Tefsîr-i Nûr (Farsça) — الكوثر 108:1 – الناس 114:6

ترجمه: ما به تو خیر و خوبی بی‌نهایت فراوانی را عطاء کرده‌ایم ( که نبوّت و دین حق و هدایت ، و هر آن چیزی است که سعادت دو جهان را به همراه دارد ) . توضیحات: « الْکَوْثَرَ » : مبالغه در کثرت است ، یعنی خیر و خوبی بی‌نهایت فراوان .

ترجمه: حال که چنین است تنها برای پروردگار خود نماز بخوان و قربانی بکن . توضیحات: « صَلِّ لِرَبِّکَ » : تنها برای پروردگارت نماز بخوان . مراد نماز خالی از ریا است . « إنْحَرْ » : تنها برای پروردگارت ، و تنها به نام او ، نه کس و چیز دیگری ، قربانی کن .

ترجمه: بدون شکّ ، دشمن کینه‌توز تو بی‌خیر و برکت و بی‌نام و نشان خواهد بود . توضیحات: « شَانِئ‌َ » : دشمن کینه‌توز . از مصدر ( شَنَئَان ) به معنی‌کینه‌توزی ( نگا : مائده‌ / 2 و 8 ) . « الأبْتَرُ » : بی‌نام و نشان . بی‌خیر و برکت .

ترجمه: بگو : ای کافران ! توضیحات: « الْکَافِرُونَ » : بی‌باوران .

ترجمه: آنچه را که شما ( بجز خدا ) می‌پرستید ، من نمی‌پرستم . توضیحات: « مَا » : آنچه . موصول است .

ترجمه: و شما نیز نمی‌پرستید آنچه را که من می‌پرستم . توضیحات: « مَا » : آنچه . مراد خدا است . در قرآن از خدا به « مَنْ » ، ( نگا : ملک‌ / 16 ) و به « مَا » ، ( نگا : شمس‌ / 5 و 6 ) تعبیر می‌کنند .

ترجمه: همچنین نه من به گونه شما پرستش را انجام می‌دهم . توضیحات: « مَا » : آن عبادت و پرستش که . ما ، مصدریّه است .

ترجمه: و نه شما به گونه من پرستش را انجام می‌دهید . توضیحات: « مَا » : مصدریّه است .

ترجمه: آئین خودتان برای خودتان ، و آئین خودم برای خودم ! توضیحات: « لَکُمْ دِینُکُمْ وَ . . . » : چکیده آیات این است که : ای کافران ! ما و شما ، هم معبودمان جدا است و هم عبادتمان متفاوت است ( نگا : یونس‌ / 41 ، شعراء / 216 ) .

ترجمه: هنگامی که یاری خدا و پیروزی ( و فتح مکّه ) فرا می‌رسد . توضیحات: « جَآءَ » : آمد . فعل ماضی برای تحقّق است . « نَصْرُ اللهِ » : یاری خدا در حقّ تو و مؤمنان ، برای پیروزی بر دشمنان « الْفَتْحُ » : فتح مکّه مراد است که به دنبال آن بساط بت‌پرستی از جزیرةالعرب برچیده شد ، و اسلام آماده برای جهش به کشورهای دیگر جهان گشت .

ترجمه: و مردم را می‌بینی که دسته دسته و گروه گروه داخل دین خدا می‌شوند ( و به اسلام ایمان می‌آورند ) . توضیحات: « أَفْوَاجاً » : فوج فوج . دسته دسته . حال ضمیر ( وَ ) در ( یَدْخُلُونَ ) است .

ترجمه: پروردگار خود را سپاس و ستایش کن ، و از او آمرزش ( خود و یاران خویش را از شتابگری در فرا رسیدن فتح و وقوع پیروزی ، و اظهار دلتنگی و گلایه از زندگی ) بخواه . خدا بسیار توبه‌پذیر است . توضیحات: « إِسْتَغْفِرْهُ » : از او طلب آمرزش کن . إستغفار از دلتنگی و شدّت غم و اندوه از عدم ایمان قوم خود ( نگا : انعام‌ / 33 ، حجر / 97 ، هود / 12 ، فاطر / 8 ، محمّد / 19 ، فتح‌ / 2 ) . « تَوَّاباً » : بسیار توبه‌پذیر .

