Azeri Mokhtasar — Muhammed 47:1 – Cinn 72:28

Allaha küfr edən və insanları Alla­hın dinindən uzaqlaşdıran kimsələrin əməl­lə­­rini Allah puça çıxar­mış­dır.

Allaha iman gətirib yaxşı işlər görən və özlərinin Rəbbindən haqq olaraq - Allahın Öz Rəsulu Muhəmmədə (səllallahu aleyhi və səlləm) nazil etdiyinə iman gətirən kimsələrin isə Allah günahlarından keç­miş və bunlara görə onlar qınanmayacaqlar, üstəlik, onların dünya və axirət işlərini yoluna qoymuşdur.

Bu iki dəstəyə veriləcək cəza və mükafat, Allaha küfr edənlərin batilə uymaları, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirənlərin isə öz Rəb­bin­dən gələn haqqa tabe olmaları səbəbi ilədir. Bu iki dəstənin səy etdikləri əməllər fərqli və müxtəlif olduğuna görə əməllərinin əvəzi də fərqli və müxtəlifdir. Allah, bu iki dəstə: möminlər və kafirlər haqqında verdiyi hökmü bəyan etdiyi kimi, taylı tayını tapması üçün in­sanlara onların özlərinə dair məsələləri belə misal çəkir!

Ey möminlər! Sizə qarşı vuruşan kafirlərlə qarşı-qarşıya gəl­diyiniz zaman qılınclarınızla onların bo­ynunu vurun. On­ları qırıb-çatanadək və onların müqavimətini sındıranadək onlarla vuruşun. Elə ki onları qırıb-çatdınız, əsirlərə bağ­­la­dığınız kəndirləri bərk çəkin. Onları əsir götürdükdə, öz məsləhətinizə görə siz ixtiyar sahibisiniz, ya rəhm edib onlardan fidyə almadan, ya da mallarından və sairədən fidyə götürərək onları azad edə bilərsiniz. Kafirlər İslamı qəbul edənədək və ya əhd bağlayanadək onlarla vuruşun və onlardan əsirlər götürün. Möminlərin kafirlər vasitəsilə imtahan edilməsinin xatırlanması və günlərin dəyişgən olması - bəzən bunların onlara, bəzəndə onların bunlara qalib gəlməsi Allahın hikmətindəndir. Hərçənd Allah istəsəydi, kafirlərə qalib gəlmək üçün onlardan dö­yüş­süz intiqam alar­dı, lakin O, sizi bir-birinizlə imtahana çəkmək, möminlər arasında kimlərin vuruşduğunu, kimlərində döyüşdən yayındığını ayırd etmək və bir də kafiri möminlə sınamaq üçün cihadı əmr etdi. Belə ki, əgər mömin kimsə öldürülsə, Cənnətə daxil olar, yox əgər mömin kafiri oldürərsə, kafir Cəhənnəmlik olar. Allah yo­lunda öldürülən­lə­rin isə əməllərini Allah heç vaxt puç etməz.

Allah onları dünya həyatında haqqa tabe olmağa müvəffəq edəcək və onların vəziyyətini düzəldəcəkdir.

Və qiyamət günü onları Cənnətə daxil edəcək­. O Cənnət ki, Allah onun vəsflərini onlara hələ dünyada ikən bəyan etmiş, onlar da onu tanımışlar, üstəlik, onlara axirət günü Cənnətdə sahib olacaqları mənzillərini də tanıtmışdır.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Əgər siz Alla­hın peyğəmbərinə və Onun dininə kö­mək etməklə, habelə, kafirlərlə vuruşmaqla Allaha kömək göstərsəniz, O da sizə kafirlərə qalib gəlməyinizə kö­mək göstərər və döyüşdə onlarla qarşı-qarşıya gəldikdə ayaq­ları­nızı möhkəmlədər.

Qoy ziyana uğrasın və həlak olsun Allaha və Onun rəsuluna küfr edənlər. Allah onların əməllərinin savabını puça çıxartmışdır.

Onlara verilən bu cəza ona görədir ki, onlar Allahın Öz rəsuluna nazil etdiyi Qurana - onun içində zikr edilən Allahın təkliyinə nifrət etdilər. Odur ki, Allah onla­rın əməllərini puça çıxartdı, beləliklə də, onlar dünyada və axirətdə ziyana uğradılar.

Məgər haqqı yalan sayan o kimsələr yer üzündə gəzib dolaşıb özlərindən əv­vəl­ki­ yalan sayanların aqibə­ti­nin necə oldu­ğu­nu görmürlərmi?! Onların axırı çox acnacaqlı olmuşdur. Allah on­ların yurdlarını yerlə yeksan etmiş, üstəlik, onların həm özlərini, həm övladlarını, həm də mal-dövlətlərini məhv etmişdir. Kafir­ləri hər zaman və hər yerdə buna bənzər aqibət gözlə­yir.

Bu iki dəstəyə verilən mükafat və cəza ona görədir ki, Allah, Ona iman gətirmiş kimsələrin yardımçısıdır. Ka­fir­lə­rin isə heç bir yardımçısı yoxdur.

Allah, Ona və Onun rəsuluna iman gətirib yaxşı işlər gö­rənləri qəsrləri və ağacları altın­dan çay­lar axan cən­nətlərə daxil edər. Allaha və Onun rəsuluna küfr edənlər isə dünyada öz şəhvətlərinə uymaqla kef çəkir və heyvan ki­mi yeyib-içirlər. Onların öz qarınlarını doldurmaqdan və şəhvətlərini ödəməkdən başqa məqsədləri yoxdur. Qiyamət günü onların qərar tutacaqları yer Oddur!

Əhalsi səni qovub çıxaran Məkkə şəhərindən daha qüvvətli və daha çox oğul-uşaq və mal-dövlət sahibi olan əvvəlki ümmətlərin yaşadığı neçə-ne­çə məmləkət olub ki, onlar peyğəmbərlərini yalan saydıqlarına görə, Biz onları məhv etmişik və on­lara Allahın əzabı gəldikdə onları bu əzabdan qurtaran yardımçı tapılmayıb. Eləcə də, əgər biz Məkkə əhalisini məhv etmək istəsək, Bizim qarşımızı kəsən tapılmaz.

Məgər öz Rəbbindən açıq-aydın dəlil-sübuta istinad edən və elmə əsaslanaraq Allaha ibadət edən kim­sə, pis əməli şeytan tərəfindən özlərinə gözəl göstərilən və öz nəfs­lərinin istəklərinə uyan - bütlərə ibadət edən, günah işlər görən və peyğəmbərləri yalançı sayan kimsələr kimi ola bi­lər­mi?!

Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinən müttəqilərə vəd olunan (Qiyamət günü) daxil olacaqları Cən­nə­tin vəsfi belədir; orada, uzun müddət bir yerdə qaldığına görə iyi və dadı dəyişməyən sudan, dadı dəyişməyən süddən, içənlərə ləzzət verən şə­rab­dan və bir də tərkibindəki xəlitələrdən təmizlənmiş baldan çaylar var­dır. Orada onlar üçün istədikləri hər cür meyvə vardır. Bütün bunlardan əlavə Allah onların günahlarını bağışlayacaq və o günahlara görə onları cəzalandırmayacaq. Məgər bu mükafatlara layiq görülən kimsə, od içində əbədi olaraq qalıb oradan heç vaxt çıxmayacaq və istisi ba­ğır­saqlarını parça-par­ça edən qay­nar su içirdiləcək kimsə kimi ola bilərlərmi?!

Ey Peyğəmbər! Münafiqlər arasında sənin dediklərini qəbul etmədiyi halda sənə qulaq asanlar da vardır. Nəhayət, onlar sə­nin yanından çıxdıq­da, özlərinə elm verilmiş kimsələrə cahilcəsinə və etiraz edərək deyər­lər: “O, bayaq nə danışırdı?!” Bunlar o kəslərdir ki, Allah onların qəl­binə möhür vurmuş və belə qəlbə xeyir yetişməz, özləri də nəfs­lərinə uy­muş­ və elə buna görə də onlar haqqı görməzlər.

Haqq yola yönələn və Rəsulullahin (səllallahu aleyhi və səlləm) gətirdiyinə tabe olan kimsələrə gəlincə, Rəbbi onlara hidayəti artırar, onları yaxşı işlər görməyə müvəffəq edər və onlara, özlərini Cəhənnəm odundan xilas edəcək işlər görməyi ilham edər.

Yoxsa kafirlər qiyamət saatının nə zaman gələcəyini bilmədikləri halda onun qəfil onları yaxalamasından başqa bir şeymi gözləyirlər?! Artıq onun əlamətləri gəl­miş­dir. O əlamətlərdən biri də, Muhəmmədin (səlallahu aleyhi və səlləm) peyğəmbər olaraq göndərilməsi və ayın iki yerə bölünməsidir. O Saat on­la­rı yaxaladığı vaxt ibrət almaları onlara nə fayda verər?!

Ey Peyğəmbər! Yəqin bil ki, Allahdan başqa haqq məbud yox­dur. Sən Allahdan həm öz günah­la­rının, həm də mö­min kişilərlə mömin qadınların günah­la­rının bağışlan­ma­sını dilə. Allah sizin gündüz vaxtı gə­zib-dolaş­dı­ğınız yeri də, gecə qalacağınız məskəni də bilir. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Allaha iman gəriən kimsələr, Allahın Öz rəsuluna cihad barədə surə nazil etməsini təmənna edib deyirlər: “Kaş, cihad barədə bir surə nazil olaydı!” Allah cihaddan bəhs edən, hök­mü və mənası bəlli olan bir surə na­zil etdikdə, Ey Peyğəmbər! Sən qəlbində şəkk olan münafiqlərin sənə, ölüm ayağında olan kimsənin qorxu və həyacan içində baxdığı kimi bax­dıqlarını gö­rər­sən. Uca Allah onları, döyüşdən dönüb qaçdıqlarına və bundan qorxduqlarına görə, onlara veriləcək əzab artıq onların başlarının üstünü alıb, onlara yaxınlaşdığını xəbər vermişdir.

qoy Allahın əmrinə itaət etsinlər və öz xeyirlərinə olan xoş söz danışsınlar. Cihada qəti əmr ve­rildiyi və hazırlıq görüldüyü zaman imanlarında və itaətlərində Allaha sadiq qal­saydılar, əlbəttə ki, bu, onlar üçün münafiqlikdən və Allahın əmrlərinə asi olmaqdan daha yaxşı olar­dı.

Əgər Allaha iman gətirməkdən və Ona itaət etməkdən üz çevirsəniz, böyük ehtimal ki, siz cahilyyət dövründə olduğunuz kimi, küfr və asilik etməklə yer üzündə fitnə-fə­sad törədəcək və qo­humluq bağlarını kəsəcəksiniz.

Yer üzündə fəsad törədəcəkləri və qohumluq bağlarını kəsəcəkləri ehtimal edilən o kimsələr Allahın Öz rəhmətindən uzaqlaşdırdığı, qulaq­larını haqqı eşidib qəbul etməkdən və ona tabe olmaqdan, gözlərini də haqqı görüb ondan ibrət almaqdan məhrum etdiyi kimsə­lərdir.

Məgər haqdan üz çevirən o kimsələr Quranı oxuyub içindəkilər haqqında dü­şünmürlərmi?! Əgər onlar Quranı oxuyub-araşdırsaydılar, Quran, onları hər bir xeyirə yönəldər və hər bir şərdən uzaq edərdi. Yoxsa onları qəlbinə elə möhkəm qıfıl vurulmuşdur ki, buna görə onların qəlbinə nə öyüd-nəsihət təsir edər, nə də Mənim zikrim onlara fayda verər?!

Özlərinə dəlil-sübut göstərildikdən və Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) doğru danışdığı bəlli olduqdan sonra imandan üz döndərib kafir və münafiq olan kimsələrə şeytan küfrü və nifaqı gözəl göstərmiş, bunu onlar üçün asanlaşdırmış və onlara uzun ömür vəd etmişdir.

Onların zəlalətə düşməsi, onlar Allahın Öz rəsuluna nazil etdiyi vəhyə nifrət edən­ müşriklə­rə gizlində: “Biz bəzi işlərdə - möminləri döyüşdən yayındırmaq kimi işlərdə sizə itaət edəcəyik” - dediklərinə görə idi. Allah onların saxladıqları sirri və gizlətdiklərini bilir. Heç bir şey Ona gizli qalmaz. Allah bu xəbərlərdən istədiyini Öz Rəsuluna -səllallahu aleyhi və səlləm- bildirər.

Can alman mələklərin dəmir toppuzlarla onların üzünə və arxasına vura-vura can­la­rını alanda onların əzabı və acınacaqlı halının nə dərəcədə olduğunu bir görsəydin.

Bu əzab onların, Allahın qəzəbinə səbəb olan hər bir şe­yə uyduqları - kafirlik və münafiqlik etdikləri, habelə, Allaha və Onun rəsuluna düşmən olduqları və özlərinin Rəbbinə yaxınlaşdıracaq və Onun rizasını qazandıracaq əməllərə - Allaha iman gətirməyə və Onun rəsuluna tabe olmağa nifrət etdiklərinə görədir. Elə buna görə də Allah onların əməllə­rini puç etdi.

Yoxsa qəlblərində şəkk-şübhə olan münafiqlər elə zənn edirdilər ki, Allah onların kin-küdurə­tini üzə çıxarmayacaq?! Allah müsibətlər göndərib imtahan etməklə bu kin-küdurəti mütləq üzə çıxaracaqdır. Beləcə, imanında sadiq olan kimsə ilə yalançı olan kimsə ayırd ediləcək, habelə, kimin həqiqi mömin, kimin də münafiq olduğu bəlli olacaqdır.

Ey Peyğəmbər! Əgər Biz sənin münafiqləri tanımağını istəsəydik, on­ları sənə tanıdardıq, sən də onları üz­lərin­dəki əlamət­lərin­dən tanıyardın. Sən onları da­nışıq tərz­lə­rin­dən mütləq tanıyacaq­san. Allah sizin əməllərinizi bilir, bu əməllərdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, onların əvəzini sizə verəcəkdir.

Ey möminlər! Biz cihad, düşmənə qarşı vuruşmaq və qətlə yetirmək sayəsində sizlərdən Allah yolunda cihad edənləri və Onun düşmənlərilə döyüşməkdə sə­bir edənləri ayırd edib üzə çıxar­maq üçün sizi mütləq sınayacaq və sizi sınamaqla sizlərdən kimin sadiq kimin də yalançı olduğunu biləcəyik.

Şübhəsiz ki, Allaha və Onun rəsuluna küfr edənlər, Allahın dinindən uzaqlaşanlar, insanları da Onun dinindən az­dı­ran­lar və Muhəmmədin -səllallahu aleyhi və səlləm- peyğəmbər olduğunu bildikdən sonra Allahın rəsuluna müxalif olanlar və ona qar­şı düşmənçilik edənlər Alla­ha heç bir zərər yetirə bilməzlər. Əksinə, onlar özlərinə zərər yetirərlər. Allah onların bü­tün əməl­ləri­ni pu­ça çıxa­ra­caqdır­.

Ey Allaha iman gətirən və Onun əmrlərini yerinə yetirən kimsələr! Alla­hın və Onun rəsulunun əmrlərini yerinə yetirməklə və qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Allaha və Rəsuluna itaət edin, küfr və riyakarlıq etməklə əməllərinizi puç etməyin!

Şübhəsiz ki, Allaha küfr edənlərin, həm özlərini, həm də insan­ları Allahın dinindən az­dı­ran­ların, sonra da tövbə etmədən kafir ki­mi ölənlərin, Allah heç vaxt günahlarını ba­ğış­la­ma­ya­caq, əksinə, bu günahlarına görə onları cəzalandıracaqdır, onları içində əbədi qalacaqları Cəhənnəmə daxil edəcək­dir.

Ey möminlər! Siz düşmənlə üzbəüz gəldikdə zəiflik göstərməyin, onlardan üstün olduğu­nuz və onlara qalib gələ biləcəyiniz halda, onlar sizi sülhə çağırmazdan əvvəl siz onları sülhə çağırma­yın! Allah Öz köməyi və yardımı ilə sizin yanınızdadır. O si­zin əməllərinizin savabından heç bir şey əskiltməz, əksinə, sizə əta etdiyi lütfü və fəziləti ilə artırar.

Dünya həya­tı sadəcə oyun və əyləncədən ibarətdir. Ağıllı insan axirət əməlini qoyub dünya ilə məşğul olmaz. Əgər Allaha və Onun rəsuluna iman gə­tirsəniz və Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Ondan qorxsanız, O sizə əməllərinizin mü­ka­fat­ı­nı kamil şəkildə, heç bir şey əksiltmədən verər və siz­dən mal-dövlətinizin hamısını (Onun yolunda xərcləməyi) tələb etməz, sizdən sadəcə fərz buyurulmuş zəkatı verməyi tələb edər.

Əgər Allah sizdən mal-dövlətinizin hamısını (xərcləməyinizi) tələb etsə və sizdən təkidlə tələb etdiyi hal­da, siz onu verməyə xə­sislik gös­tərsəniz, O, sizin qəlbinizdə yerləşən - malınızı Onun yolunda sərf etməyə olan nifrəti üzə çıxardar, beləliklə, sizə acıyaraq bunu sizdən tələb etməkdən vaz keçər.

Budur, siz mal-dövlətinizin cüzi bir hissəsini Allah yolunda sərf etməyə çağırılan kimsələrsiniz. Allah sizdən malınızın hamısını sərf etməyi tələb etmir. İçərinizdə xəsislik edib tələb olunan malı sərf etmək istəməyənlər də vardır. Kim malının bir hissəsini Allah yolunda xərcləməyə xəsislik edərsə, əslində o, özünü Allah yolunda xərcləmək savabından məhrum erdərək an­caq öz əleyhinə xəsislik etmiş olar. Allah Zəngin və sizin (malınızdan Onun yolunda) xərcləməyinizə ehtiyacı yoxdur, sizlər isə Ona möhtacsınız. Əgər İslamdan dönüb küfrə qayıtsanız, O sizi məhv edər və yerinizə sizlər kimi olmayan, Allaha itaət edən başqa bir qövm gətirər.

Ey Peyğəmbər! Həqiqətən də, Biz sənə Hudeybiyyə sülhü sayəsində ay­dın bir zəfər bəxş etdik ki,

Allah sənin bu fəthdən əvvəlki və ondan sonrakı gü­nahlarını bağışla­sın, sənin dininə kömək etməklə sənə olan nemətini tamamla­sın, səni əyriliyi olmayana düz yola - doğru-düzgün İslam yoluna yönəltsin.

Və Allah sənə düşmənlərin üzərində qarşısıalınmaz böyük bir qələbə ilə kömək etsin.

Möminlərin imanı üstünə iman ar­tırmaq üçün onların qəl­bi­nə sabitlik və rahatlıq nazil edən Allahdır. Göylərin və yerin or­du­ları təkcə Alla­ha məxsusdur. Onların vasitəsilə Allah Öz qullarından istədiyinə kömək edir. Allah Öz qullarının xeyrinə olan işləri biləndir, kömək və yardım xüsusunda hikmətlə hökm verir.

Bu ona görədir ki, Allah, Ona və Onun rəsuluna iman gətirmiş kişiləri və qa­dınları qəsrləri və ağacları altından çaylar axan cən­nətlərə daxil etsin və onların günahlarından keçsin və bu günahlara görə onları cəzalandırmasın. Bu zikr edilənlər - tələb olunan Cənnəti qazanmaq və ehtiyat edilən cəzadan qurtulmaq - Allah ya­nın­da bənzəri olmayan bö­yük uğurdur.

Bütün bunlar, Allah Öz dininə kömək etməyəcəyinə və Öz kəlməsini ucaltmayacağına dair pis zənndə olan müna­fiq kişi və müna­fiq qadınlara, Allaha şərik qoşan kişi və şərik qoşan qa­dın­la­ra əzab verməsi üçündür. Əzab onları bürüdü və öz küfrlərinə və pis zənlərinə görə Allahın onlara qəzəbi tutdu. Allah on­ları Öz rəhmətindən qovdu və axirətdə onlar üçün içində əbədi qalacaqları Cəhən­nəm hazırlamışdır. Cəhənnəm nə pis dönüş yeri­dir.

Göylərin və yerin ordu­la­rı Alla­ha məxsusdur. Allah onların vasitəsilə Öz qullarından istədiyinə kömək edir. Allah qüdrətlidir, heç kimsə Onu məğlub edə bilməz. O, yaratmaq, qədəri yazmaq və işləri yoluna qoymaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Ey Peyğəmbər! Həqiqətən, Biz səni qiyamət günü ümmətinə şa­hid, möminlərə, Allahın dünyada onlar üçün zəfər və fəth, axirətdə də nemətlər hazırladığı barədə müjdə verən, kafirlərə də, Allahın dünyada onlara möminlərin əli ilə zəlillik və məğlubiyyət, axirətdə də onları gözləyən ağrılı-acılı əzab ilə qorxudan olaraq göndərdik.

Biz belə etdik ki, siz Alla­ha və Onun rəsuluna iman gətirəsiniz, Onun rəsulunu uca tutasınız, ona ehtiram göstərəsiniz və səhər-axşam Alla­hın şəninə təriflər deyəsiniz.

Ey Peyğəmbər! Ridvan beyətində, Məkkə müşrikləri ilə vuruşmağa dair sənə söz verən kimsələr, əslində, Alla­ha beyət etmiş sayılırlar. Çünki onlara müşriklərlə döyüşməyi əmr edən də, onlara əməllərinin əvəzini verən də Odur. Beyət əsnasında Allahın əli onların əllərinin üzərindədir. Allah onların əməllərini görür, heç bir şey Ona gizli qalmaz. Kim öz beyətini pozsa, Allahın dininə kömək edəcəyinə dair Allaha verdiyi sözü yerinə yetirməsə, beyətini pozmağının və əhdini yerinə yetirməməyinin zərəri öz əleyhinə olar. Bu (xəyanət) Allaha heç bir zərər yetirməz. Kim də Allahın dininə kömək etmək barədə Allahla bağladığı əhdi yerinə yetirərsə, Allah ona böyük mü­kafat - Cənnət bəxş edər.

Ey Peyğəmbər! Sən, Allahın, özlərinə səninlə bərabər Məkkəyə getməyi nəsib etmədiyi bədəviləri qınayarkən onlar sə­nə deyəcəklər: “Var-dövlətimizə nəzarət etmək və ailələ­rimizə baxmaq bi­zi səninlə birlikdə (döyüşə) get­məkdən ya­yın­dırdı. Allahdan bizim günahlarımız üçün ba­ğışlanma di­lə!” Onlar qəlblərində olmayanı - Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) onlar üçün bağışlanma diləməsini dil­ləri ilə deyir­lər. Çünki onlar öz günahlarına görə tövbə etməmişlər. Onlara de: "Əgər Allah sizə bir xeyir vermək və ya bir zərər yetir­mək is­təsə, heç kəs Onun edəcəyi işin qarşısını ala bi­lməz." Xeyr, Allah sizin nə etdiyinizdən xə­bər­dardır, əməllərinizi nə qədər gizlətsənizdə, onlardan heç bir şey Allaha gizli qalmaz.

Sizin mal-dövlətinizlə və övladlarınızla məşğul olduğunuzu üzür gətirməyiniz Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- ilə birlikdə döyüşə getməməyiniz üçün səbəb deyil. Əksinə, siz elə zənn edirdiniz ki, Allahın rəsulu və onun səhabələrinin hamısı həlak olacaq və Mədinəyə öz ailələrinin yanına qayıtmayacaqlar. Şeytan bunu sizin qəlbi­niz­də bəzətdi və beləliklə siz, Rəbbiniz barədə O, Öz Peyğəmbərinə yardım etməyəcəyinə dair piss zənnə qapıldığınıza və Rəsulullahı tərk etdiyinizə görə məhvə məhkum olan bir qövm ol­dunuz.

Kim Allaha və Onun rəsuluna iman gətirməzsə, bilsin ki, o, kafirdir. Biz ka­firlər üçün qiyamət günü içində əzab çəkəcəyi Cəhənnəm odu hazır­lamışıq.

Göylərin və yerin hökm­ranlığı təkcə Allaha məxsusdur. O, Öz qullarından dilədiyinin günahlarını bağış­layır və Öz ütfü ilə onu Cənnətə daxil edir və dilədiyinə də Öz ədaləti ilə əzab verir. Allah, günahlardan tövbə edən qullarını bağışla­yandır, onlara rəhm­ edəndir.

Ey möminlər! Siz Hüdeybiyyə sülhündən sonra Allahın sizə vəd verdiyi Xeybər qənimətlərini götür­mə­yə getdi­yiniz zaman geri qalanlar: “Qo­yun biz də sizinlə birlikdə gedək ki, o qənimətlərdən əldə edək!” – de­yə­cəklər. Döyüşdən geri qalanlar özlərinin bu tələbi ilə Allahın Hudeybiyyə sülhündən sonra yalnız möminlərə Xeybər qənimətlərini əldə edəcəklərinə dair verdiyi vədi dəyişdirmək istəyirlər. Ey Peyğəmbər! De: “Siz əsla bizim arxamızca o qənimətləri götürməyə gəlməyəcəksiniz. Allah bizə, Xeybər qənimətlərinin Hudeybiyyə sülhündə iştirak edənlərə məxsus olduğuna dair vəd etmişdir.” On­lar deyəcəklər: “Sizin bizə, sizinlə birlikdə Xeybərə getməyimizə mane olmağınız heç də Allahın əmri ilə deyil, əksinə, bunun səbəbi sizin bizə həsəd apa­rmağınızdır”. Bu iş heç də döyüşdən yayınan o kimsələrin iddia etdiyi kimi deyil, ək­si­nə, onlar Allahın əmrlərindən və qadağalarından sadəcə az bir şey anlayırlar. Elə buna görə də günaha batmışlar.

Ey Peyğəmbər! Səninlə birlikdə Məkkəyə getməkdən yayınan, beləliklə də, sınağa çəkilən bədəvilərə de: “Siz çox qüvvətli bir tayfaya qarşı döyüşməyə ça­ğırılacaqsı­nız. Siz ya Allah yolunda onlarla vuruşacaq, ya da on­lar vuruşmadan İslamı qəbul edəcəklər. Əgər siz Allaha itaət edib Onun sizə buyurduğu döyüşü qəbul etsəniz, Allah si­zə gözəl bir mü­kafat - Cənnət bəxş edər. Yox, əgər daha öncə Peyğəmbərlə birlikdə Məkkəyə getməkdən üz çevirdiyiniz kimi Allaha itaət etməkdən üz çevirsəniz, O sizə ağrılı-acılı bir əzab verər”.

Allah yolunda döyüşə getməməkdə üzürlü səbəbi olan kora, çolağa, bir də xəstəyə günah yox­dur. Kim Allaha və Onun rəsuluna itaət etsə, Allah onu qəsrləri və ağac­ları al­tın­dan çaylar axan cən­nətlərə daxil edər. Kim də Allaha və Onun rəsuluna itaət etməkdən üz dön­dər­sə, Allah ona ağ­rı­lı-acılı bir əzab verər.

Möminlər Hüdeybiyyədə Ridvan beyətində - ağac al­tın­da sənə beyət edər­kən Allah on­lar­dan razı qaldı. Allah onların qəlbində olanı imanı, səmimiyyəti və doğrulu bil­di, on­la­rın qəlbinə arxayınlıq nazil etdi və onları yaxın bir zəfərlə - Xeybərin fəthi ilə mükafatlandır­dı. Bu da onlar üçün Məkkəyə daxil olmamalarının əvəzi idi.

Üstəlik, onlara Xeybər əhlindən alacaqları çoxlu qənimətlər bəxş etdi. Allah qüdrətlidir, heç kimsənin Ona gücü yetməz. O, yaratmaq, qədəri yazmaq və işləri yoluna qoymaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Ey möminlər! Allah sizə gələcəkdə olacaq İslam fəthlərində götürəcəyiniz çoxlu qənimətlər vəd etdi. Xeybərin qənimətlərini isə si­zə tez­liklə verdi və siz getdikdən sonra sizin ailələrinizə pislik etmək fikrində olan yəhudilərin əllərini sizdən çəkdi ki, nail olduğunuz bu qənimətlər szin üçün Allahın sizə kömək etməsinə və sizə dəstək verməsinə işarə olsun və Allah sizi əyriliyi olmayan doğru yola yönəltsin.

Hal-hazırda ələ keçirə bilmədiyiniz baş­qa qənimətləri də Allah sizə vəd vermişdir. Təkcə Allahın buna qüdrəti çatar. Bütün bunlar Onun elmi və iradəsi ilə həyata keçir. Allah hər şeyə qadirdir, heç bir şey Onun aciz edə bilməz.

Ey möminlər! Əgər Allaha və Onun rəsuluna küfr edənlər sizinlə vu­ruşsalar, mütləq məğlub olaraq arxaya dönüb qa­çar­lar. Sonra da onlar özlə­ri­nin işini yoluna qoyan nə bir hima­yədar, nə də döyüşdə qalib gəlmələri üçün bir köməkçi taparlar.

Möminlərin qalib gəlməsi və kafirlərin məğlub olması hər zamanda və hər məkanda sabitdir. Bu, Allahın haqqı yalan sayan o kimsələrdən əvvəl gəlib-getmiş ümmətlər üçün müəyyənləşdirdiyi qanunudur. Sən, ey Peyğəmbər, Alla­hın qanununda əsla bir dəyişiklik ta­pa bilməzsən.

Hudeybiyyədə müşriklərdən səksən kişi gəlib sizə pislik etmək istədikləri zaman on­la­rın əlini sizdən, sizin də əlinizi onlardan çəkən Allahdır. Beləcə, siz nə onları öldürdünüz, nə də onlara əziyyət verdiniz, əksinə, onları əsir götürməyə qadir olduqdan sonra onları azad buraxdınız. Allah si­zin nə etdiklərinizi görür, sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Allaha və Onun rəsuluna küfr edənlər sizi Məs­ci­dul-Hə­rama buraxmayan və qur­banlıq hey­van­larını qurban­ga­ha gedib çatmağa qoy­mayan kimsələrdir. Əgər Məkkədə ta­nımadığı­nız mömin kişiləri və mömin qa­dın­ları bil­mədən kafirlərlə birlikdə öldürmək və bilmədən on­la­rı öldürdüyünüzə görə günaha bat­maq və fidyə vermək təh­lü­kə­si olmasaydı, Allah sizin Məkkəni fəth etməyinizə izin verərdi ki, Allah istə­diyini - məsələn, Məkkədəki möminləri Öz mərhəmətinə qovuşdursun. Əgər Məkkədəki kafirlər möminlərdən seçil­səydi­lər, Biz Allaha və Onun rəsuluna küfr edən kimsələrə ağrılı-acılı bir əzab ve­rərdik.

Allaha və Onun rəsuluna küfr edən kimsələr qəlblərində, haqq ilə heç bir əlaqəsi olmayan, əksinə, nəfslərinin istəyinə bağlı olan təkəbbürlüyə – cahillik təkəbbürlüyünə qapıldığı zaman, Hudeybiyyə ilində Rəsulullahın (səllallahu aleyhi və səlləm) Məkkəyə daxil olmağına razılıq vermədilər ki, (ərəblər) onlara Peyğəmbrin onlara qalib gəldiyini irad tutmasınlar. O zaman Allah Öz tərəfindən Öz rəsuluna və möminlərə arxayınlıq nazil etdi, müşriklərin qəzəbləndiyi kimi, onların da qəzəblənməsinə imkan vermədi və möminlərə haqq sözü - "lə ilahə illəllah" kəlməsini və onun haqlarını ödəməyi vacib buyurdu, onlar da onu yerinə yetirdilər. Hamıdan çox möminlərin bu kəlməyə daha çox haqqı var idi və onlar ona layiq idilər. Çünki Allah onları qəlbində olan xeyiri bilirdi. Allah hər şeyi biləndir, heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Allah Öz rəsulunun haqq olaraq gördüyü və öz səhabələrinə xəbər verdiyi yuxusunu gerçəyə çevirdi. Onunu yuxusu belə idi ki, o öz səhabələri ilə birlikdə Allahın evini ziyarət edəcək, düşməndən xatircəm olduqları halda, bəziləri saçlarını tam qırxdırmış, bəziləri də onu qısaltmış olaraq ziyarətlərini başa çatdırdıqlarını elan etdikləri halda Məscidul-Hərama daxil olacaqlar. Ey möminlər! Allah sizin bilmədiklərinizi, sizə nəyin məsləhət olduğunu bilir. Bu yuxu gerçəyə çevrilməzdən əvvəl, O sizə yaxın bir qələbə - həmin il Məkkəyə daxil olmağı nəsib edəcək. Bu da, Allahın, Hudeybiyyə sülhünü, ardınca da, Hudeybiyyədə iştirak etmiş möminlərin əli ilə Xeybərin fəthini həyata keçirməsi idi.

