Rebar Kurdish Tafsir — A'raf 7:1 – Tevbe 9:129
Contents
- A'raf 7:1
- A'raf 7:2
- A'raf 7:3
- A'raf 7:4
- A'raf 7:5
- A'raf 7:6
- A'raf 7:7
- A'raf 7:8
- A'raf 7:9
- A'raf 7:10
- A'raf 7:11
- A'raf 7:12
- A'raf 7:13
- A'raf 7:14
- A'raf 7:15
- A'raf 7:16
- A'raf 7:17
- A'raf 7:18
- A'raf 7:19
- A'raf 7:20
- A'raf 7:21
- A'raf 7:22
- A'raf 7:23
- A'raf 7:24
- A'raf 7:25
- A'raf 7:26
- A'raf 7:27
- A'raf 7:28
- A'raf 7:29
- A'raf 7:30
- A'raf 7:31
- A'raf 7:32
- A'raf 7:33
- A'raf 7:34
- A'raf 7:35
- A'raf 7:36
- A'raf 7:37
- A'raf 7:38
- A'raf 7:39
- A'raf 7:40
- A'raf 7:41
- A'raf 7:42
- A'raf 7:43
- A'raf 7:44
- A'raf 7:45
- A'raf 7:46
- A'raf 7:47
- A'raf 7:48
- A'raf 7:49
- A'raf 7:50
- A'raf 7:51
- A'raf 7:52
- A'raf 7:53
- A'raf 7:54
- A'raf 7:55
- A'raf 7:56
- A'raf 7:57
- A'raf 7:58
- A'raf 7:59
- A'raf 7:60
- A'raf 7:61
- A'raf 7:62
- A'raf 7:63
- A'raf 7:64
- A'raf 7:65
- A'raf 7:66
- A'raf 7:67
- A'raf 7:68
- A'raf 7:69
- A'raf 7:70
- A'raf 7:71
- A'raf 7:72
- A'raf 7:73
- A'raf 7:74
- A'raf 7:75
- A'raf 7:76
- A'raf 7:77
- A'raf 7:78
- A'raf 7:79
- A'raf 7:80
- A'raf 7:81
- A'raf 7:82
- A'raf 7:83
- A'raf 7:84
- A'raf 7:85
- A'raf 7:86
- A'raf 7:87
- A'raf 7:88
- A'raf 7:89
- A'raf 7:90
- A'raf 7:91
- A'raf 7:92
- A'raf 7:93
- A'raf 7:94
- A'raf 7:95
- A'raf 7:96
- A'raf 7:97
- A'raf 7:98
- A'raf 7:99
- A'raf 7:100
- A'raf 7:101
- A'raf 7:102
- A'raf 7:103
- A'raf 7:104
- A'raf 7:105
- A'raf 7:106
- A'raf 7:107
- A'raf 7:108
- A'raf 7:109
- A'raf 7:110
- A'raf 7:111
- A'raf 7:112
- A'raf 7:113
- A'raf 7:114
- A'raf 7:115
- A'raf 7:116
- A'raf 7:117
- A'raf 7:118
- A'raf 7:119
- A'raf 7:120
- A'raf 7:121
- A'raf 7:122
- A'raf 7:123
- A'raf 7:124
- A'raf 7:125
- A'raf 7:126
- A'raf 7:127
- A'raf 7:128
- A'raf 7:129
- A'raf 7:130
- A'raf 7:131
- A'raf 7:132
- A'raf 7:133
- A'raf 7:134
- A'raf 7:135
- A'raf 7:136
- A'raf 7:137
- A'raf 7:138
- A'raf 7:139
- A'raf 7:140
- A'raf 7:141
- A'raf 7:142
- A'raf 7:143
- A'raf 7:144
- A'raf 7:145
- A'raf 7:146
- A'raf 7:147
- A'raf 7:148
- A'raf 7:149
- A'raf 7:150
- A'raf 7:151
- A'raf 7:152
- A'raf 7:153
- A'raf 7:154
- A'raf 7:155
- A'raf 7:156
- A'raf 7:157
- A'raf 7:158
- A'raf 7:159
- A'raf 7:160
- A'raf 7:161
- A'raf 7:162
- A'raf 7:163
- A'raf 7:164
- A'raf 7:165
- A'raf 7:166
- A'raf 7:167
- A'raf 7:168
- A'raf 7:169
- A'raf 7:170
- A'raf 7:171
- A'raf 7:172
- A'raf 7:173
- A'raf 7:174
- A'raf 7:175
- A'raf 7:176
- A'raf 7:177
- A'raf 7:178
- A'raf 7:179
- A'raf 7:180
- A'raf 7:181
- A'raf 7:182
- A'raf 7:183
- A'raf 7:184
- A'raf 7:185
- A'raf 7:186
- A'raf 7:187
- A'raf 7:188
- A'raf 7:189
- A'raf 7:190
- A'raf 7:191
- A'raf 7:192
- A'raf 7:193
- A'raf 7:194
- A'raf 7:195
- A'raf 7:196
- A'raf 7:197
- A'raf 7:198
- A'raf 7:199
- A'raf 7:200
- A'raf 7:201
- A'raf 7:202
- A'raf 7:203
- A'raf 7:204
- A'raf 7:205
- A'raf 7:206
- Enfal 8:1
- Enfal 8:2
- Enfal 8:3
- Enfal 8:4
- Enfal 8:5
- Enfal 8:6
- Enfal 8:7
- Enfal 8:8
- Enfal 8:9
- Enfal 8:10
- Enfal 8:11
- Enfal 8:12
- Enfal 8:13
- Enfal 8:14
- Enfal 8:15
- Enfal 8:16
- Enfal 8:17
- Enfal 8:18
- Enfal 8:19
- Enfal 8:20
- Enfal 8:21
- Enfal 8:22
- Enfal 8:23
- Enfal 8:24
- Enfal 8:25
- Enfal 8:26
- Enfal 8:27
- Enfal 8:28
- Enfal 8:29
- Enfal 8:30
- Enfal 8:31
- Enfal 8:32
- Enfal 8:33
- Enfal 8:34
- Enfal 8:35
- Enfal 8:36
- Enfal 8:37
- Enfal 8:38
- Enfal 8:39
- Enfal 8:40
- Enfal 8:41
- Enfal 8:42
- Enfal 8:43
- Enfal 8:44
- Enfal 8:45
- Enfal 8:46
- Enfal 8:47
- Enfal 8:48
- Enfal 8:49
- Enfal 8:50
- Enfal 8:51
- Enfal 8:52
- Enfal 8:53
- Enfal 8:54
- Enfal 8:55
- Enfal 8:56
- Enfal 8:57
- Enfal 8:58
- Enfal 8:59
- Enfal 8:60
- Enfal 8:61
- Enfal 8:62
- Enfal 8:63
- Enfal 8:64
- Enfal 8:65
- Enfal 8:66
- Enfal 8:67
- Enfal 8:68
- Enfal 8:69
- Enfal 8:70
- Enfal 8:71
- Enfal 8:72
- Enfal 8:73
- Enfal 8:74
- Enfal 8:75
- Tevbe 9:1
- Tevbe 9:2
- Tevbe 9:3
- Tevbe 9:4
- Tevbe 9:5
- Tevbe 9:6
- Tevbe 9:7
- Tevbe 9:8
- Tevbe 9:9
- Tevbe 9:10
- Tevbe 9:11
- Tevbe 9:12
- Tevbe 9:13
- Tevbe 9:14
- Tevbe 9:15
- Tevbe 9:16
- Tevbe 9:17
- Tevbe 9:18
- Tevbe 9:19
- Tevbe 9:20
- Tevbe 9:21
- Tevbe 9:22
- Tevbe 9:23
- Tevbe 9:24
- Tevbe 9:25
- Tevbe 9:26
- Tevbe 9:27
- Tevbe 9:28
- Tevbe 9:29
- Tevbe 9:30
- Tevbe 9:31
- Tevbe 9:32
- Tevbe 9:33
- Tevbe 9:34
- Tevbe 9:35
- Tevbe 9:36
- Tevbe 9:37
- Tevbe 9:38
- Tevbe 9:39
- Tevbe 9:40
- Tevbe 9:41
- Tevbe 9:42
- Tevbe 9:43
- Tevbe 9:44
- Tevbe 9:45
- Tevbe 9:46
- Tevbe 9:47
- Tevbe 9:48
- Tevbe 9:49
- Tevbe 9:50
- Tevbe 9:51
- Tevbe 9:52
- Tevbe 9:53
- Tevbe 9:54
- Tevbe 9:55
- Tevbe 9:56
- Tevbe 9:57
- Tevbe 9:58
- Tevbe 9:59
- Tevbe 9:60
- Tevbe 9:61
- Tevbe 9:62
- Tevbe 9:63
- Tevbe 9:64
- Tevbe 9:65
- Tevbe 9:66
- Tevbe 9:67
- Tevbe 9:68
- Tevbe 9:69
- Tevbe 9:70
- Tevbe 9:71
- Tevbe 9:72
- Tevbe 9:73
- Tevbe 9:74
- Tevbe 9:75
- Tevbe 9:76
- Tevbe 9:77
- Tevbe 9:78
- Tevbe 9:79
- Tevbe 9:80
- Tevbe 9:81
- Tevbe 9:82
- Tevbe 9:83
- Tevbe 9:84
- Tevbe 9:85
- Tevbe 9:86
- Tevbe 9:87
- Tevbe 9:88
- Tevbe 9:89
- Tevbe 9:90
- Tevbe 9:91
- Tevbe 9:92
- Tevbe 9:93
- Tevbe 9:94
- Tevbe 9:95
- Tevbe 9:96
- Tevbe 9:97
- Tevbe 9:98
- Tevbe 9:99
- Tevbe 9:100
- Tevbe 9:101
- Tevbe 9:102
- Tevbe 9:103
- Tevbe 9:104
- Tevbe 9:105
- Tevbe 9:106
- Tevbe 9:107
- Tevbe 9:108
- Tevbe 9:109
- Tevbe 9:110
- Tevbe 9:111
- Tevbe 9:112
- Tevbe 9:113
- Tevbe 9:114
- Tevbe 9:115
- Tevbe 9:116
- Tevbe 9:117
- Tevbe 9:118
- Tevbe 9:119
- Tevbe 9:120
- Tevbe 9:121
- Tevbe 9:122
- Tevbe 9:123
- Tevbe 9:124
- Tevbe 9:125
- Tevbe 9:126
- Tevbe 9:127
- Tevbe 9:128
- Tevbe 9:129
A'raf 7:1
سوورهتی (ئهعراف)
(شوێنێكه له نێوان بهههشت و دۆزهخ بۆ ئهو كهسانهیه كه كردهوهى چاك و خراپیان یهكسانه بهڵام دواتر به رهحمهتى خواى گهوره دهكرێنه بهههشتهوه)
سوورهتێكى مهككيیهو (٢٠٦) ئایهته
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
[ المص (١) ] سهبارهت بهو پیتانهی كه له سهرهتای ههندێك له سوورهتهكانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون له سوورهتی بهقهرهدا باسمان كرد.
A'raf 7:2
[ كِتَابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئهم قورئانه پیرۆزه كتابێكه خوای گهوره بۆ تۆی دابهزاندووه [ فَلَا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ ] با له سینگ و دڵتدا هیچ گومان یان پێناخۆش بوون و دڵتهنگیهكت نهبێ، وه شهرمهزار مهبه كاتێك كه بهخهڵكی ئهگهیهنی و ئاگاداریان دهكهیتهوه له ترسی ئهوهی كه خهڵكى بهدرۆت بزانن یان ئازارت بدهن خوای گهوره ئهتپارێزێ و پشت به خوای گهوره ببهسته [ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ (٢) ] وه ئهم قورئانه پیرۆزه یادخستنهوهیهكیشه بۆ باوهڕداران.
A'raf 7:3
[ اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئێوه شوێن ئهو قورئانه پیرۆزه بكهون كه لهلایهن خوای گهوره بۆتان دابهزیوه، وه سوننهتی پیرۆزیشی لهگهڵدایه [ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] وه جگه له خوای گهوره شوێن هیچ كهسانێكى تر مهكهون كه بیانكهن به دۆست و خۆشهویستی خۆتان و بیانكهن به شهریك بۆ خوای گهوره [ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ (٣) ] بهڵام كهمێك له مرۆڤهكان بیر له حهق دهكهنهوه.
A'raf 7:4
[ وَكَمْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا فَجَاءَهَا بَأْسُنَا بَيَاتًا ] وه ئێمه زۆرێك له شارو دێ یهكانمان لهناوبرد كه شوێن پێغهمبهران نهكهوتن، وه به شهو سزای ئێمهیان بۆ هات كاتێك كه خهوتبوون لهناو خهودا خوای گهوره سزای دان و بردیانیهوهو لهناوی بردن [ أَوْ هُمْ قَائِلُونَ (٤) ] یان له كاتی قهیلولهدا بوون له نیوهڕۆدا خهوتوونه له كاتی پشوودا بوونه خوای گهوره بردوونێتێهوهو سزای داون.
A'raf 7:5
[ فَمَا كَانَ دَعْوَاهُمْ إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا إِلَّا أَنْ قَالُوا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ (٥) ] كاتێك كه سزای ئێمهیان بۆ دابهزیوه هیچ شتێكیان نهبووه كه بیڵێن تهنها ئهوه نهبێ كه دانیان به زوڵم و ستهمی خۆیان ناوه كه شایانى سزان و وتوویانه: بهڕاستی ئێمه ستهمكار بووین كه شوێنی پهیام و پهیامبهری خوای گهوره نهكهوتین.
A'raf 7:6
[ فَلَنَسْأَلَنَّ الَّذِينَ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ ] به دڵنیایی له ڕۆژی قیامهت پرسیار لهو كهسانه ئهكهین كه پێغهمبهرمان بۆ ناردوون كه چۆن وهڵامى پێغهمبهرانیان داوهتهوه [ وَلَنَسْأَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ (٦) ] وه پرسیار له پێغهمبهرانی خوای گهورهش ئهكهین سهبارهت بهوهی كه پهیامى خواى گهورهیان گهیاندووه.
A'raf 7:7
[ فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ ] وه به دڵنیایی ههموو شتێك كه له نێوان پێغهمبهران و ئوممهتهكان ڕوویداوه بۆیان ئهگێڕینهوه بهزانیاری خۆمان كه زانیاریمان بهههمووی ههبووه [ وَمَا كُنَّا غَائِبِينَ (٧) ].
A'raf 7:8
{ لە رۆژی قیامەت تەرازوو دادەنرێت بۆ كێشانی كردەوەكان}
وه ئێمه بێ ئاگا نهبووینهو هیچ شتێك له ئێمه شاراوه نیه لهوهی كه له نێوانیاندا ڕوویداوه [ وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ ] وه تهرازووی حهق دائهنرێ له ڕۆژی قیامهتدا كه دوو تاى ههیهو زمانێكى ههیه قسه دهكات، وه زوڵم و ستهم له هیچ كهسێك ناكرێ [ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨) ] وه ههر كهسێك تای تهرازووی كردهوه چاكهكانی قورستر بێ ئهو كهسانه سهرفرازو سهركهوتون.
A'raf 7:9
[ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَظْلِمُونَ (٩) ] وه ههر كهسێك تای تهرازووی كردهوه چاكهكانی سووك بێ ئا ئهوانه خۆیان دۆڕاندووه بههۆی ئهوهی سهبارهت به ئایهتهكانی ئێمه زوڵم و ستهمیان ئهكردو شوێنی نهئهكهوتن و بهگهورهیان نهئهزانی، له رۆژى قیامهتدا كردهوهكان و پهڕاوهكان و مرۆڤهكانیش دهكێشرێن، بهڵام سوكى و قورسى مرۆڤهكانیش ههر به هۆى ئیمان و كردهوهى چاكهوهیه كه قاچه باریكهكانى (عبدالله¬ى كوڕى مهسعود) له تهرازوى قیامهت لاى خواى گهوره له شاخى ئوحود قورستر و سهنگینتره، وه مرۆڤى قهڵهوى گهوره دێنن لاى خواى گهوره سوك و بێنرخهو كێشى باڵه مێشولهیهكى نیه، وه تهوحیدو (لا اله الا الله) قورسترین كردارن له تهرازوى قیامهت كه له نهوهدو نۆ سجل تاوان قورستر بوون كه ههر سجلێك چهندێك چاو بڕ بكات ئهوهنده گهوره بوون.
A'raf 7:10
[ وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (١٠) ] وه ئێمه ئێوهمان جێگیر كردووه لهسهر زهویداو هۆكارهكانی ژیانمان بۆ ئامادهكردوون و تیایدا ژیان و بژێویمان بۆ داناون بهڵام كهمێك له ئێوه ههیه كه شوكرانهبژێری ئهو نازو نیعمهتانهی خوای گهوره بكات.
A'raf 7:11
[ وَلَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ] ئهی ئادهمیزاد به دڵنیایی ئێوهمان دروست كردووه پاشان وێنهمان كێشاون، مهبهست له ئادهمه [ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ] پاشان به فریشتهكانمان وت كه كڕنوشی ڕێز بۆ ئادهم بهرن [ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ (١١) ].ههر ههموویان كڕنوشیان بۆ ئادهم بردو فهرمانی خوای گهورهیان جێبهجێ كرد تهنها ئیبلیس نهبێ كه جنی بوو مهلائیكهت نهبوو بهڵام لهبهر ئهوهی زۆر عیبادهتی خوای ئهكرد له ڕیزی مهلائیكهتان باسكراوه ئهو له كڕنوشبهران نهبوو وه كڕنوشی بۆ ئادهم نهبرد.
A'raf 7:12
{گفتوگۆی نێوان خوای گەورەو ئیبلیس}
[ قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ ] خوای گهوره بۆ سهرزهنشت كردن و جێگیر كردنى بهڵگه بهسهریدا فهرمووی: ئهی ئیبلیس چی ڕێگری لێ كردیت كه سوجده بۆ ئادهم بهریت كاتێك كه من فهرمانم پێ كردیت [ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (١٢) ] وتی: ئهی خوایه من لهو باشترم منت له ئاگر دروست كردووه ئهوت له قوڕ دروست كردووه ئاگریش له قوڕ باشتره بهگومانی خۆی، (ئیبلیس یهكهم كهس بوو كه قیاسى بهكارهێنا).
A'raf 7:13
[ قَالَ فَاهْبِطْ مِنْهَا ] خوای گهوره فهرمووی: دهی له ئاسمان یان بهههشت یان ئهو پلهوپایهى پێتدرابوو دابهزه ئیتر تۆ نابێ لهناو مهلائیكهتاندا بیت [ فَمَا يَكُونُ لَكَ أَنْ تَتَكَبَّرَ فِيهَا ] وه بۆت نیه كه له ئاسماندا یان له بهههشتدا خۆت بهگهوره بزانی و سهرپێچی فهرمانی خوای گهوره بكهی [ فَاخْرُجْ إِنَّكَ مِنَ الصَّاغِرِينَ (١٣) ] دهرچۆ له بهههشت تۆ لهو كهسانهی كه ڕیسواو زهلیل و سهرشۆڕ ئهبیت.
A'raf 7:14
[ قَالَ أَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٤) ] ئیبلیس وتی: ئهی پهروهردگار بمهێڵهرهوه با نهمرم تا ڕۆژی زیندوو بوونهوه تا ڕۆژی قیامهت.
A'raf 7:15
[ قَالَ إِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (١٥) ] خوای گهوره فهرمووی: ئهوا مۆڵهتت ئهدهم و تۆ لهو كهسانهی كه ئهمێنیتهوه تا ڕۆژی قیامهت كه دونیا تێك ئهچێ بۆ ئهوهی كه خوای گهوره خهڵكی پێ تاقیبكاتهوه.
A'raf 7:16
[ قَالَ فَبِمَا أَغْوَيْتَنِي ] ئیبلیس وتی: خوایه بههۆی ئهوهی كه تۆ منت گومڕا كرد، (یهكهم كهسه كه گومڕا كردنی خۆی داوهته پاڵ خوای گهورهو قهدهرى كردووه به بهڵگه لهسهر كوفرو تاوان ئهنجامدان، ئهوانهیشى كوفرو تاوان دهكهن و دهڵێن لهسهرمان نوسراوهو بهدهست خۆمان نیه شوێن شهیتان كهوتهنهو ههمان قسهى ئهو دهكهن) [ لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ (١٦) ] ئهبێ لهسهر ڕێگا ڕاستهكهی تۆ دابنیشم وه خهڵكی گومڕا بكهم.
A'raf 7:17
[ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ وَعَنْ أَيْمَانِهِمْ وَعَنْ شَمَائِلِهِمْ ] پاشان ئهبێ بۆیان بێم له پێشیانهوه هانیان ئهدهم بۆ دونیا، وه له دوایانهوه گومانیان بۆ دروست دهكهم سهبارهت به قیامهت، وه لهلای ڕاستیانهوه سستیان دهكهم له چاكه كردن، وه لهلای چهپیانهوه خراپهو تاوانیان بۆ دهرازێنمهوه، ههموو ڕێگاو هۆكارێك ئهگرمه بهر بۆ گومڕا كردنیان، (بهڵام سهرهوهی باس نهكرد لهبهر ئهوهی لهسهرهوه ڕهحمهتی خوای گهوره دائهبهزێ) [ وَلَا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شَاكِرِينَ (١٧) ] وه ئهبێ ئهی پهروهردگار زۆربهی خهڵك نهبینی كه شوكرانهبژێری تۆ بكات، یان بهتاك و تهنها تۆ بپهرستن بهڵكو گومڕایان ئهكهم و له ڕێگای ڕاست دهریان ئهكهم.
A'raf 7:18
[ قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا ] خوای گهوره فهرمووی: ئهی ئیبلیس دهرچۆ له ئاسمان یان له بهههشت بهزهمكراوی و بهدهركراوی و ریسوایى [ لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ (١٨) ] ههر كهسێك كه شوێن تۆ بكهوێ له مرۆڤ و جنیهكان خوای گهوره سوێندی خوارد ئهبێ دۆزهخ پڕ بكهم له ئێوه له تۆ و شوێنكهوتوانت.
A'raf 7:19
[ وَيَا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ ] خوای گهوره دوای ئهوهی ئیبلیسی له بهههشت دهركرد فهرمووی: ئهی ئادهم خۆت و حهوای خێزانت نیشتهجێ بن له بهههشتدا [ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا ] به ویستى خۆتان له نازو نیعمهتهكانى بهههشت بخۆن [ وَلَا تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ (١٩) ] بهڵام تهنها نزیك ئهو داره نهبنهوه دوایی له ستهمكاران ئهبن.
A'raf 7:20
{شەیتان فێڵ لە ئادەمو حەوا دەكات}
[ فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ ] شهیتان له دهرهوهی بهههشت بوو وهسوهسهی بۆ دروست كردن لهناو بهههشتدا، كه ئهو بهههشتهیه كه ئیمانداران له ڕۆژی قیامهت ئهچنه ناوی [ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِنْ سَوْآتِهِمَا ] تا ئهوهی كه عهورهتی خۆیان پێ داپۆشی بوو شهیتان ویستی عهورهتیان دهربخات [ وَقَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ (٢٠) ] وه پێی وتن كه خوای گهوره قهدهغهى ئێوهى نهكردووه لهم داره بخۆن تهنها بۆ ئهوه نهبێ كه ئهگهر لهو داره بخۆن ئێوه ئهبن به دوو مهلائیكهت یان له بهههشتدا بهههمیشهیی ئهمێننهوهو تیایدا نامرن.
A'raf 7:21
[ وَقَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ (٢١) ] شهیتان سوێندی بۆ خواردن كه من دڵسۆزو ئامۆژگاریكاری ئێوهم.
A'raf 7:22
[ فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ ] (دَلَّاهُمَا) واته: له بانهوه كهسێك بۆ خوارهوه شۆڕ بكهیتهوه، واته: لهو پله بهرزهوه دای گرتنه خوارهوهو فێڵی لێ كردن [ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا ] كاتێك كه ئادهم و حهوا له دارهكهیان خوارد عهورهتیان كه دایان پۆشی بوو دهركهوت [ وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ ] وه بهگهڵای دارهكانی بهههشت عهورهتی خۆیان داپۆشی، كه ئهووترێ: گهڵای دارههنجیر بووه [ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ ] وه پهروهردگار بانگی لێ كردن ئهی ئادهم و حهوا ئایا من قهدهغهی ئێوهم نهكرد لهو داره نهخۆن؟ خوای گهوره سهرزهنشت و لۆمهی كردن بۆ كهوتنه ناو فێڵی شهیتانهوه، (بانگ كردنى خواى گهوره ماناى ئهوهى تێدایه كه خواى گهوره قسه دهكات و سیفهتى قسه كردنى ههیه) [ وَأَقُلْ لَكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُبِينٌ (٢٢) ] ئهی من پێم نهووتن: كه به دڵنیایی شهیتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوهیه.
A'raf 7:23
{ئادەمو حەوا تەوبە دەكەنو بۆ لای خوا دەگەڕێنەوە}
[ قَالَا رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنْفُسَنَا ] ههردووكیان یهكسهر تهوبهیان كرد وهكو ئیبلیس نهبوون كه تاوانی كردو تهوبهی نهكرد، بهڵكو ئهمان یهكسهر دانیان به تاوانی خۆیاندا نا ئهی پهروهردگار زوڵممان له نهفسی خۆمان كردو تاوانمان كرد، (پێویسته ههر كهسێك تاوانى كرد وهكو ئادهم و حهوا خێرا تهوبه بكات و بۆ لاى خواى گهوره بگهڕێتهوه تا خواى گهوره لێى خۆش بێت) [ وَإِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٢٣) ] وه ئهگهر تۆ لێمان خۆش نهبی وه ڕهحممان پێ نهكهی ئهوا ئێمه له زهرهرمهندان ئهبین له دونیاو قیامهتدا، خوای گهوره لێیان خۆشبوو.
A'raf 7:24
[ قَالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ ] خوای گهوره فهرمووی: دهی دابهزن بۆ سهر ڕووی زهوی كه ههندێكتان ئهبن به دوژمنى ههندێكتان، واته: ئیبلیس ئهبێته دوژمن بۆ ئێوه [ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ ] وه لهسهر زهوی به زیندوویى و له ژێر زهوی به مردوویی ئێوه نیشتهجێ و جێگیر ئهبن [ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ (٢٤) ] وه له دونیادا كات بهسهر ئهبهن تا كاتی دیاریكراوی خۆتان كه ئهجهلتان دێت و ئهمرن.
A'raf 7:25
[ قَالَ فِيهَا تَحْيَوْنَ وَفِيهَا تَمُوتُونَ وَمِنْهَا تُخْرَجُونَ (٢٥) ] ههر لهسهر زهویدا ژیان بهسهر ئهبهن ئهژین، وه ههر لهوێش ئهمرن، وه لهناو زهوی له گۆڕهكانتان له ڕۆژی قیامهت جارێكی تر دهرئهكرێنهوه.
A'raf 7:26
[ يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ ] ئهی نهوهكانی ئادهم ئهوه ئێمه پۆشاكێكمان بۆ دابهزاندوون بۆ ئهوهی كه عهورهتتان داپۆشێ [ وَرِيشًا ] وه پۆشاكێكیش بۆ جوانی كه خۆتانی پێ بڕازێننهوهو عهورهتی خۆتانی پێ داپۆشن [ وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ] وه بهڵام پۆشاكی تهقواو ئیمان و كردهوهی چاك و له خوا ترسان ئهمه باشترین پۆشاكێكه كه خهڵكی خۆی پێ بڕازێنێتهوه [ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٢٦) ] ئهمانه نیشانهی خوای گهورهن بهڵكو ئێوه یاد بكهنهوه.
A'raf 7:27
[ يَا بَنِي آدَمَ لَا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ] ئهی نهوهكانی ئادهم شهیتان فێڵتان لێ نهكات و نهتانخهڵهتێنێ [ كَمَا أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ ] ههروهكو فێڵی له دایك و باوكتان كردو له بهههشت دهری كردن بهوهی كه تووشی ئهو سهرپێچى و تاوانهی كردن [ يَنْزِعُ عَنْهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوْآتِهِمَا ] كه بههۆی ئهو تاوانهوه پۆشاكیان لهبهر نهماو عهورهتیان دهركهوت [ إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ مِنْ حَيْثُ لَا تَرَوْنَهُمْ ] خۆتان بپارێزن و عهورهتتان داپۆشن لهبهر ئهوهی ئهوان واته: جنی و شهیتانهكان ئێوه ئهبینن به شێوازێك كه ئێوه له دونیادا ئهوان نابینن، بهڵام كه پۆشاكتان دانا بسم الله بكهن ئهوا ئهوان ناتوانن عهورهتتان ببینن، چونكه پێغهمبهرى خوا - صلی الله علیه وسلم - دهفهرمێت: (پهرده له نێوان چاوى جنى و عهورهتى مرۆڤـ كه پۆشاك دادهكهنێت ئهوهیه بڵێت: بسم الله ئیتر پارێزراو دهبێت و نایبینن) [ إِنَّا جَعَلْنَا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ (٢٧) ] ئێمه شهیتانهكانمان داناوه كه دۆست و یارمهتیدهری ئهو كهسانه بن كه ئیمانیان نیه و بێ ئیمانن.
A'raf 7:28
[ وَإِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً قَالُوا وَجَدْنَا عَلَيْهَا آبَاءَنَا ] وه كاتێك كه كافران و موشریكان تاوانێك ئهكهن ئهڵێن: ئێمه باوك و باپیرانی خۆمان لهسهر ئهم تاوانه بینیوهو لهوانهوه بۆمان ماوهتهوه [ وَاللَّهُ أَمَرَنَا بِهَا ] وه خوای گهوره فهرمانی بهئێمه كردووه بهم تاوانه، ئهمه لهسهر موشریكان دابهزی كاتێك كه بهڕووتی تهوافیان به دهوری كهعبهدا ئهكرد پیاوان بهڕۆژ و ئافرهتانیش به شهو هیچ پۆشاكێكیان لهبهردا نهبوو، ئهیانووت: به پۆشاكێكهوه تهواف ناكهین كه تاوانمان پێوهى ئهنجام دابێت، وه خوای گهوره فهرمانی پێمان كردووه بهم شێوازه ئێمه تهوافی ماڵهكهی بكهین [ قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئهمهى ئێوه دهیكهن خراپهكاریهو بهڕاستی خوای گهوره فهرمان به خراپهكاری ناكات [ أَتَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٢٨) ] ئایا ئێوه قسهیهكی ناشرین ئهدهنه پاڵ خوای گهوره كه هیچ زانیاریهكتان پێ نیه، چۆن خوای گهوره فهرمان به شتی وا ئهكات.
A'raf 7:29
{پەروەردگار فەرمانی كردووە بە دادپەروەری}
[ قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: پهروهردگارم فهرمانی كردووه به دادپهروهری و دامهزراوى [ وَأَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ ] وه نوێژ بۆ خوای گهوره بكهن و ڕوو بكهنه قیبله له ههموو مزگهوتێكدا [ وَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] وه عیبادهتی خوای گهوره بكهن به ئیخلاص و بهدڵسۆزیهوهو نیهتتان تهنها بۆ خوا بێ [ كَمَا بَدَأَكُمْ تَعُودُونَ (٢٩) ] چۆن سهرهتا ئێوهی دروست كردووه ئاواش ئهتانگهڕێنێتهوه بهڕووتی.
A'raf 7:30
[ فَرِيقًا هَدَى وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيْهِمُ الضَّلَالَةُ ] خهڵك بوونه دوو بهش كۆمهڵێك هیدایهتیان وهرگرت وه كۆمهڵێكیش گومڕا بوون كه كافران بوون [ إِنَّهُمُ اتَّخَذُوا الشَّيَاطِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئهوان شهیتانیان كرده دۆست و پشتیوان و یارمهتیدهری خۆیان له غهیری خوای گهورهو گوێڕایهڵی شهیتانیان كرد [ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ (٣٠) ] وه وایان ئهزانی كه ئهوان لهسهر ڕێگای هیدایهتن [ يَا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ ] ئهم ئایهته رهدده بۆ سهر هاوبهشبڕیاردهران كه به رووتى بهدهورى كهعبه تهوافیان دهكرد، وه لهسهر ئهوان دابهزى، ئهی ئادهمیزاد ئێوه له ههموو مزگهوتێكدا خۆتان بڕازێننهوه وه عهورهتی خۆتان داپۆشن.
A'raf 7:31
{قەدەغە كردنی ئیسراف كردن}
[ وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ] وه بخۆن و بخۆنهوه بهڵام ئیسراف و زیادهڕی مهكهن، واته: هیچ شتێك له خۆتان حهرام مهكهن لهوهی كه خوای گهوره بۆى حهڵاڵ كردوون وهكو خهڵكی سهردهمی نهزانی كۆمهڵێك شتیان له خۆیان حهرام ئهكرد وهكو باسمان كرد، یان حهرام مهخۆن حهرام خواردن ئیسراف و زیادڕهویه، ههندێك له سهلهف دهفهرموون: (خواى گهوره ههموو زانستى پزیشكى لهم نیو ئایهته كۆكردۆتهوه) [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (٣١) ] به دڵنیایى خوای گهوره ئهو كهسانهی خۆش ناوێ كه ئیسراف و زیادڕهوی ئهكهن، یان ئهوانهى كه حهڵاڵ حهرام دهكهن و حهرام حهڵاڵ دهكهن.
A'raf 7:32
[ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئهو جوانییهى كه خوای گهوره دهریخستووه بۆ بهندهكانی خۆی وه ئهو ههموو ڕزقه حهڵاڵ و پاك و بهتام و چێژه كێ حهرامی كردووه تا ئهوان لهسهر خۆیانی حهرام بكهن، واته: دروست نیه مرۆڤی ئیماندار خواردنی خۆش یان پۆشاكی جوان لهخۆی قهدهغهو حهرام بكات خوای گهوره لۆمهی ئهو كهسانه ئهكات [ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئهمه له دونیادا خوای گهوره تایبهت بۆ باوهڕدارانی دروست كردووه بهڵام كافریش له دونیادا تیایدا بهشداره [ خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] بهڵام له ڕۆژی قیامهتدا تایبهت ئهبێ به ئیماندارو كافر بهشداری ناكات لهو تام و چێژو لهزهت و نیعمهتانهی خوای گهوره كه لهبهههشتدا به باوهڕدارانی ئهبهخشێ و بهههشت حهرامه له كافران [ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣٢) ] بهم شێوازه ئایهتهكانی خۆمان درێژه پێ ئهدهین وه ڕوونی ئهكهینهوه بۆ كهسانێك كه زانیاریان ههبێت.
A'raf 7:33
[ قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: تهنها پهروهردگارم فاحیشهو بهدڕهوشتی و تاوانی حهرام كردووه ئهوهی به ئاشكرا ئهكرێ و ئهوهی كه بهنهێنی ئهكرێ [ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] وه ههموو تاوانێك وه زوڵم و ستهمكردن له خهڵكى بهناحهق ههمووی حهرام كردووه [ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ] وه شهریك دانێن بۆ خوای گهوره له كاتێكدا خوای گهوره هیچ بهڵگهیهكی لهسهر ئهوه دانهبهزاندووه [ وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٣٣) ] وه ئهوهیشی لهسهرتان حهرام كردووه له خۆتانهوه بهبێ زانیاری بهناو خوای گهورهوه قسه بكهن و قسه بدهنه پاڵ خوای گهوره.
A'raf 7:34
[ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ ] وه ههموو ئوممهتێك كاتی دیاریكراوی خۆیان ههیه كه تیایدا ئهجهلیان دێت [ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ (٣٤) ] وهكاتێك كه ئهجهلیان دێت تهنها یهك چركهو كاتێك نه ئهجهلیان دوا ئهكهوێ نه پێش ئهكهوێ.
A'raf 7:35
[ يَا بَنِي آدَمَ إِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي ] ئهی نهوهكانی ئادهم له لایهن خوای گهورهوه پهیامبهرتان بۆ دێت كه ئایهتهكانی منتان بۆ ڕوون ئهكهنهوه ئێوه شوێنیان بكهون [ فَمَنِ اتَّقَى وَأَصْلَحَ ] جا ههر كهسێك خۆی بپارێزێ له تاوان وه كردهوهی چاك بكات و خۆی چاك بكات به شوێنكهوتنی پێغهمبهران [ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٣٥) ] ئهوه له داهاتوودا كه ئهمرن هیچ ترسێكیان لهسهر نیه، وه خهفهتیش له ڕابردوو ناخۆن له دونیا لهوهی كه بهجێیان هێشتووه، چونكه خواى گهوره باشتریان پێ دهبهخشێت.
A'raf 7:36
[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا ] وه ئهو كهسانهیشی كه ئایهتهكانی ئێمهیان بهدرۆ زانیوه وه خۆیان بهگهوره زانیوه له وهڵامدانهوهی [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٣٦) ] ئا ئهمانه هاوهڵی دۆزهخن به نهمری و ههمیشهیی تیایدا ئهمێننهوه بههۆی كوفر كردنیان.
A'raf 7:37
[ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] كێ زاڵمتره؟ واته: كهس زاڵمتر نیه لهو كهسهی كه درۆ ههڵئهبهستێ بۆ خوای گهورهو بهناو خوای گهورهوه قسه ئهكات [ أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ ] یان ئایهتهكانی خوای گهوره بهدرۆ ئهزانێ و باوهڕی پێ ناكات و ڕهتی ئهكاتهوه [ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ ] ئهمانه بهشی خۆیان دهست ئهكهوێ لهوهی كه لهسهریان نووسراوه كه ئهوانه روویان رهش دهبێت، یاخود خوای گهوره له جوانی و ڕازاوهیی ژیانى دونیایان پێ ئهبهخشێ، یان بهشى خۆیان ههیه له كردهوهى چاك یان خراپ، وه پاداشت یان سزا وهردهگرن لهسهرى [ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] تا ئهو كاتهی كه نێردراوانی ئێمه دێن، واته: فریشتهی گیانكێشان و ڕوحیان ئهكێشن و پێیان ئهڵێن: كوا ئهو خواو پهرستراوانهی كه ئێوه جگه له خوای گهوره ئهتانپهرستن [ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا ] ئهڵێن: ون بوون و لێمان دیار نهمان نه ئێمه لهوانهوه دیارین نه ئهوان له ئێمهوه دیارن و ئێستا ئومێدى خێرو چاكهمان پێیان نیه [ وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ (٣٧) ] وه خۆیان شایهتی ئهدهن لهسهر نهفسی خۆیان وه دان ئهنێن بهوهی كه ئهمانه كافرو بێباوهڕ بوون.
A'raf 7:38
{ سەركردەكانو شوێنكەوتوانیان لەناو دۆزەخ مشتومڕیانە}
[ قَالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ فِي النَّارِ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: دهی بڕۆنه ژوورهوه بۆ ناو ئاگری دۆزهخ لهگهڵ ئوممهتانێكی تردا له جنی و مرۆڤهكان له پێش ئێوه كه چوونهته ناو ئاگری دۆزهخهوه [ كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَعَنَتْ أُخْتَهَا ] ههر كاتێك كه ئوممهتێكی تر دێته ناو دۆزهخهوه نهفرهت ئهكات لهو ئوممهته كافرانهی تر كه پێشتر لهناو ئاگری دۆزهخدا بوونه [ حَتَّى إِذَا ادَّارَكُوا فِيهَا جَمِيعًا ] تا ههموو كافران لهناو ئاگری دۆزهخدا كۆ ئهبنهوه [ قَالَتْ أُخْرَاهُمْ لِأُولَاهُمْ ] ئهوانهی كه دواتر هاتوونه بهوانهی پێشتر ئهڵێن، یاخود شوێنكهوتوان به سهركردهكانیان ئهڵێن [ رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابًا ضِعْفًا مِنَ النَّارِ ] ئهی پهروهردگار ئهم سهركردانه بوون كه له دونیادا ئێمهیان گومڕا كرد خوایه با سزای ئهمان له ئاگری دۆزهخدا چهند جارێك بێت لهبهر ئهوهی ئهمان ئێمهیان گومڕا كرد [ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَلَكِنْ لَا تَعْلَمُونَ (٣٨) ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: بۆ ههر یهكێك له ئێوه بۆ شوێنكهوتوان و سهركردهكان سزاتان چهند قاتێك ئهبێت و دووباره ئهبێتهوه بهڵام جارێ ئێوه نازانن.
A'raf 7:39
[ وَقَالَتْ أُولَاهُمْ لِأُخْرَاهُمْ ] ئینجا ئهوانهی سهرهتا بهوانهی دواتر ئهڵێن یان سهركردهكان به شوێنكهوتوانیان ئهڵێن [ فَمَا كَانَ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ ] ئێمه هیچ توانای ئهوهمان نیه كه سزا لهسهر ئێوه سووك بكهین، یان ئێوهیش وهك ئێمه گومڕا بوونهو فهزڵتان بهسهرمانهوه نیه [ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ (٣٩) ] دهى سزا بچێژن بههۆی كردهوهی خراپی خۆتانهوهو بهڕائهتیان لێ ئهكهن.
A'raf 7:40
[ إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئهو كهسانهی كه ئایهتهكانی ئێمه بهدرۆ ئهزانن وه خۆیان به گهوره ئهزانن و شوێنی ناكهون [ لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ ] ئا ئهمانه دهرگاكانی ئاسمانیان بۆ ناكرێتهوه كاتێك كه ڕوحیان ئهكێشرێ بۆ ئهوهی ڕوحیان بهرز بكرێتهوه، یاخود دوعایان بهرز نابێتهوه، یان كردهوهیان بهرز نابێتهوه [ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ] وه ناچنه ناو بهههشتهوه تا حوشتر نهچێته ناو كونی دهرزییهوه، یان حهبلى ئهستور نهچێته كونى دهرزییهوه، كه ئهمه شتێكی ئهستهمه [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ (٤٠) ] وه بهم شێوازه ئێمه سزای تاوانباران ئهدهینهوه.
A'raf 7:41
[ لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهَادٌ ] لهناو ئاگری دۆزهخدا ڕاخهریان بۆ ڕائهخرێ له ئاگر [ وَمِنْ فَوْقِهِمْ غَوَاشٍ ] لهسهرووشیانهوه داپۆشهرو لێفهیان بۆ دائهنرێ له ئاگر واته: له ههموو لایهكهوه ئاگر دهوریان ئهدا لهناو ئاگری دۆزهخیشدا [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ (٤١) ] وه بهم شێوازه سزای زاڵم و ستهمكاران و موشریكان ئهدهین.
A'raf 7:42
[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه ئهو كهسانهی كه ئیمانیان هێناوه وه كردهوهی چاكیان كردووه، (كردهوهى چاك ئهوهیه كه بۆ خوا بێت و بۆ ریا نهبێت، وه لهسهر سوننهت بێت و بیدعه نهبێت) [ لَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] ئێمه تهكلیف له هیچ كهسێك ناكهین تهنها به گوێرهی توانای خۆیان نهبێ [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٤٢) ] ئا ئهمانه هاوهڵی بهههشتن و ئهچنه بهههشتهوه به نهمری و ههمیشهیی تیایدا ئهمێننهوه.
A'raf 7:43
{پێش چوونە بەهەشت بەهەشتییەكان دڵو دەروونیان پاك دەكرێتەوە}
[ وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ ] ئههلی بهههشت پێش ئهوهی كه بچنه بهههشتهوه ههرچی حهسودى و ڕق و كینهیهك له دڵیاندا بووه ههر ههمووی دهرئهكهین وه پاكیان ئهكهینهوه ئهو كاته ئهچنه بهههشتهوه، وه ئاو به ژێر دارو خانوهكانیاندا دهڕوات [ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا ] وه ئهڵێن: حهمدو سهناو ستایش و سوپاس بۆ ئهو پهروهردگارهی كه هیدایهتی داین بۆ ئهم پاداشته گهورهیه كه مانهوهیه له بهههشتدا بهههمیشهیی، یاخود بۆ پاك كردنهوهی دڵمان له ڕق و كینه بهرامبهر باوهڕدارانی تر [ وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ ] وه ئهگهر خوای گهوره هیدایهتی ئێمهی نهدایا بۆ ئهم شته ئێمه خۆمان نهمان ئهتوانی هیدایهت وهربگرین [ لَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ] بهڕاستی پێغهمبهرانی خوای گهوره بهحهق هاتن بۆ لای ئێمه [ وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٤٣) ] وه بانگیان لێ ئهكرێ و پیرۆزباییان لێ ئهكرێ ئا ئهمه ئهو بهههشتهیه كه ئێوه بوون به میراتگری و تیایدا ئهمێننهوه بههۆی ئهو كردهوه چاكانهی كه خۆتان كردووتانه له پاش فهزڵ و رهحمهتی خوای گهوره.
A'raf 7:44
{گفتوگۆی نێوان بەهەشتییەكانو دۆزەخییەكان}
[ وَنَادَى أَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابَ النَّارِ أَنْ قَدْ وَجَدْنَا مَا وَعَدَنَا رَبُّنَا حَقًّا ] دوای ئهوهى بهههشتییهكان له شوێن و ماڵی خۆیان جێگیر ئهبن بانگ له دۆزهخییهكان ئهكهن و وهكو سهرزهنشت كردن پێیان ئهڵێن: ئهی دۆزهخییهكان ئهو بهڵێنهی كه له دونیا خوای گهوره به ئێمهی دابوو كه بهههشتی پڕ نازو نیعمهته ئێمه به دڵنیایى بینیمان [ فَهَلْ وَجَدْتُمْ مَا وَعَدَ رَبُّكُمْ حَقًّا ] ئایا ئهو وهعدو بهڵێنهی كه خوای گهوره بهئێوهشی دابوو كه ئهگهر ئیمان نههێنن ئهچنه دۆزهخی پڕ سزاوه ئایا بینیتان؟ [ قَالُوا نَعَمْ ] دانى پێدا ئهنێین و ئهڵێن: بهڵێ بینیمان [ فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ أَنْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ (٤٤) ] بانگبێژێك لهلایهن خوای گهوره كه مهلائیكهته له نێوانیاندا بانگ ئهكات و دهڵێت: نهفرهتی خوای گهوره له ستهمكاران و هاوبهشبڕیاردهران بێ.
A'raf 7:45
[ الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ] ئهو كهسانهی كه ڕێگری خهڵكیان ئهكرد له دینی خوای گهوره وه خهڵكیان لێ دوور ئهخستهوه وه وا نیشانیان ئهدا كه ڕێگایهكی چهوت و ههڵهیه تا خهڵكى شوێنى نهكهوێت [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ كَافِرُونَ (٤٥) ] وه باوهڕیشیان به ڕۆژی دوایی نهبوو ئێستا ئهبێ ئاوا لهناو ئاگری دۆزهخدا سزا بچێژن.
A'raf 7:46
{هاوەڵانی (ئەعراف)}
[ وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ ] وه له نێوان بهههشتییهكان و دۆزهخییهكاندا دیوارێك ههیه، (ئهعراف) ئهو دیواره بهرزهیه كه له نێوان بهههشتییهكان و دۆزهخییهكاندایه وه كهسانێكی لهسهره نه چاكهكانیان ئهوهنده زیاتر بووه پێی بچنه بهههشت، وه نه خراپهكانیان زیاتر بووه پێی بچنه دۆزهخ بهڵكو چاكهو خراپهیان یهكسانهو له نێوان بهههشت و دۆزهخدان، هاوهڵانى (ئهعراف) بهههشتییهكان و دۆزهخییهكانیش ئهناسنهوه به شێوهیان: كه بهههشتییهكان روویان سپیهو دۆزهخییهكان روویان ڕهشه [ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] هاوهڵانى (ئهعراف) بانگ له بهههشتییهكان ئهكهن و سڵاویان لێ ئهكهن و ئهڵێن سڵاوی خوای گهورهتان لێ بێ [ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ (٤٦) ] هاوهڵانی (ئهعراف) هێشتا نهچوونهته بهههشتهوه بهڵام تهماعی بهههشتیان ههیه كاتێك كه بهههشتییهكان ئهبینن له چ نازو نیعمهتێكدان.
