në breg, madje bëri që të binte në dorën e armikut të tij më të përbetuar, Faraonit, dhe të rritej mes fëmijëve të pallatit. Allahu bëri që Musain ta donin të gjithë ata që e shihnin, prandaj thotë më pas:Por Unë hodha(në zemra të njerëzve)dashuri ndaj teje,... -Pra, çdokush që e shihte e donte shumë.... që të edukoheshe nën Syrin (kujdesin)Tim. - U rrite nën vëzhgimin, ruajtjen dhe përkujdesjen Time të veçantë. E ku ka përkujdesje më të mirë e të plotë sesa përkujdesja e Bamirësit Mëshirëplotë?! Ai është që kujdeset më së tepërmi t’i dhurojë robit të Tij të mira e ta ruajë nga të këqijat. Në çdo moment të jetës së Musait (a.s), ishte Allahu i Madhëruar Ai që përkujdesej dhe i rregullonte çështjet për të mirën e Musait (a.s). Prej kujdesit të Allahut ishte edhe rasti kur Musai ra në dorën e armikut më të përbetuar dhe zemra e nënës së tij ngriu nga frika, sepse Faraoni gati e zbuloi se ishte fëmija e saj, por Allahu e forcoi zemrën e saj. Në këtë gjendje, Allahu bëri që Musai i vogël të mos pranonte asnjë gjidhënëse tjetër, veç nënës së vet natyrale. Në këtë mënyrë, Allahu e ktheu Musain në duart e nënës së vet, që ta pushtonte me dashuri dhe t’i jepte gji. Zemra e nënës u qetësua dhe syri i saj u kënaq, teksa e shihte të birin duke u rritur. Kur Musait i ofruan disa gjidhënëse e ai nuk i pranonte, ndodhi diçka:

Ja. Atëherë, kur nënën tënde e frymëzuam(dhe i thamë)“Vëre(fëmijën)në arkë dhe hidhe(arkën)në lumë! Lumi do ta nxjerrë në breg dhe atë do ta marrë armiku Im dhe i tij.” -Ne e frymëzuam nënën tënde, që të të vendoste ty në djep dhe të të lëshonte në lumë. Ajo duhej ta bënte këtë, sepse Faraoni urdhëroi që të vriteshin të gjithë djemtë e Izraelitëve. Ajo e vendosi Musain e vogël në një sënduk dhe e lëshoi në rrjedhën e lumit Nil. Nga ana tjetër, Allahu e urdhëroi lumin që ta nxirrte foshnjën në breg, madje bëri që të binte në dorën e armikut të tij më të përbetuar, Faraonit, dhe të rritej mes fëmijëve të pallatit. Allahu bëri që Musain ta donin të gjithë ata që e shihnin, prandaj thotë më pas:Por Unë hodha(në zemra të njerëzve)dashuri ndaj teje,... -Pra, çdokush që e shihte e donte shumë.... që të edukoheshe nën Syrin (kujdesin)Tim. - U rrite nën vëzhgimin, ruajtjen dhe përkujdesjen Time të veçantë. E ku ka përkujdesje më të mirë e të plotë sesa përkujdesja e Bamirësit Mëshirëplotë?! Ai është që kujdeset më së tepërmi t’i dhurojë robit të Tij të mira e ta ruajë nga të këqijat. Në çdo moment të jetës së Musait (a.s), ishte Allahu i Madhëruar Ai që përkujdesej dhe i rregullonte çështjet për të mirën e Musait (a.s). Prej kujdesit të Allahut ishte edhe rasti kur Musai ra në dorën e armikut më të përbetuar dhe zemra e nënës së tij ngriu nga frika, sepse Faraoni gati e zbuloi se ishte fëmija e saj, por Allahu e forcoi zemrën e saj. Në këtë gjendje, Allahu bëri që Musai i vogël të mos pranonte asnjë gjidhënëse tjetër, veç nënës së vet natyrale. Në këtë mënyrë, Allahu e ktheu Musain në duart e nënës së vet, që ta pushtonte me dashuri dhe t’i jepte gji. Zemra e nënës u qetësua dhe syri i saj u kënaq, teksa e shihte të birin duke u rritur. Kur Musait i ofruan disa gjidhënëse e ai nuk i pranonte, ndodhi diçka:

Dhe ja. Motra jote ecte(pas teje)e thoshte: “A doni t’ju tregoj dikë që do të kujdeset për të?” -Motra e Musait shkoi tek ata dhe u tha: “A doni t’ju tregoj për një familje që do të kujdeset për të dhe që do të jenë të përkushtuar ndaj tij?” [Kasas 12].Kështu, Ne të kthyem te nëna jote, që të gëzohej e të mos mbetej e pikëlluar. -Kështu, Zoti bëri të mundur kthimin e Musait në prehrin e së ëmës.Ti e pate vrarë një njeri dhe Ne të shpëtuam nga trishtimi... - Ndër momentet e kujdesit për Musain gjatë jetës së tij në Misir, Allahu përmend edhe vrasjen e Kibtiut. Allahu i Madhëruar tregon në ajete të tjera se: “Musai hyri në qytet pa u vënë re prej banorëve të tij. Atje ndeshi dy veta, që po përlesheshin me njëri-tjetrin. Njëri ishte prej popullit të tij (izraelit), ndërsa tjetri ishte prej armiqve. Kur izraeliti i kërkoi ndihmë kundër armikut të tij, Musai e shtyu atë me forcë atë, dhe ai vdiq. Ai (Musai)tha: “Kjo ishte vepër e shejtanit. Nuk ka dyshim se ai është armik i betuar që të çon në humbje.”. [Kasas 15]. Pas kësaj ngjarjeje aksidentale, Musai iu lut Allahut dhe Ai e fali. Megjithatë, Musai iku me të shpejtë në arrati kur dëgjoi se paria e vendit po e kërkonin për ta vrarë. Kështu, Allahu e shpëtoi nga dëshpërimi i vrasjes që kreu dhe nga dënimi që e priste....dhe të sprovuan me sprova të mëdha. -Ne të sprovuam dhe të gjetëm të qëndrueshëm. Ose: Ne të ndihmuam gjatë gjithë jetës, derisa arrite në këtë gjendje.Ti qëndrove me vite ndër banorët e Medjenit,... -Një nga fazat e jetës së Musait ishte edhe qëndrimi në Medjen, ku gjeti strehim pasi ishte arratisur nga Misiri për t’i shpëtuar Faraonit dhe pasuesve të tij. Kur mbërriti në Medjen, u martua dhe qëndroi atje 8 ose 10 vjet.... e pastaj erdhe, o Musa, siç u urdhërove, në kohën e caktuar. - Erdhe pikërisht sipas kaderit të Zotit. Zoti e dinte dhe ishte Ai që deshi që ti të vije në këtë moment dhe në këtë vend. Ardhja jote nuk ishte rastësore dhe pa shkak, por ishte tërësisht me përkujdesjen dhe dijeninë Tonë. Kjo tregon se sa e madhe ishte përkujdesja e Zotit për Musain, i cili u quajt edhe "Kelimullah" Ai të cilit i foli Zoti.

Dhe Unë të kam përgatitur ty për Vete (për të më shërbyer). – Unë të zgjodha për veten Time. Çfarë thënie e jashtëzakonshme! Zoti e zgjodhi Musain për Veten e Tij, duke hedhur mbi të mirësitë e Tij të shumta. Ai e edukoi, u përkujdes dhe e vështronte vazhdimisht me dashurinë e Tij të veçantë. Musa arriti në këtë aspekt një gradë që pakkush e kishte arritur më parë. Në këtë jetë, kur dikush kujdeset për të dashurin e tij, përkushtohet të rregullojë çështjet e tij në çdo kohë e gjendje dhe dëshiron ta bëjë atë të përkryer. Ai bën gjithçka për ta realizuar këtë gjë. Atëherë, si mendon se do të bënte Zoti i Plotpushtetshëm dhe Bujar me atë që e kishte zgjedhur për Veten e Tij dhe që e kishte dalluar mbi krijesat e tjera?

Pasi i kujtoi Musait (a.s) mirësitë e shumta që i kishte dhuruar në aspektin fetar dhe jofetar, Allahu i Madhëruar i thotë:Prandaj, ti dhe vëllai yt, shkoni me argumentet e Mia,... -Shkoni te Faraoni, ti dhe yt vëlla Haruni, me shenjat e Mia, që tregojnë besnikërinë tuaj si profetë dhe vërtetësinë e Shpalljes. Ato tregojnë të vërtetën dhe bukurinë e saj. Gjithashtu, ato tregojnë të kotën dhe shëmtinë e saj, duke qortuar njerëzit dhe porositur për t'iu larguar. Allahu e pajisi Musain me shenja të mëdha, siç qe dora që vezullonte me bardhësinë e saj, shkopi që shndërrohej në gjarpër të madh që zvarritej frikshëm etj. Allahu i dhuroi nëntë shenja të qarta për Faraonin dhe palën e tij. Pastaj i dha një porosi të mrekullueshme:...e mos harroni të më kujtoni Mua! - Asnjë çast mos reshtni e mos ndaloni nga kujtimi e përmendja Ime. Kurrë mos u dembelosni e ta lini përmendjen Time, por vazhdoni të më lavdëroni e përmendni, ashtu siç keni premtuar!” Musai tha: “O Zoti im! Zgjeroma gjoksin, lehtësoma këtë punë dhe zgjidhma nyjën e gjuhës (pengesën që kam kur flas), që ta kuptojnë fjalën time! Më jep një ndihmëtar nga familja ime, Harunin, timvëlla! Ma shto fuqinë me të Dhe bëma shok në punën time, Që të të lavdërojmë Ty shumë e më shumë Dhe të të kujtojmë Ty shumë e më shumë!" Përmendja e Zotit është ndihmë dhe lehtësim i madh për të gjitha veprat. Ajo lehtëson kryerjen e veprave dhe barrën e rëndë të vështirësive.

Shkoni që të dy te Faraoni, sepse ai vërtet e ka tepruar! - Faraoni i kishte kaluar kufijtë me padrejtësitë, tiraninë dhe ligësinë e tij. Megjithatë, shiko me kujdes porosinë e të Urtit:

Por, i flisni me fjalë të buta! Ndoshta ai mendohet e frikësohet. - Drejtoju me fjalë të lehta e të buta, me edukatë dhe dashamirësi, e jo me vrazhdësi. Drejtoju me fjalë të zgjedhura dhe me sjellje të mirë e të ngrohtë, me shpresë që të përfitojë dy gjëra: 1. të kujtojë e të kuptojë se çfarë i sjell dobi dhe të gjejë forcë të hedhë hapin drejt së mirës; 2. të frikësohet nga çfarë i kanoset dhe të mendojë për të shpëtuar prej saj. Fjalët e buta dhe sjellja e mirë e bëjnë të mundur diçka të tillë, ndërsa fjalët e ashpra dhe sjellja e keqe janë të dëmshme dhe e largojnë njeriun. Disa shpjegojnë se “fjalët e buta” ishin ato të Musait kur i tha Faraonit: “A dëshiron që të pastrohesh? Unë do të të udhëzoj për te Zoti yt, që t’ia kesh frikën!”. [Naziat 17 – 19]. Këto ishin vërtet fjalë të buta e të thjeshta. Nëse i studion, e sheh se sa të ngrohta ishin këto fjalë: “A do të pastrohesh?” Pra, a dëshiron të fillosh të pastrosh zemrën e shpirtin?! Ky më shumë duket si një propozim i butë, sepse bashkëfolësit i lihet në dorë që ta bëjë vetë zgjedhjen, duke aluduar se ai është i urtë dhe i mençur. Musai e ftoi Faraonin që të pastrohej e të largohej nga cilësitë e ulëta, dhe më i rëndësishëm këtu ishte pastrimi nga shirku. Ajo ishte ftesë për të reflektuar mbi një çështje që të gjithë e pranojnë: largimin nga shirku. Musai nuk i tha: “Unë kam ardhur të të pastroj”, por: “Të pastrohesh dhe lartësoshesh ti vetë.” Pastaj Musai e ftoi në rrugën e Zotit, i Cili i kishte dhuruar Faraonit shumë mirësi dhe pushtet. Ai e nxiti të reflektonte dhe të meditonte për mirësitë e shumta që kishte, dhe kështu të falënderonte Zotin, që ia kishte dhuruar. Musai i tha: “Unë do të të udhëzoj për te Zoti yt, që t’ia kesh frikën.”. Pra, të udhëzoj të jesh mirënjohës ndaj Zotit tënd, në mënyrë që të lartësohesh e pastrohesh. Por me gjithë këto fjalë të ngrohta, që ta rrëmbejnë zemrën, Faraoni nuk e pranoi ftesën. Atëherë, Musai e kuptoi se kjo ftesë nuk kishte efekt te Faraoni. Si pasojë, Allahu i Madhëruar e ndëshkoi atë, siç di të ndëshkojë Ngadhënjimtari i Plotpushtetshëm.

Ata të dy(Musai e Haruni)thanë: “O Zoti ynë! Ne kemi frikë se do të na ndëshkojë menjëherë, ose do t’i kalojë të gjithë kufijtë kundër nesh.” - Ne kemi frikës se mos Faraoni na ndëshkon pa na dëgjuar e pa ia përcjellë mesazhin Tënd. Ne druhemi se ai do ta refuzojë të vërtetën dhe do ta teprojë me pushtetin, forcën dhe ushtrinë e tij.

Ai (Allahu)tha: “Mos u frikësoni, sepse Unë jam me ju, dëgjoj dhe shoh (gjithçka)”. - Mos u frikësoni nga ndëshkimi i tij, sepse: “Unë jam me ju, dëgjoj dhe shoh gjithçka”. Ju të dy jeni nën mbrojtjen dhe mbikëqyrjen Time. Unë i dëgjoj fjalët tuaja dhe ju shikoj në të gjitha gjendjet tuaja. Pra, mos kini frikë prej Faraonit! Kështu, me këtë premtim të Zotit, zemrat e tyre u qetësuan dhe u siguruan.

Kështu, shkoni e i thoni atij: “Ne jemi të dërguar të Zotit tënd. Lëri bijtë e Israelit të vijnë me ne dhe mos i mundo! -Shkoni tek Faraoni me dy misione: së pari, ta ftoni për të pranuar Islamin dhe, së dyti, të lejojë popullin e Izraelit të largohet dhe të shpëtojë nga vuajtjet e torturat. Lejoi ata të zgjedhin atë që duan dhe që Musai të gjykojë mestyre me ligjin dhe fenë e Allahut.Ne kemi ardhur me argumente nga Zoti yt. -Këto shenja tregojnë për vërtetësinë tonë si profetë të Zotit. Pastaj Musai filloi të paraqiste shenjat e mëdha. Ai hodhi shkopin, dhe “ai u bë gjarpër i vërtetë. Pastaj nxori dorën e tij: ajo ishte e bardhë për të gjithë shikuesit.” [Araf 108].dhe shpëtimi është për atë që ndjek Rrugën e Drejtë." - Paqja e shpëtimi qoftë për këdo që ndjek rrugën e drejtë dhe ligjin e qartë të Zotit. Këta do të jetojnë në paqe e mirësi, në këtë botë dhe në ahiret.