İslam dinini ona zidd olan bütün dinlərdən üstün etmək üçün Öz rəsulu Muhəmmədi (səllallahu aleyhi və səlləm) aydın bəyan və haqq din - İslam dini ilə göndərən Allahdır. Allah buna şahiddir və şahid olaraq Allah yetər.

Muhəmməd Allahın rəsuludur. Onunla birlikdə olan səhabələri İslamın əleyhinə vuruşan kafir­lə­rə qarşı sərt, öz arala­rın­da isə mərhəmətlidirlər - bir-birilərinə rəhm edir və bir-birilərinə məhəbbət bəsləyirlər. Ey müşahidən edən kəs! Sən onları pak və müqəddəs Allahın qarşısında rüku edən və səc­dəyə qa­pa­nan, Allahdan özlərinə məğfirət və gözəl mükafat istəyən, üstəlik, Allahın onlardan razılıq qalmasını diləyən gö­rər­sən. Səcdə etdiklərindən dolayı üzlərində əmələ gəlmiş əlamətləri isə üzlərində görünən hidayət, doğruluq və bir də namazın nurudur. Bu vəsf onların Tövratda - Musaya (aleyhissəlam) nazil olmuş kitabda olan vəs­fidir. İncildə - İsaya (aleyhissəlam) nazil olmuş kitabda isə onlar bir-birinə dəstək verməkdə və kamil əxlaq sahib olmaqda elə bir əkin kimi vəsf olunurlar ki, bu əkin cü­cərtisini üzə çı­xarıb onu qüvvətləndirmiş, o da get­dik­cə qa­lın­laşıb gövdəsi üstün­də şax dura­raq öz qüvvəsi və kamilliyi ilə əkinçiləri heyran et­mişdir. Allah kafirləri qəzəblən­dirmək üçün mö­minləri qüvvətləndirir, bir-birləri ilə mehriban edir və onları kamilliyə çatdırır. Allah səhabələrdən iman gə­tirib yaxşı iş­lər gö­rən­lərə günahlarının ba­­ğışlanmasını, buna görə cəzalandırılmayacaqlarını, üstəlik də, Öz tərəfindən böyük bir mü­kafat - Cənnət vəd etmiş­dir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Heç bir sözdə və ya hərəkətdə Allahdan və Onun rəsulundan önə keçməyin. Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allah sizin söylədiklərinizi eşidir, etdiyiniz əməlləri də bilir. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz və O sizə bu əməllərin əvəzini verəcəkdir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Allahın rəsulu ilə ədəb-ərkanla rəftar edin. Peyğəmbər (səllallahu aleyhi və səlləm) ilə danışanda, səsinizi onun səsindən artıq qaldırmayın və bir-biri­ni­zə müraciət etdiyiniz kimi ona da adı ilə müraciət etməyin, əksinə, ona "ya peyğəmbər", yaxud "ya rəsul" deyə yumşaq tərzdə müraciət edin. Yox­sa buna görə, özünüz də hiss etmə­dən əməl­lə­ri­nizin savabı puç olar.

Həqiqətən, Rəsulullahın (səllallahu aleyhi və səlləm) yanında səslərini asta çıxaranlar, Allah onların qəl­blərini təqva üçün sınağa çək­miş və bunun üçün ixlaslı etmiş kimsələrdir. Onları günahlarının bağışlanması, buna görə cəzalandırılmaması və qiyamət günü böyük mükafat - Allahın onları Cənnətə daxil etməsi gözləyir.

Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz ki, səni, zövcələrinin hücrələri arxasından səsləyən bədəvilərin əksəriyyə­tinin ağlı kəsmir.

Ey Peyğəmbər! Əgər səni zövcələrinin hücrələri arxasından səsləyən kimsələr, sən onların qarşılarına çı­xanadək səbir edib səni səsləməsəydilər və (sən bayıra çıxdıqda) səninlə asta səslə danışsaydılar, əl­bət­tə, bu, onlar üçün səni hücrə arxasından səsləməkdən daha xeyirli olardı. Çünki bu, ona ehtiram göstərmə və onu uca tutmaqdır. Allah həm onlardan, həm də qeyrilərindən tövbə edən kimsələri bağış­layır, onların cahilliyini əfv edir və onlara rəhm edir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Əgər bir fasiq sizə bir qövmdən xəbər gə­tirsə, o xəbərin doğruluğunu araş­dırın və onun doğru olduğunu təsdiqləməyə tələsməyin. Yoxsa, eşitdiyiniz xəbəri dəqiqləşdirmədən, barəsində həqiqəti bil­mədiyiniz halda bir qövmə pislik edər və onlara etdiyiniz bu pislikdən sonra xəbərin yalan olduğu sizə bəlli olduqda, tutduğunuz işin peş­man­çılığını çə­kər­si­niz.

Ey möminlər! Bilin ki, Allahın rəsulu aranızdadır və ona vəhy nazil olur. Əgər yalan danışsanız, ona vəhy nazil olacaq və sizin yalan danışdığınızı ona xəbər verəcək. Odur ki, sizin məsləhətiniz üçün olan işləri o daha yaxşı bilir. Əgər o, sizin təklif etdiyiniz bir çox işlər­də si­zə uysaydı, sizin üçün arzulamadığı əziyyətə düşərdiniz. Lakin Allah Öz lütfü ilə si­zə imanı sevdirmiş, onu qəl­bi­nizə gö­zəl göstərmiş, beləliklə də, siz iman gətirmişsiniz, üstəlik, sizdə küf­rə,Onun itaətindən çıxmağa və Ona asilik etməyə qarşı nifrət oyatmışdır. Məhz bu xislətləri özündə əks etdirən kimsələr doğ­ru-düzgün yolda olanlardır.

Sizə nəsib olanlar - xeyirli işlərin qəlbinizə gözl göstərilməsi və şər işlərə qarşı nifrət oyadılması Allahın sizə əta etdiyi lütf və Onun sizə bəxş etdiyi nemətidir. Allah Öz qullarından kimin Ona şükr etdiyini bilir və onu (xeyirli işlərə) müvəffəq edir. O, hər bir şeyi özünə münasib olan yerə qoyan hikmət sahibidir.

Ey möminlər! Əgər möminlərdən iki dəs­tə bir-biri ilə vuruşsa, siz, onların hər ikisini ixtilafa düşdükləri məsələdə Allahın şəriəti ilə hökm verməyə dəvət etməklə onları ba­rış­dı­rın. Əgər onlardan biri sülhə gəlməkdən imtina edib təcavüzünə davam etsə, tə­cavüzkar dəs­tə ilə, Allahın hökmünü yerinə yetirməyə qayı­da­nadək, vuru­şun. Əgər o, Allahın hökmünə qa­yıt­sa, hər iki dəstəni əda­lət və insafla ba­rışdırın və onların arasında hökm verdikdə ədalətli olun. Şübhəsiz ki, Allah özlərinin verdiyi hökmdə ədalətli olanları sevər.

Möminlər, həqiqətən də, İslam dinində qardaş­dırlar. Ey möminlər! İslamda olan qardaşlıq isə, sizdən bir-birilə ixtilaf etmiş qardaşlarınızı ba­rış­dırmanızı tələb edir. Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Allahdan qorxun ki, bəlkə sizə rəhm edil­sin.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Sizdən bir toplum di­gər bir topluma istehza etməsin. Ola bilər ki, istehza olunan toplum Allah yanında (istehza edən toplumdan) daha xeyirli olsun. İbrət Allah yanında xeyirli olmaqdadır. Qa­dınlar da qadınlara istehza etməsinlər. Ola bilər ki, istehza olunan qadınlar Allah yanında (istehza edilən qadınlardan) daha xeyirli olsunlar. Özünüz kimi mömin qardaşlarınıza tənə vurmayın və bir-birinizi xoşlamadığı ləqəblərlə çağırıb utandırmayın. Necə ki, ənsardan bəzisi, hələ Rəsulullah (səllallahu aleyhi və səlləm) (Mədinəyə) gəlməmişdən əvvəl bir-birini belə ləqəblərlə çağırardı. Sizlərdən kim belə etsə, fasiq sayılar. İman gətirdikdən son­ra fasiq adlan­maq necə də pis­dir. Bu günahlara görə tövbə etməyən kimsələr - məhz belələri, asiliklər edib özlərini məhvə uğratmaqla özlərinə zülm edənlərdir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Heç bir dəlilə və sübuta əsaslanmayan ittihamlardan üzaq durun. Həqiqətən də, zənn edilənlərin bir qismi - məsələn, zahirən əməlisaleh görünən birisi barədə pis zənn etmək günahdır. Möminləri güdüb onların eyiblərini araşdırmayın. Sizlərdən heç biri mömin qardaşının barəsində onun xoşuna gəlmədiyi bir sözü danışmasın. Çünki onun barəsində xoşuna gəlmədiyi bir sözü danışmaq, onun ölmüş ətini yeməyə bənzəyir. Sizdən biriniz ölmüş qardaşının ətini yeməyə razı olarmı?! Elə isə onun qeybətini qırmağa nifrət edin, çünki bu, onun ölmüş ətini yeməyə bənzəyir. Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Allahdan qorxun! Həqi­qə­tən, Allah Öz qullarından tövbə edənlərin tövbəsini qəbul edər və onlara rəhm­ edər.

Ey insanlar! Biz sizi bir kişidən - atanız Adəmdən və bir qadından - ananız Həvvadan yaratdıq. Demək, sizin nəsəbiniz eynidir. Elə isə nəsəb baxımından biriniz öz nəsəbi ilə digərinin yanında öyünməsin. Bundan sonra bir-biriniz yanında fəxr etmək üçün yox, bir-bi­ri­nizi tanıyası­nız deyə, si­zi çoxlu xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Əslində, üstünlük yalnız təqva ilə ölçülür. Odur ki, Allah buyurur: Allah yanında ən hör­mətli olanınız Allahdan ən çox qorxa­nı­nız­dır. Həqiqətən, Allah sizin hər bir halınızı bilir, həmçinin, sizin kamil və ya naqis olduğunuzdan da xəbərdardır. Bundan heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Bədəvilərdən bəzisi Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləmin) yanına gəldikdə: "Biz Allaha və Onun rəsuluna iman gə­tirmişik" – dedilər. Ey Peyğəmbər! Onlara de: “Siz iman gətirməmisi­niz! Lakin siz: “Biz təslim olduq və boyun əydik!” – de­yin. Hələ iman sizin qəlb­inizə daxil ol­mamışdır, ola bilsin ki, tezliklə daxil olsun. Ey bədəvilər! Əgər siz Allaha və Onun rəsuluna itaət edərək iman gətirib yaxşı işlər görsəniz və haramlardan çəkinsəniz, Allah sizin əməllərinizin savabından heç bir şey əs­kiltməz. Şüb­həsiz ki, Allah Öz qullarından tövbə edən kəsləri bağışlayar və onlara rəhm edər!”

Möminlər yalnız Allaha və Onun rəsuluna iman gətirən, son­ra imanlarına heç bir şəkk-şübhə qarışmayan, Allah yolun­da mal­ları və can­la­rı ilə cihad edən­ və bunlardan heç biri xüsusunda xəsislik etməyən kimsələrdir! Bu xislətləri özlərində əks etdirənlər - məhz onlar imanlarında sadiq qalan kimsələrdir.

Ey Peyğəmbər! O bədəvilərə de: “Siz dininizi Allaha öyrədir və dindar olduğunuzu Ona bildirirsiniz?!” Halbuki Allah göylərdə olanları da, yerdə olanları da bilir. Allah hər şeyi biləndir. Ona Heç bir şey gizli qalmaz. Sizin dindar olduğunuzu Ona göstərməyinizə də ehtiyacı yoxdur.

Ey Peyğəmbər! O bədəvilər İslamı qəbul etdiklərinə görə sənə minnət qoyurlar. Onlara de: “Allahın dinini qəbul etdiyinizə görə mənə minnət qoymayın! Əgər bunun faydası varsa da, bu, yalnız sizin özünüzədir. Əgər sizin mömin olduğunuz barədə iddianız doğrudursa, bilin ki, əksinə, Allah sizi imana müvəffəq etməklə sizə minnət qoyur!”

Şübhəsiz ki, Allah göy­lərin də, yerin də qeybini bilir, heç bir şey Ona gizli qalmaz. Allah si­zin nə et­diklərinizi gö­rür. Sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, etdiyiniz əməllərin yaxşısının da, pisin də əvəzini sizə verəcəkdir.

﴾Qaf.﴿ Bəqərə surəsinin əvvəlində buna oxşar mövzu barədə danışılmışdır. Uca Allah, özündə çox mənalar, çoxlu xeyir və bərəkət cəm edən Qurani Kərimə and içir ki, qiyamət günü siz mütləq dirilib haqq-hesaba çəkiləcək və əməllərinizin əvəzini alacaqsınız.

Onların haqqı inkar etmələrinin səbəbi səni yalançı saymaları olmamışdı, çünki onlar sənin doğru danışdığını bilirdilər. Xeyr, onlar mələklərdən deyil, özləri kimi bir insanın onlara qorxudan bir peyğəmbər göndərildiyinə təəccüb etdilər və elə buna görə də dedilər: “Bəşər övladının bizə peyğəmbər göndərilməsi əcaib bir şeydir.

Məgər biz ölüb torpağa qarış­dıq­dan sonra yenidən diriləcəyik?! Bu dirilmə və cəsədimiz çürüyüb yox olduqdan sonra yenidən ona həyat verilməsi mümkün deyil”.

Onlar öldükdən sonra yerin onların cəsədlərini necə çürüdüb yox etdiyini bi­lirik. Heç bir şey Bizdən gizli qalmaz. Biz­də, Uca Allahın onların həyatında və ölümündən sonra nələr baş verəcəyinə dair əzəldən yazdığı qədəri qo­ruyan bir kitab var.

Lakin Peyğəmbər Quranı o müşriklərə gətirdikdə onlar Quranı yalan hesab et­di­lər. İndi on­lar çaşqın və­ziy­yətdədirlər və Quran barəsində nə qərar verəcəklərini bilmirlər.

Dirilməni yalab sayan o kimsələr başları üs­tün­dəki gö­yə baxıb onu necə yaratdığımızı, necə qurduğumuzu, ulduzlarla necə bəzədiyimizi və onda naqislik gətirən yarıqlar olmadığını görmürlərmi?! Bu göyü yaradan Allah, insanlar öldükdən sonra onları diriltməyə aciz deyildir.

Biz yeri, sakinləri onun üzərində qərar tuta bilsin deyə döşədik, yer silkələnməsin deyə orada möhkəm dağlar yerləşdirdik və orada göz oxşayan bit­ki­lərin və ağacların hər nö­vündən yetişdirdik.

Bütün bunları itaət edərək Rəbbinə üz tutan hər bir qul üçün ibrət və öyüd-nə­sihət olsun deyə yaratdıq.

Biz göydən çox faydalı və xeyirli su endirdik və o su ilə bağ-bostanlar, habelə, bi­çilən ta­xıl dənələri və s. bitirdik.

Həmçinin, o su ilə meyvələri üst-üstə asılmış hündür uca xur­ma ağacları bitirdik.

Biz orada bitkilər yetişdirdik ki, insanlar ruzi olarq ondan yesinlər. Həmçinin, Biz bu yağışla bitki bitməyən bir məm­lə­kə­ti diriltdik. Eləcə də, ölüləri dirildib qə­birlərindən çıxardacağıq.

Ey Peyğəmbər! Səni yalançı sayan o kəslərdən əvvəl bir çox qövmlər - Nuh qövmü, quyu əhli və Səmud tayfası öz peyğəmbərlərini ya­lançı saydı.

Həmçinin, Ad qövmü, Firon xalqı, Lut tayfa­sı yalançı saydı,

Şueybin qövmü Əykə əhlinin və Yəmən hökmdarıTubbə qövmünün yalançı saydı. Bütün bu qövmlər Allahın onlara göndərdiyi elçiləri yalançı saydılar. Odur ki, Allahın onlara vəd etdiyi əzab onları yaxaladı.

Məgər Biz sizi ilk dəfə yaratdıqda aciz qalmışdıq ki, sizi diriltməkdə də aciz qalaq?! Xeyr! Onlar ilk yaradılışlarından sonrakı yeni yaradılış ba­rə­sində şəkk-şübhə içindədirlər.

İnsanı Biz yaratdıq və nəfsinin ona təlqin etdi­yi xəyalları və fikirləri bili­rik. Biz ona qəlbə bağlı olan boynunda yerləşən şah da­marından da yaxınıq.

Biri sağında, digəri solunda iki mələk otu­rub onun əməllərini qey­də alır.

İnsanın dediyi hər bir sözü yazmaq üçün onun yanında hazır durub gözləyən mələk vardır!

Ölümün şiddəti həqiqə­tən gələ­cək, bu qaçılmazdır. Ey qafil insan! Ölüm, sənin çəkindiyin və qorxub qaç­dı­ğın şeydir.

Sur üfürməyə müvəkkəl edilmiş mələk ikinci dəfə sura üfürəcəkdir. Bu, kafirlərə və asi olanlara əzab vəd olun­muş qiyamət günüdür.

Hər kəs onu qova-qova məhşərə gətirən mələklə və bir də onun əməllərinə şa­hidlik edən mələklə bir­likdə gələcəkdir.

Məhşərə gətirilən o insana belə deyiləcək: "Sən dünyada ikən şəhvətlərə və ləzzətlərə aldandığına görə, bu günün haqqında qəflət içində idin. Lakin Biz sənin qəflətini aradan qaldırdıq ki, əzabı və qəm-qüssəni görəsən. Bu gün sən artıq çox yaxşı gö­rürsən və barəsində qafil olduğunu dərk edirsən!”

Yanındakı (əməllərini qeydə almaq üçün) müvəkkəl edilmiş mələk de­yəcək­: “Yanımda olan kimsənin əməli heç bir artırma və əskiltmə olmadan ha­zır­dır!”

Allah (o günahkarı) gətirən və şahid olan iki mələyə belə buyuracaq: “Haqqı inkar edən hər bir inad­cılı atın Cə­hənnəmə.

Həmçinin, Allahın vacib buyurduğu haqların verilməsinə mane olanı, Allahın qoyduğu hüdudları aşanı, xəbər verilən vədlərə və təhdidlərə şəkk edən kimsəni də,

Habelə, ibadətdə başqa bir məbudu Alla­ha şərik qoşan kimsəni də. Atın onu şiddətli əza­ba!”

Şeytanlardan olan yoldaşı ondan uzaq olduğunu bəyan edib deyəcək­: “Ey Rəbbimiz! Onu mən azdırmadım, əksinə, o özü haqdan uzaq bir zəlalət içində idi!”

Allah buyuracaq: “Mənim hüzurumda mübahisə etməyin, bunun heç bir faydası yoxdur. Mən sizi hələ siz dünyada ikən elçilərimin Mənə küfr edən və Mənə asi olan kimsələri qorxutduğu şiddətli təhdidlərlə xəbərdar etmişdim.

Mənim Sözüm dəyiş­məz­dir və mən vədimə xilaf çıxan deyiləm. Mən qullarımın nə savablarını azaldaraq, nə də ki, günahlarını artıraraq əsla onlara zülm etmərəm, Əksinə, onlara etdikləri əməllərin əvəzini verərəm”.

O gün Biz Cəhənnəmə belə deyəcəyik: “Sənə atılan kafirlər və asilərlə dol­dun­mu?” O da Rəbbinə görə qəzəblənib daha çox tələb edərək Rəbbinə: “Ye­nə varmı?” – deyəcək­.

Cənnət, Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələrə ya­xın­laş­dırı­lacaq və onun içində olan nemətləri çox yaxın məsafədən müşahidə edəcəklər.

Onlara deyiləcək: "Budur Allahın sizə vəd etdiyi Cənnət! O, hər tövbə edib Rəbbinə üz tu­tan, Onun əmrinə riayət edən,

Gizlində, Allahdan başqasının onu görmədiyi halda Mərhəmətli Allahdan qorxan və Allaha üz tutub daim Ona yönəlmiş salamat qəlblə Onun hüzuruna gələn kimsələr üçün­dür.

Onlar deyiləcək: "Xoşlamadığınız şeylərdən qurtulmuş halda salamatlıqla Cənnətə daxil olun! Bu, sonrası fani olmayan əbədiyyət günüdür.

Orada onlar üçün istə­dik­ləri tükənməz nemətlər hazırlanmışdır. Üs­təlik, hüzuru­muz­da bundan da artığı heç bir gözün görmədiyi, heç bir qulağın eşitmədiyi və heç bir bəşər övladının qəlbindən keçirmədiyi nemətlər vardır. Uca Allahı gör­mək də bu nemətlərdən biridir.

Biz haqqı yalan sayan bu Məkkə müşriklərindən əvvəl bir çox ümmətləri məhv etdik. Onlar Məkkə müşriklərindən daha qüvvətli idilər. Onlar di­yarbədiyar gəzib canlarını əzabdan qurtarmağa yol axtardılar, lakin tapa bilmədilər”.

Həqiqətən, bu deyilənlərdə - əvvəlki ümmətlərin məhv olmasında, dərk edən qəlbi olan və ya sakit durub diqqətlə qulaq asan kimsə üçün ibrət vardır.

Biz göyləri, yeri və on­la­rın ara­sın­da olanları bir anda yaratmağa qadir olduğumuz halda, altı gün­də ya­rat­dıq və yəhudilərin iddia etdiyi kimi, Bizə heç bir yorğunluq üz vermədi.

Ey Peyğəmbər! Sən yəhudilərin və başqalarının dediklərinə səbir et! Rəbbinə həmd edərək gün doğmamışdan əv­vəl fəcr namazını, gün batma­mış­dan əvvəl də əsr namazını qıl!

Gecənin bir vaxtında Allah üçün namaz qıl və namazlardan sonra Onun şəninə təriflər de!

Ey Peyğəmbər! O gün sura üfürməyə müvəkkəl edilmiş mələyin yaxın bir yerdən ikinci kərə sura üfürəcəyini dinlə.

O gün məxluqat, heç bir şübhə olmayan dirilmə çağırışını gerçəkdən eşidəcək. Onların bu çağırışı eşidəcəkləri o gün, ölülərin haqq-hesaba çəkilmək və əməllərinin əvəzini almaq üçün öz qəbirlərdən çıx­ma günü­dür.

Şübhəsiz ki, dirildən də, öldürən də Bizik. Bizdən başqa nə dirildən, nə də öldürən var. Qiyamət günü qulların haqq-hesaba çəkilməsi və əməllərinin əvəzini alması üçün dönüşü yalnız Bizədir.

O gün yer onlardan ötrü ya­rı­la­caq və onlar (qəbirlərindən) sürətlə çıxa­caq­lar. Beləcə, on­la­rı bir yerə yığmaq Bi­zim üçün asandır.

Biz haqqı yalan sayan o kimsələrin nə dediklə­rini yaxşı bi­lirik. Ey Peyğəmbər! Sən onları iman gətirməyə məc­bur edən deyilsən. Sən sadəcə Allahın sənə təbliğ olunmasını əmr etdiyini təbliğ edənsən. Sən Mənim təhdidimdən qorxan kafirlərə və asi olanlara ­Quranla öyüd-nəsihət ver. Çünki məhz qorxan kimsə öyüd-nəsihət alar və ona xatırlatdıqda xatırlayar.

Allah, toz-torpağı ət­ra­fa sə­pə­ləyən küləklərə and içir.

Uca Allah, həmçinin, yağmur yükü daşıyan­ buludlara and içir.

Uca Allah, həmçinin, dənizdə rahatlıqla və asanlıqla üzüb gedən gəmilərə and içir.

Uca Allah, həmçinin, Allahın Öz qullarına aid buyurduğu əmrləri paylaşdıran mələklərə and içir.

Sizə vəd olunan haqq-hesaba çəkilmə və əməllərin əvəzini alma həqiqətdir, bunda heç bir şəkk-şübhə yoxdur.

Qiyamət günü bəndələrin haqq-hesaba çəkilməsi mütləq baş verəcəkdir, buna heç bir şübhə yoxdur.

Uca Allah özünəməxsus yolları olan gözəl görünüşlü səmaya! and içir.

Ey Məkkə əhli! Sizin sözləriniz bir-birinə müxalif və ziddiy­yət­li­dir. Belə ki, siz bəzən Quranın sehr olduğunu, bəzən də onun şeir olduğunu deyirsiniz. Həmçinin, bəzən Muhəmmədin sehrbaz olduğunu, bəzən də onun şair olduğunu deyirsiniz.

Qurana və Peyğəmbərə (səllallahu aleyhi və səlləm) iman gətirməkdən üz döndərən kimsə, Allahın əzəli elminə əsasən bundan dön­də­ri­lər. Belə ki, bu əzəli elmə görə o, nə iman gətirər, nə də hidayətə müvəffəq olar.

Lənət olsun haqqı yalan sayan o kimsələrə ki, onlar Quran və Allahın Peyğəmbərləri barədə yalan danışmışlar.

O kəslər ki, cəhalət içində olub axirət yurdundan qafildirlər və buna heç əhəmiyyət vermirlər.

Onlar: "Haqq-hesab günü nə vaxt olacaq?"- deyə soruşurlar. Halbuki özləri həmin gün üçün bir iş görmürlər.

Allah onların sualına belə cavab verir: "O gün onlara odda əzab veriləcəkdir".

Onlara deyiləcək: “Dadın əzabınızı! Sizə xəbərdarlıq edilərkən sizin istehza edərək tez-tələsik gəlməsini istədiyiniz əzab budur!”

Şübhəsiz ki, Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi əməllərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələr qiyamət günü bağlar və axar çeşmələr başında olacaqlar.

Rəbbinin onlara ver­di­yi gözəl mükafatı ala­caqlar. Həqiqətən, on­lar bu gözəl mükafatdan əvvəl dünyada yaxşı iş gö­rən kimsələr olmuşdular.

Onlar gecələr namaz qılıb az bir vaxt ya­tır­dı­lar.

Onlar sübh çağı öz günahlarına görə Allahdan bağış­lan­ma diləyirdilər.

Onların mal-dövlətində insanlardan di­lənən və bir də dilənməyən, ruzidən məhrum olmuş kasıba könüllü veriləcək payı var idi­.

Allahın xaliq və surət verən olduğuna qəti inananlar üçün yer üzündə və Allahın ora yerləşdirdiyi dağlarda, dənizlərdə, çaylarda, ağaclarda, bitkilərdə və heyvanlarda Allahın qüdrətinə dəlalət edən dəlillər vardır.

Ey insanlar! Sizin özünüzdə də, Allahın qüdrətinə dəlalət edən dəlil­lər vardır. Məgər görüb ibrət amırsınız?!

Sizin dünyavi və dini ruziniz, habelə, sizə vəd olunan hər bir xeyir və şər göydədir.

Göyün və yerin Rəbbinə and ol­sun ki, dirilmə, sizin danışma­ğa qüdrətiniz olduğu ki­mi, içində heç bir şəkk olmayan həqiqətdir.

Ey Peyğəmbər! İbrahimin -Aleyhissəlam- ehtiram göstərdiyi mələklərdən ibarət hörmətli qonaqlarının əhvalatı sənə gəlib çatdı­mı?

Onlar İbrahimin yanına daxil olduqları zaman dedilər: “Sənə salam olsun!” İbrahim də onlara belə cavab verdi: “Sizə də salam ol­sun!" Sonra o öz-özünə: "Bunlar tanımadığımız adamlardır!” – dedi.

O, təşviş içində ailəsinin yanına getdi və onları insan sanıb onlar üçün kök bir buzov gətirdi.

O, buzovu onların qabağına qoyub mülayim səslə: “Sizin üçün hazırlanan bu yeməkdən yemirsinizmi?” – dedi.

İbrahim, qonaqların yemədik­lə­ri­ni görüb onlardan qorxuya düş­dü. Onlar İbrahimin əndişə etdiyini görüb onu arxayın edərək dedilər: “Qorx­ma! Biz Allahın göndərdiyi elçilərik” – de­dilər və ona çox elmli bir oğlan övladı olacağı ilə müj­də ver­dilər. Müjdə verilən uşaq İshaq (aleyhissəlam) idi.

Zövcəsi bu müjdəni eşitdikdə sevincindən qışqırıb üz-gö­zü­nə vurdu və təəccüblə dedi: “Qoca qarı­, əslində sonsuz olan birisi doğacaqmı?!”

Mələklər ona dedilər: “Bizim sənə verdiyimiz müjdəni sənin Rəbbin demişdir və Onun dediyinin qarşısını heç kəs ala bilməz. Həqiqətən, O, yaratmaq və qədəri yazmaq xüsusunda Hikmət sahibidir, üstəlik, yaratdıqlarını və nəyin onlara xeyirli olduğunu Biləndir!”

İbrahim (aleyhissəlam) mələklərə dedi: "Sizin işiniz nədir? Nə üçün gəlmisiniz?"

Mələklər ona belə cavab verdilər: "Allah bizi, murdar işlər görən günahkar qövmün üstünə göndərib ki,

onların üstünə bərkimiş gildən daş­lar yağdıraq –

Ey İbrahim! Sənin Rəbbinin yanında nişan qoyulmuş o daşlar, Allahın qoyduğu hudüdları həmçinin, küfr və asilikdə həddi aşan kimsələrin üzərinə yağdırılacaq.

Biz Lut qövmünün yaşadığı kənddəki mömin­ləri oradan çıxartdıq ki, günahkarların düçar olacaqları əzaba düçar olmasınlar.

Lakin biz onların bu kəndində bir evdən - Lutun (aleyhissəlam) ailəsindən başqa müsəlman yaşayan bir ev tapmadıq.

Biz Lut qövmünün diyarında, onların əzaba düçar olduqlarını bildirən nişanələr qoyduq ki, onlara üz vermiş şiddətli əzabdan qor­xan­ kimsələr bundan ibrət alsınlar və canlarını əzabdan qurtarmaq üçün onların etdikləri kimi murdar əməllər etməsinlər.

Musanı açıq-aydın dəlillərlə Fi­ro­nun yanına göndərməyimizdə də, şiddətli əzabdan qorxan kimsələr üçün ibrət vardır.

Fi­ro­n öz gücünə və ordusuna arxayın olub haqdan üz çe­vi­rdi və Musa (aleyhissəlam) barədə: “O, insanların sehr edən sehrbazdır, ya da nə danışdığını anlamayan də­lidir!” – dedi.

Biz Fironu və onun bütün əsgərlərini yaxa­la­yıb dənizə atdıq və onlar suda boğulub həlak oldular. Firon haqqı yalan saydığına və özünün ilah olduğunu iddia etdiyinə görə qı­nan­ma­ğa layiq oldu.

Hud qövmü Adın hekayə­tin­də də, şiddətli əzabdan qorxanlar üçün ib­rət vardır. O zaman Biz on­la­rın üstünə özü ilə yağış daşımayan, ağacları dölləndirməyənə xeyir-bərə­kət­siz bir külək göndər­miş­dik.

O külək üstündən keç­diyi hər bir insanı, mal-dövləti və başqa şeyləri sovurub paramparça çürümüş hala dön­də­rir­di.

Salehin (aleyhissəlam) qövmü Səmudun heka­yətində də şiddətli əzabdan qorxanlar üçün ibrət vardır. O za­man on­la­ra belə deyilmişdi: “Əcəliniz yetişənədək dünya həyatınızla dolanıb-keçinin!”

Onlar Rəbbinin əm­rinə itaət etməyə təkəbbür göstərdilər, özlərini dartaraq iman gətirib itaət etməkdən boyun qaçırdılar və elə bu səbəbdən də, onları gözləri baxa-baxa ildı­rım əzabı yaxaladı. Belə ki, bu əzab gəlməmişdən üç gün əvvəl onlara əzabın gələcəyi barədə vəd verilmişdi.