A'raf 7:47
[ وَإِذَا صُرِفَتْ أَبْصَارُهُمْ تِلْقَاءَ أَصْحَابِ النَّارِ ] وه كاتێك كه ڕوویان وهرئهگێڕن بهرهو لای دۆزهخ و دۆزهخییهكان ئهبینن [ قَالُوا رَبَّنَا لَا تَجْعَلْنَا مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤٧) ] ئهڵێن: ئهی پهروهردگار مهمانخهره ناو دۆزهخهوه لهگهڵ گرۆی ستهمكارو موشریكاندا.
A'raf 7:48
[ وَنَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ ] دیسانهوه هاوهڵانى (ئهعراف) بانگ له پیاوانێك ئهكهن له كافران كه به نیشانهكانیان ئهیانناسنهوه پێیان ئهڵێن: ئێوه له دونیادا زۆرى كۆمهڵ و خهڵك و شوێنكهوتوانتان هیچ سوودێكی پێ نهگهیاندن و له ئاگری دۆزهخ ڕزگارى نهكردن [ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ (٤٨) ] وه له دونیا كه خۆتان به گهوره ئهزانی ئهو خۆبهگهوره زانین و تهكهبوره سوودی پێ نهگهیاندن.
A'raf 7:49
[ أَهَؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لَا يَنَالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ ] ههر بهو كافرانه ئهڵێن: ئا ئهمانه ئهو ئیماندارانهن كه له دونیا ئێوه سوێندتان ئهخوارد كه خوای گهوره ڕهحم بهمان ناكات لهبهر ئهوهی فهقیرو ههژارو لاوازن [ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٤٩) ] بهو موسڵمانانه ئهووترێ كه كافران له دونیا گاڵتهیان پێیان كردبوو دهی ئێوه بچنه بهههشتهوه، یاخود خوای گهوره بهڕهحمی خۆی هاوهڵانى (ئهعراف) ئهخاته بهههشتهوهو پێیان ئهفهرمووێ: ئێوه بڕۆنه بهههشتهوه بهڕهحمهتی خۆم هیچ ترسێكتان لهسهر نیه له داهاتووا وه خهفهتیش ناخۆن بۆ ڕابردووتان بۆ دونیاتان چونكه خواى گهوره باشتریان پێ دهبهخشێت.
A'raf 7:50
[ وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ ] پاشان دۆزهخییهكان ئهوانهی له ئاگری دۆزهخدان بانگ له بهههشتییهكان ئهكهن [ أَنْ أَفِيضُوا عَلَيْنَا مِنَ الْمَاءِ ] داوای ئاویان لێ ئهكهن كه ههندێك ئاو بكهن بهسهرماندا تا بیخۆینهوه [ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ] یان ههندێك لهو خواردنهی كه خوای گهوره پێی بهخشیوون بهشمان بدهن لهبهر ئهوهی دۆزهخییهكان و بهههشتییهكان یهكتری ئهبینن [ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ (٥٠) ] وه بهههشتییهكان ئهڵێن: خوای گهوره خواردن و خواردنهوهی بهههشتی حهرام كردووه لهسهر كافران وهكو دونیا نیه كه ئێوهش لێی سوودمهند بن.
A'raf 7:51
[ الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا ] ئهو كافرانهی كه له دونیادا دینهكهی خوای گهورهیان كردبوو به گاڵته كردن و سووكایهتی پێ كردن و یاری كردن [ وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] وه به ژیانی دونیا ههڵخهڵتان و ژیانی دونیا فریوی دان [ فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ ] ئهمڕۆ ئیهمال ئهكرێن و وازیان لێ ئههێندرێ لهناو ئاگرى دۆزهخداو وهكو لهبیرچو مامهڵهیان لهگهڵدا دهكرێت چونكه خواى گهوره هیچ شتێك له بیر ناكات [ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا ] چۆن ئهوان ئهم ڕۆژهیان لهبیر كردبوو [ وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (٥١) ] وه لهبهر ئهوهی كه ئینكاری ئایهتهكانی خوای گهورهیان ئهكرد.
A'raf 7:52
[ وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ ] وه ئێمه كتابێكمان بۆ ناردوون كه قورئانی پیرۆزه كه به زانیاری ههموو شتێكى تیادا ڕوون كراوهتهوه [ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٥٢) ] وه هیدایهت و ڕهحمهته بۆ كهسانێك كه ئیمانیان هێنابێ بهخوای گهوره.
A'raf 7:53
[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا تَأْوِيلَهُ ] ئایا چاوهڕێی چ شتێك ئهكهن تهنها شوێنی گهڕاننهوه نهبێ كه بۆی ئهگهڕێنهوه كه بهههشت یان دۆزهخه [ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ ] ڕۆژی قیامهت كه شوێنی گهڕاننهوهكهیه كاتێك كه دێت [ يَقُولُ الَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ ] ئهوانهی كه له دونیادا ئهم ڕۆژهیان لهبیر كردووهو كردهوهى چاكیان نهكرد بوو [ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ ] دانى پێدا ئهنێن و دهڵێن: بهڵێ به دڵنیایی پێغهمبهرانی پهروهردگارمان به حهق هاتن بۆ لای ئێمه [ فَهَلْ لَنَا مِنْ شُفَعَاءَ فَيَشْفَعُوا لَنَا ] ئاواتهخوازن و ئهڵێن خۆزگه ئێمهش تكاكارێك ههبوایه لای خوای گهوره تكای بۆمان بكردایهو سزای لهسهرمان سووك بكردایه [ أَوْ نُرَدُّ فَنَعْمَلَ غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ] یاخود خۆزگه تكاكارێك تكای بۆمان بكردایهو خوای گهوره بمانیگهڕاندایهتهوه بۆ دونیاو ئێمهش كردهوهی چاكمان بكردایه جگه لهو كردهوه خراپانهی كه له دونیا كردبوومان [ قَدْ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئهم ئاوات خواستنانه سوودی نیهو خۆیان دۆڕان به چونه دۆزهخ [ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ (٥٣) ] ئهو ههموو ئیفتیراو درۆو بوهتانانهی كه ئهیانكرد له دونیا بۆ دینی خوای گهوره ههر ههمووی ڕۆیشت و نهما، یان ئهو شهریكانهی كه بۆ خوای گهورهیان دانا ههمووی ڕۆیشت و هیچی فریایان نهكهوت و رزگارى نهكردن له سزاى خواى گهوره.
A'raf 7:54
[ إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] به دڵنیایی پهروهردگاری ئێوه ئهو الله یهیه كه ئاسمانهكان و زهوی دروست كردووه له ماوهی شهش ڕۆژدا كه له ڕۆژی یهك شهممه دهستی پێكردوو له ڕۆژی جومعه تهواو بووه، ههر چهنده خوای گهوره توانای ههبوو به (كُنْ فَيَكون) دروستی بكات بهڵام ههموو شتێك لای خوای گهوره كاتی دیاریكراوی خۆی ههیه.
{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە}
[ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان بهرز بۆتهوه بۆ سهر عهرشی پیرۆزی خۆی، بهرزبوونهوهیهك كه شایهن و گونجاو و لایهقه به گهورهیی خوای گهورهو له بهرزبوونهوه هیچ له دروستكراوهكان ناچێت، وه چۆنێتیهكهیشی خوای گهوره خۆی نهبێ كهس نایزانێ، كه پرسیارى (الإستواء) له ئیمامى (مالیك) كرا فهرمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته: ئیستوا زانراوه، چونكه لهقورئاندا باسكراوه، وه چۆنێتیهكهى نهزانراوه، چونكه باس نهكراوه، وه ئیمان هێنان پێى واجبه، چونكه ئایهتى قورئانى پیرۆزه، وه پرسیار كردن له چۆنێتى بهرز بوونهوهى خواى گهوره بۆ سهر عهرشى پیرۆزى بیدعهیه، چونكه هاوهڵان ئهو پرسیارهیان له پێغهمبهرى خوا - صلی الله علیه وسلم - نهكردووه، وه چواندنى به بهرزبوونهوهى دروستكراوهكان كوفره، چونكه تهشبیهـ كردنى خواى گهورهى خالقه به دروستكراوى لاوازى مهخلوق، وه گۆڕینى ماناكهى حهرامه، چونكه مهبهست نیهو ههڵهیه، وهكو گۆرینى بۆ (استولى) كه به ماناى زاڵ بوون و دهستبهسهراگرتن دێت ههڵهیه، چونكه به گوێرهى ئهم تهئویله فاسیده بێت واته پێش خواى گهوره كهسێكى تر دهستى بهسهر عهرشدا گرتووه كه مرۆڤى ژیر قسهى واناكات، (ابن القیم) دهفهرمێت: ئهم لامهى كه زیادى دهكهن و (استوى) دهكهن به (استولى) چهند لهو نونه دهچێت كه بهنو ئیسرائیل زیادیان كرد كه خواى گهوره پێى فهرموون: بڵێن: (حطة) ئهوان وتیان: (حنطة) وه خواى گهوره غهزهبى لێگرتن، ئهو كهسانهیشى كه سیفاتى خواى گهوره تهئویل دهكهن و ماناكهى دهگۆڕن با له خواى گهوره بترسن نهك وهك بهنو ئیسرائیل خواى گهوره غهزهبیان لێ بگرێت [ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ ] خوای گهوره به تاریكی شهو ڕووناكی ڕۆژ دائهپۆشێ و به پێچهوانهوه [ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا ] بهخێرایی شهو بهدوای ڕۆژدا دێت و لێك جیا نابنهوه [ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ ] وه خۆرو مانگ و ئهستێرهكان ههمووی خوای گهوره دروستی كردوون و ژێرباری كردوون و له ژێر فهرمان و توانای خوای گهورهدایهو بهفهرمانی خوای گهوره ههڵسوكهوت دهكهن [ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ ] ئایا دروست كردن و فهرمان دهركردن ههر بۆ خوای گهوره نیه، واته: چۆن له دروست كردندا كهس شهریكی خوا نیه له فهرمان دهركردن و ئهحكامی شهریعهو یاسادانانیشدا نابێت كهس شهریكی خوای گهوره بێ [ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٥٤) ] الله كه پهروهردگاری ههموو جیهانه خێرو بهرهكهتی یهكجار زۆرو فراوانه.
A'raf 7:55
[ ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً ] ئێوه له خوای گهوره بپاڕێنهوه به زهلیلی و ملكهچی وه به نهێنی نهك به دهنگى بهرزو هاوار كردن [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (٥٥) ] بهڕاستی خوای گهوره ئهو كهسانهی خۆش ناوێ كه سنوور ئهبهزێنن له پاڕانهوهندا، وهكو داواكردنى كۆشكێكى سپى لهلاى راستى بهههشت، یان داوای شتێكی وا بكهن كه مافی ئهوان نهبێت، یاخود دهنگ زۆر بهرز بكهنهوهو هاوار بكهن له كاتى پاڕانهوهدا.
A'raf 7:56
[ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ] وه ئێوه ئاشووب لهسهر زهوی مهنێنهوه به كوشتن و وێرانكاری له دوای ئهوهی كه خوای گهوره ئیصڵاح و چاكسازی له زهوی كردووه بههۆی ناردنی پێغهمبهران و دابهزینی كتێبهكان [ وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا ] وه ئێوه عیبادهتی خوای گهوره بكهن له ترسی دۆزهخ و سزای خوای گهوره، وه به تهماحی بهههشت و پاداشتی خوای گهوره [ إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٥٦) ] بهڕاستی ڕهحمهت و سۆزو بهزهیی خوای گهوره نزیكه له چاكهكاران.
A'raf 7:57
[ وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ] وه خوای گهوره ئهو خوایهیه كه با ئهنێرێت وهكو مژدهیهك كه بارانی پێیه [ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا ] وه تا ئهو بایه ئهو ههورانه ههڵئهگرێ كه قورس و پڕ له بارانن [ سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ ] ئهو ههورانه ئهنێرین بۆ زهویهكی وشك و مردوو كه ڕووهكی تیا نیه [ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ ] وه بههۆی ئهو ههورانهوه باران دائهبهزێنینه سهر ئهو زهویه وشكه [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ ] وه بههۆی ئهو بارانهوه له ههموو بهروبومێك ئهڕوێنین لهسهر ئهو زهویه كه پێشتر وشك و مرد بوو [ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى ] چۆن ئهو زهویه مردووهمان ژیاندهوهو زیندوو كردهوه بهم شێوازهش مرۆڤه مردووهكان زیندوو ئهكهینهوه [ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٥٧) ] بهڵكو ئێوه بیر بكهنهوه.
A'raf 7:58
[ وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ ] وه خاكی پاك دانهوێڵهو ڕووهكی باشى خۆی دهرئهكات به ئیزنی خوای گهوره [ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا ] بهڵام خاكی پیس هیچ ڕووهك و دانهوێڵهیهك دهرناكات تهنها شتی بێخێرو بێسوود نهبێت، ئهمه نموونهی باوهڕدارو بێباوهڕه، كه باوهڕدار دڵ و كردهوهی پاك و چاكه، وه بێباوهڕ دڵ و كردهوهى پیسه [ كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ (٥٨) ] بهم شێوازه ئێمه ئایهتهكانی خۆمان ڕوون ئهكهینهوه بۆ كهسانێك كه شوكرانهبژێری خوای گهوره بكهن و دان به نیعمهتهكانی خوای گهورهدا بنێن.
A'raf 7:59
{گفتوگۆی نێوان نوح پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}
[ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] بهدڵنیایی ئێمه نوحمان - صلی الله علیه وسلم - نارد بۆ لای قهومهكهی كه یهكهم پێغهمبهر بووه له دوای ئادهم وه ده پشت له نێوانیاندا بووه ههموویان لهسهر ئیسلام و یهكخواپهرستى بوونه [ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] وه فهرمووی: ئهی قهومی خۆم ئێوه بهتاك و تهنها عیبادهتی خوای گهوره بكهن و بیپهرستن چونكه جگه له خوای گهوره هیچ پهرستراوێكی ترتان نیه كه حهق بێ وه شایهنی پهرستن بێ [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (٥٩) ] ئهگهر ئێوه بهتاك و تهنها عیبادهتی خوای گهوره نهكهن وه شهریك بۆ خوای گهوره دانێن ئهوه من له ڕۆژێك ئهترسم كه تووشتان بێ كه سزاكهی یهكجار گهورهیه كه ئهو ڕۆژه بوو كه خوای گهوره تۆفانی بۆ ناردن وه نوقمی كردن له ئاودا، یاخود سزاى رۆژى قیامهته.
A'raf 7:60
[ قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٦٠) ] دهسهڵاتدارو ناودارو سهركردهكان له قهومی نوح وتیان: ئهی نوح كاتێك كه تۆ بانگی خهڵكهكه ئهكهی كه بهتاك و تهنها خوای گهوره بپهرستن ئێمه تۆ ئهبینین له گومڕاییهكی زۆر ئاشكرادایت و له ڕێگای حهق لاتداوه.
A'raf 7:61
[ قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي ضَلَالَةٌ ] نوحیش - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: ئهی قهومهكهم من هیچ گومڕا نهبوومهو له ڕێگای ڕاست دهرنهچوومه [ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦١) ] بهڵكو نێردراو و پێغهمبهرێكم لهلایهن پهروهردگاری ههموو جیهانهوه بۆ لای ئێوه نێردراوم تا بانگتان بكهم بۆ یهكخواپهرستی.
A'raf 7:62
[ أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنْصَحُ لَكُمْ ] وه پهیامی پهروهردگارتان پێ ئهگهیهنم وه بهدڵسۆزیهوه ئامۆژگاریتان ئهكهم [ وَأَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ (٦٢) ] وه ههندێك شت ههیه كه لهلایهن خوای گهورهوه من ئهیزانم كه خوای گهوره ههواڵی به من داوه له ڕێگای وهحیهوه كه ئێوه نایزانن.
A'raf 7:63
[ أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ وَلِتَتَّقُوا وَلَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٦٣) ] ئایا پێتان سهیره یان بهدرۆی ئهزانن كه زیكرێك له پهروهردگارتانهوه، واته: وهحییهك لهلایهن خوای گهورهتانهوه بێت بۆ سهر پیاوێك له خۆتان كه نوحه كه خۆتان ئهیناسن بۆ ئهوهی كه ئاگادارتان بكاتهوه لهو خراپهكاری و گومڕایی و شیركهی كه تیایدان، وه بهڵكو تهقوای خوای گهوره بكهن و بههۆی ئیمان هێنان و تهقواوه خوای گهوره ڕهحمتان پێ بكات.
A'raf 7:64
[ فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ ] بهڵام ئهوان نوحیان بهدرۆزانی وه ئێمه نوح و ئهو باوهڕدارانهی كه لهگهڵیدا بوون ڕزگارمان كردن لهناو كهشتیهكهدا [ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه ئهوانهیشی كه ئایهتهكانی ئێمهیان بهدرۆزانی وه ئیمانیان پێ نههێنا نوقممان كردن لهناو ئاوهكهدا، كه خواى گهوره تۆڵهى سهند له دوژمنانى بۆ دۆستانى، كه سهركهوتن و سهرهنجام له دونیاو قیامهت بۆ باوهڕدارانه [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ (٦٤) ] ئهمانه بهڕاستی قهومێك بوون كه كوێر بوون و حهقیان نهئهبینی وه ئامۆژگاری سوودی بۆیان نهبوو.
A'raf 7:65
{گفتوگۆی نێوان هود پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}
[ وَإِلَى عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا ] وه بۆ لای قهومی عاد كه هۆزێك بوون له (ئهحقاف) له (حضرموت) له یهمهن ئهژیان خوای گهوره هود پێغهمبهری بۆ ناردن كه له خۆیان بوو [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] هود - صلی الله علیه وسلم - فهرمووى: ئهی قهومی خۆم بهتاك و تهنها عیبادهتی خوای گهوره بكهن و شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار مهدهن لهبهر ئهوهی جگه له الله هیچ پهرستراوێكی تری حهقتان نیه كه شایهنی پهرستن بێ [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٦٥) ] بۆ تهقوای خوای گهوره ناكهن بهوهی كه ئیمان بێنن.
A'raf 7:66
[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ ] دهسهڵاتدارو سهركردهو ناودارهكانی قهومهكهی له كافران پێیان وت ئهی هود ئێمه وا ئهبینین كه تۆ كهسێكی گومڕاو گێل و كهم عهقڵی [ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٦٦) ] وه ئێمه گومانی ئهوهت پێ ئهبهین كه تۆ یهكێك بیت له درۆزنان و درۆ بكهیت و بانگهشهی پێغهمبهرایهتی بكهیت و پێغهمبهری خوا نهبی.
A'raf 7:67
[ قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِي سَفَاهَةٌ وَلَكِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٧) ] هود پێغهمبهر - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: ئهی قهومی خۆم من گێل و كهم عهقڵ نیم بهڵكو پهیامبهرو پێغهمبهری خوای گهورهم لهلایهن پهروهردگاری ههموو جیهانهوه بۆ لای ئێوه نێردراوم.
A'raf 7:68
[ أُبَلِّغُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَأَنَا لَكُمْ نَاصِحٌ أَمِينٌ (٦٨) ] پهیامی خوای گهورهتان پێ ئهگهیهنم وه من ئامۆژگاریكاری ئێوهم بهدڵسۆزی وه ئهمینم بهوهی كه ناپاكی ناكهم لهو پهیامهی خوای گهوره.
A'raf 7:69
[ أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَلَى رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ ] ئایا پێتان سهیره یان بهدووری ئهزانن كه وهحی لهلایهن پهروهردگارتانهوه دابهزێ بۆ سهر كهسێك له خۆتان كه من له خۆتانم وه ئهمناسم بۆ ئهوهی ئاگادارتان بكاتهوه [ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ ] وه یادی ئهو نیعمهتهی خوای گهوره بكهنهوه كه خوای گهوره ئێوهی كرد به جێنشین لهسهر ڕووی زهویدا له دوای قهومی نوح كه ئهوانی لهناوبرد چونكه سهرپێچیان كردو ئیمانیان پێ نههێنا، وه ئێوهی هێنا [ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَسْطَةً ] وه لهناو خهڵكیشدا ئێوهی زیاتر بههێز كردووه كه باڵاتان درێژو بهرزه وه لاشهتان زۆر گهورهیه [ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ ] ئێوه یادی نیعمهتهكانی خوای گهوره بكهنهوه لهسهرتان [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٦٩) ] بهڵكو سهرفراز بن بههۆی بیر كردنهوه لهو نیعمهتانه بتانگهیهنێ به ئیمان هێنان به خوای گهوره.
A'raf 7:70
[ قَالُوا أَجِئْتَنَا لِنَعْبُدَ اللَّهَ وَحْدَهُ ] وتیان: ئایا تۆ بۆ ئهوه هاتووی كه ئێمه بهتاك و تهنها خوای گهوره بپهرستین داوای ئهوهمان لێ ئهكهی [ وَنَذَرَ مَا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُنَا ] وه واز بێنین لهو خوایانهی كه باوك و باپیرانمان پهرستوویانه [ فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٧٠) ] ئهگهر تۆ له ڕاستگۆیانی ئهو ههڕهشانهی كه لێمانی ئهكهی بیهێنه، واته: ئهگهر ئیمان نههێنین خوای گهوره سزامان ئهدات با سزای خوای گهوره بێت، پهلهیان كرد له هاتنى سزای خوای گهوره.
A'raf 7:71
[ قَالَ قَدْ وَقَعَ عَلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ رِجْسٌ وَغَضَبٌ ] فهرمووی: دهی دڵنیابن له لایهن پهروهردگارهوه سزاو تووڕهبوونتان بۆ دائهبهزێنێ وه غهزهبتان لێ ئهگرێ [ أَتُجَادِلُونَنِي فِي أَسْمَاءٍ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ ] ئایا ئێوه مشتومڕو دهمهقاڵێ لهگهڵ مندا ئهكهن دهربارهی چهند ناوێك لهو خوایانهی كه خۆتان و باوك و باپیرانتان ناوتان لێ ناون [ مَا نَزَّلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ ] كه خوای گهوره هیچ بهڵگهی لهسهر ئهو خوایانهی ئێوه نهناردۆته خوارهوه [ فَانْتَظِرُوا إِنِّي مَعَكُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ (٧١) ] دهی چاوهڕێی سزا بن منیش لهگهڵ ئێوه چاوهڕێ ئهكهم بزانن خوای گهوره چۆن سزاتان ئهدات، كه ئهمه ههڕهشهیهكى سهخته.
A'raf 7:72
[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: هود پێغهمبهرو- صلی الله علیه وسلم - ئهو باوهڕدارانهی كه لهگهڵیدا بوون ڕزگارمان كردن به ڕهحمهت و سۆزو میهرهبانی خۆمان [ وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه دوای ئهو كهسانهمان بڕی و ڕیشهكێشمان كردن و كۆتاییمان پێ هێنان كه ئایهتهكانی ئێمهیان بهدرۆ ئهزانی، خوای گهوره با و گهردهلولێكی بههێزی زۆر ساردى نارد كه شاریانی ههمووی وێران و كاول كرد وه بهردی ههڵئهگرت و ئهیكێشا پیایاندا به بایهكی زۆر سهخت كه حهوت شهو و ههشت ڕۆژ بهردهوام بهسهریانهوه بوو ههڵی ئهگرتن و بهرزی ئهكردنهوهو دهیدان به زهویدا تا ههمووی كوشتن [ وَمَا كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٧٢) ] وه ئهمانه ئیمانیان نههێنا بۆیه خوای گهوره لهناوی بردن.
A'raf 7:73
{گفتوگۆی نێوان ساڵح پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}
[ وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ] وه بۆ لای قهومی ثهمودیش صاڵح پێغهمبهرمان - صلی الله علیه وسلم - نارد كه له خۆیان بوو، قهومی ثهمود له دواى قهومى عاد بوون و له (حیجر) نیشتهجێ بوون له نێوان (تهبوك و مهدینه) [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] فهرمووی: ئهی قهومی خۆم عیبادهتی خوای گهوره بكهن و بهتاك و تهنها خوای گهوره بپهرستن و شهریك بۆ خوا دامهنێن چونكه جگه له الله هیچ پهرستراوێكی تری حهقتان نیه كه شایهنی پهرستن بێت [ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئهوه موعجیزهو بهڵگهی ڕوون و ئاشكراتان بۆ هاتووه لهلایهن پهروهردگارهوه كه لهو بهردو تاوێره ڕهقه حوشترێكی بۆ دهركردن، كه خۆیان داوایان كرد موعجیزهیهكیان نیشان بدات و له تاوێرێكى رهق حوشترێكیان بۆ دهربكات، صاڵحیش بهڵێنى لێ وهرگرتن ئهگهر خواى گهوره ئهمهى نیشان دان ئیمانى پێ بهێنن، داواى له خواى گهوره كرد خواى گهورهیش وهڵامى دایهوهو ئهو تاوێره رهقه جوڵاو لهت بوو حوشترێكى بۆ دهركردن له پێش چاوى خۆیان [ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً ] ئهمه حوشترێكه كه خوای گهوره ناردوویهتی وهكو موعجیزهو نیشانهیهك [ فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ ] ئێوه لێی گهڕێن با له زهوی خوای گهورهدا بۆ خۆی بلهوهڕێت و قهدهغهی مهكهن [ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٣) ] وه لێی نزیك مهبنهوه به خراپه چونكه سزایهكی بهئێشی خوای گهوره ئێوه ئهگرێتهوه.
A'raf 7:74
[ وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ ] وه یادی ئهو نیعمهتهی خوای گهوره بكهنهوه بهسهرتان كه له دوای ئهوهی قهومی عادی لهناوبرد ئێوهی كرد به جێنشین لهسهر ڕووی زهوی [ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ] وه لهسهر زهویشدا جێگیری كردن و شوێنی بۆ كردنهوه [ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا ] له زهوی له خۆڵهكهی خشت ئهبڕن و كۆشك دروست ئهكهن [ وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا ] وه له لهبهر بههێزیتان شاخهكان ههڵئهكۆڵن و ئهیكهن به ماڵ بۆ خۆتان و لهناو شاخهكاندا ماڵ دروست ئهكهن [ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ ] ئێوه یادی نیعمهتهكانی خوای گهوره بكهنهوه بهسهرتانهوه [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (٧٤) ] وه لهسهر زهویدا ئاشووب و ئاژاوه مهنێنهوهو خراپهكاری مهكهن.
A'raf 7:75
[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ ] باڵادهست و دهسهڵاتدارو سهركردهو گهورهكان له كافران و بێباوهڕان لهوانهی كه خۆیان بهگهوره ئهزانی به خهڵكه لاوازو فهقیرو ههژارو بێدهسهڵاتهكهیان ئهووت كه ئیمانیان هێنابوو [ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ صَالِحًا مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ ] ئایا ئێوه ئهزانن صاڵح لهلایهن پهروهردگاریهوه نێردراوهو كراوه به پێغهمبهر؟! وهكو گاڵته پێكردن و سووكایهتی پێكردن [ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ (٧٥) ] باوهڕداره لاوازهكانیش له شوێنكهوتوانی صاڵح - صلی الله علیه وسلم - ئهیانووت: بهڵێ ئێمه ئیمانمان پێیهتی كه لهلایهن خوای گهورهوه نێردراوه وه شوێنیشی ئهكهوین.
A'raf 7:76
[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٧٦) ] دهسهڵاتدارو گهورهكان و خۆ بهگهوره زانان به باوهڕدارانیان ئهووت ئهوهی كه ئێوه ئیمانتان پێی هێناوه كه صاڵحه ئێمه پێی كافرو بێباوهڕین.
A'raf 7:77
[ فَعَقَرُوا النَّاقَةَ ] حوشترهكهیان سهربڕی كه خوای گهوره وهكو موعجیزه ناردبووی، (قهددارى كوڕى سالف) سهرى بڕى بهڵام خواى گهوره فهرمووى ههموویان سهریان بڕى چونكه ههموویان رازى بوون و رهزامهندیان وهرگیرابوو به ژن و پیاوهوه [ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ ] وه سهركهشیان كردو خۆیان بهگهورهزانی له فهرمانی خوای گهوره [ وَقَالُوا يَا صَالِحُ ائْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ (٧٧) ] وتیان: ئهی صاڵح ئهگهر تۆ پێغهمبهری خوایت با ئهو سزایهی كه تۆ ههڕهشهمان لێ ئهكهی پێی ئهڵێی: لهلایهن خواوه سزاتان بۆ دێت با سزاكه بێت و پهله بكه له ناردنیدا.
A'raf 7:78
[ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] خوای گهوره سزای دان بهوهی تووشی بوومهلهرزهیهكی كردن لهژێریانهوهو دهنگێكی زۆر سهخت هات له سهروویانهوه كه دڵی بڕین [ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٧٨) ] لهناو شوێن و ماڵى خۆیاندا نووسان به زهویهكه لهسهر ئهژنۆ و دهم و چاویان و جووڵهیان نهماو ههموو مردن.
A'raf 7:79
[ فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَةَ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ وَلَكِنْ لَا تُحِبُّونَ النَّاصِحِينَ (٧٩) ] دواى بێئومێد بوون لێیان صاڵح پشتى تێ كردن و بهجێى هێشتن، یان دواى لهناوچوونیان صاڵح پشتی تێ كردن و وهكو سهرزهنشت كردن پێى فهرموون: ئهی قهومی خۆم من پهیامی خوای گهورهم پێ گهیاندن وه ئامۆژگاریم كردن بهڵام ئێوه ئامۆژگاریكارانتان خۆش ناوێ، (چۆن پێغهمبهرى خوا له غهزاى بهدر لهگهڵ حهفتا كوژراوهكهى كافران قسهى كرد وهكو سهرزهنشت كردن).
A'raf 7:80
{گفتوگۆی نێوان (لوط) پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}
[ وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُمْ بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعَالَمِينَ (٨٠) ] وه (لوط)يش - صلی الله علیه وسلم - كه (كوڕى هارانى كوڕى ئازهر) بوو، برازای ئیبراهیم بوو - صلی الله علیه وسلم - لهگهڵ ئیبراهیمی مامیدا له زهوی عێراق كۆچیان كرد بۆ (بیت المقدس) خوای گهوره كردی به پێغهمبهر وه ناردی بۆ دێی (سهدوم) نزیك (بیت المقدس) و دهوروبهرى، به قهومهكهی خۆی فهرموو: ئایا ئێوه بهدڕهوشتی و نێربازی ئهكهن كه له پێش ئێوهدا هیچ كهسێك نهبووه لهناو ئوممهتان و نهتهوهكانی تردا ئهم ڕهوشته ناشرینه بكات.
A'raf 7:81
[ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِنْ دُونِ النِّسَاءِ ] ئێوه ئهڕۆن شههوهت و ئارهزووی خۆتان به پیاوان تێر ئهكهن كه پێچهوانهی عهقڵ و فیتڕهتی پاكه وه واز له ئافرهتهكان دێنن كه خوای گهوره بۆ ئێوهی دروست كردوون [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (٨١) ] بهڵكو ئێوه قهومێكن زیادڕهوی و دهستدرێژی ئهكهن له تاواندا.
A'raf 7:82
[ وَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ (٨٢) ] وهڵامی قهومهكهی ئهوانهی ئهو بهدڕهوشتی و خراپهكاریهیان ئهكرد هیچ شتێك نهبوو تهنها ئهوه نهبێ كه وتیان: لوط و شوێنكهوتووانی له شارو دێی خۆتان دهركهن لهبهر ئهوهی ئهمانه كهسانێكن خۆیان بهپاك ڕائهگرن لهو داوێن پیسیه بۆیه نابێ لهگهڵ ئێمهدا نیشتهجێ بن.
A'raf 7:83
[ فَأَنْجَيْنَاهُ وَأَهْلَهُ إِلَّا امْرَأَتَهُ كَانَتْ مِنَ الْغَابِرِينَ (٨٣) ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: خۆی و كهسوكاریمان ڕزگار كرد چونكه كهسى تر ئیمانى پێ نههێنا بوو جگه له خانهوادهكهى خۆى، وه تهنها خێزانهكهی نهبێ چونكه باوهڕدار نهبوو سزا ئهویش گرتهوه، وه (لوط) میوانی بهاتایه ئهڕۆیی خهڵكهكهی ئاگادار ئهكردهوه له میوانهكانی (لوط) بۆ ئهوهی بێنه سهریان، ئهو ئافرهتهیش لهناو ئهو كهسانه مایهوه كه لهناو سزای خوای گهورهدا بوون وه سزای خوای گهوره گرتنیهوهو لهناوى بردن.
A'raf 7:84
[ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ (٨٤) ] خوای گهوره بارانێكی بۆیان نارد كه بهردی تیابوو بهرد بارانی كردن دهى بزانهو تهماشا بكه سهرهنجامی تاوانباران چۆن بووه.
A'raf 7:85
{گفتوگۆی نێوان شوعەیب پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}
[ وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا ] وه بۆ لای مهدیهن كه شارو هۆزێك بوونه له نزیك (مهعان) له رێگاى (حیجاز)، ههر له نهوهی ئیبراهیم پێغهمبهر بوونه - صلی الله علیه وسلم - پێغهمبهرێكی بۆ ناردن له خۆیان كه شوعهیب بووه، یاخود شوعهیب لهنهوهی ئیبراهیم پێغهمبهر بووه - صلی الله علیه وسلم - وه پێى وتراوه (وتاربێژى پێغهمبهران) چونكه زۆر زمانپاراو و رهوانبێژ بووهو ئامۆژگاریهكانى گهوره بووه [ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] ئهمیش فهرمووی: ئهی قهومهكهی خۆم بهتاك و تهنها عیبادهتی خوای گهوره بكهن و شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار مهدهن چونكه جگه له الله هیچ پهرستراوێكی ترتان نیه بهحهق كه شایهنی پهرستن بێ [ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ] ئێوه بهڵگهی ڕوون و ئاشكراتان لهلایهن خوای گهورهوه بۆ هاتووه [ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزَانَ ] ئێوه كێشانهو پێوانهتان بهدادپهروهری بێت و فێڵی تیا مهكهن [ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ ] وه كاتێك كه شتومهك بهخهڵكی ئهفرۆشن كهمیان مهدهنێ، یاخود كهموكوڕى تێ مهكهن، یان فێڵ له خهڵكى مهكهن [ وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا ] وه لهسهر ڕووی زهویشدا ئاشووب و ئاژاوه مهنێنهوه بهخراپهكاری له دوای ئهوهی كه خوای گهوره چاكسازی تیا كردووه له ڕێی ناردنی پێغهمبهران و دابهزینی كتێبهكانهوه [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (٨٥) ] ئهمه بۆ ئێوه باشتره ئهگهر ئێوه ئیماندارن.
A'raf 7:86
[ وَلَا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِرَاطٍ تُوعِدُونَ ] وه دامهنیشن لهسهر ههموو ڕێگاكان و رێگرى و ههڕهشه له خهڵكی مهكهن كه ئیمان بێنن، كه دادهنیشتن لهسهر ئهو ڕێگایانهی كه بۆ ماڵی شوعهیب ئهڕۆیی وه ههڕهشهیان له خهڵكى ئهكرد بۆ ئهوهى ئیمان نههێنن، یان ههڕهشهى كوشتنیان له خهڵكى دهكرد ئهگهر پارهیان نهدهنێ [ وَتَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَتَبْغُونَهَا عِوَجًا ] وه ڕێگری ئهكهن له دینی خوای گهورهو نهیانئههێشت خهڵكى موسڵمان بێت و ئیمانی پێ بهێنێت، وه ئهتانهوێ ڕێگه و دینی خوای گهوره چهوت و گێڕ بكهن و بهئارهزووی خۆتان بێ [ وَاذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ ] وه یادی ئهو نیعمهتهی خوای گهوره بكهنهوه كه ئێوه ژمارهتان كهم بوو خوای گهوره زۆرى كردن، یان فهقیر بوون دهوڵهمهندی كردن [ وَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (٨٦) ] وه تهماشا بكهن بزانن سهرهنجامی ئاشووبگێڕان و خراپهكاران له نهتهوهكانی تر چۆن بووه چۆن خوای گهوره لهناوی بردوون.
A'raf 7:87
[ وَإِنْ كَانَ طَائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذِي أُرْسِلْتُ بِهِ وَطَائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا ] ههر چهنده كۆمهڵێكیان ئیمانیان هێنا بهو پهیامهی كه خوای گهوره منی پێ ناردبوو وه كۆمهڵێكیان ئیمانیان نههێنا [ فَاصْبِرُوا حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ بَيْنَنَا ] وه ئێوه ئارام بگرن تا خوای گهوره خۆی بڕیار ئهدا له نێوانماندا كه بزانین كێ لهسهر حهقهو كێ لهسهر باتڵه، یان تا خوای گهوره باوهڕداران سهر ئهخات بهسهر بێباوهڕان [ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ (٨٧) ]. وه خوای گهوره باشترینى دادوهرانه.
A'raf 7:88
[ قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِنْ قَرْيَتِنَا ] دیسانهوه دهسهڵاتدارو گهورهو سهركردهكان له كافران و خۆ بهگهورهزانان له قهومهكهی پێیان وت: ئهی شوعهیب خۆت و ئهوانهی كه ئیمانیان هێناوه لهگهڵ تۆدا ئهبێ له دێیهكهمان دهرتان بكهین و شاربهدهرتان بكهین [ أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا ] یاخود ئهبێ بگهڕێنهوه بۆ سهر دینی ئێمه [ قَالَ أَوَلَوْ كُنَّا كَارِهِينَ (٨٨) ] شوعهیب وتی: ئایا بهزۆر له دین ههڵماندهگهڕێننهوه چۆن شتى وا ئهبێت ئێمه ئیمانمان هێناوه.
A'raf 7:89
[ قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُمْ ] بهڕاستی ئهگهر ئێمه بگهڕێینهوه بۆ دینی ئێوهو شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار بدهین ئهوه واته درۆمان بۆ خوای گهوره ههڵبهستووه، كهواته ههر كهسێك شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار بدات ئهوه درۆی بۆ خوای گهوره ههڵبهستووه [ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْهَا ] له دوای ئهوهی كه خوای گهوره ئێمهی ڕزگار كرد له كوفرو شهریك دانان بۆى [ وَمَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَعُودَ فِيهَا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا ] وه ئێمه بۆمان نیه بگهڕێینهوه بۆ ناو ئهو كوفرو شیركه ئیلا مهگهر خوای گهوره ویستى لێبێت [ وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا ] وه زانیاری خوای گهوره زۆر فراوانهو ههموو دروستكراوانی گرتۆتهوه [ عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا ] ئێمه تهوهكولمان لهسهر تهنها خوایهو پشتمان تهنها بهخوای گهوره بهستووه كه دامهزراومان بكات لهسهر ئیمان [ رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ (٨٩) ] ئهی پهروهردگار بڕیار بده له نێوان ئێمهو قهومهكهماندا بهحهق بهوهی كه سهرمان بخهی بهسهریاندا، وه تۆ باشترین دادوهرو سهرخهری كه موسڵمانان سهرئهخهی بهسهر كافراندا.
A'raf 7:90
[ وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ] دیسانهوه دهسهڵاتدارو سهركردهكان له كافران له قهومهكهی وتیان: [ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ (٩٠) ] ئهگهر بێتوو ئێوه شوێنی شوعهیب بكهون و ئیمانی پێ بێنن و بچنه ناو دینهكهی ئهوه ئێوه زهرهرمهند ئهبن و تیا ئهچن و له ناوتان ئهدهین، یاخود ئیتر نابێ فێڵ بكهن له كێشانهو پێوانهدا بهوه زهرهر ئهكهن.
A'raf 7:91
[ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ (٩١) ] ئهمانیش خوای گهوره زهوی ههژاند له ژێریاندا به بوومهلهرزه، یاخود دهنگێكی بۆیان نارد لهناو ماڵی خۆیاندا ههموویان لهسهر ئهژنۆ و روویان نووسان بهزهویهكهوهو ههموویان مردن و جووڵهیان لێ بڕا.
A'raf 7:92
[ الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا ] ئهوانهی كه شوعهیبیان - صلی الله علیه وسلم - بهدرۆ زانی وهك ئهوهی كه لهو شوێنهدا ههر نهبووبێتن لهبهر ئهوهی خوای گهوره ڕیشهكێشی كردن [ الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ (٩٢) ] ئهوانهی كه شوعهیبیان - صلی الله علیه وسلم - بهدرۆزانی و شوێنی نهكهوتن ئهمان زهرهرمهندی ڕاستهقینه بوون، كه پێشتر ئهوان به موسڵمانانیان ئهووت ئهگهر ئێوه شوێن شوعهیب - صلی الله علیه وسلم - بكهون ئێوه زهرهر ئهكهن، نهخێر زهرهرمهند خۆیان بوون ئهوهتا خوای گهوره له دونیا لهناوی بردن و له قیامهتیش بهههمیشهیی له دۆزهخدان.
A'raf 7:93
[ فَتَوَلَّى عَنْهُمْ وَقَالَ يَا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسَالَاتِ رَبِّي وَنَصَحْتُ لَكُمْ ] شوعهیب - صلی الله علیه وسلم - كه بینی خوای گهوره سزایان بۆ دائهبهزێنێ پشتی تێ كردن ، یان دواى لهناوچونیان وهكو سهرزهنشت كردنیان پێى فهرموون: ئهی قهومی خۆم بهدڵنیایى من پهیامی خوای گهورهم پێ ڕاگهیاندن و ئامۆژگاریم كردن بهدڵسۆزی [ فَكَيْفَ آسَى عَلَى قَوْمٍ كَافِرِينَ (٩٣) ] ئیتر چۆن من خهفهت بخۆم له كهسانێك كه كافرن به خوای گهوره وه ئیمانیان نههێناوه.
A'raf 7:94
[ وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا أَخَذْنَا أَهْلَهَا بِالْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَضَّرَّعُونَ (٩٤) ] وه بۆ هیچ شارو دێیهك ئێمه پێغهمبهرمان نهناردووه ئیلا خهڵكی ئهو شارو دێیهمان گردۆتهوهو بردۆتهوهو تاقیكردۆتهوهو تووشی نهخۆشى و ههژاری و نهداریمان كردوون بهڵكو ههست بهزهلیلی و بێدهسهڵاتی خۆیان بكهن و بگهڕێنهوه بۆ لای خوای گهوره.
A'raf 7:95
[ ثُمَّ بَدَّلْنَا مَكَانَ السَّيِّئَةِ الْحَسَنَةَ ] له پاشان ئهو فهقیری و ههژاری و نهداری و نهخۆشی و دهردهداریهمان بۆ گۆڕیون به چاكهو تووشی ههموو چاكهو خێرێكمان كردوون له ئهمن و ئاسایش و خۆشگوزهرانى و لهشساغی تا سوپاسگوزارى خواى گهوره بكهن [ حَتَّى عَفَوْا وَقَالُوا قَدْ مَسَّ آبَاءَنَا الضَّرَّاءُ وَالسَّرَّاءُ ] تا زۆربوون وه چاك بوون له ماڵ و سهروهت و سامانیان و وتیان: ئێمه باوك و باپیرانیشمان ههر تووشی فهقیری و ههژاری و نهداری و نهخۆشی و دهردو بهلآ بوونه ئهمه شتێكی ئاساییه نهیانزانی كه ئهمه سزای خوای گهورهیه، به پێچهوانهى باوهڕدارانهوه كه توشى ناخۆشى بن ئارام دهگرن و توشى خۆشى بن سوپاسى خواى لهسهر دهكهن [ فَأَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٩٥) ] خوای گهوره لهناكاو و كتوپڕدا له كاتی خۆشحاڵی و خۆشگوزهرانیدا بردنیهوهو ئهوان هیچ ههستیان نهكرد.
A'raf 7:96
{ئیمانو تەقوا هۆكارە بۆ خۆشگوزەرانی}
[ وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا ] وه ئهگهر خهڵكی شارو دێیهكان ئیمان بێنن وه تهقوای خوای گهوره بكهن و خۆیان بپارێزن له تاوان [ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئهوه بهرهكهتی خۆمانیان بۆ ئهكهینهوه له ئاسمانهوه به باران بارین وه له زهویشهوه به ڕووهك و دانهوێڵهو جۆرهها بهرووبووم و خێرو خێرات [ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٩٦) ] بهڵام ئهوان پێغهمبهران و ئایهتهكانی خوای گهورهیان به درۆزانى و ئیمانیان پێ نههێنا بۆیه سزامان دان و بردیانمانهوه بههۆی كوفرو تاوان و كردهوهى خراپیانهوه.
A'raf 7:97
[ أَفَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا بَيَاتًا وَهُمْ نَائِمُونَ (٩٧) ] ئایا خهڵكی شارو دێیه كافرهكان ئهمینن لهوهی كه سزای ئێمه ڕوویان تێناكات له كاتی شهودا كه ئهوان خهوتوون، زیاتر مهبهست پێی كافرانى مهككهیه كه پێغهمبهرى خوا - صلی الله علیه وسلم - بهدرۆ ئهزانن.
A'raf 7:98
[ أَوَأَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَنْ يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ (٩٨) ] یاخود ئایا ئهمینن لهوهی كه سزای ئێمه رووبهڕوویان بێتهوه له كاتی چێشتهنگاودا كه یاری ئهكهن و بێئاگان.
A'raf 7:99
[ أَفَأَمِنُوا مَكْرَ اللَّهِ ] ئایا ئهمینن له مهكرو سزای خوای گهوره [ فَلَا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخَاسِرُونَ (٩٩) ] هیچ كهسێك ئهمین نابێ له مهكرو سزای خوا ئیلا كهسانێكی زهرهرمهند نهبێ.
A'raf 7:100
[ أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ ] ئهو كهسانهی كه لهسهر زهویدا نیشتهجێ ئهبن له دوای كهسانێك كه خوای گهوره لهناوی داون ئایا تێنهگهیشتن و حاڵی نهبوون و بۆیان روون نهبووهوهو ڕێگای ڕاستیان نهدۆزیهوه كه ئهگهر ئێمه ویستمان لێ بێ بههۆی تاوانی خۆیانهوه ئهمانیش لهناو ئهدهین وهكو چۆن ئهوانمان لهناوبرد [ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (١٠٠) ] وه مۆر ئهدهین لهسهر دڵیان و ئهو كاته هیچ شتێك نهبیستن و هیچ پهندو ئامۆژگاری و ئاگادار كردنهوهیهك سوودیان پێ نهگهیهنێ.
A'raf 7:101
[ تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا ] ئهمه ئهو شارو دێ¬یانهیه كه باسمان كرد له قهومی (نوح و هودو صاڵح و لوط و شوعهیب) ههواڵیان به تۆ ڕائهگهیهنین ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه بۆت ئهگێڕینهوه كه چۆن كافرانمان لهناوبردو باوهڕدارانمان رزگار كرد [ وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئهوانیش پێغهمبهرانی خوای گهوره به موعجیزهو بهڵگهی ڕوون و ئاشكراوه بۆیان ڕۆیشتن [ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ ] بهڵام ئیمانیان نههێنا بهو حهقهی كهپێغهمبهران بۆیان هێنان بههۆى ئهوهى پێشتر بهدرۆیان ئهزانی، یان ئیمانیان نههێنا چونكه پێشتر خواى گهوره زانیارى ههبوو كه ئیمان ناهێنن [ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ (١٠١) ] بهم شێوازه خوای گهوره مۆر ئهدا به دڵی كافراندا ئهو كاته هیچ پهندو ئامۆژگاریهك سوودی بۆیان نابێ.
A'raf 7:102
[ وَمَا وَجَدْنَا لِأَكْثَرِهِمْ مِنْ عَهْدٍ ] وه زۆربهشیان عههدو بهڵێنیان نهبرده سهر كه خوای گهوره لێیانی وهرگرتبوو كه ئیمان بێنن، یان ههر عههدو بهڵێنێكی تر وهفایان نهبوو بهرامبهری [ وَإِنْ وَجَدْنَا أَكْثَرَهُمْ لَفَاسِقِينَ (١٠٢) ] وه بینیمان زۆربهیان فاسقن و له ڕێگاو گوێڕایهڵی خوای گهوره دهرچوونه.