"Neve na është shpallur... -Ky lajm na ka ardhur nga Allahu, pra, nuk e kemi shpikur vetë:... se dënimi është për atë që përgënjeshtron(të dërguarit)dhe ia kthen shpinën besimit”. - Kush i quan gënjeshtra lajmet e Zotit dhe të profetëve të Tij dhe u kthen shpinën atyre, duke mos u nënshtruar që t’i zbatojë e të jetojë sipas tyre, meriton dënimin e Tij të drejtë. Këto fjalë ishin nxitje për Faraonin që të besonte Zotin dhe të pasonte Shpalljen e Tij, por edhe një kërcënim, gjithashtu. Por ai njeri nuk përfitoi nga kjo dhe përsëri e mohoi Zotin, madje refuzoi me inat dhe arrogancë, duke thënë:

Faraoni tha: “E kush është, atëherë Zoti juaj, o Musa?” - Duke mos pranuar të besonte, Faraoni e pyeti Musain: “E kush është Zoti juaj, o Musa?” Atëherë, Musai i kthen një përgjigje të plotë, të qartë dhe shteruese, duke thënë:

Musai Tha: “Zoti ynë është Ai që çdo gjëje i ka dhënë formën e vet(të krijimit)dhe pastaj e ka udhëzuar.”” - Zoti ynë është Ai që ka krijuar të gjitha krijesat, duke i dhënë secilit formën e përshtatshme, që tregon për bukurinë e urtësinë e Krijuesit. Dikë e krijoi të madh, dikë të vogël e dikë të mesëm, në çdo cilësi e atribut. Pasi i krijon, Allahu e udhëzon çdo krijesë në qëllimin për të cilin e ka krijuar. Ky është udhëzimi i përgjithshëm, që mund të shihet në të gjitha krijesat. Çdo krijesë duket qartë që vepron ashtu si i përshtatet krijimit të vet, për të arritur dobitë e veta e për t’u ruajtur nga çdo e keqe. Madje edhe kafshëve u është dhënë një udhëzim i tillë, për t’iu mundësuar të arrijnë të mirat e të ruhen nga të këqijat. Kjo ngjan me ajetin tjetër kuranor: “Është Ai i cili e përsosi krijimin e çdo gjëje...”. [Sexhde 7]. Allahu jo vetëm që i krijoi, por edhe e përkreu dhe e zbukuroi krijimin e tyre. Askush nuk mund të bëjë diçka më të përkryer dhe të bukur se ajo që ka bërë Zoti. Ai i udhëzon krijesat tek më e dobishmja për ta. Allahu është Krijuesi, Furnizuesi e Sunduesi, dhe kushdo që mohon këtë fakt është njëlloj si të ketë mohuar çdo gjë që ekziston. Mohimi i Zotit në fakt është arrogancë, kokëfortësi dhe këmbëngulje në të kotën. Nëse dikush mohon ekzistencën e gjërave që dihet botërisht se ekzistojnë, madje dëshmohen edhe nga shqisat, ky veprim do të konsiderohej si mendjelehtësi, arrogancë e këmbëngulje në kotësi. Mohimi i Zotit është më i keq dhe më i padrejtë se ky lloj mohimi. Kështu, kur Faraoni nuk mundi të hidhte poshtë këtë argument të prerë dhe të padiskutueshëm, iu shmang bisedës dhe filloi të polemizonte jashtë temës, për t’iu larguar qëllimit bazë.

Faraoni tha: “Si është, atëherë gjendja e popujve të hershëm?” - Çfarë ka ndodhur me ta? Edhe ata, ashtu si ne, nuk i besuan këto që ti po na thua. Ata janë shembulli ynë. Atëherë, Musai i tha:

Musai Tha: “Dija për ata është te Zoti im, e shënuar, ashtu siç duhet, në një libër. Zoti im nuk gabon asnjëherë e as nuk harron asnjëherë”. - Allahu i ka ruajtur të gjitha veprat e tyre, të mira ose të këqija, dhe i ka shënuar në një libër madhështor, - Leuhi Mahfudh. Allahu i di me hollësi veprat e gjithësecilit. Asgjë nuk i shpëton diturisë së Zotit dhe Ai nuk harron kurrë. Ata popuj për të cilët po pyet bënë çfarë bënë dhe morën atë që merituan. Ata do të shpërblehen për veprat e tyre, prandaj pyetja jote për ta është e pakuptimtë dhe e pavend. Nëse shenjat e mrekullitë që të treguam janë të vërteta prej Zotit, dhe të tilla janë, atëherë bindju të vërtetës dhe ftesës që po të jepet dhe largohu nga mohimi e padrejtësia! Lëre këtë polemikë të kotë! Gjithashtu, nëse pretendon se ato argumente nuk mjaftojnë, atëherë biseda është e hapur dhe ti mund të sjellësh argumente, që të hedhësh poshtë argumentet e mia! Me shmangie nga biseda, nuk ke për të shpëtuar! Allahu na njofton se Faraoni ishte i sigurt për vërtetësinë e Musait si profet, por sërish e mohoi. Allahu thotë: “Ata i mohuan ato (argumentet) në mënyrë të padrejtë e me mendjemadhësi, edhe pse ishin të bindur dhe të sigurt në to (se ishin nga Zoti). Shikoje se cili ishte fundi i shkatërrimtarëve!” [Neml 14]. Prandaj dhe Musai i tha: “Ti e di me siguri të plotë se ato (mrekullitë) nuk i zbriti askush tjetër përveç Zotit të qiejve e të Tokës. Ai i zbriti ato të dukshme, e unë besoj, o Faraon, se ti je i shkatërruar.”. [Isra 102]. Nga kjo kuptohej qartë se ai po tregohej kokëfortë dhe i padrejtë në polemikën e tij. Qëllimi i tij ishte thjesht madhështia dhe tirania në Tokë.

... "(Zoti im)është Ai, i cili e ka bërë Tokën si qilim për ju... -Allahu është Ai që Tokën jua shtroi dhe e përshtati, që të mund të jetoni në të në mënyrë komode, të ndërtoni, të mbillni e ta kultivoni tokën, të hapni rrugë e ta shtroni atë, e shumë gjëra të tjera. Ai nuk e bëri Tokën të papërshtatshme për ju, që të mos përfitonit prej saj.... dhe për të mirën tuaj hapi rrugë nëpër të. -Allahu ju mundësoi rrugë nëpër tokë e mes malesh, dhe kështu mundësoi të ndërtoni lidhje mes vendeve të largëta. Njeriu mund të shkojë sot në çdo cep të botës me lehtësi. Nëpërmjet udhëtimeve, ai përfiton më shumë sesa në vendin e vet.Ai e ka zbritur ujin prej qielli dhe me të mbijnë në çift bimë të llojeve të ndryshme." - Allahu hedh nga qielli shiun, prej të cilit mbijnë në çift bimë të llojeve të ndryshme, me forma e karakteristika të veçanta për secilën. Është Allahu që e mundëson ujin, si furnizim e begati për ne dhe për kafshët tona. Nëse nuk do të binte shi prej qiellit, do të vdiste çdo gjallesë në tokë.

"Hani(nga mirësitë e Tij)dhe kulloteni bagëtinë tuaj(në atë bimësi)!" - Në kontekstin e mirësive, kjo tregon se, në origjinë, bimësia që del nga toka është e lejuar për ushqim, përveç atyre që dihet se janë dëmtuese, si bimët helmuese etj.Vërtet, në të gjitha këto ka Shenja për ata që mendojnë. - Janë shenja të mjaftueshme për ata që kanë mendje të shëndoshë dhe të papërlyer, që të kuptojnë mirësinë, mëshirën, bujarinë dhe dhuratat e mëdha të Zotit. Çdo i logjikshëm e kupton përmes këtyre shenjave përkujdesjen e madhe të Allahut dhe bindet se Ai është i vetmi Zot, Krijues e i Plotpushtetshëm që meriton të adhurohet. Allahu është Sunduesi i Lavdëruar, i vetmi që meriton t’i përkushtohesh me adhurime, duke i shprehur dashurinë më të lartë dhe përunjësinë më të thellë. Vetëm Ai meriton të gjitha përlëvdimet, lavdërimet, mirënjohjen dhe adhurimin. Allahu është i vetmi që dhuron të gjitha mirësitë. Këto shenja tregojnë se Ai është i Plotfuqishëm për gjithçka. Ashtu siç e ringjall tokën pasi është tërësisht e shkretë e pa jetë, ashtu do t’i ringjallë edhe të vdekurit. Allahu i Madhëruar i përmendi veçmas njerëzit me logjikë dhe që kuptojnë, sepse janë ata që përfitojnë nga shenjat e Tij. Ata dinë të vështrojnë e të përfitojnë, ndërsa të tjerët janë si kafshët e bagëtitë, që nuk e kuptojnë qëllimin e këtyre shenjave. Ato hanë pinë, por zemrat i kanë të fjetura e të pavëmendshme, sikurse thotë Allahu i Madhëruar: “Sa e sa argumente ka në qiej e në tokë, pranë të cilave kalojnë, por u kthejnë shpinën. Shumica e tyre e besojnë Allahun veçse duke bërë idhujtari.” [Jusuf 105].

Prej asaj(tokës)ju krijuam, në të do t’ju kthejmë përsëri e prej saj do t’ju nxjerrim edhe një herë tjetër. - Allahu i Madhëruar na tregoi më lart për begatinë dhe bujarinë e tokës, e cila, kur bie shi, nxjerr prodhimet e saj, si falënderim dhe mirënjohje për Zotin e saj dhe me lejen dhe urdhrin e Tij. Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se Ai na krijoi nga toka, tek ajo do të na kthejë kur të vdesim dhe të varrosemi, dhe prej saj do të na nxjerrë sërish, kur të vijë Dita e Llogarisë. Ashtu siç na krijoi kur nuk ekzistonim, dhe për këtë jemi të sigurt, do të vijë dita që Ai të na ringjallë pas vdekjes, për të na shpërblyer sipas veprave që kemi bërë në jetën e kësaj bote. Këto janë dy argumente logjike për vërtetësinë e ringjalljes: 1. nxjerrja e bimësisë nga toka e shkretë dhe e pajetë; 2. krijimi i njerëzve nga toka, kur ata nuk ekzistonin.

Ne ia treguam atij (Faraonit)të gjitha Argumentet Tona, por ai i përgënjeshtroi dhe i refuzoi ato. - Allahu i Madhëruar na tregon se Ai i mundësoi Faraonit që të shihte të gjitha llojet e shenjave, qoftë në horizont, qoftë në veten e tij, por ai nuk pranoi të nënshtrohej dhe të kthente rrugë. Ai nuk e besoi mesazhin e Zotit dhe nuk u bind të jetonte sipas urdhrave e ligjeve të Zotit. Të vërtetën e quante gënjeshtër dhe kotësi, ndërsa tiraninë e padrejtësitë e tij i quante drejtësi. Faraoni mbronte me fanatizëm të kotën, për të hedhur poshtë të vërtetën. Ai përdori çdo mjet për të devijuar e mposhtur njerëzit e tjerë.

Faraoni tha: “O Musa! Mos vallë, na ke ardhur që me magjinë tënde të na nxjerrësh prej tokës sonë(prej Egjiptit)?” - Faraoni pretendoi se shenjat e jashtëzakonshme që solli Musai ishin magji dhe mashtrime, që fshihnin një qëllim tjetër: dëbimin e popullit nga atdheu dhe marrjen e pushtetit. I mallkuari i thoshte këto fjalë që të ndikonte në zemrat e popullit, sepse dihet që njeriu e do atdheun e vet dhe kërkon ta mbrojë atë. Gjithashtu, njeriu e ka shumë të vështirë të largohet dhe ta braktisë vendin e vet. Kështu, duke i manipuluar me fjalë, Faraoni i bindi njerëzit se ky ishte qëllimi i vërtetë i Musait. Në këtë mënyrë, ata do ta urrenin dhe luftonin Musain, duke mos dashur të dëgjonin më prej tij.

"Por, Ne do të të sjellim ty një magji të ngjashme. -Edhe ne do të demonstrojmë një magji të ngjashme, prandaj na jep një afat:Cakto midis nesh e teje një kohë dhe vend të përshtatshëm takimi, që nuk do ta thyenim as ne e as ti!". - Vendos një ditë për një takim sfidues, që ta dimë të dyja palët. Gjithashtu, lër një vendtakim të njohur, që ta shohin të gjithë përballjen tonë! Atëherë, Musai tha:

Musai tha: “Koha e caktuar le të jetë Dita e Festës, që njerëzit të tubohen paradite.”. – Ai e la përballjen në një ditë feste, kur njerëzit nuk kishin shumë punë e angazhime, prandaj do të vinin të merrnin pjesë të gjithë. Për më tepër që takimi u la paradite, që pjesëmarrja të ishte sa më e madhe dhe njerëzit ta shihnin me sytë e tyre realitetin.

Kështu, Faraoni u kthye, tuboi magjistarët e vet dhe doli në kohën (dhe vendin)e caktuar. - Kështu, Faraoni mblodhi popull dhe magjistarë sa mundi, për intrigën e tij kundër Musait. Ai dërgoi njerëzit e tij në të gjitha qytetet për të mbledhur sa më shumë magjistarë të njohur dhe të zotë. Asokohe, magjia ishte e përhapur shumë dhe ishte bërë një njohuri e rëndësishme dhe e vlerësuar ndër njerëz. Si përfundim, Faraoni mblodhi një numër të madh magjistarësh. Të dyja palët dolën në kohën dhe vendin e caktuar. Ishin grumbulluar me mijëra njerëz: të pasur e të varfër, të pushtetshëm dhe popull i thjeshtë, të mëdhenj e të vegjël. Atëherë u bë një reklamë e madhe, që njerëzit të merrnin pjesë masivisht.

Musai u tha atyre(magjistarëve): “Mjerë ju! Mos trilloni gënjeshtra kundër Allahut dhe t’ju shkatërrojë me dënim. Nuk ka dyshim, se ai që trillon(gënjeshtra kundër Allahut), ka për të dështuar.”. - Mos e mbroni të kotën dhe, nëpërmjet magjisë tuaj, të bëheni palë me të! Mos luftoni kundër të vërtetës dhe të trilloni gënjeshtra kundër Allahut, sepse kjo do të sillte ndëshkimin shfarosës mbi ju! Çfarë do që të bëni, do të zhgënjeheni për trillimet e shpifjet tuaja. As ofiqet apo nderet që synoni nga Faraoni nuk do t’i merrni dhe as nga ndëshkimi i Allahut nuk do të shpëtoni. Nuk ka dyshim se fjala e vërtetë dhe e drejtë do të ndikojë te njerëzit dhe zemrat e tyre.

Ata(magjistarët)diskutuan(mes tyre)për këtë çështje, por e mbajtën të fshehtë bisedën. - Pasi dëgjuan fjalët e Musait, magjistarët filluan të grindeshin mes njëri-tjetrit, duke ngritur zërin. Mbase pjesë e polemikës së tyre ishte edhe pyetja: A është Musa me të vërtetën apo jo?! Sidoqoftë, besimi i tyre deri në ato çaste ende nuk po qartësohej. Ajo që Zoti kishte caktuar do të ndodhte patjetër, në mënyrë që, sikurse thuhet në Kur'an: “...jobesimtarët ta dinë se kanë mohuar, pasi e vërteta iu bë e qartë, ndërsa besimtarët të vazhdojnë të besojnë, pasi e vërteta u bë e qartë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka.” [Enfal 42]. Ata e mbajtën sekret debatin mes tyre dhe ranë dakord që para njerëzve të dilnin me një qëndrim, me qëllim që populli të ishte i bashkuar në fenë dhe besimet e tyre të kota. Kësisoj, ata dolën në popull dhe thanë:

Pastaj(sipas urdhrit të Faraonit)thanë: “Këta të dy janë magjistarë, që duan t’ju nxjerrin nga toka juaj me magjinë e tyre... -Ja pra këto ishin fjalët që ranë dakort se do t’ia thonë popullit. Kjo fjalë e thënë nga magjistarët para popullit ishte e ngjashme me fjalën e Faraonit thënë më parë. Ka mundësi që kjo përzgjedhje e fjalëve nga magjistarët të jetë rastësore, por ka mundësi që Faraoni t’u ketë dhënë urdhër atyre për t'i folur para popullit. Përveç fjalës së Faraonit ata shtuan edhe disa fjalë kur thanë:... dhe ta zhdukin rrugën tuaj që, pa dyshim, është më e drejta.”. - Këto ishin fjalët që magjistarët ranë dakord të thoshin publikisht, për të nxitur njëri- tjetrin edhe më shumë kundër Musait. Ata thoshin: Musai, nga smira që ka për prestigjin dhe famën tuaj, kërkon të bëhet i famshëm dhe t’ju komandojë ju, që jeni aq të njohur me magjitë tuaja. Ai kërkon t’ju rrëmbejë famën dhe pasurinë, që ju fitoni me magjinë, duke dalë kështu mbi ju.