ترجمه: نابود باد ابولهب ! و حتماً هم نابود می‌گردد . توضیحات: « تَبَّتْ » : هلاک شد . نابود گردید . این فعل برای دعا است و به معنی : هلاک باد و نابود باد ! « یَدَا أَبِی لَهَبٍ » : دو دست ابولهب . تسمیه کلّ به اسم جزء است و مراد از دست ، ذات او است ( نگا : جزء عمّ شیخ محمّد عبده ) . « تَبَّ » : هلاک و نابود گردید . فعل ماضی برای تحقّق است و خبر از آینده قطعی می‌دهد . ابولهب عموی پیغمبر بود و سرسخت‌ترین دشمنان آن حضرت بشمار می‌آمد . دائماً او و همسرش أمّ جمیل بر ضدّ اسلام و برای اذیّت و آزار مسلمین در تلاش و تکاپو بودند .

ترجمه: دارائی و آنچه ( از شغل و مقام ) به دست آورده است ، سودی بدو نمی‌رساند ( و او را از آتش دوزخ نمی‌رهاند ) . توضیحات: « مَآ أَغْنَیا عَنْهُ » : بدو سودی نبخشید ( نگا : اعراف‌ / 48 ، حجر / 84 ، شعراء / 207 ) . « مَا » : چیزی که . مراد شغل و مقام است .

ترجمه: به آتش بزرگی در خواهد آمد و خواهد سوخت که زبانه‌کش و شعله‌ور خواهد بود . توضیحات: « سَیَصْلَیا‌ » : به آتش داخل خواهد شد و بدان خواهد سوخت ( نگا : نساء / 10 ، ابراهیم‌ / 29 ، إسراء / 18 ) . « ذَاتَ لَهَبٍ » : زبانه‌کش و مشتعل ( نگا : مرسلات‌ / 31 ) .

ترجمه: و همچنین همسرش که ( در اینجا آتش بیار معرکه و سخن‌چین است در آنجا بدبخت و ) هیزم‌کش خواهد بود . توضیحات: « إمْرَأَتُهُ » : همسرش . عطف بر ضمیر فاعلی مستتر در اصل ( سَیَصْلَیا ) است . « حَمَّالَةَ » : بسیار بارکش . مفعولٌ‌به برای فعل محذوفی است و مخصوص به ذمّ است . برخی آن را حال هم دانسته‌اند . « الْحَطَبِ » : هیزم . « حَمَّالَةَ الْحَطَبِ » : هیزم‌کش . کنایه از سخن‌چین است که با برافروختن آتش کینه‌توزی و دشمنانگی در میان مردم ، خرمن محبّت و مودّت آنان را آتش می‌زند ، و رشته دوستی و رابطه خویشاوندی همگان را می‌گسلاند .

ترجمه: در گردنش رشته طناب تافته و بافته‌ای از الیاف است . توضیحات: « جِیدِ » : گردن . « حَبْلٌ » : ریسمان . « مَسَدٍ » : رشته به هم تابیده از لیف خرما و غیره . این آیه حال است و کنایه از تحقیر چنین شخصی است . این سرنوشت نه تنها برای ابولهب و امّ جمیل است و بس ، بلکه هرکه با قرآن مخالف باشد و مانع رواج و رسوخ احکام آن در جهان گردد ، در دوزخ قرین و همدم آنان خواهد گشت .

ترجمه: بگو : خدا ، یگانه یکتا است . توضیحات: « اللهُ » : اسم خاصّ آفریدگار هستی است . « أَحَدٌ » : یکتا . یگانه .

ترجمه: خدا ، سَرورِ والای برآورنده امیدها و برطرف کننده نیازمندیها است . توضیحات: « الصَّمَدُ » : سَرورِ والائی که برای رفع حوائج و دفع مصائب ، تنها بدو رو کنند . می‌توان واژه‌های رائج در زبان فارسی همچون « حضرت والا ، قبله عالم ، کعبه آمال‌ » را مفاهیمی از واژه « صمد » دانست .