A'raf 7:103
{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - و فیرعەون}
[ ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ مُوسَى بِآيَاتِنَا ] له پاش ئهو پێغهمبهرانهی كه خوای گهوره له ئایهتهكانی تر باسی كردن له (نوح و هودو صاڵح و لوط و شوعهیب) لهدوای ئهوان خوای گهوره موسای نارد بهو موعجیزانهی كه خوای گهوره پێی بهخشی له گۆچانهكهی و دهستی و جگه لهوانه [ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] بۆ لای فیرعهون و پیاوه ناودارو دهسهڵاتدارهكانی و قهومهكهى [ فَظَلَمُوا بِهَا ] بهڵام ئهوان زوڵم و ستهمیان كرد بهوهی كه شوێنی نهكهوتن، یان زوڵمیان له خهڵك كرد كه نهیانهێشت ئیمان بێنن [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ (١٠٣) ] تۆ تهماشا بكه بزانه سهرهنجامی ئاشووبگێڕان و خراپهكاران لهسهر ڕووی زهوی چۆن بووه.
A'raf 7:104
[ وَقَالَ مُوسَى يَا فِرْعَوْنُ إِنِّي رَسُولٌ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٠٤) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: ئهی فیرعهون من پێغهمبهرێكم لهلایهن پهروهردگاری ههموو جیهانهوه نێردراوم.
A'raf 7:105
[ حَقِيقٌ عَلَى أَنْ لَا أَقُولَ عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ] حهقی خۆیهتی وه شایهنی ئهوهیه وه پێویسته لهسهرم و من سورم لهسهر ئهوهى كه هیچ شتێك نهڵێم و بهناوى خوای گهورهوه قسه نهكهم تهنها حهق نهبێ [ قَدْ جِئْتُكُمْ بِبَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَرْسِلْ مَعِيَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٠٥) ] من به دڵنیایى لهلایهن پهروهردگارهوه بهڵگهم بۆتان هێناوه كه من پێغهمبهری خوام تۆ بهنی ئیسرائیلم لهگهڵدا بنێره با بگهڕێینهوه بۆ (بیت المقدس) و خواى گهوره بپهرستن و چیتر مهیانچهوسێنهرهوه.
A'raf 7:106
[ قَالَ إِنْ كُنْتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِهَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٠٦) ] فیرعهون وتی: ئهگهر تۆ هیچ بهڵگه و موعجیزهیهكت پێیه كه لهلایهن خوای گهورهوه نێردراویت و تۆ پێغهمبهری خوایت بهڵگهكهت بێنه ئهگهر تۆ له ڕاستگۆیانیت تا بیبینین.
A'raf 7:107
{دوو لە موعجیزەكانی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -}
[ فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ (١٠٧) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - گۆچانهكهی ههڵدا بوو به مارێكی زۆر گهوره به ئاشكرا به چاوی خۆیان بینیان كه دهمى كردبووهوهو بهرهو فیرعهون رۆیشت.
A'raf 7:108
[ وَنَزَعَ يَدَهُ ] وه دهستی دهركرد له گیرفانی یان له ژێرباڵی [ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ (١٠٨) ] دهستی زۆر سپی بوو ئهگهشایهوهو وهكو نوور پڕشنگدار بوو بهبێ ئهوهی كه بهڵهك یان گهڕ بێت.
A'raf 7:109
{درۆ بۆ موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم – هەڵدەبەسترێت}
[ قَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ (١٠٩) ] دهسهڵاتداران و گهورهكان له قهومی فیرعهون كاتێك كه ئهو دوو موعجیزهیان بینی وتیان: بهڕاستی ئهمه ساحیرێكی یهكجار زانایه له سیحردا.
A'raf 7:110
[ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ ] ئهیهوێ له زهویهكهتان له میصر دهرتان بكات [ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (١١٠) ] ههندێكیان به ههندێكیان وت فهرمان بهچی ئهكهن و بۆچونتان چۆنه؟
A'raf 7:111
[ قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ ] وه به فیرعهونیان وت: خۆی و هارونی برای دوا بخهن بۆ كاتێكی تر، یان بهندیان بكهن [ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (١١١) ] وه به شارهكاندا بنێره ههرچی ساحیر ههیه ههر ههمووی كۆ بكهرهوه.
A'raf 7:112
[ يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَاحِرٍ عَلِيمٍ (١١٢) ] با ههرچی ساحیرێك كه زۆر زاناو شارهزایه له سیحردا ههر ههموویت بۆ كۆ بكهنهوه.
A'raf 7:113
[ وَجَاءَ السَّحَرَةُ فِرْعَوْنَ ] ساحیرهكانی فیرعهون هاتن ههموویانیان كۆ كردهوه له ههموو شارهكان [ قَالُوا إِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ (١١٣) ] وتیان: ئهی فیرعهون ئهگهر ئێمه سهركهوین بهسهر موسادا - صلی الله علیه وسلم - ئایا ئهجرو پاداشتمان لای تۆ ههیه؟
A'raf 7:114
[ قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (١١٤) ] فیرعهون وتی: بهڵێ وه ئێوه ئهبنه كهسه نزیكهكانی من له خۆمتان نزیك ئهكهمهوه واته: پلهو پایهتان ئهدهمێ.
A'raf 7:115
{رووبەڕووبوونەوەی موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - لەگەڵ جادووگەرانی فیرعەون}
[ قَالُوا يَا مُوسَى إِمَّا أَنْ تُلْقِيَ وَإِمَّا أَنْ نَكُونَ نَحْنُ الْمُلْقِينَ (١١٥) ] دوای ئهوهی كه فیرعهون خهڵكی كۆكردهوه ساحیرهكان وتیان: ئهی موسا یان ئهوهتا تۆ دهست پێ بكه یان ئهوهتا ئێمه دهست پێ ئهكهین.
A'raf 7:116
[ قَالَ أَلْقُوا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: بهڵكو ئێوه دهست پێ بكهن واته: گوێتان پێ نادهم وه لێتان ناترسێم [ فَلَمَّا أَلْقَوْا سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَجَاءُوا بِسِحْرٍ عَظِيمٍ (١١٦) ] كاتێك كه ساحیرهكان حهبل و گوریس و گۆچانهكانیان ههڵدا سیحرو جادوویان له چاوی خهڵكهكه كردو ئهو حهبل و گوریس و گۆچان و دارانه ههر ههمووی بوو به مار له پێش چاوى خهڵكی، بهڵام له حهقیقهتدا نابێ به مار بهڵام سیحریان له چاوی خهڵكى كرد وه خهڵكیان ترساند وه سیحرێكی زۆر گهورهیان كرد.
A'raf 7:117
[ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَلْقِ عَصَاكَ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ (١١٧) ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: وهحیمان بۆ موسا نارد تۆیش گۆچانهكهی دهستت ههڵده كاتێك كه ههڵیدا بووه مارێكی یهكجار گهوره وه ههموو ئهو درۆیهى كه ئهوان ههڵیانبهست كه هیچ حهقیقهتێكی نهبوو ههمووى قوت داو خواردى.
A'raf 7:118
{ حەق دەركەوتو جادووگەران موسڵمان بوون}
[ فَوَقَعَ الْحَقُّ وَبَطَلَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١١٨) ] ئهو كاته حهق دهركهوت و ئاشكرا بوو وه ئهو شته پووچهڵانهی كه جادووگهران ئهیان كرد ههر ههمووی پووچهڵهكهی بۆ خهڵك دهركهوت.
A'raf 7:119
[ فَغُلِبُوا هُنَالِكَ وَانْقَلَبُوا صَاغِرِينَ (١١٩) ] لهوێ ساحیرهكان ههموویان تێك شكێندران وه لهو مهوقیفهدا گهڕانهوه به زهلیلی و تێكشكاوی و دۆڕاوی.
A'raf 7:120
[ وَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ (١٢٠) ] كه ساحیرهكان بینیان ئهمهی موسا - صلی الله علیه وسلم - سیحر نیه موعجیزهیه موسڵمان بوون و سوجدهیان بۆ خوای گهوره برد.
A'raf 7:121
[ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (١٢١) ] وتیان: ئهوه ئێمه ئیمانمان به پهروهردگاری ههموو جیهان هێنا.
A'raf 7:122
[ رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ (١٢٢) ] پهروهردگاری موساو هارون، تا كهسێك واگومان نهبات كه مهبهستیان له (رب العالمین) فیرعهونه.
A'raf 7:123
{فیرعەون هەڕەشە دەكات}
[ قَالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ] فیرعهون وتی: ئایا ئێوه ئیمانتان هێنا بهخوای موسى و هارون پێش ئهوهی كه من ئیزنتان بدهم [ إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا ] وتی: ئهمه فێڵ و نهخشهیهكی داڕێژراو بووه كه ئێوه لهو شارهدا كردتان بۆ ئهوهی خهڵكی قیبتیهكان له شاری میصر دهركهن وه خۆتان و بهنی ئیسرائیلیهكان تیایدا نیشتهجێ بن [ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (١٢٣) ] ئهوه له داهاتووا ئهزانن كه من چیتان لێ ئهكهم ههڕهشهی لێیان كرد.
A'raf 7:124
[ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ ] ئهبێ دهست و پێتان ببڕمهوه [ مِنْ خِلَافٍ ] واته: دهستی ڕاست و پێی چهپ یان به پێچهوانهوه [ ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (١٢٤) ] پاشان ههمووتان له خاچ ئهدهم و به دارخورمادا ههڵتانئهواسم.
A'raf 7:125
[ قَالُوا إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ (١٢٥) ] ساحیرهكان باوهڕ له دڵیاندا جێگیر بوو وتیان: ئێمه بۆ لای پهروهردگاری خۆمان ئهگهڕێینهوه.
A'raf 7:126
[ وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا ] وه تۆ تۆڵهمان لێناسهنی تهنها لهبهر ئهمه نهبێ كه ئیمانمان به پهروهردگاری خۆمان هێناوه كاتێك كه ئهو بهڵگه ڕوون و ئاشكراو موعجیزانهمان بینی [ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ (١٢٦) ] پاشان ڕوویان كرده خوای گهورهو وتیان: ئهی پهروهردگار صهبرو ئارام داببهزێنه سهرمان و دامهزراوی و ئارامیمان پێ ببهخشه لهسهر دینهكهت، وه به موسڵمانی بمانمرێنه و جارێكی تر لهم دینه پاكه پاشگهز نهبینهوه له ژێر ترس و ئهشكهنجهو كوشتنی فیرعهوندا، (بهیانى ساحیر بوون و ئێواره شههید بوون).
A'raf 7:127
[ وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَتَذَرُ مُوسَى وَقَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَيَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ ] دهسهڵاتدارو گهورهكان له قهومی فیرعهون وتیان: ئهی فیرعهون ئایا تۆ واز له موساو قهومهكهی دێنی تا ئاشووب و ئاژاوهبگێڕن لهسهر زهویدا وه واز له خۆت و پهرستنت بێنێت، یان واز له خۆت و خوایهكهشت بێنێت، كه ئهڵێن: فیرعهونیش خوای ههبووه بتی ههبووه پهرستوویهتی، یان خۆری پهرستووه، یان ملوانكهى له ملدا بووه كڕنوشى بۆ بردووه، (راوێژكارانى خراپ ئاوا كاریگهری خراپیان لهسهر پاشاو سهركردهكان دهبێت و هانیان دهدهن بۆ كوفرو خراپهكارى و دژایهتى كردنى پێغهمبهران و شوێنكهوتوانیان، وه ئهگهر دهسهڵاتدارانیش له خراپهدا به قسهیان بكهن ئهوا خۆیان و ئهوانیش زهرهرمهندى دونیاو قیامهت دهبن وهكو فیرعهون و راوێژكارانى) [ قَالَ سَنُقَتِّلُ أَبْنَاءَهُمْ وَنَسْتَحْيِي نِسَاءَهُمْ وَإِنَّا فَوْقَهُمْ قَاهِرُونَ (١٢٧) ] فیرعهون وتی: كوڕانیان ئهكوژین و ئافرهتانیان ئههێلینهوه بۆ خزمهتكاری وه ئێمه بهسهر ئهواندا زاڵ و باڵادهستین.
A'raf 7:128
[ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُوا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - به قهومهكهی فهرموو ئێوه پشت بهخوای گهوره ببهستن وه ئارام بگرن [ إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ (١٢٨) ] به دڵنیایى زهوی موڵكی خوای گهورهیه وه خوای گهوره به ویستى خۆى كهسانێك له بهندهكانی خۆی ئهكات به میراتگری، كه ئهمه موژده بوو له موساو - صلی الله علیه وسلم - قهومهكهی، وه سهرهنجام ههر بۆ ئهو كهسانهیه كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن.
A'raf 7:129
[ قَالُوا أُوذِينَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنَا وَمِنْ بَعْدِ مَا جِئْتَنَا ] وتیان: ئهی موسا - صلی الله علیه وسلم - پێش ئهوهی كه تۆ بێی ئێمه ههر لهلایهن فیرعهونهوه ئازار ئهدراین و كوڕانمان ئهكوژرا، وه دوای ئهوهی كه تۆش هاتوویته دیسان ئهوهتا ئێستا فیرعهون ئازارمان ئهدات و ئهمانكوژێت [ قَالَ عَسَى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ وَيَسْتَخْلِفَكُمْ فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرَ كَيْفَ تَعْمَلُونَ (١٢٩) ] موسا فهرمووی: بهڵكو خوای گهوره دوژمنهكهتان لهناو بدات كه فیرعهونه وه ئێوه بكات به جێنشین لهسهر زهویدا تا خوای گهوره تهماشا بكات ئێوه چ كارو كردهوهیهك ئهكهن، ئایا وهكو فیرعهون و قهومهكهی زاڵم و ستهمكار ئهبن یاخود عیبادهتی خوای گهوره ئهكهن و خوای گهوره له خۆتان ڕازی ئهكهن، واته كه خوا نیعمهتى پێ بهخشین و رزگارى كردن سوپاسگوزارى بن.
A'raf 7:130
[ وَلَقَدْ أَخَذْنَا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِينَ وَنَقْصٍ مِنَ الثَّمَرَاتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٣٠) ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: به دڵنیایی فیرعهون و قهومه كافرهكهیمان تاقیكردهوه به وشكهساڵی و بێ بارانی و كهمی له بهرووبومدا بهڵكو بیر بكهنهوهو پهندو ئامۆژگاری وهربگرن وه له خراپهكانیان بگهڕێنهوه.
A'raf 7:131
[ فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ ] كاتێك كه چاكهیهكیان بۆ بهاتایه له باران بارین و پیت و بهرهكهت ئهیانووت: ئهمه خۆمان ئهم شتهمان دهست خستووهو بۆ ئێمهیهو شایانین [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ ] وه ئهگهر تووشی خراپهیهك بوونایه له وشكهساڵی و بێ بارانی و نهخۆشی ئهو كاته موساو باوهڕدارانی كه لهگهڵ موسادا بوون - صلی الله علیه وسلم - بهشوومیان دائهنان و ئهیانووت: ئێوه شوومن ههمووی بههۆی خراپی ئێوهیه [ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: خێرو شهڕ ههمووی بهدهست خوای گهورهیه ئهوهی كه تووشی ئهوان ئهبێ له بهڵا و ناخۆشى ههر ههمووی بهدهست خوای گهورهیه بۆیه خوای گهوره لێره (طائیر)ی بهكارهێنا (طِيَرة) نهك لهبهر ئهوهی كه دروست بێ مرۆڤ باوهڕی به (طِيَرة) و شوومی ههبێ بهڵكو وهكو ڕهددانهوهی ئهو شتهی كه ئهوان باوهڕیان پێی بووه [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (١٣١) ] بهڵام زۆربهیان ئهم شته نازانن نهزانن بۆیه شهڕو خراپه ئهدهنه پاڵ موسى - صلی الله علیه وسلم - .
A'raf 7:132
[ وَقَالُوا مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِ مِنْ آيَةٍ لِتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ (١٣٢) ] وه بهردهوام بوون له عینادی خۆیان وتیان: ئهی موسى - صلی الله علیه وسلم - ههرچی موعجیزهو نیشانهیهك ههیه بیهێنی بۆ ئهوهی سیحرمان لێ بكهی و دهرمانبكهی لهوهی كه له سهرین ئێمه ئیمانت پێ ناهێنین.
A'raf 7:133
{سزاكانی خوای گەورە بۆ فیرعەونو قەومەكەی}
[ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمُ الطُّوفَانَ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: بارانى زۆرى لهناوبهرى نوقمكهرمان بۆ ناردن كه ماڵ و بهرههم و كشتوكاڵیان غهرق بكات [ وَالْجَرَادَ ] وه كوللهمان نارده سهر كشتوكاڵیان تا بیخوات [ وَالْقُمَّلَ ] وه ئهسپێمان بۆ ناردن كه له خهوى كردن [ وَالضَّفَادِعَ ] وه بۆقمان بۆ ناردن لهناو ئاودا پڕ ماڵ و قاپ و خواردنهكانیان بوو [ وَالدَّمَ ] وه دهریای نیلمان لێیان كرد به خوێن یان ئاوهكانیان ئهبوو بهخوێن [ آيَاتٍ مُفَصَّلَاتٍ ] ئهمه ههمووی بهڵگهی ڕوون و ئاشكراو سزای خوای گهوره بوو بۆ ئهوان [ فَاسْتَكْبَرُوا ] بهڵام خۆیان بهگهوره زانی لهوهی كه ئیمان بێنن [ وَكَانُوا قَوْمًا مُجْرِمِينَ (١٣٣) ] بهڕاستی كهسانێكی موجریم و خراپهكار بوون و ئیمانیان نهئههێنا.
A'raf 7:134
[ وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ ] وه كاتێك كه سزاكه روویدا بهسهریاندا و خوای گهوره بهم شتانه سزایدان [ قَالُوا يَا مُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ ] وتیان: ئهی موسى دوعا بكهو له پهروهردگارت بپاڕێرهوه بهو بهڵێنانهی كه بهتۆی داوه ئهگهر ئهم سزایانهی خوای گهورهمان لهسهر ههڵبگری ئهوه ئێمه ئیمانت پێ دێنین [ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٣٤) ] وه بهنی ئیسرائیلیشت لهگهڵدا ئهنێرین و وازیان لێ دێنین لهگهڵتدا بێن بۆ قودس.
A'raf 7:135
[ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الرِّجْزَ إِلَى أَجَلٍ هُمْ بَالِغُوهُ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ (١٣٥) ] كاتێك كه خوای گهوره ئهم سزایانهی لهسهریان ههڵگرت تا كاتێكی دیاریكراو ئهوان بهڵێنهكهیان ههڵوهشاندهوهو بهنی ئیسرائیلیان لهگهڵ موسادا نهناردو ئیمانیشیان پێی نههێنا.
A'raf 7:136
{خوای گەورە فیرعەونو شوێنكەوتوانی لەناودەباتو بەنی ئیسرائیل دەكاتە جێنشینیان}
[ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ ] كاتێك كه بهڵێن و پهیمانهكهیان شكاند تۆڵهمان لێ سهندن و لهناو دهریاكه نگرۆمان كردن [ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ (١٣٦) ] لهبهر ئهوهی ئایهتهكانی ئێمهیان بهدرۆزانی وه بێئاگابوون لێی.
A'raf 7:137
[ وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا ] وه بهنی ئیسرائیل كه پێشتر ئهچهوسێنرانهوهو كرابوون به خزمهتكاری فیرعهون له ڕۆژههلآتی زهوی و له ڕۆژئاوادا كه بهرهكهتمان تێی كرد مهبهست (بیت المقدسه) له فهڵهستین فیرعهون و ئهوانمان لهناوبردو ئهمانمان كرد به جێنشین [ وَتَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ ] وه وشهی خوای گهوره جێبهجێ بووه بهسهر بهنی ئیسرائیلدا كه خوای گهوره فهرمووی: ئهبێ لاوازهكان بكهینه جێنشین [ بِمَا صَبَرُوا ] بههۆی ئارام گرتنیانهوه كه ئارامیان گرت لهسهر ئهو شتانه [ وَدَمَّرْنَا مَا كَانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا كَانُوا يَعْرِشُونَ (١٣٧) ] وه ئهوهی كه فیرعهون و دارودهستهو شوێنكهوتوانی ئهیان كرد وه ئهو خانوو باخ و باخاتانهی كه دروستیان ئهكرد ههموویمان تێكدا.
A'raf 7:138
{لەپاش ئەو موعجیزە گەورەیە بەنی ئیسرائیل داوای گوێرەكە پەرستن دەكەن!}
[ وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ ] وهبهنی ئیسرائیلمان لهدهریاكه پهڕاندهوه دوای ئهوهی كه موسى - صلی الله علیه وسلم - گۆچانهكهی دا بهناو ئاوهكهدا دوانزه ڕێگای وشكی لێ كرایهوه به ئیزنی خوای گهوره [ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ ] لهوێ تێپهڕین بهسهر كهسانێكدا كه بتیان ههبوو كه پهیكهر بوو لهسهر شێوهی مانگاو گوێرهكه بوو ئهیان پهرستن و لهسهریان ئهمانهوه [ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ ] ئهمانهی كه ئهم موعجیزه گهورهیان بینی كه خوای گهوره دهریاكهی بۆ لهت كردن وتیان: ئهی موسى - صلی الله علیه وسلم - تۆیش خوایهك بۆ ئێمه بڕیار بدهو بتێكمان بۆ دابنێ لهسهر شێوهی گوێرهكهیهك ههروهكو چۆن ئهو قهومه بتیان ههیهو ئهیپهرستن با ئێمهش بیپهرستین [ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ (١٣٨) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: بهڕاستی ئێوه قهومێكی زۆر نهزان و نهفامن له دوای ئهو ههموو موعجیزه گهورانه داوای ئهوه ئهكهن كه گوێرهكهیهك بپهرستن، وه پێغهمبهری خواش - صلی الله علیه وسلم - له غهزای (حونهین) دا بهلای ههندێك داردا تێپهڕى كه موشریكان داریان ههبوو شمشێرهكانیان پیادا ههڵئهواسی، ئهمانیش وتیان: ئهی پێغهمبهری خوا - صلی الله علیه وسلم - تۆیش دارێك بۆ ئێمه دابنێ و بڕیار بده كه شمشێری پێدا ههڵواسین بۆ ئهوهی له جهنگهكاندا سهر بكهوین، پێغهمبهر - صلی الله علیه وسلم - الله أكبری كردو فهرمووی: سوێند بهو خوایهی گیانی منی بهدهسته بهنو ئیسرائیل چیان به موسا - صلی الله علیه وسلم - وت ئێوهش واتان به من وت، پاشان ئهو ئایهتهی بۆ خوێندنهوه، (ئهم ئایهته بهڵگهیه لهسهر ئهوهى كه هیچ دارو بهردێك سودو زیانیان به دهست نیهو سودو زیان تهنها به دهست خواى گهورهیهو دهبێت تهنها باوهڕو متمانهمان به خواى گهوره ههبێت).
A'raf 7:139
[ إِنَّ هَؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ ] ئهم كهسانه كه ئهو بتانه ئهپهرستن ئهمانه ههموویان تووشی لهناوچوون ئهبن و تیا ئهچن [ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٣٩) ] بههۆی ئهو كردهوه خراپهی كه ئهیكهن كه پهرستنی بته.
A'raf 7:140
[ قَالَ أَغَيْرَ اللَّهِ أَبْغِيكُمْ إِلَهًا وَهُوَ فَضَّلَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ (١٤٠) ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: ئایا جگه له خوای گهوره ئێوه داوای خوایهكی تر ئهكهن كه بیپهرستن له كاتێك ئهو ههموو موعجیزه گهورهتان بینی وه خوای گهوره فهزڵی ئێوهی داوه بهسهر ههموو جیهاندا له كاتی خۆیاندا وه دوژمنهكهتانی لهناوبرد.
A'raf 7:141
[ وَإِذْ أَنْجَيْنَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: وه ئێوهمان ڕزگار كرد له دهستی فیرعهون كه سهختترین سزایان به ئێوه ئهچهشت تا لهگهڵ سزاكاندا ڕاهاتبوون [ يُقَتِّلُونَ أَبْنَاءَكُمْ ] كه كوڕانتانیان به خراپترین شێواز ئهكوشت [ وَيَسْتَحْيُونَ نِسَاءَكُمْ ] وه ئافرهتانیان ئههێشتهوه بۆ خزمهتكاری [ وَفِي ذَلِكُمْ بَلَاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ (١٤١) ] وه لهم ڕزگار كردنه كه خوا ڕزگاری كردن تاقیكردنهوهیهكی گهورهیه خوای گهوره ئێوهی پێ تاقی ئهكاتهوه تا چهندێ شوكرانهبژێری خوای گهوره ئهكهن.
A'raf 7:142
[ وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ ] خوای گهوره بهڵێنی به موسا دا - صلی الله علیه وسلم - كه سی شهو بێته سهر كێوی (طور) لهوێ قسهى لهگهڵدا دهكات، پاشان خوای گهوره ده ڕۆژی تری زیاد كرد بوو به چل [ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً ] مهوعیدی خوای گهوره بوو به چل شهوی تهواو [ وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ ] موسى بههارونی برای فهرموو (صهڵات و سهلامی خوای گهورهیان لێ بێت) ببه جێنشینی من لهناو بهنی ئیسرائیلدا لهناو ئهو قهومهدا وه چاكسازی بكه لهناویانداو كاروباریان بهڕێوهبهره [ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ (١٤٢) ] بهڵام شوێنی ڕێبازو ڕێچكهی ئاشووبگێڕان و خراپهكاران نهكهوی، (ئهمه وهكو یادخستنهوه بوو).
A'raf 7:143
{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - داوای بینینی خوای گەورە دەكات لە دونیادا!}
[ وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا ] وه كاتێك كه موسى - صلی الله علیه وسلم - هات بۆ مهوعیدی دیاریكراوی لهگهڵ خوای گهوره بۆ ئهوهی خوای گهوره قسهى لهگهڵ بكات [ وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ ] وه پهروهردگار قسهی لهگهڵ موسادا كرد بهبێ واسیته موسا - صلی الله علیه وسلم - قسهی خوای گهورهی بیست، (ئهم ئایهته بهڵگهیه لهسهر ئهوهى كه خواى گهوره قسه دهكات و سیفهتى قسه كردنى ههیه) [ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ ] كاتێك كه موسى - صلی الله علیه وسلم - گوێی له قسهی خوای گهوره بوو ئهمجا تامهزرۆی بینینی خوای گهوره بوو، بۆیه فهرمووی: ئهی پهروهردگار ڕێگام بده با بتبینم [ قَالَ لَنْ تَرَانِي ] خوای گهوره فهرمووی: ئهی موسى - صلی الله علیه وسلم - له دونیادا تۆ ناتوانی من ببینی، (بهڵام فهرموودهكان موتهواتیرن لهسهر ئهوهى كه باوهڕداران له قیامهت و بهههشتدا خوای گهوره ئهبینن) [ وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي ] خوای گهوره فهرمووی: بهڵام تهماشای ئهو شاخه بكه ئهگهر له جێی خۆیدا مایهوه ئهوه تۆیش ئهتوانی من ببینی [ فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ] كاتێك كه پهروهردگار خۆی دهرخست بۆ شاخهكه [ جَعَلَهُ دَكًّا ] شاخهكه وردو خاش بوو، بوو به خۆڵ [ وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا ] وه موساش - صلی الله علیه وسلم - لههۆش خۆی چوو [ فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ ] وه كاتێك هاتهوه هۆش خۆی وتی: ئهی پهروهردگار پاك و مونهززههی بۆ تۆ لهوهی كه داوا بكهم له دونیادا تۆ ببینم [ تُبْتُ إِلَيْكَ ] من تهوبه ئهكهم و بۆ لای تۆ ئهگهڕێمهوهو جارێكی تر داواى بینینى تۆ ناكهم له دونیادا [ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ (١٤٣) ] وه من یهكهم باوهڕدارم له بهنى ئیسرائیلدا، یان من یهكهم باوهڕدارم لهسهر ئهوهى كه كهس تا رۆژى قیامهت له دونیادا ناتبینێت.
A'raf 7:144
[ قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي اصْطَفَيْتُكَ عَلَى النَّاسِ بِرِسَالَاتِي وَبِكَلَامِي ] خوای گهوره فهرمووی: ئهی موسى - صلی الله علیه وسلم - من تۆم ههڵبژاردووه بهسهر خهڵكى سهردهمى خۆتدا بهوهی كه پهیامی خۆم بۆت ناردووه، وه ڕاستهوخۆ قسهم لهگهڵدا كردووى بهبێ واسیته [ فَخُذْ مَا آتَيْتُكَ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ (١٤٤) ] ئهوهی كه پێم بهخشیویت بهجوانی وهری بگره، وه لهو كهسانه به كه شوكرانهبژێری خوای گهوره ئهكهن لهسهر ئهم نیعمهتانه.
A'raf 7:145
[ وَكَتَبْنَا لَهُ فِي الْأَلْوَاحِ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ ] وه لهو لهوحانهدا له تهوراتدا ههموو شتێكمان بۆ نووسیوه لهوهی كه پێویستی بێ لهگهڵ بهنی ئیسرائیل بۆ دین و دونیایان [ مَوْعِظَةً وَتَفْصِيلًا لِكُلِّ شَيْءٍ ] كه پڕ بووه له پهندو ئامۆژگاری وه بهدرێژی ئهحكامهكانی تیا باسكراوه بۆ ههموو شتێ [ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ ] بههێزو بهجوانی و بهجددی وهری بگرهو كاری پێ بكه [ وَأْمُرْ قَوْمَكَ يَأْخُذُوا بِأَحْسَنِهَا ] وه فهرمان بكه به نهتهوهكهت كامهی كه ئهجرو پاداشتی زیاترو چاكتره ئهوانه له پێشتر وهربگرن [ سَأُرِيكُمْ دَارَ الْفَاسِقِينَ (١٤٥) ] وه شوێنی كافرانیشتان پێ نیشان ئهدهم كه چۆن خوای گهوره لهناوی بردوون بههۆی كوفریانهوه.
A'raf 7:146
[ سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] ئهو كهسانهی كه لهسهر زهویدا بهناحهق خۆیان بهگهوره زانیوه قهدهغهی ئهوهیان لێ ئهكهم كه له ئایهتهكانی من تێبگهن، (بۆیه شهرمن و خۆبهگهورهزان فێرى زانست و زانیارى نابن) [ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا ] وه ئهگهر ههموو ئایهت و نیشانهیهك بهڕوونی و ئاشكراش ببینن ئیمانی پێ ناهێنن [ وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ] وه ئهگهر ڕێگای ڕاست و رزگاریش ببینن نایگرنهبهرو نایكهنه ڕێگای خۆیان [ وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ] وه ئهگهر ڕێگای چهوت و خراپه ببینن ئهوه ئهكهن بهڕێگای خۆیان و ئهیگرنه بهر [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ (١٤٦) ] چونكه ئهوان ئایهتهكانی ئێمهیان بهدرۆزانی وه ئهوان بێ ئاگابوون لێی.
A'raf 7:147
[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ ] وه ئهو كهسانهی كه ئایهتهكانی ئێمه و رووبهڕووبوونهوهی ڕۆژی قیامهتیان بهدرۆزانی وه باوهڕیان پێی نهكرد [ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] ئا ئهمانه كردهوهكانیان بهتاڵ ئهبێتهوه [ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٤٧) ] ئایا چاوهڕێی چ شتێكن و چ سزایهكیان ئهدرێتهوه تهنها كردهوهی خۆیان نهبێ واته: خوای گهوره ستهمیان لێ ناكات.
A'raf 7:148
{ لە غیابی موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - سامیری گوێرەكە دروست دەكاتو بەنی ئیسرائیل دەیپەرستن!}
[ وَاتَّخَذَ قَوْمُ مُوسَى مِنْ بَعْدِهِ مِنْ حُلِيِّهِمْ عِجْلًا جَسَدًا لَهُ خُوَارٌ ] له دوای ئهوهی كه موسى - صلی الله علیه وسلم - ڕۆیشت بۆ كێوی (طور) بۆ قسه كردن لهگهڵ خوای گهوره (سامیری) كهسێكی ناودار بوو لهناو بهنی ئیسرائیلدا ئهو خشڵ و زێڕانهی كه پێیان بوو لهوه گوێرهكهیهكى بۆ دروست كردن كه لاشهی ههبوو وه دهنگی لێوه ئههات و ئهیبۆڕاند [ أَلَمْ يَرَوْا أَنَّهُ لَا يُكَلِّمُهُمْ ] بهڵام خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئایا نابینن ئهمه قسهیان لهگهڵدا ناكات؟ ئهگهر ئهمه خوا بوایه ئهبوایه قسهی بكردایهو خوا ئهبێ قسه بكات و سیفهتى قسه كردنى ههیه [ وَلَا يَهْدِيهِمْ سَبِيلًا اتَّخَذُوهُ ] وه هیچ ڕێگایهكی باشیان نیشان نادات كه بیگرنه بهر [ وَكَانُوا ظَالِمِينَ (١٤٨) ] وه ئهمانه كهسانێكی ستهمكار بوون چونكه ئهو گوێرهكهیان پهرست.
A'raf 7:149
[ وَلَمَّا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ ] وه كاتێك كه شتهكه لهدهستیان بهر بۆوه، واته: پهشیمان بوونهوه لێی و شتهكه لهدهستیان ڕوویدا ئهویش له دوای گهڕانهوهی موسى - صلی الله علیه وسلم - له دوای چل شهوهكه [ وَرَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ ضَلُّوا ] وه زانیان كه گومڕا بوونه بهوهی كه ئهو گوێرهكهیان پهرستووه [ قَالُوا لَئِنْ لَمْ يَرْحَمْنَا رَبُّنَا وَيَغْفِرْ لَنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (١٤٩) ] وتیان: ئهگهر پهروهردگار ڕهحممان لێ نهكات وه لێمان خۆش نهبێ ئهوه ئێمه له زهرهرمهندان ئهبین له دونیاو قیامهتدا.
A'raf 7:150
[ وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ] وه كاتێك كه موسى - صلی الله علیه وسلم - گهڕایهوه بۆ لای قهومهكهی وه كه بینی گوێلكیان پهرستووه زۆر تووڕه بوو (أَسِفًا) واته: تووڕهبوونێكی سهختتر له غهزهب [ قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي ] فهرمووى خراپترین كارتان له دوای من كرد كه گوێلكتان پهرست [ أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ ] ئایا پهلهتان كردو چاوهڕێی ئهو مهوعیدهی خوای گهورهتان نهكرد كه چل شهوهكه بوو [ وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - ئهو لهوحانهی كه تهوراتی تیا نووسرا بوو له تووڕهییدا فڕێی دا [ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ ] وه كردی به قژی هارونی برایداو - صلی الله علیه وسلم - ڕای كێشا بۆ لای خۆی، وه له ئایهتی تردا كردى به قژو ڕیشیدا [ قَالَ ابْنَ أُمَّ ] هارونیش - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئهی كوڕی دایكم، لهبهر ئهوهی دایكی موسڵمان بوو، وه بۆ ئهوهی ڕهحم و سۆزی ڕاكێشێ [ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي ] بهڕاستی ئهم قهومه منیان لاواز كرد وه توانای ئهوانم نهبوو [ وَكَادُوا يَقْتُلُونَنِي ] وه نزیك بوو بمكوژن [ فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ ] تۆ دوژمنم پێ دڵخۆش مهكه بهوهی كه ئاوام لێ ئهكهی [ وَلَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (١٥٠) ] وه من مهكهره ناو ئهو كهسه زاڵمانهی كه گوێلكیان پهرستووه خۆ من وهكو ئهوانم نهكردووه.
A'raf 7:151
[ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِأَخِي ] پاشان موسى - صلی الله علیه وسلم - كه زانی تاوانی هارونی - صلی الله علیه وسلم - تیا نهبووه فهرمووی: ئهی پهروهردگار له خۆم و براكهم خۆشبه [ وَأَدْخِلْنَا فِي رَحْمَتِكَ ] وه بمانخهره ناو ڕهحم و سۆزو میهرهبانی خۆتهوه [ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (١٥١) ] وه ههر تۆ له ههموو بهڕهحم و سۆزهكان بهڕهحم و سۆزو بهزهییتری.
A'raf 7:152
{خوای گەورە غەزەب لە گوێرەكەپەرستان دەگرێت}
[ إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ ] ئهو كهسانهی كه ئهو گوێلكهیان كرد بهخوای خۆیان و پهرستیان [ سَيَنَالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ ] ئهمانه به دڵنیایی تووڕه بوونی خوای گهوره ئهیانگرێتهوه وهكو له سوورهتی (بهقهره) باسمان كرد كه خوای گهوره فهرمانی كرد یهكتری بكوژن [ وَذِلَّةٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه له دونیاشدا خوای گهوره زهلیلیان ئهكات، (سوفیانى كوڕى عویهینه) دهفهرمێت: ههموو بیدعهچیهك زهلیله [ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ (١٥٢) ] وه بهم شێوازه سزای ئهو كهسانه ئهدهین كه بوهتان ئهكهن وه درۆ ههڵئهبهستن و شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار ئهدهن.
A'raf 7:153
[ وَالَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئَاتِ ] وه ئهوانهیشی كه كردهوهی خراپیان كردووه [ ثُمَّ تَابُوا مِنْ بَعْدِهَا وَآمَنُوا ] پاشان تهوبهیان كردو گهڕانهوه بۆ لاى خوای گهورهو ئیمانیان هێنا [ إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِهَا لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٥٣) ] بهدڵنیایى پهروهردگاری تۆ له پاش تهوبه كردن و گهڕانهوهیان زۆر لێخۆشبوو به بهزهییه.
A'raf 7:154
[ وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ ] وه كاتێك كه موسى - صلی الله علیه وسلم - تووڕهییهكهی هێورو ئارام بۆوه [ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ (١٥٤) ] ئهو لهوحانهی كه تهوراتی تیا نووسرا بوو كه فڕێی دا ههڵیگرتهوه بینی كه هیدایهت و ڕهحمهتی تیایه بۆ ئهو كهسانهی كه ترسی پهروهردگاریان له دڵدایهو ملكهچن.
A'raf 7:155
{موسا پێغەمبەر – صلی الله علیه وسلم - حەفتا كەس هەڵدەبژێرێت بۆ داوای لێخۆشبوون كردن لە خوا}
[ وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِمِيقَاتِنَا ] موسى - صلی الله علیه وسلم - له دوای ئهم ڕووداوه حهفتا كهسی له قهومهكهی خۆی ههڵبژارد لهباشترینیان تا عوزر بێننهوه بۆ لای خوای گهورهو داوای لێخۆشبوون له خواى گهوره بكهن [ فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ ] كاتێك كه زهویهكه له ژێریاندا جووڵاو ههژاو مردن، (ههرچهنده ئهمانه گوێلكهكهیان نهپهرست بوو، بهڵام قهدهغهى خهڵكیشیان نهكرد بوو له پهرستنى بۆیه خوا سزاى دان)، یاخود لهبهر ئهوهى داواى بینینى خواى گهورهیان كرد [ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ ] موسى - صلی الله علیه وسلم - فهرمووی: ئهی پهروهردگار ئهگهر تۆ ویستت لێ بوایه پێشتر ئهمانت ئهمراند وه منیش لهگهڵیاندا، واته: ئێستا مهیانمرێنه چونكه بهنی ئیسرائیل ئهڵێن ئهمه موسى بهفێڵ بردیانی بۆ ئهوێ تا بیانكوژێ [ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا ] ئهی پهروهردگار ئایا ئێمه لهناو ئهدهی بههۆی كردهوهی ههندێك له كهسه خراپهكانی ئێمه له (سامیری) و هاوهڵهكانی [ إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ ] ئهمه تهنها تاقیكردنهوهیهكه لهلایهن تۆوه [ تُضِلُّ بِهَا مَنْ تَشَاءُ ] ویستت لێ بێ ههر كهسێكی پێ گومڕا ئهكهی [ وَتَهْدِي مَنْ تَشَاءُ ] وه ویستت لێ بێ هیدایهتی ههر كهسێكی پێ ئهدهیت، هیدایهت و گومڕایی بهدهست تۆیه [ أَنْتَ وَلِيُّنَا ] ههر تۆ دۆست و پشتیوان و خۆشهویست و سهرخهری ئێمهی [ فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا وَأَنْتَ خَيْرُ الْغَافِرِينَ (١٥٥) ] خوایه لێمان خۆشبه لهو تاوانانهی كه له پێشوودا كردمان، وه ڕهحممان پێ بكه بۆ داهاتوو بمانپارێزه له تاوان، ههر تۆ باشترین لێخۆشبووی.
A'raf 7:156
[ وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً ] وه لهم دونیایهشدا حهسهنهو چاكهمان بۆ بنووسه وه مۆفهقمان بكه بۆ ههموو چاكهیهك [ وَفِي الْآخِرَةِ ] وه له قیامهتیشدا بهههمان شێوه بهرهو بهههشت بمانبه [ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ ] ئێمه بۆ لای تۆ گهڕایینهوهو تهوبهمان كرد [ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ ] پهروهردگار فهرمووی: به ویست و دادپهروهرى خۆم سزای خۆم دهگهیهنم به ههر كهسێك كه شایانى سزا بن [ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ ] بهڵام ڕهحمهتی من ئهوهنده فراوانه ههموو شتێكی گرتۆتهوه [ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ڕهحمهتی خۆم ئهنووسم بۆ ئهو كهسانهی كه تهقوای من ئهكهن وه زهكاتی ماڵهكانیان ئهدهن، یان دهروونى خۆیان پاك دهكهنهوه له خراپه [ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ (١٥٦) ] وه ئهو كهسانهی كه ئیمانیان به ئایهتهكانی ئێمه ههیه وه ملكهچن بۆی.
A'raf 7:157
{شوێنكەوتوانی پێغەمبەری خوا – صلی الله علیه وسلم – سەركەوتوون}
[ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ ] ئهو كهسانهی كه شوێن ئهو پێغهمبهره ئهكهون كه رهسول و نهبی بووه نێردراوی خوای گهوره بووه (الْأُمِّيَّ) بووه واته: نهخوێندهوار بووه وه بۆ لای قهومێكی نهخوێندهوار نێردراوه كه عهرهب بوونه [ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ ] كه جوولهكهو گاورهكانیش له لای خۆیان سیفهتی ئهو پێغهمبهره كه محمده - صلی الله علیه وسلم - ئهبینن و نووسراوه [ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ] ئهو پێغهمبهره فهرمانیان پێ ئهكات به ههموو كارێكی چاك، كه چاكترینیان پهرستنى خواى گهورهیه به تاك و تهنها [ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه قهدهغهو ڕێگریان لێ ئهكات له ههموو كارێكی خراپ، كه خراپترینیان هاوبهش بڕیاردانه بۆ خواى گهوره [ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ ] وه ههموو شتێكى پاك و بهتام و چێژو بهلهزهتیان بۆ حهڵاڵ ئهكات، بهتایبهتی ئهوهی كه بهنو ئیسرائیل كاتی خۆی له خۆیانیان حهرام كردبوو [ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ] وه ههموو شتێكى پیسیان لێ حهرام ئهكات [ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ ] وه ئهو باره گرانانهی كه خۆیان خستبوویانه سهرشانی خۆیان ئهم ههموو ئهو باره قورسانهیان لهسهرشان لائهدات [ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ ] وهئهو كۆت و زنجیرانهی كه پێیانهوه بوو كه باری قورسیان خستبووه سهرشانی خۆیان بهبێ ئهوهی بهرژهوهندیهكی تیادا بێت ئهم پێغهمبهره - صلی الله علیه وسلم - ههموو ئهو شتانهیان لهسهر لائهدا [ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ ] جا ئهو كهسانهی كه ئیمانی پێ بێنن له بهنی ئیسرائیل وه له غهیری ئهوانیش وه بهگهورهی بزانن و ڕێزی لێ بگرن و سهری بخهن [ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ ] وه شوێن ئهو نوورو ڕووناكیه بكهون كه لهگهڵیدا دابهزیوه كه قورئانی پیرۆزه [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٥٧) ] ئا ئهمانه كه ئهم سیفهتانهیان تیا بێت ئهمانه سهركهوتوو و سهرفرازن له دونیاو قیامهتدا.
A'raf 7:158
[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - به خهڵكی بفهرمه: ئهی خهڵكی من پێغهمبهری خوای گهورهم بۆ لای ههر ههمووتان نێردراوم، كه ئهمه یهكێكه له تایبهتمهندێتێكانى پێغهمبهرى خوا - صلی الله علیه وسلم - چونكه پێغهمبهرانى تر تهنها بۆ لاى خهڵكى شارێك یان دێیهك یان ناوچهیهك یان هۆزێك دهنێردران [ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئهو خوایهی كه موڵكی ئاسمانهكان و زهوی ههیه [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ پهرستراوێك بهحهق نیه شایهنی پهرستن بێ تهنها زاتی پیرۆزی الله نهبێ [ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] تهنها خوای گهورهیه ژیان و مردنی بهدهستهو ئهمانژیهنێ و ئهمانمرێنێ [ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ ] ئێوه ئیمان بێنن به خوای گهورهو پێغهمبهرهكهی كه محمده - صلی الله علیه وسلم - كه رهسول و (نهبی) یه كتابیشی بۆ هاتووه لهلایهن خوای گهوره وه خوێندهواری نهبووه، پێغهمبهر - صلی الله علیه وسلم - نهخوێندهوار بووه، كه ئیمان بهخوای گهورهو وشهكانی خوای گهوره دێنێ ههموو ئهو كتابانهی كه پێشتر بۆ سهر پێغهمبهرانی تر دایبهزاندووه [ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٥٨) ] وه ئێوه شوێنی ئهو پێغهمبهره بكهون - صلی الله علیه وسلم - بهڵكو خوای گهوره هیدایهتتان بدات بۆ رێگاى راست.
A'raf 7:159
[ وَمِنْ قَوْمِ مُوسَى أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ (١٥٩) ] لهناو قهومی موساشدا - صلی الله علیه وسلم - ههموویان خراپ نهبوونه بهڵكو كهسانێكیان تیا بووه كه بانگهوازی خهڵكیان كردووه بۆ هیدایهت و هیدایهتی خهڵكیان داوه بۆ حهق و شوێنى حهق كهوتوون وه ههر بهو حهقهش بڕیاریان داوه له نێوان خهڵكیداو دادپهروهر بوونه له بڕیار دانیاندا، واته: ئهوانهی كه دواتر موسڵمان بوونه یان لهو كاتهدا شوێن موسى - صلی الله علیه وسلم - كهوتوونه.
A'raf 7:160
فەزڵو بەخششی خوای گەورە بۆ بەنی ئیسڕائیل
[ وَقَطَّعْنَاهُمُ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْبَاطًا أُمَمًا ] وه خوای گهوره ئهفهرمووێ: بهنو ئیسرائیلمان دابهش كرد بۆ دوانزه هۆزو قهبیله كه ههموویان له نهوهی یهعقوب - صلی الله علیه وسلم - بوون [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ ] وه كاتێك كه چل ساڵ ڕێیان لێ ون بوو لهو دهشته ئهگهڕان قهومهكهی موسى - صلی الله علیه وسلم - تووشی تینوێتی بوون و ئاویان دهست نهكهوت و داوای ئاویان له موسى كرد، ئێمهیش وهحیمان بۆ موسى نارد - صلی الله علیه وسلم - به گۆچانهكهی دهستت بیدهره سهر ئهو بهردهدا [ فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ] لهو بهرده ڕهقه دوانزه كانی ئاو ههڵقوڵا و تهقیهوه [ قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ ] خۆیان دوانزه قهبیله و هۆز بوون دوانزه سهرچاوهی ئاویشی لێ تهقیهوه ههر هۆزێك لهسهرچاوهی خۆی ئاوی ئهخواردو شوێنی ئاو خواردنی خۆی ئهزانی [ وَظَلَّلْنَا عَلَيْهِمُ الْغَمَامَ ] وه خوای گهوره به ههورى سپى سێبهری فێنكى بۆ كردن بۆ ئهوهی له گهرمای خۆر بیانپارێزێ [ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْهِمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ] وه له ئاسمانیشهوه گهزۆ كه خواردنێكی شیرینه (وَالسَّلْوَى) وتراوه: ههنگوینه یاخود باڵندهیهكه سوێسكهیه گۆشتێكی خۆشى ههیه خوای گهوره بۆی دابهزاندن [ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ] دهی ئێوه بخۆن لهو ڕزقه پاك و خۆش و بهلهزهت و بهچێژهی كه خوای گهوره پێی بهخشیون [ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (١٦٠) ] وه ئێمه زوڵممان لێ نهكردن بهڵام خۆیان زوڵمیان له نهفسی خۆیان ئهكرد به تاوان كردن.