"Prandaj vendosni seriozisht për çështjen tuaj dhe dilni në shesh tok e të bashkuar! Ai që triumfon sot, ai ka fituar!" - Hidhuni në veprim si një trup i vetëm, duke demonstruar gjithë fuqinë tuaj! Për të dalë triumfues, bëhuni të gjithë bashkë, që puna juaj të jetë më e fuqishme! Jepni gjithçka që keni, sepse kush fiton sot, ka fituar gjithçka që synon, qoftë pasuri apo pushtet. Nga fitorja e kësaj dite varen ditët që do të vijnë më pas. Subhanallah! Sa të përkushtuar ishin ata në mbrojtjen e së kotës! Sa këmbëngulës ishin arritjen e qëllimeve të tyre! Ata lëvizën çdo gur që të mposhtnin të vërtetën. Por Allahu dëshiron që të triumfojë vetëm e vërteta dhe të mposhtet e kota!

Ja ku erdhi edhe sfida e madhe. Pas përgatitjes së plotë të intrigës, nuk mbetej gjë tjetër veç përballjes:Ata thanë: “O Musa! A do të hedhësh ti, apo të hedhim ne të parët?” - Duke i dhënë të kuptojë se ata do të dilnin patjetër fitimtarë, i lanë Musait mundësinë të përzgjidhte se kush do të fillonte i pari. Musai u tha:

Musai tha: “Hidhni ju!” Dhe ja, atij iu duk, nga magjia e tyre se litarët dhe shkopinjtë(e magjistarëve)po lëviznin(si gjarpërinj). -Kështu, ata i hodhën litarët dhe shkopinjtë e tyre. Musai iu duk sikur ata po lëviznin dhe zvarriteshin si gjarpërinj, për shkak të magjisë së tyre të fuqishme. Për këtë arsye, Musai ndjeu pak frikë në vete:

Kështu, Musai ndjeu në vetvete njëfarë frike. - E tillë është natyra e njeriut. Musai vërtet u tremb pak nga ajo që pa, si njeri që ishte, por zemra e tij ishte e bindur dhe e qetë në premtimin e Allahut për ndihmë. Allahu kujdesej për robin dhe profetin e Tij të dashur, prandaj i tha:

Ne i thamë atij: “Mos ki frikë! Sepse është e sigurt se ti do të jesh triumfues.” - Duke e qetësuar dhe duke i dhënë kurajë, Allahu e siguroi Musain se do të dilte triumfues dhe do t’i mundte ata. Madje, ata do t’i përuleshin Musait. Pastaj e urdhëroi dhe tha:

Tani hidhe atë që e ke në dorën tënde të djathtë(shkopin)që t’i gëlltisë menjëherë ato që bënë ata! Ajo që bënë ata nuk është asgjë tjetër, përveçse mashtrim magjistari dhe magjistari kurrë nuk fiton, kudo qoftë. - Hidh shkopin dhe do të shohësh se magjia e tyre nuk ka për t’u sjellë asgjë të pritshme. Gjithçka ishte thjesht iluzion magjistarësh, që mashtrojnë njerëzit dhe ua zbukurojnë të kotën, duke i bërë të mendojnë se janë në të vërtetën. Musai e hodhi shkopin, i cili filloi të gëlltiste gjithçka që paraqitën magjistarët, ndërkohë që njerëzit shihnin ç’po ndodhte. Atëherë, magjistarët e kuptuan se kjo nuk ishte magji, por një mrekulli e madhe nga Allahu, prandaj nxituan menjëherë të shfaqnin besimin e tyre:

Atëherë, magjistarët u hodhën në sexhde dhe thanë: “Ne besojmë në Zotin e Harunit dhe të Musait.” – Në këtë mënyrë u shfaq e qartë e vërteta dhe u shkatërrua magjia, kurthet dhe intrigat kundër së vërtetës. E gjithë kjo ndodhi para një tubimi të madh njerëzish. Nga ana tjetër, ngjarja ishte mëshirë dhe qartësim i madh për besimtarët. Ndërsa për pabesimtarët ishte dëshpërim, sepse ata nuk do të kishin më asnjë justifikim para Allahut të Madhëruar. Atëherë, Faraoni iu drejtua magjistarëve, tashmë të penduar dhe besimtarë:

Faraoni tha: “A i besuat atij para se unë t’ju jap leje?! Ai(Musai)është prijësi juaj, ai që jua mësoi magjinë! -Si guxuat të besonit atë pa më marrë leje e pa u konsultuar me mua?! Kjo ju duk shumë e çuditshme dhe e pa pranueshme Faraonit. Si qe e mundur që ata magjistarë, të cilët deri dje ishin shumë të nënshtruar e të bindur ndaj Faraonit për çdo çështje, të shndërroheshin komplet dhe të besonin Musain pa e pyetur fare atë? Megjithatë, edhe pas kësaj mrekullie të madhe, Faraoni u zhyt edhe më thellë në kufrin dhe tiraninë e tij. Ai filloi ta nënçmonte logjikën e popullit dhe të manipulonte mendjet e tyre. Ai punoi t’i bindte ata se Musai dhe magjistarët e kishin planifikuar gjithë këtë shfaqje, me qëllim që ta përzinin popullin nga Misiri. Pasi u foli gjatë, populli e besoi. I Lartësuari thotë: “Ai (Faraoni) e frikësoi popullin e vet dhe ata e dëgjuan. Ata ishin një popull i shkatërruar.” [Zuhruf 54]. Edhe pse kjo tezë nuk mund të pranohej edhe nga dikush me fare pak mend në kokë dhe që e njihte sadopak realitetin, ata e pranuan. Ata vërtet ishin popull mendjelehtë dhe i shfrenuar. A nuk menduan pak dhe të logjikonin drejt?! Musai erdhi nga Medjeni i vetëm dhe, kur mbërriti në Misir, nuk takoi as magjistarët dhe asnjë njeri tjetër, por direkt shkoi tek Faraoni, për ta ftuar në besimin e drejtë. Ai i tregoi disa shenja e mrekulli, por përsëri Faraoni, duke dashur ta kundërshtonte, dërgoi në çdo qytet njerëz, që t’i gjenin e sillnin magjistarët më të zotë dhe më të sprovuar. Magjistarët shkuan menjëherë te Faraoni, i cili u premtoi shpërblim dhe pushtet, nëse fitonin. Magjistarët shprehën nga ana e tyre përkushtimin më të madh për t’i shërbyer Faraonit dhe për t’u përballur me Musain. Atëherë, a është e mundur që, pas gjithë kësaj, të thuash se kjo u planifikua nga Musai?! Kjo është e pabesueshme. Pastaj Faraoni kërcënoi magjistarët, duke u thënë:Unë do t’jua pres duart e këmbët në të kundërtën e njëra-tjetrës e do t’ju mbërthej në trungjet e hurmave. -Ai i kërcënoi se do t’i ndëshkonte njëlloj si vrasësit dhe kusarët. Ai do t’u priste dorën e djathtë dhe këmbën e majtë, pastaj do t’i kryqëzonte e gozhdonte në trungjet e palmave, në mënyrë që t’i shihte e gjithë bota.Atëherë do ta kuptoni se cili prej nesh ka dënim më të ashpër e të pandërprerë.” - Sipas pretendimit të tij, ai qenkësh më i fuqishëm se Allahu dhe dënimi i tij do të vazhdonte përgjithmonë. Kështu e përmbysi realitetin Faraoni, për të frikësuar ata që nuk kishin logjikë dhe që e pasonin si bagëtia. Megjithatë, kur magjistarët panë të vërtetën, pasi Allahu u pati dhënë logjikë të mjaftueshme për të njohur të drejtën dhe realitetin e gjërave, u përgjigjën plot besim e siguri:

Ata thanë: “Ne kurrë nuk do të të japim përparësi ty ndaj Argumentave të qarta, që na erdhën dhe ndaj Atij që na krijoi. -Kurrë nuk kemi për të të zgjedhur ty apo ato që ti na premtove, kundrejt asaj që na premton Zoti dhe mrekullive të Tij. Ne jemi të bindur tashmë se Allahu është Zoti i Gjithëfuqishëm, i Madhëruari dhe i Vetmi të cilit duhet t’i nënshtrohemi me adhurim. Çdo forcë tjetër veç Tij është e kotë. E si të të japim ty përparësi, kur Allahu është Ai që na krijoi. Kjo nuk ka për të ndodhur kurrë.Prandaj, gjyko për ne si të duash! - Bëj ç’ke për të bërë nga ato që thua: tortura, vrasje apo kryqëzime, se ne nuk na tremb dot!Ti mund të gjykosh(dhe të dënosh)vetëm në jetën e kësaj bote.” - E shumta që ke për të arritur është ndëshkimi në këtë jetë, dhe çdo gjë do të përfundojë këtu. Ndërsa dënimi i Allahut për atë që vazhdon me mohim, ka për të qenë i përjetshëm dhe i tmerrshëm. Këto fjalët e fundit dukej sikur i ktheheshin fjalës së Faraonit, kur tha: “Atëherë do ta kuptoni se cili prej nesh ka dënim më të ashpër e të pandërprerë.” Këto fjalë të magjistarëve na mësojnë se njeriu i mençur duhet të krahasojë gjithmonë ndëshkimin e kësaj bote me ndëshkimin e ahiretit, ashtu sikurse duhet të meditojë rreth kënaqësive të kësaj jete dhe atyre të ahiretit, për të ditur se cilës duhet t’i japë përparësi.

"Ne besuam në Zotin tone. Ai na i faltë gabimet tona dhe magjitë që ti na detyrove(t'i bënim). - Ne pendohemi për kufr-in dhe gjynahet tona. Besimi i shlyen të gjitha të këqijat, ashtu si pendimi i sinqertë fshin të gjitha gjynahet e shkuara. Vini re! Ata thanë: “Ai na i faltë gabimet tona dhe magjitë që ti na detyrove (t'i bënim).” Pra, duket ata nuk e bënë atë punë me dëshirën e tyre, por ishin të detyruar nga Faraoni. Ajo që kuptohet është se, kur Musai i këshilloi: “Mjerë ju! Mos trilloni gënjeshtra kundër Allahut dhe t’ju shkatërrojë me dënim. Nuk ka dyshim, se ai që trillon (gënjeshtra kundër Allahut), ka për të dështuar.”, ndikoi fort në zemrat e tyre, prandaj edhe filluan polemikat mes tyre rreth përballjes. Por Faraoni i detyroi të mbanin një qëndrim të caktuar dhe të fokusoheshin në punën që e kryen më pas. Kjo shpjegon edhe faktin se ata thanë të njëjtat fjalë që tha Faraoni për Musain: “Këta të dy janë magjistarë, që duan t’ju nxjerrin nga atdheu juaj me magjinë e tyre...”. Kështu, ata vazhduan me planin që Faraoni kishte hartuar dhe që ua kishte bërë të detyrueshëm për zbatim. Mbase ishte pikërisht ky detaj, që Zoti i mëshiroi. Ata nuk e dëshironin ta kundërshtonin të vërtetën me kotësi, por vepruan, si i thonë: “me sy mbyllur” dhe të detyruar nga Faraoni. Mbase ky reflektim në zemrat e tyre pas këshillës së Musait, bëri që ata t’i mëshironte Zoti dhe t’ua hapte zemrat për imanin e pastër dhe pendimin e sinqertë. Pastaj ata thanë:Allahu është më i Miri dhe i Përjetshmi." - Allahu është më i Miri shpërblyes dhe na ka premtuar mirësi më të mëdha se ato që na ofron ti. Gjithashtu, shpërblimi i Tij është i përhershëm dhe do të mbetet gjithmonë. Në çdo rast në Kur'an, kur Allahu tregon historinë e Musait dhe Faraonit me magjistarët, ka përmendur se Faraoni i kërcënoi ata se do t’ua këpuste duart e këmbët dhe se do t’i varte në trungje palmash, por asnjëherë nuk është thënë se Faraoni e ekzekutoi këtë ndëshkim. As në hadithe të sakta nuk thuhet se ai e bëri këtë. Që të themi me bindje se ai e ekzekutoi dënimin ose jo, kjo ka nevojë për hadith të saktë e argument të pranueshëm. Sidoqoftë, Allahu e di më mirë. Ndoshta, duke qenë se Faraoni i kërcënoi se do ta jepte atë ndëshkim dhe fakti se ai kishte pushtetin ta ekzekutonte, tregon në njëfarë mënyre se ai e ka kryer diçka të tillë. Gjithashtu, nëse nuk do ta kishte kryer, Allahu do ta përmendte diçka të tillë ose historianët do të zbulonin ndonjë gjë rreth saj.

Atë që do të dalë para Zotit të vet si keqbërës e pret Xhehenemi, ku as nuk do të vdesë dhe as nuk do të jetojë. - Allahu i Madhëruar na njofton se cilido që del para Tij si keqbërës, domethënë i mbushur dhe zhytur në ligësi, gjë kjo që tregon mohimin e tij, dhe vazhdon kështu deri sa të vdesë, për të është përgatitur zjarri i Xhehenemit, brenda të cilit ka vuajtje të mëdha dhe dënime të tmerrshme. Fundi i Xhehenemit është shumë thellë, përvëlimi i tij është i dhimbshëm dhe dënimi i tij ta shkatërron zemrën. Ndëshkimi është i përjetshëm dhe i dënuari as nuk vdes e të qetësohet dhe as nuk bën jetë normale. Jeta në Zjarr është e mbushur me ndëshkime zemre, shpirti dhe trupi të papërshkrueshme e që nuk lehtësohen asnjëherë. I dënuari do të kërkojë ndihmë, por nuk do ta ndihmojë kush, do të lutet dhe askush nuk do ta dëgjojë lutjen e tij. E vetmja “ndihmë” që i vjen është ajo që thotë Zoti: “Ne kemi përgatitur për jobesimtarët një zjarr, muret e të cilit i rrethojnë ata. Nëse kërkojnë shpëtim, ndihmohen me një ujë si katran, që ua përzhit fytyrën. Sa e shëmtuar është ajo pije, e sa vend i keq është ai!”. [Kehf 28]. Dhe përgjigja e lutjeve të tij: “Heshtni aty e mos mëflisni!” [Muminunë 108].

Ndërsa ata që do të dalin para Tij si besimtarë dhe kanë bërë vepra të mira, i presin grada të larta. - Ky është ai që shkon te Zoti si besimtar, që i ka besuar Profetit të Tij dhe ka pasuar shpalljet e Tij, me një besim të tillë që e ka nxitur të bëjë vepra të mira, të detyrueshme dhe të pëlqyeshme.