Onlar düçar olduqları əzabı dəf edə bilmədilər və özlərinin də, bu əzabın qarşısını almağa qüvvəsi yox idi.

Bunlardan əvvəl Nuh qöv­mü­nü suda batırmaqla məhv etdik. Çünki onlar Allahın itaətindən çıxmış fa­siq bir qövm idi. Elə buna görə də onlar, Allahın əzabına düçar olmağa layiq görüldülər.

Biz göyü yarat­dıq və qüdrətimizlə onun binasını möhkəmləndirdik. Biz, həqiqətən də, onun ətrafını da genişləndiririk.

Yeri də, sakinləri üçün döşədik ki, onlar onun üzərində rahatlıq tapsınlar. Yeri onlar üçün döşədiyimizə görə nə gözəl döşəyənlərik Biz!

Biz hər şeydən iki sinif - məsələn, erkək və dişi, göy və yer, quru və dəniz yaratdıq ki, bəlkə, hər şeyi cüt yaradan Allahın vəhdaniyyətini və Onun qüdrətini dü­şünüb ib­rət alasınız.

Elə isə, Allaha itaət edib Ona asi olmaqdan uzaq durmaqla, Onun əzabından çəkinib Onun verdiyi savaba doğru qaçın! Ey insanlar! Mən sizi Allahın əzabı ilə açıq-aşkar qorxudub xəbərdar edənəm!

Allahla yanaşı başqa bir məbud qə­bul edib ona ibadət etməyin. Mən si­zi Allah­la açıq-aş­kar qorxudub xəbərdar edənəm!

Məkkə əhli haqqı yalan saydıqları kimi, əvvəlki ümmtlər də, haqqı yalan saymışdılar. Allahın onlara göndərdiyi elə bir elçi gəlmədi ki, onun ba­rəsində: “O, sehrbaz­dır, ya da dəlidir!” – deməsin­lər.

Yoxsa əvvəl yaşamış kafirlər Allah rəsulunu yalançı saymağı sonrakılara və­siyyət etmişdilər?! Xeyr, əksinə, on­ları öz azğınlıqları eyni yolda olmağa vadar etmişdir.

Ey Peyğəmbər! Sən bu yalan sayanlardan üz dön­dər! Sən bu­na görə qınanmayacaqsan. Sən artıq Allahın göndərdiyi risaləti onlara təbliğ etmisən.

Sənin onlardan üz çevirməyin, onlara öyüd-nəsihət verməyinə və onlara xatırlatmağına mane olmaz. Sən onlara nəsihət et və xatırlat, çünki xatır­latmaq Allaha iman gətirənlərə fayda verir.

Mən cinləri və insanları mənə şərik qoşmaqdan ötrü yox, əksinə, təkcə Mənə ibadət etsinlər deyə ya­rat­dım.

Mən onlardan ruzi is­tə­mirəm. Mən onlardan Məni ye­dirt­mə­lərini də istəmirəm.

Həqiqətən, Allah Öz qullarına ruzi ve­rəndir. Hamı onun verdiyi ruziyə möhtacdır. O, qüvvət sahibidir, Mə­tindir. Heç bir şey Ona üstün gələ bilməz. Bütün cinlər və insanlar Uca Allahın güvvəsinə tabedilər.

Ey Peyğəmbər! Heç şübhəsiz ki, səni yalançı saymaqla özlərinə zülm edən­ləri, özlərindən əvvəl yaşamış həm­taylarının qisməti ki­mi əzabdan bir qis­mət göz­ləyir. Bu qismətin müəyyən edilmiş bir vaxtı vardır, qoy onlar Məndən onun tez baş verməsini istəməsinlər!

Özlərinin əzaba düçar olacaqlarına dair vəd olunmuş qiyamət gününüdən ötrü, Allaha küfr edən və peyğəmbərlərini yalançı sayan kimsələrə ölüm olsun və ziyana uğrasınlar!

Uca Allah, Musa (aleyhissəlam) ilə danışdığı yer olan, Tur dağına and içir.

O, həmçinin, içində yazılar olan Kitaba and içir.

Nazil edilmiş kitablar tək sərilmiş və açıq vəziyyətdə olan vərəqlər.

Allah, həmçinin, göydə yerləşən və içində mələklərin Ona ibadət etdiyi evə and içir.

O, həmçinin, yerin tavanı sayılan yüksələn göyə and içir.

O, həmçinin, suyu dolub daşan dənizə and içir.

Ey Peyğəmbər! Sənin Rəbbinin əzabı hökmən vaqe ola­caqdır və bu kafirlərdən əsla yan keçməyəcəkdir.

Heç bir şey kafirləri o əzabdan xilas edə bilməz, eləcə də, onların əzaba düçar olmasının qarşısını ala bilməz.

O gün göy qiyamətin qopacağını bildirmək titrəyib lərzəyə gələcəkdir.

Dağlar öz yerlərindən çıxıb hərəkətə gələcəkdir.

Allahın kafirlərə vəd etdiyi əzabı yalan sayanlar, o gün həlak olsun və ziyana uğrasın!

O kəslər ki, batil işlərlə əylənir, nə diriləcəklərini, nə də həşr olunacaqlarını düşünürlər.

O gün onlar şiddətlə və amansızcasına sürüklənib Cəhənnəm odu­na atı­lacaqlar.

Onlara məzəmmət edilərək deyiləcək: “Bu, si­zin yalan saydığınız və peyğəmbərlərinizin sizi qorxutduğu Cəhən­nəm odu­dur!

Bəlkə bu gördüyünüz əzab da sehrdir?! Yoxsa siz onu görmürsünüz?!

Dadın bu atəşin istisini və yanın orada! Onun atəşinin əzabını dözsəniz də, döz­məsəniz də, səbili olmağınız və ya səbirsizliyiniz sizin üçün ey­ni­dir. Bu gün sizə an­caq dünyada etdiyiniz küfrün və asiliklərin cəzası veriləcəkdir”

Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib Onun qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələr cənnətlərdə və tükənməz böyük nemət içində olcaqlar.

Rəbbinin onlara bəxş et­diyi ləzzətli yemək-içməklərə, habelə, hurilərə se­vinəcək və onların pak və müqəddəs Rəbbi on­ları Cə­hən­nəm əza­bından xilas edəcək. Beləcə, onlar istədikləri nemətlərə nail olmaqla, habelə, çəkindikləri əzabdan qurtulmaqla uğur qazanacaqlar.

Onlara deyiləcək: "Nəfsinizi çəkdiyi nemətlərdən nuşcanlıqla yeyin-için! Yediyiniz və içdiyiniz şeylərdən zərər görəcəyinizdən və əziyyət çəkəcəyinizdən ötrü əndişlənməyin. Bu nemətlər sizin dünyada etdiyiniz yaxşı əməllərin mükafatıdır.

Onlar bəzədilmiş və bir-birinin yanına cərgələrlə düzülmüş taxtlar üzərində dirsəklənəcəklər. Biz on­­ları iri qa­ra gözlü huri­lər­lə evləndirəcəyik.

Möminlərin imanda on­la­rın ar­xa­sınca gedən övladlarını, əməlləri onların əməllərinə çatmasa belə, Cən­nətdə öz­lərinə qo­vuşduracağıq ki, könülləri şad olsun. Onların əməllə­rinin savabından heç bir şey əskilt­məyə­cə­yik. Hər bir insan qazandığı pis əməlinin girovudur və başqa birisi onun günah yükündən heç bir şey daşımaz.

Biz Cənnət əhlinə istədikləri çeşid-çeşid mey­vələr­dən və ətdən bol-bol verəcəyik.

Onlar Cənnətdə bir-birinə şə­­rab dolu badə ötürəcəklər. Bu şərabı içdikdə, o, dünyadakı şərabın sərxoşluğu kimi on­ları nə batil sözlər danışmağa, nə də günaha təhrik edəcəkdir.

Onların ətrafında xid­mət­lərinə ve­rilmiş, dəriləri də, sədəfin içində qorunub saxlanılan mir­­vari kimi saf və ağappaq olan yeniyetmə oğ­lanlar dolanacaqlar.

Cənnət əhli bir-birlərinə tərəf dönüb bir-birindən dünyadakı halları barədə soruşacaqlar.

Onlar belə cavab verəcəklər: "Biz dünyada ailəmizin içində ikən Allahın əzabından qorxurduq.

Allah bizi İslam dininə yönəltməklə bizə mərhəmət göstərdi və bizi çox qızmar atəşin əza­bın­dan qoru­du.

Biz dünya həyatımızda Allaha ibadət edir və Ona dua edirdik ki, bizi Cəhənnəm əzabından qorusun. Hə­qiqətən, O, Öz qullarına verdiyi vədinə sadiq qalan, onlara yaxşılıq və rəhm edəndir. Onun bizə iman bəxş etməsi, bizi Cənnətə daxil etməsi və Cəhənnəmdən uzaqlaşdırması, Onun bizə etdiyi yaxşılığı və bizə göstərdiyi mərhəmətindəndir”.

Ey Peyğəmbər! Sən Quranla xatırlat! Allahın sənə əta etdiyi iman və ağıl sayəsində nə cinlərdən bilgi alan ka­hin­sən, nə də dəli!

Yoxsa haqqı yalan sayanlar: “Muhəmməd rəsul deyil, əksinə, o, bir şair­dir. Biz canımızı ondan qurtarmaq üçün, ölümün onu yaxalamasını gözlə­yirik” – deyirlər.

Ey Peyğəmbər! Onlara de: “Ölümümü gözləyin, mən də sizin məni yalançı saydığınıza görə düçar olacağınız əzabı gözləyirəm”.

Yoxsa onların ağılları onlara: "Peyğəmbər kahin və dəlidir" – deməyi əmr edir?! Beləliklə də, onlar heç bir şəxsdə cəm olmayan xislətin onda olduğunu deyirlər. Əksinə, onlar hüdudları aşmış bir qövmdür. Odur ki, onlar nə şəriətə, nə də ağıla etimad edərlər.

Yoxsa onlar: “Muhəmməd bu Quranı özün­dən uy­durdu, bu ona vəhy edilməmişdir!” – deyirlər?! Xeyr, o, bunu özündən uydurmamışdır. Onlar iman gə­tirməyə təkəbbürlük edirlər deyə: "O bunu özündən uydurdu" – deyirlər.

Əgər onların Peyğəmbərin Quranı uydurması barədə iddiaları doğrudursa, qoy onlar da Qurana bənzər uydurma bir kə­lam gə­tir­sinlər.

Bəlkə onlar özlərini yaradan Xaliqsiz ya­ranıblar?! Yaxud onlar özləri özlərini yaradıblar?! Məxluqun Xaliqsiz yaranması mümkün deyil. Həmçinin, heç bir məxluq nə isə xəlq edə bilməz. Elə isə nə üçün onlar özlərinin Xaliqinə ibadət etmirlər?!

Yoxsa onlar göyləri və yeri yara­dıblar?! Xeyr, onlar, Allahın özlərinin Xaliqi olduğuna qətiyyən inanmır­lar. Əgər onlar buna inansaydılar, Allahın tək ilah olduğunu qəbul edər və Onun rəsuluna iman gətirərdilər.

Yoxsa sənin Rəbbinin ruzi xə­zinələri onların əlindədir və onlar bunu istədiklərinə verirlər, habelə, peyğəmbərlik bəxş etmək onların ixtiyarındadır və onlar bunu istədiyinə verir, istədiyini də ondan məhrum edirlər?! Yaxud on­lar hökm sahibi­dirlər, istədikləri işləri görə bilirlər?!

Yoxsa onların elə bir nərdivanı var ki, onun vasitəsilə göyə qalxıb Allahın vəhyini - onların haqq üzərində olduqları barədə olan vəhyi din­ləyirlər­?! Elə isə qoy onların o vəhyi dinləyənləri, onların haqq üzərində olduğu iddialarını təsdiqləyən açıq-aydın bir dəlil gə­tirsin­lər!

Yoxsa sizin xoşlamıdığınız qız uşaqları nöqsansız və uca Allahın, sevdiyiniz oğlan uşaqları isə sizindir?!

Ey Peyğəmbər! Yoxsa sən, Rəbbinin risalətini təbliğ etdiyinə görə onlardan bir muzd istəyirsən?! Onlar da buna görə, daşıya bilmədikləri bir yük altına giriblər?!

Yoxsa qeyb elmi onların əlindədir və onlar da qeybdəki xəbərləri öyrənib insanlar üçün istədiklərini yazır, qeybdən onlara istədiklərini xəbər verirlər?!

Yoxsa haqqı yalan sayanlar sənə və sənin dininə qarşı hiylə qurmaq istəyir­lər?! İnan Allaha, sən yox, əksinə, Allaha və Onun rəsuluna küfr edən kimsələr o hiylənin qurba­nı olacaqlar.

Yoxsa onların Allahdan başqa ibadətə layiq bir məbudu vardır?! Allah on­la­rın Ona qoşduqları şəriklərdən uzaqdır, pak və müqəddəsdir. Onların etdiklərinin heç biri olmayıb və heç cür təsəvvür oluna bilməz də.

Əgər onlar göy parçala­rının başlarına düş­düyünü görsələr: “Özlərinə əzab gəldiyinə inanmadan, bu, ­bir-birinin üstünə yığılmış adi bulud topasıdır!” – deyər, beləliklə də, nə nəsihət qəbul edər, nə də iman gətirərlər.

Ey Peyğəmbər! Sən, onları əzaba düçar olacaqları günə - qiyamət gününə qovuşana qədər, tərk et, qoy inadkarlıq və tərslik etməyə davam etsinlər.

O gün hiylələri onlara nə az, nə də çox - heç bir fay­da verməyəcək və on­la­ra əzabdan qurtulmaq üçün kö­mək göstərilməyəcək­dir.

Həqiqətən, şirk və asiliklər etməklə özlərinə zülm edənləri axirət əzabından əvvəl, bir əzab - dünyada qətlə yetirilmək və kölə edilmək, üstəlik, bərzəx aləmində qəbir əzabına düçar olmaq gözləyir. Lakin on­ların əksəriyyəti bunu bilməz və elə buna görə də küfr üzərində davam edərlər.

Ey Peyğəmbər! Sən, öz Rəbbinin əzəldən yazdığı qədərə və şəri hökmü­nə səbir et! Həqiqətən, sən Bi­zim gözümüz önündə və himayəmiz altındasan. Yu­xudan qalxdıqda Rəbbi­ni həmd ilə zikr et!

Gecənin bir vaxtında Rəbbinə təriflər de və Onun üçün namaz qıl, bir də ul­duzlar batandan sonra, dan yeri söküldükdə fəcr namazını qıl!

Uca Allah batmaqda olan ulduza and içir.

Allahın rəsulu Muhəmməd (səllallahu aleyhi və səlləm) nə hidayət yolundan sapmış, nə də zəlalətə düşmüşdür, əksinə, o, doğru yoldadır.

O, bu Qurandakıları təbliğ etdikdə öz istəyi ilə danışmır.

Bu Quran, Allahın Cəbrailin (aleyhissəlam) vasitəsilə rəsuluna təlqin etdiyi bir vəhydir.

Bu Quranı ona çox qüvvətli olan mələk - Cəbrail (aleyhissəlam) öyrətdi.

Cəbrail (aleyhissəlam) gözəl görünüşlüdür. O, yüksə­lib öz surətində - Allahın yaratdığı xilqətdə Peyğəmbərə (səllallahu aleyhi və səlləm) gö­rün­dü.

Cəbrail səmada ən uca üfüqdə idi.

Sonra Cəbrail (aleyhissəlam) Peyğəmbərə (səllallahu aleyhi və səlləm) yaxınlaşdı və ona daha yaxın oldu.

Cəbrailin (aleyhissəlam) ona olan yaxınlığı iki yay uzunluğunda, hətta on­dan da yaxın idi.

Cəbrail (aleyhissəlam) Allahın qulu Muhəmmədə (səllallahu aleyhi və səlləm) nazil edə­cəyini vəhy etdi.

Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) qəlbi onun gözünün gör­dü­yünü ya­lan saymadı.

Ey müşriklər! İndi siz, Allahın isra gecəsində ona göstərdikləri ba­rədə onunla mübahisəmi edir­si­niz?!

Muhəmməd (səllallahu aleyhi və səlləm) gecə səfərində Cəbraili bir daha öz sürətin­də gördü.

Son həddəki Sidr ağacı­nın yanın­da. Bu, yeddinci göydə yerləşən olduqca əzəmətli bir ağacdır.

Məva cənnəti bu ağacın yanındadır.

Həmin vaxt Allahın əmri ilə Sidr ağacını elə əzəmətli bir şey bürümüşdü ki, onun necəliyini yalnız Allaha bilir.

Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) gözü nə sağa, nə də sola meyl etdi, nə də ki, həddi aşdı.

Muhəmməd (səllallahu alehi və səlləm) gecə səfərində göyə qalxarkən öz Rəbbinin qüdrətinə dəlalət edən ən bö­yük dəlillərindən bəzisini - Cənnəti, Cəhənnəmi və başqa məxluqatlar gördü.

Ey müşriklər! Siz Allahdan başqa tapındığınız bu bütləri - Lat və Uz­zanı gör­dünüzmü?

Həmçinin, bütlərinizdən üçüncü olan Mənatı da. Bir mənə deyin görüm, onlar sizə fayda və ya zərər verməyə qaditrdilərmi?!

Ey müşriklər, məgər sevdiyiniz oğlanlar sizin, sevmədiyiniz qız­lar isə Uca Allahındır?

Elə isə nəfsinizin istəyi ilə apardığınız bu bölgü ədalətsiz bir bölgüdür.

Bu bütlərin adları, (ilahi adların) mənasına uyğun gələn adlardır və bunların ilahi xislətlərə heç bir aidiyyatı yoxdur. Bu adları siz və sizin ataları­nı­z özünüzdən qoymusunuz. Allah onlar haq­qında heç bir dəlil nazil et­mə­mişdir. Müşriklər öz etiqadlarında yal­nız zənnə qapılır və şeytanın onların könlünə gözəl göstərdiyi, nəfs­lərinin istəklərinə uyur­lar. Halbuki Rəb­bindən onlara Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) dili ilə doğru yolu göstərən rəh­bər gəl­miş, lakin onlar ona tabe olmamışlar.

Yoxsa insan üçün Allah yanında təmənna etdiyi bütlərin şəfaətimi vardır?!

Xeyr, insan təmənna etdiyi her bir şeyə nail ola bilməz. Axirət də, dünya da təkcə Alla­ha məxsudur. O, bunlardan istədiyini verər, istdədiyini də verməz.

Göylərdə neçə-neçə mə­lək var­ ki, onlar bir kimsəyə şəfaətçilik etmək istəsələr, onların şəfaəti yalnız Alla­hın istədiyi və Onun, haqqında şəfaətçilik edilməsinə razı qaldığı kimsələrə fayda verər. Allah isə Ona şərik qoşan kimsə üçün şəfaətçilik edilməsinə əsla izn verməz və Ondan başqasına ibadət edən kimsə üçün şəfaətçilik edilməsinə əsla razı olmaz.

Axirət yurdunda dirilməyə inanmayanlar, həqiqətən də, mələklərin Allahın qızları olduğuna etiqad edərək onlara qadın adları ve­rir­lər. Allah onların söylədiklərindən çox uzaqdır!

Halbuki mələklərin qadın adlarına dair onların istinad etdiyi bir elm yoxdur. Onlar bu işdə yalnız uydurma və fərziyyəyə istinad edirlər. Zənn isə öz təsdiqini tapanadək əsla həqiqət ola bilməz.

Ey Peyğəmbər! Sən də Bizi zikr etməkdən üz çevirərək ona məhəl qoymayıb dünya həyatından başqa bir şey istə­məyənlərdən üz döndər! Beləsi axirətinə inanmadığına görə, o günü üçün heç bir əməl etməz.

O müşriklərin söylədikləri - mələklərə qadın adları vermələri onların qavradığı bilik səviyyəsidir. Çünki onlar cahildirlər, həqiqəti hələ dərk etməyiblər. Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin haqq yo­l­dan azanı da, Onun yolu ilə gedəni də yaxşı ta­nıyır. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Göylərdə və yerdə nə varsa - mülk, yaratmaq və idarə etmək təkcə Alla­ha məxsusdur. Bu, Allahın dünyada pislik edənlərə əməl­lərinə görə layiq olduqları əzabı verməsi, yaxşılıq edən­ möminləri isə Cənnətlə müka­fatlandırması üçündür.

Onlar kiçik günahlar is­tis­na ol­maq­la, böyük günah­lar­dan və iy­rənc asiliklərdən çəki­nir­lər. Böyük günahları tərk etmək və itaəti çoxaltmaqla kiçik günahlar silinir. Ey Peyğəmbər! Həqiqətən, sənin Rəb­bin geniş məğ­firət sahibidir. Qulları Ona tövbə etdikləri zaman onların günahlarını bağışlayar. Uca Allah si­zin atanız Adəmi torpaqdan yaradanda da, siz ana­la­rı­nı­zın bətnində mərhələlərlə xəlq ediləndə də sizi yaxşı ta­nı­yırdı. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz. Elə isə Allahdan qorxduğunuzu deyərək özünüzü tərifləməyin! Çünki Allah kimin Allah­ın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Ondan qorx­duğunu yax­şı bilir.

İslam dininə yaxınlaşdıqdan sonra ondan üz çevirən kimsənin halının nə qədər pis olduğunu gördünmü?

Malından azacıq verib sonra heç verməyəni. Çünki xəsislik onun təbiətidir, lakin buna baxmayaraq o, özünü təmizə çıxartmağa çalışır.

Məgər o, qeybi bilir ki, bunu görsün və qeybdən danışsın?!

Yoxsa o, Allaha iftira yaxır?! Allahın adından yalan danışan bu adama Allahın Musaya nazil etdiyi əvvəlki səhifələrdə olan­lar barədə xə­bər verilmədimi?!

Məgər İbra­hi­min sə­hi­fələrində olanlar ba­rədə ona bildirilmədi?! O İbrahim ki, Rəbbinin ona buyurduğunu tam şəkildə yerinə yetirmişdir.

Belə ki, heç bir insan başqasının gü­nahını daşımaz.

İnsan yalnız etdiyi əməlin əvəzini (mükafatını, yaxud cəzasını) alar.

Əlbəttə ki, o, can atdığı əməli qiyamət günü öz göü ilə görəcəkdir.

Sonra da ona əməlinin əvə­zi tam, heç bir əskiksiz ve­riləcəkdir!

Ey Peyğəmbər! Bəndələr öldükdən sonra onların dönüşü sənin Rəbbi­nədir.

İstədiyini sevindirib güldürən, istədiyini də kədərləndirib ağladan Allahdır.

Dünyadakı diriləri öldürən, ölüləri də dirildən Odur!

O, bi­ri erkək və biri də dişi ol­maq­la iki növ yaratdı.

Qadının uşaqlığına qoyulan nütfədən.

Onlar öldükdən sonra onları yenidən diriltmək də Ona aiddir.

Qullarından dilədiyini var-dövlət sahibi edən, dilədiyinə də insanın kifayətlənə biləcəyi qədər az bir şey nəsib edən Odur.

Bəzi müşriklərin Allahla yanaşı ibadət etdikləri Şira ulduzunun da Rəbbi Odur.

O, əvvəlki Ad tayfasını məhv etdi. Onlar öz küfrlərində israr edən Hudun (aleyhissəlam) qövmü idi.

Salehin (aleyhissəlam) qövmü Səmudu da məhv edib on­lardan heç bir kimsəni sağ burax­madı.

Ad və Səmud qövmlərindən əvvəl Nuh qövmünü də məhv etdi. Çünki Nuh qövmü Ad və Səmud qövmlərindən daha zalım və daha azğın bir qövm idi. Nuh öz qövmünün arasında doqquz yüz əlli il qalıb onları Allahın vəhdaniyyətinə dəvət etdi, lakin onlar Nuhun dəvətini qəbul etmədilər.

O, Lut qövmünün yurdlarını göyə qaldırıb tərsinə çevirdi, sonra da oradan yerə çırpdı.

O kəndlər göyə qaldırılıb yerə çırpıldıqdan sonra daşlar onların başına yağdırıldı və bu onları hər tərəfdən bürüdü.

Ey insan! Sən öz Rəbbinin qüdrətinə dəlalət edən ayələrdən hansına şəkk edib və ondan ibrət almırsan?!

Sizə göndərilmiş bu elçi də, əvvəlki elçilər kimi biri elçidir.

Yaxın olan o qiyamət yaxın­laşdı.

Allahdan başqa heç kəs onun qar­şısını ala bilməz və heç kəs də onun nə zaman qopacağını bilə bilməz.

Yoxsa siz, özünüzə oxunan bu Quranın Allah tərəfindən olduğuna təəccübmü edirsiniz?!

Siz Qurana istehza edərək gülürsünüz, onda olan moizələri eşitdikdə də, heç ağla­mır­sınız!

Siz onu lağa qoyur və ona məhəl qoymursunuz?!

Tək Allaha səcdə qılın və Ona ixlasla iba­dət edin!

Qiyamət saatı yaxınlaşdı və ay Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) dövründə yarıldı. Onun yarılması Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) əyani möcüzələrindən biri idi.

Müşriklər Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) doğru danışdığını isbat edən bir dəlil-sübut gördükdə, onu qəbul etməyib deyirlər: “Gördüyümüz bu dəlil-sübutlar batil bir sehrdir”.

Onlar Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və səlləm) gətərdiyi haqqı yalan saydılar və bunu təkzib etmək xüsusunda öz nəfslərinin is­tək­lə­ri­nə uydular. Halbuki qiyamət günü hər bir əməlin əvəzi - istər xeyir olsun, istərsə şər - öz sahibinə yetişəcəkdir.

Onlar, küfrlərinə və zülmlərinə son qoysunlar deyə, etdikləri küfr və zülmə görə Allahın həlak etdiyi neçə-ne­çə ümmətlər barədə xəbərlər onlara gəlib çatmışdır.

Onlara gələn bu xəbərlər, özlərinin əlehinə hüccət olan tam bir hikmətdir. Lakin Allaha və axirət gününə iman gətirməyən bir qövmə təhdid­lər heç bir fay­da verməz.

Ey Peyğəmbər! Əgər onlar doğru yola gəlməsə, sən, onları tərk et, onlardan üz çevir və sura üfürəcək mələyin on­ları qorxuya salacağı, heç bir canlının bənzərini görmədiyi bir işdən ötrü çağı­ra­cağı günü gözlə.

Onlar zəlil baxışlarla göz­lərini aşa­ğı dikmiş halda, ətra­fa ya­yı­lan çəyirt­kə­lər kimi qə­bir­lərindən çıxıb haqq-hesaba çəkiləcəkləri yerə gedəcəklər.

Onlar həmin yerə çağıran carçıya tərəf tə­lə­səcək və kafirlər deyəcəklər: “Bu nə çətin bir gün­dür, çox şiddətli və dəhşətli bir gündür”.

Ey Peyğəmbər! Sənin dəvətini yalan sayanlardan əvvəl Nuh qövmü qu­lumu­z Nuhu (aleyhissəlam) yalançı sa­ymışdılar. Biz onu onlara elçi göndərdiyimiz zaman onlar: “O, dəlidir!” – demiş, sonra onu cürbəcür söyüşlərlə söymüş və dəvətinə son qoymayacağı təqdirdə (onu cəzalandıracaqları ilə) ona hədə-qor­xu gəlmişdi­lər.

Nuh öz Rəbbinə yalvarıb demişdi: “Qövmüm məni üs­tə­lədi və mənim dəvətimi qəbul etmədi. Onlara bəla göndərməklə mənə yardım et!”

Biz göyün qapılarını şırıl-şırıl yağan yağışla açdıq.

Biz yeri yardıq və beləcə, oradan bulaqlar qay­nayıb çıxdı. Göydən tökülən və yer­dən qaynayan su­lar Allahın əzəl­dən qədərə yazdığı bir iş üçün bir-birinə qo­vuşdu. Nəhayət, Allahın xilas etdiyi kimsələrdən başqa hamı suda qərq oldu.

Biz Nuhu bir-birinə mismarlanmış lövhələrdən düzəlmiş gəmidə daşıdıq. Beləliklə də, onu və onunla birlikdə olanları suda boğulmaqdan xilas etdik.

Qövmü tərəfindən yalançı sayılmış və Allahdan təbliğ etdiyi risaləti inkar edilmiş Nuha zəfər bəxş etmək üçün, o gəmi təlamütlü sular içində, gözlərimiz önün­də və mühafizəmiz altında üzüb gedirdi.

Biz onlara verdiyimiz bu bəlanın aqibətini bir ibrət və dərs olsun deyə saxla­dıq. Amma heç bir ibrət alan varmı?!

Görəydin Mənim haqqı yalan sayanlara verdiyim əzab və onları ölümlə qor­xut­mağım necə oldu?!

Biz Quranı yada salmaq və ondan öyüd-nəsihət almaq üçün asanlaşdırdıq. Amma onun içində olan öyüd-nəsihətlərdən ibrət alan varmı?!

Ad qövmü də peyğəmbərləri Hudu (aleyhissəlam) yalançı saydı. Ey Məkkə əhli! Baxın görün, Mənim, haqqı yalan sayanlara verdiyim əzabım və həmçinin onların əzabı ilə başqalarını qorxutmağım necə oldu?!

Biz, şəri və uğursuzluğu Cəhənnəmədək onlarla davam edən bir gün­də onların üstünə çox so­yuq külək gön­dərdik.

O külək insanları yerdən ayırıb, kökündən çıxar­dıl­mış xurma kötükləri kimi başüstə ətrafa atırdı.

Ey Məkkə əhli! Baxın görün, Mənim, haqqı yalan sayanlara verdiyim əzabım və həmçinin onların əzabı ilə başqalarını qorxutmağım necə oldu?!

Biz Quranı yada salmaq və ondan öyüd-nəsihət almaq üçün asanlaşdırdıq. Amma onun içində olan öyüd-nəsihətlərdən ibrət alan varmı?!

Səmud qövmü də özlərinin Peyğəmbəri Salehin (aleyhissəalm) təhdidlərini yalan saydı.

Onlar təkəbbür göstərərək dedilər: “Biz özü­müz­dən olan bir adama tabe ola­ca­ğıq?! Əgər belə olduğu halda biz ona tabe olsaq, həqiqətən də, doğru yoldan azar, əyri yola düşər və ağılsız iş görmüş ola­rıq!

Məgər vəhy bizim aramızdan heç kəsə yox, xüsusi olaraq yalnız ona nazil oldu?! Xeyr, əksinə, o, yalan­çıdır, təkəbbürlüdür!”

Qiyamət günü onlar kimin - Salehin, yoxsa onların ya­lan­çı və təkəbbürlü olduğunu müt­ləq biləcəklər.

Biz onları sınağa çək­mək üçün qayadan bir dişi dəvə çıxardıb göndə­rə­cə­yik. Ey Saleh! On­ların o dəvəyə nə edəcək­lərini və özlərinin başına nələr gələcəyini göz­lə və onların əziyyətlərinə səbir et!

Onlara xəbər ver ki, onların quyusunun suyu, özləri ilə dəvə arasında bölüşdürülmüş­dür, bir gün dəvə üçün, bir gün də onlar üçün. Onlardan hər biri öz payını götürmək üçün öz növbəsində gəl­məlidir!

Onlar dəvəni öldürmək üçün öz havadarlarını ça­ğırdılar, o da öz qövmünün əmrini yerinə yetirərək qılınc götürüb dəvəni öldürdü.

Ey Məkkə əhli! Baxın görün, Mənim, haqqı yalan sayanlara verdiyim əzabım və həmçinin onların əzabı ilə başqalarını qorxutmağım necə oldu?!

Həqiqətən, Biz onlara bir­cə tük­ür­pədici səs göndər­ib onları məhv etdik və on­lar mal-qara ağılında isti­fadə edilən qurumuş ağac kimi ol­dular.

Biz Quranı yada salmaq və ondan öyüd-nəsihət almaq üçün asanlaşdırdıq. Amma onun içində olan öyüd-nəsihətlərdən ibrət alan varmı?!

Lut qövmü də özlərinin Peyğəmbəri Lutun (aleyhissəalm) təhdidlərini yalan saydı.