A'raf 7:161
[ وَإِذْ قِيلَ لَهُمُ اسْكُنُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ ] وه كاتێك كه پێمان وتن: لهم شاره كه (بیت المقدس)ه نیشتهجێ بن [ وَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ ] وه لهوآ به ویستى خۆتان بخۆن [ وَقُولُوا حِطَّةٌ ] وه بڵێن: خوایه له تاوانمان خۆشبه ئێمه گهڕاینهوهو تهوبه ئهكهین [ وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا ] وه كاتێك كه ئهچنه ژوورهوه به كڕنوش بردنهوه بچنه ژوورهوهو كڕنوش بۆ خوای گهوره بهرن [ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطِيئَاتِكُمْ ] ئێمهش له تاوانهكانتان خۆش ئهبین ئهگهر ئێوه ئاوا به ملكهچیهوه بچنه ژوورهوه [ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ (١٦١) ] ئهوانیشى كه چاكهكار بن نیعمهت و فهزڵی خۆمان زیاتر ئهڕژێنین بهسهریاندا.
A'raf 7:162
[ فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ ] بهڵام ئهوانهی كه ستهمكار بوون ئهو وشهیهی كه خوای گهوره پێی فهرموون گۆڕیان، له جیاتی ئهوهی كه به سوجدهو كڕنوش و خۆچهماندنهوه بڕۆن به خشكه ئهڕۆیشتن، وه له جیاتی ئهوهی بڵێن (حِطَّةٌ) واته خوایه لێمان خۆشبه، وتیان: (حِنْطَّةٌ) نونێكیان بۆ زیاد كرد، یان وتیان: (حَبَةُ فِي شَعْرَة) دهنكێك دانهوێڵه، قسهكهیان گۆڕی و گاڵتهیان پێ هات [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِجْزًا مِنَ السَّمَاءِ بِمَا كَانُوا يَظْلِمُونَ (١٦٢) ] ئهوانهی كه بهم شێوازه زوڵم و ستهمیان كرد خوای گهوره له ئاسمانهوه سزای بۆ دابهزاندن بههۆی زوڵم و ستهم كردنیان له خۆیان.
A'raf 7:163
{بەسەرهاتی هاوەڵانی رۆژی شەممە}
[ وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیار له جوولهكهكانی مهدینه بكه سهبارهت بهو دێ¬یهی كه له ڕۆخی دهریا بووه كهدێى (ئهیله) بووه له كهنارى دهریاى (قلزهم)، له نێوان (مهدیهن و طور) واته ئهمه به جوولهكهكان بڵێ و یادیان بخهرهوه: كه باوك و باپیرانیان ئاوایان كردووه [ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ ] كاتێك كه دهستدرێژیان ئهكرد له ڕۆژی شهممهدا كاتێك كه خوای گهوره وهكو تاقیكردنهوه قهدهغهی لێ كردن كه له ڕۆژی شهممهدا ڕاو بكهن [ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا ] له ڕۆژی شهممهشدا بهلێشاو ماسی ئههاته سهر دهریاكه له ههموو شوێنێكهوه، وه بهچاوی خۆیان ئهیانبینی و ئهیانتوانی بهئاسانی ڕاوی بكهن [ وَيَوْمَ لَا يَسْبِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ ] بهڵام جگه له ڕۆژی شهممه ماسیهكان دهر نهئهكهوتن [ كَذَلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (١٦٣) ] بهم شێوازه ئێمه تاقیمان كردنهوه بههۆی فیسق و لهڕێ دهرچوونی خۆیان كه ئهوانیش فێڵیان كردو له ڕۆژی شهممهدا ڕاوی ماسییان كرد بهوهی تۆڕیان ئهخسته ناوی بهڵام له شهممه دهریان نهئهكرد له یهك شهممه دهریان ئهكرد، یان جۆگهلهیان لێ ئهدا دواتر بهریان ئهگرت له شهممه دهریان نهئهكرد له یهك شهممه ئهوهی ناو جۆگهكهیان دهرئهكرد.
A'raf 7:164
[ وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ ] خهڵكى بوونه سێ كۆمهڵ: كۆمهڵێك ڕاویان كرد، وه كۆمهڵێك ڕاویان نهكرد بهڵام فهرمانیان پێیان نهئهكرد بهچاكهو نههیشیان لێ نهئهكردن له خراپه، وهكۆمهڵێك ڕاویان نهكردو فهرمانیشیان پێ ئهكردن بهچاكهو نههیان لێ ئهكردن له خراپه، كۆمهڵی دووهم كه خۆیان راویان نهكرد بهڵام بهوانهی كه ئامۆژگاری خراپهكارانیان ئهكرد پێیان وتن بۆچی ئێوه ئامۆژگاری كهسانێك ئهكهن كه خوای گهوره لهناویان ئهبات [ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا ] یاخود سزایهكی بهئێش و ئازارو سهختیان ئهدات بۆ وازیان لێ ناهێنن [ قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (١٦٤) ] وتیان: بۆ ئهوهی لای خوای گهوره عوزرێكمان ههبی كه ئێمه ئامۆژگاری ئهمانهمان كردووه، وه بهڵكو ئهوانیش تهقوای خوای گهوره بكهن و دهست ههڵگرن لهو سهرپێچی كردنهی خوای گهوره.
A'raf 7:165
{خوای گەورە خراپەكارانی كرد بە مەیمونو بەراز}
[ فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ ] كاتێك ئامۆژگاری پیاوچاكانیان لهیاد كردو وهریان نهگرت، وه بهردهوام بوون لهسهرپێچی كردنی خوای گهوره [ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ ] ئهوانهی كه قهدهغهی خهڵكیان ئهكرد له خراپه ئهوانمان ڕزگار كرد [ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ (١٦٥) ] ئهوانهشی كه ستهمكار بوون ڕاویان ئهكرد له ڕۆژی شهممه ئهوانهشمان بردهوه به سزایهكی زۆر سهخت و بهئێش و ئازار بههۆی فیسق و لهڕێ دهرچوونی خۆیان، كه خواى گهوره كردنى به مهیمون و بهراز، بهڵام خوای گهوره باسی كۆمهڵی دووهمی نهكرد كه ڕاویشیان نهكردو ئامۆژگاری خهڵكیشیان نهكرد، (ابن عباس) ئهفهرمووێ: نازانم ئایا ڕزگار بوون یان نا تا دواتر (عیكریمه) بۆی ئهسهلمێنێ كه خوای گهوره ئهوانیشی ڕزگار كردووه، (كهواته پێویسته مرۆڤـ ههر چاك و صاڵح نهبێت بۆ خۆى، بهڵكو پێویسته چاكسازو موصڵیح بێت بۆ جگه له خۆى).
A'raf 7:166
[ فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ ] كاتێك ئهمانه سهركهشی و عینادیان كرد وه خۆیان بهگهورهزانی لهوهی كه قهدهغهیان لێ كراو ههر كردیان [ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ (١٦٦) ] خوای گهوره فهرمانی پێ كردن ببن به مهیمونی زهلیل و ڕیسواو دهركراو خوای گهوره كردنی به مهیمون، له ئایهتی تر كردنی به مهیمون و بهرازو تهنها سێ ڕۆژ دوای ئهوه ههموویانی مراند.
A'raf 7:167
{تا رۆژی قیامەت جولەكە ریسواو زەلیلو سەرشۆڕ دەبن}
[ وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذَابِ ] پهروهردگارت به ئاشكرا رایدهگهیهنێت وه سوێند دهخوات كه كهسانێك ئهنێرێته سهر جوولهكه كه به خراپترین سزا سزایان بدات و وه دهبێت زهلیل و سهرشۆڕو ڕیسوا و ژێردهسته بن تا ڕۆژی قیامهت به هۆى تاوان و سهرپێچى و فێڵكردنیان، ئهبێ حاڵی جوولهكه وابێ تهنها له ههندێك حاڵهتی كهمدا ئهوان زاڵ و باڵادهستن [ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقَابِ ] بهدڵنیایى سزای پهروهردگاری تۆ زۆر خێرایه بۆ ئهو كهسانهی كه سهرپێچی ئهكهن [ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (١٦٧) ] وه ئهوانهیشی كه تهوبه ئهكهن و ئهگهڕێنهوه خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو و بهڕهحم و بهبهزهییه.
A'raf 7:168
[ وَقَطَّعْنَاهُمْ فِي الْأَرْضِ أُمَمًا ] وه لهسهر زهوی ئهوانمان كرده چهند نهتهوهو ئوممهت و كۆمهڵێك [ مِنْهُمُ الصَّالِحُونَ ] ههیانه كه پیاوچاكن ئهوانهی كه شوێن موسى - صلی الله علیه وسلم - كهوتوونهو پێش ئهوهی پێغهمبهر بێت - صلی الله علیه وسلم - مردوونه، وه ئهوانهیشی كه دوای هاتنی پێغهمبهر - صلی الله علیه وسلم - ئیمانیان به پێغهمبهری خوا- صلی الله علیه وسلم - هێنا پیاوچاك بوونه [ وَمِنْهُمْ دُونَ ذَلِكَ ] وه ههیشیان بووه له خوار ئهمانه پیاوچاك نهبوونهو خراپهكار بوونه [ وَبَلَوْنَاهُمْ بِالْحَسَنَاتِ وَالسَّيِّئَاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (١٦٨) ] وه بهچاكهو به خراپهو تهسكى و فراوانى ژیان تاقیمان كردنهوه بهههردوو بارهكهدا بهڵكو بگهڕێنهوه له كوفرو تاوان و سهرپێچی.
A'raf 7:169
[ فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ ] وه له دوای ئهمانه نهوهكانیان كهسانێكى خراپ جێی ئهمانیان گرتهوه كه هیچ خێریان تیا نهبوو [ وَرِثُوا الْكِتَابَ يَأْخُذُونَ عَرَضَ هَذَا الْأَدْنَى ] وه بوونه میراتگری تهورات له باوك و باپیرانیان كه ئهیانخوێندهوهو كاریان پێ نهئهكردو دونیایان پێ ئهكڕی بهڕهشوهو حهرام، وه گۆڕانكاریان ئهكرد له ئایهتهكانی خوای گهورهدا [ وَيَقُولُونَ سَيُغْفَرُ لَنَا ] وه ئهیانووت: ئاساییه دواتر خوای گهوره لێمان خۆش ئهبێ بهوه دڵی خۆیان ئهدایهوه [ وَإِنْ يَأْتِهِمْ عَرَضٌ مِثْلُهُ يَأْخُذُوهُ ] تاوانیان دهكردو داواى لێخۆشبوونیان دهكرد وه كه دووباره تاوانهكهیان بۆ بگونجایه ئهنجامیان دهدایهوه، یان ئهگهر دووباره دونیایان دهست بكهوتایهتهوه پێی ئهوه بهتهورات ئهیانگۆڕیهوه تهوراتهكهیان بهكار ئههێنا بۆ دهستخستنی دونیا جار له دوای جار [ أَلَمْ يُؤْخَذْ عَلَيْهِمْ مِيثَاقُ الْكِتَابِ أَنْ لَا يَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ ] ئایا له تهوراتدا عههدو بهڵێنیان لێ وهرنهگیرابوو كه جگه له حهق هیچ بهناوی خوای گهورهوه نهڵێن و دهستكاری كتابی خوای گهوره نهكهن [ وَدَرَسُوا مَا فِيهِ ] وه ئهم شتهیان خوێندهوه وه زانیشیان ئینجا وازیان لێ هێنا بۆیه سزایان سهختتره [ وَالدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٦٩) ] بهڵام لهم دونیایهی كه ئهوان دهستی ئهخهن ئهگهر قیامهتیان پێ دهست بخستایه ئهوه باشتر بوو بۆ كهسانێك كه تهقوای خوای گهوره بكهن و خۆیان بپارێزن ئهوه بۆ عاقڵ نابن و فام ناكهن و تێناگهن.
A'raf 7:170
[ وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ] وه ئهو كهسانهی كه دهستیان به كتابهكهوه به تهوراتهوه گرتووه به تهواوى له كاتی خۆی وه نوێژیان كردووه [ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ (١٧٠) ] ئێمه ئهجرو پاداشتی ئهو چاكسازانه نافهوتێنین و ئهجرو پاداشتی تهواویان ئهدهینهوه.
A'raf 7:171
[ وَإِذْ نَتَقْنَا الْجَبَلَ فَوْقَهُمْ كَأَنَّهُ ظُلَّةٌ ] وه فریشته به فهرمانى خوای گهوره كێوی (طور)ى له ڕهگهوه ههڵكێشا وه خستیه بان سهریان وهك ههورێك سێبهری بۆیان كردبوو [ وَظَنُّوا أَنَّهُ وَاقِعٌ بِهِمْ ] وایان زانی ئێستا ئهكهوێته بان سهریان و لهناویان ئهبات [ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُمْ بِقُوَّةٍ ] خوای گهوره فهرمووی: یان ئهو تهوراتهی بۆتانم هێناوه بهجوانی وهری بگرن یاخود ئێستا شاخهكه بهر ئهدهمه بان سهرتان، ئهو بهڵێنهی لێیان وهرگرت بهڵام دوایی بهڵێنهكهیان شكاند [ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (١٧١) ] وه یان ئهو شهریعهت و حوكمانهی له تهوراتدا ههیه یادی بكهنهوه بهڵكو تهقوای خوای گهوره بكهن.
A'raf 7:172
[ وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ ] وه پهروهردگار كاتێك كه ئادهمی دروست كرد ههرچی نهوهی ئادهم ههیه تا ڕۆژی قیامهت ههر ههمووی له پشتی ئادهم دهركرد [ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ ] وه كردنی به شایهت بهسهر نهفسی خۆیانهوه، وه خوای گهوره پێی فهرموون: [ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ] ئایا من پهروهردگاری ئێوه نیم [ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا ] ههرچی نهوهی ئادهم ههیه ههر ههموویان وتیان: بهڵێ شایهتی ئهدهین كه تۆ پهروهردگاری ئێمهی [ أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ (١٧٢) ] خوای گهوره فهرمووی: بۆیه ئێستا پێتان ئهڵێم تا له ڕۆژی قیامهت نهڵێن ئهی پهروهردگار ئێمه له یهكخواپهرستى تۆ بێ ئاگاین و نهمانزانی كه تۆ تاك و تهنهایت و شهریكت نیه.
A'raf 7:173
[ أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ ] یاخود تا نهڵێن: ئێمه له پێش خۆماندا باوك و باپیرانمان شهریكیان بۆ تۆ دانا ئهی پهروهردگار ئێمه نهوهی ئهوان بووین و له دوای ئهوانهوه هاتووین و شوێن ئهوان كهوتین [ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ (١٧٣) ] ئایا ئێمه لهناو ئهدهی بههۆی خراپهكاری باوك و باپیرانمان كه لهسهر باتڵ و پووچهڵ بوونه.
A'raf 7:174
[ وَكَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ وَلَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (١٧٤) ] بهم شێوازه ئایهتهكانی خۆمان ڕوون ئهكهینهوهو درێژهی پێ ئهدهین بهڵكو بگهڕێنهوه بۆ لای خوای گهوره.
A'raf 7:175
{بەسەرهاتی (بەلعام)}
[ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا ] وه ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بهسهرهاتێكی تریش بۆ بهنی ئیسرائیل باس بكه ئهو كهسهی كه ئایهتی خۆمانمان پێ بهخشی كه پیاوێك بوو ناوى (بهلعام) بووه له شاری دهسهڵاتدارهكاندا (جهببارین) بوو ئهوهی كه موسى - صلی الله علیه وسلم - به قهومهكهی وت: بڕۆنه ژوورهوه، وتیان: ناچین، ئهو خراپهكارانه بهو پیاوهیان وت: -كهسێك بووه كه خوای گهوره دوعای قبووڵ كردووه- وهره دوعا له موسى - صلی الله علیه وسلم - بكه خوا بیگهڕێنێتهوهو له كۆڵمانى بكاتهوه چونكه ئهگهر زاڵ بێت بهسهرماندا له ناومان دهبات، ئهویش وتوویهتی: ئهگهر دوعا له موسى - صلی الله علیه وسلم - بكهم ئهوه خوای گهوره لهناوم ئهدات و دونیاو قیامهتم ئهفهوتێ، قهناعهتیان پێی كردو دوعای له موسى - صلی الله علیه وسلم - كردووه ئهویش [ فَانْسَلَخَ مِنْهَا ] ئیتر چۆن ئاژهڵ له پێستهكهی دهرئهكرێ ئاوا لهو پیاوچاكیه دهرچوو كه خوای گهوره پێی بهخشیبوو [ فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ ] وه شهیتان شوێنی كهوت و بوو به هاوهڵی [ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ (١٧٥) ] وه بووه كهسێك لهوانهی كه سهركهش و سهرلێشێواون وه كافرو موڕتهد بوو، وه ئهم ئایهته لهسهر (ئومهییه) یش دابهزى.
A'raf 7:176
[ وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئهگهر ویستمان لێ بوایهو لهسهر ئهو پیاوچاكیهی خۆی بمایاتهوه ئهوا پلهو پایهیمان بهرز ئهكردهوهو ڕێزمان لێ ئهنا [ وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ ] بهڵام خۆی نزم و نهوی كردهوه بۆ سهر زهوی وه دونیای ویست و دونیای ههڵبژارد بهسهر قیامهتدا [ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ ] وه شوێن ههواو ئارهزووی خۆی كهوت [ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ] وه نموونهی ئهم كهسه وهكو نموونهی سهگێك وایه [ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ] كه ئهگهر بێتوو ئهو سهگه بیبهستیتهوه ههر زمان دهر ئهكات وه ئهگهر بهریدهیت ههر زمان دهرئهكات له ههموو حاڵهتێكدا سهگ ههر زمانی دهرئهكات، واته: حیكمهتی پێ ببهخشی و نهیبهخشی ههر وهری ناگرێ، وه ئامۆژگاری بكهی نهیكهی ههر وهری ناگرێ [ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] ئهمه نموونهی كهسانێكی نزم و بێ نرخه كه ئایهتهكانی ئێمه بهدرۆ ئهزانن له جوولهكهو جگه لهوانیش كه دهستكاری ئایهتهكانی خوای گهوره ئهكهن [ فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ (١٧٦) ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئهم ڕووداو و بهسهرهاتانهیان بۆ بگێڕهوه بهڵكو بیر بكهنهوهو بهخۆیاندا بچنهوه.
A'raf 7:177
[ سَاءَ مَثَلًا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] نموونهی كهسانێك كه ئایهتهكان ئێمهیان بهدرۆ زانیوه ناشرینترین و خراپترین نمونهیه كه چوێنراون به سهگ كه تهنها له خهمى خواردن و ئارهزوویدایه، بۆیه ههر كهسێك واز له زانست و زانیارى شهرعى و هیدایهت بێنێت و شوێن ههواو ئارهزوى بكهوێت ئهوا چوێنراوه بهو سهگه كه خراپترین نمونهیه [ وَأَنْفُسَهُمْ كَانُوا يَظْلِمُونَ (١٧٧) ] وه خواى گهوره زوڵمى لێ نهكردن بهڵكو خۆیان زوڵمیان له نهفسی خۆیان كرد بهوهی كه شوێنى هیدایهت نهكهوتن، بهڵكو شوێنى ههواو ئارهزوویان كهوتن.
A'raf 7:178
[ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِي ] ههر كهسێك خوای گهوره هیدایهتی بدات ئهوه هیدایهتدراوی حهقیقی و راستهقینهیه و كهس ناتوانێت گومڕاى بكات [ وَمَنْ يُضْلِلْ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (١٧٨) ] وه ههر كهسێك خوای گهوره گومڕای بكات ئهوا ئهو كهسانه زهرهرمهندی ڕاستهقینهن و كهس ناتوانێت هیدایهتیان بدات.
A'raf 7:179
[ وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ] كهسانێكی زۆرمان له جن و له مرۆڤ بۆ جهههننهم دروست كردووهو داناوه لهبهر ئهوهی شایهنی دۆزهخن وه سهرهنجامیان بۆ دۆزهخهو كردهوهی ئههلی دۆزهخ ئهكهن [ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا ] كهسانێكن كه دڵیان ههیه بهڵام پێی تێناگهن له حهق [ وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا ] وه چاویان ههیه بهڵام حهقی پێ نابینن [ وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا ] وه گوێیان ههیه بهڵام حهق و پهندو ئامۆژگاری پێ نابیستن [ أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ ] ئهمانه وهكو ئاژهڵ وان لهوهی كه سوود له چاو و گوێ و دڵیان نابینن [ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ] بهڵكو له ئاژهڵیش وێڵ و سهرگهردانترن چونكه ئاژهلأ بهقسهى شوانهكه دهكات ئهگهر چى له قسهیشى تێنهگات [ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ (١٧٩) ] ئهمه ئهو كهسانهن كه بێ ئاگان له ئایهتهكانی خوای گهوره.
A'raf 7:180
{تەوەسول كردن بە ناوە جوانەكانی خوای گەورە}
[ وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا ] وه خوای گهوره ناوه جوانهكانی ههیه تۆ بهو ناوه جوانانهوه له خوا بپاڕێرهوهو بڵێ: یا رحمن یارحیم یا كریم یا عزیز، وه تهوهسولی پێ بكهو بڵێ: خوایه بۆ خاتری ناوه جوانهكانت، (ههركهسێك نهوهدو نۆ له ناوه جوانهكانى خواى گهوره لهبهر بكات و لێى تێبگات و له خۆیدا جێبهجێى بكات ئهوه دهچێته بهههشتهوه، وه ژمارهى ناوهكانى خواى گهوره كهس نایزانێت تهنها خۆى نهبێت چونكه ههندێك ناوى ههیه له هیچ كتابێكى ئاسمانى داینهبهزاندووهو بههیچ پێغهمبهرێكیشى نهووتووهو لاى خۆى هێشتوویهتێوه) [ وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ ] وه واز بێنن لهو كهسانهی كه بێ باوهڕن به ناوهكانی خوای گهوره وهك موشریكان كه ناوی بتهكانیان لهناوهكانی خوای گهوره وهرگرتبوو وهكو (لات و عوززازو مهنات)، یان ئهوانهی كه ئینكاری ناو و سیفاتهكانی خوای گهوره ئهكهن و به درۆى دهزانن، ئیلحاد واته: لادان له مهبهست [ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٨٠) ] ئهمانه سزای ئهو كردهوهیان وهرئهگرن كه باوهڕیان بهناوهكانی خوای گهوره نیه.
A'raf 7:181
[ وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُونَ (١٨١) ] له ئوممهتی ئیسلامیشدا كهسانێك ههن كه هیدایهتی خهڵكی ئهدهن به حهق و بۆ حهق وه حوكم و بڕیاریش له نێوان خهڵكدا بهدادپهروهری ئهدهن كه ئهمه كۆمهڵی ڕزگار بوو (فیرقهی ناجیه) و (تائیفهی مهنصوره) یه.
A'raf 7:182
[ وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه ئهو كهسانهشى كه ئایهتهكانی ئێمه بهدرۆ ئهزانن [ سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ (١٨٢) ] ئهوه پله پله ئهیان بهینهوهو نیعمهتیان بهسهردا ئهڕژێنین تا تهواو له گومڕایی خۆیاندا ڕۆئهچن بهڵام كاتێك كه ئهیانبهینهوه ئاگایان له خۆیان نیهو له بێئاگایدا ئهیانبهینهوه.
A'raf 7:183
[ وَأُمْلِي لَهُمْ ] وه بۆیان درێژ ئهكهینهوهو مۆڵهتیان ئهدهین و زوو سزایان نادهین [ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ (١٨٣) ] بهراستى نهخشهو پیلانی خوای گهوره زۆر بههێزه.
A'raf 7:184
[ أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ ] ئایا بۆ بیر ناكهنهوه سهبارهت به پێغهمبهری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه ئهم هاوڕێیهی ئهوان كه پێغهمبهری خوایه - صلی الله علیه وسلم - شێت نیه [ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ (١٨٤) ] بهڵكو تهنها ترسێنهرێكه به ئاشكرا له سزای خوای گهوره ئهیانترسێنێ.
A'raf 7:185
[ أَوَلَمْ يَنْظُرُوا فِي مَلَكُوتِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا بۆ ئهمانه بیر ناكهنهوه له موڵكی خوای گهوره له ئاسمانهكان و له زهوی تا بیانگهیهنێ به ئیمان هێنان [ وَمَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ ] وه ئهو ههموو شتهی كه خوای گهوره دروستی كردووه [ وَأَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ ] وه لهوانهیه ئهجهل و كاتی مردنی ئهوان نزیك بووبێتهوه و بهرهو سزاى خواى گهوره بڕۆن [ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ (١٨٥) ] ئهگهر باوهڕ به قورئان نهكهن ئیتر ئایا له دوای قورئان باوهڕ به چ حهدیس و وتهیهكی تر ئهكهن.
A'raf 7:186
[ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَا هَادِيَ لَهُ ] ههر كهسێك خوای گهوره گومڕای بكات كه شایهنی هیدایهت نهبێ كهس ناتوانێ هیدایهتی بدات [ وَيَذَرُهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (١٨٦) ] وه خوای گهوره وازیان لێ دێنێ لهناو توغیان و كوفرو ستهمی خۆیاندا ڕۆبچن.
A'raf 7:187
{كاتی هاتنی قیامەت غەیبەو خوا نەبێت كەس نایزانێت }
[ يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - قورهیش پرسیاری ڕۆژی قیامهت له تۆ ئهكهن كهی خوای گهوره جێگیری ئهكات وه ئهیهێنێت و ڕوو ئهدات؟ بڵێ: هاتنی قیامهت كاتهكهی تهنها لای پهروهردگارهو كاتهكهی ئاشكرا ناكات و تهنها خۆی نهبێ كهس نایزانێ [ ثَقُلَتْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] زانینى كاتى هاتنى قیامهت قورسه لهسهر خهڵكى ئاسمانهكان و زهوى و كهسیان نایزانن نه پێغهمبهرێكى نێردراو، وه نه فریشتهیهكى نزیك له خواى گهوره، یان هاتنی قیامهت قورسه لهسهر ئاسمانهكان و زهوی ئهوان تواناى خۆڕاگرتنیان نیهو ههمووی وێران ئهبێ [ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً ] قیامهت نایات ئیلا له ناكاو و كتوپڕدا نهبێ كاتێك كه ئێوه بێ ئاگان [ يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - وا پرسیارت لێ ئهكهن وهك ئهوهی كه تۆ كاتى هاتنى قیامهت بزانی [ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ ] تۆ بڵێ: زانیارى كاتى هاتنى ڕۆژی قیامهت تهنها لاى خوای گهورهیهو تهنها خۆی ئهیزانێ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (١٨٧) ] بهڵام زۆربهی زۆری خهڵك نایزانن.
A'raf 7:188
{سوودو زیان تەنها بەدەست خوایە}
[ قُلْ لَا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من بۆ نهفسی خۆم هیچ سوودو زیانێكم بهدهست نیه مهگهر خوای گهوره خۆی ویستى لێ بێ ههندێك شتم پێ بڵێ [ وَلَوْ كُنْتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ ] وه ئهگهر من نهێنی غهیبم بزانیایه ئهوا ئیشی خێرو چاكهم بۆ خۆم زۆر ئهكرد له كڕین و فرۆشتن و بهرژوهندی دین و دونیا [ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ ] وه ههرگیز تووشی خراپه نهئهبووم بهڵام غهیب نازانم بۆیه له ههندێك جهنگدا تێكئهشكێم یان صهحابهم ئهكوژرێ، (كه پێغهمبهرى خوا غهیب نهزانێت چۆن خهڵكى غهیب دهزانن؟! نابێت مرۆڤـ باوهڕ بهو كهسانه بكات كه بانگهشهى زانینى غهیب دهكهن له جادووگهرو فاڵچیان، چونكه ههركهسێك باوهڕیان پێ بكات ئهوا كافر دهبێت و كردهوه چاكهكانى ههڵدهوهشێتهوه) [ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (١٨٨) ] ئیشی من تهنها ئاگادار كردنهوهو ترساندن و موژدهدانه به كهسانێك كه ئیمانیان ههبێ.
A'raf 7:189
[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] خوای گهوره ئهو خوایهیه كه ئێوهی دروست كردووه له یهك نهفس كه ئادهمه [ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا ] پاشانیش خێزانهكهی خۆی كه حهوا بوو له پهراسووی چهپى دروستی كرد [ لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا ] تا هۆگرو ئارام بێ لهلای [ فَلَمَّا تَغَشَّاهَا ] كاتێك كه ئادهم جیماعی كرد لهگهڵ حهوا [ حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا ] حهملێكی سووكی ههبوو سهرهتا كه دڵۆپه ئاوێكه پاشان خوێنێكى مهیوو پاشان پارچه گوشتێكه [ فَمَرَّتْ بِهِ ] حهملهكهی بهردهوام بوو دهركهوت [ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ ] كاتێك كه مناڵهكه قورس بوو له سكیداو گهوره بوو [ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ (١٨٩) ] دوعایان كرد له خوای گهوره و پاڕانهوه ئهگهر مناڵێكی چاك و ساغمان پێ ببهخشی ئهوه ئێمه شوكرانهبژێری تۆ ئهكهین.
A'raf 7:190
[ فَلَمَّا آتَاهُمَا صَالِحًا ] كاتێك كه مناڵی صاڵحی پێیان بهخشی یان مناڵێكی ساغ و ڕێك و تهواو [ جَعَلَا لَهُ شُرَكَاءَ فِيمَا آتَاهُمَا ] ئهوان شهریكیان بۆ خوای گهوره بڕیاردا، لێره مهبهست ئادهم و حهوا خۆیان نیه بهڵكو مهبهست موشریكانه له نهوهكانی ئادهم و حهوا وهكو جولهكهو گاور، ئهگهرنا ئهوان شهریكیان بۆ خوای گهوره بڕیار نهداوهو ئهو ئهثهرانهی كه هاتووه مناڵیان بووهو كه ناویان ناوه (عبدالله) مناڵهكهیان مردووه شهیتان وتوویهتی: ناوی بنێن (عبدالحارث) ئهو كاته ئهمێنێ به قسهیان كردووه ئهوانه (ئیسرائیلیاته)و هیچى صهحیح نیهو بنچینهو بنهماو ئهسڵی نیه [ فَتَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (١٩٠) ] وه خوای گهوره زۆر لهوه بهرزو بڵندتره كه موشریكان شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار بدهن.
A'raf 7:191
{ئەوانەی جگە لە خوای گەورە لێیان دەپاڕێنەوە بێ تواناو بێ دەسەڵاتن}
[ أَيُشْرِكُونَ مَا لَا يَخْلُقُ شَيْئًا وَهُمْ يُخْلَقُونَ (١٩١) ] ئایا شهریك بۆ خوای گهوره بڕیار ئهدهن و ئهو بتانه ئهكهنه شهریك بۆ خوای گهوره كه توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه بهڵكو خۆیان دروستكراون.
A'raf 7:192
[ وَلَا يَسْتَطِيعُونَ لَهُمْ نَصْرًا وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ (١٩٢) ] وه ناتوانن سهرتانبخهن و تهنانهت بێ دهسهڵاتن ناتوانن خۆیشیان سهربخهن كه دهشكێنرێن یان سوكایهتیان پێ دهكرێت.
A'raf 7:193
[ وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ ] وه ئهگهر بانگیشیان بكهن بۆ هیدایهت وهڵامتان نادهنهوه چونكه نابیستن [ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ (١٩٣) ] یهكسانه ئهگهر بانگیان بكهن یان بێ دهنگ بن سوودی نیهو هیچ نابیستن.
A'raf 7:194
[ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ ] ئهو خوایانهی كه ئێوه جگه له خوای گهوره عیبادهتیان بۆ ئهكهن وه لێیان ئهپاڕێنهوه ئهوانیش بهندهن وهكو ئێوه [ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٩٤) ] دهی لێیان بپاڕێنهوه با ئهوانیش وهڵامتان بدهنهوه ئهگهر ئێوه ڕاستگۆن.
A'raf 7:195
[ أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا ] ئهو بتانهی كه ئێوه بهدهستی خۆتان دروستتان كردوون ئایا پێیان ههیه تا پێی بڕۆن؟ [ أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا ] یاخود دهستیان ههیه تا بهقوهت و بههێز شتی پێ وهربگرن؟ [ أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا ] یاخود چاویان ههیه تا شتی پێ ببنن؟ [ أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا ] یاخود گوێیان ههیه تا شتی پێ ببیستن؟، ئهمه ههمووی (ئیستیفامی ئینكاری)یه، واته: هیچ شتێك لهمانهیان نیه چۆن ئهمانه ئهكرێن بهخوا! [ قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: دهی ئێوه بانگی ئهو كهسانه بكهن كه كردووتانن به شهریك بۆ خوای گهوره [ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ (١٩٥) ] پاشان نهخشهو پیلان دابنێن وه هیچ مۆڵهت به من مهدهن، ئێوه ناڵێن: ئهم خوایانهی ئێمه شتیان بهدهسته با خوایهكانتان بتوانێ زیانێكمان پێ بگهیهنێ.
A'raf 7:196
[ إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ ] تهنها وهلی و سهرخهرو پشتیوانی من الله یه ئهو الله یهی كه له ئاسمانهوه كتابی ئاسمانی دابهزاندووه [ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ (١٩٦) ] ههر خۆیشی سهرپهرشتی پیاوچاكان ئهكات و ئهیانپارێزێ و سهریان ئهخات.
A'raf 7:197
[ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ ] بهڵام ئهوانهی ئێوه كه جگه له خوای گهوره ئهیانپهرستن ئهوان ناتوانن ئێوه سهر بخهن [ وَلَا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ (١٩٧) ] تهنانهت توانای سهرخستنی خۆیشیانیان نیه چۆن ئێوه سهر بخهن.
A'raf 7:198
[ وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَسْمَعُوا ] وه ئهگهر بانگیشیان بكهن بۆ ڕێگای ڕاست و هیدایهت ئهوان نابیستن [ وَتَرَاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (١٩٨) ] ئهو بتانه ئهبینی كه لهسهر شێوهی مرۆڤدا دروستكراون دهست و قاچ و چاویان بۆ كردوون كه تهماشات ئهكهن بهڵام له حهقیقهت و ڕاستیشدا هیچ شتێك نابینن.
A'raf 7:199
[ خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ لێبووردهبه له خهڵكی، وه فهرمان بكه به چاكه، یان به ههر عورف و عادهت و داب و نهریتێك كه پێچهوانهی شهرع نهبێ [ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ (١٩٩) ] وه پشت بكه له ئهو كهسانهی كه نهزان و نهفامن.
A'raf 7:200
[ وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] وه ئهگهر لهلایهن شهیتانیشهوه شهیتان وهسوهسهیهكی بۆ دروست كردى یان توڕهى كردى ئهوا پهنا بگره به خوای گهورهو (أعوذ بالله من الشيطان الرجيم) بكه [ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢٠٠) ] به دڵنیایى خوای گهوره زۆر بیسهرهو وهڵامت ئهداتهوه، وه زۆر زانایهو ئاگای لێته.
A'raf 7:201
[ إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ ] ئهو كهسانهی كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن كاتێك تووشی وهسوهسهیهك ببن لهلایهن شهیتانهوه یاخود له كاتی تووڕهییدا فهرمانیان پێ بكات به خراپه وه تاوانیان بۆ بڕازێنێتهوه [ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُمْ مُبْصِرُونَ (٢٠١) ] دواتر بیر ئهكهنهوه له گهورهیی خوای گهورهو سزاكهى ئهوان بهئاگا دێن و ڕاستیهكان ئهبینن كه ئهمه له شهیتانهوه بووه.
A'raf 7:202
[ وَإِخْوَانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الْغَيِّ ] وه برای شهیتانهكان له فاجیرو فاسق و خراپهكارانى مرۆڤـ ئهمانیش یارمهتیان ئهدهن و تاوانیان بۆ دهرازێننهوه بۆ ئهوهی خهڵكی له خراپهكاریدا درێژ بێتهوهو بهردهوام بێ [ ثُمَّ لَا يُقْصِرُونَ (٢٠٢) ] پاشان هیچ كهمتهرخهمیهك ناكهن و بێزار نابن.
A'raf 7:203
[ وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا ] وه ئهگهر وهحی یان موعجیزه دوا بكهوتایه به پێغهمبهریان - صلی الله علیه وسلم - ئهووت: ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بۆ ناهێنی [ قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي ] ئهی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من تهنها شوێن ئهو وهحیه ئهكهوم كه لهلایهن پهروهردگارمهوه بۆم دێت و بهدهست خۆم نیه [ هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٢٠٣) ] ئهم قورئانهی كه خوای گهوره بۆی دابهزاندووم چاوڕۆشنیاییهكه لهلایهن پهروهردگارتانهوهیه وه هیدایهت و ڕهحمهته بۆ كهسانێك كه ئیمان بێنن، وه گهورهترین موعجیزهیه.
A'raf 7:204
{گوێ گرتن بۆ قورئان}
[ وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٢٠٤) ] وه كاتێك كه قورئان خوێندرایهوه ئێوه گوێی بۆ بگرن وه بێدهنگ بن بهڵكو خوای گهوره ڕهحمتان پێ بكات، سهرهتا له نوێژدا قسهیان دهكرد كه ئهم ئایهته دابهزى بێدهنگ بوون.
A'raf 7:205
[ وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ ] وه زیكری خوای گهورهش بكه له دڵی خۆتدا به ملكهچی و زهلیلی و نهێنی، واته: بهدهنگی نزم [ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ ] به بهیانیان و دوای عهصر، واته: زیكری بهیانیان و ئێواران بخوێنه له دوای بانگی بهیانی تا خۆر كهوتن، وه دوای بانگی عهصر تا خۆرئاوا بوون، بهدهنگی نزم زیكری خوای گهوره بكه، (كهواته نابێت به دهنگى بهرز زیكرى خواى گهوره بكرێت، بهڵكو دهبێت به دهنگى نزم بێت، تهنها تهكبیرهكانى جهژن نهبێت، وه تهلبیه له كاتى حهج و عومره كه سوننهته به دهنگى بهرز بێت سهبارهت به پیاوان) [ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ (٢٠٥) ] وه تۆ لهو كهسانه مهبه كه بێئاگان له زیكری خوای گهوره.
A'raf 7:206
[ إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ ] ئهو فریشتانهی كه لای پهروهردگارتن ئهوان خۆیان بهگهوره نازانن له عیبادهت و پهرستنی خوای گهوره [ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ (٢٠٦) ] وه خوای گهوره بهگهوره ئهزانن و بهپاك ڕائهگرن له ههموو كهموكوڕیهك كه شایهنی خوای گهوره نیه، وه ههمیشه سوجدهو كڕنوش بۆ خوای گهوره ئهبهن، والله أعلم.
Enfal 8:1
سوورهتی (ئهنفال)
سوورهتێكى مهدهنى یهو (٧٥) ئایهته
(ئیبنو عهبباس) دهفهرمێت له (بهدر) دابهزى
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
[ يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پرسیارت لێ ئهكهن سهبارهت به ئهنفال، (ئهنفال) واته: ئهو غهنیمهت و ماڵانهی كافران كه له جهنگدا دهستی موسڵمانان ئهكهوێت [ قُلِ الْأَنْفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئهو غهنیمهت و ماڵهی كافران كه دهستی موسڵمانان ئهكهوێ ئهمه خوای گهوره بڕیاری لهسهر ئهدات وه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - به فهرمانی خوای گهوره بڕیارى لهسهر ئهدات [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذَاتَ بَيْنِكُمْ ] ئێوه تهقوای خوای گهوره بكهن وه ئیصڵاحی نێوانتان بكهن، دوای غهزای بهدر ئهم ئایهته دابهزی كه موسڵمانان سهركهوتن بهسهر كافرانی قوڕهیشدا كۆمهڵێك له موسڵمانان دهوری پێغهمبهری خوایان دابوو - صلى الله عليه وسلم - دهیانپاراست، وه كۆمهڵێكیش دوای كافران كهوتن و ڕاویاننان، كۆمهڵێكیش غهنیمهیان كۆ كردهوه ئهوانهی غهنیمهیان كۆ كردهوه وتیان: ئهمه تهنها بۆ ئێمهیه ئێمه كۆمان كردۆتهوه، ئهوانی تر وتیان: نهخێر ئێمهش دوایان كهوتین ئێمه ڕاومان نان، ئهوانی تریش وتیان: ئێمه پێغهمبهری خوامان پاراست - صلى الله عليه وسلم - ههموومان بهشدارین تیایدا، خوای گهوره ئهم ئایهتهی دابهزاند، وه (سهعدى كوڕى مالك) دهفهرمێت: له غهزاى بهدر شمشێرێكم دهست كهوت هێنام بۆ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - وتم پێمى ببهخشه، ئهویش فهرمووى: بیكهرهوه شوێنى خۆى نه هی منه نه هی تۆیه، دووجار واى فهرموو، وتم لهوانهیه ئهم شمشێره بدرێت به كهسێك وهكو من شهڕى پێ نهكات، پێغهمبهرى خوا - صلى الله عليه وسلم - هات بۆ لام و فهرمووى: پێشتر وام وت بهڵام ئێستا موڵكى منهو بۆ تۆ، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند، كه خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بڕیار ئهدهن كه ئهو غهنیمهتانه بۆ كێیه، بۆ ئهو كهسانهیه كه بهشداریان كردووه بۆ ههموویانهو له نێوان ههموویاندا دابهش كرا، ئێوه تهقوای خوای گهوره بكهن وه ئیصڵاحی نێوانتان بكهن [ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١) ] وه گوێڕایهڵی خواو پێغهمبهری خوا بكهن ئهگهر ئێوه باوهڕدارن، غهنیمهت یهكێكه له تایبهتمهندێتیهكانى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بۆ خۆى و ئوممهتهكهى حهڵاڵ كراوه و بۆ ئوممهتهكانى تر حهڵاڵ نهبووه.
Enfal 8:2
{هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران}
[ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ ] ئیمانداری ڕاستهقینه تهنها ئهو كهسانهن كاتێك كه یادی خوای گهورهیان لهلا ئهكرێت و ناوى خواى گهورهیان لا دێنیت دڵیان دهترسێت و دێته لهرزین، وه كاتێك بیهوێت تاوان بكات پێى بڵێیت: له خوا بترسه، دڵى دهترسێت و دێته لهرزین [ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَانًا ] وه كاتێك كه ئایهتهكانی خوای گهورهیان بهسهردا ئهخوێندرێتهوه ئیمانیان پێی زیاد ئهكات، (ئهم ئایهته بهڵگهیه لهسهر ئهوهى كه ئیمان زیاد دهكات و كهم دهكات) [ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٢) ] وه تهنها پشت به خوای گهوره ئهبهستن و كارهكانیان تهنها بهخوای گهوره ئهسپێرن.
Enfal 8:3
[ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣) ] وه نوێژهكانیان له كاتى خۆیدا دهكهن به مهرج و روكن و واجبات و خشوعهوه، وه لهوهی كه پێمان بهخشیوون ههندێكی له پێناو خوای گهورهدا ئهبهخشن، كه زهكات و سهرجهم مافهكانى تر دهگرێتهوه.
Enfal 8:4
[ أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ] ئا ئهم كهسانهی كه ئهم سیفهتانهیان تیابێ ئهمانه باوهڕداری ڕاستهقینهن و ئیمانیان دامهزراو و تهواوه [ لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] لهلای پهروهردگاریش له بهههشتدا پلهوپایهى بهرزیان ههیه بهگوێرهی ئیمانهكهیان ههمووی له یهك ئاستدا نین، چونكه بهههشت سهد پلهیه [ وَمَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٤) ] وه لێخۆشبوونیان بۆ ههیه لهلایهن خوای گهوره بۆ تاوانهكانیان، وه ڕزق و ڕۆزیهكی فراوان و بهڕێزیان پێ ئهبهخشێ.
Enfal 8:5
{چەند دیمەنێك لە غەزای بەدر}
[ كَمَا أَخْرَجَكَ رَبُّكَ مِنْ بَيْتِكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَكَارِهُونَ (٥) ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ههروهكو چۆن پهروهردگارت له ماڵی خۆت دهریكردیت بۆ غهزاى بهدر به حهق، كه ئیشی خوای گهوره ههمووی حهقه بهڵام كۆمهڵێك له باوهڕداران پێیان ناخۆش بوو كه دهرچن لهبهر ئهوهی چهك و ئامێرهكانی جهنگیان وهكو پێویست پێ نهبوو.
Enfal 8:6
[ يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَمَا تَبَيَّنَ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - كۆمهڵێك له باوهڕداران مشتومڕو دهمهقاڵێت لهگهڵ ئهكهن سهبارهت بهو كوشتاره كه حهقهو خوای گهوره فهرمانی پێ كردووه، بهڵام دواتر كه بۆیان دهركهوت فهرمانی خوای گهورهیه پێى رازى بوون، پێشتر لهبهر ئهوهیان بوو كه ژمارهمان كهمه وه ئامێرهكانی جهنگمان كهم پێیه [ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ (٦) ] وهكو ئهوهی كه بهرهو مردن ڕابكێشرێن و خۆیان تهماشا بكهن، واته: بێ ئومێد بوون لهوهی كه ئهمانه سهرئهكهون و چاوهڕێی تێكشكاندن و كوژران بوون.
Enfal 8:7
[ وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّهُ إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ ] كاتێك پهروهردگار بهڵێنی پێدان به یهكێك لهو دوو كۆمهڵه: یاخود كاروانهكهی (ئهبو سوفیان)، یاخود شهڕكردن لهگهڵ كافران و سهركهوتن بهسهریانداو دهستكهوتنی غهنیمهتهكانیان كه یهكێك لهم دووانه بۆ ئێوهیه [ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ ] بهڵام ئێوه ئاواتهخواز بوون و پێتان خۆش بوو كه بهبێ شهڕو جهنگ كاروانهكهی (ئهبو سوفیان)تان دهست بكهوێ [ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ ] بهڵام خوای گهوره ئهیهوێ حهق جێگیر بكات و سهربخات به وشهكانی خۆی وه ئێوه سهربخات بهسهر كافراندا [ وَيَقْطَعَ دَابِرَ الْكَافِرِينَ (٧) ] وه دوای كافران ببڕێتهوه وه ڕیشهكێشیان بكات.
Enfal 8:8
[ لِيُحِقَّ الْحَقَّ ] بۆ ئهوهی حهق جێگیرو دامهزراو و بهرزو بڵند بێ [ وَيُبْطِلَ الْبَاطِلَ ] وه باتڵیش پووچهڵ ههڵوهشاوهو بهتاڵ بێت و كۆتایی پێ بێت [ وَلَوْ كَرِهَ الْمُجْرِمُونَ (٨) ] با تاوانباران و موشریكان له قوڕهیش و غهیری ئهوان پێیان ناخۆش بێت ئهمه بڕیاری خوای گهورهیه.
Enfal 8:9
{ تەنها داوای فریاكەوتن لە خوا بكەن فریاتان دەكەوێت}
[ إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ ] پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه تهماشاى هاوهڵانى كرد سێ سهدو چوارده كهسن و تهماشاى كافرانى كرد زیاد له ههزار كهسن ڕووی كرده قیبلهو دهستهكانی بهرز كردهوهو دوعای له خوای گهوره كردو فهرمووى: ئهی پهروهردگار ئهو بهڵێنهی كه پێت داوم بۆم جێبهجێ بكه ئهگهر ئهم كۆمهڵه لهناوچێ له ئههلی ئیسلام جارێكی تر لهسهر ڕووی زهوی كهس نامێنێت تۆ بپهرستێ، تا عاباكهى لهسهر شانى بهربووهوهو ئهبو بهكر ههڵیگرتهوهو له دواوه باوهشى پیاكردو وتى: ئهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهسه داوا كردنت خواى گهوره بهڵێنهكهت بۆ جێبهجێ دهكات، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاندو فهرمووى: كاتێك كه ئێوه داوای فریاكهوتن له پهروهردگارتان ئهكهن كه پهروهردگار بێته هاناتانهوهو فریاتان بكهوێ ئهوا پهروهردگار وهڵامی دانهوه [ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ (٩) ] ئهوه من پشتیوانیتان ئهكهم به ههزار مهلائیكهت یهك له دوای یهك دێن كه كوشتاری كافرهكان ئهكهن لهگهڵتاندا، بۆیه كافران تێكشكان و حهفتایان لێ كوژراو حهفتایان لێ به دیل گیرا.