Ato janë Xhenetet e Adnit, nëpër të cilët rrjedhin lumenj e ku do të jenë përjetë. -Për të tillët janë gradat e larta dhe të zbukuruara të Xhenetit. Ata do të lumturohen mes kënaqësive të pandërprera, nëpër lumenjtë e rrjedhshëm dhe jetës së këndshme, që do të vazhdojë përjetësisht. Atje ka gjëra që syri s’i ka parë, veshi nuk i ka dëgjuar dhe mendja e njeriut kurrë nuk i ka menduar.Ky është shpërblimi i atyre që janë pastruar(nga mosbesimi). - Ky shpërblim i madh është përgatitur për ata që janë pastruar nga shirku, kufri, shkelja e kufijve të Zotit e mosbindja ndaj Tij. Këta ose i kanë lënë tërësisht të tilla vepra të këqija, ose gjithmonë janë penduar për to. Ata e kanë pastruar veten duke e mësuar dhe ushtruar imanin e pastër. Fjala “tezkije” përmban dy kuptime njëkohësisht: pastrimin nga ndyrësitë e ligësitë dhe shtimin e të mirave dhe mbarësisë. Edhe zekati quhet kështu, sepse ai është pastrim i pasurisë nga të ligat dhe, nga ana tjetër, dhënia e zekatit e shton dhe e përmirëson pasurinë.

Ne i kumtuam Musait: “Udhëto natën me robërit e Mi dhe hapu atyre një rrugë të tharë nëpër det! Dhe mos ki frikë se do të të kapë Faraoni dhe as se do të fundosesh!”. - Pasi Musai e ftoi Faraonin nëpërmjet shenjave të dhëna nga Zoti, vazhdoi të qëndronte në Misir për t’i ftuar ata në Islam dhe për të punuar që të çlironte bijtë e Izraelit prej Faraonit dhe torturave e shfrytëzimit të tij. Megjithatë, Faraoni vazhdoi me arrogancë të refuzonte dhe të luftonte kundër të vërtetës. Ai ishte shumë i ashpër me bijtë e Izraelit. Allahu i paraqiti shumë shenja të mëdha, që na i tregoi në Kur'an. Bijtë e Izraelit nuk mund ta shfaqnin haptazi besimin e tyre, prandaj faleshin në shtëpitë e tyre dhe duronin shtypjen e Faraonit. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar deshi që t’i shpëtonte ata nga armiku i tyre dhe t’u mundësonte të jetonin të lirë, ta adhuronin Allahun haptazi dhe t’i zbatonin urdhëresat dhe ligjet e Tij në jetën e tyre. Kështu, Allahu i Madhëruar i shpalli Musait (a.s) që, së bashku me bijtë e Izraelit, të iknin sapo të hynte nata, që të mund të largoheshin sa më shumë dhe, atje ku do të shkonin, ta adhuronin Allahun haptazi dhe të zbatonin ligjet e Tij lirisht. Allahu i Madhëruar i njoftoi, gjithashtu, se Faraoni me ushtri do të viheshin në ndjekje të tyre. Kështu, sapo ra nata, të gjithë bijtë e Izraelit, me gra e fëmijë, u nisën. Kur çeli dita, në Misir nuk pipëtinte njeri. Faraoni u xhindos nga zemërimi dhe dërgoi njerëz nëpër qytete, që të grumbullonte sa më shumë ushtarë në ndjekje të bijve të Izraelit. Ai ishte i vendosur që të shfrynte zemërimin e tij mbi ta. Por është Allahu Ai që ka në dorë çdo çështje dhe ishte Ai që e lejoi të mblidhej ushtria e Faraonit dhe të viheshin në ndjekje të bijve të Izraelit. Ndjekja filloi herët në agim. Allahu i Madhëruar thotë: “Kur dy grupet panë njëri-tjetrin, shokët e Musait thanë: “Na zunë!” [Shuara 61]. Ata po prisnin me frikë. Deti shtrihej përpara tyre, ndërsa nga pas tyre Faraoni i tërbuar, që mezi priste t’i shtinte në dorë. Por me ta ishte Musai, me zemër të qetë dhe i kthjellët në mendime, i sigurt me premtimin e Allahut. Ai tha: “Kurrsesi! Me mua është Zoti im dhe Ai do të më udhëzojë”. [Shuara 62].

Pastaj, Faraoni iu vu pas atyre(bijve të Izraelit)me ushtrinë e vet, por ata i mbuloi ajo që i mbuloi. - Allahu i Madhëruar e urdhëroi Musain që të godiste detin me shkopin e tij. Kur ai e goditi, në det u hapën dymbëdhjetë shtigje. Në dy anët e shtigjeve ngrihej uji si mal i lartë. Rruga poshtë ishte krejt e thatë. Allahu i porositi që të mos kishin frikë as nga Faraoni, se mos i kapte, dhe as se mos mbyteshin në det. Kështu, ata ecën në rrugë e hapura nga Zoti i tyre. Mbas tyre u fut në këto shtigje edhe Faraoni me ushtrinë e tij. Ata vazhduan t’i ndiqnin, derisa hynë në det të gjithë ushtarët. Por, ndërkohë, i gjithë populli i Musait kishte dalë nga deti, prandaj Allahu e urdhëroi detin që të mbyllej dhe ta përpinte Faraonin me gjithë ushtri. Ata u mbuluan nga uji dhe u mbytën që të gjithë. Askush nuk shpëtoi. Bijtë e Izraelit e panë vetë se si u zhduk armiku i tyre më i përbetuar. Tashmë, Allahu ua kishte qetësuar shpirtin, duke e asgjësuar armikun e tyre. Ky është përfundimi i kufr-it dhe i mosbindjes ndaj Allahut:

Faraoni e çoi në humbje popullin e vet në vend që ta udhëzonte në rrugë të drejtë. - Ai ua zbukuronte kufrin e shfrenimin, duke ua reklamuar si të mnira. Nga ana tjetër, Faraoni shpifte dhe trillonte lloj-lloj gënjeshtrash, për të shëmtuar mesazhin e Musait në sytë dhe zemrat e njerëzve. Atij nuk i interesonte aspak udhëzimi tek e mira, por i shtynte njerëzit në rrugët e humbjes dhe ndëshkimit të hidhur, i cili u filloi që në këtë jetë.

O bijt e izraelit! Ne ju shpëtuam prej armikut tuaj, ju dhamë një premtim(për shpalljen e Teuratit)në anën e djathtë të Turi Sinait dhe ju furnizuam me rrëshirë dhe me shkurtëza. - Allahu i Madhëruar u kujton bijve të Izraelit mirësinë e Tij të madhe duke i shpëtuar nga Faraoni dhe duke e përmbytur armikun e tyre. Gjithashtu, Ai u kujton atyre mirësinë e madhe kur i premtoi Musait një takim në të djathtën e Malit Tur, për t’i shpallur atij Librin, në të cilin do të gjenin ligje të mrekullueshme. Kështu, Allahu do ta plotësonte edhe mirësinë e besimit e të fesë së tyre, pasi u dhuroi mirësitë e kësaj dynjaje. Allahu i Madhëruar u kujton atyre edhe mirësitë e Tij të shumta gjatë 40 vjetëve që u endën nëpër shkretëtirë. Ai i ushqeu për 40 vjet rresht me mena dhe selua, të cilat u vinin pa mundim e lodhje.

(Dhe ju thamë): "Hani nga të mirat që ju dhuruam, e mos i kaloni kufijtë dhe t’ju godasë Zemërimi Im!" - Kënaquni me mirësitë e Allahut dhe jini mirënjohës për to. Por kujdes, “e mos i kaloni kufijtë dhe t’ju godasë zemërimi Im!” Mos e kaloni masën me këto mirësi që Zoti ju ka dhënë, duke i përdorur ato në poshtërsi e mosbindje. Nëse bëni diçka të tillë, mbi ju do të godasë zemërimi dhe ndëshkimi Im. Dhe dijeni, o të mjerë, se:Dhe ata që i godet zemërimi Im shkatërrohen, vërtet. - Ai ka për t’u poshtëruar dhe shkatërruar, ka për tëdështuar dhe humbur gjithçka. Zemërimi është e kundërta e kënaqësisë së Zotit. Kështu përfundon ai të cilin e godet zemërimi i Zotit. Megjithatë, pendimi gjithmonë është i mundshëm, edhe sikur njeriu të ketë bërë shumë poshtërsi, prandaj i Madhëruari thotë:

Por, pa dyshim, Unë jam Ai që e fal përsëri e përsëri atë që pendohet, beson, bën vepra të mira dhe përqendrohet në rrugën e drejtë. - Mëshira Ime është shumë e madhe për atë që pendohet nga kufri, bidatet dhe kalimi i kufijve. Allahu është pranë atyre që e besojnë Atë, melekët, shpalljet, profetët, Ditën e Gjykimit dhe bën vepra të mira me zemrën, trupin, gjymtyrët dhe me gjuhën e tij. Dhe pas gjithë kësaj: “përqendrohet në rrugën e drejtë”, nënshtrohet për të ndjekur rrugën e drejtë. Ai pason Profetin e nderuar, ndjek fenë e drejtë dhe të vërtetë e jeton sipas saj. Të tillëve, Allahu ua fal gjynahet dhe ua mbulon çdo gabim që ka kaluar, sepse këta kanë bërë sebepin kryesor dhe më të madh, që mundëson faljen e gjynaheve dhe mëshirën e Zotit: pendimin, besimin e saktë e të vërtetë dhe veprat e mira. Teubja, sikurse ka thënë Profeti (a.s), shlyen gjithçka ka ndodhur para saj. Imani dhe islami, gjithashtu, fshijnë gjithçka që ka ndodhur para tyre. Edhe veprat e mira të vazhdueshme i fshijnë të këqijat, sikurse thotë Zoti në Kuran.Ndjekja e rrugës së drejtë me përpikmëri është fshirëse gjynahesh. Mënyrat që Zoti ka premtuar se janë fshirje gjynahesh janë të shumta, si: kërkimi i diturisë, meditimi në tekstin e Kur'anit ose të haditheve për të nxjerrë mësime, nga të cilat njerëzit përfitojnë e shohin rrugën e vërtetë, ftesa në rrugën e Zotit, refuzimi i bidateve, kufrit dhe devijimit, lufta në rrugën e Zotit, hixhreti për hir të Zotit dhe për të ruajtur besimin, etj. Të gjitha këto sjellin falje gjynahesh dhe ndihmojnë të arrish synimin madhor, kënaqësinë e Zotit dhe lumturinë në të dyja jetët. Thotë i lartësuari: "Dhe fale namazinnë dy skajet e ditës, edhe në orët e afërtatë natës! Sigurisht që veprat e mira ishlyejnë ato të këqijat. Ky është kujtimpër ata që kujtojnë (Zotin e tyre)." Hud112.

Allahu i Madhëruar i la Musait një kohë dhe vendtakimi për t’i zbritur Teuratin. 30 net ishte koha e pritjes, të cilën Zoti e plotësoi edhe me 10 të tjera. Pasi kaluan 40 net, Musai nxitoi i përmalluar për Zotin e tij drejt vendtakimit. Allahu i tha:Përse nxitove të vije para popullit tënd, o Musa? - Pse nxitove të vije para tyre? Pse nuk durove të vije bashkë me ta?

Musai tha: “Ja, ata po vijnë fill pas gjurmëve të mia dhe unë nxitova të vij tek ti, o Zoti im, që të jesh i kënaqur me mua.” - Ata, - tha Musai, - janë në gjurmët e mia. Unë nxitova, o Zoti im, nga dëshira e madhe për të qenë pranë Teje dhe që Ti të jesh i kënaqur.

Allahu tha: “Ne e vumë në provë popullin tend kur ti nuk ishe me ta dhe Samiriu i çoi ata në humbje.” - Ata u sprovuan me adhurimin e viçit, por e keqja ishte se ata nuk bënë durim dhe as u ruajtën prej sprovës, por bënë kufër menjëherë. Në fakt, ishte Samiriju që i devijoi dhe mashtroi. “Ai u nxori një viç me trup (të gdhendur), që pëlliste...”. Ai e bëri viçin me flori të shkrirë. Nga ky viç dilte një zë si i lopës. Ai tha: “Ky është zoti juaj dhe zoti i Musait, po ai e ka harruar”. Pra, sipas tij, Musai harroi që ky ishte zoti i tij. Kështu, bijtë e Izraelit e adhuruan viçin. Haruni (a.s) i paralajmëroi për këtë krim, por ata nuk e dëgjuan.

Musai u kthye te populli i vet i zemëruar e i pikëlluar... - Kur Musai u kthye tek populli i vet, ishte i mbushur me zemërim e dëshpërim. Ai iu drejtua atyre duke u treguar se sa e shëmtuar ishte ajo që kishin bërë:... dhe tha: “O populli im! A nuk ju premtoi Zoti juaj një premtim të mirë? -A nuk ishte një premtim i mrekullueshëm shpallja e Teuratit?Apo mos vallë ju duk kohë e gjatë e ju e harruat premtimin? –Mos, vallë, ju duk kohë e gjatë 40 ditë për të pritur? Ky është njëri nga kuptimet e ajetit, i përkrahur nga shumica e mufesirëve. Kuptimi tjetër është: Mos, vallë, kaloi kohë e gjatë që nuk keni pasur profet mes jush dhe nuk dini si të veproni? Mos, vallë, janë zhdukur mësimet e tyre dhe ju jeni të paditur? Mos, vallë, ratë në idhujtari për shkak se ka humbur tradita e profetëve? Jo, sigurisht që nuk është kështu. Profetët dhe dituria profetike janë ende mes jush, prandaj çdo lloj justifikimi i tillë është i papranueshëm.Apo dëshiruat të zbresë zemërimi nga Zoti juaj dhe e thyet besën që më patët dhënë?”. - Mos doni që t’ju përfshijë zemërimi i Zotit tuaj? Në fakt, kështu është. Ju, o të mjerë, i jeni futur një rruge që shkakton zemërimin e Zotit. Ju keni shkelur besën se do t’i bindeshit Zotit tuaj. Musai u tha: “E shkelët besën që më patët dhënë mua”. Ju nuk vepruat siç ju porosita unë. Unë ju porosita të ishit këmbëngulës në rrugën e drejtë. Unë ju lashë Harunin si zëvendës, por ju nuk e dëgjuat as atë, ashtu siç nuk më dëgjuat mua, që nuk isha i pranishëm.

Ata thanë: “Ne nuk e thyem besën, që të patëm dhënë me vullnetin tonë. Por, Ne ishim ngarkuar rëndë me stolitë e popullit (të Faraonit)dhe i hodhëm ato (në zjarr). Dhe këtë e bëmë se na tha Samiriju”. - Nuk e bëmë me dëshirën dhe pasurinë tonë. Ne u ndiem në gjynah, sepse përvetësuam stolitë e florinjta të kibtij-ve (popullit të Faraonit), të cilat i kishim marrë borxh dhe, kur ndodhi eksodi, i morëm ato me vete. Ne i mblodhëm ato në një vend që, kur të kthehej Musai, ta pyesnim se si do tëvepronim me to.

Ai(Samiriju)nxorri përpara njerëzve imazhin e një viçi me trup (të gdhendur) që dukej se pëlliste, e ata thanë: “Ky është zoti juaj dhe Zoti i Musait, po ai(Musai)e ka harruar”. – Ndërkohë, ditën e mbytjes së Faraonit, Samiriju gjeti një gjurmë të të dërguarit (Xhibrilit). Nëse merrje nga dheu i saj dhe e hidhje mbi diçka pa jetë, ajo bëhej e gjallë e me jetë, si sprovë për njerëzit. Kështu, Samiriju e hodhi një grusht nga ai dhé mbi viçin, që e kishte derdhur nga ato stolitë e shkrira. Atëherë, viçi lëvizi dhe po nxirrte zë. Kur njerëzit panë këtë çudi, Samiriu tha: “Musai shkoi të kërkonte Zotin e tij, i cili është këtu, por Musai harroi”. Kjo tregon se sa të trashë dhe mendjelehtë ishin ata. Mjaftoi të shihnin këtë send të çuditshëm, që filloi të nxirrte zë, për ta besuar se ishte Zot i qiejve dhe i Tokës.