Biz onların üstünə daş yağdıran külək göndər­dik. Yalnız Lu­tun (aleyhissəlam) ailəsinə əzab toxunmadı. Biz onları əzabdan xilas etdik. Belə ki, gecənin axırında o qövmə əzab yetişməmişdən əvvəl Lut (aleyhissəlam) və və onun ailəsi kənddən çıxarıldılar.

Biz Öz tərəfimizdən onlara bir nemət olaraq onları bu əzabdan xilas etdik. Biz Allahın nemətlərinə şükür edən­ləri Lutu (aleyhissəlam) mü­ka­fatlandırdığımız kimi mükafat­landırırıq.

Lut onları Bizim əza­bı­mızla qorxutdu, onlar isə bu təhdidlərə şəkk etdilər və onu yalançı saydılar.

Onlar Lutdan öz qonaqla­rı­ ilə - mələklərlə tək buraxmağı tələb etdilər ki, özlərinin murdar istəyinə nail olsunlar. Biz də onların gözlərini kor etdik və onlara dedik: “Əza­bımı və sizə etdiyim təhdidimin nəticəsini dadın!”

Sübh çağı onlara axirət gününədək ya­xalarından əl çəkməyəcək bir əzab gəldi.

Onlara deyildi: "Sizə nazil olan əzabımı və Lutun sizə etdiyi təhdid­lərinin aqibətini dadın!

Biz Quranı yada salmaq və ondan öyüd-nəsihət almaq üçün asanlaşdırdıq. Amma onun içində olan öyüd-nəsihətlərdən ibrət alan varmı?!

Firon nəs­linə də, Musa və Harunun (aleyhimməssəlam) vasitəsilə xəbərdarlığımız gəlmişdi.

Onlar Bizim göndərdiyimiz dəlilləri və sübutları ya­lan saydılar. Biz də onları bu dəlilləri yalan saydıqlarına görə, heç kəsin üstün gələ bilmədiyi qüdrətli və heç kəsin qarşısında aciz qalmayan qadir Allahın cəzası ilə cəzalandırdıq.

Ey Məkkə əhli! Sizin kafirləriniz haqqı yalan saymış o kafirlərdən - Nuh qövmündən, Adlılardan, Səmudlulardan, Lut tayfasından, Firon və onun qövmündən yaxşı­dırmı?! Yoxsa səmavi kitab­larda si­zin əzabdan xilas olacağınıza dair toxunulmazlıq vəd edilmişdir?!

Yoxsa Məkkə əhlindən olan o kafirlər: “Biz hamımız, bizə pislik etmək istəyən və bizim birliyimizi dağıtmağa çalışan kimsələrə qalib gə­ləcək bir dəstəyik!” – deyirlər?!

Bu kafirlərin dəstəsi mütləq məğlub olacaq və möminlərin gözləri önündə arxaya dönüb qaça­caq. Bu, artıq Bədr döyüşündə baş vermişdir.

Xeyr, onların yalan saydığı qiyamət satı özlərinin əzaba düçar olmalarından ötrü müəyyən edilmiş vaxtdır. O saat isə onların Bədrdə üzləşdiyi dünya əzabından daha əzəmətli və daha acı­dır.

Həqiqətən də, küfr və asiliklər etməklə günaha batanlar haqdan uzaq bir azğınlıq, üstəlik, əzab və əziyyət içindədirlər.

O gün onlar üzüstə Cə­hənnəmə sürüklənəcək və on­la­ra məzəmmət edilərək belə deyiləcəkdir: “Dadın Cəhənnəm əzabını!”

Həqiqətən də, Biz kainatda hər şe­yi əzəldən yazdığımız qədərə uyğyn yaratdıq və bunlar Bizim elmimizə, istəyimizə və Lövhü-məhfuzda yazdığımıza müvafiq oldu.

Biz bir işin olmasını istədikdə, bircə dəfə ona: "Ol!"- deyə əmr edirik, istədiyimiz dərhal bir göz qırpımında ye­rinə ye­tir.

Biz əvvəlik ümmətlərdən küfr etməkdə sizə bənzəyənləri məhv etmişik. Amma heç bundan ibrət alıb öz küfründən uzaqlaşan varmı?!

Bəndələrin etdiyi hər bir əməl mələklərin qeydə aldığı kitabla­rda yazılır və bu işdə heç bir şey onların nəzərindən qaçmır.

Hər bir kiçik və böyük əməl və söz əməllərin qeydə alındığı səhifələrdə, həm də lövhi-məhfuzda ya­zılmışdır və onlar bu əməllərin əvəzini alacaqlar.

Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib Onun qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələr cənnətlərdə nemətlər içində və axar çaylar kənarında olcaqlar.

Onlar hər şeyə gücü yetən və heç bir şeyin Onu aciz buraxmayan Hökmdarın hü­zu­run­dakı, içində yalan danışılmayan və günah işlərə yol verilməyən haqq məclisində olacaqlar. Onların o məclisdə tükənməz nemətlərdən nələrə nail olacaqları barədə heç soruşma.

Geniş rəhmət sahibi olan Mərhəmətli Allah.

İnsanlara Quranın əzbərləməyin və onun mənəsanı başa düşməyin asan yolunu öyrətdi.

İnsanı kamil biçimdə yaradıb gözəl şəkilə saldı.

Ona öz fikirlərini həm şifahi, həm də yazılı şəkildə ifadə etməyi öyrətdi.

İnsanlar illərin sayını və hesabı bilsinlər deyə günəş və ayın hərəkətini müəyyən bir ölçüyə uyğun etdi.

Gövdəsiz bitkilər da, ağaclar da Uca Allahın əmrinə boyun əyərək və Ona təslim olaraq Ona səcdə edir.

Allah göyü yerin üzərində ucaldıb onun üçün tavan etdi və yer üzündə ədaləti bərqərar edib, qullarına ədalətli olmağı əmr etdi.

Ey insnalar! Haqsızlığa yol verməməyiniz, həmçinin, ölçüdə və çəkidə xəyanət etməməyiniz üçün Biz yer üzündə ədaləti bərqərar etdik.

Öz aranızda əşyaları tərəzidə insafla çəkin və başqaları üçün bir şey ölçdükdə və ya çəkdikdə ölçünü və çəkini əskiltməyin.

Məxluqat yerin üzərində qərar tutsun deyə, Allah onu döşədi.

Orada meyvə verən ağaclar və bar verən sal­xımları olan xurma ağacları vardır.

Həmçinin, buğda və arpa kimi saçaqlı dənli bitkilər və iyləyəcəyiniz xoş ətirli çiçəklər də vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

O, Adəmi (əleyhissəlam) insanı saxsı kimi səs çıxaran bişmiş quru gildən yaratdı.

Cinlərin atasını da tüstüsüz xalis oddan yaratdı.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

O, günəşin yaydakı iki məşriqinin və qışdakı iki məğribin Rəbbidir.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Allah, qarşı-qarşıya gələn, birinin suyu şirin, digərininki isə duzlu olan iki dənizi, göz gördüyü qədər bir-birinə qovuşdurdu.

O dənizlərin arasında elə bir maneə var ki, o, bu dənizlərdən hər birinin digərinə qarışmasına mane olur. Bu, suyu şirin olan dəniz şirinliydə, duzlu olan da duzluluğunda qalması üçündür.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

O iki dənizdən böyük və kiçik mirvarilər çıxır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Dənizlərdə dağlar kimi üzən gə­mi­ləri yönəltmək də pak və müqəddəs Allaha aiddir.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Yer üzündə olan məxluqatın hamısı, sözüsüz ki, həlak olacaqdır.

Ey peyğəmbər! Öz qullarına qarşı lütfükar olan, əzə­mət­li və kə­ramətli Rəbbinin Üzü isə əbə­didir. Ölüm əsla Ona aid ola bilməz.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Göylərdə olan mələklər və yerdə olan cinlər və insanlar öz ehtiyaclarını On­dan dilə­yirlər. O hər gün Öz qullarının işlərini görür - yaradır, öldürür, ruzi verir və s.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Ey insan və cin tayfası! Tezliklə sizinlə haqq-hesab çəkəcəyik və sizlərdən hər kəsə etdiyi əməlinin əvəzini - mükafatını və ya cəzasını verəcəyik.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Qiyamət günü Allah cinləri və insanları bir yerə toplayacağı zaman belə buyuracaq: "Ey cin və insan tayfası! Əgər göy­lərin və yerin hər hansı bir nahiyəsindən yarıb keçə bilirsiniz, keçin! Siz ancaq qüdrət və qüv­vətlə keçə bilərsiniz. Lakin hardadı sizdə o güc-qüvvət?!

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Ey insanlar və cinlər! Sizin üstünüzə tüstüsüz alov və alovsuz tüstü gön­də­ri­ləcək və siz bunun qarşısnı almaq üçün gücünüz yetməyəcəkdir.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Mələklərin yerə enməsi üçün göy yarılacaq, rəngi də, dağ basılmış yağ ki­mi qıpqırmızı olacaqdır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

O əzəmətli gündə Allah insanların və cinlərin (dünyada) nə əməllər etdiklərini bildiyinə görə, onlar öz günahları barədə sorğu-sual olunmayacaqlar.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Qiyamət günü günahkarlar əlamətlərindən - üzlərinin qara, gözlərinin də göy olmasından tanı­nacaq, üstəlik, kəkilləri ilə ayaqla­rı bir-birinə bitişik halda tutulub yaxalanaraq Cəhənnəmə atılacaqlar.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Onlara məzəmmət edilərək deyiləcəkdir: "Günahkarların dünyada ikən ya­lan he­sab etdikləri Cəhənnəm budur, onların gözləri önündədir və onlar bunu inkar edə bilməzlər!

Onlar cəhənnəm odu ilə istisi olduqca hərarətli olan qaynar su arasında dolanacaqlar.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Axirətdə Rəbbinin hüzurunda dur­maqdan qorxan və iman gətirib yaxşı işlər görən kimsələri iki cənnət göz­ləyir.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

İkisində də növbənöv mey­vələrlə dolu budaqlı ağaclar vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Bu iki Cənnətdə suyu axıb gedən iki bu­laq vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

İkisində də hər meyvə­dən iki növ vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Onlar orada astarları qalın ipəkdən olan döşəklərə dirsəklənəcəklər. Hər iki cənnətin bar verdiyi məhsullar və meyvələr onlara o qədər yaxın olacaq ki, cənnət əhli istər ayaq üstə, istər oturulu vəziyyətdə, istərsə də, uzanmış halda onları dərə biləcəkdir.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Orada gözlərini öz ərlə­ri­nə dik­miş, ərlərindən əvvəl onların bakirəliyinə heç bir ins-cins toxunmamış qadınlar vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Onlar gözəllikdə və saflıqda sanki yaqut və mər­candır­lar.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Rəbbinə itaət etməklə yaxşılıq etmiş kimsənin əməlinin əvəzi, Allah onun mükafatını yaxşılaşdırmaq deyilmi?!

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Zikr edilmiş bu iki cənnətdən başqa daha iki cən­nət də vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Hər iki cənnət tünd yaşıldır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Bu iki cənnətdə çox bərk və davamlı olaraq fəvvarə vurub qaynaya iki bulaq vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Bu iki cənnətdə çoxlu mey­vələr, böyük xurma ağacları və nar vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Bu iki cənnətdə gözəl əxlaqlı, yaraşıqlı qadınlar vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Çadırlarda mühafizə olunsunlar deyə, orada ərlərinə sadiq olan ismətli hurilər vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Ərlərindən əvvəl özlərinə heç bir bir ins-cins toxun­ma­mış qadınlar vardır.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Onlar yaşıl üzlükləri olan balışlara və gözəl dö­şəkçələrə dirsəklənə­cəklər.

Ey cin və insan tayfası! Allahın sizə bəxş etdiyi bol nemətlərinin hansını təkzib edisiniz?!

Sənin əzəmət və kərəm sahibi olan, Öz qullarına lütf göstərən Rəbbinin adı nə qədər əzəməti və nə qədər xeyirli­dir!

Qiyamət, həqiqətən də, qopacaqdır. Bunda şübhə ola bilməz.

Həmin vaxt heç kəs dünya olduğu kimi onun qopduğunu yalan saya bilməz.

O, kafirləri və günahkarları Cəhənnəm oduna daxil etməklə alçaldacaq, möminləri və müttəqiləri isə Cənnətə daxil etməklə ucaldacaqdır.

Yer çox möhkəm titrəyişlə titrədiyi za­man,

Dağlar tikə-tikə olub ovxalan­dığı zaman,

Dağlar parça-parça olub, bir yerdə sabit qalmayan toza çevriləcəyi zaman,

Ey insanlar! O gün siz üç zümrəyə ayrılacaq­sınız.

Öz kitablarını sağ əlləri ilə götürəcək sağ tərəf sahibləri. Onların yeri necə uca və necə də əzəmətlidir!

Öz kitablarını sol əlləri ilə götürəcək sol tərəf sahibləri. Onların yeri necə alçaq və necə də pisdir!

Dünyada xeyirxah işlərdə öndə ge­dənlər, axirətdə Cən­nətə daxil olma xüsusunda da öndə olacaqlar!

Onlar Allaha yaxın olan­lar,

Nəim cən­nətlərində qala­caq və orada cürbəcür nemətlərdən istifadə edəcək kimsələrdir.

Onların bir qismi bu ümmətdən, qalanı da əvvəlki ümmətlərdən,

Axır zamanda olan insanların az bir qismi öndə gedənlərdən və yaxın olanlardan olacaqlar.

Onlar qızılla toxunmuş taxtlar üstündə

O taxtlar üzərində qarşı-qarşıya əyləşib dir­səklənə­cək və onlardan heç biri arxasını qarşısında əyləşənə çevirməyəcəkdir.

Onlara xidmət etmək üçün ətraflarında həmi­şəcavan və ölməz xidmətçi oğlanlar dolanacaqlar.

O xidmətçilər Cənnətdə daim axan çeşmə şərabı ilə dolu qulpsuz ba­dələr, qulplu bar­daqlar və qədəhlərlə ətraflarında dolanarlar.

Bu şərab dünyadakı şəraba bənzəmir, onu içdikdə nə başağrı verər, nə də ağılı aparar,

O xidmətçilər Cənnət əhlinin ətrafınd onların bəyənib seçdikləri mey­vələrlə dolanarlar.

Və nəfslərinin istədiyi quş əti ilə onların ətraflarında dolanacaqlar.

Onlar üçün Cənnətdə yaraşıqlı iri gözlü hurilər də vardır.

Sədəf içində saxlanılmış mirvariyə bənzər hurilər.

Bu, onların dünyada etdikləri saleh əməl­lərin mü­kafatı olacaqdır.

Onlar Cənnətdə nə pis bir kəlam, nə də sahibini günaha batıran bir söz eşidəcəklər.

Onlar Cənnətdə yalnız mələklərin onları salamlamasını və bir də bir-birilərinə verdikləri salamı eşidəcəklər.

Kitabları sağ əllərinə veriləcək sağ tərəf sahibləri necə də yüksək məqam sahibləri və Allah yanında şərəfli olan kimsələrdir.

Onlar tikansız, insana əziyyət verməyən sidr ağac­ları arasın­da,

Habelə, meyvələri bir-birinin üstündə yerləşən salxım-salxım asılmış banan ağacları arasında,

Uzanan və heç vaxt yox olmayan kölgəliklərdə,

Davamlı şəkildə axan sular kəna­rın­da,

Saymaqla bitməyən, çoxlu meyvələr,

Heç vaxt tükənməyən, mövsümə bağlı olmayana və dərmək istədikləri vaxt özlərinə qadağan edilməyən meyvələr içində,

Və taxtlar üzərinə qoyulmuş hündür döşəklər üs­tündə ola­caqlar.

Biz bu zikir edilən Cənnət hurilərini xəyala gəlməyən, yeni bir bi­çimdə yaradacağıq.

Onları daha öncə heç kəsin toxunmamış bakirə qızlar edə­cəyik –

Ərlərini sevən, həmya­şıd­lar.

Biz o huriləri sağ tərəf sahib­lə­ri üçün yaratmışıq. O kəslər ki, özlərinə xoşbəxt olacaqlarını bildirmək üçün sağ tərəfdən götürüləcəklər.

Onlar əvvəlki peyğəmbərlərin ümmətlərindən olan bir toplumdur.

Bir qismi də Muhəmmədin (səllallahu aleyhi və səlləm) ümmətindən olan toplumdur. Bu toplum ümmətlərin sonuncusudur.

Kitabları sol əllərinə veriləcək sol tərəf sahiblərinin də halı və gedəcəkləri yer necə də pisdir.

Onlar çox isti külək və qaynar su içində,

Qapqara tüstü kölgə­sin­də ola­caqlar.

Bu tüstünün nə sərin havası var, nə də xoşa­gə­lən görkəmi.

Onlar bu əzaba düçar olmazdan əvvəl dünyada ikən cah-calal içində yaşayırdılar. Duyada onların öz nəfslərinin istəklərindən başqa qayğıları yox idi.

Onlar Allaha küfr etməkdə və Onu qoyub bütlərə tapınmaqda israr edirdilər.

Və dirilməni inkar edib istehza edərək və ona inanmayaraq deyirdilər: “Məgər biz ölüb tor­paq və çürümüş sür-sümük olduqdan sonra yeni­dən diril­diləcəyikmi?!

Yaxud bizdən əvvəl ölüb getmiş atala­rı­mız diril­diləcəklərmi?”

Ey Peyğəmbər! Dirilməni inkar edən o kimsələrə de: “Şübhəsiz ki, əvvəl yaşamış insanlar da, sonra gələcək bütün nəsillərdə,

Qiyamət günü haqq-hesaba çəkilmək və etdikləri əməllərin əvəzini almaq üçün mütləq toplana­caq­lar.

Sonra siz, ey dirilməni yalan sayan və düz yoldan azan kimsələr, Qiyamət günü zəqqum ağacının meyvəsindən yeyəcəksiniz. Bu isə, meyvələrin ən şərli və murdar olanıdır.

Sonra siz, ey dirilməni yalan sayan və düz yoldan azan kimsələr, Qiyamət günü zəqqum ağacının meyvəsindən yeyəcəksiniz. Bu isə, ən şər və murdar meyvədir.

Boş qarnınızı o ağacın acı meyvəsi ilə dol­dura­caq­sınız,

Üstündən də olduqca hərarətli olan qaynar su içəcək­si­niz.

Siz onu susuzluq xəstəliyinə tutulmuş dəvənin çoxlu su içdiyi ki­mi çoxlu-çoxlu içəcəksiniz”.

Bu zikr edilən acı yemək və qaynar içki, haqq-hesab günü onlara veriləcək ziyafətdir.

Ey haqqı yalan sayanlar! Siz yox ikən sizi Biz yaratdıq. Bəs nə üçün siz öldükdən sonra Bizim sizi di­rildəcəyimizi təsdiq etmirsiniz?!

Ey insanlar! Qadınlarınızın uşaqlığına axıtdığınız mənini gördünüzmü?!

O mənini siz yaradırsınız, yox­sa onu yaradan Bizik?!

Sizin aranızda ölümü Biz müəy­yən etdik. Sizlərdən hər kəsin əvvəlcədən müəyyən edilmiş əcəli vardır, o, nə qabağa keçər, nə də yubanar. Biz acizdə deyilik.

Sizi bildiyiniz xilqətinizi və görünüşünüzü başqası ilə əvəz etməyə və sizi özünüz bilmə­di­yi­niz başqa bir xilqətdə və şəkildə yaratmağa Bizə mane olan tapıl­maz.

Siz artıq Bizim sizi ilk dəfə necə xəlq etdiyimizi bilirsi­niz. Bəs nə üçün sizi ilk dəfə yaradan Allahın, siz öldükdən sonra sizi yenidən diriltməyə qadirdir olduğunu düşünüb ibrət almırsınız?!

Torpağa səpdiyiniz toxumu gördünüzmü?!

O toxumu siz bitirisiniz, yox­sa onu bitirən Bizik?!

Əgər Biz istəsəydik, o əkin yetişib məhsul verdiyi zaman onu saman çöpünə döndərər, siz də onun nə kökə düşdüyünə heyrət edərdiniz,

Və deyərdiniz: “Biz xərc qoyduğumuz işdə zi­ya­na uğra­maqla əzaba düçar olduq.

Xeyr, biz ruzidən məhrum olduq!”

Susadığınız zaman içdiyiniz suyu gördü­nüz­mü?!

Onu göydəki buluddan siz endi­rirsiniz, yoxsa onu endirən Bizik?!

Əgər istəsəydik, o suyu elə duzlu edərdik ki, o, nə içməyə, nə də suvarılmağa yaralı olardı. Bəs nə üçün Allahın sizə rəhmət olaraq şirin su endirdiyinə görə Ona şükür etmirsiniz?!

Öz mənfəətiniz üçün yandırdığınız odu gör­dünüzmü?!

Yandırdığınız ağacı siz yara­tdınız, yoxsa onu Biz sizə mərhəmət olaraq yaradırıq?!

Biz onu axirət odunu yada salmağınız və sizlərdən səfərə çıxan müsafirlərin istifa­dəsi üçün yarat­dıq.

Ey Peyğəmbər! Elə isə, əzəmətli Rəbbini Ona layiq olmayan sifətlərdən uzaq tutaq şəninə təriflər de!

Uca Allah ulduzların batdığı və olduğu yer­lərə and içir.

Kaş bu yerlərə and içməyin, onda olan dəlillərə və məhdud olmayan ibrətlərə görə, böyük bir and olduğunu biləy­di­niz.

Ey insanlar! Sizə oxunan bu Quran, içində əzəmətli faydalar olduğuna görə, həqiqətən də, ehtirama layiq olan dəyərli bir Qurandır.

İnsanların görmədiyi bir kitabda - Lövhi-məhfuzda qorunub saxlanan kitabdır.

Ona ancaq günahlardan və eyiblərdən uzaq olan mələklər toxuna bilər.

O, məxluqatın Rəbbi tərəfindən Muhəmmədə (səllallahu aleyhi və səlləm) nazil edilmişdir!

Ey müşriklər! Siz bu kəlamı yalan sa­yırsınız, ona inanmırsınız?!

Allahın sizə verdiyi nemətlərə şükür etməyi, onu yalan saymaqla ye­rinə ye­ti­rirsiniz?! Yağışın yağmasını ulduzla əlaqələndirib: "Bizə filan və filan ulduz sayəsində yağış yağır" - deyirsiniz?!

Ruh hülquma yetişdiyi za­man,

Həmin vaxt siz önünüzdə can verən adama baxıb durursunuz.

Biz Öz elmimiz, qüdrətimiz və mələklərimizlə sizin ölünüzə sizdən daha yaxın olu­ruq, lakin siz o mələkləri gör­mür­sü­nüz.

Madam ki, siz iddianıza görə əməllərinizin əvəzini almaq üçün haqq-hesab olunmaya­caq­sınız -

Əgər doğru danışanlarsı­nız, onda, ölünüzdən çıxan o ruhu geri qaytarın! Siz bunu bacara bilməzsiniz.

Amma əgər o can verən adam, yaxşı işlər görməyə tələsən kimsələrdəndirsə,

Onda o, rahatlıq tapar və bundan sonra heç vaxt yorulmaz, üstəlik, gözəl ru­zi əldə edər və Nəim cənnətində nəfsi çəkdiyi hər bir nemətdən istifadə edər.

Əgər ölən adam sağ tərəf sahib­lərin­dən­dirsə, belələrinin aqibətinə görə narahat olma, çünki onları salamatlıq və əmin-amanlıq gözləyir.

Əgər ölən adam sağ tərəf sahib­lərin­dən­dirsə, belələrinin aqibətinə görə narahat olma, çünki onları salamatlıq və əmin-amanlıq gözləyir.

Yox əgər ölən adam Rəsulullahın (səllallahu aleyhi və səlləm) gətirdiyi risaləti yalan sayan­lar­dan və doğru yoldan azanlardandırsa,

Ona veriləcək ziyafət, hərarəti olduqca şiddətli olan qaynar su olacaqdır,

Özü də Cəhənnəm odunda ya­nacaqdır.

Ey Peyğəmbər! Bizim sənə anlatdığımız bu hadisələr, doğrudan da, təkzibolunmaz bir həqiqətdir.

Elə isə əzəmətli Rəbbinin adına təriflər de və Onun bütün eyib və nöqsanlardan uca tut!

Göylərdə və yerdə olan məxluqatın hamısı Allahın şənini uca tutur və Ona təriflər deyir. O, Qüdrətlidir, heç kəsin Onu məğlub edə bilməz. O, yaratmaq və qədəri yazmaq xüsusunda Hikmət sahibidir.

Göylərin və yerin hökm­ranlığı təkcə Ona məxsusdur. O, istədiyini dirildir, istədiyini də öl­dürür. O, hər şeyə qadirdir, heç bir şey Onun aciz edə bilməz.

Özündən qabaq heç bir şey olmayan Əvvəl, Özündən sonra heç bir şey olmayan Axır, Özündən üstün heç bir şey olmayan Zahir və Özündən gizlində heç bir şey olmayan Batin Odur. O, hər şeyi biləndir, heç bir şey Ondan gizli qala bilməz.

Hərçənd, O, göyləri və yeri altı gündə yaratmış - bazar günü başlamış və cümə günü bitirmişdir, lakin O, bunları bir göz qırpımından da tez yaratmağa qadirdir. Sonra pak və müqəddəs Allah ərşə yüksəlmiş və ora Özünə layiq tərzdə ucalmışdır. O, yerə gi­rən yağışı, toxumu və sairəni, ora­dan çıxanı bitkiləri, mədənləri və sairəni, göydən enən yağışı, vəhyi və sairəni və oraya qal­xan mələkləri, insanların əməllərini və ruhlarını biləndir. Ey insanlar! Siz ha­rada olsanız, O Öz elmi ilə si­zin­lə­dir. Sizin işlərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz. Allah sizin nə etdik­lərinizi gö­rür. Əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, sizə bu əməllərin əvəzini verəcəkdir.

Göylərin və yerin hökm­ranlığı təkcə Ona məxsusdur. Bütün işlər an­caq Ona qaytarılacaqdır və O, qiyamət günü yaradılanları haqq-hesaba çəkəcək, sonra da onlara etdikləri əməllərin əvəzini verəcəkdir.

O, gecəni gündüzə qataraq zülməti gətirir və beləcə, insanlar (yerlərinə uzanıb) yatırlar, gündüzü də gecəyə qataraq havanı işıqlandırır və beləcə, insanlar qalxıb öz işlərinin dalınca gedirlər. O, Öz qullarının köks­lərin­də olanları biləndir, heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Allaha və Onun rəsuluna iman gə­tirin! Uca Allahın sizin ixtiyarınıza ver­di­yi maldan sizə buyurduğu şəriət qanunlarına uyğun olaraq sərf edin! Sizlərdən Allaha iman gətirib mal­la­rını Allah yolunda xərcləyənləri Allah qatında bö­yük bir müka­fat - Cənnət gözləyir.

Si­zin Allaha iman gətirməyinizə mane olan nədir?! Halbuki, Peyğəmbər sizi Rəbbinizə iman etməyinizi ümid edərək sizi Uca Allaha iman gə­tirməyə çağırır. Əgər siz mö­min­sinizsə, bi­lin ki, Allah sizi atalarınızın belindən çıxartdığı zaman Ona iman gətirəcəyinizə dair sizdən əhd almışdır.

Sizi küfr və cəhalət zülmətlərindən iman və elm nuruna çı­xartmaq üçün, Öz qulu Muhəmmədə (səllallahu aleyhi və səlləm) açıq-ay­dın ayə­ləri na­zil edən Odur. Həqiqətən, Allah sizə doğru yol göstərən və sizi müşjdələyən Peyğəmbərini göndərməklə sizə qarşı çox şəfqətlidir, rəhm­li­dir.

Sizə malınız­dan Allah yolunda xərcləməyə mane olan nədir?! Halbuki göy­lərin və ye­rin mirası Allaha məxsusdur. Ey möminlər! Sizlərdən mallarını Məkkənin fət­hindən əvvəl Allahın rizasını qazanmaq üçün Onun yolunda xərcləyib, İslam dininin zəfər çalması üçün kafirlərlə döyüşənlər, mallarını Məkkənin fət­hindən sonra xərcləyənlər və kafirlərlə döyüşənlər eyni deyillər. Mallarını Məkkənin fəthindən əvvəl xərcləyənlərin və Allah yolunda kafirlərlə vuruşanların dərəcəsi, mallarını Məkkənin fəthindən sonra Allah yolunda xərc­lə­yənlərdən və kafirlərlə döyüşənlərdən da­ha üs­tün­dür. Lakin Allah hər iki firqəyə Cənnəti vəd et­­miş­dir. Allah sizin nə etdiklə­riniz­dən xəbərdardır. Sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, bu əməllərin əvəzini sizə verəcəkdir.

Kim malını Allahın rizasını qazanmaq üçün könül xoşluğu ilə xərcləsə, Uca Allahda xərclədiyi malın əvəzini dat-qat onun verəcəkdir. Qiyamət günü onun üçün çox dəyərli bir mükafat da vardır. Bu mükafat, Cənnətdir.

O gün sən mömin kişi­lərin və mömin qadınların nu­runun onların ön­lərindən və sağ tərəflərindən yayıl­dı­ğı­nı görəcəksən. O gün onlara belə deyiləcək: “Bu gün si­zin müjdəniz qəsrləri və ağacları altın­dan çaylar axan cənnətlərdir. Siz orada əbədi qalacaqsınız!" Bu mükafat heç bir bənzəri olmayana böyük uğurdur.

O gün münafiq kişilər və müna­fiq qadınlar iman gə­tirən­lə­rə deyəcəklər: “Bir az gözləyin, biz də sizin nurunuzdan alaq ki, körpünün üstündən keçməkdə bizə kömək olsun”. Bu zaman münafiqlərə istehza edilərək deyiləcək­: “Geriyə qayıdıb nur axtarın ki, sizin yolunuzu işıqlandırsın!” Onların arasına bir sədd çə­ki­lə­cək və bu səddin bir qapısı olacaq. O qapının içəri tərə­fində - möminlərə doğru yönələn üzündə mərhəmət, çöl tərəfində - münafiqlərə doğru yönələn üzündə əzab olacaqdır.

Münafiqlər möminləri səsləyib de­yə­cəklər: “Məgər biz sizinlə birlikdə İslamı yaşayıb itaət etmirdikmi?” Möminlər onlara deyəcəklər: “Bəli siz bizim yanımızda idiniz, la­kin münafiqlik etməklə özünüz özünü­zü aldatdınz və özünüzü həlak etdiniz. Siz, mö­minlərə bəla üz vermə­sini gözləyirdiniz ki, küfrünüzü üzə çıxardasınız. Siz, Allahın möminlərə qələbə bəxş edəcəyinə və ölümdən sonra dirilməyə şübhə edir­diniz. Ölüm sizə gələ­nə­dək xülyalar sizi yoldan çı­xart­dı və siz dəyişmədiniz. Şeytan Allah barəsində sizi yaman aldatdı.

Ey münafiqlər! Bu gün Allahın əzabından qurtulmaq üçün nə sizdən, nə də aşkarda küfr edənlər­dən fidyə qəbul olunar. Sizin də, kafirlərin də gedəcəyiniz yer də Oddur. O sizə, siz də ona layiqsiniz. Ora nə pis dönüş yeridir!”

Allaha və Onun rəsuluna iman gətirənlərin qəlbinin pak və müqəddəs Alla­hın zikri və Qurandan nazil olan vədlər və təhdidlər üçün yum­şalması, daha öncə özlərinə Tövrat verilmiş yəhudilər və İncil verilmiş nəsranilər kimi, özlərinə göndərilmiş peyğəmbərlərlə öz aralarında uzun müddət keçdiyinə görə qəlbləri sərtləşmiş, ço­xusu da Allahın itaətindən çıxıb Ona asi olmuş kimsələr kimi olmaması vaxtı gə­lib çat­ma­dımı?!