Enfal 8:10
[ وَمَا جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرَى ] وه خوای گهوره ئهم پشتیوانیهى ئێوهی كرد بهم فریشتانه ئهمه تهنها مژدهی سهركهوتنه به ئێوه [ وَلِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ ] وه تا دڵیشتان پێی ئارام بێت [ وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ] وه سهركهوتنیش نیه تهنها لهلایهن خوای گهورهوه نهبێت، تهنانهت لهلایهن ئهو مهلائیكهتانهش نیه كه خوای گهوره بۆ ئێوهی ناردووه [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (١٠) ] بهڕاستی خوای گهوره زۆر باڵادهست و زاڵ و كاربهجێیه.
Enfal 8:11
[ إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ ] كاتێك كه خوای گهوره وهكو هێمنی و ئارامی دابهزاندێك بۆ سهر دڵتان شهوێك پێش جهنگهكه كهمێك ئێوهی خهواند، یاخود وتراوه: له كاتی بهرهنگار بوونهوه كه بهرامبهر یهك ڕاوهستابوون بۆ ماوهیهكی كهم خوای گهوره خهوهنوچكهیهكی بهسهریاندا هێناو كهمێك خهواندیانی تا دڵیان هێمن و ئارام بێت و ترس لهسهر دڵیان لاچێ، (ئیبنو مهسعود) دهفهرمێت: (وهنهوزه له جهنگدا هێمنى و ئارامیهو له خواوهیه، وه له نوێژدا له شهیتانهوهیه)، (قهتاده) دهفهرمێت: (وهنهوزه له سهردایهو خهو له دڵدایه) [ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ ] وه خوای گهوره له ئاسمانهوه بارانی دابهزانده سهر سوپای موسڵمانان پێش ئهوهی كه جهنگهكه دهست پێ بكات تا پاكتان بكاتهوه بهو بارانه وه ئهوهی كه پێویستی به خۆشوشتن و دهستنوێژ ههبێ خۆی پێ پاك بكاتهوه كه لهم كاتهدا هێشتا ئایهتی تهیهموم دانهبهزی بوو [ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ ] وه تا پیسی و وهسوهسهی شهیتانتان لهسهر لادات كه خستبویه دڵیانهوه: ئهگهر ئێوه دۆست و خۆشهویستى خوان بۆ كافران دهستیان بهسهر ئاوهكه دا گرتوه؟ وهترسی خستبووه دڵتانهوه كه لهوانهیه ئێوه تێكبشكێن لهم جهنگهدا، ئهوهیشی لهسهر دڵتان لابرد [ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ ] تا دڵتان ببهستێتهوهو بههێز و جێگیر و دامهزراو و ئارامی بكات [ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ (١١) ] وه پێتان جێگیر بكات لهسهر زهوی.
Enfal 8:12
[ إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا ] پهروهردگار فهرمانی كرد به فریشتهكان و پێی ڕاگهیاندن كه من لهگهڵتانم و سهرتان ئهخهم و یارمهتیتان ئهدهم و پشتیوانیتان ئهكهم، ئێوهیش باوهڕداران جێگیر بكهن له كاتی جهنگدا وه لهگهڵیاندا بن وه ژمارهیان زیاد بكهن و موژدهی سهركهوتنیان پێ بدهن [ سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ ] منیش ترس و لهرز ئهخهمه دڵی كافرانهوه [ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ ] ئێوه بدهن له گهردنیان، یان لهسهرووی گهردنیان واته لهسهریان [ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ (١٢) ] وه بدهن له سهره پهنجهكانیان لهبهر ئهوهی كه لهسهر پهنجهكانیان بدهن ئیتر ناتوانن شمشێر بهدهستهوه بگرن، كه هاوهڵان كوژراوى كافرانیان دهناسیهوه كه به دهستى فریشته كوژرا بوون بهوهى كه لهسهریان یان گهردنیان یان سهرهپهنجهكانیان درابوو.
Enfal 8:13
[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] لهبهر ئهوهی ئهوان سهرپێچی و دژایهتی خواو پێغهمبهری خوایان - صلى الله عليه وسلم - كردووه [ وَمَنْ يُشَاقِقِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وهههر كهسێ سهرپێچی و دژایهتی خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بكات [ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (١٣) ] ئهوه به دڵنیایی سزای خوای گهوره زۆر سهخته.
Enfal 8:14
[ ذَلِكُمْ فَذُوقُوهُ ] ئهی موشریكان بچێژن ئێش و ئازاری دۆڕاندن و تێكشكاندن [ وَأَنَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابَ النَّارِ (١٤) ] وه له ڕۆژی قیامهتیشدا به دڵنیایی كافران سزای ئاگری دۆزهخیان بۆ ههیه.
Enfal 8:15
{پشتهەڵنەكردنو هەڵنەهاتن لە كاتی رووبەڕووبوونەوەی دوژمن}
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا ] ئهی باوهڕداران ئهگهر رووبهڕووی كافران بوونهوهو لێیان نزیك بوونهوه [ فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ (١٥) ] ئهوه ئێوه پشتیان لێ ههڵمهكهن وه تێكمهشكێن و ڕامهكهن.
Enfal 8:16
[ وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ ] له ڕۆژی رووبهڕوو بوونهوهی كافراندا ههر موسڵمانێك پشتیان تێ بكات و ڕابكات ئهوه تاوانی گهورهیه [ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ ] تهنها مهگهر كهسێك لهلایهكهوه بچێته لایهكی تر خۆی ئاماده بكاتهوه وهكو فێڵ كردن له دوژمن [ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ ] یان لهم كۆمهڵه جیا ئهبێتهوه ئهچێته ناو كۆمهڵێكی تر بۆ ئهوهی یارمهتیان بدات و دیسان بداتهوه بهسهر دوژمناندا، ئهم ئایهته لهسهر ئهو هاوهڵانه دابهزى كه بهشدارى غهزاى بهدریان كرد، بهڵام حوكمهكهى گشتیه بۆ ههموو موسڵمانان و راكردن لهكاتى غهزادا له تاوانه گهورهكانه [ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ] لهم دوو حاڵهته نهبێ ههر كهسێك بهرامبهر كافران پشت ههڵبكات و ههڵبێت و ڕابكات ئهوانه تووشی غهزهبی خوای گهوره ئهبن و خوای گهوره لێیان تووڕه ئهبێ [ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (١٦) ] وه ئهو كهسانهی كه ڕایانكردووه شوێنیان ئاگری دۆزهخه كه خراپترین سهرهنجامه.
Enfal 8:17
[ فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ ] ئێوه كوشتاری كافرانتان نهكردووه بههێزو تواناى خۆتان كه ئهوان ژمارهیان زۆرو ئێوه ژمارهتان كهم بوو، بهڵكو خوای گهوره كوشتاری كردن بهو هۆكارانهی كه بۆی ئاسان كردوون و ئێوى سهرخست بهسهریاندا [ وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللَّهَ رَمَى ] كاتێك كه پێغهمبهرى خوا - صلى الله عليه وسلم - دوعاى دهكرد جبریل وتى ئهى محمد - صلى الله عليه وسلم - مشتێك خۆڵ ههڵگرهو بیگره دهموچاویان پێغهمبهرى خوا - صلى الله عليه وسلم - واى كرد هیچ كهس نهبوو له كافران ئیلا ئهو خۆڵه چووه دهموچاو و لوتیانهوهو ههڵهاتن، وه ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه له شهڕی بهدردا مشتێك خۆڵت ههڵگرت و ههڵتدا بۆ دهم و چاوی كافران ئهم خۆڵه كاتێك كه ههڵتداو تێتگرت تۆ ههڵتنهدا بهڵكو خوای گهوره بوو له حهقیقهتدا تێی گرت ئهگهر تۆ بوویتایه نهئهگهیشت به دهم و چاوی ههموو ئهو خهڵكه زۆره، یاخود له كاتێك كه تیر تێ ئهگرن و لێیان ئهدهن ئێوه نین ئهوه فریشتهكانی خوای گهورهیه به فهرمانی خوای گهوره لێیان ئهدهن و ئهیانكوژن [ وَلِيُبْلِيَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا ] وه خوای گهوره نیعمهتی خۆی تهواو و جوان ڕژاند بهسهر باوهڕدارانداو سهریخستن تا باوهڕداران به جوانی ئهو كاره ئهنجام بدهن و شوكرانهبژێرى خواى گهوره بكهن [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٧) ] بهڕاستی خوای گهوره زۆر بیسهره بۆ دوعاو پاڕانهوهی ئێوه وه زۆر زانایه بهحاڵتان.
Enfal 8:18
[ ذَلِكُمْ وَأَنَّ اللَّهَ مُوهِنُ كَيْدِ الْكَافِرِينَ (١٨) ] بهم شێوازه له داهاتویشدا خوای گهوره نهخشهو پیلانی كافران لاواز دهكات و ههڵیدهوهشێنێتهوهو پووچهڵی دهكاتهوه.
Enfal 8:19
[ إِنْ تَسْتَفْتِحُوا ] كافرانی مهككه كاتێك هاتن بۆ بهدر (ئهبو جههل) وتى: خوایه محمد پهیوهندى خزمایهتى بچڕاند و شتێكى هێناوه كه ئێمه نایزانین، ئهمڕۆ له ناوى بدهو ئێمهو موسڵمانان كێ لهسهر حهقه ئهوه سهربخه، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند: ئهی كافران ئهگهر ئێوه داوای سهركهوتن دهكهن [ فَقَدْ جَاءَكُمُ الْفَتْحُ ] ئهوه لهسهر قسهى خۆتان سهركهوتن هات بۆ ئهو كۆمهڵهی كه شایهنی سهركهوتنن و لهسهر حهقن كه موسڵمانانن [ وَإِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] وه ئهگهر بێتوو ئێوه دهستههڵگرن و واز بێنن له كوفرو دژایهتی پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - موسڵمانان ئهمه بۆ ئێوه باشتره [ وَإِنْ تَعُودُوا نَعُدْ ] بهڵام ئهگهر بگهڕێنهوه بۆ دژایهتی پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - كوفر ئێمهش ئهگهڕێینهوه بۆ ئهوهی كه موسڵمانان سهربخهین بهسهرتاندا جارێكی تر ههروهكو چۆن له شهڕی بهدردا زاڵمان كردن بهسهرتاندا [ وَلَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئًا وَلَوْ كَثُرَتْ ] ئهو كاته كۆمهڵ و قهومهكهتان هیچ سوودێكتان پێ ناگهیهنێ ئهگهر چهندێك زۆریش بن [ وَأَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ (١٩) ] وه به دڵنیایی خوای گهوره لهگهڵ باوهڕداراندایه بهسهرخستن و یارمهتیدان و پشتیوانی كردنیان.
Enfal 8:20
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ (٢٠) ] ئهی باوهڕداران ئێوه گوێڕایهڵی خواو پێغهمبهری خوا بكهن - صلى الله عليه وسلم - وه ئێوه پشت له پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - مهكهن و سهرپێچى مهكهن كاتێك كه بانگتان ئهكات و ئێوه ئهبیستن و ئهزانن بۆچى بانگتان دهكات.
Enfal 8:21
[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (٢١) ] وهك ئهو كهسه مونافیق یان هاوبهشبڕیاردهرانه مهبن كه بهگوێ ئهیانبیست و ئهیانووت: ئهبیستین بهڵام له ڕاستیدا نهیانئهبیست یان لێی تێ نهئهگهیشتن یان ئهیانووت: بیستمان بهڵام گوێڕایهڵیت ناكهین و سهرپێچیت ئهكهین ئێوه وهك ئهوان مهبن.
Enfal 8:22
[ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ (٢٢) ] خراپترین ئاژهڵ كه بهسهر زهویدا بڕوات لای خوای گهوره ئهو كهسانهن كه كهڕن له ئاست بیستنی حهقدا، وه لاڵن له ئاست وتنی حهقدا، ئهو كهسانهن كه عهقڵیان نیه و بهرژهوهندی خۆیان نازانن و ئیمان ناهێنن.
Enfal 8:23
[ وَلَوْ عَلِمَ اللَّهُ فِيهِمْ خَيْرًا لَأَسْمَعَهُمْ ] ئهگهر خوای گهوره بیزانیایه خێر لهمانهدا ههیه ئهوه وای لێ ئهكردن كه ببیستن بیستنێك كه سوودیان پێ بگهیهنێ [ وَلَوْ أَسْمَعَهُمْ لَتَوَلَّوْا ] وه ئهگهر وایشی لێ بكردنایه كهحهق ببیستن ههر پشتیان ههڵدهكردهوهو سوودیان لێ نهئهبینی [ وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٢٣) ] وه پشتیان ههڵئهكردو ئهڕۆیشتن خوای گهوره ئهیزانی كه ئهوانه ئیمان ناهێنن و زانیارى ههبوو.
Enfal 8:24
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ] ئهی باوهڕداران وهڵامی خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بدهنهوه كاتێك كه بانگتان ئهكهن بۆ شتێك كه ئێوهى پێ بژێننهوهو ژیانی ئێوهى پێ چاك بكهن كه ئیسلام و قورئانه، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئهگهر بانگی صهحابهی بكردایه تهنانهت له نوێژیشدا بوونایه ئهبوایه وهڵامی پێغهمبهری خوایان بدایهتهوه - صلى الله عليه وسلم - (ئهبو سهعیدى كوڕى موعهلا) دهفهرمێت: نوێژم دهكرد پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بانگى كردم وهڵامم نهدایهوه تا نوێژهكهم تهواو كرد، فهرمووى بۆ وهڵامت نهدامهوه ئهوه نیه خواى گهوره دهفهرمێت: وهڵامم بدهنهوه [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ ] وه بزانن كه خوای گهوره جاری وا ههیه ئهبێته ڕێگر له نێوان مرۆڤـ و دڵیدا ناتوانێت ئیمان بێنێت یان كوفر بكات بهبێ ئیزنى خوا بۆیه پێش ئهوهی كه مردن یهخهتان بگرێت وهڵامی خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بدهنهوه، یاخود خواى گهوره رێگره له نێوان مرۆڤى موسڵمان و كوفردا [ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٢٤) ] وه ههمووتان بۆ لای خوای گهوره ئهگهڕێنهوهو خوای گهوره حهشرتان ئهكات.
Enfal 8:25
[ وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً ] وه خۆتان بپارێزن له فیتنهو بهڵایهك كه تهنها ئهو كهسانه ناگرێتهوه كه زوڵم و ستهمیان كردووه بهڵكو چاكهكارانیش ئهگرێتهوه بههۆی ئهوهی كه فهرمانیان به چاكه نهكردووهو ڕێگریان له خراپه نهكردووه، بۆیه باوهڕداران نابێت بیهلن تاوان له ناویاندا رووبدات و بێدهنگ بن بهڵكو دهبێت نكوڵى لێ بكهن [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢٥) ] وه بزانن كه به دڵنیایی سزای خوای گهوره زۆر سهخته.
Enfal 8:26
[ وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ ] ئهی كۆچبهران یادی ئهوه بكهنهوه كه ئێوه ژمارهتان زۆر كهم بوو لهسهر زهوی له مهككه لاوازو بێدهسهڵات كرابوون و ئهچهوسێندرانهوه [ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ ] لهوه ئهترسان كه خهڵكى بتانڕفێنێ و بتانبات و لهناوتان ببات [ فَآوَاكُمْ ] خوای گهوره پهنای دان له مهدینهدا [ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ ] وه پشتیوانی كردن و بههێزی كردن بهوهی سهریخستن وهكو له بهدردا [ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه جۆرهها خواردنی باشی به ئێوه بهخشی وهكو له غهنیمهتهكاندا [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٢٦) ] بهڵكو ئێوه شوكرانهبژێری نیعمهتهكانی خوای گهوره بكهن.
Enfal 8:27
{ناپاكی نەكردن لە راسپاردە}
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ ] ئهی باوهڕداران ئێوه خیانهت و ناپاكی له خواى گهوره مهكهن به تاوان كردن، وه خیانهت له پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - مهكهن به وازهێنان له سوننهتهكهى و سهرپێچى كردنى، وه خیانهت مهكهن لهو ئهمانهتانهى كه لهلاتان دائهنرێ یان له جێبهجێ كردنى فهرزهكان [ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٢٧) ] له كاتێكدا كه ئێوه ئهزانن ئهمه خیانهت و ناپاكیهو حهرامه.
Enfal 8:28
[ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ ] وه بزانن كه ماڵ و منداڵتان تاقیكردنهوهیه بههۆی ئهمهوه خوای گهوره تاقیتان ئهكاتهوه وه بههۆی ئهمانهوه ئهكهونه ناو تاوانهوه [ وَأَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ (٢٨) ] بهڵام پاداشتی یهكجار گهورهو بهههشت لای خوای گهورهیه ئهو پاداشته بۆ ئێوه باشتره له ماڵ و منداڵ بۆیه پێشى بخهن بهسهر ماڵ و منداڵ، وه ماڵ و منداڵ نهبێته ڕێگر له دهستخستنی پاداشتی خوا یان كهوتنه ناو تاوانهوه.
Enfal 8:29
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقَانًا ] ئهی باوهڕداران ئهگهر ئێوه تهقوای خوای گهوره بكهن و خۆتان له تاوان بپارێزن خوای گهوره واتان لێ ئهكات كه جیاكاری بخهنه نێوان حهق و باتڵهوهو حهق و باتڵ لێك جیابكهنهوهو بناسنهوهو دهبێته هۆى سهرخستن و سهرفرازیتان [ وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] وه تاوانهكانتان دهسڕێتهوهو لێتان خۆش ئهبێ (سَيِّئَات) وتراوه: مهبهست تاوانی بچووكه ئهوهی تریش تاوانی گهورهیه له ههردووكی خۆش ئهبێ [ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ (٢٩) ] وه خوای گهوره خاوهنی فهزڵێكی زۆر گهورهیه بهسهر ئێوهوه.
Enfal 8:30
[ وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه كافران فێڵ و نهخشهو پیلانت بۆ دائهنێن [ لِيُثْبِتُوكَ ] بۆ ئهوهی كه بتگرن و كۆت و زنجیرو بهندت بكهن [ أَوْ يَقْتُلُوكَ ] یان بتكوژن [ أَوْ يُخْرِجُوكَ ] یاخود له مهككه دهرت بكهن، ههندێكیان وتیان: با كۆت و زنجیری بكهین و بیبهستینهوه، وه ههندێكیان وتیان: با بیكوژین، وه ههندێكیان وتیان: با دهری بكهین، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێش ئهوه له ماڵ دهرچوو وه كۆچی كردو ئیمامی عهلی له شوێنی خۆی دانا [ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ ] ئهوان فێڵ و نهخشهو پیلان دائهنێن خوای گهورهش له بهرامبهر ئهواندا نهخشهیان بۆ دائهنێ [ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ (٣٠) ] وه باشترین نهخشهدانهر خوای گهورهیه كه نهخشهی ئهوان بهتاڵ ئهكاتهوه .
Enfal 8:31
[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا ] وه كاتێك كه ئایهتهكانی ئێمهیان بهسهردا بخوێندرێتهوه [ قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا ] ئهڵێن: ئهوه ئێمه بیستمان وهكو عینادی و دووركهوتنهوه له حهق [ لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا ] ئهڵێن: ئهگهر ئێمهش ویستمان لێ بوایه هاوشێوهی ئهو قورئانهی تۆمان ئهووت ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ، ئهمه تهنها قسه بوو چهندهها جار خواى گهوره تهحهدداى كردن كه تهنها سورهتێكى بچوكى وهكو قورئان بهێننهوه بهڵام تا ئێستا نهیانتوانیوهو تا رۆژى قیامهتیش ناتوانن، (چونكه قورئان قسهو فهرموودهى خوایه چۆن قسهى مرۆڤ وهكو قسهى خواى گهوره دهبێت) [ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٣١) ] ئهیانووت: ئهمه قسهو فهرموودهی خوا نیه ئهمه بهسهرهات و ڕووداوی ئوممهتانی پێشتره، (نضر بن حارث) كه وڵاتى فارس گهڕابوو چیرۆك و بهسهرهاتى پاشاكانى ئهوانى دهگێڕایهوهو واى دهوت.
Enfal 8:32
[ وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣٢) ] وه وتیان: ئهی پهروهردگار ئهگهر ئهم قورئانه حهقهو محمد - صلى الله عليه وسلم - حهقهو لهلایهن تۆوه هاتوونه ئهوا له ئاسمانهوه بهرد ببارێنه سهرمان، یاخود سزایهكی زۆر به ئێش و ئازارمان بده، له جیاتى ئهوهى داواى هیدایهت بكهن داواى سزایان كرد، (ئهو كهسه واى وت ئهبو جههل بوو).
Enfal 8:33
{تا داوای لێخۆشبوون لە خوا بكەن سزاتان نادات}
[ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنْتَ فِيهِمْ ] خوای گهورهش ئهم ئایهتهى دابهزاند، (ئیبنو عهبباس) دهفهرمێت: هاوبهشبڕیاردهران تهوافیان بهدهورى كهعبهدا دهكرد و دهیانووت: لبيك لاشريك لك پێغهمبهر دهیفهرموو: وایه وایه، وه دهیانووت: اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك إلا شريكا هو لك تملكه وما ملك، وه دهیانووت: خوایه لیمان خۆشبه لێمان خۆشبه خوای گهورهش ئهم ئایهتهى دابهزاندو فهرمووی: ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - خوای گهوره سزای ئهوان نادات تا تۆ لهناویاندا بیت [ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ (٣٣) ] وه خوای گهوره سزایان نادات تا داوای لێخۆشبوون بكهن، یاخود وتراوه: لهناو مهككهدا موسڵمانانێكی تیادا بووه داوای لێخۆشبوونیان كردووه تا ئهوان لهوێ بوون خوای گهوره سزای نهدان بهڵام كاتێك موسڵمانان له مهككهدا نهمان ئهو كاته خوای گهوره له بهدردا سزای دان، كه موسڵمان له كافر جیا بۆوه ئهو كاته خوای گهوره كافرانی ڕیسوا كرد.
Enfal 8:34
[ وَمَا لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَهُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] خوای گهوره چۆن سزای ئهوان نادات له كاتێك ئهوان ڕێگری له خهڵكی ئهكهن لهوهی كه بێنه (مسجد الحرام)هوهو ئیمان بێنن و عیبادهت بكهن [ وَمَا كَانُوا أَوْلِيَاءَهُ ] وه ئهم كافرانه دۆست و خۆشهویستی خوای گهوره نین كه ئهیانووت: ئێمه سهرپهرشتی ماڵی خوای گهوره ئهكهین و ئێمه دۆستی خوای گهورهین [ إِنْ أَوْلِيَاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ ] ئهوهی كه دۆست و خۆشهویستی خوای گهوره بێ تهنها ئهو كهسانهن كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن و خۆیان له شیرك و تاوان ئهپارێزن [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٣٤) ] بهڵام زۆربهی كافران ئهم شته نازانن.
Enfal 8:35
[ وَمَا كَانَ صَلَاتُهُمْ عِنْدَ الْبَيْتِ إِلَّا مُكَاءً وَتَصْدِيَةً ] نوێژ كردنی كافران و تهواف كردنیان بهدهوری كهعبه هیچ شتێك نهبوو تهنها فیكه لێدان و چهپڵه لێدان نهبێت، بهحسابی خۆیان ئهمه عیبادهت بۆ خوای گهوره ئهكهن، یاخود فیكهو چهپڵهیان لێ ئهدا بۆ ئهوهی كه نوێژ له پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - صهحابه تێك بدهن، یان بۆ ئهوهى گاڵتهیان پێ بكهن [ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٣٥) ] دهی ئێوه سزای خوای گهوره بچێژن بههۆی ئهوهی كه كوفرتان ئهكرد بهخوای گهوره، كه له جهنگی بهدردا خوای گهوره سزای دان.
Enfal 8:36
[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] دواى تێكشكانى كافران له غهزاى بهدر به (ئهبو سوفیان)یان وت: ئهم قافڵهیهمان بدهنێ بۆ ئهوهى تۆڵهى خۆمان له محمدو موسڵمانان بكهینهوه، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاندو فهرمووى: ئهو كهسانهی كه كافر بوونه ماڵهكانی خۆیان ئهبهخشن بۆ ئهوهی ڕێگری بكهن له دینی خوای گهورهو خهڵكى موسڵمان نهبن [ فَسَيُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ ] ئهوان ماڵی خۆیان ههموو ئهبهخشن پاشان ئهبێته غهم و خهفهت و پهشیمانی لهبهر ئهوهی زهرهرمهند بوونه، پاشان خوای گهوره تێكیانئهشكێنێ وهكو له جهنگی بهدردا تێكشكان [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ (٣٦) ] وه ئهوانهی كافرو بێباوهڕن له ڕۆژی قیامهتیش خوای گهوره بهرهو دۆزهخ بهڕێیان ئهكات و كۆیان دهكاتهوه.
Enfal 8:37
[ لِيَمِيزَ اللَّهُ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ ] تا خوای گهوره پیس و پاك و كافرو موسڵمان و بهدبهخت و بهختهوهران لهیهكتری جیا بكاتهوه [ وَيَجْعَلَ الْخَبِيثَ بَعْضَهُ عَلَى بَعْضٍ فَيَرْكُمَهُ جَمِيعًا فَيَجْعَلَهُ فِي جَهَنَّمَ ] وه پیس و كافران ههر ههموویان كۆ بكاتهوه لهسهر یهك و كهڵهكهیان بكات و ههموویان فڕێ بداته ناو ئاگری دۆزهخهوه [ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٣٧) ] بهڕاستی ئهم كهسانه زهرهرمهندی ڕاستهقینهن له دونیاو قیامهت.
Enfal 8:38
[ قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ مَا قَدْ سَلَفَ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - به كافران بڵێ: ئهگهر دهست ههڵبگرن له كوفرو دژایهتی كردنى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - وه موسڵمان بن و به تاك و تهنها عیبادهتى خواى گهوره بكهن ئهوا پێشتر چ تاوانیان كردووه له كوفرو دژایهتی ئهوه خوای گهوره له ههر ههمووی خۆش ئهبێت [ وَإِنْ يَعُودُوا فَقَدْ مَضَتْ سُنَّتُ الْأَوَّلِينَ (٣٨) ] بهڵام ئهگهر بگهڕێنهوه بۆ دژایهتی و كوفرو كوشتاری موسڵمانان ئهوه سوننهتی خوای گهوره له نهتهوهكانی پێشترا تێپهڕیوه تهماشا بكهن بزانن چۆن خوای گهوره لهناوی بردوون ئێوهش بهو شێوازه لهناو ئهبات.
Enfal 8:39
[ وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ ] وه ئێوه كوشتاری كافران بكهن بۆ بنبڕكردنی شیرك و كوفرو تا فیتنه واته: شیرك و كوفر بڵاو نهبێتهوه [ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ] تا عیبادهت ههر ههمووی بۆ خوا بێت و بهتاك و تهنها خوای گهوره بپهرسترێ وه شهریك بۆ خوای گهوره دانهنرێ [ فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٣٩) ] وه ئهگهر دهستیان ههڵگرت له كوفرو كوشتار كردنتان و موسڵمان بوون ئهوه خوای گهوره زۆر بینایه به كردهوهكانی ئهوان و ههموو كردهوهكانی ئهوانی لێوه دیارهو پاداشتیان دهداتهوه.
Enfal 8:40
[ وَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلَاكُمْ ] وه ئهگهر هاتوو پشت ههڵبكهن لهو فهرمانهی كه خوای گهوره پێی كردووهن و بهردهوام بوون له كوفرو دژایهتیتان ئهوا ئهی باوهڕداران بزانن خوای گهوره دۆست و پشتیوان و سهرخهرو یارمهتیدهری ئێوهیه [ نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ (٤٠) ] كه خوای گهورهیه باشترین دۆست و پشتیوان و سهرخهره.
Enfal 8:41
{دابەش كردنی غەنیمە}
[ وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى ] وه بزانن ئهی موسڵمانان ئهو غهنیمهت و ماڵهی كافران كه له جهنگدا دهستتان ئهكهوێ ئهوا ئهكرێته پێنج بهشهوه لهو پێنج بهشهدا چوار بهشی ئهدرێته ئهو كهسانهی كه بهشداری غهزاكهیان كردووهو ئهو بهشهى تریشى دهكرێتهوه پێنچ بهش و بهشێكی بۆ خوای گهورهو پێغهمبهری خوایهو - صلى الله عليه وسلم - بهشێكى بۆ خزمانی پێغهمبهری خوایه - صلى الله عليه وسلم - كه (بهنو هاشم و بهنو موتهڵیبه) له جیاتى زهكات چونكه زهكات وهرگرتن بۆ ئهوان حهرام بووه [ وَالْيَتَامَى ] وه بهشێكى بۆ ئهو كهسانهیه كه ههتیو و بێ باوكن [ وَالْمَسَاكِينِ ] وه بهشێكى بۆ ئهو كهسانهیه كه فهقیرو ههژارو نهدارن [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] وه بهشێكى بۆ ئهو كهسانهی كه ڕێبوارن و له شارو وڵاتی خۆیان دووركهوتوونهتهوهو پارهیان لێ بڕاوه، ئهو بهشهى بۆ خواى گهورهیه بۆ كهعبه خهرج دهكرێت، یاخود وتراوه ناوى خواى گهوره لهسهرهتاوه بۆ بهرهكهت باسكراوهو بهشى خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - یهك بهشه، بهڵام ئێستا بهشى خواو پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - خزمانى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دابهش دهكرێتهوه بهسهر ههتیو ههژارو رێبواراندا، یاخود له بهرژهوهندى موسڵماناندا خهرج دهكرێت [ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ ] ئهگهر ئێوه ئیمانتان بهخوای گهوره ههیه [ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا ] وه ئیمانتان به ههموو ئهو شتانه ههیه كه بۆ سهر عهبدی خۆمان دامانبهزاند كه پێغهمبهری خوایه - صلى الله عليه وسلم - له جهنگی بهدرا له مهلائیكهت و سهركهوتن و دابهش كردنى غهنیمهت و ئهو ههموو موعجیزانهی كه لهوێ ڕوویدا [ يَوْمَ الْفُرْقَانِ ] ڕۆژی فورقان ڕۆژی جیا كردنهوهی حهق و باتڵ له یهكتری كه جهنگی بهدر بوو كه حهق و باتڵ لێك جیا بۆوه [ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ] ئهو ڕۆژهی كه ههردوو كۆمهڵهكه: كۆمهڵی موسڵمانان و كۆمهڵى كافران بهیهك گهشتن وه بهیهكیاندادا كه رۆژى جومعه بوو حهڤدهى رهمهزانى ساڵى دووى كۆچى [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤١) ] وه خوای گهوره تواناو دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێكدا ههیه ههروهكو چۆن موسڵمانانی سهرخست.
Enfal 8:42
{چەند دیمەنێكی تری غەزای بەدر}
[ إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيَا ] ئهی باوهڕداران له غهزای بهدردا ئێوه له نزیكترین شوێنی دۆڵهكهدا بوون له لاى مهدینه [ وَهُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوَى ] وه كافرانیش لهوپهڕی لایهكهی ترهوه بوون لهلای مهككهوه [ وَالرَّكْبُ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ] وه كاروانهكهی (ئهبو سوفیان)یش كه ڕۆیشت لهلای خوارهوهتان بوو [ وَلَوْ تَوَاعَدْتُمْ ] ئهگهر پێشتر وهعدێكتان ههبوایه لهگهڵ موشریكان بهیهك بگهن لهم شوێنهدا [ لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعَادِ ] ئهوه ئێوه دوا ئهكهوتن له بهڵێنهكهدا لهبهر ئهوهی ئهتانووت شوێنهكهمان خراپهو ژمارهمان كهمهو ژمارهى ئهوان زۆره وه تێكئهشكێین [ وَلَكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] بهڵام خوای گهوره كۆی كردنهوه لهم شوێنه لهگهڵیاندا تا بڕیار بدات لهسهر كارێك كه بڕیاری لهسهر دابوو ئهبوایه ههر ئهو رووبهڕوو بوونهوهیه لهگهڵ كافراندا ببوایهو موسڵمانان سهركهوتنایاو كافران تێكبشكانایا [ لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ ] تا ههر كهسێك ئهمرێ و تیا ئهچێ یان كوفر دهكات لهسهر بهڵگه و چاوڕۆشنى بمرێ یان كوفر بكات و گومانى نهمێنێت [ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ ] وه ئهوهیشی كه ئهژێت یان ئیمان دێنێت لهسهر بهڵگهو چاوڕۆشنی بژێ یان ئیمان بێنێت و گومانى نهمێنێت [ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ (٤٢) ] وه بهراستى خوای گهوره زۆر بیسهرو زانایه.
Enfal 8:43
[ إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا ] ئهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گهوره كافرانت له خهودا نیشان ئهدات بهكهمی، پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - خهوی پێوه بینین له خهوا خوای گهوره بهكهمی نیشانی دان وه بۆ صهحابهی گێڕایهوه تا ورهیان بهرز بێتهوهو دامهزراو بن [ وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا ] بهڵام ئهگهر له خهودا بهزۆری نیشانی بدایتایه ئهی پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - [ لَفَشِلْتُمْ ] ئهو كاته لهوانهیه فهشهلتان بهێنایهو بترسانایه له رووبهڕوو بوونهوهیان [ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ ] وه لهوانهیه كێشه بكهوتایهته نێوانتان ئایا رووبهڕوویان ببینهوه یان نا [ وَلَكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ ] بهڵام خوای گهوره پاراستنی لهوهی فهشهل بێنن و تێكبشكێن و بهكهمى نیشانى دان [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٤٣) ] بهراستى خوای گهوره زۆر زانایه بهو دڵهی كه لهناو سینگدایه وه چی لهناو دڵدا ههیه.
Enfal 8:44
[ وَإِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا ] وه كاتێك كه رووبهڕووی یهك بوونهوه خوای گهوره ئهوانی لهپێش چاوتان بهكهمی نیشاندان بۆ ئهوهی كه ههست بهلاوازی نهكهن و ورهتان بهرز بێت [ وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ ] وه ئێوهشی لهبهر چاو ئهوان بهكهمی نیشان دا بهڵام دواتر كه گهیشتن بهیهك خوای گهوره موسڵمانانی لهپێش چاو ئهوان زۆر كرد تا ورهی كافران بڕوخێنێ، وه ههزار مهلائیكهتى بۆ دابهزاندن [ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْرًا كَانَ مَفْعُولًا ] تا خوای گهوره كارێك بكات و بڕیارێك بدات كه پێشتر بڕیاری لهسهرداوه كه ئهبێ رووبهڕووی یهكتری ببنهوه [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٤٤) ] وه ههموو كارهكان تهنها بۆ لای خوای گهوره ئهگهڕێتهوه.
Enfal 8:45
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا ] ئهی باوهڕداران ئهگهر رووبهڕووی ههر كۆمهڵێك له موشریكان بوونهوه ئهوا جێگیرو دامهزراو بن و ڕاناكهن [ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٤٥) ] وه زۆر زیكرو یادی خوای گهوره بكهن لهبهر ئهوهی هۆكارێكه بۆ دامهزراوی بهڵكو خوای گهوره سهرفرازو سهركهوتووتان بكات (لهكاتى جهنگ و ترس و رووبهڕووبوونهوهى كافران خواى گهوره فهرمان دهكات به زیكر كردنى زۆر ئهى ئهگهر له كاتى ئارامى و ئاسایش و شێنهیى بێت ئهوه زیاتر).
Enfal 8:46
{كێشەو دووبەرەكی هۆكاری تێكشكانە}
[ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه گوێڕایهڵی خواو پێغهمبهری خوا بكهن - صلى الله عليه وسلم - (چونكه سهرپێچى خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - هۆكاره بۆ سهرنهكهوتن و تێكشكان له بهرامبهر دوژمنان) [ وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ ] وه كێشهو ناكۆكى له نێوانتاندا نهبێت، چونكه ئهبێته هۆی فهشهل و دۆڕاندنتان وه هێزو قوهت و سهركهوتنتان ئهڕوات و نامێنێت [ وَاصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ (٤٦) ] وه ئارام بگرن بهراستى خوای گهوره لهگهڵ ئارامگراندایهو پشتیوانیان ئهكات و سهریان ئهخات و یارمهتیان ئهدات.
Enfal 8:47
[ وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ ] وه ئێوه وهك ئهو كهسانه مهبن كه له ماڵی خۆیان دهرچوون بهفهخرو شانازی كردن و خۆبهگهورهزانینهوه وه بۆ ڕووبینی و ڕیای خهڵكى دهرچوون، كه مهبهست پێی قوڕهیش بوو كاتێك كه له غهزای بهدرا دهرچوون بۆ ئهوهی كاروانهكهیان بپارێزن ههرچهنده زانیشیان كه كاروانهكهیان گهیشتۆتهوه مهدینه وتیان: ئهبێ ههر بڕۆینه بهدرو لابدهین وه ئافرهتیان لهگهڵدا بوو تا گۆرانیمان بۆ بڵێن وه مۆسیقامان بۆ لێ بدهن لهوێ مهی بخۆینهوهو حوشتر سهرببڕین ئهو كاته ئهگهڕێینهوه تا عهرهب بزانێ كه ئێمه ئاوا ڕۆیشتووینهته ئهوێ تا باسمان بكهن و لێمان بترسێن [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه ئهوان ڕێگریان ئهكرد له بڵاو بوونهوهی دینی خوای گهوره لهوهی كه خهڵكى موسڵمان بێت [ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ (٤٧) ] وه خوای گهوره زانیاری فراوانی ههیهو زانیاری خوای گهوره دهوری ههموو دروستكراوهكانی داوه.
Enfal 8:48
[ وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ] وه كاتێك كه شهیتان كردهوهكانی بۆ ڕازاندنهوه بۆ ئهوهی كه بڕۆن كوشتاری موسڵمانان بكهن وه لهسهر شێوهی (سوراقهى كوڕى مالیك) هاته ناویان [ وَقَالَ لَا غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ ] وتی: ئهمڕۆ هیچ كهسێك نیه بتوانێت زاڵ بێت بهسهر ئێوهدا [ وَإِنِّي جَارٌ لَكُمْ ] وه من دراوسێی ئێوهم، واته: پهناتان ئهدهم وه بهرگریتان لێ ئهكهم و ئهتانپارێزم له دوژمنهكهتان [ فَلَمَّا تَرَاءَتِ الْفِئَتَانِ ] وه كاتێك كه ههردوو كۆمهڵهكه موسڵمانان و موشریكان بۆ یهك دهركهوتن [ نَكَصَ عَلَى عَقِبَيْهِ ] شهیتان پاشگهز بوهوهو پشتاو پشت گهڕایهوه [ وَقَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ إِنِّي أَرَى مَا لَا تَرَوْنَ ] وه وتی: من بهریم له ئێوه بهڕائهتی له كافران كردو وتی: ئهوهی كه من ئهیبینم ئێوه نایبینن، كاتێك نیشانهكانی سهركهوتنی بینی بۆ موسڵمانان، وه كاتێك كه جبریلی بینی لهگهڵ مهلائیكهتدا [ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ ] وه وتى: من له خوای گهوره ئهترسێم نهوهكو لهلایهن مهلائیكهتهوه تووشی شتێكم بكات [ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٤٨) ] وه سزای خوای گهوره زۆر سهخته.
Enfal 8:49
إِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ] كاتێك كه مونافیقان ئهوانهی كه ئیمانیان ئاشكرا كردبوو كوفریان شاردبۆوه وه ئهوانهیشى كه نهخۆشی گومان له دڵیاندا بوو مونافیق نهبوون بهڵام تازه موسڵمان ببوون هێشتا گومانیان ههبوو له مهككه بوون و لهگهڵ كافران دهرچوون كه بینیان موسڵمانان كهمن ئهیانووت: [ غَرَّ هَؤُلَاءِ دِينُهُمْ ] موسڵمانان دینهكهیان مهغروری كردوون و لهخۆیان بایی بوون [ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٤٩) ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: وه ههر كهسێك پشت بهخوای گهوره ببهستێت و كارهكانی به خوای گهوره بسپێرێت ئهوا سهری ئهخات و زهلیلی ناكات، چونكه خوای گهوره زۆر زاڵ و باڵادهست و بهعیززهت و كاربهجێیه.
Enfal 8:50
[ وَلَوْ تَرَى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ كَفَرُوا الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - كاتێك ببینی كه مهلائیكهت گیانی كافران ئهكێشێ له جهنگی بهدر كه ئهیانكوژن له دهموچاو و سمتیان ئهدهن، كه كافران له غهزاى بهدر روویان له موسڵمانان بكردایا فریشته به شمشێر له روویان دهدان، وه ئهگهر پشتیان ههڵكردایا له دوایانهوه لێیان دهدان، یاخود فریشتهی گیانكێشان (ملك الموت) ببینی كه گیانى كافران ئهكێشێت به گشتى ئهوا دیمهنێكی زۆر گهورهو سهرسوڕهێنهرو ترسناك ئهبینی كاتێك كه ڕوحی كافران ئهكێشن وه لهو كاتهدا له دهموچاو و دواوهیان دهدهن، وه پێیان ئهڵێن: [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (٥٠) ] بچێژن سزایهكی سووتێنهر كه ئهیانخهنه ناو ئاگری دۆزهخهوه.
Enfal 8:51
[ ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيكُمْ ] ئهمه بههۆی ئهو كردهوانهی كه خۆتان بهدهستتان هێناوه له كوفرو تاوان و خراپهكاری [ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (٥١) ] وه به دڵنیایی خوای گهوره زوڵم و ستهم له بهندهكانی خۆی ناكات.
Enfal 8:52
[ كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئهم كافرانه وهكو داب و نهریتی ئالی فیرعهون و ئهوانهى پێشیان كوفریان كرد خوای گهورهیش ئالی فیرعهون و ئهوانهی پێشانى چۆن لهناوى برد ئێوهش ئاوا لهناو ئهبات ئهمه سوننهتی خواى گهورهیه [ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ ] ئهوانهی كه كوفریان كرد به ئایهتهكانی خوای گهوره [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ] خوای گهوره بههۆی كردهوهی خراپ و تاوانیان بردیانیهوه [ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٥٢) ] به دڵنیایی خوای گهوره زۆر بههێزه وه سزای خوای گهوره یهكجار سهخته.
Enfal 8:53
{هۆكاری نەمانی نازو نیعمەت}
[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ ] خوای گهوره نیعمهتێك بهههر قهومێك ببهخشێ نایگۆڕێ وه لێیان ناسهنێتهوه تا خۆیان خۆیان نهگۆڕن به كوفر كردن و شوكرانه نهكردنى نیعمهتی خوای گهورهو تاوان كردن ئهو كاته خوای گهوره ئهیگۆڕێت و لێیان ئهسهنێتهوه [ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٥٣) ] وه خوای گهوره زۆر بیسهرو زانایه.
Enfal 8:54
[ كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ ] وهكو سوننهتی خوای گهوره له ئالی فیرعهون و ئهوانهی پێش ئهوانیش كه ئایهتهكانی خوای گهورهیان بهدرۆ زانی [ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ ] بههۆی تاوانی خۆیانهوه لهناومان بردن [ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ ] وه ئالی فیرعهونمان نوقمی ئاوهكه كرد [ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ (٥٤) ] وه ههموو ئهو گروپ و كۆمهڵانه ههموویان زاڵم و ستهمكارو كافر بوونه بۆیه خوای گهوره بردیانیهوه.
Enfal 8:55
[ إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٥٥) ] خراپترین ئاژهڵێك لهسهر زهوی ژیا بێت لهلای خوای گهوره كافرانن كه ئیمان ناهێنن وه بهردهوامن لهسهر كوفر.
Enfal 8:56
[ الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ] ئهو كهسانهی كه عههدو بهڵێنت پێیان داوه ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - [ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ ] پاشان ههموو جارێ عههدو پهیمان و بهڵێنهكهیان ههڵئهوهشێننهوه [ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ (٥٦) ] وه تهقواى خوا ناكهن و خۆیان ناپارێزن له ههڵوهشاندنهوهی ئهو پهیمانانه، وهكو (بهنو قورهيضه)و جوولهكهكانی تری مهدینه كه ههموو جارێ ئهو بهڵێننامهی كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - لهگهڵیاندا بهستبووی ههڵیانئهوهشاندهوهو ئهچوونه پاڵ كافران بۆ لهناوبردنی موسڵمانان.
Enfal 8:57
[ فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ ] كاتێكیش كه زاڵ ئهبیت بهسهریاندا له كاتی جهنگ و رووبهڕووبوونهوهدا ئهو كاته پهرتهوازهیان بكهو لێكیان جیابكهرهوه به كوشتن و بهڕاونان، وه ئهوانهشی كه له پشتیانهوهن له جهنگاوهران له ئههلی شیرك تا لێت بترسێن و دهستههڵگرن له كوشتارت [ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ (٥٧) ] بهڵكو بیر بكهنهوهو بهخۆیاندا بچنهوه جارێكی تر نهیهن بۆ كوشتاری تۆ و پهیمان ههڵنهوهشێننهوه.
Enfal 8:58
[ وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً ] وه ئهو كهسانهی كه عههدو پهیمان و بهڵێنت لهگهڵیاندا ههیه ئهگهر لهوه ترسای كه بهڵێنهكه ههڵبهوهشێننهوهو خیانهت و ناپاكی لێ ئهكهن [ فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ ] ئهوا ئاگاداریان بكهوه كه تۆیش پهیمانهكهت لهگهڵیاندا ههڵوهشاندۆتهوه به یهكسانی و لهسهرخۆیى، كه ههردوو لاتان یهكسانن كه ئیتر پهیمان لهنێوانتاندا نهما، بهڵام خیانهت نهكهیت و دهستپێشخهرى نهكهیت له ههڵوهشاندنهوهى پهیمان [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ (٥٨) ] چونكه بهڕاستی خوای گهوره كهسانی خائین و ناپاكی خۆش ناوێ تهنانهت لهگهڵ كافریشدا نابێ خیانهتیان لێ بكهن.
Enfal 8:59
[ وَلَا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا إِنَّهُمْ لَا يُعْجِزُونَ (٥٩) ] با كافران وا نهزانن و گومان نهبهن كه پێشكهوتن و ڕۆیشتن و ڕزگاریان بوو ئهوان ڕزگاریان نابێ له سزای خوای گهوره ئهگهر له بهدریشدا نهكوژرابێتن خوای گهوره له غهزای تردا سزایان ئهدات.
Enfal 8:60
{هێز ئامادە بكەن بۆ دوژمنان}
[ وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ ] وه چهندێك له هێز له تواناتاندا ههیه بۆیان ئاماده بكهن، كه پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - فهرمووی: هێز لهم ئایهته مهبهست پێى ڕهمییه، وه ههموو ئامێرهكانی جهنگیان بۆ ئاماده بكهن [ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ ] وه له ڕهشمهی ماین [ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ ] كه بهو چهك و تهقهمهنیانهی كه بۆیان ئاماده ئهكهن دوژمنانی خوای گهورهو دوژمنانی خۆتانی پێ بترسێنن كه موشریكانی ئههلی مهككهو غهیری ئهوانن [ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ] وه كهسانێكی تریش كه مونافیقان بوونه ئێوه نایانناسن خوای گهوره ئهیانناسێ [ وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ ] وه هیچ شتێكیش نیه كه ئێوه له پێناو خوای گهورهدا بیبهخشن ئهگهر كهمیش بێت خوای گهوره به باشترین شێواز له دونیاو قیامهت چهند قاتێك پاداشتان ئهداتهوه [ وَأَنْتُمْ لَا تُظْلَمُونَ (٦٠) ] وه ئێوه زوڵم و ستهمتان لێ ناكرێ و پاداشتتان لێ كهم ناكرێت.