ترجمه: نزاده است و زاده نشده است . توضیحات: « لَمْ یَلِدْ » : فرزندی نزاده است . یعنی نه کسی فرزند او است ، و نه او پدر کسی است . « لَمْ یُولَدْ » : زاده نشده است . به دنیا آورده نشده است . یعنی نه فرزند کسی است ، و نه کسی پدر او است .

ترجمه: و کسی همتا و همگون او نمی‌باشد . توضیحات: « کُفُواً » : همتا . همگون . یعنی خداگونه‌ای وجود ندارد ، و کسی شبیه و همسنگ و همبر او نیست .

ترجمه: بگو : پناه می‌برم به خداوندگار سپیده‌دم . توضیحات: « أَعُوذُ » : پناه می‌برم . متوسّل می‌گردم . « الْفَلَقِ » : سپیده دم . صبح . از آنجا که به هنگام دمیدن سپیده صبح ، پرده سیاه شب می‌شکافد ، این واژه به معنی طلوع صبح به کار رفته است . بعضی آن را به معنی خلق ، یعنی همه آفریدگان جهان دانسته‌اند . چرا که با آفرینش هستی پرده عدم شکافته شده است و نور وجود آشکار گردیده است ، و هر روز و هر ساعت هم با آفرینش و پیدایش هر موجودی پرده نیستی شکافته می‌شود و سیمای هستی سر به در می‌آورد .

ترجمه: از شر هر آنچه خداوند آفریده است . توضیحات: « شَرِّ » : بلا و بدی . « شَرِّ مَا . . . » : در اضافه ( شَرِّ ) به ( مَا ) این نکته است که پروردگار با این بیان به انسان فهمانده است که هر شرّی از هر مخلوقی صادر و ناشی شود ، منتسب و مرتبط به خود آن مخلوق است . شرّ محض هم وجود ندارد و بلکه شُرور نسبی است . آنچه نسبت به تو شرّ است ، نسبت به آفریده دیگری خیر است . مثلاً اگر گرگی گوسفند تو را بخورد ، این کار نسبت به تو و گوسفند شرّ است و نسبت به گرگ خیر . تفنگ یک حربه دفاعی است‌ ؛ نشانه رفتن آن به سوی دشمن خونخواره خیر ، و به سوی دوست یا آدم بیگناهی شرّ است . و . . . خلاصه خدا هر چیزی را برای کاری و مصلحتی آفریده است و اغلب حکمت و فلسفه آنها از دید ما پنهان است .

ترجمه: و از شرّ شب بدان گاه که کاملاً فرا می‌رسد ( و جهان را به زیر تاریکی خود می‌گیرد ) . توضیحات: « غَاسِقٍ » : شب تاریک ( نگا : روح‌البیان ) . « وَقَبَ » : فرا رسید و فرا پوشید .

ترجمه: و از شرّ کسانی که در گره‌ها می‌دمند ( و با نیرنگ‌سازی و حقه‌بازیِ خود ، اراده‌ها ، ایمانها ، عقیده‌ها ، محبّتها ، و پیوندها را سست می‌نمایند و فساد و تباهی می‌کنند ) . توضیحات: « النَّفَّاثَاتِ » : جمع نَفَّاثَة ، دمندگان . مراد سخن‌چینان فساد پیشه است ( نگا : جزء عمّ طبّاره ، جزء عمّ شیخ محمّد عبده ) . صیغه مبالغه است و برای مذکّر و مؤنّث به کار می‌رود . دمیدن در گره ، کنایه از افسون و جادو است ( نگا : تفهیم القرآن ) . افسونگران رشته‌ها را گره می‌زدند و همراه با مقداری آب دهان به گره‌ها فوت می‌کردند و بدانها می‌دمیدند ، و سپس گره‌ها را باز می‌کردند ، تا به عامّه مردم نشان دهند که گره پیوند زناشوئی فلان مرد و فلان زن را باز و آنان را از هم جدا ساخته‌اند . نمّامان و سخن‌چینان هم خویشتن را در لباس دلسوزان و دوستداران در پیش اینان و آنان نشان می‌دهند و بدین وسیله پیوندها را سست و گسسته می‌کنند . لذا کار افسونگران و سخن‌چینان به هم شبیه است . « الْعُقَدِ » : جمع عُقْدَة ، گره‌ها . مراد پیوندها و رابطه‌های انسانها است‌ ؛ از قبیل پیوند زناشوئی ، رابطه دوستی ، ارتباط مکتبی .