A nuk e kuptonin ata se ai(viçi)as nuk mund t'u thoshte atyre një fjalë(si pëgjigje),e as mund t’u bënte as dobi e as dëm. - A nuk e shihnin ata të mjerë se viçi nuk u kthente përgjigje dhe as mund të komunikonin me të? A nuk e shihnin se nuk bënte dot as mirë, as keq? Një send i mangët, që nuk mund të flasë e as të komunikojë dhe është i kufizuar në veprime, nuk meriton aspak që ta adhurosh. Madje, ai është më i mangët dhe më i dobët se adhuruesit e tij, të cilët flasin dhe kanë ca aftësi për të arritur diçka të dobishme ose për t’u ruajtur nga diçka e dëmshme, me mundësitë që Allahu u ka dhënë.

Haruni u pat thënë më parë: “O populli im! Ju po sprovoheni me të (me viçin e gëdhendur). Nuk ka dyshim se Zoti juaj është i Gjithëmëshirshmi, prandaj ejani pas meje dhe bindjuni urdhrit tim!”. - Sigurisht, ata nuk ishin të justifikuar për atë që bënë, sepse Haruni i paralajmëroi për pasojat. Ai ua sqaroi se ajo ishte një sprovë. Gjithashtu, Haruni u kujtoi se Zoti i tyre ishte i Gjithëmëshirshmi, nga i Cili vijnë të gjitha mirësitë, të dukshmet dhe të padukshmet, Ai që largon të këqijat dhe Ai që i kishte urdhëruar të pasonin Musain dhe Harunin dhe t’i largoheshin adhurimit të viçit. Por ata kundërshtuanme forcë dhe thanë:

Ata i thanë: “Ne nuk do t’i ndahemi këtij adhurimi(të viçit) derisa Musai të kthehet te ne.” – Atëherë, kur Musai u kthye, i zemëruar iu drejtua të vëllait dhe, duke e qortuar rëndë, i tha:

Musai tha: “O Harun! Ç’të pengoi ty që të vije pas meje, kur pe se ata morën rrugën e gabuar?" - Pse nuk më erdhe pas e të më njoftoje urgjentisht, që unë të kthehesha e t’i ndaloja?

"Mos vallë edhe ti e kundërshtove urdhrin tim?” - Edhe ti e theve urdhrin tim, kur të thashë: “Më zëvendëso te populli im! Rregullo dhe mos ndiq rrugën e atyre që përhapin shkatërrimin!” [Araf 142]. Atëherë, Musai e mbërtheu vëllain nga flokët e kokës dhe për mjekre, i zemëruar në kulm, por Haruni i tha:

Haruni tha: “O bir i nënës sime! Mos më kap as për mjekre, as për flokësh! -Ai iu drejtua me këto fjalë të ëmbla, për t’i zbutur zemrën, se, në fakt, Haruni ishte i vëllai i Musait edhe nga nëna, edhe nga babai. Pastaj i tha:Në të vërtetë pata frikë se do të thoshe: "I përçave beni israilët dhe nuk e respektove fjalën time?”” - Ti më urdhërove që të të zëvendësoj ty e të jem mes tyre në këmbën tënde. Nëse do të vija pas teje për të të lajmëruar, nuk do të bëja atë që më kishe urdhëruar të bëja, prandaj u druajta se përsëri do të më qortoje. Gjithashtu, kisha frikë se do të më thoje: "...i përçave bijtë e Izraelit, duke mos respektuar porosinë time.” Nëse do të largohesha e do t’i lija ata pa kontroll, kjo do t’i përçante ata. Gjithashtu, mos më zër njëlloj me keqbërësit dhe mos ua bëj qejfin armiqve tanë! Atëherë Musai u pendua për atë që bëri me të vëllanë, i cili, në fakt, nuk e meritonte aspak atë ashpërsi, dhe vijoi duke u lutur: “Zoti im! Më fal mua dhe vëllanë tim dhe na përfshi në mëshirën Tënde! Ti je më Mëshiruesi i mëshiruesve!”.

Musai tha: “Si është, atëherë puna jote, o Samiri?”” - Çfarë qëllimi pate, oSamirij, me atë që bëre?

Samiriu tha: “Unë pashë atë që ata nuke panë. Unë mora një grusht(dhé) nga gjurma e të dërguarit (Xhibrilit)dhe ia hodha atij (viçit)..-Ai pa Xhibrilin (a.s) mbi një kalë, në momentin që sapo dolën nga deti dhe sapo Faraoni ishte mbytur së bashku me ushtrinë e tij. Sikurse kanë thënë mufesirinët, Samiriju mori një grusht dhé nga gjurma e kalit të Xhibrilit dhe e hodhi mbi viçin e derdhur prej stolive të shkrira.Ja, kështu më tha vetja ime.”. - Kështu më tha vetja ime, dhe pastaj ndodhi ajo që ndodhi. Atëherë, Musai i tha:

"Atëherë, ik! -Largohu e qëndro larg prej meje!Sa të jesh gjallë, ke për të thënë: “Mos më prekni!” -Kështu do të ndëshkohesh në jetën e këtushme. Askush nuk do të të afrohet e askush nuk do të të prekë. Madje, edhe nëse dikush do të të afrohet, do t’i thuash: “Mos më prek dhe mos u afro pranë meje!” Ky ndëshkim ishte sepse Samiriju preku me dorë diçka që nuk e kish prekur askush tjetër dhe bëri diçka që askush nuk e kishte bërë më parë.Përveç kësaj ty të pret edhe një afat (dënimi), që nuk do të thyhet. -Kur të vijë afati i përcaktuar, do të shpërblehesh për atë që ke bërë, mirë ose keq.Tani shikoje zotin tend, që e adhurove me përkushtim! Ne do ta djegim atë dhe do ta shpërhapim nëpër det”. - Shikoje viçin që e adhurove! Ne do ta djegim atë dhe hirin e tij do ta shpërndajmë nëpër det. Dhe kështu veproi Musai. Nëse viçi do të ishte vërtet zot, ai do të mbronte veten kundër atyre që po e shkatërronin. Me sa duket, adhurimi i këtij viçi kishte zënë vend në zemrat e bijve të Izraelit, prandaj Musai e shkatërroi mu para syve të tyre dhe e shpërndau në det, që ata të mos mundeshin më që ta ribënin, nga njëra anë, dhe që dashuria për të të largohej nga zemrat e tyre, ashtu siç do të zhdukej trupi i tij në ujë, nga ana tjetër. Gjithashtu, nëse do ta linte viçin siç ishte, kjo do të përbënte fitne, sepse zemrat do të prireshin drejt të kotës. Kur iu bë e qartë kotësia e adhurimit të statujës së viçit, Musai u kujtoi bijve të Izraelit se kush e meriton në të vërtetë adhurimin si Një i vetëm dhe i Pashoq:

Por Zoti juaj(që meriton adhurimet)është vetëm Allahu. Përveç Tij nuk ka zot tjetër(të denjë për adhurim)dhedituria e Tij përfshin çdo gjë. - Nuk ka asnjë të adhuruar tjetër me meritë, përveç Allahut të Madhëruar. Ai është i vetmi që meriton adhurimet. Vetëm Allahu meriton ta duash, ta shpresosh, t’i fikësohesh, t’i lutesh, sepse Ai është i Ploti, Absoluti në emrat dhe cilësitë e Tij të mrekullueshme. Dituria e Tij ka përfshirë gjithçka. Të gjitha mirësitë, pa përjashtim, janë dhuratë e Tij. Vetëm Ai largon të këqijat dhe të shpëton prej tyre. Nuk ka tjetër të adhuruar me meritë përveç Allahut. Ai është i vetmi të Cilit i duhen përkushtuar të gjitha adhurimet e nënshtrimi i plotë.

Ja kështu, Ne po të tregojmë ty disa nga historitë që kanë ndodhur... - Allahu i Madhëruar i kujton profetit të Tij të dashur, Muhamedit (a.s), mirësinë e madhe të sjelljes së këtyre historive të popujve të shkuar. Kjo është vërtet një mirësi shumë e madhe, sepse në to ka shumë e shumë ligje e dispozita, që askush nga ithtarët e Librit nuk mund t’i hedhë poshtë. Kuptimi i ajetit: Ti, o Muhamed, nuk kishe studiuar ndonjëherë historitë e të parëve dhe as nuk ke mësuar nga ndonjë i ditur diçka të tillë. Atëherë, rrëfimi i këtyre historive me saktësi është argument se ti je një profet i vërtetë dhe se ajo që sjell nga Zoti është gjithashtu e vërtetë dhe esigurt.dhe Ne të kemi dërguar, nga ana Jonë, një shpallje (Kur'anin)plot këshilla(e kujtime). - Ne të dhamë një dhuratë shumë të vyer: atë që quhet Dhikër, pra, Kur'anin e madhërishëm. Kur'ani u quajt Dhikër (Kujtues), sepse në të përmenden ngjarje të së shkuarës dhe të ardhmes. Ai kujton njerëzit në mënyrë të vazhdueshme rreth cilësive dhe emrave të bukur të Zotit, në mënyrë që ata ta adhurojnë Zotin përmes kuptimeve të këtyre emrave dhe cilësive. Nëpërmjet Kur'anit, njerëzit kujtojnë urdhëresat dhe ndalesat, si dhe ligjet e shpërblimit të Allahut. Kur'ani është përfshirës i ligjeve dhe mësimeve më të vyera, të cilat konsiderohen të bukura, të plota dhe të përkryera nga çdo logjikë e pastër dhe natyrë njerëzore e papërlyer. Kur'ani i kujton vazhdimisht njerëzit për ato rregulla e porosi që Zoti dëshiron prej tyre të realizohen e të plotësohen. Kur'ani është kujtim e mësim për Profetin dhe popullin e tij dhe, si i tillë, duhet trajtuar me respekt, dorëzim të plotë, pranim dhe madhërim. Vetëm nëpërmjet udhëzimeve të tij mund të shihet drita që të udhëzon në rrugën e drejtë. Njerëzit duhet të përkushtohen ta mësojnë vetë Kur'anin dhe t’ua mësojnë atë të tjerëve.

Kush i kthen shpinën këtij (Kur’anit), ai do të bartë në Ditën e Kijametit barrën më të rëndë. – Flitet për ata që i kthejnë shpinën dhe e mohojnë Kur'anin. Këta kanë bërë kufër dhe janë treguar mosmirënjohës ndaj mirësive të Zotit. Kush e bën këtë, meriton ndëshkimin: ai do të bartë Ditën e Kijametit barrën më të rëndë. Kush largohet dhe nuk e beson Kur'anin, kush nuk u nënshtrohet urdhëresave dhe ndalesave të sjella në të, kush nuk nënshtrohet të mësojë parimet bazë dhe të detyrueshme të tij, ai do të përballet me një jetë të ngushtë dhe Ditën e Gjykimit do të ngarkohet me gjynahe të shumta. Për shkak të atyre gjynaheve, ai ia kthen shpinën Kur'anit dhe kjo barrë e gjynaheve e zhyt atë në mohimin e Zotit dhe mospërfilljen e porosive të Tij.

Nën atë(barrë)do të qëndrojnë përgjithmonë. -Ata do të kenë ndëshkim të përjetshëm, të merituar prej veprave të tyre. Ky ndëshkim do të jetë i madh ose i vogël, në varësi të veprave që kanë bërë.Sa e keqe është ajo barrë që do të mbajnë në ditën e Kijametit! - Sa e keqe është ajo peshë që mbartin dhe sa i rëndë është ndëshkimi ku do të zhyten Ditën e Kijametit!

Ditën kur do t'i fryhet Surit, Ne do t'i tubojmë keqbërësit të nxirosur. - Kur ti fryhet bririt, të gjithë njerëzit do të dalin nga varret e tyre. Ata nuk do të jenë të gjithë të barabartë, por secili do të trajtohet sipas veprave që ka bërë. Të devotshmit, për shembull, do të priten si delegacion miqsh që vjen prej së largu tek Rahmani. Ndërsa keqbërësit do të ringjallen të poshtëruar dhe ngjyra e lëkurës së tyre do të jetë blu e errët, nga tmerri, etja e madhe dhe frika për atë që ipret.

Ata i pëshpërisin njëri-tjetrit: "Nuk qëndruat (në Dunja)më shumë se dhjetë ditë.”. - Mohuesit flasin të dëshpëruar me njëri-tjetrin, duke kujtuar kohën e shkurtër që kaluan në dynja dhe sa shpejt kaluan në ahiret.

Ne e dimë shumë mirë çfarë do të flasin ata,... - Allahu i di dhe i dëgjon mirë këto fjalë që ata thonë. Ai e di mirë edhe kur dikush thotë diçka që është më afër së vërtetës:...kur më i mençuri prej tyre do të thotë: “Nuk qëndruat më shumë se një ditë!” - Qëllimi i gjithë këtyre fjalëve është për të treguar keqardhjen e madhe që ata shprehin atë ditë. Si është e mundur që e humbën kohën e shkurtër të jetës së kësaj bote, duke e harxhuan atë në kotësira e dëfrime, duke i kthyer shpinën besimit të pastër, që do t'u sillte shumë të mira?! Ata ia përkushtuan çastet e jetës së tyre të shkurtër gjërave të dëmshme, që Ditën e Gjykimit do t’u sjellin veçse trishtim e ndëshkim. Kjo është dita kur dënimi i tyre të bëhet realitet. Tashmë nuk u mbetet gjë tjetër, veçse keqardhja, lutjet për të shpëtuar, që nuk dëgjohen, dhe mjerimi i madh, që nuk do t’u ndahet kurrë. Allahu i Madhëruar tregon në një ajet tjetër kuranor, që ata do të pyeten: “Sa vjet keni kaluar në tokë?” Ata do të thonë: “Kemi qëndruar një ditë ose një pjesë të ditës. Pyet ata që dinë të llogarisin!” Ai thotë: “Keni qëndruar vërtet pak, sikur ta dinit.” [Muminun 112 – 114].

Shko në ajetin tjetër për vazhdimin e tefsirit.