Enfal 8:61
[ وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا ] وه ئهگهر هاتوو ئهوان ئارهزووی ئاگربهست و ئاشتی و سوڵحیان كرد ئهوه تۆش بهرهو پیری ئهوان بڕۆ بۆ ئهوهی كه سوڵحیان لهگهڵدا بكهیت و لهگهڵیاندا ڕێك بكهویت، ههروهكو چۆن ساڵى حودهیبیه كافران داواى رێككهوتنیان كرد پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - لهگهڵیاندا رێككهوت و ئاگربهستیان راگهیاند [ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه تهنها پشت بهخوای گهوره ببهستهو كارهكانت بهخوای گهوره بسپێره [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٦١) ] بهراستى خوای گهوره زۆر بیسهره به وتهی ئهوان، وه زۆر زانایه به كردهوهكانیان.
Enfal 8:62
[ وَإِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ ] وه ئهگهر ئهوان ویستیان لهو سوڵح و رێككهوتنهی لهگهڵیان كردووته خیانهت و ناپاكی و فێڵت لێ بكهن [ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ ] ئهوه به دڵنیایی خوای گهورهت بهسه كه بتپارێزێ له شهڕو خراپهی ئهوان [ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ (٦٢) ] وه ههر خوای گهوره بوو كه پشتیوانی تۆی كرد بهسهرخستن و بههۆی باوهڕدارانهوه كه له جهنگی بهدردا بوو.
Enfal 8:63
[ وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ] وه خوای گهوره دڵی ئهوس و خهزرهجى یهكخست كه چهندهها ساڵ كوشتاری زۆر له نێوانیاندا بوو خوای گهوره دڵی یهكخستن بههۆی ئیمان و ئیسلامهوه [ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مَا أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ ] ئهگهر ههرچی لهسهر ڕووی زهوی ههیه ههر ههموویت ببهخشیایه بۆ ئهوی كه دڵیان یهكبخهیت و ڕێكیان بخهیت ئهوه نهت دهتوانی دڵیان یهكبخهیت و ڕێكیان بخهیت [ وَلَكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ ] بهڵام خوای گهوره خۆی دڵی یهكخستن بههێزو تواناو كاربهجێی خۆی [ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٣) ] به دڵنیایی خوای گهوره زۆر باڵادهست و بهعیززهت و كاربهجێیه.
Enfal 8:64
[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٦٤) ] ئهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - تۆ و باوهڕداران خوای گهورهتان بهسه بۆ ئهوهی كه سهرتان بخات بهسهر كافراندا.
Enfal 8:65
[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتَالِ ] ئهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - هانی باوهڕداران بده لهسهر كوشتاری كافران [ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صَابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ] ئهگهر ئێوه بیست كهسی ئارامگرى باوهڕدارتان تێدا بێت ئهوا زاڵ ئهبن بهسهر دوو سهد كهس له بێباوهڕان [ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ ] وه ئهگهر ئێوه سهد كهسى باوهڕدارو ئارامگر بن [ يَغْلِبُوا أَلْفًا مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئهوه زاڵ ئهبن بهسهر ههزار كهس له بێباوهڕان و كافران [ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ (٦٥) ] لهبهر ئهوهی ئهوان كهسانێكن كه تێناگهن.
Enfal 8:66
[ الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَعَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفًا ] كاتێك كه ئهمه قورس بوو لهسهر باوهڕداران خوای گهوره زانی قورسه لهسهریان وه ئهوان لاوازن فهرمووی ئێستا خوای گهوره لهسهری سووك كردن وه زانی كه ئێوه لاوازیتان تیایهو ئهم ئایهتهى دابهزاند [ فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ ] ئهگهر سهد كهسی ئارامگرتان تیابێ له باوهڕداران ئهوه زاڵ ئهبن بهسهر دوو سهد له كافران، واته: یهك بهرامبهر به دوو [ وَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ أَلْفٌ يَغْلِبُوا أَلْفَيْنِ بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه ئهگهر ئێوه ههزار كهس بن ئهوا زاڵ ئهبن بهسهر دوو ههزار له كافراندا به ئیزنی خوای گهوره [ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ (٦٦) ] وه خوای گهوره لهگهڵ ئارامگراندایه بهوهى سهریان دهخات و پشتیوانیان دهبێت.
Enfal 8:67
[ مَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرَى حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ ] له غهزاى بهدردا پیاوێكى ئهنصارى (ئیمامى عهبباسى) به دیل گرت و ئهنصاریهكان وتیان ئهیكوژین ئهم ههواڵه گهیشته پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: ئهمشهو لهبهر (عهبباس)ى مامم خهوم لێنهكهوتووه چونكه ئهنصارییهكان دهڵێن دهیكوژین، (ئیمامى عومهر) فهرمووى: بڕۆم بۆ لاى ئهنصارییهكان؟ فهرمووى بهڵێ، چوو بۆ لایان و پێى فهرموون: (عهبباس) ئازاد بكهن، وتیان نا سوێند به خوا ئازادى ناكهین، فهرمووى: ئهى ئهگهر پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهم شته رازى بێت؟ وتیان ئهگهر پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - رازییه بیبه، (ئیمامى عومهر) (ئیمامى عهبباس)ى هێناو پێى فهرموو: (ئهى عهبباس) موسڵمان به سوێند به خوا ئهگهر تۆ موسڵمان بیت له لام خۆشتره لهوهى كه (خهتتاب)ى باوكم موسڵمان بێت، چونكه دهزانم پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێى خۆشه تۆ موسڵمان بیت، پاشان پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - راوێژى به (ئیمامى ئهبو بهكر) كرد سهبارهت به دیلهكان، (ئیمامى ئهبو بهكر) فهرمووى: هۆزو عهشیرهتى خۆتن ئازادیان بكه، وه راوێژى به (ئیمامى عومهر) كرد، (ئیمامى عومهر) فهرمووى: بیانكوژه، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئازادی كردن به بهرامبهر، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند: نابێ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئهسیرو دیلی ههبێ تا خوێنیان لهسهر زهویدا نهڕێژێ بۆ ئهوهی پهرش و بڵاویان بكاتهوهو لێى بترسێن، پاشان پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - گهیشت به (ئیمامى عومهر) پێى فهرموو: نزیك بوو به هۆى وهرنهگرتنى بۆچوونى تۆوه توشى بهڵا بین [ تُرِيدُونَ عَرَضَ الدُّنْيَا ] ئێوه پاداشتی دونیاتان ئهوێ بهوهی كه به بهرامبهر بهریان بدهن [ وَاللَّهُ يُرِيدُ الْآخِرَةَ ] وه خوای گهوره ئهیهوێ ئێوه ئهجرو پاداشتی قیامهتتان دهستبكهوێ [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٦٧) ] وه خوای گهوره زۆر بهعیززهت و كاربهجێیه.
Enfal 8:68
[ لَوْلَا كِتَابٌ مِنَ اللَّهِ سَبَقَ ] (ئهبو هورهیره) دهفهرمێت: له غهزاى بهدردا هاوهڵان پهلهیان كرد له كۆكردنهوهى غهنیمهتهكان، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: غهنیمهت بۆ سهر رهشى جگه له ئێوه حهڵاڵ نهبووه، چونكه پێغهمبهرانى تر غهنیمهیان كۆدهكردهوهو له ئاسمانهوه ئاگرێك دههات دهیسوتاند، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاندو غهنیمه بۆ ئهم ئوممهته حهڵاڵ كرا: ئهگهر پێشتر له (لوح المحفوظ) خواى گهوره ئهم بڕیارهى نهدایه به حهڵاڵ كردنى غهنیمه كه ئێوه پهلهتان كرد ئهوا [ لَمَسَّكُمْ فِيمَا أَخَذْتُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٦٨) ] تووشی سزایهكی گهورهی خوای گهوره ئهبوون بهڵام خوای گهوره لێتان خۆشبوو.
Enfal 8:69
[ فَكُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلَالًا طَيِّبًا ] ئهو شتانهی كه به غهنیمهت گرتوتانه له جهنگی بهدردا، یان پارهی دیلهكان كه بهپاره بهریان ئهدهن بیخۆن بهحهڵاڵی و بهپاكی [ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٩) ] وه تهقوای خوای گهوره بكهن و له خۆتانهوه بڕیار مهدهن، بهڕاستی خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو و بهبهزهییه.
Enfal 8:70
[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرَى ] ئهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهو دیلانهی ژێر دهستتان بڵێن ئهوانهی كه له بهدردا گرتووتانن [ إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرًا ] ئهگهر خوای گهوره بزانێ ئێوه خێر له دڵتاندایهو نیهتتان پاكهو ئهتانهوێ موسڵمان بن ئهوا [ يُؤْتِكُمْ خَيْرًا مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ ] خهفهت نهخۆن لهوهی كه لێتان وهرگیراوه لهبهرامبهر ئازاد كردنتان خوای گهوره بهباشتر بۆتان قهرهبوو ئهكاتهوه له دونیاو قیامهت [ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ] وه خوای گهوره له تاوانهكانتان خۆش ئهبێ [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٧٠) ] وه خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو و بهبهزهییه.
Enfal 8:71
[ وَإِنْ يُرِيدُوا خِيَانَتَكَ ] بهڵام ئهگهر بیانهوێ ناپاكیت لهگهڵدا بكهن وه درۆ بكهن [ فَقَدْ خَانُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ ] ئهوه پێشتر ئهمان خیانهت و ناپاكیان له خوای گهوره كرد كه كوفریان كرد به خوای گهوره [ فَأَمْكَنَ مِنْهُمْ ] بهڵام خوای گهوره ئێوهی زاڵ كرد بهسهریاندا [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٧١) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Enfal 8:72
[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئهو كهسانهی كه ئیمانیان هێناوه وه كۆچیان كردووه وه جیهادیان كردووه به ماڵ و نهفسیان له پێناو خوای گهورهدا [ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا ] وه ئهوانهی كه جێی ئهوانیان كردهوهو پهنایان دان وه سهریان خستن واته: ئهنصارى و پشتیوانهكان [ أُولَئِكَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] ئهمانه ههندێكیان دۆست و سهرخهرو پشتیوانی یهكترین كه لهسهرهتادا میراتیشیان له یهكتری ئهبرد، بهڵام دواتر نهسخ بووهوه [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا ] بهڵام ئهو كهسانهی كه ئیمانیان هێناوه بهڵام كۆچیان نهكردووه له وڵاتی كافراندا ماونهتهوه، یان له شوێنى خۆیان ماونهتهوه له دهشت وهكو ئهعرابیهكان [ مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ] ئهمانه دۆست و پشتیوان و سهرخهری ئێوه نین وه نابێ میراتیش له ئێوه بهرن [ حَتَّى يُهَاجِرُوا ] تا كۆچ نهكهن كه كۆچیان كرد ئهو كاته ئهبن بهدۆست و پشتیوان سهرخهری ئێوه وه میراتیشتان لێ ئهبهن [ وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ ] بهڵام ئهگهر هاتوو داوای ئهوهیان لێ كردن كه سهریان بخهن بهسهر كافراندا ئهوه ئێوه پێویسته لهسهرتان كه سهریان بخهن بهسهر كافراندا چونكه براتانن [ إِلَّا عَلَى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ ] بهڵام ئهگهر هاتوو داوای سهرخستنیان كرد بهسهر قهومێكی كافردا كه ئێوه لهگهڵ ئهو قهومه كافرهدا عههدو بهڵێن و پهیمانتان ههیه ئهو كاته ئهبێ بهڵێن و پهیمانهكه ههڵنهوهشێننهوه وه ئهبێ بهڵێن و پهیمانهكه ببهنه سهر لهبهر ئهوهی خوای گهوره كهسانی خائین و ناپاكی خۆش ناوێ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٧٢) ] وه خوای گهوره زۆر بینایه بهههموو ئهو كردهوانهی ئێوه كه ئهیكهن وه ههمووی ئهبینێت.
Enfal 8:73
[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] وه ئهوانهیشی كه كافرو بێباوهڕن ههندێكیان دۆست و سهرخهرو یارمهتیدهرو پشتیوانی ههندێكی تریانن [ إِلَّا تَفْعَلُوهُ ] ئهگهر وا نهكهن واته: ئێوهی موسڵمان نهبن به دۆست و پشتیوان سهرخهری یهكتری وه بڕۆن دۆست و پشتیوان و سهرخستن و وهلائتان بۆ كافران ههبێ ئهو كاته [ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ وَفَسَادٌ كَبِيرٌ (٧٣) ] لهسهر زهویدا ئاشووب و گهندهڵی و فیتنهیهكی زۆر بڵاو ئهبێتهوه له دین و دونیاتاندا.
Enfal 8:74
[ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه ئهو كهسانهی كه ئیمانیان هێناوه وه كۆچیان كردووه وه جیهادیان كردووه له پێناو خوای گهوره [ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا ] وه ئهو كهسانهی كه پهنایان دان و سهریانخستن، واته: ئهنصاریهكان له خهڵكی مهدینه [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا ] ئا ئهمانه باوهڕداری ڕاستهقینهن، وه له حهقیقهتدا باوهڕدار ئهبێ وابێت [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٧٤) ] ئهمانه لهلایهن خوای گهوره لێخۆشبوونیان بۆ ههیه خوای گهوره لێیان خۆش ئهبێ وه ڕزق و ڕۆزیهكی پاك و چاكیان پێ ئهبهخشێ.
Enfal 8:75
[ وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ ] وه ئهو كهسانهیشی كه له دواتردا ئیمانیان هێناو كۆچیان كردو جیهادیان كرد لهگهڵ ئێوهدا [ فَأُولَئِكَ مِنْكُمْ ] ئهوانیش ههر له ئێوهن و خوای گهوره حسابی ئێوهیان بۆ ئهكات له ئهجرو پاداشتدا [ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ ] وه ئهو كهسانهی كه خزمی نزیكی یهكترن ئا ئهمانه ههندێكیان له پێشترن بۆ ههندێكیان له حوكم و بڕیاری خوای گهورهدا واته: ئهمان میراتی له یهكتری ئهبهن، (ابن عباس) ئهفهرمووێ: سهرهتا پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - برایهتی خسته نێوان هاوهڵانهوهو ههندێكیان میراتیان له ههندێكیان ئهبرد تا ئهم ئایهته دابهزی ئهو كاته ئهوهی تر نهسخ بۆوهو ئیتر میراتیان له یهكتری نهئهبرد تهنها به نهسهب میراتیان له یهكتری ئهبرد [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٧٥) ] به راستى خوای گهوره زۆر زانایه به ههموو شتێك و زانیاری بهههموو شتێك ههیه، والله أعلم.
Tevbe 9:1
سوورەتى (تەوبە)
(قهتاده) دهفهرمێت: پێیشى دهوترێت: ئابڕووبهرى مونافیقان (فاضحة المنافقين)
سوورهتێكى مهدهنى یه (١٢٩) ئایهته
(بهڕائى كوڕى عازب) (خواى لێ رازى بێت) دهفهرمێت: ئهم سوورهته دوا سوورهته له قورئانى پیرۆز كه دابهزیوه، وه تهنها سوورهتێكه له قورئانی پیرۆز كه به (بسم الله الرحمن الرحیم) دهستی پێ نهكردووه، زاناكان ئهفهرموون: لهبهر ئهوهی كه لهم سوورهتهدا خوای گهوره زۆر له كافرو مونافیقان تووڕهیه بهتایبهت له مونافیقان، وه ئابڕوویان ئهبات ههر بۆیه پێشی ئهوترێ: سووڕهتی (الْفَاضِحَة)، وه پێشی ئهوترێ: سووڕهتی (التَّوْبَة) لهبهر ئهوهی خوای گهوره تهوبهی قبووڵ كرد لهو كهسانهی كه له غهزای تهبووك دواكهوتن كه دێینه سهری (إن شاء الله) .
{خواو پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم - بەرین لە هاوبەشبڕیاردەران}
[ بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ (١) ] خوای گهورهو پێغهمبهرهكهی- صلى الله عليه وسلم - بهرین لهو موشریكانهی كه ئێوه عههدو بهڵێن و پهیمانتان لهگهڵیاندا ههیه لهبهر ئهوهی كه بهردهوام بهڵێن و پهیمانهكانیان ههڵئهوهشاندهوهو نهیانئهبرده سهر، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئیمامی ئهبو بهكرو ئیمامى عهلی نارد ئهم ئایهتانهی سهرهتاى ئهم سوورهته لهناو خهڵكیدا بخوێننهوه بهسهر خهڵكى مهككهدا له ساڵی (٩) نۆی كۆچیدا تا كافران بزانن كه هیچ بهڵێنێك له نێوان ئهوان و موسڵمانان نهماوهو ساڵى داهاتوو نهیهن بۆ حهج، چونكه به رووتى حهجیان دهكرد.
Tevbe 9:2
[ فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ ] ئهی موشریكان ئێوه چوار مانگ لهسهر زهوی بۆ خۆتان بگهڕێن، ئهوانهى كه عههدو پهیمانی رههایان ههیهو دیاریكراو نیه، یان كهمتر له چوار مانگه خوای گهوره ڕێگاو مۆڵهتی دان تا چوار مانگ كهس دهستیان بۆ درێژ نهكات و شهڕیان لهگهڵدا نهكات، ئهوانهیشی كه كاتى دیاریكراویان ههیه ئهوه تا كاتی دیاریكراوى خۆیان و له دوای ئهوه عههدو پهیمان نامێنێ [ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ ] وه بزانن كه ئێوه كاتێك كه ئهم چوار مانگهتان پێ ئهدرێ لهبهر ئهوه نیه ئێوه بتوانن لهدهست خوای گهوره ڕزگارتان بێت و خوای گهوره دهسهڵاتی بهسهر ئێوهدا نهبێ [ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ (٢) ] بهڵكو به دڵنیایی خوای گهوره كافران سهرشۆڕ ئهكات له دونیادا به كوشتن و بهندكردن، وه له قیامهتدا به سزای ئاگرى دۆزهخ.
Tevbe 9:3
[ وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ ] وه ئاگادار كردنهوهو ڕاگهیاندنێك لهلایهن خواو پێغهمبهری خواوه - صلى الله عليه وسلم - بۆ تێكڕای خهڵكی له ڕۆژی حهجی ئهكبهردا كه ڕۆژی جهژنی قوربانه، بۆیه پێی وتراوه: (الْحَجُّ الْأَكْبَر) لهبهر ئهوهی خهڵكی تیایدا كۆدهبێتهوه، یاخود زۆربهی كردهوهو دروشمهكانی حهج كردن ئهكهوێته ئهم ڕۆژهوه [ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ ] به دڵنیایی خوای گهورهو پێغهمبهرهكهی - صلى الله عليه وسلم - بهرین له موشریكان ئهوانهی كه عههدو بهڵێن و پهیمانیان ههڵوهشاندۆتهوه لهگهڵ موسڵمانان [ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] ئهگهر بێتوو تهوبه بكهن ئهی موشریكان و له كوفر بگهڕێنهوه ئهوه بۆ خۆتان باشتره لهوهی كه كافر بن [ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ ] وه ئهگهر پشتههڵكهن له تهوبه كردن وه لهسهر كوفر بمێننهوه ئهوا بزانن كه ئێوه خوای گهوره بێ دهسهڵات ناكهن وه ڕزگارتان نابێ لهدهست خوای گهوره، وه خوای گهوره دهسهڵاتی بهسهرتاندا ههیه كه سزاتان بدات [ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣) ] وه موژده بده به كافران به سزایهكی زۆر به ئێش و ئازار.
Tevbe 9:4
[ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئًا ] تهنها ئهو موشریكانه نهبێ كه بهڵێنتان لهگهڵیاندا ههیه پاشان هیچ بهڵێنیان ههڵنهوهشاندۆتهوه [ وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَدًا ] وه هاوكاری و یارمهتی هیچ كهس له دوژمنانی ئێوهیان نهكردووه بهسهر ئێوهدا [ فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَى مُدَّتِهِمْ ] ئهمانه ئهو بهڵێنهی لهگهڵیاندا ههتانه تا كاتی دیاریكراوى خۆی لهگهڵیاندا بیبهنه سهرو ههڵیمهوهشێننهوه [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٤) ] بهراستى خوای گهوره ئهو كهسانهی خۆش ئهوێ كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن.
Tevbe 9:5
[ فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ] ئهگهر چوار مانگه حهرامهكه تهواو بوو (ذو القعدة و ذو الحجة و محرم و رجب) كه خوای گهوره مۆڵهتی بهكافران دا ئهوا له ههر شوێنێك موشریكانتان بینی بیانكوژن (تهنها له حهرهم نهبێت) لهبهر ئهوهی بهڵێن و پهیمان له نێوانتاندا نهماوه [ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ ] وه بهدیلی بیانگرن وه گهمارۆیان بدهن و قهدهغهیان بكهن لهوهی كه ههڵسوكهوت بكهن له شارهكاندا [ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ ] وه له ههموو ڕێگایهكدا بۆیان دانیشن و له كهمیندابن بۆیان [ فَإِنْ تَابُوا وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ ] بهڵام ئهگهر هاتو تهوبهیان كردو له كوفرو گهڕانهوهو نوێژهكانیان كردو زهكاتی ماڵیاندا واته: موسڵمان بوون ئهو كاته ئێوه ڕێگهیان بهردهن نه بهدیل بیانگرن نه كهمینیان بۆ دابنێن نه بیانكوژن [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥) ] بهراستى خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو بهبهزهییه بۆ ئهو كهسانهی كه تهوبه ئهكهن و ئهگهڕێنهوه بۆ لای خواى گهوره.
Tevbe 9:6
{قورئان فەرموودەو فەرمایشتی خوای گەورەیەو دروستكراو نیە}
[ وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئهگهر یهكێك له موشریكان پهنای بۆ هێنایت ئهوا تۆ پهنای بده [ حَتَّى يَسْمَعَ كَلَامَ اللَّهِ ] تا كهلامی خوای گهوره ئهبیستێ، واته: قورئانی پیرۆز، (ئهم ئایهته بهڵگهیهكی ڕاشكاوه لهسهر ئهوهی كه قورئان كهلام و فهرموودهی خوای گهورهیهو دروستكراو نیه) [ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ ] دوای ئهوهی كه كهلامی خوای گهورهی بیست (قورئانى پیرۆز) بیگهیهنهوه به شوێنی ئهمینی خۆی [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْلَمُونَ (٦) ] لهبهر ئهوهی ئهمانه كهسانێكن كه زانیاریهكی باشیان نیه كه خێرو شهڕیان بۆ لێك جیا بكاتهوه.
Tevbe 9:7
[ كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] ئهستهمه چۆن موشریكان عههدو پهیمانیان ئهبێت لهگهڵ خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له كاتێكدا ئهوان كافرن تهنها ئهوانه نهبێت كه بهڵێنتان پێدان لهلای (مسجد الحرام) له رێككهوتننامهى حودهیبیه، وه بهڵێنهكهیان بردهسهرو نهیانشكاند [ فَمَا اسْتَقَامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ ] ئهوانهی كه لهسهر بهڵێنی خۆیان بهردهوامن وه نهیانشكاندووه ئێوهش لهگهڵیان بهردهوام بن كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئاگربهستهكهى لهگهڵ نهشكاندن تا قوڕهیش شكاندیان و پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهتحى مهككهى كرد له مانگى رهمهزانى ساڵى ههشتى كۆچى، وه له خهڵكى مهككه خۆش بوو كه نزیكهى دوو ههزار كهس بوون [ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ (٧) ] بهڕاستى خوای گهوره ئهو كهسانهی خۆش ئهوێ كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن.
Tevbe 9:8
{هاوبەشبڕیاردەران رەچاوی پەیمانو بەڵێنو خزمایەتی ناكەن}
[ كَيْفَ وَإِنْ يَظْهَرُوا عَلَيْكُمْ لَا يَرْقُبُوا فِيكُمْ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ] چۆن خوای گهوره عههدو بهڵێنی ئهبێت لهگهڵ موشریكان كاتێك كه ئهوان زاڵ بن بهسهرتاندا ئهو كاته ئاگای خزمایهتی و عههدو پهیمان نازانن و ئهیشكێنن [ يُرْضُونَكُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ وَتَأْبَى قُلُوبُهُمْ ] به دهم ڕازیتان ئهكهن و موجامهلهتان ئهكهن بهڵام به دڵ ئهو قسانهی ئهیكهن ڕهتی ئهكهنهوهو باوهڕیان بهو قسانهی خۆیان نیه كه ئهیكهن [ وَأَكْثَرُهُمْ فَاسِقُونَ (٨) ] وه زۆربهیان فاسقن و له گوێڕایهڵى خواى گهوره دهرچوونه.
Tevbe 9:9
[ اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا ] ئایهتهكانی خوای گهورهیان گۆڕیهوه به نرخێكی كهم كه دونیایهو شوێنى نهكهوتن، وه وهفایان نهبوو بهرامبهر عههدو پهیمانهكان [ فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ ] وه ڕێگریان كرد له دینى خوای گهوره [ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٩) ] بهڕاستی ئهمه خراپترین كارێكه كه ئهوان كردبێتیان.
Tevbe 9:10
[ لَا يَرْقُبُونَ فِي مُؤْمِنٍ إِلًّا وَلَا ذِمَّةً ] له ئیمانداردا ڕهچاوی هیچ شتێك ناكهن نه خزمایهتى نه بهڵێن و پهیمان [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ (١٠) ] وه ئهم كافرانه ههمیشه دهستدرێژیكارن وه سنوور ئهبهزێنن.
Tevbe 9:11
[ فَإِنْ تَابُوا ] دیسان خوای گهوره دهرگای تهوبهیان لێ ئهكاتهوه ئهگهر تهوبهیان كرد له شیرك و كوفریان [ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ ] وه نوێژهكانیان كردو زهكاتی ماڵهكانیاندا [ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ ] ئهوا ئهبن به براتان له دینداو وهك ئێوه موسڵمانن [ وَنُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (١١) ] بهم شێوازه ئایهتهكانی خۆمان ڕوون ئهكهینهوه درێژهی پێ ئهدهین بۆ كهسانێك كه زانیاریان ههبێ.
Tevbe 9:12
[ وَإِنْ نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ ] ئهگهر هاتوو له دوای عههدو پهیمانهكه عههدو پهیمانیان شكاند [ وَطَعَنُوا فِي دِينِكُمْ ] وه تانهو تهشهریان له دینهكهی ئێوه دا [ فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْكُفْرِ ] ئهوه پێشهوایان و سهركردهكانی كوفر بكوژن [ إِنَّهُمْ لَا أَيْمَانَ لَهُمْ ] ئهوان هیچ بهڵێنێكیان نیه بهڵكو ههموو پهیمانێكیان شكاندووه [ لَعَلَّهُمْ يَنْتَهُونَ (١٢) ] بهڵكو كۆتاییان پێ بێت و لهناوبچن، یان دهست له كوفر ههڵبگرن و واز له كوفر بێنن و موسڵمان بن.
Tevbe 9:13
{كافران دەسپێشخەرن لە جەنگو كوشتاردا}
[ أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ ] ئایا ئێوه ئهی موسڵمانان كوشتاری كهسانێك ناكهن كه بهڵێنی خۆیان ههڵوهشاندۆتهوه [ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ ] وه ویستیان پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهربكهن وهك چۆن له مهككه پێغهمبهری خوایان - صلى الله عليه وسلم - دهركرد [ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] وه یهكهمجار ئهوان دهستپێشخهر بوون له كوشتاری ئێوهدا له (بهدر) كه زانیان كاروانهكهیشیان رزگارى بووه ههر نهگهڕانهوه تا شهڕیان لهگهڵدا كردن، وه له پاش رێككهوتننامهى (حودهیبیه)یش ههر ئهوان پهیمانیان شكاندو لهگهڵ (بهنى بهكر)ى هاوپهیمانیان كوشتارى (خوزاعه)ى هاوپهیمانى پێغهمبهری خوایان- صلى الله عليه وسلم - كرد [ أَتَخْشَوْنَهُمْ فَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَوْهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣) ] ئایا لێیان ئهترسێن؟ خوای گهوره شایهنتره كه لێی بترسێن، ئهگهر ئێوه باوهڕدارن لهوان مهترسێن چونكه سوودو زیان تهنها بهدهست خوای گهورهیهو بهدهست ئهوان نیه.
Tevbe 9:14
[ قَاتِلُوهُمْ يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ بِأَيْدِيكُمْ وَيُخْزِهِمْ ] كوشتاری كافران بكهن خوای گهوره سزایان ئهدات لهسهر دهستی ئێوه بهكوشتن، وه سهرشۆڕیان ئهكات بهدیل گرتن [ وَيَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ (١٤) ] وه ئێوه سهرئهخات بهسهریاندا، وه شیفای دڵی باوهڕدارانیش ئهدات بهوهی كه زاڵ ئهبن و سهرئهكهون بهسهر كافراندا.
Tevbe 9:15
[ وَيُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ] وه ڕق و كینهو غهم و پهژارهی دڵی موسڵمانانیش ناهێلێ كه له كافران تووڕهبوون چونكه بهڵێنیان شكاند [ وَيَتُوبُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ ] وه خوای گهوره خۆش دهبێت له ههر كهسێك كه ویستی لێ بێت وهك ئهوانهی كه له فهتحی مهككه موسڵمان بوون [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٥) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:16
[ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ ] ئایا وا حساب ئهكهن و گومان دهبهن كه خوای گهوره وازتان لێ بێنێ و تاقیتان نهكاتهوه تا خوای گهوره نهزانێ كێ له پێناو خوای گهوره جیهادی كردووه به ئیخلاص و دڵسۆزیهوه [ وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ] وه جگه له خوای گهورهو له پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - له باوهڕداران كهسی تریان نهكردووه به دۆستی خۆیان وه نهێنی خۆیان یان موسڵمانیان لا دابنێن [ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٦) ] وه خوای گهوره زۆر زانایه به كردهوهكانی ئێوه، وه زانیاریهكی وردی ههیه.
Tevbe 9:17
{كێ ماڵی خوا ئاوەدان دەكاتەوە؟}
[ مَا كَانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَسَاجِدَ اللَّهِ شَاهِدِينَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ بِالْكُفْرِ ] بۆ موشریكان نیه كهعبهی پیرۆزى ماڵی خوای گهوره ئاوهدان بكهنهوه كه خۆیشیان شایهتن لهسهر نهفسی خۆیان به كوفر، وه ئهزانن كه كوفر به خوای گهوره ئهكهن و بت ئهپهرستن [ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ ] ئا ئهم كافرانه كردهوهكانیان بهتاڵ ئهبێتهوهو سوودی بۆیان نیه، ئهو كردهوانهی كه شانازی پێوه ئهكهن كه ئهڵێن: ئێمه ماڵی خوای گهوره ئاوهدان ئهكهینهوهو خزمهتی ئهكهین [ وَفِي النَّارِ هُمْ خَالِدُونَ (١٧) ] وه به نهمرى و ههمیشهیی له ئاگری دۆزهخدا ئهمێننهوه.
Tevbe 9:18
[ إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] تهنها كهسانێك ماڵی خوای گهوره ئاوهدان ئهكهنهوه له كهعبهی پیرۆزو مزگهوتهكانی تر كه ئیمانیان بهخوای گهورهو به ڕۆژی دوایی ههیه [ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ ] وه نوێژهكانیان ئهكهن وه زهكاتی ماڵیان ئهدهن [ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ ] وه له هیچ كهسێك ناترسێن جگه له الله نهبێت [ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ (١٨) ] ئا ئهمانه بهدڵنیایی كهسانێكن كه خوای گهوره هیدایهتی داون، (عَسَى) له قورئانى پیرۆزدا له لایهن خواى گهورهوه به ماناى دڵنیایى و واجب بوون دێت، واته: ئهو شته به دڵنیایى روو دهدات.
Tevbe 9:19
[ أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] (نوعمانى كوڕى بهشیر) دهفهرمێت: من له لاى مینبهرهكهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بووم پیاوێك وتى: ئهگهر له پاش ئیسلامهتى تهنها ئاوى حاجیان بدهم ئیتر گوێ نادهم و بهلامهوه ئاساییهو بهسمه، یهكێكى تر وتى: ئهگهر له پاش ئیسلامهتى تهنها مزگهوتى حهرام ئاوهدان بكهمهوه ئیتر گوێ نادهم و بهلامهوه ئاساییهو بهسمه، یهكێكى تر وتى جیهاد كردن له پێناو خوا لهوانهى وتتان باشتره، ئیمامى عومهر بهرههڵستى كردن و فهرمووى: دهنگتان له لاى مینبهرى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهرز مهكهنهوه، وه رۆژى ههینییه با نوێژ بكهین دهچمه خزمهت پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - پرسیارتان بۆ دهكهم، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند، ههروهها لهسهر (ئیمامى عهبباس) دابهزى كه له غهزاى بهدر به دیل گیراوتى: ئهگهر ئێوه پێشمان كهوتوون به ئیمان هێنان و كۆچ كردن و جیهاد كردن ئهوا ئێمهیش مزگهوتى حهراممان ئاوهدان دهكردهوهو ئاوى حاجیانمان دهدا و دیلمان ئازاد دهكرد، واته: موشریكان شانازیان بهسهر موسڵمانانهوه ئهكرد به خزمهت كردنی كهعبه، خوای گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاندو فهرمووی: ئایا ئێوه كه ئاوی حاجیانی ماڵی خوا ئهدهن وه (مسجد الحرام) ئاوهدان ئهكهنهوه وهكو كهسانێك وان كه ئیمانیان بهخوای گهورهو بهڕۆژی دوایی هێنا بێت، وه جیهادیان كردبێت له پێناو خوای گهوره واته: موسڵمانان [ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ ] ئهمانه لای خوای گهوره یهكسان نین كهسێك كافرهو ئاو بهحاجی ئهدات و مزگهوت ئاوهدان ئهكاتهوه یهكسان نیه لهگهڵ كهسێك كه ئیمانی بهخواو بهڕۆژی دوایی ههبێت و جیهاد ئهكات له پێناو خوای گهوره [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٩) ] وه خوای گهوره هیدایهتی ئهو كهسه ستهمكارانه نادات، واته: موشریكان.
Tevbe 9:20
[ الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا ] ئهو كهسانهی كه ئیمانیان هێناوهو كۆچیان كردووهو ماڵی خۆیان بهجێ هێشتووه له پێناو خوای گهوره [ وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ ] وه جیهادیان كردووه له پێناو خوای گهوره بهماڵ و نهفسیان ئهمانه پلهو پایهیان لای خوای گهوره یهكجار گهورهتره [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٢٠) ] وه ههر ئهمانهش له ڕۆژی قیامهتدا براوهن و خوای گهوره سهریان ئهخات و ئهیانخاته بهههشتهوه.
Tevbe 9:21
[ يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَرِضْوَانٍ ] خوای گهوره موژدهیان ئهداتێ بهڕهحمهت و سۆزو بهزهیی خۆی، وه ڕهزامهندیهكی ههمیشهیی لێیان رازى دهبێت [ وَجَنَّاتٍ لَهُمْ فِيهَا نَعِيمٌ مُقِيمٌ (٢١) ] وه به بهههشتێك كه پڕه له نازو نیعمهت، وه تیایدا ئهمێننهوه بۆ ههمیشهیی و ههرگیز لێی جیا نابنهوه.
Tevbe 9:22
[ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به نهمری و ههمیشهیی له بهههشتدا ئهمێننهوه [ إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ (٢٢) ] بهڕاستی خوای گهوره ئهجرو پاداشتی زۆر گهورهی لایه.
Tevbe 9:23
{خۆشنەویستنی كافران}
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا آبَاءَكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْكُفْرَ عَلَى الْإِيمَانِ ] ئهی باوهڕداران ئێوه باوك و براكانتان مهكهن به دۆست و خۆشهویستی خۆتان ئهگهر ئهوان كوفریان ههڵبژارد بهسهر ئیمانداو كوفریان لهلا خۆشهویستتر بوو له ئیمان [ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٢٣) ] وه ههر كهسێك له ئێوهی موسڵمان ئهوان بكات به وهلی و دۆست و خۆشهویستی خۆی ئهو كهسانه بهڕاستی زاڵم و ستهمكارن.
Tevbe 9:24
[ قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئهگهر باوك و مناڵ و براو خێزان و هۆزو عهشیرهتتان [ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا ] وه سهروهت و سامانێك كه پهیداتان كردووهو پێكتانهوه ناوه، وه بازرگانیهك كه لهوه ئهترسێن لهناوبچێت، وه ماڵێك كه ههتانهو پێی ڕازین و خۆشتان دهوێت [ أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ ] ئا ئهمانه خۆشهویستتره لهلاتان له خوای گهورهو له پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - له جیهاد كردن لهپێناو خوای گهوره [ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ ] ئهوه چاوهڕێ بن تا فهرمان و سزای خوای گهوره دێت و خوای گهوره سزاتان ئهدات [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٢٤) ] وه خوای گهوره هیدایهتی كهسانێك نادات كه فاسق بن، كهواته ههركهسێك یهكێك لهم ههشت شتهی لهلا خۆشهویستتر بێت له خواو پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - جیهاد كردن له پێناو خوای گهوره، خوای گهوره بڕیاری فاسقێتی دا بهسهریاندا، وه دروسته مرۆڤــ یهكێك لهم ههشت شتهی خۆش بوێت یان ههر ههشتی خۆش بوێت بهمهرجێك خۆشهویستی ئهم ههشت شته نهگاته خۆشهویستی خواو پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - جیهاد كردن له پێناوى خوای گهوره.
Tevbe 9:25
{سەركەوتن بە زۆری نیە}
[ لَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ فِي مَوَاطِنَ كَثِيرَةٍ ] ئهی باوهڕداران به دڵنیایی خوای گهوره سهریخستن له زۆر جهنگ و غهزاو شوێندا [ وَيَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْكُمْ كَثْرَتُكُمْ ] وه له غهزای (حونهین)دا كه له پاش فهتحى مهككه روویدا له مانگى شهووال له ساڵى ههشتى كۆچى، كاتێك كه سهرسام بوون بهزۆری خۆتانهوه كه تهنها غهزایهك بوو ئێوه ژمارهتان له كافران زیاتر بوو دوانزه ههزار بوون كافرهكان چوار ههزار بوون [ فَلَمْ تُغْنِ عَنْكُمْ شَيْئًا ] وتیان: ئهمڕۆ له كهمیدا تێكناشكێین پاشان تێكشكان وه زۆریهكهتان هیچ سوودێكی پێ نهگهیاندن [ وَضَاقَتْ عَلَيْكُمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ] وه ئهو زهویه فراوانه چهندێك فراوانه لهلای ئێوه تهسك بۆوه [ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ (٢٥) ] پاشان ههڵهاتن و پشتان ههڵكردو تێكشكان تهنها نزیكهى سهد كهس مانهوه لهگهڵ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - لهوانه: (ئهبوبهكرو عومهرو عهلى و عهبباس و فهزڵى كوڕى عهبباس و ئوسامهى كوڕى زهیدو ئهبو سوفیان و ئهیمهنى كوڕى ئوم ئهیمهن).
Tevbe 9:26
[ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ ] پاشان خوای گهوره هێمنی و ئارامی دابهزانده سهر دڵی پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - باوهڕداران [ وَأَنْزَلَ جُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا ] وه سهربازی دابهزاند كه ئێوه نهتانبینی، واته: فریشتهى دابهزاند بۆ یارمهتی دانتان [ وَعَذَّبَ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه كافرانی سزا دا بهوهی كه لێیان كوژراو لێیان بهدیل گیراو تێكشكان [ وَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ (٢٦) ] ئا ئهمه سزای كافرانه كه خوای گهوره له دونیا تێكیانئهشكێنێ و له قیامهتیش سزای ئاگری دۆزهخی بۆ داناون.
Tevbe 9:27
[ ثُمَّ يَتُوبُ اللَّهُ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَلَى مَنْ يَشَاءُ ] له دوای ئهمهش خوای گهوره خۆشبوو له ههر كهسێك كه ویستی لێ بێت لهو كافرانهی كه موسڵمان بوون [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٧) ] وه خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو بهبهزهییه.
Tevbe 9:28
{هاوبەشبڕیاردەران بیروباوەڕو رەوشتیان پیسە}
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ] ئهی باوهڕداران بهڕاستی موشریكان پیسن، واته: عهقیدهو بیروباوهڕو ڕهوشت و داب و نهریتیان ئهگهرنا خودی خۆیان پیس نین لهبهر ئهوهی پێغهمبهر- صلى الله عليه وسلم - خواردنی خواردوون وه بردوونێتیه مزگهوتهوهو لهگهڵیان دانیشتووه [ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا ] له دوای ئهمساڵ كه ساڵی (٩) نۆی كۆچی بوو با نزیك كهعبهی پیرۆز نهكهونهوه بۆ هیچ عیبادهتێك نه بۆ حهج نه بۆ عومره [ وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً ] شهیتان وهسوهسهی بۆ ههندێك له موسڵمانان دروست كرد ئهگهر كافران نهیهن بۆ حهج و عومره لهوانهیه ئێوه بژێوی ژیانتان كهم بێت، چونكه ئهوان خواردن و بازرگانی زۆر لهگهڵ خۆیان دێنن، خوای گهوره فهرمووی: وه ئهگهر ترسی ههژاریشتان ههیه [ فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ ] ئهوه خوای گهوره له فهزڵ و گهورهیی خۆی ئێوه دهوڵهمهند ئهكات ئهگهر ویستی لێ بێت، بهوهی بارانی زۆری بۆ باراندن و ڕووهك و دانهوێڵهی زۆری له زهوى بۆ دهركردن، وه خهڵكێكی زۆر موسڵمان بوو، وه هاتن بۆ مهككه [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٢٨) ] بهڕاستى خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:29
[ قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ ] كوشتاری ئهو كهسانه بكهن كه ئیمانیان بهخواو بهڕۆژی دوایی نیه [ وَلَا يُحَرِّمُونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وه ئهوهی كه خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - به حهرامی ئهزانن ئهوان حهڵاڵی ئهكهن و به حهرامی نازانن [ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ ] وه بهو دینه حهقه كه ئیسلامه دینداری ناكهن و موسڵمان نابن [ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ ] لهوانهی كه ئههلی كتابن جوولهكهو گاورن [ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ ] تا جزیهو سهرانه ئهدهن (ساڵى یهك مسقاڵ ئاڵتوون له كافران ئهسهنرێ كاتێك كه له وڵاتی ئیسلامدا نیشتهجێن لهبهرامبهر ئهوهى كه ئهوان بهشدارى له پاراستنى وڵاتدا ناكهن و سهرقاڵى بهرژهوهندى خۆیانن) [ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ (٢٩) ] وه ئهبێ بهدهستى خۆیان بهزهلیلى و ڕیسوایی بیهێنن، نهك وهك ئهوهی كه خێرت پێ بكهن نهخێر ئهبێ خۆیان بیهێنن وه ئهو بهپێوه بێت تۆ دانیشتبێتی بیخاته ناو دهستهوه.
Tevbe 9:30
{جولەكەو گاور كوڕ بۆ خوا بڕیار دەدەن!}
[ وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ ] جوولهكهكان وتیان: عوزێر كوڕی خوای گهورهیه [ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ] وه گاورهكان وتیان: عیسا كوڕی خوای گهورهیه [ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ ] ئهمه قسهی ئهوان بوو كه بهدهم ئهیانكرد بهبێ ئهوهی كه بیری لێ بكهنهوه [ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ ] كه ئهم قسانهیان هاوشێوهی قسهی بت پهرستان و كافرانی پێشتر بوو كه به لات و عوززاو مهناتیان ئهوت: ئهمانه كچی خوای گهورهن، یان ئهیانوت: مهلائیكهت كچی خوای گهورهیه [ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ (٣٠) ] خوا بیانكوژێ و لهناویان بدات، یان نهفرهتی خوای گهورهیان لێ بێت چۆن لهم حهقه لائهدهن و ئهچنه سهر باتڵ.
Tevbe 9:31
{جولەكەو گاور زاناو خواپەرستەكانیان كردووە بە خواو دەیانپەرستن}
[ اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ ] جوولهكهكان زانایان ههبوو، وه گاورهكان خواپهرستیان ههبوو، ئهوان زاناو خواپهرستهكانیان كردبوو به پهروهردگارو خواو له غهیری خوای گهوره دهیانپهرستن [ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ ] وه عیسای كوڕی مهریهمیشیان ئهپهرست [ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا ] له كاتێكدا كه فهرمانیان پێ نهكرابوو تهنها بهوه نهبێت كه بهتاك و تهنها یهك خوا بپهرستن كه خوای گهورهیه [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ پهرستراوێك بهحهق نیه شایهنی پهرستن بێ جگه له زاتی پیرۆزی الله [ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ (٣١) ] خوای گهوره زۆر لهوه پاك و بێگهردتره كه ئهوان ئهو كهسانه ئهكهن به شهریك بۆ خوای گهوره، شهریك دانانیان بۆ خوای گهوره ئهوهبوو كه حهڵاڵیان بۆ حهرام ئهكردن ئهمان شوێنیان ئهكهوتن، وه حهرامیان بۆ حهڵاڵ ئهكردن و ئهمان شوێنیان ئهكهوتن، ئهوه پهرستنیان بوو.
Tevbe 9:32
[ يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ ] كافران ئهیانهوێ بهفووی دهمیان نوورو ڕووناكی خوای گهوره بكوژێننهوه، نمونهى ئهمانه وهكو نمونهى كهسێك وایه بهفووى دهمى تیشك و روناكى خۆر بكوژێنێتهوه [ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (٣٢) ] بهڵام خوای گهوره ڕهتی ئهكاتهوهو نووری خوای گهوره ناكوژێتهوهو ههر نوورو دینهكهی خۆی ئهگهیهنێ با كافرانیش پێیان ناخۆش بێ.
Tevbe 9:33
[ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ ] خوای گهوره ئهو خوایهیه كه پێغهمبهرهكهی خۆی - صلى الله عليه وسلم - ناردووه به هیدایهت كه ئیمانى راست و زانستى بهسوده، وه دینى حهق كه ئیسلام و كردهوهى چاكى راستى بهسوده له دونیاو قیامهت [ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ (٣٣) ] تا ئاشكرای بكات و سهریبخات بهسهر ههموو دینهكانی تردا با موشریكانیش پێیان ناخۆش بێت.
Tevbe 9:34
{زۆرێك لە زانای جولەكەو خواپەرستی گاورەكان ماڵی خەڵكی بە ناحەق دەخۆن}
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْأَحْبَارِ وَالرُّهْبَانِ لَيَأْكُلُونَ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ ] ئهی باوهڕداران زۆرێك له زانایانی جوولهكهو خواپهرستی گاورهكان ماڵی خهڵكی بهناحهق ئهخۆن له ڕێگای ڕهشوهو بهرتیل یان ههر ڕێگایهكی ترهوه بێت [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه ڕێگری ئهكهن له دینی خوای گهوره [ وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ (٣٤) ] وه ئهو كهسانهیشى كه ئاڵتوون و زیو كۆ ئهكهنهوهو له پێناو خوای گهورهدا نایبهخشن، واته: زهكاتی ماڵهكهیان نادهن ئهوانه موژدهیان پێ بده به سزایهكی زۆر بهئێش و ئازار.
Tevbe 9:35
[ يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ ] له ڕۆژی قیامهتدا ئهو زێڕو زیو و پارو خشڵهیان ئههێنرێ له ئاگری جهههننهمدا بۆیان داخ ئهكرێ [ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ ] وه دهموچاو و لایهكان و پشتیانی پێ داخ ئهكرێ له رۆژێكدا كه ئهندازهكهى پهنجا ههزار ساڵه، وه پێیان ئهوترێ: [ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ (٣٥) ] ئا ئهمه ئهو كهنزو خشڵهیه كه ئێوه بۆ خۆتان ههڵتانگرتبوو زهكات و حهقی خوای گهورهتان لێ نهئهدا دهی بچێژن سزاى ئهوهی كه ههڵتانگرتبوو، هاوهڵان فهرموویان چ ماڵ و سامانێكمان ههبێت؟ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: (زمانێكى زیكركار، وه دڵێكى سوپاسگوزار، وه خێزانێكى یارمهتیدهر لهسهر دینهكهتان)، (ئیبنو مهسعود) دهفهرمێت: (سوێند به خواى گهوره دینار ناكهوێته سهر دینارو درههم ناكهوێته سهر درههم بهڵكو پێستهى ئهو كهسه فراوان دهكرێت و دینار دینارو درههم درههم پێى سزا دهدرێت)، (ئیمامى موعاویه) دهفهرمێت: ئهم ئایهته لهسهر ئههلى كتاب دابهزى، (ئهبو زهڕ)یش دهفهرمێت: لهسهر ئهوان و ئێمهى موسڵمانیش دابهزى، كه (ئهبو زهڕ) باوهڕى وابوو ههركهسێك له پێویستى خۆى زیاترى ههبێت ئهوه كهنزهو ئهم ئایهته دهیگرێتهوه بۆیه (ئیمامى عوسمان) ناردى بۆ (رهبهزه) كه شوێنێكه نزیك مهدینه (خوا له ههموویان رازى بێت).