ترجمه: و از شرّ حسود بدان گاه که حسد می‌ورزد . توضیحات: « حَاسِدٍ » : حسود . بدخواه . کسی که زوال نعمت دیگران را می‌خواهد ( نگا : بقره‌ / 109 ، نساء / 54 ، فتح‌ / 15 ) . یادآوری : در آیه دوم این سوره ، خداوند به طور عام دستور می‌فرماید که انسان از شرّ و بلا و اذیّت و آزار همه آفریده‌های شَرور ، خویشتن را در پناه خدا دارد ، سپس در آیات سوم و چهارم و پنجم به طور خاصّ اشاره به سه منبع عمده شرّها می‌فرماید که عبارتند از : شب تاریک ، و سخن‌چینانِ توطئه‌گر ، و حسودان بدخواه .

ترجمه: بگو : پناه می‌برم به پروردگار مردمان‌ توضیحات: « قُلْ » : مخاطب پیغمبر است که الگو و پیشوا است ، و به پیروی از این قُدوه مبارک والامقام ، همه مؤمنان باید چنین گویند و به چنان پناهی روند .

ترجمه: به مالک و حاکم ( واقعی ) مردمان . توضیحات: « مَلِکِ » : صاحب . فرمانروا . عطف بیان ، یا بدل ، و یا صفت ( رَبِّ ) است ( نگا : اعراب‌القرآن درویش ) .

ترجمه: به معبود ( به حقّ ) مردمان . توضیحات: « إِلهِ » : معبود ( نگا : بقره‌ / 133 ) .

ترجمه: از شر وسوسه‌گری که واپس می‌رود ( اگر برای چیره‌شدن بر او ، از خدا کمک بخواهی و خویشتن را در پناهش داری ) . توضیحات: « الْوَسْوَاسِ » : وسوسه‌کننده . وسوسه‌گر . مراد اهریمن است . اسم مصدر است و به معنی اسم فاعل ، یعنی « مُوَسْوِس‌ » به کار رفته است . « الْخَنَّاسِ » : واپس رونده . یعنی موجودی است که برای گول زدن شخص به سراغش می‌آید ، ولی همین که آن فرد برای نبرد با او از خدا یاری خواست ، شکست می‌خورد و واپس می‌کشد و میدان را خالی می‌کند و در انتظار فرصت بعدی می‌ماند .

ترجمه: وسوسه‌گری است که در سینه‌های مردمان به وسوسه می‌پردازد ( و ایشان را به سوی زشتی و گناه و ترک خوبیها و واجبات می‌خواند ) . توضیحات: « النَّاسِ » : اشخاص . افراد . گذشته از انسانها ، جنّیها هم مراد است . چرا که در قرآن واژه « رِجَال‌ » و « نَفَر » هم برای جنّیها به کار رفته است ( نگا : جنّ‌ / 1 و 6 ، أحقاف‌ / 29 ) و یکی از دو گروه مخاطب قرآن هستند ( نگا : أنعام‌ / 130، أعراف‌ / 38 و 179 ، ذاریات‌ / 56 ).

ترجمه: ( در سینه‌های مردمانی ) از جنّیها و انسانها . توضیحات: « مِنْ » : این حرف ، بیانیّه است . یا بیان ( ناس ) در آیه پنجم است که معنی آن گذشت ، و یا بیان ( وسواس ) که معنی چنین خواهد بود : وسوسه‌گری که از شیاطین جنّی است ، و یا از انسانهای شیطان صفت ( نگا : بقره‌ / 14 ، انعام‌ / 112 ، مؤمنون‌ / 97 ) .