Bilin ki, Qurumuş torpağın üzərində bitkilər bitirməklə onu dirildən Uca Allahdır. Ey insanlar! Biz Allahın qüdrətinə və vəhdaniyyətinə dəlalət edən dəlilləri və sübutları sizə bəyan etdik ki, bəlkə anlayasınız. Bili ki, ölmüş torpağı dirltməyə qadir olan Allah, siz öldükdən sonra sizi yenidən diriltməyə də həmçinin, qəlbiniz sərtləşdikdən sonra onu yumşaltmağa da qadirdir.

Şübhəsiz ki, mallarının bir hissəsini könül xoşluqları ilə, üstəlik, heç kəsə minnət qoymadan və əziyyət vermədən sədəqə ve­rən kişi və sədəqə verən qa­dın­lar üçün əməllərinin savabı qat-qat artırılacaqdır. Onlara bir yaxşılığın əvəzinə on savabdan yeddi yüz savaba qədər və bundan da çox əvəz veriləcəkdir. Bununla yanaşı onlar üçün Allah qatında çox dəyərli bir mükafat - Cənnət vardır.

Allaha və Onun elçilə­ri­nə iman gətirənlər, bu elçilərin arasında fərq qoymayanlar – məhz on­lar doğ­ru olan­lar­dır. Şəhid­lərin öz Rəbbi dərgahında, özləri üçün hazırlanmış gözəl mükafatları vardır, üstəlik, qiyamət günü onların önlərindən və sağlarından onların yolunu işıqlandıran nuru olacaqdır. Allaha və Onun elçilərinə küfr etmiş, həmçinin, rəsulumuza nazil etdiyimiz ayə­lə­rimizi yalan sayanlara gə­lincə, onlar Cəhənnəm sakin­ləridir. Onlar qiyamət günü əbədi olaraq ora daxil olacaq və heç vaxt oradan çıxmayacaqlar.

Bilin ki, dünya həyatı bədənləri məşğul edən bir oyun, qəlbləri əyləndirən bir əyləncə, zahiri görünüşü gözəlləşdirən bir zinət, mal və mülk ilə bir-bi­riniz ya­nında öyün­mək, var-dövlət və oğul-uşaq ço­xluğu ilə lovğalanmaqdan ibarətdir. Bu elə bir yağışa bənzəyir ki, on­dan əmələ gə­lən bitki əkin­çi­ləri heyran edir. Bu yaşıl bitki az bir müddətdən sonra qu­ru­yur və sən, ey ona baxan kəs, onun sap­sa­rı ol­du­ğu­nu görürsən. Sonra Allah onu çör-çöpə döndərir. Axirət günü kafirləri və münafiqləri şiddətli əzab gözləyir, möminlərin isə Allah günahlarını bağışlayacaq və onlardan razı qalacaqdır. Dünya həyatı isə keçici ləzzət­dən başqa bir şey deyildir. Kim keçici dünya ləzzətini axirət nemətindən üstün tutarsa, o kimsə ziyana uğrayan və aldananlardan olar.

Ey insanlar! Tövbə etməyə və başqa bu kimi saleh əməlləri yerinə yetirməyə tələsin ki, onların sayəsində günahlarınız bağışlansın və həmçinin, genişliyi göyün və ye­rin ge­nişliyi qədər olan Cənnəti qazanasınız. Allah o Cənnəti Allaha və Onun elçilərinə iman gətirənlər üçün hazırlamışdır. Bu mükafat, Allahın lütfüdür, onu Öz qullarından istədiyinə verər. Pak və müqəddəs Allah mömin qullarına qarşı böyük lütf sahi­bidir.

Yer üzündə insanlara üz vermiş elə bir quraqlıq və başqa bu kimi fəlakət, habelə, onların öz ba­şına gələn elə bir mü­si­bət yox­dur ki, Biz onu xəlq etməmişdən əvvəl o, lövhi-məhfuzda müəyyən edilmiş olmasın. Şüb­hə­siz ki, bu, Allah üçün çox asan­dır.

Ey insanlar! Allah bunu əlinizdən çı­xa­na kə­dərlənməyəsiniz və Onun si­zə verdi­yi ­nemətlərə həddindən artıq sevinməyəsiniz deyə, belə izah edir. Allah heç bir təkəbbürlünü və Allahın verdiyi nemətlə insanlar yanında öyünəni sevməz.

Özlərinə vacib buyurulan sadəqəni verməyə xə­sis­lik edərlər və başqalarına da xəsislik et­məyi əmr edən kimsələr həqiqətən də ziyana uğrayan kimsələrdir. Kim Allaha itaət etməkdən üz çevirsə, Allaha heç bir zərər toxundurmaz, əksinə, yalnız özünə zərər verər. Şübhəsiz ki, Allah, zən­gin­dir və qulunun ibadətinə ehtiyacı yoxdur, həm də hər bir halda təri­fə ­layiq olandır.

Biz elçilərimizi tutarlı də­lillərlə və aydın sübutlarla göndərdik və onlarla bir­lik­də kitab və tərəzi nazil et­dik ki, insanlar ədalətli olsunlar. Biz özün­də çox böyük qüv­və və insanlar üçün mənfəətlər olan dəmiri nazil etdik. O dəmir ki, ondan silah düzəldilir, habelə, insanların sənaye və əkinçilik sahələrində istifadə edilir. Biz onu nazil etdik ki, Allah, Onu görmədən Ona və elçilə­rinə kömək göstərən­ qullarını üzə çı­xartsın. Həqiqətən, Allah qüv­vətlidir, qüdrət­li­dir, heç kəs Ona nə üstün gələ bilər, nə də Onu aciz qoya bilər.

Biz Nuh və İbrahimi (aleyhiməssəlam) göndər­dik, peyğəmbərliyi və nazil edilmiş kitabları onların nəslinə də nəsib et­dik. Onların zürriyətindən bir qismi doğru yola müvəffəq olanlardır, çoxu isə Allahı itaətindən çıxmış kimsələrdir.

Sonra onların ardınca dalbadal el­çilərimizi öz ümmətlərinə yolladıq. Ardınca da Mər­yəm oğlu İsanı gön­dərib ona İncil bəxş etdik. Ona iman gətirənlərin və onun ardınca ge­dənlə­rin qəlblərinə şəf­qət və mərhəmət saldıq. Onlar bir-birilərini sevən və bir-birilərinə mərhəmət göstərən kimsələr idilər. Sonra nəsranilər dinlərində ifrata varmaqla, habelə, özlərini Allahın onlara halal buyurduğu nikahdan və digər ləzzətlərdən məhrum etməklə yenilik gətirdilər. Biz bunu onlardan tələb etməmişdik, sadəcə olaraq onlar özləri dinə yenilik gətirərək bu­nu özlərinə vacib etmişdilər. Biz onlardan Allahın razılığını qazanmağı tələb etdik, lakin onlar buna əməl etmədilər. Biz onlar­dan iman gətirənlərin müka­fat­la­rını ver­dik. Lakin onla­rın çoxu Muhəmmədin (səllallahu aleyhi və səlləm) onlara gətirdiyi risaləti yalan saymaqla Allahın itaətindən çıxmış kimsələrdir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allah­dan qor­xun və Onun rəsuluna iman gə­tirin ki, O sizə Muhəmmədə (səllallahu aleyhi və səlləm) və əvvəlki peyğəmbərlərə iman gətirdiyinizə görə iki pay - savab və mükafat bəxş etsin, sizə dünya həyatınızda düz yolla getməyiniz, həmçinin, qiyamət günü sirat körpünün üstünü işıqlandırmanız üçün nur versin və günahlarınızı əff edib, onlara görə sizə cəza vermədən sizi bağışlasın. Pak və müqəddəs Allah Öz qullarını bağışla­yandır, onlara rəhm­ edəndir.

Ey möminlər! Biz sizə, sizin üçün hazırladığımız böyük lütfümüz - qat-qat artırılan mükafat barədə aydınlıq gətirdik ki, yəhudilərdən və nəsranilərdən olan kitab əhli Allahın lütfündən heç bir şey əldə edə bilməyəcəklərini - istədiklərinə nemət verməyə, istədiklərini də bundan məhrum etməyə qadir olmayacaqlarını bilsinlər. Onu da bilsinlər ki, lütf pak və müqəddəs Allahın əlin­dədir, onu Öz qullarında istədiyinə bəxş edər. Allah böyük lütf sahibidir. O, bu lütfü Öz qullarından istədiyi kimsəyə bəxş edər.

Ey Peyğəmbər! Ovs ibn əs-Samit öz zövcəsini Xovlə bint Səaləbəni anaya bənzədərək onu özünə məhrəm saydığı zaman, əri barəsində sənə müraciət edən və ərinin etdiyindən Allaha şikayət edən Xovlənin sözünü Allah eşitdi. Allah sizin söhbətinizi eşidir və bu söhbətdən heç nə Ona gizli qalmır. Həqiqətən, Allah Öz qullarının danışdığı sözləri eşidir, onların etdiyi əməlləri görür və bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Sizlərdən öz qadınlarını anaya bənzədərək özlərinə haram edənlər, yəni, onlardan hər birinin öz zövcəsinə: "Sən mənə anam kimi məhrəmsən" - deyənlər yalan danışırlar. Onların zövcələri heç də onların anaları kimi deyillər, əksinə, anaları onları dünyaya gətirmiş qadınlardır. Onlar o sözü deyəndə, çirkin və yalan söz danımış olurlar. Şübhəsiz ki, Allah əfv edəndir, bağışlayandır. Allah onlar üçün, günahlarını yusunlar deyə, kəffarə vermələrini buyurmuşdur.

O kəslər ki, bu çirkin sözü öz qadınlarına deyir, sonra da o qadınlarla yaxınlıq etmək istəyirlər, onlar o qadınlarla yaxınlıq etməzdən əvvəl kəffarə olaraq bir kölə azad etməlidirlər. Zikr olunan bu hökmün sizə əmr edilməsi, sizi bu çirkin əməldən çəkindirmək üçündür. Allah sizin nə etdiyinizdən xəbərdardır, etdiyiniz əməllərdən heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Sizlərdən kimin kölə azad etməyə imkanı yoxdursa, qoy öz anasına bənzətdiyi zövcəsi ilə yaxınlıq etməzdən əvvəl iki ay ardıcıl oruc tutusun. Kim də iki ay ardıcıl oruc tuta bilmirsə, qoy altmış miskini yedirtsin. Bizim buyurduğumuz bu hökm, sizin bunun Allah tərəfindən əmr edildiyinə iman gətirməniz və Onun əmrini yerinə yetirməniz üçündür. Sizə buyurduğumuz bu hökmlər Allahın Öz qulları üçün qoyduğu hüdudlardır, onları aşmayın. Allahın hökmlərini inkar edən və Onun hüdudlarını keçən kafirlər üçün şiddətli bir əzab vardır.

Allah və Onun rəsulu ilə ədavət aparanlar, keçmiş ümmətlərin zəlil və rüsvay olduqları kimi, zəlil və rüsvay olacaqlar. Biz artıq açıq-aydın ayələr nazil etdik. Allaha, Onun rəsuluna və Allahın ayələrinə küfr edənləri rüsvay edici bir əzab gözləyir.

Allah onların hamısını dirildəcəyi gün onlardan heç biri qaçıb canını qurtara bilməyəcək və Allah onlara dünyada etdikləri pis əməllər barədə xəbər verəcəkdir. Allah onların əməlləini hesaba almış və o əməllərdən heç bir şeyi buraxmamışdır. Amma onlar etdikləri əməlləri unutmuşlar, lakin hamısını yazılı şəkildə, o əməllərin kiçiyini və böyüyünü qeyd almış əməl dəftərində görəcəklər. Allah hər şeydən xəbərdardır, onların əməllərindən heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Ey Peyğəmbər! Məgər Allahın göylərdə və yerdə olan hər şeyi bildiyini görmürsənmi?! Orada olanlardan heç bir şey Allaha gizli qalmaz. Üç nəfərin arasında gedən elə bir xəlvəti söhbət yoxdur ki, pak və müqəddəs Allah Öz elmi ilə onların dördüncüsü olmasın. Eləcə də, dörd nəfərin arasında gedən elə bir xəlvəti söhbət yoxdur ki, pak və müqəddəs Allah Öz elmi ilə onların beşincisi olmasın. İstər bu saydan az, istərsə də bundan çox olsunlar – harada olursa olsunlar, Allah Öz elmi ilə onların yanındadır. Onların söhbətlərindən heç bir şey Allahdan gizli qalmaz. Sonra qiyamət günü Allah onlara nə etdiklərini xəbər verəcəkdir. Allah hər şeyi biləndir, heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Ey Peyğəmbər! Məgər yəhudilərin mömin adamı gördükdə, öz aralarında xəlvətcə, yavaş-yavaş söhbət etdiklərini görmədinmi?! Allah onlara gizli söhbəti qadağan etdikdən sonra yenə də Allahın qadağan etdiyi əmələ qayıdıb möminlərin qeybətini etmək, onlarla ədavət aparmaq və Peyğəmbərə qarşı çıxmaq kimi günah işlər barədə öz aralarında altdan-altdan danışırlar. Ey Peyğəmbər! Onlar Sənin yanına gəldikdə isə, səni Allahın salamladığı kimi salamlamır, sənə: "Əssamu aleykə/sənə ölüm olsun" – deyir və həmçinin, Peyğəmbərin (səllallahu aleyhi və sələm) yalançı olduğunu göstərmək üçün öz aralarında: “Bəs niyə Allah bizi dediklərimizə görə cəzalandırmır?! Əgər onun peyğəmbərlik iddiası doğru olsaydı, Allah bizi, bu danışdıqlarımıza görə cəzalandırardı” – deyirlər. Onların dediyi sözlərə görə cəzası olaraq Cəhənnəm onlara yetər. Onlar orada yanacaqlar. Ora necə də pis dönüş yeridir!

Ey Allaha iman gətirənlər və Onun buyuruqarını yerinə yetirənlər! Yəhudilər kimi öz aranızda günah, düşmənçilik və Peyğəmbərə qarşı çıxmaq barədə xəlvətcə, altdan-altdan danışmayın. Öz aranızda Allaha itaət etmək və Ona asi olmamaq barədə danışın, Allahın əmrlərini yerinə yetirmək və qadağan etdiklərindən çəkinməklə Allahdan qorxun. Qiyamət günü siz haqq-hesaba çəkilmək və etdiyiniz əməllərin əvəzini almaq üçün təkcə Onun hüzuruna toplanacaqsınız.

Günah, düşmənçilik və Peyğəmbərə qarşı çıxmaq barədə gizli söhbət, iman gətirənləri hiyləyə məruz qalacaqları ilə kədərləndirməyə çalışan şeytanın öz dostları üçün bəzədiyi sözü və onlara verdiyi vəsvəsəsidir. Lakin Allahın istəyi və izni olmadıqca, nə şeytan, nə də onun bəzədiyi sözlər möminlərə zərər yetirə bilməz. Qoy möminlər bütün işlərində Allaha təvəkkül etsinlər.

Ey Allaha iman gətirənlər və Onun buyuruqlarını yerinə yetirənlər! Sizə: “Məclislərdə yer verin!” – deyildikdə, yer verin. Allah da sizə dünya həyatınızda və axirətdə geniş yer verər. Habelə, sizə: “Qalxın filan yerlərdən ki, fəzilətli insanlar ora otursun!” – deyildikdə, qalxın. Uca Allah sizdən iman gətirənləri ucaldar və özlərinə elm verilmiş kimsələri isə daha yüksək dərəcələrə ucaldar. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır, sizin əməllərinizdən heç bir şey Ondan gizli qalmaz və o, bu əməllərin əvəzini sizə verəcəkdir.

Səhabələr Peyğəmbərlə -səllallahu aleyhi və səlləm- xəlvəti söhbətlər çoxaldığı zaman Uca Allah belə buyurdu: Ey iman gətirənlər! Peyğəmbərlə xəlvəti söhbət etmək istədiyiniz zaman bu söhbətinizdən əvvəl sədəqə verin. Qabaqcadan verəcəyiniz bu sədəqə sizin üçün daha xeyirli və daha pakdır. Çünki bu əməldə Allaha itaət var ki, bu da qəlbləri təmizə çıxarır. Əgər sədəqə vermək üçün bir şey tapmasanız, Peyğəmbərlə xəlvəti söhbət etmək sizə günah sayılmaz. Həqiqətən, Allah Öz qullarının günahlarını bağışlayır, onlara rəhm edir və onları yalnız qüvvələri çatdığı qədər mükəlləf edir.

Yoxsa siz Peyğəmbərlə gizli söhbətinizdən əvvəl sədəqə verəcəyiniz təqdirdə kasıblayacağınızdan qorxdunuz? Əgər siz Allahın sizə əmr etdiyini yerinə yetirməmisinizsə və Allah da, verdiyi rüsxət sayəsində bu sədəqəni tərk etdiyinizə görə tövbənizi qəbul edibsə, onda namazı kamil şəkildə qılın və mallarınızın zəkatını verin, Allaha və Onun rəsuluna itaət edin. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır, sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, sizin etdiklərinizin əvəzini verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! Məgər sən, öz küfrləri və asilikləri üzündən Allahın qəzəbinə gəlmiş yəhudilərlə dostluq edən münafiqləri görmürsənmi?! Bu münafiqlər nə möminlərdəndirlər, nə də yəhudilərdən. Onlar dəyişkəndirlər, nə bunlara, nə də onlara tərəf olurlar. Onlar müsəlman olduqlarına və müsəlmanlar barədə yəhudilərə heç bir məlumat vermədiklərinə dair yalandan and içirlər.

Allah onlar üçün axirətdə şiddətli bir əzab hazırlamışdır. Belə ki, Allah onları Cəhənnəmin ən alt təbəqəsinə salacaqdır. Onların dünyada etdiyi küfr əməllər necə də pisdir.

Onlar öz küfrlərindən dolayı qətlə yetirilməkdən xilas olmaq üçün andlarını sipər etdilər. Belə ki, onlar canlarını və mallarını qorumaq üçün müsəlman olduqlarına dair and içdilər və insanları haqq yoldan döndərməklə müsəlmanları zəiflətməyə və onların işlərinə əngəl törtməyə çalışdılar. Onları alçaldıcı və rüsvayedici bir əzab gözləyir.

Onların nə malları, nə də övladları Allaha qarşı onlara heç bir fayda verməyəcəkdir. Onlar Cəhənnəm sakinləridir. O kəslər ki, Cəhənnəmə varid olub orada əbədi qalacaq və daim əzab çəkəcəklər.

Allah o münafiqlərin hamısını etdikləri əməllərin əvəzini almaq üçün dirildəcəyi, onlardan heç birini buraxmayacağı gün, onlar sizə, ey möminlər, bu dünyada and içdikləri kimi, Allaha da axirətdə özlərinin müsalman olduqlarına dair and içəcək və Allaha and içdikləri bu andlar sayəsində nə isə əldə edəcəklərini və bu, həm onlara fayda verəcəyini, həm də onlardan zərəri dəf edəcəyini güman edəcəklər. Xeyr, onlar dünyada və axirətdə içdikləri andlarında əsl yalançılardır.

Şeytan onları öz hökmü altına almış və öz vəsvəsəsi sayəsində Allahı zikr etməyi onlara unutdurmuş, onlar da, Allahı razı salmayan, əksinə, Onu qəzəbə gətirəcək əməllər etmişlər. Bu xislətləri özlərində əks etdirən o kəslər şeytanın əsgərləri və onun ardıcıllarıdır. Sözsüz ki, şeytanın əsgərləri və onun ardıcılları dünyada və axirətdə ziyana uğrayanlardır. Onlar doğru yolu verib azğınlığı və Cənnəti verib Cəhənnəmi satın almış kimsələrdir.

Heç şübhəsiz ki, Allah və Onun rəsulu ilə ədavət aparanlar - məhz onlar Allahın bu dünyada və axirətdə kafir ümmətlərdən zəlil və rüsvay etdiyi kimsələr arasında olacaqlar.

Allah Öz əzəli elmi sayəsində belə yazmışdır: “Mən və Mənim elçilərim dəlil-sübut və güc-qüvvət sayəsində düşmənlərimizə hökmən qalib gələcəyik!” Həqiqətən, Allah Öz elçilərinin qalib gəlməsinə kömək göstərməyə gücü yetəndir, onların düşmənlərindən intiqam almağa qadirdir.

Ey Peyğəmbər! Sən Allaha və qiyamət gününə iman gətirən elə bir qövm tapa bilməzsən ki, onlar Allaha və Onun rəsuluna ədavət bəsləyənləri sevsinlər və onlarla dostluq etsinlər. Hətta, Allaha və Onun rəsuluna düşmən olan o kimsələr onların ataları, yaxud oğulları, yaxud qardaşları və ya özlərinin mənsub olduğu qohum-əqrəbaları olsalar belə. Çünki iman insanı Allahın və Onun rəsulunun düşmənləri ilə dostluq etməyə mane olur. Həm də, imana görə qurulan bağlılıq, digər balılıqların hamısından üstündür. Belə ki, seçim qarşısında qaldıqda, iman bağlılığını seçmək gərəkdir. O mömilər ki, Allaha və Onun rəsuluna düşmən olanları, - əqrəbaları olsalar belə, - özlərinə dost tutmurlar, Allah imanı onların qəlbinə möhkəm yerləşdirmişdir və o, heç vaxt dəyişməyəcəkdir, üstəlik, onları Öz tərəfindən bir dəlil və bir nur sayəsində qüvvətləndirmişdir. Qiyamət günü Allah onları qəsrləri və ağacları altından çaylar axan Ədn Cənnətlərinə daxil edəcəkdir. Onlar orada əbədi qalacaq və beləcə, nə Cənnətdə onlara veriləcək nemətlər tükənəcək, nə də onlar oranı tərk edəcəklər. Allah onlardan razı qalacaq və bundan sonra heç vaxt onlara qəzəbi tutmayacaq, onlar da, Allahın onlara əta etdiyi tükənməz nemətlərdən, xüsusəndə, Uca Allahı görməkdən razı qalacaqlar. Bu zikr edilən xislətləri özündə əks etdirən kimsələr, Allahın əmrlərini yerinə yetirən və qadağan etdiyi əməllərdən çəkinən ordusudur. Bilin ki, Allahın ordusu - məhz onlar dünyada və axirətdə istədiklərinə nail olacaq və çəkindiklərindən qorunacaq kimsələrdir.

Göylərdə və yerdə olan məxluqatın hamısı Allahın şənini uca tutur və Ona təriflər deyir. O, qüdrətlidir, heç kəsin Ona gücü çatmaz. O, yaratmasında, şəri qanunları təyin etməsində və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Allaha küfr etmiş və Onun rəsulu Muhəmmədi (səllallahu aleyhi və səlləm) yalançı saymış bənu-Nədir qəbiləsini ilk dəfə toplayıb Mədinədəki yurdundan çıxardıb Şama sürgün edən Allahdır. Bu qəbilə yəhudilərdən olmuş Tövrat əhli idi. Onlar verdikləri əhdi pozduqdan və müşriklərlə əlbir olub peyğəmbərə qarşı çıxdıqdan sonra Allah onları Şama sürgün etmişdir. Ey möminlər! Siz onların güclü və qüdrətli olduqlarından dolayı öz yurdlarından çıxacaqlarını güman etmirdiniz. Onlar da tikdikləri möhkəm qalaları onları Allahın göndərdiyi bəladan və əzabdan qoruyacağını güman edirdilər. Belə ki, Allah Öz rəsuluna onlarla vuruşmağı və onları yurdlarından qovub çıxartmağı əmr etməklə Allahın bəlası onlara gözləmədikləri yerdən gəldi və Allah onların qəlbinə şiddətli qorxu saldı. Onlar öz evlərini içəri tərəfdən dağıdırdılar ki, müsəlmanlar o evlərdən istifadə edə bilməsinlər, müsəlmanlar isə o evləri bayır tərəfdən dağıdırdılar. Ey ağıl sahibləri! Küfr etdiklərinə görə onların başına gəlmiş müsibətdən ibrət götürün. Siz onlar kimi olmayın ki, onlara verilmiş cəza və əzab sizə də verilməsin.

Əgər Allah onlara yurdlarından sürgün edilmək hökmünü yazmasaydı, onları elə bu dünyada qətlə yetirmək və kölə etməklə əzab verərdi. Axirətdə isə onları, içində əbədi qalacaqları Cəhənnəm əzabı gözləyir.

Onların başına gəlmiş bu müsibət onların küfr etməklə və verdikləri əhdi pozmaqla Allaha və Onun rəsuluna qarşı çıxmalarına görədir. Kim Allaha qarşı çıxsa, bilsin ki, həqiqətən, Allah şiddətli cəza verəndir və o kimsə şiddətli cəzaya məruz qalacaqdır.

Ey möminlər! Sizin bənu-Nədir qəbiləsi ilə döyüşdə Allahın düşmənlərini qəzəbləndirmək üçün xurma ağaclarını kəsməyiniz, yaxud o ağaclardan faydalanmaq üçün onları kökü üstündə salamat qoymağınız, onların iddia etdikləri kimi yer üzündə fəsad törətmək deyil, əksinə, Allahın əmri ilə yerinə yetirilmiş bir işdir, həmçinin Allahın, Onun itaətindən çıxan, verdikləri əhdi pozan və xəyanət etməyi vəfalı olmaqdan üstün tutan yəhudiləri rəzil etməsi üçündür.

Allahın Öz rəsuluna bənu-Nədir qəbiləsinin mallarından verdiyi qənimətləri əldə etmək üçün siz nə at, nə də dəvə sürdünüz, nə də ki buna görə əziyyət çəkdiniz. Allah Öz rəsuluna bənu-Nədir qəbiləsi üzərində hakim etdi və o, döyüşmədən onların diyarını fəth etdi. Allah hər şeyə qadirdir və heç bir şey Onu aciz edə bilməz.

Allahın Öz rəsuluna heç bir döyüşsüz kəndlərin əhalisindən verdiyi qənimətlər Allaha və Peyğəmbərə mülk olaraq, üstəlik, onun əqrəbasına - Haşim və Müttəlib oğullarına məhrum olduqları sədəqəyə əvəz olaraq, habelə, xərcləməyə bir şey tapmayan yetimlərə, yoxsullara və müsafirlərə məxsus edilmişdir ki, o mallar kasıblara deyil, yalnız zənginlərin var-dövləti olub qalmasın. Ey möminlər! Peyğəmbər sizə qənimətlərdən nə verirsə, onu götürün, nəyi də qadağan edirsə, ondan çəkinin. Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allahın cəzası çox şiddətlidir. Onun cəzasından həzər edin!

Bu malların bir qismi Allah yolunda hicrət etmiş, üstəlik, mallarını və övladlarını qoyub getməyə məcbur qalmış yoxsul mühacirlərə məxsusdur. Onlar bu dünyada Allahın verdiyi ruziyə, axirətdə də Onun razılığını qazanmağa çalışır, həmçinin, Allah yolunda cihad etməklə Allaha və Onun rəsuluna kömək edirlər. Bu xislətləri özlərində cəm edən kimsələr - məhz onlar imanlarında sabit qalanlardır.

Mühacirlərdən əvvəl Mədinədə yurd salmış, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirməyi seçmiş ənsar Məkkədən onların yanına hicrət etmiş kimsələri sevir, qənimətlərdən Allah yolundakı mühacirlərə pay verildikdə, özlərinə isə heç bir şey verilmədikdə, qəlblərində mühacirlərə qarşı kin və həsədə yer verməz, hətta özləri kasıb və ehtiyac içində olsalar belə, dünya nemətlərini əldə etmək xüsusunda mühacirləri özlərindən üstün tuturlar. Allah hər kimi nəfsinin tamahından qoruyur və ona bu maldan Allah yolunda xərcləməyi nəsib edirsə, onlar istədiklərinə nail olan və qorxduqları şeydən xilas olan kəslərdir.

Onlardan sonra gələnlər və qiyamət gününədək onların yolunu tutub gedənlər deyərlər: “Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl Allaha və Onun rəsuluna iman gətirmiş din qardaşlarımızı bağışla. Bizim qəlbimizdə möminlərdən heç birinə qarşı nifrət və həsədə yer vermə. Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, Sən Öz qullarına qarşı olduqca şəfqətli və rəhmlisən!”

Ey Peyğəmbər! Küfrlərini gizlədib özlərini mömin kimi göstərən kəslərin təhrif edilmiş Tövrata əməl edən yəhudilərdən kafir olan qardaşlarına: “Yurdunuzda qərar tutun, biz sizi köməksiz buraxmayacaq və sizi ələ verməyəcəyik. Əgər müsəlmanlar sizi yurdunuzdan çıxartsalar, biz də sizinlə birlikdə çıxıb gedəcək və bizim sizinlə bərabər getməyimizə mane olmaq istəyən heç bir kəsə itaət etməyəcəyik. Əgər müsəlmanlar sizə qarşı vuruşsalar, biz mütləq sizə kömək edəcəyik!” – dediklərini görmədinmi?! Allah münafiqlərin yəhudilərlə birlikdə yurdlarından çıxacaqları və onlarla bərabər vuruşacaqları iddiasında yalançı olduqlarına şahiddir.

Əgər müsəlmanlar yəhudiləri yurdlarından çıxartsalar, münafiqlər onlarla birlikdə çıxıb getməz, müsəlmanlar yəhudilərə qarşı vuruşsalar, onlara əl tutub kömək göstərməzlər. Əgər müsəlmanlara qarşı yəhudilərə əl tutub köməklik göstərsələr, onları qoyub qaçar, bundan sonra da o münafiqlərə heç bir kömək edilməz, əksinə, Allah onları rəzil və rüsvay edər.

Ey möminlər! Münafiqlər və yəhudilər öz ürəklərində Allahdan çox sizdən qorxurlar. Onların Allahdan çox sizdən qorxmasının səbəbi budur ki, onlar anlamayan adamlardır. Əgər anlasaydılar, Allahdan daha çox qorxmağın və daha həzər etməyin haqq olduğunu bilərdilər. Çünki sizi onların üzərində hakim edən məhz Allahdır.

Ey möminlər! Yəhudilər hamılıqla sizə qarşı yalnız qalalarla əhatəyə alınmış şəhərlərdə və ya divar arxasından vuruşarlar. Onlar qorxaq olduqlarına görə sizinlə üzbəüz vuruşa bilmirlər. Onların öz aralarındakı düşmənçilik daha betərdir. Sən onların həmrəy olduğunu və bir səfdə olduqlarını güman edirsən, halbuki onların qəlbləri ayrı-ayrıdır. Bu ixrilaf və ədavət ona görədir ki, onlar anlamayan insanlardır. Əgər anlasaydılar, haqqı başa düşüb ona tabe olar və ixtilafa düşməzdilər.

Bu yəhudilər küfr etməkdə və əzaba düçar olmaqda, özlərindən az bir müddət əvvəl küfrlərinin pis aqibətini görmüş - bir qismi öldürülmüş, bir qismi də əsir götürülmüş Məkkə müşriklərinə bənzəyirlər. Axirətdə onlar üçün ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmışdır.

Onların münafiqləri dinləmək məsəli şeytana bənzəyir. Şeytan insana kafir olmağı gözəl göstərir. Elə ki insan küfrün gözəl olduğunu görüb kafir olur: “Sən kafir olduğun üçün mən səndən uzağam. Mən məxluqatın Rəbbi olan Allahdan qorxuram!” – deyir.

Qiyamət günü şeytanın və ona itaət edən kimsənin aqibəti atəş içində əbədi qalmaq olacaqdır. Zalımları gözləyən cəza budur. Bu, Allahın hüdudlarını aşaraq özlərinə zülüm edən kimsələrin məruz qalacaqları cəzadır.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Allahın əmr etdiklərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Ondan qorxun! Qoy hər kəs qiyamət günü üçün nə yaxşı əməl etdiyinə baxsın. Allahdan qorxun! Həqiqətən, Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, bu əməllərin əvəzini sizə verəcəkdir.

Allahın əmrini yerinə yetrməkdən və qadağan etdiyi işdən çəkinməkdən boyun qaçırmaqla Allahı unudan, buna görə də Allahın onları özlərinə unutdurduğu, beləliklə də, Allahın qəzəbindən və əzabından qurtaracaq işlər görməyə müvəffəq edilməyən kimsələr kimi olmayın! Allahı unudan - Onun əmrini yerinə yetirməyən, qadağan etdiyindən də çəkinməyənlər Allahın itaətindən çıxmış kimsələrdir.