Tevbe 9:36
[ إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا ] ژمارهی مانگهكانی ساڵ لهلای خوای گهوره دوانزه مانگه [ فِي كِتَابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ ] خوای گهوره له كتابی خۆیدا جێگیری كردووه ههر لهو ڕۆژهی كه ئاسمانهكان و زهوی دروست كردووه [ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ] چوار مانگی تیادایه كه (أشهر الحرم) ی پێ ئهوترێ كه خوای گهوره كوشتاری كافرانی تیادا قهدهغه كردووه كه (ذو القعدة و ذو الحجة و موحهڕهم و ڕهجهب)ه [ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ ] ئا ئهمه دینی ڕاسته [ فَلَا تَظْلِمُوا فِيهِنَّ أَنْفُسَكُمْ ] ئێوه لهو مانگانهدا زوڵم له خۆتان مهكهن بهوهی كه كوشتاری تیادا بكهن [ وَقَاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَافَّةً ] جگه لهم چوار مانگه كوشتاری موشریكان بكهن بهتێكڕا ههر ههموویان ههروهكو چۆن ئهوان كوشتاری ئێوه ئهكهن بهتێكڕا [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (٣٦) ] وه بزانن به دڵنیایی خوای گهوره لهگهڵ ئهو كهسانهیه كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن بهوهى كه سهریان ئهخات و پشتیوانیان دهكات.
Tevbe 9:37
[ إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ ] (النَّسِيء) واته: دواخستن، جاری وا ههبوو له مانگێك لهو چوار مانگه كافران بیانوویستایه كوشتار بكهن ئهڕۆیشتن له یهكێك لهو چوار مانگه كوشتاریان ئهكردو له مانگێكی تردا كوشتاریان نهئهكردو دوایانئهخست، خوای گهوره فهرمووی: ئهم دواخستنه زیادهیهكه له كوفره [ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا ] كه ههندێك له كافرانی پێ گومڕا ئهبێت [ يُحِلُّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا ] ساڵێك كوشتارى تێدا حهڵاڵ ئهكهن، وه ساڵێك حهرامی ئهكهن و ئهیگۆڕنهوهو مانگێكی تر دێنه شوێنی و جێگۆڕكێى پێ دهكهن [ لِيُوَاطِئُوا عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ ] تا موافیق و گونجاو بێ لهگهڵ ئهو چوار مانگهی كه خوای گهوره حهرامی كردووه [ فَيُحِلُّوا مَا حَرَّمَ اللَّهُ ] ئهوهی كه خوای گهوره حهرامی كردووه كوشتار كردن لهو چوار مانگه ئهوان حهڵاڵی ئهكهن [ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ ] ئهم كردهوه خراپانهیان شهیتانه كه بۆیان ئهڕازێنێتهوه [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ (٣٧) ] وه خوای گهوره هیدایهتی كافران نادات.
Tevbe 9:38
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ ] ئهی باوهڕداران ئایا ئێوه چیتانه كاتێك كه پێتان ئهوترێ دهرچن بۆ جیهاد كردن له پێناو خوای گهورهدا ئێوه وهك ئهوهی زهویهكه بتانگرێته خۆیهوهو دوا ئهكهون و تهمبهڵى دهكهن و كهمتهرخهمی ئهكهن [ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ ] ئایا ڕازی بوونه به ژیانی دونیا له جیاتی قیامهت و دونیاتان ههڵبژاردووه بهسهر قیامهتدا [ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ (٣٨) ] ژیانی دونیا لهچاو قیامهتدا هیچ شتێك نیه تهنها كهمێك نهبێت.
Tevbe 9:39
[ إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا ] ئهگهر دهرنهچن بۆ جیهاد كردن له پێناو خوای گهوره ئهوه خوای گهوره سزایهكی زۆر بهئێش و ئازارتان ئهدات، ئهمه سهبارهت بهو كهسانهى كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بانگى كردن بۆ جیهاد كردن كه وهڵامى نهدهنهوه سزا دهدرێن لهسهرى [ وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ ] وه ئێوه لهناو ئهبات و ئهتانگۆڕێتهوهو كهسانێكی تر دێنێ كه دینهكهی خوای گهوره سهربخهن [ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا ] وه ئێوه ناتوانن هیچ زیانێك بهخوای گهوره بگهیهنن، یان زیان به پێغهمبهری خوا- صلى الله عليه وسلم - بگهیهنن، ئهگهر لهگهڵیدا دهرنهچن بۆ جیهاد خوای گهوره ههر سهری ئهخات [ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٩) ] وه خوای گهوره تواناو دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێكدا ههیه.
Tevbe 9:40
{فەزڵی ئەبو بەكری صدیق}
[ إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ ] ئهگهر پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - سهرنهخهن و لهگهڵیدا جیهاد نهكهن ئهوه بهدڵنیایی خوای گهوره پێغهمبهری خوای - صلى الله عليه وسلم - سهرخست [ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ ] كاتێك كافران له مهككه دهریان كرد كه یهكێك بوو له دوو كهسهكه: كه پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئهبوبهكر بوو (خواى لێ ڕازی بێت) [ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ ] كاتێك له ئهشكهوتهكهدا بوون له شاخی (ثهور) كه نزیكه له مهككه له كاتى كۆچ كردنیان بۆ مهدینه [ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا ] كاتێك كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - به هاوڕێكهی ئهفهرمووێ كه ئهبوبهكره: خهفهت مهخۆ خوای گهوره لهگهڵمانه، كه ئهبوبهكر خهفهتی لهوه ئهخوارد فهرمووی: ئهگهر یهكێك له كافران لهسهر ئهشكهوتهكه تهماشای پێی خۆیان بكهن دهمانبینن، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووی: خهفهت مهخۆ خوامان لهگهڵدایهو سهرمان ئهخات تۆ گومانى چى به دوو كهس دهبهیت كه خواى گهوره سێیهمیانه [ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ ] خوای گهوره هێمنی و ئارامی دابهزانده سهر دڵی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - [ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْهَا ] وه پشتیوانی كرد به سهرباز كه ئهمان ئهو سهربازانهیان نهبینی كه مهلائیكهت بوون [ وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَى ] وه وشهی كافران كه شیركه خوای گهوره نزمی كرد [ وَكَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيَا ] وه وشهی خوای گهوره كه تهوحیدو (لا إله إلا الله) یه خوای گهوره بهرزی كردهوه [ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٤٠) ] وه خوای گهوره زۆر بهعیززهت و باڵادهست و كاربهجێیه.
Tevbe 9:41
[ انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا ] ئێوه ههمووتان دهرچن بۆ جیهاد كردن له پێناو خواى گهوره به چوست و چالاك و تهمبهڵهوه، به دهوڵهمهندو ههژارهوه، بهگهنج و پیرهوه، به پیادهو سوارچاكهوه، به منداڵدارو بێمنداڵهوه، به خێزاندارو بێخێزانهوه، به سهرقاڵ و دهست بهتاڵهوه، ههر ههموتان دهرچن كاتێك كه جیهادو غهزا كردن فهرزی عهین بێت، (ئهبو تهڵحه) (خواى لێ رازى بێت) سورهتى تهوبهى خوێندهوه تا گهیشته ئهم ئایهته به كوڕهكانى فهرموو: خواى گهوره داواى دهرچونمان لێ دهكات بۆ غهزا بهپیرو گهنجهوه ئامادهم بكهن بۆ غهزا، وتیان رهحمهتى خوات لێ بێت لهگهڵ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - غهزات كرد تا وهفاتى كرد، وه لهگهڵ ئهبو بهكر تا وهفاتى كرد، وه لهگهڵ عومهر تا وهفاتى كرد، ئێمه له جیاتى تۆ دهڕۆین، رازى نهبوو خۆى رۆیشت كوشتارى كرد تا كوژرا لهناو كهشتى وهفاتى كرد هیچ دوورگهیهكیان دهست نهكهوت بینێژن تا پاش نۆ رۆژ هیچ لاشهى تێك نهچوو پاشان ناشتیان [ وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه جیهاد بكهن به ماڵ و نهفستان له پێناو خوای گهورهدا [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٤١) ] ئهم جیهاد كردنه بۆ ئێوه باشتره لهوهی كه دانیشن و كهمتهرخهمی تیادا بكهن ئهگهر بزانن.
Tevbe 9:42
{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان}
[ لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ ] ئهو جیهادهی كه بانگ ئهكرێن بۆی ئهگهر بهاتایهو غهنیمهو سهفهرێكى نزیك بوایه ئهوا ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - مونافیقان شوێنت ئهكهوتن و دواناكهوتن [ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ ] بهڵام سهفهرهكه كه غهزای تهبووك بوو دوور بوو لهسهریان وه تووشی مهشهقهت و نارحهتى ئهبوون بۆیه دواكهوتن [ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ ] وه مونافیقان سوێند ئهخۆن بهخوای گهوره ئهگهر توانامان ههبوایه ئێمهش لهگهڵتاندا دهرئهچووین بۆ جیهاد [ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ ] به دواكهوتنیان له جیهاد وه بهم سوێنه درۆیینانه خۆیان بههیلاك ئهدهن و لهناو ئهدهن [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (٤٢) ] وه خوای گهوره ئهزانێ كه ئهوان درۆ ئهكهن و ئهم سوێنانهی كه ئهیخۆن سوێندی درۆیه.
Tevbe 9:43
[ عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ ] ئهم ئایهته لهسهر ئهو مونافیقانه دابهزى كه داواى ئیزنیان كرد نهچن بۆ غهزا كه ئیزن بدرانایا یان نا ههر نهدهڕۆیشتن، خوای گهوره به پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - ئهفهرمووێ خوا لێت ببورێت و عهفوت بكات بۆچی ئیزنی مونافیقانتدا كاتێك كه داوایان كرد نهیهن بۆ غهزاكه [ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكَاذِبِينَ (٤٣) ] تا بۆت دهركهوێت كامیان ڕاستگۆیهو عوزری ههیه، وه كامیان درۆ ئهكات و عوزری شهرعی نیه له دواكهوتن له غهزادا.
Tevbe 9:44
[ لَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] ئهو كهسانهی كه باوهڕیان بهخواو ڕۆژی دوایی ههیه داوای ئیزن و ڕوخسهتت لێ ناكهن كه ئیزنیان بدهیت و نهیهن بۆ جیهادو جیهاد بكهن بهماڵ و به نهفسی خۆیان بهڵكو ئهوان دهستپێشخهری ئهكهن لهو شتهدا [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالْمُتَّقِينَ (٤٤) ] وه خوای گهوره خۆی زۆر زانایه بهو كهسانهی كه تهقوای خوای گهوره ئهكهن.
Tevbe 9:45
[ إِنَّمَا يَسْتَأْذِنُكَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] بهڵكو بهتهنها ئهو كهسانه داوای ئیزن له تۆ ئهكهن كه نهیهن بۆ جیهادو دوابكهون كه باوهڕیان بهخواو بهڕۆژی دوایی نیه واته: مونافیقان [ وَارْتَابَتْ قُلُوبُهُمْ ] وه دڵیشیان پڕه له گومان [ فَهُمْ فِي رَيْبِهِمْ يَتَرَدَّدُونَ (٤٥) ] وه ئهوان له گومانی خۆیاندا دوودڵ و سهرلێشێواون و هیچ عوزرێكیشیان نیهو داوای ڕوخسهت ئهكهن.
Tevbe 9:46
[ وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً ] ئهگهر ڕاستگۆ بوونایهو بیانوویستایه لهگهڵ موسڵماناندا دهرچن بۆ جیهاد ئهوا ئامێرو كهرهستهكانی جهنگیان ئاماده ئهكردو خۆیان ئاماده ئهكرد بۆ غهزاكردن، بهڵام ئهوان ههر له حهقیقهتدا نهیانوویستووه دهرچن [ وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ ] بهڵكو خوای گهورهش پێی ناخۆش بوو كه ئهوان دهرچن لهگهڵ موسڵماناندا بۆ غهزاكردن [ فَثَبَّطَهُمْ ] بۆیه دوایخستن و داینیشاندن كه نهیهن و دهرنهچن بۆ غهزاو جیهاد لهگهڵ موسڵماناندا [ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ (٤٦) ] وه پێیان وترا دانیشن لهگهڵ دانیشتوواندا ئهوانهی كه عوزریان ههیه وهكو پیرو ئافرهت و منداڵ و كوێرو شهل و پهككهوته.
Tevbe 9:47
[ لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا ] ئهگهر ئهم مونافیقانه لهگهڵیشتاندا دهرچن بۆ غهزاكردن ئهوا هیچ شتێكتان بۆ زیاد ناكهن تهنها ئاشووبنانهوهو ئاژاوهگێڕان نهبێت له نێوانتاندا چونكه ترسنۆكن [ وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ ] وه نێوانیشتان تێكئهدهن به درۆ ههڵئهبهستن و بوهتان كردن و دووزمانی كردن له نێوانتاندا [ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ ] ههمیشه ئهیانهوێ فیتنهو ئاشووب له نێوانتاندا بنێنهوه [ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ ] وه لهناو ئێوهی صهحابهش كهسانێك ههیه كه گوێیان بۆ ئهگرێ لهبهر ئهوهی نازانێ ئهمانه مونافیقن و نایانناسێت [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ (٤٧) ] وه خوای گهوره زۆر زانایه به ستهمكاران ئهوهی كه ئاوا زوڵم ئهكات و ئاژاوه له نێوان موسڵماناندا ئهنێتهوه.
Tevbe 9:48
[ لَقَدِ ابْتَغَوُا الْفِتْنَةَ مِنْ قَبْلُ ] ئهمان پێش ئهوهی كه بۆ ئهم غهزایهش دهرچن له هاتنى پێغهمبهری خوا- صلى الله عليه وسلم - بۆ مهدینه ههر حاڵیان وابووه كه ههمیشه ویستوویانه ئاژاوهو فیتنه له نێوان موسڵماناندا بنێنهوهو كێشه له نێوانیاندا دروست بكهن [ وَقَلَّبُوا لَكَ الْأُمُورَ ] وه كارهكانیان لێت ههڵگهڕاندۆتهوه [ حَتَّى جَاءَ الْحَقُّ ] تا له لایهن خوای گهورهوه حهق هات، واته: سهركهوتن كه سهری خستن و پشتیوانی كردن [ وَظَهَرَ أَمْرُ اللَّهِ ] وه دینهكهی خوای گهوره دهركهوت و ئاشكراو بهعیززهت بوو [ وَهُمْ كَارِهُونَ (٤٨) ] وه مونافیقان ئهم شتهیان پێ ناخۆش بوو.
Tevbe 9:49
[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ ائْذَنْ لِي وَلَا تَفْتِنِّي ] وه لهناو مونافیقانیشدا كهسى وا ههیه به پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئهڵێ: ئیزنم بده با نهیهم لهگهڵتاندا بۆ جیهادو تووشی فیتنهم مهكه، كاتێك كه چوون بۆ غهزای تهبووك یهكێكیان كه (جهددى كوڕى قهیس) بوو وتی: من ئهگهر ئافرهتی ڕۆمهكان ببینم ئافرهتیان زۆر جوانه خۆم بۆ ناگیرێ و تووشی فیتنه ئهبم بۆیه ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئیزنم بده با نهیهم [ أَلَا فِي الْفِتْنَةِ سَقَطُوا ] خواى گهوره فهرمووى: ئایا نازانن ئهوان خۆیان كهوتوونهته ناو فیتنهوهو لهناو فیتنهدا ڕۆچوونه ئهم عوزره پووچهڵه چیه ئهیهێننهوه [ وَإِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكَافِرِينَ (٤٩) ] وه دۆزهخیش دهوری كافرانی داوهو شوێنى دهرباز بوونیان نیهو خوای گهوره ههموویان له دۆزهخدا كۆ دهكاتهوه.
Tevbe 9:50
[ إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئهگهر خوای گهوره تووشی خێرو چاكهیهكت بكات له سهركهوتن و غهنیمهت دهست كهوتن ئهوان پێیان ناخۆشهو خهفهتبار ئهبن [ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ ] وه ئهگهر تووشی بهڵاو موسیبهتێك ببیت له جهنگێكدا تێكبشكێیت [ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ ] ئهڵێن: ئێمه كاری خۆمان كردو پێشتر حسابی خۆمان كردو لهگهڵیاندا دهرنهچووین نهك وهكو ئهوان تووشی ئهو بهڵاو موسیبهته ببین [ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ (٥٠) ] وه پشت ههڵئهكهن و ئهوان دڵخۆشن بهوهی كه موسڵمانان تێكشكاون و خۆیان پارێزراو بوونه.
Tevbe 9:51
[ قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: هیچ شتێك تووشی ئێمه نابێت تهنها ئهوه نهبێ كه خوای گهوره له (لوح المحفوظ)دا نووسیوێتی لهسهرمان وه گۆڕانی بهسهردا نایات [ هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ (٥١) ] ههر خوای گهوره سهرخهرو پشتیوان و دۆستمانه، وه ئهوانهی كه باوهڕدارن با كارهكانیان تهنها به خوای گهوره بسپێرن وه تهنها پشت به خواى گهوره ببهستن.
Tevbe 9:52
[ قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوهی مونافیق یان كافر چاوهڕێی چ شتێك له ئێمه ئهكهن تهنها یهكێك لهم دوو شته باشه نهبێت یان ئهوهتا له جهنگهكان سهر ئهكهوین یاخود ئهگهر تێكبشكێین شههید ئهبین ههردووكی یهك له یهك باشتره [ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ ] وه ئێمهش چاوهڕێین كه ئێوه تووشی ئهوه ببن كه خوای گهوره لهلایهن خۆیهوه له ئاسمانهوه سزایهك بنێرێته سهرتان و سزاتان بدات [ أَوْ بِأَيْدِينَا ] یاخود بهدهستی ئێمهو ئێمه زاڵ بكات بهسهرتاندا بهكوشتن و بهدیل گرتن [ فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ (٥٢) ] دهی چاوهڕێ بن ئێمهش لهگهڵتاندا چاوهڕێین بزانین قسهی كاممان دهرئهچێ.
Tevbe 9:53
[ قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - به مونافیقان بڵێ: ماڵتان ببهخشن به ویستی خۆتان بهبێ ئهوهی كه فهرمانی خواو پێغهمبهر- صلى الله عليه وسلم - جێبهجێ بكهن یاخود با پێتان ناخۆش بێ بهوهی كه خواو پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - فهرمانتان پێ بكات ئهو فهرمانه جێبهجێ بكهن و پێشتان ناخۆش بێ له ههردوو حاڵهتهكهدا [ لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ ] خوای گهوره لێتان قبووڵ ناكات [ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِينَ (٥٣) ] چونكه ئێوه كهسانێكی فاسق و دهرچوون له گوێڕایهڵی خوای گهوره.
Tevbe 9:54
[ وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ ] چ شتێك ڕێگری كرد له مونافیقان كه خوای گهوره خێرهكانیان لێ وهربگرێ [ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ ] تهنها لهبهر ئهوه نهبێ كه ئهوان كافرن به خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - [ وَلَا يَأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ كُسَالَى ] وه نایهن بۆ نوێژهكانیان تهنها بهتهمبهڵی نهبێت [ وَلَا يُنْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ كَارِهُونَ (٥٤) ] وه ماڵیش نابهخشن ئیلا پێیان ناخۆشه و بۆ ڕیایه.
Tevbe 9:55
[ فَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ ] بۆیه تۆ سهرسام مهبه به ماڵ و منداڵیان [ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] خوای گهوره ئهیهوێ بههۆی ئهم نیعمهتانهی كه پێیان ئهبهخشێ سزایان بدات له ژیانی دونیادا [ وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (٥٥) ] وه ڕوحیان بكێشێت له حاڵهتێك كه ئهوان كافرو بێباوهڕ بن.
Tevbe 9:56
[ وَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ ] وه مونافیقان سوێند ئهخۆن به خوای گهوره كه ئهوان له ئێوهن وه موسڵمانن [ وَمَا هُمْ مِنْكُمْ ] بهڵام درۆ ئهكهن ئهوان له ئێوه نین و موسڵمان نین [ وَلَكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ (٥٦) ] بهڵام ئهوان كهسانێكن له رووبهڕووبوونهوهی دوژمن ئهترسێن بۆیه لهگهڵتان نایهن بۆ غهزا، یاخود له ئێوه ئهترسێن بۆیه سوێندتان بۆ ئهخۆن كه ئێمه لهگهڵ ئێوهداین.
Tevbe 9:57
[ لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا ] ئهگهر ههر شوراو پهناگهیهك یان ئهشكهوتێك یان ههر تونێل و كونێكیان دهست بكهوێ كه بچنه ناویهوه [ لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ (٥٧) ] ئهوه به خێرایى بۆی ئهچن وه پهنای بۆ ئهبهن، چۆن ئهسپێك لغاوی بكهیتهوه بهخێرایی ئهڕوات ئاوا بهخێرایی بۆ ئهو پهناگانه ئهڕۆن بۆ ئهوهی كه خۆیان پهنا بدهن و خۆیان بپارێزن و لهگهڵ ئێوه نهیهن بۆ غهزاو جیهاد، یان لێتان دوور بكهونهوه چونكه رقیان لێتانهو خۆشیان ناوێن.
Tevbe 9:58
[ وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ ] پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - غهنیمهى غهزاى حونهینى دابهش دهكرد (عبدالله بن ذي الخويصرة التميمي) هات وتى: ئهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دادپهروهر به، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: هاوار بۆ خۆت ئهگهر من دادپهروهر نهبم كێ دادپهروهره؟! ئیمامى عومهر فهرمووى: ئهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - رێگام بده له گهردنى بدهم، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: لێیگهڕێ ئهمه هاوهڵانێكى ههیه یهكێك له ئێوه نوێژى خۆى پێ كهمه له ئاست نوێژى ئهمان، وه رۆژووى خۆى پێ كهمه له ئاست رۆژووى ئهمان، له دین دهردهچن ههروهكو چۆن تیر له نیشان دهردهچێت، له ههر شوێنێك پێیان گهیشتن بیانكوژن، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند، وه دواتر كه دهركهوتن خهواریج بوون ئیمامى عهلى كوشتارى كردن، وه ههیشیانه ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - لهو مونافیقانه ڕهخنهو تانهو تهشهر له تۆ ئهگرێ كاتێك كه صهدهقهو خێر یاخود غهنیمهت دابهش ئهكهی له نێوان موسڵمانان [ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا ] ئهگهر پێیان ببهخشی ئهوهندهی كه خۆیان ئهیانهوێ ئهوا ڕازی ئهبن وه تانهو تهشهرت لێ نادهن لهبهر ئهوهی ئهوان نیهتیان دونیایه [ وَإِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ (٥٨) ] بهڵام ئهوهی كه مهبهستیانه نهیاندهیتێ ئهو كاته تووڕه ئهبن وه ناڕازی ئهبن وه تانهو تهشهرت لێ ئهدهن.
Tevbe 9:59
[ وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] بهڵام ئهگهر ئهوان ڕازی بوونایه بهوهی كه خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - پێی بهخشین [ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ ] وه بیانوتایه ئێمه خوای گهورهمان بهسه [ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ ] خوای گهوره له فهزڵی خۆی پێمان ئهبهخشێ، وه پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - ئهوهی بمانهوێ پێمان ئهبهخشێ [ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ (٥٩) ] ئێمه ڕهغبهتمان بۆ لای خوایهو مهبهستمانه بۆ لای خوای گهوره بگهڕێینهوه ئهمه بۆ ئهوان باشتر بوو.
Tevbe 9:60
{ئەوانەی زەكاتیان پێ دەشێت}
[ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ] خوای گهوره لێره مهساریفی زهكات باس ئهكات زهكات بۆ كێیه؟ بۆ ئهم ههشت كۆمهڵهیه كه خوای گهوره دیاری كردووه یهكهمیان بۆ فهقیره كهسێك كه هیچ شتێكی نیهو داوا له خهڵكى ناكات، وه بۆ (مسكین)ه ئهوهیه كه ههیهتی بهڵام بهشی ناكات و دهگهڕێت و داوا له خهڵكى دهكات [ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا ] وه بۆ ئهوانهیه كه زهكاتهكه كۆ ئهكهنهوه، كاتی خۆی فهرمانبهری دهوڵهت ههبووه زهكاتی كۆ كردۆتهوه لهو زهكاته بهشی خۆیشیان ئهدرێ [ وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ ] وه بۆ ئهو كافرانهى كه موسڵمان بوونه بۆ ئهوهی كه لهسهر ئیسلام دامهزراو بن، یاخود بۆ ئهوهى هاوشێوهكانیان موسڵمان بن، یاخود بۆ ئهوهى زهرهرو زیان له دهورى موسڵمانان دوور بخرێتهوه، یاخود ئهیاندهیتێ بۆ ئهوهی كه موسڵمان بن، وهكو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له غهنیمهى حونهین ئهوهندهیدا به (صهفوانى كوڕى ئومهییه) تا پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بوو به خۆشهویستترین كهس لهلاى كه پێشتر له ههموو كهس زیاتر رقى لێبوو [ وَفِي الرِّقَابِ ] وه بۆ ئهو كۆیله بۆ ئهوهی كه خۆیانی پێ بكڕنهوهو خۆیانی پێ ئازاد بكهن [ وَالْغَارِمِينَ ] وه بۆ كهسێك كه قهرزار بێت له كاروبارێكی شهرعیدا، یاخود بهڵاو موسیبهتێكى بهسهردا هاتبێت و كهوتبێته ژێر قهرزهوه [ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه بۆ جیهاد كردن له پێناو خوای گهورهدا، وه حهج كردنیش دهگرێتهوه [ وَابْنِ السَّبِيلِ ] وه بۆ ڕێبواران كه له ماڵ و شاری خۆیان دووركهوتونهتهوهو پارهیان لێبڕاوه [ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ] بهم شێوازه خوای گهوره فهرزی كردووهو دابهشی كردووه [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٦٠) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:61
[ وَمِنْهُمُ الَّذِينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ ] وه لهناو مونافیقانیش ههیانه كه ئازاری پێغهمبهری خوا ئهدات - صلى الله عليه وسلم - [ وَيَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ ] وه ئهڵێن: پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - گوێ بۆ ههموو قسهیهكمان ئهگرێت و باوهڕمان پێ دهكات به تایبهتى كه سوێندى بۆ بخۆین [ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهڵێ گوێ له ههموو كهسێك ئهگرێ بهڵام گوێ له قسهی خێر ئهگرێ نهك شهڕ، وه راستگۆ له درۆزن جیادهكاتهوه، وه ئهمه له نهرمونیانی پێغهمبهری خوایه - صلى الله عليه وسلم - كه گوێی بۆ قسهیان ئهگرت پاشان وایان ئهوت [ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَيُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِينَ ] كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گهوره بهڕاست دائهنێ، وه قسهی باوهڕداران بهڕاست دائهنێ [ وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ ] وه ڕهحمهتیشه بۆ باوهڕداران له ئێوه [ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦١) ] وه ئهوانهی كه ئازاری پێغهمبهری خوا ئهدهن - صلى الله عليه وسلم - سزایهكی زۆر بهئێش و ئازاریان بۆ ههیه.
Tevbe 9:62
[ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ ] پیاوێك له مونافیقان ناوى ههندێك له سهرانى مونافیقانى هێناو وتى: سوێند به خوا ئهمانه ناودارترین و باشترینمانن، ئهگهر ئهوهى محمد دهیڵێ حهق و راست بێت ئهوا ئهمانه له گوێدرێژ خراپترین، پیاوێك له موسڵمانان گوێى لێ بوو، وتى: والله ئهوهى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهیڵێت حهق و راسته، وه تۆ له گوێدرێژ خراپترى، پیاوهكه ههواڵهكهى برد بۆ لاى پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - بانگى مونافیقهكهى كردو پێى فهرموو: بۆچى ئهو قسهیهت كرد؟ ئهویش سوێندى دهخوارد به خواى گهوره كه واى نهوتووه، موسڵمانهكهیش وتى: خوایه راستى راستگۆ و درۆى درۆزن ئاشكرا بكه، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند، سوێند ئهخۆن بۆ ئێوه به خوای گهوره بۆ ئهوهی كه ڕازیتان بكهن [ وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كَانُوا مُؤْمِنِينَ (٦٢) ] بهڵام ئهوان خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له خۆیان ڕازی بكهن ئهوه زۆر شایهنترو باشترو چاكتره بۆیان ئهگهر ئهوان ڕاستگۆ و ئیماندارن.
Tevbe 9:63
[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّهُ مَنْ يُحَادِدِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] ئایا نازانن ههر كهسێك دژایهتی و سهرپێچى خواو پێغهمبهری خوا- صلى الله عليه وسلم - بكات [ فَأَنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدًا فِيهَا ] ئهوه ئاگری دۆزهخی بۆ ههیهو بهههمیشهیی تیایدا ئهمێنێتهوه به نهمری [ ذَلِكَ الْخِزْيُ الْعَظِيمُ (٦٣) ] كه ئهمیش سهرشۆڕی و زهلیلیهكی یهكجار گهورهیه.
Tevbe 9:64
[ يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ ] مونافیقان حهزهر ئهكهن و لهوه ئهترسێن كه خوای گهوره سووڕهتێكیان لهسهر داببهزێنێته خوارهوه كه ئهوهی ناو دڵیان دهربكات و ئاشكرای بكات [ قُلِ اسْتَهْزِئُوا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه گاڵته بكهن به موسڵمانان یان بهدابهزینی سوورهتی قورئان [ إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ (٦٤) ] ئهوهی كه ئێوه حهزهری لێ ئهكهن خوای گهوره دهری ئهكات و ئاشكرای ئهكات بهوهی كه سوورهتی قورئان دائهبهزێنێ وهكو له سوورهتی تهوبهدا خوای گهوره ئابڕووی بردن، یان پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئاگادار ئهكاتهوه له ئێوه.
Tevbe 9:65
{گاڵتە كردن بە خواو ئایەتەكانیو پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم - كوفرە}
[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ] له غهزای تهبووكدا كهسێك له مونافیقان وتی: كهسم نهبینیوه وهكو پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئهم صهحابانه كه بهخهمی سكیانهوه بن، وه له كاتی قسهكردندا درۆ بكهن، وه له كاتی رووبهڕووبوونهوهی دوژمن ترسنۆك بن، پیاوێك له صهحابه فهرمووی: درۆت كرد بهڵكو تۆ مونافیقی ئهبێ ههواڵ به پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بدهم، تا ئهو گهیشته لای پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - خوای گهوره ئهم ئایهتهی دابهزاند، وه كاتێك كه پرسیاریان لێ بكهی بۆچی ئهم قسانهتان كردووهو تانهو تهشهر له پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - له صهحابهو له دین ئهدهن ئهو كاته ئهڵێن ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ڕێگا دوور بوو دهمهتهقێمان ئهكرد بۆ ئهوهی دووری ڕێگاكه ببڕین وه گاڵتهمان ئهكردو كاتمان بهسهر ئهبرد [ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (٦٥) ] ئهی پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - پێیان بفهرمه: ئایا ئێوه شت نهما گاڵتهی پێ بكهن ئیلا خوای گهورهو ئایهتهكانی خواو پێغهمبهری خوا نهبێ - صلى الله عليه وسلم - ئایا ئێوه گاڵته بهمانه ئهكهن؟
Tevbe 9:66
[ لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ] ئهو كهسه خۆی ههڵواسی بوو به ڕهشمهی ئهسپهكهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ههر ئهیوت: ئێمه گاڵتهمان ئهكردو كاتمان بهسهر ئهبرد، پێغهمبهریش - صلى الله عليه وسلم - ئهیفهرموو: عوزر مههێننهوه ئهوه ئێوه كافر بوون، واته: كوفرهكهتان ئاشكرا كرد له دوای ئهوهی كه پێشتر ئیمانتان ئاشكرا كردبوو [ إِنْ نَعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِنْكُمْ ] ئهگهر له كۆمهڵێكیشتان خۆش بین ئهوانهی كه واز له نیفاق دێنن و تهوبه ئهكهن [ نُعَذِّبْ طَائِفَةً ] ئهوا كۆمهڵێكتان سزا ئهدهین ئهوانهی كه بهردهوام بن لهسهر نیفاق و كوفری خۆیان [ بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ (٦٦) ] لهبهر ئهوهی ئهمانه بهردهوامن لهسهر جهریمهو تاوان.
Tevbe 9:67
[ الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ ] پیاوانی دووڕوو ئافرهتانی دووڕوو [ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ] ههندێكیان دۆست و پشتیوانی ههندێكی تریانن [ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ ] فهرمان ئهكهن به خراپهو ڕێگری ئهكهن له چاكه [ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ] وه دهستیان تووند ئهگرن و ڕهزیلن له بهخشین [ نَسُوا اللَّهَ ] خوای گهورهیان لهبیر كرد [ فَنَسِيَهُمْ ] خوای گهورهش وهكو لهبیرچوو مامهڵهیان لهگهڵدا دهكات و ئیهمالیان دهكات، ئهگهرنا خواى گهوره هیچ شتێك له بیر ناكات [ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٦٧) ] بهڕاستی مونافیقان ئهوانن كه فاسقن و دهرچوون له گوێڕایهڵی خوا.
Tevbe 9:68
{مونافیقان شوێنیان دۆزەخە}
[ وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ ] خوای گهوره بهڵێنی داوه به پیاوانی دووڕوو ئافرهتانی دووڕوو وه بهكافران كه بیانخاته ناو ئاگری دۆزهخ [ خَالِدِينَ فِيهَا ] به نهمری تیایدا ئهمێننهوه بهههمیشهیی [ هِيَ حَسْبُهُمْ ] كه ئاگری دۆزهخیان بهسه بۆ ئهوهی تیایدا سزا بدرێن [ وَلَعَنَهُمُ اللَّهُ ] وه خوای گهوره نهفرهتی لێ كردون و له ڕهحمهتی خۆی دهری كردون [ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٦٨) ] وه سزایهكی بهردهوام و ههمیشهییان بۆ ههیه كه تیایدا ئهمێننهوه.
Tevbe 9:69
[ كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً ] دووڕووهكان ئێوه وهك ئهو كافرانهی پێش خۆتانن كه ئهوان له ئێوه بههێزتر بوون [ وَأَكْثَرَ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا ] وه سامان و ماڵ و منداڵیان له ئێوه زیاتر بوو [ فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلَاقِهِمْ ] ئهوان بهشی خۆیان له خۆشی دونیا ڕایانبواردو بهسهریان برد، یاخود به دینهكهى خۆیان [ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلَاقِكُمْ ] وه ئێوهش ئهی دووڕووهكان له دونیادا بهشی خۆتان ڕاتانبواردو بهسهرتان برد [ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلَاقِهِمْ ] وهكو ئهوانهی پێش ئێوه چۆن سوودمهند بوون لهو نازو نیعمهتانهی كه خوای گهوره له دونیا پێی بهخشیبوون [ وَخُضْتُمْ كَالَّذِي خَاضُوا ] وه ئێوه ڕۆچوون له جوانی و ڕازاوهیی دونیا، یاخود له درۆو شتى پوچهڵ و یاری كردندا، یاخود له گاڵته كردن به ئایهتهكانی خوای گهوره وهك ئهوان كه ئهوانیش وایان كرد [ أُولَئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئهوانهی كه ئهم سیفهته خراپانهیان تیا بێ خوای گهوره كردهوهكانیان بهتاڵ ئهكاتهوه له دونیاو قیامهتدا [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٦٩) ] وه ئهوانن كه خۆیان زهرهرمهندی ڕاستهقینهن.
Tevbe 9:70
[ أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا مونافیقان ههواڵی ئوممهتانی پێش خۆیانیان پێ نهگهیشتووهو بۆیان باس نهكراوه [ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ ] وهكو قهومی نوح كه خوای گهوره لهناو ئاوهكهدا غهرقی كردن، وه قهومی عاد كه به بایهكی بههێز لهناوی بردن، وه قهومی ثهمود كه بهدهنگێكی بههێز لهناوى بردن [ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وَأَصْحَابِ مَدْيَنَ ] وه قهومی ئیبراهیمیشی لهناو برد به (نهمرودى كوڕى كهنعان)ى پاشایانهوه، وه قهومی شوعهیب كه له مهدیهن بوون خوای گهوره زهوی له ژێریاندا ههژاند [ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ ] وه دێیهكانی قهومی لوط كه خوای گهوره بهردی بارانده سهریاندا، بۆیه پێی وتراوه: (الْمُؤْتَفِكَات) لهبهر ئهوهی كه دێیهكانیان له ژێردا ئهمدیو و ئهودیو كرا [ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] ئهم شهش قهوم و نهتهوهیه كه خوای گهوره باسی كرد خوای گهوره پێغهمبهری بۆ ناردن به بهڵگهی ڕوون و ئاشكرا [ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (٧٠) ] دواتر كه خوای گهوره لهناوی بردن ئهوه نهبوو كه خوای گهوره ستهمیان لێ بكات بهڵكو ئهوان خۆیان زوڵم و ستهمیان لهخۆیان كرد، چونكه پێغهمبهری بۆ ناردن وه ئاگاداری كردنهوه بهڵام ئهوان كوفریان كرد بهخوای گهوره، وه ملكهچ نهبوون وه شوێن پێغهمبهرانی خوای گهوره نهكهوتن.
Tevbe 9:71
[ وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ] باوهڕدارانی پیاو و ئافرهت ههندێكیان دۆست و خۆشهویست و سهرخهری ههندێكی تریانن [ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] فهرمان ئهكهن بهچاكهو ڕێگری ئهكهن له خراپه [ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] وه نوێژهكانیان ئهنجام ئهدهن و زهكاتی ماڵهكانیان ئهدهن [ وَيُطِيعُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه گوێڕایهڵی خواو پێغهمبهرهكهی ئهكهن - صلى الله عليه وسلم - [ أُولَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ ] ههر كهسێك ئهم سیفهتانهی تیابێت خوای گهوره ڕهحم لهو كهسانه ئهكات [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ (٧١) ] بهراستى خوای گهوره زۆر بهعیززهت و باڵادهست و كاربهجێیه.
Tevbe 9:72
[ وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گهوره بهڵێنی داوه به باوهڕدارانی پیاو و ئافرهت بهوهی كه ئهیانخاته بهههشتهوه كه پڕه له باخ، وه جۆگهله ئاو به ژێر دارو ماڵهكانیاندا ئهڕوات به ههمیشهیی و نهمری تیایدا ئهمێننهوه [ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ] وه خانوو كۆشك و تهلاری باش و پاكیان پێ ئهدات كه له زێڕو زیوه لهناو بهههشتێك كه شوێنی مانهوهی ههمیشهییه [ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ] وه خوای گهورهش لێیان ڕازی ئهبێت، كه ئهم ڕهزامهندیهی خوای گهوره له ههموو ئهو نازو نیعمهتانه گهورهتره كه خوای گهوره به بهههشتیهكانی ئهبهخشێ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٧٢) ] ئا ئهمه بردنهوهی ههره گهورهیه كه مرۆڤ بچێته ناو بهههشتهوهو خوای گهوره لێی ڕازی بێت.
Tevbe 9:73
[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ جَاهِدِ الْكُفَّارَ وَالْمُنَافِقِينَ ] ئهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - جیهادو كوشتاری كافران بكه، وه جیهادی مونافیقان بكه بهوهی بهڵگهیان بهسهردا جێبهجێ بكهیت به زانست، وه سنوورهكانی خوای گهورهیان بهسهردا جێبهجێ بكه [ وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ ] وه دڵڕهق به لهگهڵیاندا [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٣) ] وه شوێنی ئهمانه ئاگری دۆزهخه كه خراپترین سهرهنجامه مرۆڤـ بۆی بگهڕێتهوه.
Tevbe 9:74
{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان}
[ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا ] پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - لهژێر سێبهرى دارێك دانیشتبوو فهرمووى: ئێستا پیاوێك دێته لاتان به چاوى شهیتان تهماشاتان دهكات، كه هات كهستان قسهى لهگهڵدا مهكهن، زۆرى نهخایاند پیاوێكى شین دهركهوت، پێغهمبهری خوا- صلى الله عليه وسلم - بانگى كرد فهرمووى: بۆچى تۆو هاوڕێكانت جوێنم پێ دهدهن؟ پیاوهكه رۆیشت هاوڕێكانى هێناو سوێندیان خوارد به خواى گهوره جوێنیان نهداوه تا پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - لێیان خۆش بوو، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند: مونافیقان سوێند ئهخۆن به خوای گهوره كه ئهوان جوێن و تانهو تهشهریان له پێغهمبهری خوا نهداوه - صلى الله عليه وسلم - [ وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ ] به دڵنیایی ئهوان قسهی كوفریان كرد [ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ ] وه كافر بوون له دوای ئهوهی كه پێشتر موسڵمان بوونی خۆیان ئاشكرا كردبوو [ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا ] وه ویستیان شتێك بكهن كه دهستیان نهكهوت و بۆیان نهگونجا، كه ویستیان پێغهمبهری خوا بكوژن - صلى الله عليه وسلم - [ وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ ] ئهم كاره نابهجێیانه ناكهن تهنها لهبهر ئهوه نهبێ كه خوای گهورهو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهوڵهمهندیان كردن له فهزڵی خوای گهوره، وه پێغهمبهریش - صلى الله عليه وسلم - كاتێك كه هاته مهدینه پێی ئهبهخشین، وه بووه هۆی دهوڵهمهند بوونی مونافیقان [ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ ] له دوای ئهم كاره خراپ و كوفرانهیان ئهگهر تهوبه بكهن خوای گهوره دهرگای تهوبهیان لێ ئهكاتهوه ئهوه بۆ خۆیان باشتره لهوهی كه لهسهر نیفاق بمێننهوه [ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] وه ئهگهر پشت بكهن له ئیمان هێنان و تهوبه كردن ئهوا خوای گهوره سزایان ئهدات سزایهكی زۆر بهئێش و ئازار له دونیادا به كوشتن و غهم و پهژاره، وه له قیامهتدا بهسزاى ئاگرى دۆزهخ [ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٧٤) ] وه ئهو كاته لهسهر ڕووی زهوی هیچ دۆست و سهرخهرو پشتیوانیان نابێت.
Tevbe 9:75
[ وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ (٧٥) ] وه لهناو مونافیقان ههیشیانه كه بهڵێن ئهدا بهخوای گهوره ئهگهر خوای گهوره له فهزڵی خۆیمان پێ ببهخشێ و دهوڵهمهندمان بكات ئهوه صهدهقهو خێر ئهكهین وه له پیاوچاكان ئهبین.
Tevbe 9:76
{بەسەرهاتی (سەعلەبە) صەحیح نیە}
[ فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ (٧٦) ] بهڵام كاتێك كه خوای گهوره پێیان ئهبهخشێ ڕهزیلی لێ ئهكهن وه له پێناو خوای گهورهدا نابهخشن وه پشت ههڵئهكهن و ئاوڕ نادهنهوه له خێرو خێرات، زۆربهی تهفسیرهكان فهرموودهی (ثهعلهبهی كوڕی حاطهب)یان هێناوه تهنانهت (ابن كثير)يش كه فهرموودهكه (مونكهر)ه (ئيمامي الذهبي وابن حجر و هه¬يثه¬مي والحافظ العراقي والبیهقی) وه (شێخی ئهلبانی له سلسلة الاحاديث الضعيفة) ههر زۆر باسی ئهكات كه فهرموودهكه صهحیح نیه بهڵام زۆرێك له موفهسیرین هێناویانه كه گوایه (ثهعلهبهی كوڕی حاطهب) داوا له پێغهمبهری خوا ئهكات - صلى الله عليه وسلم - كه داوا بكات خوای گهوره ماڵم پێ ببهخشێ ئهگهر پێم ببهخشێ منیش ئهیبهخشم ئهویش وتوویهتی: كهمێك بێت و شوكری خوای گهوره بكهی باشتره له زۆرێك و نهتوانی بیكهیت، وتوویهتی: دوعام بۆ بكه پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - دوعای بۆ كردووه سهروهت و سامانی گوایه ئهوهنده زۆر بووه كه مهدینه نهیگرتووه پاشان وای لێ هاتووه له جومعهو جهماعهت و نوێژی جهنازه دووركهوتۆتهوه، پاشان پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - خهڵكی ناردووه بۆ كۆكردنهوهی زهكات زهكاتیشی نهداوه پاشان پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - قسهی لهسهر فهرمووه ئهو ئایهتانه گوایه لهسهر ئهو هاتۆته خوارهوه ههندێك له خزمهكانی بیستوویانه چوونه به (ثهعلهبه)یان وتووه پاشان هاتووه زهكاتهكهی بێنێ وهری نهگرتووه پاشان (ئهبوبهكرو عومهرو عثمان) و ئهوانهیش لێیان وهرنهگرتووه لهسهردهمی خهلافهتی ئیمامی (عثمان)دا وهفاتی كردووه بهڵام ئهمه ئهسڵ و بنچینهو بنهماى نیه ئهو فهرمووده ههر چهنده له زۆربهی كتێبهكانی تهفسیردا هاتووه صهحیح نیه، صهحابهی پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - زۆر لهوه بهڕێزترو خواپهرست و خواناستر بوونه.
Tevbe 9:77
[ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ ] لهسهر مونافیقان دابهزیوه ئهوان بوونه كه بههۆی نهبهخشین و ڕهزیلیان و بهڵێن نهبردنه سهریان لهگهڵ خوای گهوره خوای گهوره زیاتر تووشی نیفاقی كردن و نیفاقی خسته دڵیانهوه تا ڕۆژی قیامهت كه ئهگهن به خوای گهوره [ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ ] بههۆی ئهو وهعدانهی كه لهگهڵ خوای گهوره نهیانبرده سهر [ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ (٧٧) ] وه بههۆی ئهوهی كه درۆیان ئهكرد.
Tevbe 9:78
[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ ] ئایا مونافیقان نازانن كه خوای گهوره نهێنی و ئاشكرای ئهوان ئهزانێ و زانیاری بهههمووی ههیه [ وَأَنَّ اللَّهَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (٧٨) ] وه خوای گهوره زانای ههموو نهێنیهكانهو هیچ شتێك له خوای گهوره ناشاردرێتهوه.
Tevbe 9:79
[ الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ ] (عبدالرحمن ى كوڕى عهوف) چل ئۆقه ئاڵتونى هێنا بۆ خێر ههندێك له مونافیقان وتیان ئهمه بۆ ریایهتى بۆیه زۆرى هێناوه، وه پیاوێكى تر صاعێك خورماى هێنا، وتیان خواى گهوره پێویستى به خێرى تۆ نیه ئهمه زۆر كهمه، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند، ئهو مونافیقانهى كه تانهو تهشهر لهو باوهڕدارانه ئهدهن كه خێریان بكردایهو شتێكی كهمیان بهێنایه پێیان ئهوتن خوای گهوره بێ پێویسته لهم خێره كهمهی تۆ، وه ئهگهر زۆریان بهێنایه ئهیانوت: ئهمه بۆ ڕیایهتی [ وَالَّذِينَ لَا يَجِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ ] وه ههیشه هیچ شتێكی نیه بیكات بهخێر تهنها ههوڵ و تێكۆشانی خۆی نهبێت [ فَيَسْخَرُونَ مِنْهُمْ سَخِرَ اللَّهُ مِنْهُمْ ] گاڵتهیان پێ ئهكهن، لهبهرامبهر ئهوهشدا خوای گهوره بۆ سهرخستنى باوهڕداران گاڵتهیان پێ ئهكات و رسوایان ئهكات و سزایان ئهدات، چونكه سزاى خواى گهوره هاوشێوهى تاوانى مرۆڤه [ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٧٩) ] وه سزایهكی زۆر بهئێش و ئازاریان بۆ ههیه.