Allahu i Madhëruar na tregon rreth Ditës së Gjykimit dhe pamjeve të saj të frikshme, për tronditjet dhe tmerret e saj të pashembullta:Të pyesin ty për malet. -Të pyesin se ç’do të ndodhë me malet Ditën e Kijametit, a do të mbeten ashtu siç janë, apo jo?Thuaj: “Zoti im do t’i shkulë ato dhe do t'i shpërndajë si pluhur.”. Dhe vendin e tyre ta bëjë rrafsh e pa kurfarë bimësie. – Allahu do t’i shkulë dhe do t’i zhdukë nga vendi. Ai do t’i shndërrojë në pluhur e pastaj do t’i shpërndajë ata si pluhur në erë. Malet do të zhduken e do të bëhen rrafsh me tokën. Toka do të bëhet e sheshtë dhe e lëmuar, saqë nuk do të duket asnjë thyerje e terrenit:

As ultësira e as lartësira nuk do të shohësh në vendin e tyre. - Nuk do të shikosh as brigje të ngritura e as gropa apo gryka të thella. Kështu, Toka do të shndërrohet në tjetër Tokë. Ajo do të jetë e gjerë për të mbajtur sipër krijesat që do të ringjallen. Zoti do ta shtrijë Tokën ashtu si tërhiqet e shtrihet lëkura e thatë, dhe të gjitha krijesat do të mblidhen në një vend të vetëm. Të gjithë do ta dëgjojnë fjalën e atij që i fton të tubohen, dhe kjo do t’i përfshijë të gjithë. Askush nuk do të mund t'i shmanget thirrjes, prandaj i Madhëruari thotë:

Atë Ditë ata do të shkojnë pas thirrësit e nuk do të mund t'i largohen atij. -Kjo do të ndodhë Ditën e Kijametit, kur njerëzit do të dalin nga varret dhe do të qëndrojnë në këmbë. Një zë do t’i thërrasë për t’u mbledhur në vendin e tubimit, pas ringjalljes. Të gjithë, pa përjashtim, do ta ndjekin atë zë, duke mos kthyer kokën as majtas, as djathtas. Të gjithë si të shtangur do ta ndjekin atë zë, duke shkuar drejt tij. Askush nuk mund ta shtrembërojë atë thirrje, e cila do të jetë e qartë dhe e kuptueshme nga të gjithë. Të gjithë do ta dëgjojnë thirrjen dhe do të tubohen në vendin e grumbullimit. Zërat e tyre janë të mekur, nga frika e madhe prej Rrahmanit.Të gjitha zërat do të ulen para të Gjithëmëshirshmit dhe nuk do të dëgjohet asgjë përveçse pëshpërimë. - Do të dëgjohen vetëm zhurmat e këmbëve, që nxitojnë drejt vendtubimit. Nga frika, lëvizin vetëm buzët. Ata i ka pushtuar tërësisht tmerri, prandaj rrinë të heshtur për të pritur gjykimin e Rrahmanit për ta. Fytyrat janë të përulura dhe të frikësuara. Në atë vend do t’i shohësh të gjithë bashkë: të pasur e të varfër, burra e gra, të lirë e skllevër, mbretër e varfanjakë, të gjithë të heshtur, me sy të zgurdulluar nga frika. Qafën do ta mbajnë të përkulur dhe do të qëndrojnë ulur në gjunjë. Ata nuk e dinë se çfarë do të bëhet me ta. Çdokush mendon për veten e vet atë ditë, dhe aspak për të tjerët, madje as për prindërit, as për vëllezër e motra, për të dashur e shokë, siç thotë Allahu: “Kur të vijë ushtima, është dita kur njeriu ikën prej vëllait të vet, prej nënës dhe prej babait të vet, prej gruas dhe prej fëmijëve të vet. Atë ditë, çdo njeriu i mjafton çështja e vet.” [Abese 33 – 37]. Atë ditë, mbi ta do të gjykojë Gjykatësi i Drejtë, që jep drejtësi absolute. Bamirësit do t’i shpërblejë me bamirësinë dhe bujarinë e Tij, ndërsa punëkëqijtë do t’i shpaguajë me drejtësi dhe do t’i privojë nga mirësitë e Tij. Shpresa është e madhe që Zoti Bujar, i Gjithëmëshirshëm dhe Mëshirëplotë t’u tregojë atë ditë krijesave, bamirësinë dhe bujarinë e Tij të madhe. Pritet që Ai të shfaqë faljen dhe mirësinë e Tij, duke mbuluar gjynahet e besimtarëve. Aq të mëdha do të jenë falja, mëshira dhe bujaria e Allahut, saqë nuk mund ta shprehin fjalët dhe nuk mund ta përfytyrojë asnjë krijesë. Duke parë mëshirën e madhe të Zotit, të gjithë krijesat do të shpresojnë. Por Allahu do t’i veçojë me mëshirën e Tij besimtarët. Nëse dikush kërkon arsyen pse mendojmë kështu, u themi se ne e dimë mirë që mëshira e Allahut ia kalon zemërimit të Tij. Ne e dimë se mirësia e Tij është e gjerë dhe ka përfshirë të gjitha krijesat, gjë që ne e shohim në veten tonë dhe në botën që na rrethon. Allahu na ka dhuruar mirësi që në këtë jetë, e më shumë Ditën e Kijametit. Allahu i Madhëruar thotë: “Zëri do të ulet para të Gjithëmëshirshmit...", por thotë gjithashtu: “... Ai është i Gjithëmëshirshmi, të Cilit askush nuk mund t’i bëjë vërejtje. Atë ditë, Xhibrili dhe melekët do të qëndrojnë të rreshtuar. Askush nuk mund të flasë, veç atij që e lejon i Gjithëmëshirshmi dhe që thotë të vërtetën.” [Nebe'e 37, 38]. Ose: “Atë ditë, i tërë pushteti është në dorë të Rrahmanit.” [Furkan 25]. Nga ana tjetër, Profeti (a.s) ka thënë: “Allahu ka njëqind mëshira dhe në Tokë ka zbritur vetëm një mëshirë mes robërve . Prej kësaj mëshire, ata tregohen të butë e të mëshirshëm me njëri-tjetrin, aq sa edhe kafsha e ngre me butësi putrën, për ta ruajtur të voglin e saj se mos e shkelë. Kur të jetë Dita e Kijametit, Ai do ta bashkojë këtë mëshirë me 99 të tjerat, për të mëshiruar robërit e Tij.” Gjithashtu, Profeti (a.s) ka thënë: “Me të vërtetë, Allahu është më i mëshirshëm për robin sesa nëna për fëmijën e saj.” Për mëshirën e Allahut mund të flasësh gjatë e, megjithatë, ajo është shumë më e madhe sesa mund ta përshkruash. Çfarëdo që të përfytyrosh, mëshira e Zotit është shumë më e madhe se ajo. I lartësuar dhe i lavdëruar qoftë Ai, që mëshiron edhe kur bën drejtësi me ndëshkimin e Tij, ashtu siç mëshiron kur dhuron mirësitë e Tij! I lartësuar qoftë Ai, mëshira e të cilit ka përfshirë çdo gjë dhe mirësia e Tij është shtrirë në çdo gjallesë! Sa i madhëruar dhe sa jonevojtar është Allahu! Sa të varfër e nevojtarë janë krijesat për mëshirën e Tij në çdo kohë dhe në të gjitha gjendjet e tyre. Për asnjë çast ata nuk mund të jenë të pavarur nga Ai.

Atë ditë nuk bën dobi ndërmjetësimi, përveçse atyre për të cilët e ka lejuar i Gjithëmëshirshmi (të ndërmjetësojnë)dhe fjala e të cilëve është e pranueshme tek Ai. - Asnjë krijesë nuk mund tëndërmjetësojë tek Allahu, vetëm nëse Ai jep leje për këtë ndërmjetësim. Dhe Allahu u jep lejë të ndërmjetësojnë veçse atyre që pëlqen t’ua dëgjojë lutjen dhe fjalën për ndërmjetësim. Të tillë janë profetët, të dërguarit dhe robërit e Tij adhurues. Madje, edhe këta mund të ndërmjetësojnë vetëm për besimtarët e sinqertë e të pastër. Kështu, atë ditë do të mund të ndërmjetësojnë vetëm të zgjedhurit dhe ndërmjetësimi i tyre do të lejohet e do të ketë dobi veçse për besimtarët. Nëse njëri nga këto dy kushte nuk plotësohet, atëherë nuk ka ndërmjetësim. Askush nuk mund të ndërmjetësojë për asnjë.

Shko në ajetin tjetër për vazhdimin e tefsirit.

Ai i di gjithçka para tyre dhe ato që vijnë pas, por dija e tyre nuk mund ta përfshijë Atë. Të gjitha fytyrat do t'i përulen të Gjallit, të Përjetshmit të Gjithfuqishëm. Nuk ka dyshim se ka humbur ai që mbart padrejtësinë(në shpinë). - Njerëzit do të ndahen atë ditë në dy grupe: grupi i parë janë keqbërësit e të padrejtët të zhytur në kufrin e tyre, të cilët nuk i përfshin mëshira e Zotit. Ata do të jenë të dëshpëruar e të privuar nga të mirat, të zhytur në dënimin e dhembshëm të Xhehenemit, të harruar në zemërimin e Allahut, që është Gjykatësi më i drejtë dhe i Gjithëdituri për veprat e robërve . Grupi i dytë janë ata që kanë besim të drejtë, ashtu siç u urdhëruan nga Zoti, dhe bëjnë vepra të mira, qofshin punë të detyruara apo të pëlqyeshme, për ta Allahu thotë:

Por kush bën vepra të mira dhe është besimtar, ai nuk i frikësohet ndonjë padrejtësie e as ndonjë cenimi(në shpërblim). - Askush nuk do t’ua shtojë të këqijat, nëse kanë bërë të këqija. Gjithashtu, askush nuk ua pakëson sevapet dhe mirësitë që kanë bërë. Madje, atyre do t’u mbulohen gjynahet, do t’u falen mangësitë dhe do t’u shumëfishohet shpërblimi për veprat e mira, siç thotë i Madhëruari në një ajet tjetër: “S’ka dyshim se Allahu nuk bën padrejtësi as sa një grimcë. Nëse është vepër e mirë, Ai e shumëfishon atë dhe dhuron shpërblim të madh nga ana e Tij.” [Nisa 40].

Kështu Ne e shpallëm këtë Kur’an në gjuhën arabe... -Ne e shpallëm këtë libër në gjuhën më të zgjedhur, gjuhën arabe,që ju e kuptoni dhe e njihni mirë. Kështu, Kur'ani është tërësisht i kuptueshëm për ju, qoftë teksti dhe termat e tij, qoftë kuptimet e tyre.... dhe shpjeguam me hollësi disa nga paralajmërimet,... -Kemi sjellë në Kur'an lloje të shumta paralajmërimesh dhe kërcënimesh. Shpeshherë, kërcënimi vjen duke na përmendur emrat e Allahut që tregojnë drejtësinë dhe ndëshkimin e Tij. Herë të tjera, ai vjen duke përmendur ndëshkimet që Allahu vendosi mbi popujt e shkuar, duke urdhëruar popujt më pas që të merrnin mësim. Disa herë kërcënimi vjen duke na kujtuar pasojat e këqija që sjellin gjynahet, e herë të tjera duke përmendur tmerret e Ditës së Kijametit dhe fazat e saj të frikshme. Po ashtu, Kur'ani përmend Xhehenemin dhe llojet e ndëshkimit që përmban ai. Të gjitha këto, Allahu i Madhëruar i ka sjellë si mëshirë për robërit, që ata të ruhen dhe t’i frikësohen Atij. Në këtë mënyrë, ata do t’u largohen ligësive, sherrit, poshtërsive dhe gjithçkaje që i dëmton, siç thotë Allahu i Madhëruar:-... që ata të mund të ruhen ose që ai (Kur’ani)t’i bëjë ta kujtojnë(Atë). - Kështu do të nxiten që të bëjnë vepra të mira në bindje ndaj Zotit, që do t'u sjellin shumë dobi. Duke qenë se Kur'ani është në gjuhën arabe dhe shumë i kuptueshëm për ju, nga njëra anë, dhe duke qenë se kërcënimet e paralajmërimet në të janë sjellë në forma të larmishme, atëherë njerëzit duhet të bëhen të devotshëm dhe të kryejnë sa më shumë vepra të mira. Nëse nuk do të ishte në gjuhën arabe dhe jo i qartë, Kur'ani nuk do ta kishte këtë ndikim.

Allahu i Madhëruar na përmendi në ajetet më sipër se është Ai që vendos ligjet e shpërblimit të robërve të Tij dhe është po Ai që vendos ligjet e fesë dhe të besimit. Këto ligje Ai i ka shtjelluar në librat e shpalljet e Tij, ku na ka treguar edhe se si do t'i shpërblejë robërit, në varësi të plotësimit të vendimeve të Tij. Të gjitha këto tregojnë se Allahu është Sunduesi, Mbretëruesi dhe i Plotpushtetshmi. Pas kësaj, i Lartësuari vijon të na tregojë se po në dorë të Tij është edhe ligji i krijimit dhe i funksionimit të ekzistencës. Ai thotë:I lartësuar qoftë Allahu, Sunduesi i vërtetë! - U lartësoftë, u shenjtëroftë dhe u dëlirësoftë Allahu i Madhëruar! Ai është El Melik, pra, Mbretëruesi, Pronari, Sunduesi, i Plotpushtetshmi. Sundimi e mbretërimi i Tij është një atribut që Ai nuk e ndan me asnjë tjetër. Të gjitha krijesat janë pronë e Tij dhe mbi ta ekzekutohet ligji i kaderit, pra, i caktimit dhe i krijimit të Tij. Askush e asgjë nuk mund të dalë jashtë këtij ligji. Ekzistenca e Tij është e vërtetë dhe nuk ka dyshim për këtë. Pushteti, mbretërimi dhe sundimi i Allahut janë të vërtetë. Cilësitë e Tij absolute janë të vërteta dhe askush tjetër nuk është i përshkruar me to. Pushteti e sundimi është i vërtetë vetëm për Allahun, ndërsa pushteti, sundimi, mbretërimi apo pronësia që kanë krijesat është i mangët, sepse është i kufizuar në kohë dhe masë të caktuar. Ky lloj sundimi është i mangët dhe do të zhduket. Ndërsa sundimi i Zotit kurrë nuk zhduket, sepse Ai është Mbretëruesi, i Gjalli, i Plotpushtetshmi dhe i Madhëruari. Ky është kuptimi i përshkrimit të pushtetit të Zotit si el hak- i vërtetë.Mos nxito (o Muhamed!)për ta lexuar Kur’anin para se të përfundojë shpallja e tij dhe thuaj: “Zoti im, më shto dituri!” - Mos u ngut që të përsërisësh Kur'anin para se Xhibrili të mbarojë leximin e tij. Bëj durim derisa ai të mbarojë, pastaj lexoje ti! Allahu i Madhëruar të ka dhënë fjalën që do ta ruajë atë në gjoksin tënd, që ti të mos e harrosh, sikurse thotë ajeti: “Ti mos u ngut me gjuhë, që ta këndosh atë sa më shpejt, sepse e kemi Ne detyrë se si do të ngulitet dhe këndohet ai! Pasi të ta kemi kumtuar atë, atëherë fillo ti! Pastaj e kemi Ne për detyrë që ta sqarojmë atë.” [Kijame 16 - 19]. Fakti që Profeti nxitonte të përsëriste Kur'anin për ta mbajtur mend më mirë, tregon se sa i përkushtuar ishte ai për të nxënë dijen dhe sa dashuri të madhe kishte për të. Allahu e urdhëroi Profetin (a.s.) që t’i lutej pikërisht për shtimin e diturisë, sepse dituria është mirësi dhe shtimi i mirësisë është i vlerësuar. Dituria vjen prej Allahut të Madhëruar dhe rruga e arritjes së saj kërkon përpjekje të vazhdueshme dhe dashuri të madhe për të. Ajo arrihet me lutje të sinqerta drejtuar Allahut, me kërkim të vazhdueshëm ndihme dhe duke shfaqur varfërinë dhe nevojën për të, në çdo kohë dhe në çdo gjendje. Nga ky ajet mësohet edhe edukata e kërkimit të diturisë. Ai që kërkon diturinë duhet të ketë durim dhe të dëgjojë me vëmendje atë që thotë mësuesi, sepse fjalët janë të lidhura me njëra-tjetrën. Nxënësi mund të bëjë pyetje vetëm pasi mësuesi ka përfunduar shpjegimin e temës. Ai nuk duhet ta ndërpresë mësuesin, sepse kjo e privon nga shumë të mira. Po kështu, edhe mësuesi nga ana e tij, kur merr pyetjen, duhet ta kuptojë mirë atë, derisa të mësojë qëllimin e vërtetë të pyetësit, para se të japë përgjigjen. Kjo do ta ndihmojë më shumë për të dhënë një përgjigje të saktë.