Cəhənnəm əhli ilə Cənnət əhli eyni ola bilməz. Əksinə, onların dünyada etdiyi əməllər fərqli olduğu kimi, cəzaları da fərqlidir. Cənnət əhli istədiklərinə nail olduqlarına və qorxduqları əzabdan qurtulduqlarına görə uğur qazananlardır.

Ey Peyğəmbər! Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən, o dağın sərt olmasına rəğmən, Qurandakı kəskin öyüd-nəsihətlərə və sərt təhdidlərə görə Allahın qorxusundan boyun əyib, zəlil halda parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, düşünüb Quran ayələrinin özündə cəm etdiyi moziələrdən və ibrətamiz hadisələrdən dərs alalar.

O, Özündən başqa haqq məbud olmayan, qeybdə və aşkarda olanları bilən, heç bir şey Özünə gizli qalmayan Allahdır. O, dünyada da, axirətdə də, həm mərhəmətli, həm də rəhmlidir və Onun rəhməti aləmləri bürümüşdür. O, (Özündən başqa haqq məbud olmayan), hökmdar, hər bir nöqsandan uzaq və uca, eləcə də, hər bir eybdən salamat olan, tutarlı ayələrlə elçilərinin doğru danışdığını təsdiq edən, qularının əməllərinə nəzarət edən, heç kəsin qalib gələ bilməyəcəyi qüdrətli, Öz gücü və qüdrətli ilə hər şeyi istila edən, məğrur Allahdır. Allah müşriklərin Ona şərik qoşduqları bütlərdən və başqa şeylərdən uca və uludur.

O, Özündən başqa haqq məbud olmayan, qeybdə və aşkarda olanları bilən, heç bir şey Özünə gizli qalmayan Allahdır. O, dünyada da, axirətdə də, həm mərhəmətli, həm də rəhmlidir və Onun rəhməti aləmləri bürümüşdür. O, (Özündən başqa haqq məbud olmayan), hökmdar, hər bir nöqsandan uzaq və uca, eləcə də, hər bir eybdən salamat olan, tutarlı ayələrlə elçilərinin doğru danışdığını təsdiq edən, qularının əməllərinə nəzarət edən, heç kəsin qalib gələ bilməyəcəyi qüdrətli, Öz gücü və qüdrətli ilə hər şeyi istila edən, məğrur Allahdır. Allah müşriklərin Ona şərik qoşduqları bütlərdən və başqa şeylərdən uca və uludur.

O, hər şeyi xəlq edən xaliq, əşyaları yoxdan yaradan, məxluqatına istədiyi kimi surətverən Allahdır. Ən uca sifətləri özündə cəm edən ən gözəl adlar yalnız Ona məxsusdur. Göylərdə və yerdə olanların hamısı Onun hər bir nöqsandan münəzzəh edər. O, qüdrətlidir. Heç kəs Onu məğlub edə bilməz. Həmçinin, O, yaratmaq, şəri hökmləri təyin etmək və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Mənim düşmənimi də, öz düşməninizi də özünüzə dost tutmayın! Onlar Peyğəmbəriniz vasitəsilə sizə təbliğ edilən dini inkar etdikləri halda, siz onlara mehribanlıq göstərib onlarla dostluq edisiniz. Siz sadəcə Rəbbiniz olan Allaha iman gətirdiyiniz üçün onlar Peyğəmbəri və sizi yurdunuz Məkkədən qovub çıxardır, nə əqrəbalıq, nə də qohumluq bağlarınıza məhəl qoyurlar. Əgər siz Mənim yolumda və Mənim razılığımı qazanmaq uğrunda cihada çıxmısınızsa, onlarla dostluq etməyin. Siz onlara mehribanlıq göstərib gizlində müsəlmanların işləri barədə onlara xəbər verirsiniz, halbuki Mən sizin bundan gizli saxladığınızı da, aşkara çıxardığınızı da bilirəm. Bundan və ya başqasından heç bir şey Məndən gizli qalmaz. Sizlərdən kim kafirlərlə dostluq etsə və onlara mehribanlıq göstərsə, orta yoldan sapar, haqdan azmış olar və doğru əməldən uzaqlaşar.

Əgər onlar sizi ələ keçirsələr, qəlblərində gizlətdikləri düşmənçiliyi üzə çıxarar, əlləri ilə sizə əziyyət verər, sizi vurar, habelə, sizi söyər və təhqir edər, həmçinin, sizin Allaha və Onun rəsuluna küfr etmənizi və onlar kimi olmanızı istəyərlər.

Əgər qohumlarınıza və övladlarınıza görə kafirlərlə dostluq etsəniz, nə qohumlarınız, nə də övladlarınız sizə fayda verər. Qiyamət günü Allah sizi bir-birinizdən ayıracaq, sizlərdən Cənnət əhli Cənnətə, Cəhənnəm əhli də Cəhənnəmə girəcək. Beləliklə də, heç biriniz digərinizə fayda verə bilməyəcəkdir. Allah nə etdiklərinizi görür. Əməllərinizdən heç bir şey Allahdan gizli qalmaz və O, sizə bu əməllərin əvəzini verəcəkdir.

Ey möminlər! İbrahim (aleyhissəlam) və onunla birlikdə olan möminlərdə sizin üçün gözəl bir nümunə vardır. Onlar öz kafir qövmünə demişdilər: “Həqiqətən, biz sizdən və sizin Allahdan başqa tapındığınız bütlərdən uzağıq. Biz sizin dininizi inkar edirik. Siz tək olan Allaha iman gətirib heç kəsi Ona şərik qoşmayanadək bizimlə sizin aranızda daim ədavət və nifrət olacaqdır!” Siz də, (ey möminlər) onlar kimi öz kafir qövmünüzdən uzaq olmalısınız. Yalnız İbrahimin (aleyhissəlam) öz atasına: “Mən sənin üçün Allahdan mütləq bağışlanma diləyəcəm"- deməsi istisnadır. Siz onun kimi deməyin. Çünki bu hadisə, İbrahimin (aleyhissəlam) öz atasının iman gətirməsindən ümidini üzməmişdən əvvəl baş vermişdir. Mömin kimsə müşrik üçün bağışlanma diləyə bilməz. (İbrahim aleyhissəlam davam edib dedi:) "Lakin Allahdan sənə gələn əzabdan heç bir şeyi dəf edə bilməyəcəm!” (Onlar dedilər:) “Ey Rəbbimiz! Biz bütün işlərimizdə yalnız Sənə təvəkkül edir və tövbə edərək yalnız Sənə üz tuturuq. Qiyamət günü də dönüş yalnız Sənədir.

Ey Rəbbimiz! Bizi kafirlər üçün sınaq etmə ki, bizim üzərimizdə hökmranlıq etsinlər və barəmizdə: "Əgər onlar haqq üzərində olsaydılar, biz onların üzərində hökmranlıq etməzdik" - desinlər. Ey Rəbbimiz! Bizi bağışla. Həqiqətən də, Sən qüdrətlisən, heç kəsin Sənə gücü çatmaz. Üstəlik də, Sən yaratmaq, şəri hökmləri təyin etmək, qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibisən.

Bu gözəl örnəkdir. Yalnız Allahdan dünyada və axirətdə xeyir uman kimsələr bundan ibrət alar. Kim bu gözəl örnəkdən üz çevirərsə, bilsin ki, Allah Öz qullarının Ona itaət etməsinə möhtac deyildir və O, hər bir halda tərifəlayiqdir.

Ey möminlər! Ola bilsin ki, Allah sizinlə ədavət bəslədiyiniz kafirlər arasında dostluq yaratsın. Yəni, Allah onları İslam dininə yönəltsin və beləliklə də, onlar sizin din qardaşlarınız olsunlar. Allah onların qəlbini imana doğru döndərməyə qadirdir. Allah Öz qullarından tövbə edən kimsələri bağışlayar və onlara rəhm edər.

Allah, müsəlman olduğunuza görə sizinlə vuruşmayanlara və sizi yurdunuzdan çıxartmayanlara yaxşılıq etmənizi və onlarla ədalətlə rəftar etmənizi - sizin öhdənizə düşən onların haqlarını ödəmənizi sizə qadağan etməz. Allah, həm özlərinə, həm əhli-əyalına, həm də himayələrində olanlara qarşı ədalətlə davrananları sevər.

Allah sizə ancaq imanınıza görə sizinlə vuruşan, sizi diyarınızdan qovub çıxardan və çıxarılmanıza kömək edən kimsələrlə dostluq etmənizi qadağan edir. Sizlərdən onlarla dostluq edənlər, Allahın əmrinə müxalif olub özlərini həlaka sürükləməklə özlərinə zülm edənlərdir.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Mömin qadınlar kafir diyarından hicrət edib sizin yanınıza - İslam diyarına gəldikləri zaman onları imanlarının doğru olub-olmaması xüsusunda imtahana çəkin. Allah onların imanını daha yaxşı bilir. Onların qəlbinin ört-basdır etdiyi şey Ondan gizli qalmaz. Əgər bu imtahandan sonra o qadınların imanlarında sadiq olduqları sizə bəlli olsa, onları kafir ərlərinə qaytarmayın. Nə mömin qadınların kafirlərə ərə getməsi, nə də kafirlərin mömin qadınlarla evlənməsi halaldır.Bu qadınların ərlərinin onlara xərclədikləri mehri özlərinə qaytarın. Ey möminlər! Həmin qadınların iddə müddəti başa çatdıqdan sonra, mehrlərini özlərinə verdiyiniz halda onlarla evlənməyinizdə sizə heç bir günah yoxdur. Kimin də qadını kafirdirsə və ya İslamdan dönmüşdürsə, qoy onu kəbini altında saxlamasın. Çünki mürtədd olmaq kəbini pozan amillərdən biridir. Siz kafirlərdən dindən dönmüş zövcələrinizə sərf etdiyiniz mehri tələb edin. Qoy onlar da İslamı qəbul etmiş zövcələrinə sərf etdikləri mehri sizdən tələb etsinlər. Bu deyilənlər, - sizin onlara, onların da sizə mehri qaytarması, - Allahın hökmüdür. Pak və müqəddəs Allah istədiyi kimi sizin aranızda hökm verir. Allah Öz qullarının halını və onların əməllərini bilir. Heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, Öz qulları üçün qoyduğu şəri qanunlarında hikmət sahibidir.

Əgər zövcələrinizdən bəzisi mürtəd olub kafirlərin yanına getsə, siz də kafirlərdən o qadınlara verdiyiniz mehri istədikdə onlar onu sizə verməsələr, kafirlərlə vuruşub qalib gəldiyiniz zaman, ələ keçirdiyiniz qənimətlərdən zövcələri mürtəd olduqları halda çıxıb getmiş kimsələrə onların sərf etdikləri mehr qədər pay verin. İman gətirdiyiniz Allahdan Onun əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə qorxun!

Ey Peyğəmbər! Məkkənin fəthi günü olduğu kimi, əgər mömin qadınlar Allaha heç bir şərik qoşmayacaqlarına, əksinə, tək Allaha ibadət edəcəklərinə, oğurluq və zina etməyəcəklərinə, uşaqlarını cahiliyyətdən qalmış adətə görə öldürməyəcəklərinə, ərlərindən olmayan uşaqlarını yalandan onlara isnad etməyəcəklərinə və ölü üçün vay-şüvən salıb ağlamaq, saçları qırxmaq və paltarın yaxasını cırmaq kimi qadağan edilmiş əməllərdə sənə asi olmayacaqlarına dair beyət etmək üçün sənin yanına gəldikləri zaman onların beyətini qəbul et və onlar beyət etdikdən sonra Allahdan onların günahları üçün bağışlanma dilə. Həqiqətən də, Allah Öz qullarından tövbə edən kimsələri bağışlayar və onlara rəhm edər.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Allahın qəzəbinə gəlmiş və axirət gününə inanmayan bir qövmlə dostluq etməyin. Kafirlər axirəti inkar etdiklərindən dolayı ölülərinin bir daha diriləcəyinə inanmadıqları kimi, axirət gününə də inanmırlar.

Göylərdə və yerdə olan məxluqatın hamısı Allahın şənini uca tutur və Ona təriflər deyir. O, qüdrətlidir, heç kəs Onu məğlub edə bilməz. O, məxluqatı yaratmaq, şəri qanun qoymaq və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Ey Allaha iman gətirənlər! Nə üçün siz: "Filan şey etdik" - deyirsiniz, əslində isə siz onu etməmisiniz?! Necə ki, sizlərdən biri: "Mən həm qılıncımla, həm də yalın əllə vuruşdum"- deyir, halbuki o, nə qılıncla, nə də yalın əllə vuruşmuşdur.

Nifrətlə qarşılanan o əməl Allah yanında böyük günah sayılır. Bu da sizin etmədiyiniz şeyləri danışmağınızdır. Möminə, Allah qatında doğrudan başqa bir şey danışması yaraşmaz. Mömin kimsənin əməli ilə sözü bir-birinə düz gəlməlidir.

Şübhəsiz ki, Allah, Onun rizasını qazanmaq məqsədilə, bir-birinə bitişik möhkəm bir bina kimi, bir-birinin yanında səf-səf düzülüb Onun yolunda vuruşanları sevər.

Ey Peyğəmbər! Yadına sal ki, bir zaman Musa öz qövmünə demişdi: “Ey qövmüm, nə üçün siz mənim Allahın rəsulu olduğumu bildiyiniz halda, mənim əmrimə müxalif olmaqla mənə əziyyət verirsiniz?!” Onlar Musanın gətirdiyi haqdan azıb uzaqlaşdıqda, Allah onların qəlbini haqdan və doğru yoldan azdırdı. Allah, Onun itaətindən çıxan günahkarları haqq yola yönəlməyə müvəffəq etməz.

Ey Peyğəmbər! Yadına sal ki, bir zaman Məryəm oğlu İsa (aleyhissəlam) demişdi: “Ey İsrail oğulları! Həqiqətən, mən Allahın sizə göndərdiyi, məndən əvvəl nazil edilmiş Tövratı təsdiqləyən və məndən sonra gələcək Əhməd adlı peyğəmbərlə sizi müjdələyən rəsuluyam, qeyri-adi bir elçi deyiləm!” İsa onlara dediyinin doğru olduğunu təsdiqləyən açıq-aydın dəlillər gətirdikdə onlar dedilər: “Bu, açıq-aydın bir sehrdir və biz ona tabe olmayacağıq!”

Allahın birliyinə yönəldilən tovhid dini olan İslama dəvət edildiyi halda, Allahdan başqa bütlərə tapınıb Allaha qarşı yalan uydurandan daha zalım kimsə ola bilməz. Allah, şirk və asiliklər etməklə özlərinə zülm etmiş kimsələri haqq yola yönəlməyə və doğru işlər görməyə müvəffəq etməz.

Haqqı yalan sayan o kimsələr öz batil sözləri ilə və haqqa ləkə yaxmaqla Allahın nurunu söndürmək istəyirlər. Halbuki kafirlərin xoşuna gəlməsə də, Allah Öz dinini məşriqdən məğribədək yaymaqla və Öz kəlməsini ucaltmaqla Öz nurunu tamamlayacaqdır.

Haqqın yer üzündə bərqərar olmasını istəməyən müşriklərin xoşuna gəlməsə də, İslam dinini bütün dinlərdən üstün etmək üçün Öz rəsulu Muhəmmədi (səllallahu aleyhi və səlləm) hidayət dini və xeyirə yönəldən rəhbər, habelə, faydalı elm və saleh əməllər öyrədən din olan İslam dini ilə göndərən Allahdır.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Sizə qazanc gətirəcək və sizi ağrılı-acılı əzabdan xilas edəcək bir ticarətə tərəf yönəldimmi?

Bu qazanc gətirən ticarət, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirməyiniz, Allahın razılığını qazanmaq məqsədilə malınızı xərcləmək və canınızı fəda etməklə Allah yolunda cihad etməyinizdir. Bilsəniz, bu zikr edilən əməl sizin üçün nə qədər xeyirlidir. Elə isə onu yerinə yetirməyə tələsin!

Bu ticarətdən əldə ediləcək qazanc budur ki, Allah sizin günahlarınızı bağışlayacaq, sizi qəsrləri və ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına və əbədi qalacağınız cənnətlərdəki gözəl məskənlərə daxil edəcək. Bu, heç bir misli-bərabəri olmayan böyük bir uğurdur.

Bu ticarətdən əldə ediləcək, sizin sevdiyiniz başqa bir qazanc da vardır ki, bu da, sizə dünyada veriləcək - Allahın sizi düşmənləriniz üzərində qələbə çalmağa və yaxın zamanda Məkkəni və digər yerləri fəth etməyə müvəffəq etməsidir. Ey Peyğəmbər! Möminləri sevindirəcək müjdəni - bu dünyada qələbə çalacaqlarını, axirətdə də Cənnətə girməklə uğur qazanacaqlarını onlara xəbər ver.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Peyğəmbərinizin təbliğ etdiyi dini yaymaqla Allahın köməkçiləri olun. Necə ki, həvarilər dinin yayılmasına kömək etmişlər. Belə ki, İsa (aleyhissəlam) onlara: “Allah yolunda kimlər mənə köməkçi olacaq?” – demiş, həvarilər də dərhal belə cavab vermişlər: “Bizik Allahın köməkçiləri!” İsrail oğullarından bir zümrə İsaya (aleyhissəlam) iman gətirmiş, digər zümrə isə onu inkar etmişdir. Biz də, İsaya iman gətirənləri onu inkar edənlərə qarşı qüvvətləndirmiş və möminlər onlara qalib gəlmişlər.

Göylərdə və yerdə olan məxluqatın hamısı Allahın bütün naqis sifətlərdən uzaq olduğunu və Onun pak və müqəddəs olduğuna şahidlik edirlər. O, mülkün sahibi olan yeganə hökmdar, hər bir nöqsandan uzaq olan müqəddəs, heç kəsin məğlub edə bilmədiyi qüdrətli, yaratmaq, şəri qanunları qoymaq və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibi olan Allahdır.

Yazıb-oxumaq bilməyən ərəblərə özlərindən peyğəmbər göndərən Odur. Peyğəmbər onlara Allahın ona nazil etdiyi ayələrini oxuyar, onları küfrdən və pis əxlaqdan təmizləyər, onlara Quranı və sünnəni öyrədər. Halbuki o, onlara peyğəmbər göndərilməmişdən əvvəl açıq-aydın haqdan azmış idilər. Belə ki, həmin vaxt onlar bütlərə ibadət edir, bir-birinin qanını tökür və qohumluq əlaqələrini kəsirdilər.

Allah bu peyğəmbəri hələ müsəlmanlara qoşulmamış başqalarına - ərəblərdən və əcəmlərdən olan qövmlərə də elçi göndərmişdir. Tezliklə onlar da müsəlmanlara qoşulacaqlar. O, qüdrətlidir, heç kəs Ona məğlub edə bilməz. O, yaratmaq, şəri qanunları qoymaq və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Bu zikr edilən - Peyğəmbərin ərəblərə və əcəmlərə elçi göndərilməsi Allahın lütfüdür, onu istədiyinə verir. Allah böyük lütf sahibidir. Allahın bu ümmətin rəsulunu bütün insanlara peyğəmbər göndərməsi də Onun böyük lütfündəndir.

Özlərinə Tövratda yazılanlara əməl etmək buyurulduqdan sonra ona əməl etməyən yəhudilər, belində böyük kitablar daşıyan, amma daşıdığının nə olduğunu - kitab yoxsa başqa bir şey oduğunu bilməyən uzunqulağa bənzəyirlər. Allahın ayələrini yalan sayan qövmün məsəli necə də pisdir. Allah zalım qövmü haqq yola müvəffəq etməz.

Ey Peyğəmbər! De: “Ey təhrif edilmiş yəhudilikdə qalmış kimsələr! Əgər siz insanlar arasında ancaq özünüzün Allahın dostları olduğunuzu iddia edirsinizsə və bu iddianız doğrudursa, onda özünüzə ölüm diləyin ki, iddianıza görə Allahın sizə məxsus etdiyi kəramətə tezliklə nail olasınız”.

Onlar küfr, asilik və zülm etdiklərinə, həmçinin, Tövratı təhrif etdiklərinə və onu dəyişdirdiklərinə görə ölümü əsla diləməzlər, əksinə, dünyada əbədi olaraq yaşamaq istəyərlər. Allah zalımları tanıyır, onların əməllərindən heç bir şey Allaha gizli qalmaz. Allah onlara əməllərinin cəzasını verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! O yəhudilərə belə de: “Qaçdığınız ölüm istər tez, istər gec, sizi mütləq haqlayacaqdır. Sonra qiyamət günü siz qeybi və aşkarı bilən Allahın hüzuruna qaytarılacaqsınız. Qeybdə və aşkarda olan heç bir şey Allaha gizli qalmaz. O, sizə dünyada etdiyiniz əməlləriniz barədə xəbər verəcək və sizə etdiklərinizin əvəzini verəcəkdir”.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Cümə günü imam minbərə qalxdıqdan sonra müəzzin namaza çağırdığı zaman xütbəni dinləmək və namaz qılmaq üçün məscidə tələsin və alış-verişi buraxın ki, o sizi Allaha itaət etməkdən yayındırmasın. Ey möminlər! Bilsəniz cümə namazı üçün verilən azandan sonra alış-verişi tərk etmək sizin üçün nə qədər xeyirlidir! Elə isə Allahın sizə emr etdiyini yerinə yetirin.

Cümə namazını bitirdikdən sonra yer üzünə dağılışıb halal ruzi qazanmaq və ehtiyacınızı ödəmək üçün halal qazanc yolu ilə Allahın lütfünü axtarın və ruzi dalınca getdiyiniz vaxt əsnasında Allahı çox zikr edin, ruzi axtarmaq sizi Allahı zikr etməkdən yayındırmasın ki, bəlkə istədiyinizə nail olasınız və qorxduğunuz şeydəndə də qurtulasınız.

Bəzi müsəlmanlar ticarət və ya əyləncə gördükləri zaman dağılışıb ona tərəf qaçdılar. Ey Peyğəmbər! Səni minbərdə ayaq üstə olduğun halda tərk etdilər. Ey Peyğəmbər! De: “Etdiyiniz yaxşı əməl müqabilində qazanacağınız mükafat Allah yanında, sizin can atdığınız əyləncə və ticarətdən daha xeyirlidir. Allah ruzi verənlərin ən yaxşısıdır”.

Ey Peyğəmbər! Özlərini müsəlman kimi göstərən, küfrlərini isə gizlədən münafiqlər sənin məclisinə gəldikləri zaman: “Biz şəhadət veririk ki, sən, həqiqətən də, Allahın Rəsulusan!” – deyirlər. Allah da bilir ki, sən, həqiqətən də, Onun Rəsulusan. Allah şahiddir ki, münafiqlərin səmimi-qəlbdən sənin Allahın rəsulu olduğuna dair şahidlik etməsinə iddiaları yalandır.

Onlar özlərinin mömin olduqlarına dair içdikləri andlarını qətlə yetirilməkdən və əsir götürülməkdən qorunmaq üçün sipər edib insanların qəlbinə şəkk-şübhə salmaqla onları imandan döndərirlər. Həqiqətən, onların ikiüzlülüyü və yalandan and içməsi necə də pisdir!

Bu onların yalandan iman gətirmələri və bu iman onların qəlblərinə çatmamaları, sonra da gizlində Allaha küfr etdələri səbəbilədir. Küfr etdiklərinə görə onların qəlbinə möhür vurulmuş və bundan sonra ora iman əsla daxil olmayacaqdır. Münafiqlərin qəlbinə möhür vurulduğuna görə, hansı əməlin onları islah edəcəyini və doğru yola yönəldəcəyini anlamazlar.

Ey müşahidə edən kəs! Sən o münafiqlərə baxdıqda onların zahiri görünüşü və bədən quruluşu, onların gümrah və xoş gün-güzəran içində olması sənin xoşuna gəlir, habelə, danışdıqları zaman onların bəlağətli danışığına qulaq asırsan. Ey Peyğəmbər! Onlar sənin məclisində sanki divara söykədilmiş dirəklər kimidirlər, heç nə başa düşmür və heç nə qəbul etmirlər. Qorxaqlıqlarından dolayı hər bir səsin özlərinə qarşı olduğunu zənn edirlər. Onlar əsl düşməndirlər. Ey Peyğəmbər! Sən onlardan həzər et ki, sənin sirrini yaymasınlar və sənə hiylə qurmasınlar. Allah onlara lənət etsin! Allahın açıq-aydın dəlil-sübutları olduğu halda, gör imandan necə üz çevirirlər!

O münafiqlərə: "Gəlin Allahın rəsuluna üzrxahlıq edin, o da sizin günahlarınız üçün Allahdan bağışlanma diləsin"- deyildikdə, onlar istehza və məsxərə ilə başlarını yelləyir və sən onların haqqı qəbul etməyə və onu dinləməyə təkbbür göstərərək özlərinə əmr edilənlərdən üz çevirdiklərini görürsən.

Ey Peyğəmbər! Sən onların günahları üçün bağışlanma diləsən də, diləməsən də, fərqi yoxdur. Allah onların günahlarını bağışlamayacaqdır. Şübhəsiz ki, Allah, Onun itaətindən çıxan və Ona asi olmaqda israrlı olan kimsələri haqq yola yönəltməz.

Məhz onlar: “Allahın rəsulu yanında olan kasıblara və Mədinə ətrafında olan bədəvilərə malınızdan heç nə verməyin ki, dağılıb getsinlər!” – deyirlər. Halbuki göylərin və yerin xəzinələri təkcə Allaha məxsusdur, O, Öz qullarından istədiyinə ruzi verir, lakin münafiqlər ruzi xəzinələrinin pak və müqəddəs Allahın əlində olduğunu anlamırlar.

Münafiqlərin başçısı Abdullah ibn Ubeyy deyir: “Əgər biz Mədinəyə qayıtsaq, ən qüdrətlilər, yəni mən və mənim camaatım, ən alçaqları, yəni Muhəmməd və onun səhabələrini mütləq oradan çıxardacaqlar!” Halbuki qüdrət Abdyllah ibn Ubeyyə və onun havadarlarına deyil, yalnız Allaha, Onun rəsuluna və möminlərə məxsusdur. Lakin münafiqlər qüdrətin yalnız Allaha, Onun rəsuluna və möminlərə məxsus olduğunu bilməzlər.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Mallarınız və övladlarınız sizi namaz qılmaqdan və ya İslam dininin başqa vacib əməllərinin icrasından yayındırmasın! Hər kimin malı və övladı onu Allahın vacib buyurduğu namazdan və başqa ibadətlərdən yayındırarsa, məhz belələri həqiqi mənada ziyana uğrayanlardır. O kəslər qiyamət günü həm özlərini, həm də əhli-əyallarını ziyana uğratanlardır.

Sizlərdən birinə ölüm gəldikdə, öz Rəbbinə: “Ey Rəbbim! Mənə bir az möhlət ver ki, malımdan Allah yolunda sədəqə verim və Uca Allahın yaxşı işlər görən əməlisaleh qullarından olum!”– deməmişdən əvvəl Allahın sizə verdiyi ruzidən xərcləyin.

Uca Allah, əcəli yetişmiş və ömrü başa çatmış kimsəyə əsla möhlət verməz. Allah sizin nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, sizə əməllərinizin əvəzini - yaxşıların mükafatını, pislərin də cəzasını verəcəkdir.

Göylərdə və yerdə olan məxluqatın hamısı Allahın bütün naqis sifətlərdən uzaq olduğunu və Onun pak və müqəddəs olduğuna şahidlik edirlər. Mülk yalnız Ona məxsusdur və Ondan başqa hökmdar yoxdur. Gözəl təriflər də Ona məxsusdur. O, hər şeyə qadirdir və heç bir şey Onu aciz edə bilməz.

Ey insanlar! Sizi xəlq edən Odur. Aranızda Allaha küfr edənlər var, olanların gedəcəyi yer Cəhənnəmdir. Həmçinin, aranızda möminlər də var, onların gedəcəyi yer Cənnətdir. Allah sizin nə etdiklərinizi görür,əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, əməllərinizin əvəzini sizə verəcəkdir.

O, göyləri və yeri haqq-ədalətlə yaratdı, onları əbəs yerə yaratmadı. Ey insanlar! O sizə lütf və ehtiram göstərərək sizə gözəl surət verdi. Əgər istəsəydi, sizi çirkin yaradardı. Qiyamət günü dönüş yalnız Onadır. O, sizə əməllərinizin əvəzini - yaxşıların mükafatını, pislərin də cəzasını verəcəkdir.

O, göylərdə və yerdə olanları bilir. Sizin gizlində və aşkarda nə etdiyiniz əməlləri də bilir. Allah kökslərdə olan xeyir və şər əməlləri bilir, bunlardan heç bir şey Allaha gizli qalmaz.

Ey müşriklər! Sizdən əvvəl Nuh qövmünün, ad tayfasının, səmudluların və başqa bunlar kimi haqqı yalan saymış, dünyada etdikləri küfrün cəzasını dadmış, axirətdə də özləri üçün ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmış ümmətlərin xəbəri sizə gəlib çatmadımı?! Əlbəttə ki, onların xəbəri sizə gəlib çatıb. Elə isə onların başına gələnlərdən ibrət alın və onların başlarına gələnlər sizin başınıza gəlməzdən əvvəl Allaha tövbə edin.

Onlara üz vermiş bu əzab ona görədir ki, Allah tərəfindən göndərilmiş elçiləri onlara aydın dəlillər gətirirdi, onlar isə elçilərin bəşər övladı olmasını inkar edib deyirdilər: “Məgər bizə bir insanmı doğru yol göstərəcək?!” Onlar küfr edib onlara iman gətirməkdən üz döndərdilər. Onlar Allaha zərər yetirə bilmədilər. Allahın onların iman gətirmələrinə və itaət etmələrinə ehtiyacı yoxdur. Çünki onların itaəti Allaha heç bir şey artıra bilməz. Allah zəngindir, qullarına ehtiyacı yoxdur, həmçinin, O həm sözündə, həm də etdiklərində tərifəlayiqdir.

Allaha küfr edənlər öldükdən sonra Allah onları heç vaxt diriltməyəcəyini iddia edirlər. Ey Peyğəmbər! Dirilməni yalan sayan o kimsələrə de: “Xeyr, Rəbbimə and olsun ki, qiyamət günü siz mütləq dirildiləcəksiniz. Sonra da, dünyada etdiyiniz əməllər sizə xəbər veriləcəkdir. Sizi diriltmək Allah üçün çox asandır. O artıq sizi ilk dəfə yaratmış, eləcə də, sizi haqq-hüsab çəkmək və əməllərinizin əvəzini vermək üçün, siz öldükdən sonra sizi yaratmağa qadirdir”.

Ey insanlar! Elə isə, Allaha, Onun rəsuluna və rəsulumuza nazil etdiyimiz Qurana iman gətirin! Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Sizin əməllərinizdən heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, bu əməllərin əvəzini sizə verəcəkdir.

Ey Peyğəmbər! Qiyamət günü Allahın sizə əməllərinizin əvəzini vermək üçün sizi bir yerə toplayacağını xatırla. O gün kafirlərin ziyana uğradıqları və nöqsanları üzə çıxacaqdır. Belə ki, möminlər cəhənnəm əhlinin Cənnətdəki yerlərinə varis olacaq, kafirlər də, Cənnət əhlinin Cəhənnəmdəki yerlərinə varis olacaqlar. Hər kim Allaha iman gətirib yaxşı işlər görərsə, Allah onun günahlarını bağışlayar və onu qəsrləri və ağacları altından çaylar axan cənnətlərə daxil edər. Onlar orada əbədi qalacaq, heç vaxt oradan çıxmayacaqlar və onlara veriləcək nemətlər əsla tükənməyəcəkdir. Onların qazandığı bu uğur, misli-bərabəri olmayan böyük uğurdur.

Allaha küfr edən və rəsulumuza nazil etdiyimiz ayələrimizi yalan sayanlara gəlincə, onlar Cəhənnəm əhlidirlər və orada əbədi qalacaqlar. Onların gedəcəyi yer necə də pis dönüş yeridir!

Bir kimsənin özünə yaxud malına yaxud da övladına üz vermiş müsibət yalnız Allahın qəza və qədərilədir. Hər kim Allaha və Onun qəza və qədərinə iman gətirsə, Allah onu Öz əmrinə boyun əyməyə və əzəldən yazdığı qədərə razı qalmağa müvəffəq edər. Allah hər şeyi biləndir, heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Allaha və Onun rəsuluna itaət edin! Əgər Allahın rəsulunun gətirdiyindən üz döndərsəniz, bunun günahı sizə yazılar, rəsulumuzun öhdəsinə düşən isə yalnız Bizim ona əmr etdiyimizi təbliğ etməkdir ki, bunu da o, artıq sizə təbliğ etmişdir.

Allah, Özündən başqa ibadətə layiq məbud olmayan haqq məbuddur. Elə isə qoy möminlər bütün işlərində yalnız Allaha təvəkkül etsinlər.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Şübhəsiz ki, zövcələrinizdən və övladınızdan sizə düşmən olanlar da vardır. Belə ki, onlar sizi Allahı zikr etməkdən və Onun yolunda cihad etməkdən yayındırır, sizi həvəsdən salırlar. Onlardan həzər edin ki, sizə təsir göstərməsinlər. Əgər onların xətalarını əff etsəniz, ondan vaz keçsəniz və onları bağışlasanız, bilin ki, Allah sizin günahlarınızı bağışlayar və sizə rəhm edər. Çünki qarşılıq, edilən əməlin növündən olur.

Sizin mal-dövlətiniz və oğul-uşağınız yalnız bir sınaq və bir imtahandır. Bəzən onlar sizi haram yolla qazanc əldə etməyə və Allaha itaət etməkdən əl çəkməyə sövq etdirirlər. Halbuki Allaha olan itaəti övladlara olan itaətdən və mal-dövlət yığmaqla məşğul olmaqdan üstün tutan kimsələr üçün Allah dərgahında böyük mükafat vardır. Bu böyük mükafat isə Cənnətdir.

Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə və bacardığınız qədər Allaha itaət etməklə Ondan qorxun. Allaha və Onun rəsuluna qulaq asıb itaət edin və Allahın ruzi olaraq sizə bəxş etdiyi mallarınızdan xeyirli işlərə xərcləyin. Allah kimi nəfsinin tamahından qoruyarsa – məhz onlar istədiklərinə nail olmaqla və qorxuqlarından xilas olmaqla nicat tapanlardır.

Əgər siz mallarınızı Allah yolunda xərcləməklə Allaha gözəl borc versəniz, O sizin savabınızı birə on mislindən yeddi yüz mislinədək, hətta bundan daha çox qat-qat artırar və sizin günahlarınızı bağışlayar. Allah şükürün əvəzini verəndir - görülən az iş müqabilində çox mükafat verir, həlimdir - günaha görə qulunu dərhal cəzalandırmır.

Uca Allah qeybdə və aşkarda olanları biləndir. Bunlardan heç bir şey Ona gizli qalmaz. O, qüdrətlidir, heç kəs Onu məğlub edə bilməz. O, yaratmaq, şəri qanunları təyin etmək və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Ey Peyğəmbər! Əgər sən və ya sənin ümmətindən bir kimsə öz qadınını boşamaq istəsə, qoy onu gözləmə müddətinin əvvəlində boşasın, yəni qadın heyzdən təmizləndikdən sonra ona yaxınlıq etmədiyi halda talaq versin. Gözləmə müddətini hesablayın ki, zövcələrinizi qaytarmaq istədiyiniz təqdirdə onları qaytara biləsiniz. Allahın buyuruqlarını yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Rəbbiniz olan Allahdan qorxun. Boşadığınız qadınların gözləmə müddəti bitməyincə -açıq-aşkar zinakarlıq etmələri müstəsna olmaqla- onları yaşadıqları evlərindən qovub çıxartmayın və onlar özləri də oradan çıxmasınlar. Bu hökmlər Allahın Öz qulları üçün qoyduğu hüdudlardır. Allahın qoyduğu hüdudları aşan kimsə, Rəbbinə asilik edib özünü həlaka sürükləməklə özünə zülm etmiş sayılar. Ey zövcəsini boşayan kəs! Sən nə bilirsən, ola bilsin ki, Allah bundan sonra sənin qəlbinə istək salsın və bununla da zövcəni geri qaytarasan.

Qadınların gözləmə vaxtının bitməsi yaxınlaşdıqda onları rəğbətlə və gözəl rəftar etməklə yanınızda saxlayın, yaxud gözləmə müddətləri başa çatdıqdan sonra onlardan müvafiq qaydada ayrılın və onların haqlarını ödəyin ki, özləri öz başlarına çarə qılsınlar. Əgər onları yanınzda saxlamaq yaxud onlardan ayrılmaq istəsəniz, araya mübahisə düşməsin deyə, aranızdan iki ədalətli şahid çağırın. Ey şahidlər! Allahın üzü xatirinə şahidlik edin. Zikr edilən bu hökmlər Allaha və qiyamət gününə iman gətirən kimsə üçün bir xatırlatmadır. Çünki məhz beləsi xatırlatmadan və nəsihətdən faydalanar. Kim Allahın buyuruqlarını yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allahdan qorxarsa, Allah ona hər sıxıntıdan və çıtinlikdən bir çıxış yolu nəsib edər.

Üstəlik, ona ağlına gəlmədiyi və hesaba almadığı bir yerdən ruzi bəxş edər. Kim öz işlərində Allaha təvəkkül etsə, Allah ona kifayət edər. Allah Öz əmrini yerinə yetirəndir. O, heç bir işi görməyə aciz deyil və heç kəs də qaçıb canını Ondan qurtara bilməz. Allah hər şey üçün bir ölçü qoymuşdur ki, o, bu qədərdən o yana keçə bilməz. Sıxıntının öz qədəri, xoş gün-güzəranın da öz qədəri var və insan bunlardan heç birini davamlı olaraq yaşaya bilməz.

Heyzdən kəsilmiş yaşlı qadınlarınızı boşadıqda onların iddəsi barədə şəkk edirsinizsə, onların, gözləmə müddəti üç aydır. Həmçinin, yaşları az olduğuna görə hələ heyz görməmiş qızların gözləmə müddəti də üç aydır. Boşanmış və ya ərləri ölmüş hamilə qadınların gözləmə müddəti isə onlar hamiləlikdən azad olana qədərdir. Kim Allahın buyuruqlarını yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allahdan qorxarsa, Allah onun işlərini və hər bir çətinliyini asanlaşdırar.

Ey möminlər! Talaq, boşanmış qadını geri qaytarmaq və bir də onun gözləmə müddəti barədə zikr edilən bu hökmlər, Allahın sizə nazil etdiyi hökmüdür ki, siz onu biləsiniz. Kim Allahın buyuruqlarını yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allahdan qorxarsa, Allah onun qazandığı günahlarını silər və axirətdə ona böyük mükafat verər. Bu da Cənnətə daxil olmaq və tükənməz nemətlərə nail olmaqdır.

Ey kişilər! Qadınlara gözləmə müddətləri başa çatanadək imkanınız daxilində öz yaşadığınız yerdə qalmağa yer verin. Allah sizi başqa bir şeylə mükəlləf etməz. Sıxışdırmaq məqsədilə onların xərclərini kəsməklə, onları yaşadıqları yerdən çıxarmaqla və ya başqa cür əziyyət verməklə onlara zərər yetirməyin. Əgər boşanmış qadınlar hamilədirlərsə, hamiləlikdən azad olana qədər malınızdan onlara xərcləyin. Əgər sizin uşaqlarınızı əmizdirsələr, onların əmizdirmə haqqını verin və bu haqqı gözəl tərzdə ödəyin. Və əgər ər öz həyat yoldaşının ondan tələb etdiyi haqqı verməyə xəsislik edərsə, qadında bu xüsusda tamahkarlıq edib yalnız öz istədiyini tələb edərsə, qoy kişi öz uşağını əmizdirmək üçün başqa qadın tapsın.

Qoy var-dövlət sahibi boşadığı qadına və öz övladına öz varına görə xərcləsin. İmkanı az olan da Allahın ona verdiyindən xərcləsin. Allah heç kəsin üzərinə Özünün ona verdiyi nemətdən artıq yük qoymaz, onu bacarmadığı işlə yükləməz. Allah onun sıxıntısından və çətinliyindən sonra ona asanlıq və zənginlik nəsib edər.

Neçə-neçə məmləkətlər pak və müqəddəs Rəbbinin, habelə, Onun elçilərinin (aleyhimussəlam) əmrinə asi oldu. Biz də, onlarla etdikləri pis əmllərinə görə şiddətli haqq-hesab çəkdik və onları həm bu dünyada, həm də axirətdə dəhşətli əzaba düçar etdik.

Onlar pis əməllərinin cəzasını daddılar və etdikləri əmllərin nəticəsi dünyada və axirətdə ziyana uğramaq oldu.

Allah onlar üçün şiddətli əzab hazırlamışdır. Ey Allahın əmrlərini yerinə yetirib Onun qadağan etdiyi işlərdən çəkinməklə Allaha və Onun rəsuluna iman gətirmiş ağıl sahibləri, Allahdan qorxun ki, onların başlarına gələnlər, sizin də başınıza gəlməsin! Allah sizə elə bir zikr nazil etmişdir ki, bu sizə Ona asi olmağın pis aqibətini, habelə, Ona itaət etməyin gözəl nəticəsini xatırladır.

Bu zikr, Allaha iman gətirən, Onun rəsulunun dediklərini təsdiqləyən və saleh əməllər edən kimsələri zəlalət zülmətlərindən hidayət nuruna çıxartmaq üçün Allahın aydın ayələrini sizə oxuyan Allah rəsuludur. Hər kəs Allaha iman gətirib saleh əməl etsə, Allah onu qəsrləi və ağacları altından çaylar axan, içində əbədi qalacağı cənnətlərə daxil edər. Allah onu tükənməz nemətlər dolu Cənnətə daxil etməklə ona gözəl ruzi nəsib etmişdir.

Yeddi qat göyü və bu göylərin sayı qədər - yeddi qat yeri də yaradan Allahdır. Allahın kainata və şəriətə aid olan hökmləri onların arasında ona görə nazil olur ki, beləliklə, Allahın hər şeyə qadir olduğunu, heç kəsin Ona aciz edə bilmədiyini, həmçinin, Uca Allahın hər şeyi elmi ilə əhatə etdiyini, göylərdə və yerdə heç bir şeyin Ondan gizli qalmadığını biləsiniz.

Ey rəsul! Səni Mariyaya qısqanan zövcələrini razı salmağa çalışaraq Allahın sənə halal etdiyi şeyi - Mariya ilə yaxınlıq etməyini nə üçün özünə qadağan edirsən?! Allah səni bağışlayır, sənə rəhm edir.

Allah, barəsində and içdiyiniz işdən daha xeyirlisini gördüyünüz və ya andınızı pozduğunuz təqdirdə kəffarə verməklə o anddan azad olmağı sizdən ötrü qanuniləşdirmişdir. Allah sizin yardımçınızdır. O, sizin halınızı və nəyin sizin üçün daha xeyirli olduğunu biləndir. Uca Allah, şəri qanunları təyin etmək və qədəri yazmaq xüsusunda hikmət sahibidir.

Bir zaman Peyğəmbər -səllallahu aleyhi və səlləm- zövcəsi Həfsaya, bir daha zövcəsi Mariya ilə yaxınlıq etməyəcək dair sirr verdiyini xatırla. Nəhayət, Həfsa bunu Aişəyə bildirdikdə və Allah da Peyğəmbərə onun sirrinin ifşa edildiyini xəbər verdikdə, o, bu xəbərin bir qismini Həfsaya bildirdi, digərini isə demədi. Həfsa, Peyğəmbərdən -səllallahu aleyhi və səlləm-: “Bunu sənə kim xəbər verdi?”- deyə soruşduqda, O: “Bunu mənə hər şeyi bilən, hər gizli şeydən xəbərdar olan Allah xəbər verdi!”- deyərək cavab verdi.

Hər ikiniz Allaha tövbə etməlisiniz. Çünki ikinizin də qəlbi Rəsulullahin (səllallahu aleyhi və səlləm) xoşlamadığı bir əməli - cariyəsindən uzaqlaşıb onu özünə haram etməsini - sevməyə meyl etmişdir. Əgər Peyğəmbərə qarşı bir-birinizə dəstək verməyə israr etsəniz, bilin ki, Allah, Cəbrail və əməlisaleh möminlər onun dostu və yardımçısıdır. Allahın ona olan yardımından sonra mələklər də, ona əziyyət verənlərə qarşı onun dostları və yardımçısıdır.

Əgər Peyğəmbər sizi boşasa, onun pak və müqəddəs Rəbbi sizin əvəzinizə ona sizdən daha xeyirli zövcələr – Allahın əmrinə boyun əyən, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirən, Allaha itaət edən, öz günahlarından tövbə edən, Rəbbinə ibadət edən, oruc tutan dul qadınlar və heç kəslə yaxınlıq etməmiş bakirə qızlar verə bilər. Lakin Peyğəmbər (səllallahu aleyhi və səlləm) onları boşamamışdır.

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyuruqlarını yerinə yetirən kimsələr! Özünüzü və ailənizi yanacağı insanlar və daşlar olan böyük oddan qorumaq üçün sipər hazırlayın! O odun üstündə ora daxil olan kimsələrə qarşı sərt təbiətli və şiddətli mələklər vardır. Bu mələklər Allahın onlara verdiyi əmrlərə heç vaxt asi olmur və Allahın onlara buyurduqlarını yorulmaq bilmədən dərhal yerinə yetirirlər.

Qiyamət günü kafirlərə belə deyiləcək: "Ey Allaha küfr edənlər! Bu gün vaxtı ilə etdiyiniz küfrə və asiliklərə görə üzr diləməyin, sizin üzrxahlıq etməniz qəbul edilməyəcəkdir. Bu gün siz ancaq dünyada etdiyiniz əməllərin - Allaha küfr etməyinizin və Onun peyğəmbərlərini yalançı saymağınızın cəzasını çəkəcəksiniz!

Ey Allaha iman gətirən və Onun buyururqlarını yerinə yetirən kimsələr! Günahlarınıza görə Allaha səmimi-qəlbdən tövbə edin. Ola bilsin ki, Rəbbiniz sizin günahlarınızı silsin və sizi, Allah Peyğəmbəri və onunla birlikdə iman gətirənləri atəşə atmaqla rəzil etməyəcəyi bir gündə - qiyamət günü ağacları və qəsrləri altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil etsin. Sirat körpüsü üzərində onların nuru önlərindən və sağ tərəflərindən ətrafa yayılacaq. Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Biz Cənnətə daxil olanadək nurumuzu bizim üçün tamamla ki, münafiqlərin nuru sirat körpüsü üstündə söndüyü kimi, bizim də nurumuz sönməsin və bizim günahlarımızı bağışla. Həqiqətən, Sən hər şeyə qadirsən. Sənin bizim nurumuzu tamamlamağına və günahlarımızı bağışlmağına heç kəs mane ola bilməz.”

Ey rəsul, kafirlərə qarşı qılıncla, münafiqlərə qarşı da dilinlə və cəza tətbiq etməklə vuruş! Onlarla sərt davran ki, səndən qorxub çəkinsinlər! Qiyamət günü onların gedəcəkləri yer Cəhənnəmdir. Onların qayıdacaqları yer necə də pis dönüş yeridir!

Allah, Allaha və Onun rəsuluna küfr etmiş kimsələrə Allahın iki peyğəmbərinin - Nuhun və Lutun həyat yoldaşlarını misal çəkir ki, kafirlərin möminlərlə əlaqəsi olmasının onlara heç bir fayda verməyəcəyini bildirsin. Onlar əməlisaleh qullarımızdan iki qulun nikahı altında idilər, Allahın yolundan azmaqla, həmçinin, qövmünün kafirlərinə kömək etməklə ərlərinə xəyanət etdilər və bu qadınların əməlisaleh peyğəmbərlərin zövcələri olmaları onlara fayda vermədi. Nəhayət, o qadınlara belə deyildi: “Cəhənnəm oduna girən kafirlər və fasiqlərlə birgə ikiniz də ora girin!”

Allah, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirənlərə Fironun zövcəsini misal çəkir ki, möminlər haqq üzərində sabit qaldıqları müddətcə onların kafirlərlə qohumluq əlaqəsi olmasının onlara heç bir zərər yetirməyəciyini və onlara mənfi təsir göstərməyəcəyini bildirsin. O zaman o qadın: “Ey Rəbbim! Mənə Öz yanında – Cənnətdə bir ev tik. Məni Fironun zülmündən, onun hökmranlığından və onun pis əməllərindən xilas et. Məni, həmçinin, Fironun azğınlığını və zülmünü dəstəkləyən zalım qövmdən xilas et!” – demişdi.

Allah, Allaha və Onun rəsuluna iman gətirənlərə özünü zinadan qoruyan İmran qızı Məryəmi də misal çəkdi. Allah Cəbrailə Məryəmə (ruhu) üfürməyi əmr etdi, beləliklə də, Məryəm özünə bir kişi toxunmadan İsaya hamilə qaldı. Məryəm Allahın hökmlərini və Onun elçilərinə nazil edilmiş kitabları təsdiqlədi, həm də, Allahın buyuruqlarını yerinə yetirib qadağan etdiyi işlərdən çəkinərək Ona itaət edənlərdən oldu.

Mülkün tək sahibi olan Allahın bəxş etdiyi xeyir böyüdü və çoxaldı. O, hər şeyə qadirdir və heç nə onu aciz qoya bilməz.

Ey insanlar! Hansınızın əməl baxımından daha yaxşı olduğunuzu sınamaq üçün ölümü və həyatı yaradan Odur. O, kimsə Onu məğlub edə bilməyəcək yenilməz qüvvət sahibidir, və qullarından tövbə edən kimsələrin günahlarını bağışlayandır.

O Allah ki, yeddi göyü təbəqələr şəklində xəlq etmişdir. Bu təbəqələr bir-birinə toxunmadığı halda onlardan hər biri özündən əvvəlkinin üzərində yerləşir. Ey göyə baxan insan! Sən Allahın yaratdığında heç bir fərq və ya bir uyğunsuzluq görməzsən. Bir başını qaldırıb göyə diqqət yetir, heç onda bir çat, yaxud bir yarıq görürsənmi? Heç vaxt onu görə bilməzsən, əksinə, sən möhkəm və dəqiq biçimdə yaradılmış bir məxluq görəcəksən.

Sonra başını qaldır bir daha bax. Sənin gözün göyün xilqətində heç bir eyib və xələl tapmayıb zəlil və yorğun halda sənin özünə tərəf dönəcək.

Biz yerə ən yaxın olan göyü işıq saçan ulduzlarla bəzədik və o ulduzları səma xəbərlərini oğurlayan şeytanları vurub yandırmaq üçün alovlar etdik. Biz o şeytanlar üçün axirətdə onları yandırıb-yaxan od əzabı da hazırlamışıq.

Rəbbinə küfr edən kimsələr qiyamət günü yandırıb-yaxan Cəhənnəm əzabına düçar olacaqlar. Onların qayıdacaqları yer nə pis dönüş yeridir.

Onlar Cəhənnəmə atıldıqda, onun dəhşətli uğultusunu eşidəcəklər. Cəhənnəm, qazan qaynadığı kimi qaynayacaqdır.

Cəhənnəm, öz içinə düşənlərə olan qəzəbindən az qala parçalanıb ayrılsın. Hər dəfə cəhənnəmlik olan kafirlərdən bir dəstə oda atılarkən Cəhənnəm gözətçiləri onlara təhqiranə sual verib deyəcəklər: “Məgər dünyada sizə Allahın əzabı ilə xəbərdarlıq edən bir peyğəmbər gəlməmişdi?”

Kafirlər deyəcəklər: "Əlbəttə, bizə Allahın əzabı ilə bizi qorxudan bir peyğəmbər gəlmişdi. Lakin biz onu yalançı saymış və ona: “Allah heç bir vəhy nazil etməyib. Ey elçilər! Siz də, haqdan uzaq olan böyük bir azğınlıq içindəsiniz" – demişdik.

Kafirlər deyəcəklər: "Əgər biz faydalı alacaq bir tərzdə dinləsəydik və ya haqqı batildən ayırd edən bir kimsə ağlı tək anlasaydıq cəhənnəm əhli içində olmazdıq. Əksinə, peyğəmbərlərə iman gətirər, onların gətirdikləri dini təsdiq edər və beləliklə də, Cənnət əhlindən olardıq".

Onlar küfr etdiklərini və haqqı yalan saydıqlarını etiraf etdilər və beləliklə də, Cəhənnəmə layiq oldular. Məhv olsun Cəhənnəm sakinləri!

Həqiqətən, xəlvətə çəkildikləri zaman Allahdan qorxan kimsələri, günahlarının bağışlanması və böyük bir mükafat - Cənnət gözləyir.

Ey insanlar! Sözünüzü gizli saxlasanız da, onu açıq desəniz də, Allah onu bilir. Şübhəsiz ki, O Öz qulların qəlbində olanları bilir və heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Heç ola bilərmi ki, bütün məxluqatı yaradan Allah sirri, hətta ondan da gizlin olanları bilməsin? Allah qullarına qarşı lütfkardır və onların bütün işlərindən xəbərdardır, bu işlərdən heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Yer üzündə gəzib-dolaşmanızı və orada məskunlaşmanızı sizin üçün asanlaşdıran Allahdır. Yerin hər tərəfini gəzin və Allahın orada sizin üçün hazırladığı ruzidən yeyin. Haqq-hesab çəkilməyiniz və etdiyiniz əməllərin əvəzini almağınız üçün qayıdış da təkcə Onadır.

Göydə olan Allahın, yer üzünü sizin məskunlaşmanız üçün asanlaşdırdıqdan sonra, Qarunun ayağı altındakı yeri yardığı kimi, sizin də ayağınızın altındakı yeri yarıb sizi yerə batırmayacağına əminsinizmi? O zaman yer hərəkətə gəlib sizi titrətəcəkdir.

Yoxsa, göydə olan Allahın göydən Lut qövmünün üstünə daşlar yağdırdığı kimi, sizin də üstünüzə daşlar yağdırmayacağına əminsinizmi? Siz, Mənim verdiyim cəzanı gördüyünüz zaman sizə olan xəbərdarlığımın nə olduğunu biləcəksiniz. Lakin əzabı gördükdən sonra bu xəbrədalığın sizə heç bir faydası olmayacaqdır.

Bu müşriklərdən əvvəl yaşamış ümmətlər də özlərinə göndərilən elçiləri yalançı hesab etmişdilər. Onlar öz küfrlərində və elçiləri yalan saymalarında israr etdikdə, Allahın əzabı onları yaxalamışdır. Bir görəydin Mənim onlar inkar etməyim necə idi. Bu, olduqca şiddətli bir inkar idi.

Məgər haqqı yalan sayanlar başları üzərində dəstə-dəstə pərvazlanıb uçan, hərdən qanadlarını yığan, hərdən də açan qanadlarını quşları görmürlərmi?! Onları yerə düşmədən havada saxlayan yalnız Mərhəmətli Allahdır. Şübhəsiz ki, O, hər şeyi görəndir və heç bir şey Ona gizli qalmaz.

Ey kafirlər! Allah sizə əzab vermək istəsə, heç bir ordu sizi Onun əzabından xilas edə bilməz. Kafirlər ancaq aldanmaqdadırlar, şeytan onları aldatmış, onlar da ona aldanmışlar.

Əgər Allah sizə verdiyi ruzinin qarşısını kəssə, heç kəs sizə ruzi verə bilməz. Xeyr, kafirlər inadkarlıq və təkəbbürlük göstərməkdə, həmçinin haqdan üz çevirməkdə davam edirlər.

Elə isə üzü üstə sürünərək gedən müşrik daha doğru yoldadır, yoxsa düz yolda özü şax gedən mömin kimsə?!

Ey Peyğəmbər! Haqqı yalan sayan o müşriklərə de: "Sizi yaradan Allahdır. O Allah ki, sizə qulaq vermiş onun sayəsində eşidirsiniz, sizə göz vermiş onun sayəsində görürsünüz və sizə qəlb vermiş onun sayəsində dərk edirsiniz. Siz Onun sizə verdiyi nemətlərə necə də az şükür edirsiniz!"

Ey Peyğəmbər! Haqqı yalan sayan o müşriklərə de: "Sizi yer üzünə göndərən və sizi orada yayıb səpələyəndə, heç bir şey yaratmağa qadir olmayan bütləriniz deyil, məhz Allahdır. Qiyamət günü siz haqq-hesaba çəkilmək və əməllərinizin əvəzini almaq üçün bütlərinizin deyil, təkcə Allahın hüzuruna toplanacaqsınız. Elə isə yalnız Ondan qorxun və yalnız Ona ibadət edin!

Dirilməni yalan sayanlar onun mümkün olmadığını düşünərək belə deyirlər: "Ey Muhəmməd, əgər sən və sənin sahabələrin doğru deyirsinizsə, elə isə bizi təhdid etdiyin bu vəd nə vaxt olacaqdır?"

Ey Peyğəmbər! De: "Qiyamətin qopacağı vaxtı bilmək Allaha məxsusdur, onun nə zaman qopacağını yalnız O bilir. Mən isə ancaq sizə açıq-aydın xəbərdar edən bir peyğəmbərəm".

Qiyamət günü, kafirlər özlərinə verilmiş vədin gerçək olduğunu və əzabın onlara yaxınlaşdığını gördükdə, Allaha küfr edənlərin üzləri dəyişib qapqara olacaq və onlara belə deyiləcək: "Dünyada sizin durmadan tələb etdiyiniz və tez gəlməsini istədiyiniz əzab budur!"

Ey Peyğəmbər! Haqqı yalan sayan o müşriklərə inkar edərək de: "Deyin görüm, əgər Allah məni və mənimlə birlikdə olan möminləri öldürərsə və ya bizə mərhəmət edib əcəlimizi uzatsa, o zaman kafirləri ağrılı-acılı əzabdan kim qurtara bilər?! Onları əzabdan heç kəs qurtara bilməz".

Ey Peyğəmbər! O müşriklərə de: "O, Mərhəmətli Allahdır! O Allah ki, sizi yalnız Ona iman gətirməyinizi, öz işlərinizdə yalnız Ona təvəkkül etməyiniz buyurur. Heç şübhəsiz ki, siz kimin açıq-aydın azğınlıq içində, kimin də doğru yolda olduğunu tezliklə biləcəksiniz.

Ey Peyğəmbər! O müşriklərə de: "Deyin görüm, əgər içdiyiniz su əliniz çatmayacaqı bir şəkildə çəkilib yerin dibinə getsə, Allahdan başqa kim sizə bol-bol axar su gətirə bilər? Əlbəttə ki, Allahdan başqa onu heç kəs gətirə bilməz".

﴾Nun﴿. Artıq "əl-Bəqərə" surəsinin əvvəlində bunun bənzəri barədə açıqlama verilmişdir. Uca Allah bu ayədə qələmə və insanların qələmlə yazdıqlarına and içir.

Ey Peyğəmbər! Allahın sənə bəxş etdiyi peyğəmbərlik sayəsində sən dəli divanə deyilsən, əksinə, sən müşriklərin səni ittiham etdikləri divanəlikdən uzaqsan.

Şübhəsiz ki, sən peyğəmbərlik risalətini insanlara təbliğ etmək yolundakı çətinliklərə səbir etdiyinə görə sənin üçün tükənməz bir mükafat hazırlanmışdır və buna görə heç kəs sənə minnət edə bilməz.

Həqiqətən də, sən, Quranın gətirdiyi çox böyük bir əxlaq üzərindəsən!. Sən Quranda deyilənləri ən kamil şəkildə özündə əks etdirən əxlaq sahibisən.

Sən də görəcəksən, o yalan sayanlar da –

Haqq aşkara çıxdıqda, hansınızın dəli divanə olduğu bəlli olacaqdır.

Ey Peyğəmbər! Şübhəsiz ki, sənin Rəbbin Onun yolundan azanları və haqq yolda olanları daha yaxşı tanıyır, habelə, onların zəlalət düşdüyünü, sənin isə doğru yola yönəldiyini yaxşı bilir.

Ey Peyğəmbər! Elə isə, sənin gətrdiyin haqqı yalan sayanlara itaət etmə.

Müşriklər, sən onlarla mülayim davranmanı və onlara güzəştə getməni, onlar da səninlə mülayim rəftar etmələrini və sənə güzəştə getmələrini istəyirlər.

Yalan yerə çox and içən alçağ kimsəyə əsla itaət etmə,

İnsanların qeybətini edənə, onların arasını vurmaq üçün onların arasında dedi-qodu yayana,

Daima xeyrə mane olana, insanların malına, namusuna və canına təcavüz edənə, çoxlu günah işlər görənə və asiliklər edənə,

Daş ürəkli kobud birisinə, əsli-nəsəbini tərk edib özünün başqa bir qövmündən olduğunu iddia edən kimsəyə –

O var-dövlət və oğul-uşaq sahibi olduğu üçün, Allaha və Onun rəsuluna (səllallahu aleyhi və səlləmə) iman gətirməyi özünə sığışdırmadı.

Ayələrimiz ona oxunduğu zaman: "Bu, əvvəlkilərin uydurduğu xurafatlardandır!” – deyər.

Biz onun burnuna, onu ləkələyən və daim burnunda qalan bir damğa vuracağıq.

Həqiqətən, Biz bağ sahiblərini sınağa çəkdiyimiz kimi müşrikləri də sınağa çəkdik. O zaman bağ sahibləri səhər açılanda bağda olan meyvələrdən kasıblara verməsinlər deyə onları tez dərəcəklərinə dair and içmişdilər.

Və bu andlarında: "inşallah" deyə istisna etməmişdilər.

Bağ sahibləri yuxuda ikən Allah o bağa göydən od göndərdi və bu od o bağı yandırıb yaxdı, beləliklə də, bağ sahibləri o alovun qarşısını ala bilmədilər.

Bağ yanıb zülmət gecə kimi qapqara oldu.

Onlar səhər qalxdıqda bir-birlərini səsləyib dedilər:

"Əgər meyvə dərəcəksinizsə, kasıblar gəlməmiş, bağınıza erkən gedin!" – dedilər.

Onlar tələm-tələsik bağa yollandılar, yol boyu da bir-birlərinə belə pıçıldayırdılar:

Onlar bir-birlərinə belə deyirdilər: "Bu gün oraya – bağınıza heç bir kasıb girməsin!"

Onlar bu məqsədlə kasıbları bağa buraxmamağa qadir olacaqlarını zənn edib səhərin erkən vaxtında bağa getdilər.

Bağın yanıb kül olduğunu görəndə bir-birilərinə dedilər: "Deyəsən, biz bağın yolunu azmışıq".

Xeyr, biz kasıbları bağa buraxmayacağımıza niyyət etdiyimizə görə bu bağın meyvəsindən məhrum olmuşuq!"

Onlar arasında ən xeyirli olanı belə dedi: "Siz kasıblara meyvə verməyəcəyinizə qərar verdikdə, məgər mən sizə Allahın şəninə təriflər deyin və Ona tövbə edin, demədimmi?!"

Onlar dedilər: “Rəbbimiz pakdır və müqəddəsdir! Həqiqətən də, biz kasıbları bağımızın meyvələrindən verməyəcəyimizə niyyət etməklə özümüzə zülm etmişik!"

Onlar dedikləri sözdən peşman olaraq bir-birlərini qınamağa başladılar

Onlar etdikləri əməldən peşmançılıq çəkərək belə dedilər: “Vay halımıza! Biz kasıbların haqqını verməməklə həddimizi aşdıq.

Ola bilsin ki, Rəbbimiz bizə bu bağın əvəzinə ondan daha xeyirlisini versin. Çünki artıq biz təkcə Rəbbimizə tərəf yönəlir, Ondan bağışlanmağımı istəyir və Ondan xeyir diləyirik".

Bizə asi olanlara, beləcə, ruzidən məhrum etməklə əzab verərik. Axirət əzabı isə daha böyükdür! Kaş onun necə şiddətli və necə davamlı olduğunu biləydilər!

Şübhəsiz ki, Allahın əmrlərini yeriən yetirib qadağan etdiklərindən çəkinərək Allahdan qorxanlar üçün Rəbbi yanında içində xoş güzəran görəcəkləri, tükənməz nemətlərlə dolu Nəim cənnətləri hazırlanmışdır.