Na e patëm urdhëruar Ademin(të mos i afrohej pemës),por ai harroi. - Allahu na tregon se Ai e porositi Ademin (a.s) për disa çështje dhe mori premtimin prej tij që do t’i përmbushte ato. Ademi u angazhua që t’i zbatonte porositë e Zotit. Megjithatë, Ademi (a.s.) harroi diçka prej porosive dhe angazhimi i tij u zbeh pak, prandaj i ndodhi ajo që i ndodhi, që edhe pasardhësit e tij të nxirrnin mësime.Ne nuk gjetëm vendosmëri tek ai. - Edhe pasardhësit e tij morën natyrën e tij. Harroi Ademi, harrojnë edhe pasardhësit e tij. Gaboi Ademi, gabojnë edhe pasardhësit e tij. Atij iu zbeh pak përkushtimi, dhe po kështu pasardhësit do të sprovohen duke iu zbehur përkushtimi. Ademi gaboi, por nxitoi të pendohej për gabimin e tij. Kështu, çdokush që i ngjet atit të parë dhe pendohet për gjynahet e veta, ka për t’u falur dhe nuk ka për t’iu bërë asnjë padrejtësi.

Kujto kur Ne u thamë melekëve: “Bini në sexhde para Ademit!" Dhe ata ranë në sexhde të gjithë, përveç Iblisit, ai rrefuzoi. - Kur Allahu i Madhëruar e plotësoi krijimin e Ademit me duart e Tij, e privilegjoi atë duke i mësuar emrat e sendeve. Pastaj Allahu i Madhëruar e nderoi Ademin (a.s.) duke urdhëruar melekët që të binin në sexhde para tij. Kjo sexhde shërbente si nderim për atë vepër të Zotit. Të gjithë melekët ranë në sexhde menjëherë, por mes tyre ishte edhe Iblisi, që në fakt ishte xhind. Ai u tregua mendjemadh ndaj urdhrit të Zotit dhe nuk ra në sexhde para Ademit. Allahu i Lartësuar na tregon: “Allahu e pyeti: “Çfarë të pengoi ty të bëje sexhde, kur të urdhërova Unë?” Ai (Iblisi) tha: “Unë jam më i mirë se ai. Mua më krijove nga zjarri, kurse atë e krijove nga balta!” [Araf 12]. Kështu doli në pah urrejtja e madhe e tij kundër Ademit dhe gruas së tij. Me këtë, Iblisi tregoi se ishte edhe armik i Zotit. Ai e shfaqi haptazi smirën dhe urrejtjen për njeriun, prandaj Allahu i Madhëruar paralajmëron Ademin dhe gruan e tij,duke u thënë:

Pastaj Ne i thamë: “O Adem! Ky është armiku yt dhe i bashkëshortes sate. Prandaj ruhuni që të mos ju nxjerrë nga Xheneti, e t’ju futë në dëshpërim.”. - Në Xhenet ka begati e rehati të plotë. Nëse del prej andej, do të dëshpërohesh e do të vuash.

Shko në ajetin tjetër për vazhdimin e tefsirit.

"Aty (në Xhenet)ti nuk ke për të qenë i uritur e as ke për të mbetur i zhveshur. Aty(në xhenet)nuk ke për të pasur etje e as nuk do të kesh vapë."- Atje nuk do të vuash asnjëherë nga vapa dhe do të kesh ushqim, pije dhe veshje, pa lodhje e pa mundime. Por Allahu e ndaloi Ademin që t’i afrohej vetëm një peme, duke i thënë: “O Adem! Banoni në Xhenet, ti dhe bashkëshortja jote, dhe hani nga frutat e tij lirisht, ku të dëshironi! Por mos iu afroni asaj peme, e të bëheni të padrejtë!” [Bekare 35].

Por, atë e ngacmoi shejtani, duke i thënë: “O Adem! A do të të çoj te Pema e përjetësisë dhe te sundimi që nuk shkatërrohet asnjëherë?” - Shejtani i mallkuar i tundoi duke i mashtruar rreth asaj peme. Ai u tha se ajo ishte një pemë që, po të haje prej saj, do të bëheshe i përhershëm në Xhenet. Gjithashtu, prej saj do të fitoje pushtet të përjetshëm dhe pasuri pa fund. Kështu, Shejtani iu paraqit si një këshillues, duke përzgjedhur fjalët mashtruese për Ademin. Si përfundim, burrë e grua hëngrën nga pema. Menjëherë iu zbuluan vendet e turpshme dhe iu doli në pah gjynahu që kishin bërë.

Ata hëngrën që të dy nga ajo pemë dhe kështu i'u zbulua aureti (vendet e turpshme). Pastaj, nisën të mbulonin veten me gjethe nëpër Xhenet. -Më parë ishin të mbuluar, ndërsa tani u ishin zbuluar vendet e turpshme. Ata filluan të mbulonin veten me gjethet e pemëve të Xhenetit dhe u ndien aq të turpëruar, sa vetëm Zoti e di.Kështu, Ademi e theu urdhrin e Zotit të vet dhe gaboi. - Menjëherë nxituan të shprehnin pendimin dhe kthimin tek Zoti, duke thënë: “Zoti ynë, ne i bëmë dëm vetes sonë. Nëse Ti nuk na fal dhe nuk na mëshiron, ne me siguri do të jemi të humbur!” [Araf 23].

Por, Zoti i Tij e bëri atë prej të zgjedhurve, ia pranoi pendimin dhe e vuri në rrugën e drejtë. - Allahu e zgjodhi dhe e dalloi Ademin me besim, prandaj ia lehtësoi pendimin. Ai ia pranoi pendimin dhe e vuri në rrugën e drejtë. Pas pendimit, Ademi u bë më i mirë sesa ishte në fillim, ndërsa intriga e armikut të tij, Shejtanit të mallkuar, u shkatërrua. Allahu e plotësoi mirësinë e Tij mbi Ademin dhe pasardhësit e Tij. Kështu, të gjithë pasardhësit e Ademit duhet që gjithmonë të kthehen te Zoti i tyre sa herë që gabojnë. Ata duhet të jenë shumë të kujdesshëm e vigjilent kundër këtij armiku të përbetuar, që u rri gjithmonë në pritë, natën dhe ditën, sikurse thotë i Madhëruari: “O bijtë e Ademit! Kurrsesi të mos ju mashtrojë Shejtani, sikurse bëri me prindërit tuaj, që i nxori nga Xheneti, duke i zhveshur, për t'u nxjerrë në shesh lakuriqësinë. Ai dhe skota e tij ju sheh ju, ndërsa ju nuk mund t'i shihni ata. Ne i kemi bërë shejtanët miq të atyre që nuk besojnë.” [Araf 27].

Ai (Allahu)u tha: “Zbritni prej tij(xhenetit)që të gjithë! Ju do të jeni armiq të njëri-tjetrit. Por, nëse ju vjen prej meje udhëzim(libër e profet), kush i përmbahet udhëzimit Tim, nuk ka për ta humbur rrugën e tij, e as nuk do të bjerë në trishtim”. - Allahu i Madhëruar tregon se Ai urdhëroi Ademin (a.s) dhe Iblisin që të zbrisnin në Tokë. Ai e porositi Ademin - dhe në këtë mënyrë të gjithë pasardhësit e tij - që të ruhen nga shejtani i mallkuar dhe ta konsiderojnë atë si armik, duke u përgatitur mirë për luftën kundër tij. Allahu njoftoi, gjithashtu, se do t’u shpallte gjithmonë libra njerëzve dhe do t’u dërgonte profetë, për t’u qartësuar rrugën e drejtë, që të çon drejt Zotit dhe në Xhenet. Profetët do të paralajmëronin popujt që të ishin të kujdesshëm ndaj armikut të tyre të përbetuar dhe të hapur. Allahu premtoi se nëse popujt do të pasonin profetët dhe librat, duke kryer urdhëresat e duke u larguar nga ndalesat, kurrë nuk do të humbnin dhe dëshpëroheshin në të dyja jetët. Përkundrazi, kështu ata do të gjenin rrugën e drejtë dhe do të arrinin lumturinë e sigurinë nga çdo e keqe në përjetësi. Në një ajet tjetër, Allahu premton se kush ndjek udhëzimin e Tij është i ruajtur nga frika dhe brengat: “Çdokush që pranon udhëzimin Tim, nuk dotëketëfrikëeasnukdotë brengoset.” [Bekare 38]. Të ndjekësh udhëzimin do të thotë të besosh mesazhin e Zotit pa patur asnjë dyshim dhe të zbatosh urdhëresat, edhe psemund të bien ndesh me dëshirat e tua.

Por, kush ia kthen shpinën udhëzimit Tim, do të ketë jetë të vështirë dhe Ditën e Kijametit do ta ringjall të verbër. - Libri i Allahut është ai që i mëson njeriut qëllimet më të larta dhe rrugën e arritjes së tyre. Por nëse njeriu i shpërfill ato ose, më keq, i refuzon me forcë ato, atëherë ai ka për të pasur një jetë shumë të vështirë e të dhembshme. Ky është ndëshkimi për një veprim të tillë. Disa shpjegojnë se “jeta e ngushtë” nënkupton dënimin e varrit. Atyre do t’u ngushtohet varri si ndëshkim, për shkak se kanë harruar Zotin. Sipas këtij shpjegimi, ky është njëri nga ajetet që tregojnë për vërtetësinë e ndëshkimit në varr. Në ajete të tjera thuhet: “Eh, sikur t’i shihje mizorët kur janë në agoni të vdekjes, ndërsa melekët kanë shtrirë duart e veta e u thonë: “Jepeni shpirtin! Tani do të vuani dënimin poshtërues, sepse ju thoshit të pavërteta për Allahun, kurse ndaj shenjave të Tij tregoheshit kryeneçë.” [En'am 93]. “Ne do t’i bëjmë ata që të shijojnë dënimin më të shpejtë, para dënimit të madh...” [Sexhdeh 21]. Një tjetër ajet është edhe ai që flet për ndëshkimin në varr të pasuesve të Faraonit, së bashku me Faraonin: “Ata do të sillen para zjarrit mëngjes e mbrëmje, ndërsa kur të vijë Ora, do të thuhet: “Futini ju pasuesit e Faraonit në dënimin më të rëndë!” [Gafir 46]. Ata që janë të mendimit se këtu flitet për ndëshkimin e varrit arsyetojnë se në fund të ajetit përmendet ndëshkimi i Ditës së Kijametit. Kështu, sipas tyre, meqë në fund është përmendur dënimi në ahiret, atëherë dënimi që është përmendur më parë duhet të jetë në jetën e varrit.Mufesirë të tjerë janë të mendimit se “jeta e ngushtë” tregon dënimin dhe vuajtjen në jetën e kësaj bote, në varr dhe në ahiret, sepse shprehja vjen në formë të përgjithshme e jo të kufizuar. Edhe në këtë botë, njeriu që i kthen shpinën udhëzimit të Zotit bën jetë të mbushur me brenga e ankthe, me frikë e vuajtje. Në ahiret, ai do të ringjallet i verbër me plot kuptimin e fjalës, siç thotë i Madhëruari: “Ditën e Kijametit, Ne do t'i tubojmë ata duke i tërhequr zvarrë me fytyra përmbys, të verbër, memecë dhe të shurdhër. Vendi i tyre është Xhehenemi. Sa herë që duket se flaka po shuhet, Ne do ta shtojmë atë.” [Isra 98]. Në momentet e ndëshkimit, ky njeri i poshtëruar i drejtohet Zotit e i thotë: Kur lidhëza ‘ue’ (dhe) përdoret mesdy fjalive ka kuptimin ‘ndërsa’, pra, atotregojnë dy gjëra të ndryshme, jo tënjëjta.

Ai (që nuk besoi)do të thotë: “Zoti im, përse më ngrite të verbër, kur unë isha me sy?” - Unë në dynja shihja, përse tani nuk shoh? Përse u shndërrova në këtë gjendje kaq të shëmtuar dhe të tmerrshme?

Ai(Allahu)do të thotë: “Ashtu sikurse i shpërfille ti argumentet Tona kur të erdhën, ashtu edhe ti sot do të jesh i shpërfillur”. - Për shkak se kundërshtove shenjat dhe shpalljet e Zotit, sot do të harrohesh në ndëshkim. Kjo është përgjigjja. Sipas llojit të punës, është edhe shpagimi. Ashtu sikurse në dynja u tregove i verbër, sikur nuk i shihje shpalljet dhe shenjat e Zotit, dhe i shpërfille paralajmërimet e Tij, sot në ahiret Allahu ta heq shikimin, për t’u flakur në zjarr i verbër, shurdh dhe memec. Allahu nuk të sheh më dhe do të jesh i harruar në ndëshkimin që e fitove me punën tënde.

Dhe kështu e shpërblejmë Ne atë që i tejkalon të gjitha kufijtë. -I tillë do të jetë ndëshkimi edhe për ata që kalojnë kufijtë dhe zhyten në harame dhe, nga ana tjetër:... dhe nuk beson në Argumentet e Zotit të vet. - Mohojnë shenjat dhe udhëzimin e Zotit. Ata mohojnë shpalljet e Zotit, që udhëzojnë në qëllimet më të larta dhe në rrugën e plotësimit të imanit. Shpalljet e Zotit janë shumë të qarta dhe të kuptueshme. Allahu nuk bën padrejtësi dhe kurrë nuk e zbret ndëshkimin në vend të gabuar. Shkaqet e ndëshkimit janë teprimi në padrejtësi, zhytja në mosbesim dhe mospranimi i udhëzimit.Por dënimi në Botën Tjetër është edhe më i ashpër dhe i përjetshëm. – Ndëshkimi në ahiret është shumë herë më i rëndë dhe më i dhimbshëm sesa ndëshkimi i dynjasë. Ai është i përjetshëm dhe kurrë nuk do të ndërpritet, ndryshe nga dënimi i dynjasë, që merr fund një ditë. Për këtë arsye, njeriu duhet të marrë të gjitha masat, që të ruhet nga ndëshkimi i ahiretit.

A nuk është paralajmërim për ata (që të kujtojnë)se sa e sa breza para tyre i kemi shkatërruar, nëpër vendbanimet e të cilëve(tani)janë duke ecur? Sigurisht, në këtë ka Argumente për ata që kanë arsye të shëndoshë. - Allahu i Madhëruar solli në Kur'an historitë e shumë popujve të shkuar, të cilët Ai i ndëshkoi për mosbesimin dhe për shpërfilljen e të vërtetës. Allahu i Madhëruar shtron një pyetje, që duhet t’i bëjë njerëzit të mendojnë: A nuk nxjerrin mësim këta mohues të së vërtetës nga historia e popujve të ndëshkuar, të cilëve ua njohin mirë historinë dhe vendbanimet? Të tillë ishin populli i Hudit, Salihut, i Lutit etj. A nuk nxjerrin mësime nga ato histori dhe të pasojnë rrugën e Zotit, duke u larguar nga rruga e shkatërrimit? Të gjithë popujt e shkuar, kur refuzuan të dërguarit dhe iu kthyen shpinën shpalljeve, u dënuan me ndëshkime të dhembshme. Atëherë, pse janë të sigurt këta që nuk i godet i njëjti ndëshkim, siç i goditi ata të tjerët?! Zoti thotë: “Vallë, jobesimtarët tuaj janë më të vlefshëm se ata që u përmendën, apo keni ndonjë premtim shpëtimi në Librat e qiellit? Mos, vallë, po thonë: “Ne jemi një grup, të bashkuar dhe ngadhënjyes?!” Ai grup shpejt do të pësojë disfatë dhe ata do të ikin me të shpejtë (të tmerruar). Por Kijameti është premtim i pakthyeshëm për ta. Kijameti është edhe më i vështirë, edhe më i hidhur.” [Kamer 43 – 46]. Këta mohues nuk janë aspak më të mirë se ata të popujve të shkuar, që të mendojnë se mund t’i shpëtojnë ndëshkimit të Allahut. Madje këta të sotmit janë më të këqinj se ata, sepse këta kanë mohuar Profetin më të zgjedhur dhe Librin më të rëndësishëm dhe madhështor të Zotit. Gjithashtu, këta nuk kanë ndonjë premtim të dhënë nga Zoti se do të jenë të ruajtur nga ndëshkimi. As pretendimi i tyre i mjerë se ushtritë dhe aleatët e shumtë që kanë do t’i mbrojnë nga dënimi i Allahut nuk është i vërtetë. Madje, ata janë shumë më të poshtëruar dhe të nënçmuar. Kështu, shkatërrimi i popujve të shkuar për gjynahet dhe mohimin e tyre konsiderohet si një nga shkaqet e udhëzimit, nëse njeriu do të dinte të nxirrte mësime, sepse ato konsiderohen si shenja treguese për vërtetësinë e shpalljeve të Zotit dhe të profetëve të Tij. Ato tregojnë, gjithashtu, ligësinë dhe humbjen e atyre popujve mohues. Por jo çdo njeri përfiton nga shenjat dhe shpalljet e Allahut. Nga ato përfitojnë veçse të mençurit dhe të diturit, ata që dinë të kuptojnë e të mendojnë me ftohtësi e drejtësi, ata që kanë mendje të shëndoshë dhe natyrë të papërlyer.