Məkkə əhlindən olan müşriklərin iddia etdiyi kimi, cəza verərkən Biz heç müsəlmanları kafirlərə tay tutarıqmı?!

Ey müşriklər! Sizə nə olub, bu cür ədalətsiz dolaşıq hökm verirsiniz?!

Yoxsa sizin elə bir kitabınız var ki, üsyankarla itaətkarın eyni olduğunu ondan oxuyursunuz?!

Yoxsa o kitabda bəyəndiyiniz hər bir şeyin axirətdə sizin üçün olacağı yazılmışdır?!

Yaxud istədiyiniz hər şey sizin üçün olacağına dair Bizə and verib Bizimlə qətiyyətlə əhd bağlamısınız?!

Ey Peyğəmbər! Bu sözləri danışanlardan soruş: "Kim buna zamin duracaqdır?!"

Yoxsa onların möminlərə veriləcək mükafatın eynisini özlərinə də verəcək Allahdan başqa şəriklərimi vardır?! Əgər bu iddialarında doğrudurlarsa, elə isə qoy onlar möminlərə veriləcək mükafatın eynisini özlərinə də verəcək o şəriklərini gətirsinlər.

Qiyamət günü hər tərəfi dəhşət bürüyəcəkdir. Rəbbimiz baldırını açacaq və insanlar səcdə etməyə çağırılacaqlar. O gün möminlər səcdə edəcəklər, kafirlər və münafiqlər isə səcdə etməyə qadir olmayacaqlar.

Onların baxışları zəlil görkəm alacaq, özlərini də zillət və peşmançılıq bürüyəcəkdir. Hərçənd ki, onlar dünyada ikən sağ-salamat olduqları halda onlardan Allaha səcdə etmək tələb olunurdu.

Ey Peyğəmbər! Sənə nazil edilmiş bu Quranı yalan sayanları Mənim öhdəmə burax. Biz onları özləri üçün bir hiylə və tədriclə məhv olmalarını anlamadan yavaş-yavaş əzaba tərəf sürükləyəcəyik.

Mən onlara bir müddət möhlət verirəm ki, günah işlər görməkdə davam etsinlər. Şübhəsiz ki, Mənim kafirlər və yalançılar üçün qurduğum hiyləm çox şiddətlidir. Onlar Məndən və Mənim əzabımdan canlarını qurtara bilməyəcəklər.

Ey Peyğəmbər! Yoxsa sən, onları haqq yola dəvət etdiyinə görə onlardan bir mükafat istəyirsən və onlar da buna görə ağır bir borca düşüblər, bu səbəbdən də, səndən üz çevirirlər?! Həqiqət isə bunun tam əksidir, sən onlardan heç bir mükafat istəmirsən.Elə isə sənə tabe olmağa onlara mane olan nədir?!

Yoxsa onlarda qeyb elmi var və onlar da ona baxıb sənə gətirdikləri istədikləri dəlilləri yazırlar?!

Ey Peyğəmbər! Sən öz Rəbbinin hökmünü - onları tədriclə məhv edəcəyini səbirlə gözlə və balıq sahibi Yunus peyğəmbərin (aleyhissəlam) qövmünə əsəbiləşdiyi kimi əsəbiləşmə! O zaman o, dənizin zülmətləri içində və balığın qarnında ikən, qəm-qüssəli bir halda Rəbbinə dua etmişdi.

Əgər Allahın mərhəməti ona yetişməsəydi, balıq onu heç bir bitki bitməyən boş yerə qınanmış halda atılacaqdı.

Lakin Rəbbi onu seçib əməlisaleh qullarından etdi.

Həqiqətən, Allaha küfr edənlər və Onun rəsulununu (səllallahu aleyhi və səlləm) yalançı sayanlar sənə nazil edilmiş bu Quranı eşitdikləri zaman, öz kəskin baxışları ilə az qala səni gözə gətirələr. Onlar nəfslərinin istəklərinə uyaraq və haqdan üz döndərərək: "Bu Quranı gətirən elçi dəlidir!" – deyirlər.

Halbuki sənə nazil edilmiş Quran insanlar və cinlər üçün yalnız bir öyüd-nəsihət və bir xatırlatmadır.

Uca Allah mütləq gerçəkləşəcək dirilmə saatını zikr edir.

Sonra O, bu saatın dəhşətini bildirmək üçün bu sualı verir: "Nədir qiyamət?!"

Ey Peyğəmbər! Nə bilirsən, bu qiyamət nədir?

Salehin qövmü Səmud və Hudun qövmü Ad, öz dəhşəti ilə insanları qorxuya salan qiyaməti yalan saydılar.

Allah səmudluları olduqca şiddətli və qorxunc bir səslə məhv etmişdir.

Ad tayfasını isə Allah şiddətli külək və şaxtası adamı kəsən hədsiz soyuqla məhv etmişdir.

Allah onu yeddi gecə, səkkiz gün fasilə vermədən onların üstündə əsdirib onların hamısını məhv elədi. Sən orada olsaydın, o tayfanın öz yurdlarında yerə yıxılıb həlak olduğunu, sanki xurma ağacının yıxılmış çürük gövdələri kimi yerə sərildiyini görərdin.

Onlara üz vermiş bu əzabdan sonra sən onlardan qalan bir kimsəyə heç rast gəlmisənmi?!

Firon və ondan əvvəlki ümmətlər də, məmləkəti altı üstünə çevirilmiş Lut qövmü də etdikləri şirk və digər günahlar ucbatından əzaba güçar oldular.

Onların hər biri özlərinə göndərilmiş elçiyə asi olmuş və onu yalançı saymışlar. Allah da onların həlaka sürükləyən, şiddəti getdikcə artan bir əzabla yaxaladı.

Su yüksəlib aşıb-daşdığı zaman Biz sizi, Nuhun əmrimizlə inşa etdiyi və suda axıb gedən gəmi içərisində daşıdıq. Sonradan sizlər gəmi içərisində olan kimsələrin soyundan meydana gəldiniz. Bu sizin sudan xilas olmanız və gəmidə daşınmanız üçün idi.

Biz bu gəmi və onun hekayəsini, kafirlərin həlak olmasını, möminlərin isə xilas olduğunu göstərən bir xatırlatma olsun və yadda saxlayan qulaqlar onu yadda saxlasın deyə belə etdik.

Sura üfürəcək mələk, ikinci üfürüşündə, sura bircə dəfə üfürəcəyi.

Yer və dağlar qaldırılıb bircə dəfə bir-birinə çırpılacağı, beləcə, yer və dağlar dağım-dağım olacağı zaman –

Məhz bütün bunlar baş verəcəyi gün qiyamət qopacaqdır.

Həmin gün mələklərin yerə enməsi üçün göy yarılacaq və o gün o, zəyif bir halda olacaqdır. Halbuki göy ondan əvvəl olduqca möhkəm bir halda idi.

Mələklər göyün ətrafında və onun kənarlarında olacaqlar. O gün sənin Rəbbinin Ərşini Allaha yaxın olan səkkiz əzəmətli mələk daşıyacaqdır.

Ey insanlar! O gün siz Allahın hüzuruna gətiriləcəksiniz və nə sirr olmasından aslı olmayaraq heç bir sirriniz Allahdan gizli qalmayacaqdır. Allah hər bir sirri bilir və hər bir şeydən xəbərdardır.

Əməl kitabı sağ əlinə verilən kimsə sevincindən deyəcək: "Götürün, oxuyun əməl kitabımı!

Mən dünyada ikən öldükdən sonra yenidən diriləcəyimə və etdiyim əməllərin əvəzini alacağama yəqinliklə inanırdım".

Beləsi, tükənməz nemətlərə nail olmaqla xoşbəxt həyat sürəcəkdir.

Məqam və dəyər baxımından yüksək olan bir Cənnətdə.

Eelə bir Cənnətdə ki, onun meyvələri onu dərmək istəyən kimsənin lap yaxınlığında olacaqdır.

Onlara hörmət əlaməti olaraq belə deyiləcək: "Dünyadakı keçmiş günlərdə etdiyiniz yaxşı əməllərə görə nuşcanlıqla yeyin-için!"

Əməl kitabı sol əlinə verilən kimsə isə çox peman olub deyəcəkdir: "Kaş, məni əzaba düçar edəcək içində pis əməllərim yazılmış əməl kitabım mənə verilməyəydi!

Kaş hesabımın nə olacağını bilməyəydim!!

Kaş ilk ölümüm həmişəlik olaydı və mən bir daha dirilməyəydim!

Sahib olduğum sərvətim məni Allahın əzabından qurtarmadı.

Hökmranlığım, güvəndiyim güc-qüvvəm və ad-sanım hamısı yox olub getdi.

Mələklərə belə deyiləcəkdir: Onu tutub əllərini boynuna bağlayın!

Sonra da onu atəşin əzabını çəkmək üçün Cəhənnəm atın!

Daha sonra onu uzunluğu yetmiş dirsək olan zəncirlə bağlayın!

Çünki o, Əzəmətli olan Allaha inanmırdı.

Və başqasını da kasıbı yedirtməyə rəğbətləndirmirdi.

Qiyamət günü onu əzabdan qurtaracaq heç bir dostu yoxdur.

Onun Cəhənnəm əhlinin bədənindən axan irindən başqa bir yeməyi olmayacaqdır.

O irini yalnız günahkarlar və asi olanlar yeyərlər.

Uca Allah sizin həm gördüklərinizə and içir,

Uca Allah həm də görmədiklərinizə and içir.

Bu Quran, Allahın möhtərəm elçisinin insanlara oxuduğu Allah kəlamıdır.

Bu, şair sözü deyil, çünki bu söz şeir vəznində deyildir! Necə də az inanırsınız!

O, kahin sözü də deyildir, çünki kahin sözü bu Qurana bənzəmir! Necə də az düşünürsünüz!

Lakin O, bütün məxluqatın Rəbbi tərəfindən nazil edilmişdir!

Əgər Muhəmməd Bizim demədiyimiz sözləri özündən uydurub Bizə nisbət etsəydi,

Əlbəttə Biz ondan intiqam alar və sahib olduğumuz güc-qüvvətlə onu möhkəm yaxalayar,

Sonra da onun qəlbə bağlı olan şah damarını qopardardıq.

İçərinizdən heç kəs buna mane ola bilməzdi. Odur ki, sizə Bizim adımızdan bir söz uydurması qeyri-mümkündür.

Həqiqətən, bu Quran Rəbbinin əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi şeylərdən çəkinməklə Ondan qorxan kimsələr üçün öyüd-nəsihətdir.

Biz sizin aranızdan bu Quranı yalan sayanlar olduğunu bilirik!

Şübhəsiz ki, Quranı yalan saymaq qiyamət günü böyük bir peşmançılıqdır.

Həqiqətən də, bu Quran əsl həqiqətdir. Onun Allah qatından nazil elməsinə heç bir şəkk-şübhə yoxdur.

Ey Peyğəmbər! Elə isə, Rəbbinə yaraşmayan xislətləri ondan uzaq tut və əzəmətli Rəbbinin adını zikr et!

Müşriklərdən birisi istehza edərək, əgər əzab varsa, həm özünə, həm də öz qövmünə o əzabın gəlməsini dilədi. Onun dilədiyi əzab qiyamət günü mütləq gələcəkdir.

Uca Allahın kafirlərə göndərdiyi bu əzabın heç kimsə qarşısını ala bilməz.

O əzab, dərəcələr, fəzilətlər və nemətlər sahibi olan Uca Allah tərəfindəndir.

Mələklər və Cəbrail o dərəcələrə sayı əlli min ilə bərabər olan uzun bir gün ərzində - Qiyamət günündə qalxarlar.

Ey Peyğəmbər! Sən narahatlıq keçirmədən və şikayət etmədən səbir et!

Doğrusu, kafirlər o əzabın uzaq olduğunu və onun baş verəcəyinin qeyri-mümkün olduğunu güman edirlər.

Biz Biz isə onun yaxın olduğunu və hökmən gələcəyini görürük.

O gün göy əridilmiş mis, qızıl və s. buna oxşar mədənlər kimi olacaqdır.

Dağlar da yun kimi yüngül olacaqdır.

Dost dostun halını xəbər almayacaqdır. Çünki hər kəsin başı özünə qarışacaqdır.

Hər bir insan öz yaxınını görəcək və ondan gizli qalmayacaqdır. Bununla yanaşı o qiyamətin dəhştindən heç kəs heç kəsdən bir söz soruşmayacaq. Cəhənnəmlik olan kəs özünü əzabından qurtarmaq üçün fidyə vermək istəyər – öz övladlarını,

Həyat yoldaşını və qardaşını,

Ona çətin vaxtlarında dəstək vermiş qohum-əqrəbasını

Və yer üzündə olan insanların, cinlərin və digərlərinin hamısını – təki bu fidyə onu xilas etsin, onu Cəhənnəm odundan qurtarsın.

Bu iş heç də bu günahkarln təmənna etdiyi kimi deyildir. Həqiqətən də, o, alovu şölələnən Oddur –

Alovunun və şöləsinin şiddəti ilə başın dərisini sıyırıb çıxaran bir od.

O od çağırır haqdan üz çevirəni və ondan üz döndərəni, iman gətirməyib yaxşı iş görməyəni,

Və mal-dövlət yığıb, ondan Allah yolunda xərcləməyə xəsislik edəni.

Həqiqətən də, insan olduqca kəmhövsələ həris yaradılmışdır.

Ona bir xəstəlik və ya kasıblıq üz verdikdə hövsələdən çıxar,

Könlünü şad edəcək bol məhsul və var-dövlət nəsib olduqda isə ondan Allah yolunda xərcləməyə xəsislik edər.

Yalnız namaz qılanlardan başqa. Onlar bu pis sifətlərdən uzaqdırlar.

O kəslər ki, namazlarını davamlı qılırlar, heç bir iş onları namazdan yayındırmır və onu öz vaxtında yerinə yetirirlər.

O kəslər ki, onların mallarında müəyyən edilmiş vacib bir haqq vardır.

Onlar bu haqqı, istəyən kimsəyə və hər hansı bir səbəbə görə həya edib istəmədiyi üçün ruzidən məhrum qalan kimsəyə verirlər.

O kəslər ki, qiyamət gününün vaqe olacağını, Allahın hər kəsə layiq olan cəzanı və ya mükafatı verəcəyini təsdiq edirlər.

O kəslər ki, özlərinin yaxşı işlər görmələrinə rəğmən, Rəbbinin əzabından qorxurlar.

Şübhəsiz ki, sənin Rəbbinin əzabı qorxuludur və ağllı kimsə ondan xilas olacağına arxayın ola bilməz.

O kəslər ki, ayıb yerlərini qoruyub zinadan uzaq dururlar.

Yalnız zövcələrindən və sahib olduqları cariyələrdən başqa. Onlar bu qadınlarla yaxınlıq etdiklərinə görə əsla qınanmazlar.

Həyat yoldaşları və cariyələrdən başqası ilə yaxınlıq etmək istəyənlər isə Allahın həddini aşanlardır.

O kəslər ki, özəlrinə verilmiş mal-dövlət, sirr və s. bu kimi əmanətləri qoruyur və insanlarla bağladıqları əhdlərini pozmurlar, nə öz əmanətlərinə xəyanət edir, nə də əhdlərinə vəfazıslıq edirlər.

O kəslər ki, özlərindən tələb edilən şahidliklərdə ədalətli mövqe tutur. O, etdiyi şahidliyində nə qohumun tərəfini tutur, nə də ədavət apararaq düşmənin əleyhinə haqsız yerə şahidlik edir.

O kəslər ki, namazlarını qoruyur - onları vaxtlı-vaxtında və lazımi qaydada, dəstəmazlı və rahat halda, başqa bir fikirlə ondan yayınmadan qılırlar.

Bu sifətləri özlərində əks etdirən kimsələrə Cənnət bağlarında hörmət göstəriləcək, onlara tükünməz nemətlər bəxş ediləcək və Allahın üzünə baxmaq nəsib olacaqdır.

Ey Peyğəmbər! Səni yalançı saymağa tələsən qövmünün müşriklərinə nə olub belə?!

Sənin sağından və solundan dəstə-dəstə sənin ətrafına yığışırlar.

Yoxsa onların hər biri öz küfründə qaldığı halda, Allahın onu içində əbədi zövq alacağı Nəim cənnətinə daxil edəcəyinə ümid edir?!

Bu iş heç də onların təsəvvür etdiyi kimi deyil. Biz onları bildikləri şeydən xəlq etmişik. Biz onları dəyərsiz nütfədən yartmışıq. Onlar özlərinə nə bir xeyir, nə də bir zərər verməyə qadir olmayan zəif məxluq olduqları bir halda, necə təkəbbür edirlər?!

Məşriqlərin və məğriblərin, günəşin, ayın və ulduzların Rəbbi olan Uca Allah: "Biz qadirik"- deyə Özünə and içir.

Biz onları Allaha itaət edən kimsələrlə əvəz edib ölzlərini də məhv edə bilərik. Biz bundan aciz deyilik. Biz onları başqaları ilə dəyişdirmək və özlərini də məhv etmək istəsək, Bizə üstün gələn tapılmaz.

Ey Peyğəmbər! Sən onları tərk et, qoy Quranda özlərinə vəd verilmiş qiyamət gününə yetişənədək qoy batil və azğın sözlər danışsınlar və dünya həyatlarında əylənsinlər.

O gün onlar hədəfə goğru yarışırlarmış kimi tələsə-tələsə qəbirlərdən çıxacaqlar.

O gün onların baxışları yerə dikiləcək, özlərini də zillət bürüyəcəkdir. Budur onların dünyada ikən xəbərdar edildikləri gün! Onlar bu günün gələcəyinə əhəmiyyət vermirdilər.

Həqiqətən, Biz Nuhu öz qövmünə peyğəmbər göndərdik ki, onların Allaha şərik qoşurdularına görə özlərinə şiddətli bir əzab gəlməzdən əvvəl onları dəvət edib qorxutsun.

Nuh öz qövmünə dedi: "Ey qövmüm! Şübhəsiz ki, mən sizi, Allaha tövbə etmədyəcəyiniz təqdirdə düçar olacağınız əzabla açıq-aydın xəbərdar edən bir peyğəmbərəm!

Xəbərdarlığımın əsas məğzi budur ki, sizə deyim: Yalnız Allaha ibadət edin və heç bir şeyi Ona şərik qoşmayın, Allahın əmrlərini yerinə yetirib qadağan etdiyi şeylərdən çəkinməklə Ondan qorxun və bir də, sizə əmr etdiyim işlərdə mənə itaət edin!

Əgər siz belə etsəniz -qulların haqları istisna olmaqla- Allah sizin günahlarınızdan keçər və sizə bu həyatda, Allahın elminə görə əzəldən lövhi-məhfuzda təyin edilmiş vaxtadək möhlət verər və siz qədəriniz qədər orada ömür sürərsiniz. Həqiqətən, ölüm gəldiyi zaman əsla təxirə salınmaz. Əgər bilsəydiniz, Allaha iman gətirməyə, həmçinin, şirk və azğınlıq etdiyinizə görə Ona tövbə etməyə tələsərdiniz".

Nuh dedi: "Ey Rəbbim! Mən gecə-gündüz davamlı olaraq qövmümü Sənə ibadət etməyə və Sənin təkliyini qəbul etməyə dəvət etdim.

Lakin dəvətim onların dəvət etdiyimdən qaçmalarını və uzaqlaşmalarını daha da artırdı.

Mən hər dəfə onları günahlarının bağışlanmasına səbəb olan işlərə - yalnız Sənə ibadət etməyə, habelə, Sənə və Sənin rəsuluna itaət etməyə dəvət etdikdə, mənim dəvətimi eşitməsinlər deyə, barmaqlarını qulaqlarına tıxayır və məni görməsinlər deyə, libaslarının ətəyini üzünə tutur, üstəlik, şirk etmələrinə davam edir və dəvət etdiyim haqqı qəbul etməyib, ona qulaq asmayıb təkəbbürlük göstərirlər.

Ey Rəbbim! Sonra mən onları aşkarcasına dəvət etdim.

Sonra mən onları müxtəlif dəvət üslublarımla, həm uca səslə, həm də gizlicə, asta səslə dəvət etdim

Və dedim: "Ey qövmüm! Rəbbinizə tövbə etməklə Ondan bağışlanma diləyin! Həqiqətən, pak və müqəddəs olan Allah Öz qullarından Ona tövbə edənləri çox bağışlayandır!

Əgər siz Allahdan bağışlanma diləsəniz, sizin yağışa ehtiyacınız olduğu müddətcə, O, sizin üzərinizə bol-bol yağış endirər, beləliklə də, sizə quraqlıq üz verməz,

O sizə çoxlu var-dövlət və oğul-uşaq bəxş edər, sizin üçün meyvəsindən yeyəcəyiniz bağlar və suyundan içəcəyiniz, üstəlik, əkin sahələrinizi və heyvanlarınızı suvaracağınız çaylar yaradar.

Ey qövmüm! Sizə nə olub ki, laqeyidlik göstərib Allaha asi olur və Onun əzəmətindən qorxmursunuz?

O sizi əvvəlcə nütfə, sonra qan laxtası, sonra da ət parçası etməklə mərhələlərlə yaratdı.

Məgər Allahın yeddi göyü bir-birinin üstündə qat-qat necə yaratdığını görmürsünüz?

Uca Allah ayı, dünya səmasında yer əhli üçün nur saçan, günəşi isə parlaq bir çıraq etdi.

Allah atanız Adəmi torpaqdan yaradaraq hamınızı oradan xəlq etmiş, sonra da, siz yerin sizin üçün bitirdiklərindən yeyirsiniz.

Siz öldükdən sonra O sizi ora qaytaracaq, sonra da sizi həşr olunmanız üçün oradan çıxardacaqdır.

Yer üzərində rahat yaşayıb orada qərar tutasınız deyə Allah yeri sizin üçün ayaqlarınızın altına döşədi.

Allah bunu, yer üzündə geniş yollarla hərəkət edib orada halal ruzi qazanmanız üçün etdi.

Nuh dedi: "Ey Rəbbim! Mən qövmümə Sənin tək İlah olduğunu qəbul etməyi və təkcə Sənə ibadət etməyi buyurdum, lakin onlar mənə asi oldular, üstəlik, Sənin mal-dövlət və övlad verdiyin alçaq rəhbərlərə tabe oldular. Sənin onlara verdiyin nemətlər onların yalnız azğınlığını artırdı.

Onların böyükləri aralarındakı səfeh kimsələri Nuha qarşı qaldırmaqla böyük bir hiylə işlətdilər.

Və tabeçiliyində olanlara belə dedilər: "Öz məbudlarınıza olan ibadətinizi tərk etməyin. Tanrılarınız Vəddə, Suvaya, Yəğusa, Yəuqa və Nəsrə ibadət emtəkdən vaz keçməyin!"

Artıq onlar bu bütlər sayəsində insanların çoxunu azdırmışlar. Ey Rəbbim! Sən də, küfr və asilik etməkdə israrlı olub özlərinə zülm etmiş kimsələrə azğınlıqdan başqa bir şey artırma".

Onlar hələ dünyada ikən etdikləri günahlara görə qasırğalı dənizdə suya qərq edildilər və öldükdən dərhal sonra Cəhənnəmə atıldılar. Özlərinə Allahdan savayı onları suda batmaqdan və odda yanmaqdan qurtaracaq köməkçilər tapa bilmədilər!

Allah Nuha, onun qövmündən artıq iman gətirmiş kimsələrdən başqa heç kəsin iman gətirməyəcəyini xəbər everdikdə, o dedi: "Ey Rəbbim! Kafirlərdən yer üzündə bir nəfərin belə gəzməsinə və ya hərəkət etməsinə imkan vermə!

Ey Rəbbimiz! Əgər Sən, onları sağ buraxsan və onlara möhlət versən, onlar Sənin mömin qullarını azdıracaq, həm də, Sənə itaət etməyən və Sənin nemətlərinə şükr etməyən günahkar övladlar doğub-törəyəcəklər.

Ey Rəbbim! Mənim bağışla, valideynlərimin bağışla, evimə mömin kimi daxil olanların və bütün mömin kişi və qadınların günahlarını bağışla! Küfr etmək və günah işlər görməklə özlərinə zülm edən kimsələrin isə yalnız həlakını və xüsranını artır".

Ey Peyğəmbər! Ümmətinə de: "Allah mənə vəhy etdi ki, bir dəstə cin xurma bağları olduğu bir vadidə oxuduğum Quranı dinlədi. Sonra onlar öz qövmünün yanına qayıdıb onlara dedilər: "Həqiqətən, biz aydınlıq və fəsahət baxımından heyrətamiz bir kəlam dinlədik!

Bizim dinlədiyimiz bu kəlam, etiqad, söz və əməl xüsusunda doğru yol göstərir. Biz ona iman gətirdik və bundan sonra əsla kimsəni o Quranı nazil edən Rəbbimizə şərik qoşmayacağıq.

Biz iman gətirdik ki, Rəbbimizin əzəməti və şanı olduqca ucadır. Heç də müşriklərini iddiası kimi deyil, O, özünə nə zövcə, nə də övlad götürmüşdür.

İblis Uca Allaha zövcə və övlad nisbət edərək Allah barəsində tamamilə yalan sözlər söyləmişdir.

Biz elə güman edirdik ki, insanlardan və cinlərdən olan müşriklər Allah barəsində, zövcə və övlad xüsusunda əsla yalan danışmazlar. Elə buna görə də biz onlara təqlid edərək onların dediklərini təsdiqlədik.

Cahiliyyət dövründə insanlardan bəziləri qorxulu bir yerə getdikdə orada cinlərin bəzilərinə sığınırdılar. Onlardan bəzisi deyərdi: "Bu vadidə yaşayan tayfanın səfehlərinin şərindən onun seyyidinə sığınıram." Beləliklə də, həmin adamların cinlərdən olan qorxusu, o adamların ancaq azğınlığını artırırdı.

Ey cinlər! İnsanlarda siz zənn etdiyiniz kimi, Allah heç bir kimsəni öldürdükdən sonra haqq-hesaba çəkilməsi və əməllərinin əvəzini verilməsi üçün diriltməyəcəyini zənn edirdilər.

Biz gizli xəbərləri öyrənmək məqsədilə səmaya qalxdıqda, onun o xəbərləri bizdən qorumaq üçün mələklərdən ibarət güvvətli gözətçilərlə və səmaya yaxınlaşan hər kəsə arxasınca atılacaq yandırıb-yaxan alovlarla dolu olduğunun şahidi olduq.

Halbuki daha öncə biz göyün bəzi yerlərində oturub mələklərin söhbətinə qulaq asır və onlardan eşitdiyimiz sözləri yerdəki kahinlərə çatdırırdıq. Artıq vəziyyət dəyişib, indi bizlərdən kim onları dinləmək istəsə, o, pusquda onu gözləyən, yaxınlaşdıqda isə onun üstünə göndərilib onu yandırıb-yaxan alova rast gələr.

Biz bilmirik, bu güclü mühafizə nə üçündür, bununla yerdəkilərə pislik etmək qəsd edilmişdir, yoxsa Allah onlara xeyir nəsib etmək? Biz artıq göydəki xəbərləri dinləməkdən məhrum olmuşuq.

Əlbəttə ki, biz cinlərin arasında Allahdan qorxan saleh əməl sahibləri də var, kafir və fasiq olanları da. Biz müxtəlif firqələrə məzhəblərə ayrılmışıq.

Biz yəqin etdik ki, pak və müqəddəs Allah bizə nə isə etmək istəsə, biz Ondan yaxa qurtara bilmərik. Hətta göyə qaçmalı olsaq belə, Onun əzabından yayına bilməyəcəyik.

Biz doğru yolu göstərən Quranı eşitdiyimiz zaman ona iman gətirdik. Rəbbinə iman gətirən kəs, nə savabının azalmasından, nə də keçmiş günahları üzərinə günahın artmasından qorxar.

Sözsüz ki, aramızda itaət etməklə Allaha tərəf yönələn müsəlmanlar da var, amaldan və doğru yoldan azanlar da. Kim mütiliklə və yaxşı işlər görməklə Allaha boyun əyirsə, məhz onlar doğru yola və haqqa yönələn kimsələrdir.

Amaldan və doğru yoldan azanlara gəlincə isə, onlar Cəhənnəm üçün odun olacaq və onları insanlardan özlərinə bənzəyənlərlə birlikdə orada yandıracaqlar.

Necə ki, bir dəstə cinin Peyğəmbəri (səllallahu aleyhi və səlləm) dinlədiyi ona vəhy edilmişdir, eləcə də, ona belə vəhy edilmişdir ki, əgər cinlər və insanlar İslam yolunu tutsalar və Quranda buyurulanlara əməl etsələr, Allah onlara bol-bol su verər və onlara müxtəlif cür nemətlər əta edər.

Belə edərik ki, onları sınayaq görək, Allahın nemətlərinə şükür edəcəklər, yoxsa nankor olacaqlar? Kim Qurandan və onun içindəki öyüd-nəsihətlərdən üz çevirərsə, Rəbbi onu məşəqqətli, həm də, dözə bilməyəcəyi bir əzaba düçar edər.

Şübhəsiz ki, məscidlər heç kəsə deyil, məhz pak və müqəddəs Allaha məxsusdur. Elə isə orada Allahla yanaşı heç kəsə dua etməyin, yoxsa yəhudilərin öz sinaqoqlarında, nəsranilərin də öz kilsələrində Allahdan qeyrisinə dua etdiyi kimi dua etmiş olarsınız.

Allahın qulu Muhəmməd (səllallahu aleyhi və səlləm) qalxıb xurma bağları olduğu bir vadidə Allaha ibadət edərkən cinlər onun Quran oxuduğunu eşitdikdə az qala izdihamın çoxluğundan bir-birinin üstünə minsinlər.

Ey Peyğəmbər! O müşriklərə de: "Mən təkcə öz Rəbbimə dua edirəm. Kim olursa olsun, ibadətdə heç kəsi, Ona şərik qoşmuram!".

Onlara de: "Mən nə Allahın sizin əleyhinizə yazdığı zərərin qarşısnı almağa, nə də Allahın sizi məhrum etdiyi xeyiri sizə verməyə qadirəm".

Onlara de: "Əgər mən Allaha asi olsam, məni Onun əzabından heç kəs xilas edə bilməz və mən Ondan başqa bir sığınacaq yeri tapa bilmərəm!

Mənim əlimdən gələn ancaq Allahın mənə sizə təbliğ etməyi buyurduqğu risaləti sizə təbliğ etməkdir. Kim Allaha və Onun rəsuluna (səllallahu aleyhi və səlləm) asi olarsa, onun gedəcəyi yer içərisində əbədi qalacağı, heç vaxt oradan çıxmayacağı Cəhənnəm odu olar.

Kafirlər dünyada özlərinə vəd olunmuş əzabı qiyamət günü öz gözləri ilə görənədək küfrlərindən əl çəkməyəcəklər. O zaman onlar kimin köməkçisinin daha zəif və sayca daha az olduğunu biləcəklər.

Ey Peyğəmbər! Diriləcəklərini inkar edən o müşriklərə belə de: "Mən sizə vəd olunmuş əzabın yaxın olduğunu, yoxsa Allahın onun üçün Özündən başqa heç kəsin bilmədiyi bir vaxt təyin etdiyini bilmirəm.

Pak və müqəddəs Allah, qeybi tam olaraq bilir, heç bir şey Ona gizli qalmaz və O, Öz qeybini heç kəsə bildirməz, əksinə, yalnız Özünə məxsus olaraq qalar.

Yalnız Özünün razı qaldığı elçidən başqa. Həqiqətən, Allah Öz qeybindən rəsuluna istədiyi qədər bildirir, üstəlik, onu önündən və arxasından qoruyacaq gözətçi mələklər göndərir ki, elçidən başqa heç kəs o qeybə əl ata bilməsin.

Belə edir ki, o elçi özündən əvvəl gəlib-getmiş elçilərin özlərinə Rəbbi tərəfindən təbliğ edilməsi əmr olunan risalətləri təbliğ etdiyini və Allahın ona qeydiən qaldığını bilsin. Allah mələklərin və elçilərin nə etdiklərini bilir, hər şeyi ayrı-ayrılıqda hesaba alır və heç bir şey Ona gizli qalmır.