Sikur të mos ishte vendimi dhe afati i caktuar më herët nga Zoti yt, edhe këta do t’i kapte i njëjti dënim(si popujt e shkuar). - Ky ishte një ngushëllim për Profetin dhe, gjithashtu, një porosi për të qenë i duruar, që të mos kërkonte shkatërrimin e mohuesve të së vërtetës. Në fakt, thjesht mohimi i së vërtetës është shkak i mjaftueshëm i dënimit. Allahu na ka treguar se ndëshkimet shkaktohen nga gjynahet. Edhe ata e kishin mbushur kupën, por ndëshkimi nuk po u vinte sepse nuk ishte plotësuar ende afati që Allahu kishte vendosur për ta. Mbase ata e reflektonin, mbase pendoheshin, dhe kështu Allahu e largonte ndëshkimin që ishte përgatitur për ta. Më pas, nëse vjen koha e zbritjes së dënimit, asgjë nuk e kthen apo pengon atë.

Prandaj, ti bëhu i durueshëm ndaj asaj që thonë ata, dhe lavdëroje dhe falenderoje Zotin tënd, para se të lindë dielli dhe para se të perëndojë, edhe në orët e natës dhe në skajet e ditës, që të mund të gjesh kënaqësi. - Allahu i Madhëruar e urdhëroi Profetin e Tij që të bënte durim ndaj fjalëve fyese në adresë të tij dhe e urdhëroi që ta mësonte veten të ishte i durueshëm. Gjithashtu, Allahu e porositi Profetin (a.s.) që ta qetësonte veten me tesbih dhe tahmid në këto vakte të veçanta: para lindjes së diellit dhe para perëndimit të tij, në skajet e ditës. Momentet para lindjes së diellit dhe para perëndimit të tij janë përmendur në mënyrë të veçantë, edhe pse ato përfshihen “në skajet e ditës”, për të treguar rëndësinë dhe dobinë e madhe të dhikrit në këto kohë. Pastaj përmendet edhe koha e natës. Kuptimi: Nëse e bën këtë, do të kënaqesh me atë që do të të japë Zoti yt që në këtë botë dhe me shpërblimin e përjetshëm në botën tjetër. Zemra jote do të gjejë prehjen dhe qetësinë dhe sytë e tu do të lumturohen me adhurimin e Zotit tënd. Ky do të jetë një ngushëllim i madh kundrejt mundimeve që të sjellin jobesimtarët. Kështu do të kalitet durimi yt, ndërsa shpërblimi për ty do të jetë pa llogari.

Dhe mos ia ngul sytë bukurisë së kësaj jete me të cilën i bëmë të kënaqen disa prej tyre (jobesimtarë), për t’i sprovuar me të! -Mos u mahnit nga kënaqësitë e kësaj bote, mos u huto pas ushqimeve, pijeve të shijshme, veshjeve luksoze, shtëpive e kështjellave gjigande e grave të bukura, që zotërojnë disa të mashtruar të kësaj bote. Të gjitha ato janë stoli të kësaj bote, pas të cilave mahniten të mashtruarit. Pas tyre jepen tërësisht ata që i kanë kthyer shpinën ahiretit dhe janë treguar të padrejtë. Ata e shikojnë këtë botë si vendin ku gjejnë kënaqësinë dhe prehjen. Por shumë shpejt ajo do të largohet dhe bashkë me të edhe ata që janë mahnitur pas saj. Ata do të pendohen atëherë kur pendimi nuk do t’iu bëjë më dobi. Ata do të shohin realitetin e kësaj gjendjeje fatkeqe kur të ringjallen Ditën e Kijametit. Allahu e ka bërë këtë jetë thjesht si sprovë, për të dalë në pah ata që mashtrohen pas saj dhe ata që bëjnë vepra të mira, sikurse thotë Allahu: “Gjithçka në tokë, Ne e kemi bërë vetëm si stoli, për t’i provuar se cili prej tyre do të jetë më vepërmirë.” [Kehf 7].Shpërblimi i Zotit tënd është më i mirë dhe është i përjetshëm. - Rrizku i Zotit është më i mirë. Në jetën e kësaj bote, nëse Zoti të ka dhënë dituri të pastër rreth besimit, të ka dhënë iman të sinqertë e korrekt dhe të ka mësuar si të bësh vepra të mira, dije se të ka dhënë mirësitë më të mëdha të kësaj jete. Ndërsa në ahiret, ajo që të premtohet është shumë më madhështore sesa të mund të përshkruhet me fjalë: mirësi të përjetshme, jetë në paqe e kënaqësi pranë Zotit Mëshirëplotë. Kjo është shumë më e mirë se të gjitha ato stoli që u kemi dhënë të mashtruarve me dynjanë. Mirësitë e premtuara nga Zoti janë të përhershme, që nuk shterojnë kurrë. Si ushqimet, ashtu edhe hijet e bukura janë të përjetshme në Xhenet, siç thuhet në Kur'an: “Ju po i jepni përparësi jetës së kësaj bote, kur dihet se jeta e botës tjetër është më e mirë dhe e përjetshme." [El ea’la 17]. Ky ajet na mëson që, nëse njeriu ndien tek vetja tërheqje drejt stolive të kësaj jete mashtruese, le të kujtojë premtimin e Allahut dhe le të bëjë krahasimin e dy rasteve.

Urdhëroje familjen tënde që të falë namaz,... - Nxite familjen tënde për të falur sa më shumë namaz, jo vetëm farzin, por edhe namaze vullnetare. Urdhri për një vepër konsiderohet si urdhër edhe për gjithçka që e plotëson atë vepër, si p.sh. mësimi i rregullave të namazit, çfarë e përkryen namazin, çfarë e prish atë etj.... dhe ji i qendrueshëm në këtë! -Bëhu i duruar dhe këmbëngulës në çështjen e namazit, për ta përsosur atë me të gjitha shtyllat, themelet, bazat, detyrat, synetet, si dhe me edukatën dhe frikërespektin që nevojitet për të. Sigurisht që kjo është e rëndë për njeriun, prandaj duhet ta ushtrosh veten, ta nënshtrosh atë e të përpiqesh shumë. Duhet të tregosh durim për plotësimin dhe përsosjen e namazit. Nëse njeriu e fal namazin në formën e urdhëruar, kjo do ta bëjë që, edhe në çështjet e tjera të fesë, të jetë i kujdesshëm dhe i ruajtur. Nga ana tjetër, nëse ai shkujdeset në çështjen e namazit, për të tjerat do të jetë edhe më i shkujdesur. Pastaj Allahu i Madhëruar i tregon Profetit të Tij se e ka siguruar çështjen e rrizkut të tij. Çështja e furnizimit nuk duhet të të largojë nga çështjet e fesë. Ai thotë:Ne nuk kërkojmë prej teje ndonjë furnizim(as për ty, as për familjen tënde). Ne të furnizojmë ty(dhe ata). -Rrizku yt është në dorën Tonë dhe është i siguruar, ashtu siç kemi siguruar rrizkun e të gjitha krijesave. Kur Allahu furnizon të gjithë krijesat, atëherë si do të lërë atë që merret me çështjet e fesë dhe me lavdërimin e Tij?! Rrizku i Zotit është i garantuar për të gjithë, për të devotshmit dhe për të tjerët, prandaj njeriu duhet të angazhohet me gjërat që i japin lumturinë e përjetshme:Përfundimi i mirë vjen nga devotshmëria. - Përfundimi i mirë në të dyja jetët është për devotshmërinë, e cila është kryerja e urdhëresave dhe lënia e ndalesave të Zotit. Kush bën këtë, ka përfundim të mirë, siç ka thënë i Madhëruari. “Përfundimi i lumtur u takon të devotshmëve.” [Araf 128].

Ata thonë: “Përse nuk na sjell ai ndonjë Argument nga Zoti i vet? - Kundërshtuesit e Profetit e pyesnin atë: “Pse nuk na sjell ndonjë shenjë nga Zoti i Tij?” Ata kishin për qëllim mrekullitë që ata propozonin vetë, si për shembull kur thoshin: “Ne nuk do të të besojmë ty, derisa të na nxjerrësh burime prej tokës; ose të kesh kopshte me hurma e me rrush, e të bësh që mes e tyre të rrjedhin vazhdimisht lumenj; ose, ashtu sikurse mëton ti (se do të na dënojë Zoti), le të bjerë mbi ne qielli copa-copa; ose derisa të na sjellësh Allahun dhe melekët pranë nesh (t’i shohim haptazi); ose të kesh një shtëpi prej ari, ose të ngjitesh lart në qiell. Madje, edhe sikur të ngjitesh lart në qiell, ne nuk do të të besojmë, derisa të na sjellësh një libër që ta lexojmë.” Thuaju: “I madhëruar qoftë Allahu! A mos jam unë tjetër, përveçse një njeri profet?” [Isra 90-93]. Kjo ishte mendjemadhësi, inat dhe padrejtësi e madhe nga ana e tyre. Si ata, ashtu edhe profetët janë njerëz e robër të Zotit, prandaj edhe ata e dinë se nuk duhet të kërkojnë të tilla shenja e mrekulli sipas dëshirave të tyre. Ai që zgjedh mrekullitë e duhura për t’ia dhënë një profeti është vetëm Allahu i Madhëruar. Me urtësinë e Tij, Ai i jep profetit shenja të mjaftueshme që vërtetojnë atë si profet dhe Shpalljen që ai sjell nga Zoti. Ato shenja janë mëse të mjaftueshme për t’i besuar bindshëm. Ata pyesnin: “Përse nuk na sjell ai ndonjë shenjë nga Zoti i vet? Sipas tyre, Profeti nuk kishte sjellë asnjë shenjë për të provuar vërtetësinë e tij si Profet i Zotit. Kjo ishte një shpifje e paskrupullt, sepse Profeti i zgjedhur u solli atyre mrekulli mahnitëse dhe të pakundërshtueshme. Madje, edhe një pjesë e vogël e atyre mrekullive do të ishin mëse të mjaftueshme për të treguar se ai ishte Profet i Zotit dhe fliste në emër të Tij, prandaj tha:A nuk u erdhi atyre (në Kur’an)Argument i qartë për gjithçka që qe në Librat e mëparshëm të shpalljeve?”. - Nëse vërtet dëshirojnë të vërtetën me argumente, le të shohin këtë libër dhe faktin se ai është vërtetues dhe garantues i shpalljeve dhe ligjeve të Zotit të sjella në librat më të hershëm. Shiko ngjashmërinë e madhe mes Kur'anit dhe shpalljeve të para, si Teuratit, Ungjillit etj. Ai përmend të njëjta histori ashtu si ata. Madje, edhe në librat e mëhershëm paralajmërohej për Kur'anin dhe ligjin e Zotit, që do të jetë gjithmonë me njerëzit. Në to flitej për Profetin e fundit, që sipas parashikimeve, nuk dinte të shkruante e të lexonte. Përveç këtyre, Kur'ani është mrekullia më e madhe që garanton udhëzimin dhe besimin e njerëzve, siç thotë Allahu i Madhëruar: “Po a nuk u mjaftoi atyre që Ne të shpallëm një libër, i cili u lexohet atyre (qartësisht)? Nuk ka dyshim se kjo është mëshirë e kujtim për njerëzit që besojnë”. [Ankebut 51]. Mrekullitë u bëjnë dobi vetëm besimtarëve dhe mrekullia më e madhe është vetë Kur'ani. Nëpërmjet shenjave dhe argumenteve, besimtarëve u shtohet besimi dhe u forcohet siguria në premtimet e Zotit. Ndërsa ata që refuzojnë shpalljet e Zotit dhe jetojnë në kundërshtim me to, ata nuk besojnë dhe as që mund të përfitojnë prej Kur'anit dhe shenjave të Zotit, siç thuhet në Kur'an: “Me të vërtetë, ata të cilët e merituan vendimin e Zotit tënd (për ndëshkim), ata nuk do të besonin, edhe sikur t’u vinin të gjitha Shenjat, derisa ta shohin vetë dënimin e rëndë.” [Junus 96, 97]. E vetmja gjë që ndodh kur ata dëgjojnë Kur'anin dhe faktet e Zotit është se ata nuk do të kenë më justifikim para Zotit kur mbi ta të zbresë dënimi. Atë ditë nuk do të mund të thonë:

Dhe sikur Ne t’i ndëshkonim ata me ndonjë dënim para këtij(Kur’anit), ata do të thoshin: “O Zoti ynë! Sikur të na kishe çuar ndonjë të dërguar, ne do ta kishim ndjekur me siguri shpalljen Tënde, para se të poshtëroheshim e të turpëroheshim.”. - Ja ku ju erdhi i Dërguari, me argumente të qarta dhe të prera. Nëse vërtet doni të besoni, atëherë besojini këtij profeti dhe pasoni rrugën e tij.

Thuaj: “Të gjithë janë duke pritur. Prisni atëherë edhe ju! - Mohuesit e Profetit e quanin atë gënjeshtar, thoshin: “Ai është veçse një poet, prandaj po presim derisa vdekja ta zhdukë!”. Thuaju: “Prisni, sepse edhe unë po pres bashkë me ju!”. [Tur 30, 31]. Ndërsa në këtë ajet thuhet: “Të gjithë janë duke pritur, prandaj prisni edhe ju!” Pra, prisni që unë të vdes, sepse edhe unë po pres që ju t’ju përfshijë ndëshkimi i Zotit. Por ne presim veç mirësi prej Allahut, siç thotë ajeti kuranor: “Thuaj: “Asgjë nuk do të na ndodhë, përveç asaj që ka caktuar Allahu për ne; Ai është Mbrojtësi ynë”. Prandaj, vetëm Allahut le t’i mbështeten besimtarët! Thuaj: “E çfarë prisni për ne, përveçse njërës nga dy të mirat (therori ose fitore)? Ndërsa ne presim për ju që Allahu t’ju godasë me një dënim prej Tij, ose prej duarve tona. Prisni atëherë, sepse edhe ne së bashku me ju po presim!”” [Teube 51, 52].Së shpejti ju do ta dini se kush ishin ndjekësit e rrugës së drejtë dhe se kush ishin ata që u udhëzuan në të vërtetën.”. - Ata që ndjekin rrugën e drejtë të shpallur nga Zoti, ata janë të shpëtuarit dhe njëkohësisht ata që kanë fituar mbarësi në këtë botë dhe në ahiret. Ndërsa ata që e shpërfillin këtë rrugë do të jenë në humbje dhe dëshpërim. Dihet mirë se Profeti i Zotit dhe pasuesit e tij e gjetën rrugën e drejtë dhe do të jenë në kopshtet e mirësisë përjetësisht, ndryshe nga armiqtë e tyre, që do të përfundojnë në Xhehenem pa shpresë për shpëtim. Allahu është më i ditur.