Tevbe 9:80
[ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ئهگهر تۆ داوای لێخۆشبوون بۆ مونافیقان بكهیت له خوای گهوره یان داوایان بۆ نهكهیت، یهكسانه [ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ] چونكه ئهگهر حهفتا جار داوای لێخۆشبوونیان له خوای گهوره بۆ بكهی، خوای گهوره لێیان خۆش نابێ [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] چونكه ئهوان كوفریان كردووه به خواو پێغهمبهرهكهی - صلى الله عليه وسلم - [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ (٨٠) ] وه خوای گهوره هیدایهتی كهسانێك نادات كه دهرچووبێتن له گوێڕایهڵی خوای گهوره، ئهم ئایهته لهسهر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبهی كوڕی سهلول) گهورهی مونافیقان دابهزی كه مرد پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى لهسهر كرد، ئیمامی عومهر فهرمووی: ئهی پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - نوێژی لهسهر مهكهو داوای لێخۆشبوونی بۆ مهكه ئهمه مونافیقه، فهرمووی: خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئهگهر حهفتا جاریش داوای لێخۆشبوونی بۆ بكهی لێی خۆش نابم ئهگهر بزانم زیاتر له حهفتا جار داوای لێخۆشبوونی بۆ بكهم خوای گهوره لێیخۆش ئهبێ ئهوه زیاتر داوای لێخۆشبوونی له خوای گهوره بۆ ئهكهم، خوای گهوره نههی لێ كردو فهرمووى داوای لێخۆشبوون بۆ كافرو مونافیق مهكه، (ئهمه رهحمهت و بهزهیى پێغهمبهری خوایه - صلى الله عليه وسلم - بهرامبهر گهورهى دووڕووهكان كه به درێژایی تهمهنى ئازارى پێغهمبهری خواى - صلى الله عليه وسلم - دهداو كێشهى بۆ دروست دهكرد!!).
Tevbe 9:81
[ فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلَافَ رَسُولِ اللَّهِ ] مونافیقان كه دواكهوتن له غهزای تهبووك و مانهوه له مهدینهدا دڵخۆش بوون به مانهوهیان له پاش پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - دهرچوو [ وَكَرِهُوا أَنْ يُجَاهِدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه پێیان ناخۆش بوو كه جیهاد بكهن له پێناو خواى گهوره به ماڵ و نهفسیان لهبهر ئهوهی ڕهزیل و ترسنۆك بوون [ وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ ] وه ههندێك له مونافیقان بهوانهی تریان ئهوت دونیا زۆر گهرمه بهم گهرمایه دهرمهچن بۆ غهزا [ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ (٨١) ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئاگری دۆزهخ زۆر گهرمتره لهم گهرماى هاوینه ئهگهر ئێوه تێئهگهن، كه ئارام نهگرن لهسهر ئهم گهرماییهی دونیا چۆن ئارام ئهگرن لهسهر ئاگری دۆزهخ، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهفهرمێت: (ئاگرى دونیا بهشێكه له حهفتا بهشى ئاگرى دۆزهخ)، وهدهفهرمێت: (ئهگهر ئهم مزگهوته سهد ههزار كهس یان زیاترى تیا بێت، تهنها پیاوێكى دۆزهخى تیا بێت و ههناسهیهك بدات بهو ههناسهیه مزگهوتهكهو ئهوهى تیایهتى ههمووى دهسوتێت)، وهدهفهرمێت: (سوكترین سزاى دۆزهخ بۆ كهسێكه كه جوتێك نهعلى ئاگرینى له پێیه دهماغى پێوهى دهكوڵێت، وا ئهزانێت سزاى كهس وهك ئهم سهخت نیه له راستیشدا ئهو سزاى له ههموو دۆزهخیهكان سوكتره).
Tevbe 9:82
[ فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا ] با له دونیادا كهم پێ بكهنن و زۆر بگرین، یان له قیامهتدا حاڵیان وایه زۆر ئهگرین، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهفهرمێت: (دۆزهخیهكان دهگرین تا فرمێسكهكانیان به روویاندا دێته خوارهوه وهكو جۆگهله، تا فرمێسكیان وشك دهبێت ئهوجا خوێن دهڕێژن، ئهوهنده زۆر دهبێت ئهگهر كهشتى تیابێت تیایدا دهڕوات) [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) ] وهكو سزایهك بۆ ئهو كردهوه خراپانهی كه له دونیادا ئهیانكرد له نیفاق و تاوان و سهرپێچی.
Tevbe 9:83
[ فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ ] ئهى محمد - صلى الله عليه وسلم - ئهگهر خوای گهوره گهڕانتیهوه بۆ لای كۆمهڵێك له مونافیقان [ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا ] كه ویستیان جارێكی تر بۆ غهزایهكی تر لهگهڵتدا دهرچن، تۆ وهكو سزایهك بۆیان پێیان بڵێ: ههرگیز جارێكی تر لهگهڵ مندا نابێ دهرچن چونكه دهرچوونتان زهرهرو زیانی ههیه بۆ موسڵمانان [ وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا ] وه نابێ لهگهڵ مندا كوشتاری هیچ دوژمنێكم بكهن [ إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئێوه سهرهتا له غهزای تهبووك خۆتان ڕازی بوون كه دانیشن و دهرنهچن بۆ جیهاد [ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ (٨٣) ] دهى دانیشن لهگهڵ ئهوانهی كه عوزریان ههبووه له مناڵ و ئافرهت و پیرو پهككهوته و نهخۆشهكان.
Tevbe 9:84
[ وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا ] ئهی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ لهسهر هیچ كهس لهو مونافیقانه مهكه كه بمرێ، دیسان لهسهر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبهی كوڕى سهلول) دابهزى، كه مرد كوڕهكهى هات وتى: ئهى پێغهمبهرى خوا - صلى الله عليه وسلم - قهمیسهكهتم بدهرێ دهیكهمه كفنى باوكم، وه نوێژى لهسهر بكهو داواى لێخۆشبوونى بۆ بكه له خواى گهوره، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - قهمیسهكهى پێداو فهرمووى دواتر ئاگادارم بكهوه نوێژى لهسهر دهكهم، دواتر ههواڵى پێداو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ویستی نوێژی لهسهر بكات، ئیمامی عومهر فهرمووی: ئهی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - چۆن نوێژ لهسهر كهسێك ئهكهی كه مونافیقه؟! پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى من سهرپشكم له نێوان ئهوهى داواى لێخۆشبوونى بۆ بكهم یان نا، ئهگهر حهفتا جار زیاتر دوعاى بۆ بكهم خوا لێیخۆش بێت بۆى ئهكهم و نوێژى لهسهر كرد، خوای گهوره ئهم ئایهتهی دابهزاندو فهرمووی: ئهی محمد- صلى الله عليه وسلم - نوێژ لهسهر كهسێك مهكه كه لهسهر نیفاق مردووه [ وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ ] وه لهسهر قهبریشی ڕامهوهسته دوعای خێری بۆ بكهیت، له دواى ئهم ئایهته پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى لهسهر هیچ مونافیقێك نهكردو نهچوه سهر قهبریان تا كۆچى دوایى كرد، بهڵام لهسهر قهبرى موسڵمان ڕاوهستاوهو نوێژى لهسهر كردووهو دوعای بۆ ئهكردو ئهیفهرموو: داواى لێخۆشبوون و دامهزراوى بۆ براكهتان بكهن چونكه ئێستا پرسیارى لێ دهكرێت [ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُوا وَهُمْ فَاسِقُونَ (٨٤) ] لهبهر ئهوهی ئهوان كوفریان كردووه به خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - وه لهسهر فیسق و نیفاق مردوونه.
Tevbe 9:85
[ وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِهَا فِي الدُّنْيَا ] وه تۆ سهرسام مهبه به سامان و ماڵ و منداڵیان خوای گهوره ئهیهوێ له دونیادا سزایان بدات بههۆی ئهو نازو نیعمهتانهی كه پێی بهخشیوون [ وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كَافِرُونَ (٨٥) ] وه ڕوحیان بكێشێت له كاتێكدا كه ئهوان كافرو بێباوهڕن به خوای گهوره.
Tevbe 9:86
[ وَإِذَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ أَنْ آمِنُوا بِاللَّهِ وَجَاهِدُوا مَعَ رَسُولِهِ ] وه كاتێك كه سوورهتێك دابهزێ، كه مهبهست پێى ئهم سوورهتهیه سوورهتی تهوبه كه تیایدا هاتووه ئیمان به خوای گهوره بێنن و جیهاد بكهن لهگهڵ پێغهمبهری خوادا - صلى الله عليه وسلم - [ اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ ] مونافیقان ئهوانهی كه دهوڵهمهندن یان سهركردهو گهورهكانیان داوای ئیزنت لێ ئهكهن و دهڵێن با ئێمه لهگهڵتدا دهرنهچین بۆ جیهاد كردن [ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ (٨٦) ] وه ڕێگهمان بده با ئێمه لهگهڵ ئهوانهدا بین كه دانیشتوون و دواكهوتوون له غهزاكهو عوزریان ههیه وهكو نهخۆش و پیرو پهككهوتهكان.
Tevbe 9:87
[ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ ] لهبهر نیفاقهكهیان خۆیان ڕازی بوون كه لهگهڵ ئهو كهسانهدا بن كه دواكهوتوونه له جیهاد كردن له ئافرهت و مناڵ و نهخۆش و پهككهوته [ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ (٨٧) ] وه خوای گهوره مۆری لهسهر دڵیان داوه بۆیه ئهوان تێناگهن چ شتێك سودى بۆیان ههیه تا ئهنجامى بدهن و چ شتێك زیانى بۆیان ههیه تا لێى دور بكهونهوه.
Tevbe 9:88
[ لَكِنِ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ] بهڵام پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئهو باوهڕدارانهی كه لهگهڵیدا بوون ئهوان جیهادیان كرد به ماڵ و نهفسیان [ وَأُولَئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ ] وه ئهمانه ههموو خێری دونیاو قیامهت دهستگیریان ئهبێت، وه (الْخَيْرَاتُ) بهو ئافرهته حۆریانهش ئهوترێ كه له بهههشتدا خوای گهوره بۆی ئاماده كردوون [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٨٨) ] وه ئهو كهسانه سهرفرازو سهركهوتوون له دونیاو قیامهتدا.
Tevbe 9:89
[ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ] خوای گهوره بهههشتى ئاماده كردووه بۆ پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - ئهو باوهڕدارانه كه جۆگهله ئاو له ژێر دارهكان و ماڵهكانیاندا ئهڕوات (ئهم ئایهته بهڵگهیه لهسهر ئهوهى ئێستا بهههشت دروستكراوهو ئاماده كراوه) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٨٩) ] كه ئهمه بهڕاستی بردنهوهی یهكجار گهورهیه.
Tevbe 9:90
[ وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ ] ئهو كهسانهی كه عوزریان نهبوو عوزری درۆیینهیان هێنابۆوه له ئهعراب و دهشتنشینهكان هاتن بۆ لای پێغهمبهری خوا- صلى الله عليه وسلم - تا ئیزنیان بدات بۆ ئهوهی ئهوانیش دوا بكهون و نهیهن بۆ غهزاو جیهاد، یاخود (ئیبنو عهبباس) به سكون [ الْمُعْذِرُونَ ] خوێندویهتیهوه واته: ئهوانهى عوزریان ههبوو هاتن داواى ئیزنیان كرد [ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه كهسانێكی تر كه باوهڕیان به خواو پێغهمبهری خوا نهبوو - صلى الله عليه وسلم - ئهوانیش دانیشتن و نههاتن بۆ جیهاد، یان نههاتن داواى ئیزن بكهن [ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٩٠) ] ئهو كهسانهی كه كافرن خوای گهوره تووشی سزایهكی زۆر بهئێش و ئازاریان ئهكات لهوانهی كه عوزری درۆیینهیان هێناوهتهوهو باوهڕیان به خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - نهبووه.
Tevbe 9:91
[ لَيْسَ عَلَى الضُّعَفَاءِ وَلَا عَلَى الْمَرْضَى وَلَا عَلَى الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنْفِقُونَ حَرَجٌ ] ئهو كهسانهی كه لاوازن وهكو ئافرهت و مناڵ و پیر، وه ئهو كهسانهی كه نهخۆشی بهردهوامیان ههیه وهكو شهل و كوێر، یان ئهو كهسانهی كه فهقیرن هیچ شتێكیان نیه كه بیبهخشن بۆ غهزاو جیهاد كردن ئهمانه تاوانیان لهسهر نیه ئهگهر دوایش بكهون له جیهاد كردن [ إِذَا نَصَحُوا لِلَّهِ وَرَسُولِهِ ] بهڵام بهمهرجیك ئهگهر ئامۆژگاری بكهن بۆ خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئیمان به خواو پێغهمبهری خوا بێنن و - صلى الله عليه وسلم - ئیش به شهریعهتی خواو پێغهمبهری خوا بكهن - صلى الله عليه وسلم - وه ئامۆژگاری خهڵكی بكهن بۆ دهرچوون بۆ غهزا كردن له پێناو خوای گهوره، وه هاوكاری كافران نهكهن [ مَا عَلَى الْمُحْسِنِينَ مِنْ سَبِيلٍ ] ئهم چاكهكارانه كه عوزریان ههیه هیچ ڕێگایهك نیه بۆ ئهوهی كه خوای گهوره سزایان بدات یان لۆمهیان بكات لۆمهو سزایان لهسهر نیه [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩١) ] وه خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو بهبهزهییه بهرامبهر ئهو كهسانه.
Tevbe 9:92
[ وَلَا عَلَى الَّذِينَ إِذَا مَا أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ ] وه ئهو كهسانهیش سزایان لهسهر نیه كاتێك كه دێن بۆ لای تۆ ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - كه حهوت كهس بوون له ئهنصاریهكان كه ئاژهڵیان نهبوو سواری ببن و بۆ غهزا پێی بڕۆن [ قُلْتَ لَا أَجِدُ مَا أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ ] تۆ پێت وتن هیچ شتێكم نیه كه بتوانم یارمهتیتان بدهم و ئاژهڵتان بدهمێ بۆ ئهوهی كه سواری بن و غهزای پێ بكهن [ تَوَلَّوْا وَأَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَنًا أَلَّا يَجِدُوا مَا يُنْفِقُونَ (٩٢) ] ئهوانه گهڕانهوهو پشتیانههڵكردو فرمێسك بهچاوهكانیاندا ئههاته خوارهوه له غهم و خهفهتدا كه شتێكیان نهبوو كه خۆیان بیبهخشن یاخود تۆ بیاندهیتێ بۆ ئهوهی كه غهزای پێ بكهن.
Tevbe 9:93
[ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ وَهُمْ أَغْنِيَاءُ ] ڕێگای سزادان و لۆمهكردن تهنها لهسهر ئهو كهسانهیه كه داوای ئیزن له تۆ ئهكهن كه ئیزنیان بدهی بۆ ئهوهی دوابكهون له غهزاكردن له كاتێكدا كه دهوڵهمهندن [ رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ ] خۆیان ڕازی بوونه لهگهڵ دواكهوتوهكاندا دابنیشن له ئافرهتان و پیرو پهككهوتهكان [ وَطَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٩٣) ] وه خوای گهوره مۆری لهسهر دڵیان داوه ئهمانه نازانن چ شتێك سوودی بۆیان ههیه تا ئهنجامی بدهن.
Tevbe 9:94
[ يَعْتَذِرُونَ إِلَيْكُمْ إِذَا رَجَعْتُمْ إِلَيْهِمْ ] كاتێكیش كه گهڕانهوه بۆ مهدینه مونافیقان دێن عوزرتان بۆ دێننهوه [ قُلْ لَا تَعْتَذِرُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكُمْ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: عوزر مههێننهوه باوهڕتان پێ ناكهین [ قَدْ نَبَّأَنَا اللَّهُ مِنْ أَخْبَارِكُمْ ] به دڵنیایی خوای گهوره ههواڵی ئێوهی پێ ڕاگهیاندووم وهحی بۆ دابهزاندووم [ وَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ ] له داهاتووشدا خوای گهورهو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كردهوهتان ئهبینن ئایا تهوبه ئهكهن یان بهردهوام ئهبن [ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٩٤) ] پاشان ئهگهڕێنهوه بۆ لای خوای گهوره كه زانای نهێنی و ئاشكراكانهو ههموو شتێك ئهزانێ، وه ههواڵتان پێ ئهدات سهبارهت بهو كردهوانهی كه كردوتانه وه سزاتان ئهدات لهسهرى.
Tevbe 9:95
[ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ إِذَا انْقَلَبْتُمْ إِلَيْهِمْ ] كاتێك كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له غهزاى تهبوك گهڕایهوه ئهوانهى كه دواكهوتبوون هاتن و بیانویان دههێنایهوهو سوێندیان دهخوارد كه ههشتاو چهند كهسێك بوون، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - رووكهشیهكهى لێ وهرگرتن و بهیعهتى پێدان و داواى لێخۆشبوونى بۆ كردن و نهێنیشیانى به خواى گهوره سپارد، خواى گهوره ئهم دوو ئایهتهى دابهزاند (٩٥-٩٦)، ئهوان سوێندتان بۆ ئهخۆن به خوای گهوره كاتێك كه له غهزاكه گهڕانهوه بۆ لایان [ لِتُعْرِضُوا عَنْهُمْ فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ إِنَّهُمْ رِجْسٌ ] بۆ ئهوهی كه پشتیان تێ بكهن و لۆمهیان نهكهن ئێوه پشتیان تێ بكهن و وازیان لێ بێنن وهكو بێنرخى و بێڕێزى، چونكه ئهمانه نیهت و بیروباوهڕو كردهوهیان پیسه [ وَمَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٩٥) ] وه شوێنی ئهوان ئاگری دۆزهخه بههۆی ئهو كردهوه خراپانهی كه كردیان وه له غهزا دواكهوتن وه نیفاقیان ههبوو.
Tevbe 9:96
[ يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ ] وه سوێندیشتان بۆ ئهخۆن تا ئێوه لێیان ڕازی بن [ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَرْضَى عَنِ الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ (٩٦) ] وه ئهگهر ئێوهش لێیان ڕازی بن خوای گهوره له كهسانێكی فاسق و لهڕێ دهرچوو ڕازی نابێت.
Tevbe 9:97
[ الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا ] ئهعرابیهكان ئهوانهی كه دوور له شارن و دهشتنشینن ئهمانه كوفرو نیفاقیان سهختتره چونكه دڵڕهقترو توندترو دوورترن لهوهی كه كهلامی خوای گهوره ببیستن، ههر بۆیه خواى گهوره سهرجهم پێغهمبهرانى له شار ناردووهو ئهعرابى نهبوونه [ وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ ] وه له پێشترن لهوهی كه سنووری خوای گهوره نهزانن لهوهی كه خوای گهوره دایبهزاندووه بۆ سهر پێغهمبهرهكهى - صلى الله عليه وسلم - لهبهر ئهوهی دوورن له شارو شوێنی دابهزینی وهحیهوه [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٩٧) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:98
[ وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ مَغْرَمًا ] وه له ناو دهشتنشینیشدا ئهوانهی كه مونافیقن ههیانه ئهوهی كه ئهیبهخشێ له پێناو خواى گهوره وا ئهزانێ غهرامه كراوهو بهزۆر لێی سهندراوه چونكه تهنها بۆ ڕیای بووه [ وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ ] وه چاوهڕێیه كه ئێوه تێكبشكێن و توشى رووداو و بهڵا ببن [ عَلَيْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ ] خوای گهوره ئهفهرمووێ: ئهو شتهی كه ئهوان چاوهڕێن بۆ موسڵمانان بهسهر خۆیاندا ئهشكێتهوه له دۆڕاندن و سزاو بهڵا [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٩٨) ] وه خوای گهوره زۆر بیسهرو زانایه بهوهی كه ئهیڵێن و ئهوهی كه شاردوویانهتهوه.
Tevbe 9:99
[ وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] وه لهناو دهشتنشینهكان جۆرێكی تریان ههیه كه ئیمانیان به خواو به ڕۆژی دوایی ههیه [ وَيَتَّخِذُ مَا يُنْفِقُ قُرُبَاتٍ عِنْدَ اللَّهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ ] وه ئهوهی كه ئهیبهخشێ بهو مهبهسته ئهیبهخشێ خۆی له خوای گهوره پێ نزیك بكاتهوه، وه بۆ ئهوهی كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دوعایان بۆ بكات [ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَهُمْ ] بهڵێ وایه به بهخشینهكانیان و به دوعای پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له خوای گهوره نزیك ئهبنهوه [ سَيُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ ] وه خوای گهوره ئهیانخاته ناو ڕهحم و سۆزو بهزهیی خۆیهوه [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٩٩) ] بهڕاستى خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو بهبهزهییه.
Tevbe 9:100
{خوا لە موهاجیرو ئەنصارو شوێنكەوتوانیان رازییە}
[ وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ] پێشهنگه سهرهتاكان له كۆچكهرهكان و پشتیوانان ئهوانهى كه له حودهیبیه بهشدارى بهیعهى ریزوانیان كردووه، یان ئهوانهى لهگهڵ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژیان كردووه رووهو ههردوو قیبلهكه [ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ ] وه ئهوانهیش كه له دوای ئهوان هاتوونهو شوێنیان كهوتوونه به چاكه [ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ ] خوای گهوره لێیان ڕازی بووه (ئیتر چۆن دهبێت توانج و جوێن و قسهى ناشیرین بهصهحابه بوترێت كه خواى گهوره لێیان رازى بووه، وه بهههشتى بۆیان ئامادهكردووه؟!) [ وَرَضُوا عَنْهُ ] وه ئهوانیش بهو نیعمهت و فهزڵهی خوای گهوره پێی بهخشیوون ڕازین [ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] وه خوای گهوره باخ و باخاتی له بهههشتدا بۆ ئاماده كردوون كه جۆگهله ئاو بهژێر دارهكان و ماڵهكانیاندا ئهڕوات و بهنهمری و بهههمیشهیی تیایدا ئهمێننهوه (ئهم ئایهته بهڵگهیه لهسهر ئهوهى كه ئێستا بهههشت دروستكراوهو ئامادهكراوه) [ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١٠٠) ] ئا ئهمه بردنهوهی ههره گهورهیه.
Tevbe 9:101
[ وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ] وه له دهوروبهری مهدینهش كهسانێكی تر ههن كه مونافیقن، وه لهناو خهڵكی مهدینهشدا مونافیقی تیایه [ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ ] كه لهسهر نیفاق جێگیرن و راهاتوون و بهردهوامن [ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ ] ئهوهنده لێهاتوون تهنانهت تۆش ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - نایانناسیت ئێمه خۆمان ئهیانناسین [ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ] دوو جار سزایان ئهدهین له دونیا ئابڕوویان ئهبهین و پهردهیان لهسهر لائهدهین و تووشی بهڵاو موسیبهت و برسێتى و كوشتنیان ئهكهین، وه لهناو قهبریش سزایان ئهدهین [ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ (١٠١) ] پاشانیش ئهگهڕێنهوه بۆ سزایهكی زۆر گهوره كه پلهكانی ههره خوارهوهی ئاگری دۆزهخه.
Tevbe 9:102
[ وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ ] وه كهسانێكی تریش خۆیان دانیان ناوه به تاوانیاندا كه دواكهوتونه له غهزاو پهشیمان بوونهتهوهو عوزری درۆیینهیان نههێناوهتهوه [ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا ] كردهوهی چاك و خراپیان تێكهڵ كردووه، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهفهرمێت: (ئهمشهو دوو فریشته هاتن و بردمیان بۆ شارێك كه دروستكرابوو خشتێكى له زێڕو خشتێكى له زیو، كهسانێكم بینى لایهكیان لهوپهڕى جوانیدا بوو لایهكهى تریان لهوپهڕى ناشیرینیدا بوو، پێیان وتن بڕۆنه ناو ئهو رووبارهوه پاشان هاتنه دهرهوه لایه ناشیرینهكهیشیان زۆر جوان بوو، وتیان ئهمه بهههشتهو ئهمهیش ماڵى تۆیهو ئهم كهسانهیش ئهوانهن كه كردهوهى چاك و خراپیان تێكهڵ كردووه) [ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ] ئهمانه بهدڵنیایى خوای گهوره لێیان خۆش ئهبێت لهبهر ئهوهی درۆیان نهكردووهو عوزری درۆیینهیان نههێناوهتهوهو پهشیمانن، ئهم ئایهته لهسهر (ئهبو لوبابه) و چهند هاوڕێیهكى دابهزى كه له غهزاى تهبوك دواكهوتن كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - له غهزاكه گهڕایهوه خۆیان به كۆڵهكهكانى مزگهوتهوه بهستهوه وه سوێندیان خوارد كهس نابێت بیانكاتهوه جگه له پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كه ئهم ئایهته دابهزى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كردیانیهوهو لێیان خۆش بوو [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (١٠٢) ] بهراستى خوای گهوره زۆر لێخۆشبوو بهبهزهییه.
Tevbe 9:103
[ خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - له ماڵهكانیان صهدهقهو خێرێك وهربگره یان زهكاتی فهرز وهربگره كه بههۆیهوه پاكیان ئهكهیتهوه لهو تاوان و شتانهی كه پێیانهوهیه [ وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ ] وه دوعاشیان بۆ بكه ئهو دوعای خێرو داوای لێخۆشبوونهی تۆ ئهبێته رهحمهت و هێمنی و ئارامی و دڵنهوایی بۆ ئهوان [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (١٠٣) ] وه خوای گهوره زۆر بیسهرو زانایه.
Tevbe 9:104
[ أَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ] ئایا نازانن كە خوای گەورە تەوبە لە بەندەكانی وەرئەگرێت [ وَيَأْخُذُ الصَّدَقَاتِ ] وە صەدەقەو خێریشیان لێ وەرئەگرێو گەورەی دەكات تا پاروویەك وەكو كێوی ئوحود گەورە دەبێت [ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١٠٤) ] وە بەراستی خوای گەورە زۆر تەوبە قبووڵ ئەكات وە زۆر بەبەزەییە .
Tevbe 9:105
[ وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه ئهو كهسانهی كه تهوبهیان كردووه وه غهیری ئهوانیش كردهوهی چاك بكهن خواو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - كردهوهی ئێوه ئهبینن، وه باوهڕدارانیش له دونیا ئهیبینن، وه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهفهرمێت: (كردهوهكانتان نیشان خزم و كهسوكارتان دهدرێت لهناو گۆڕهكانیان ئهگهر باش بێت پێى دڵخۆش دهبن، وه خراپ بێت دهڵێن خوایه مهیانمرێنه تا هیدایهتیان دهدهیت وهكو هیدایهتى ئێمهتدا) [ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] له پاش مردنیش ئهگهڕێنهوه بۆ لای خوای گهوره كه زانای نهێنی و ئاشكراكانهو ههموو شتێك ئهزانێ و هیچی لێ ناشاردرێتهوه [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (١٠٥) ] ئهو كاته ههواڵتان پێ ئهدات به ههموو شتێك كه ئێوه له دونیا كردبێتان به ئاشكرا یان به نهێنی وه پاداشت یان سزاتان دهداتهوه لهسهرى.
Tevbe 9:106
[ وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ ] وه كهسانێكی تر ههن ئیشهكهیان دواخراوه چاوهڕێی فهرمانی خوای گهورهن كه سێ كهسهكه بوون [ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ ] یان ئهوهتا خوای گهوره سزایان ئهدات ئهگهر بمێننهوه لهسهر ئهو حاڵه، یان لێیان خۆش ئهبێت ئهگهر تهوبه بكهن، وه تهوبهیان كردو دواتر له كۆتایی سووڕهتهكه باسی ئهكات [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٠٦) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:107
{مزگەوتی (زیرار) بۆ زیان گەیاندن بە موسڵمانان دروست كرا}
[ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا ] وه ئهو كهسانهی كه مزگهوتی (ضيرار)يان دروست كرد كۆمهڵێك له مونافیقان كه مزگهوتێكیان دروست كرد بهبیانوى ئهوهی وتیان ئێمه بۆ ئهوهمانه له شهوی سهرماو باراندا خهڵكی لاوازو نهخۆش ناتوانن بێن بگهن به مزگهوتی (قوبا) یان مزگهوتی پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - ئێمه ئهم مزگهوته بۆ ئهم مهبهسته دروست ئهكهین، بهڵام له حهقیقهتدا بۆ زهرهرو زیان گهیاندن به موسڵمانان دروستیان كرد، وه بههۆی كوفر كردنیان به خوای گهوره [ وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ ] وه بۆ تهفرهقهو جیاوازی و ناكۆكی خستنه نێوان موسڵمانانهوه [ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ ] وه بۆ ئهوهى ببێته پهناگهو كهمێنێك بۆ ئهو كهسانهی كه دژایهتی خواو پێغهمبهری خوایان كرد- صلى الله عليه وسلم - له پێشترداو ههموویان لهوێ تیایدا كۆببنهوه، پیاوێك ناوى (ئهبو عامرى راهب) بوو له پێش ئیسلام ببو بهگاور لهناو خهزرهج ناودار بوو كه پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - هاته مهدینه ئهم راى كرد بۆ مهككهو كافرانى هاندا بۆ جهنگ و دژایهتى موسڵمانان و دواتریش چوو بۆ لاى هرقل پاشاى رۆم و ههواڵى بۆ مونافیقانى مهدینه نارد مزگهوتێك دروست بكهن من سوپا دێنمه سهر مهدینه تا ببێته پهناگه بۆمان، ئهوانیش دروستیان كردو داوایان كرد پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - نوێژى تیا بكات بۆ شهرعیهت دان پێى، بهڵام پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى دهڕۆین بۆ غهزا (إن شاء الله) كه گهڕاینهوه نوێژى تیا دهكهم، كه گهڕایهوه خواى گهوره ئهم ئایهتانهى دابهزاندو پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - چهند كهسێكى نارد رووخاندیان و سوتاندیان [ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى ] وه دواتریش سوێند ئهخۆن كه ئێمه تهنها مهبهستمان چاكه بووه لهگهڵ موسڵمانان و مزگهوتێكمان بۆ دروست كردوون [ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١٠٧) ] وه خوای گهوره شایهته كه ئهوان درۆ ئهكهن.
Tevbe 9:108
[ لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا ] ئهی محمد - صلى الله عليه وسلم - ههرگیز نوێژ لهو مزگهوتهدا نهكهی كه پێغهمبهر - صلى الله عليه وسلم - پێش ئهوهی دهرچێ بۆ غهزاكه وتیان: وهره نوێژی تیا بكه فهرمووی: با بگهڕێمهوه (إن شاء الله) نوێژی تیا ئهكهم خوای گهوره فهرمووی: ههرگیز نوێژی تیا نهكهیت [ لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ ] مزگهوتێ ههر لهسهرهتاوه لهسهر ئهساسی تهقوا دروستكراوهو بنیات نراوه ئهمه شایهنتره كه تۆ نوێژی تیا بكهی كه مزگهوتی (قوبا)یه كه نوێژێك تیایدا خێرى عومرهیهكى ههیه، یاخود مزگهوتی پێغهمبهری خوایه - صلى الله عليه وسلم - كه نوێژێك تیایدا به ههزار نوێژه، یاخود ههردووكیانن چونكه ههردووكی لهسهرهتاوه لهسهر ئهساسی تهقوا دروست بوون [ فِيهِ رِجَالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا ] كه ئهو مزگهوتانه پیاوانێكى تیایه كه ئهیانهوێ خۆیان پاك بكهنهوه به دهستنوێژ یان به غوسل یان خۆیان له تاوان پاك ئهكهنهوه، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دهفهرمێت ئهم ئایهته لهسهر ئههلى (قوبا) دابهزى، وهپێى فهرموون خواى گهوره مهدحتان دهكات له دهستنوێژدا چى دهكهن؟ وتیان به ئاو خۆمان پاك دهكهینهوه [ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ (١٠٨) ] وه خوای گهوره ئهو كهسانهی خۆش ئهوێ كه خۆیان پاك ئهكهنهوه له تاوان یان له بێ دهستنوێژی یان له جهنابهت.
Tevbe 9:109
[ أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيْرٌ ] ئایا كهسێك كه مزگهوتی بنیات نابێ لهسهر تهقواو ڕهزامهندی خوای گهوره ئهمه باشتره وهكو مزگهوتی پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - مزگهوتی (قوبا) [ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ ] یاخود كهسێك مزگهوتهكهی بنیات نابێ كه مزگهوتی (ضيرار)ه لهسهر لێواری دۆڵێك كه لافاوێكی گهورهی بهسهردا ئهڕوات كه نزیكه ههمووی بڕوخێنێ [ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ ] ههمووی ڕووخاو چووه ناوی ئاگری دۆزهخهوه كه ئهو ئیشانه ههمووی بۆ دۆزهخه، (جابرى كوڕى عبدالله) (خوایان لێ رازى بێت) دهفهرمێت: مزگهوتى (ضيرار)م بینى له سهردهمى پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دووكهڵى لێ دهردهچوو [ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٠٩) ] وه خوای گهوره هیدایهتی كهسانێكی ستهمكار نادات.
Tevbe 9:110
[ لَا يَزَالُ بُنْيَانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ ] بهردهوام ئهو مزگهوتهی كه دروستیان كرد گومان و نیفاقی دروست كرد له دڵیاندا [ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ ] ئیلا ئهگهر دڵیان ببڕی به مردن و بیانكوژیت، واته: تا مردن ههر له گوماندا ئهژین [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١١٠) ] وه خوای گهوره زۆر زاناو كاربهجێیه.
Tevbe 9:111
[ إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ ] (عبدالله¬ى كوڕى رهوواحه) لهشهوى (بهیعهى عهقهبه)دا به پێغهمبهری خواى - صلى الله عليه وسلم - فهرموو: مهرجى خواى گهورهو خۆت چیه؟ فهرمووى: (مهرجى خواى گهوره ئهوهیه كه بیپهرستن و شهریكى بۆ دانهنێن، وه مهرجى خۆمیش ئهوهیه كه بمپارێزن چۆن خۆتان و ماڵ و منداڵتان دهپارێزن)، وتیان: ئهگهر ئهمهمان جێبهجێ كرد چیمان بۆ ههیه؟ فهرمووى: (بهههشت)، وتیان: بازرگانیهكى قازانجكردوو براوهیه، خواى گهوره ئهم ئایهتهى دابهزاند: خوای گهوره نهفس و ماڵی له باوهڕداران كڕیوه له بهرامبهر ئهوهدا بهههشتی پێ بهخشیون [ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ ] ئهمانه كوشتار ئهكهن له پێناو خوای گهورهدا یان كافران ئهكوژن و سهركهوتوو دهبن یان ئهكوژرێن له ههردوو حاڵهتهكه دهچنه بهههشتهوه ئهمه بهڵێنێكهو خوای گهوره داویهتی و حهقهو ئهیباته سهرو له تهورات و ئینجیل و قورئانیشدا ئهم شتهی باس كردووه [ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ ] وه كێ ههیه له خوای گهوره زیاتر وهعدو بهڵێنی خۆی بباته سهر، واته: كهس نیه [ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ ] موژده بێت لهو كڕین و فرۆشتنهی كه كردتان لهگهڵ خوای گهورهداو دڵتان بهم كڕین و فرۆشتنه خۆش بكهن لهبهر ئهوهی براوهن تیایدا [ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (١١١) ] ئا ئهمه گهورهترین بردنهوهو سهركهوتنه.
Tevbe 9:112
[ التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ ] ئهو كهسانهی كه تهوبه ئهكهن و له تاوان ئهگهڕێنهوه، وه ئهوانهی به تاك و تهنها عیبادهتی خوای گهوره ئهكهن، وه ئهوانهی حهمدو سهناو ستایشی خوای گهوره ئهكهن له كاتی خۆشی و ناخۆشی، وه ئهوانهی كه بهڕۆژوون، یاخود ئهوانهی جیهاد ئهكهن له پێناو خوای گهوره [ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ ] وه ئهوانهی له كاتی نوێژدا له ڕكوع و له كڕنوشدان [ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه ئهوانهی فهرمان به چاكه ئهكهن و ڕێگری له خراپه ئهكهن [ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ ] وه ئهوانهی سنووری خوای گهوره ئهپارێزن و نایبهزێنن و فهرمانهكانى خوا جێبهجێ دهكهن [ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٢) ] وهموژده بده بهو ئیماندارانهی كه ئهم وهسفانهیان تیایه.
Tevbe 9:113
{نابێت داوای لێخۆشبوون بۆ هاوبەشبڕیاردەران بكرێت}
[ مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُوا أُولِي قُرْبَى مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (١١٣) ] ئهم ئایهته لهسهر پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - دابهزی كاتێك كه (ئهبو تاڵیب)ی مامهی لهسهرهمهرگدا بوو پێی وت: (ئهی مامه بڵێ: لا إله إلا الله بهم وشهیه شایهتیت بۆ دهدهم لاى خواى گهوره)، (ئهبوجههل و عبدالله¬ی كوڕی ئهبی ئومهییه) لهوێ بوون ئهیانوت: له دینهكهی باوك و باپیرانت واز نههێنی، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - بهردهوام پێى دهوت (بڵێ: لا إله الا الله)، ئهوانیش دهیانوت واز له دینى (عبدالمطلب) نههێنى، تا (ئهبو تاڵب) دوا قسهى وتى ئهو لهسهر دینى (عبدالمطلب) ه، وه رهتى كردهوه بڵێت: لا إله الا الله، وه لهسهر كوفر مرد، پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - فهرمووى: سوێند به خواى گهوره داوای لێخۆشبوونت بۆ دهكهم ئهگهر رێگرى نهكرێم له لایهن خواى گهورهوه، خوای گهوره ئهم ئایهتهی دابهزاند كه نابێ پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - باوهڕداران داوای لێخۆشبوون بۆ موشریكان بكهن ئهگهر خزمی نزیكیشیان بێت دوای ئهوهی كه دڵنیا بوون ئهمه دۆزهخییهو كه بهچاوى خۆت ئهبینی لهسهر كوفرو شیرك ئهمرێ، هاوهڵان داواى لێخۆشبوونیان بۆ خزمه مردووه موشریكهكانیان دهكرد تا ئهم ئایهته دابهزى، كه ئهم ئایهته دابهزى وازیان هێنا [ وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ ] وه كاتێ ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - داوای لێخۆشبوونی بۆ باوكی كرد ئهمه له كاتێكدا بوو كه هێشتا بۆی دهرنهكهوتبوو كه باوكی دۆزهخییه [ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ] بهڵام كاتێك كه بۆی دهركهوت باوكی دوژمنی خوایه ئهو كاته بهڕائهتی لێ كردو خۆی لێ دوور خستهوه [ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (١١٤) ] بهراستى ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - زۆر ملكهچ بوو بۆ فهرمانی خوای گهوره، وه زۆر بهبهزهیى بووه، وه زۆر دوعاى كردووه، وه زۆر لهسهرخۆو لێخۆشبوو لێبوورده بووه.
Tevbe 9:114
[ وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ ] وه كاتێ ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - داوای لێخۆشبوونی بۆ باوكی كرد ئهمه له كاتێكدا بوو كه هێشتا بۆی دهرنهكهوتبوو كه باوكی دۆزهخییه [ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ ] بهڵام كاتێك كه بۆی دهركهوت باوكی دوژمنی خوایه ئهو كاته بهڕائهتی لێ كردو خۆی لێ دوور خستهوه [ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ (١١٤) ] بهراستى ئیبراهیم - صلى الله عليه وسلم - زۆر ملكهچ بوو بۆ فهرمانی خوای گهوره، وه زۆر بهبهزهیى بووه، وه زۆر دوعاى كردووه، وه زۆر لهسهرخۆو لێخۆشبوو لێبوورده بووه.
Tevbe 9:115
[ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْمًا بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَا يَتَّقُونَ ] وه خوای گهوره هیچ كهسانێك گومڕا ناكات له دوای ئهوهی كه هیدایهتی دان و ڕێی ڕاستی نیشان دان تا ئهو شتهیان بۆ ڕوون نهكاتهوه كه خۆیانی پێ بپارێزن بۆ ئهوهی نهكهونه ناو گومڕاییهوه [ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١١٥) ] بهراستى خوای گهوره زۆر زانایه به ههموو شتێك.
Tevbe 9:116
[ إِنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُحْيِي وَيُمِيتُ ] بهراستى خوای گهوره موڵكی ئاسمانهكان و زهوی ههیهو ژیان و مردن تهنها بهدهست خوای گهورهیه [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (١١٦) ] وه جگه له خوای گهوره ئێوه هیچ دۆست و پشتیوان و سهرخهرو یارمهتیدهرێكتان نیه.
Tevbe 9:117
[ لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ] خوای گهوره له پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - خۆشبوو لهبهر ئهوهی پێشتر ئیزنی مونافیقانی دا كه دواكهون و نهیهن بۆ غهزا، یاخود لهبهر ئهوهی داوای لێخۆشبوونی بۆ (ئهبو تاڵیب)ی مامهی كرد، وه له موهاجیرو ئهنصارهكان خۆش بوو له ههر تاوانێك كه كردبێتیان [ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ] ئهوانهی كه شوێن پێغهمبهری خوا كهوتن - صلى الله عليه وسلم - له غهزای (تهبووك)دا له كاتی تهنگانهدا كه كاتێكی یهكجار گهرم بوو، وه خواردنیان زۆر كهم پێبوو تا خورمایهكیان دهكرده دوو لهتهوه بۆ دووكهس، وه ئاو نهبوو زۆر تینوو بوون، وه دوژمن زۆر بههێز بوو [ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ] كه نزیك بوو دڵی ههندێك له موسڵمانان بگۆڕێت بهوهی كه دوابكهون له غهزاكهدا [ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ] پاشان خوای گهوره لهوانیش خۆشبوو [ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (١١٧) ] بهراستى خوای گهوره زۆر بهڕهئفهت و ڕهحمهت و سۆزو بهزهیی و میهرهبانه لهگهڵیان.
Tevbe 9:118
{سێ كەسە دواكەوتووەكە لە غەزای (تەبوك)}
[ وَعَلَى الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا ] وه سهبارهت بهو سێ كهسه باوهڕدارهى لهو غهزایه دواكهوتن بهبێ ئهوهی عوزری شهرعیان ههبێ وه بهبێ ئهوهی كه عوزری درۆیینه بێننهوهو ڕاستگۆبوون كه (كهعبی كوڕی مالیك و هیلالی كوڕی ئومهییهو موڕارهی كوڕی ڕهبیع) بوو كه ههرسێكیان ئهنصاری بوون ئهوانهی كه كارهكهیان دواخرا پهنجا ڕۆژ خوای گهوره هێشتیانیهوه دوای پهنجا ڕۆژ خوای گهوره لێیان خۆشبوو [ حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ ] ئهو پهنجا ڕۆژه ئهو زهویه فراوانهیان لهسهر تهسك ببۆوه [ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ ] وه دڵیان تهسك و تهنگ بوو لهبهر ئهوهی كهس قسهی لهگهڵیاندا نهئهكردو كهس سهلامی لێیان نهئهكردو كهس سهلامیانی نهئهسهندهوهو ههجر كرابوون لهلایهن پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - موسڵمانانهوه [ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ] وه زانیان كه هیچ پهنایهك نیه پهنای بۆ بهرن ئیلا بۆ لای خوای گهوره نهبێ [ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ ] وه داوای لێخۆشبوونیان له خوا كرد وه ڕاستگۆ بوون لهگهڵ پێغهمبهری خوا - صلى الله عليه وسلم - خوای گهوره له دوای پهنجا ڕۆژ لێیان خۆشبوو [ لِيَتُوبُوا ] بهوهی كه تهوبهكهیان قبووڵ بكات وه بۆ ئهوهی دواتر دامهزراو بن لهسهر تهوبهكهیان [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (١١٨) ] بهراستى خوای گهوره زۆر تهوبه قبووڵ ئهكات لهو كهسانهی كه بۆ لای خوا ئهگهڕێنهوه، وه زۆر بهڕهحم و بهزهییه
Tevbe 9:119
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ] ئهی باوهڕداران ئێوه تهقوای خوای گهوره بكهن [ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ (١١٩) ] وه لهگهڵ ڕاستگۆیاندا بن، واته لهگهڵ پێغهمبهری خواو - صلى الله عليه وسلم - هاوهڵان بن.
Tevbe 9:120
{پاداشتی موجاهیدان}
[ مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ] خەڵكی مەدینەو ئەوانەی دەوروپشتیان لە ئەعرابیەكان وەكو (موزەینەو جوهەینەو ئەشجەع) ئەوانە بۆیان نیە دوا بكەون لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ] وە نابێ خۆیان دووربخەنەوە لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆیان بپارێزن و پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بە تەنها بڕوات بەڵكو ئەبێ لەگەڵیدا بڕۆن [ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] ئەمانەی كە لەگەڵ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - دەرئەچن بۆ غەزا تووشی هیچ تینووێتیو ماندوویەتیو برسێتییەك نابن لە پێناو خوای گەورەدا [ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ ] وە هیچ هەنگاوێك هەڵنانێن و پێ ناخەنە شوێنێك كە كافران پێیان ناخۆش بێتو بیانترسێنێت [ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا ] وە زاڵ نابن بەسەر دوژمناندا بە كوشتنیان یان بە گرتنیان یان بە تێكشكاندنیان یان بە غەنیمەت وەرگرتن لێیان [ إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ ] ئیلا هەر یەكێك لەمانە بە ئەجرو پاداشت و كردەوەی چاك بۆیان ئەنووسرێ و خوای گەورە پاداشتیان ئەداتەوە [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (١٢٠) ] بەراستی خوای گەورە پاداشتی چاكەكاران نافەوتێنێ.
Tevbe 9:121
[ وَلَا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً ] وە هیچ نەفەقەو خێرێك ناكەن بچووك بێ یان گەورە [ وَلَا يَقْطَعُونَ وَادِيًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ ] وە هیچ دۆڵێك نابڕن بەرەو دوژمن ئیلا خوای گەورە ئەو كردەوە چاكانەیان بۆ ئەنووسێت (چەندێك لە پێناو خوا لە كەسوكاریان دور بكەونەوە ئەوەندە لە خوا نزیك دەبنەوە) [ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١٢١) ] تا خوای گەورە بە باشترین شێواز پاداشتی ئەو كردەوانەیان بداتەوە كە كردوویانە.
Tevbe 9:122
[ وَمَا كَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً ] وە نابێ باوەڕداران هەر هەموویان بەیەكەوە دەرچن بۆ غەزاو مەدینە چۆڵ بكەن [ فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ ] لە هەر كۆمەڵێك لەوانە كەسانێك بمێنێتەوە لەناو شاردا [ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ ] بۆ ئەوەی كە لە دین شارەزا بنو بە دوای زانستی شەرعیدا بگەڕێن [ وَلِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ ] وە پاشان كە لە دین فێربوونو گەڕانەوە قەومەكەیان ئاگادار بكەنەوە [ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ (١٢٢) ] بەڵكو ئەوانیش خۆیان بپارێزن، یاخود ئەوانەی كە لەگەڵ پێغەمبەری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ئەڕۆن ئەوان لەگەڵ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - فێری دینو قورئانو ئەحكامی جیهادو ئەو شتانە ئەبن وە دواتر گەڕانەوە خەڵكەكە فێر بكەن.
Tevbe 9:123
[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قَاتِلُوا الَّذِينَ يَلُونَكُمْ مِنَ الْكُفَّارِ ] ئەی باوەڕداران كوشتاری ئەو كافرانە بكەن كە لە جەنگو رووبەڕووبوونەوە لێتانەوە نزیكن [ وَلْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً ] وە با تووندی و ڕەقیتان لێوە ببینن [ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ (١٢٣) ] وەبزانن كە خوای گەورە لەگەڵ ئەو كەسانەدایە كە تەقوای خوای گەورە ئەكەن بەوەی كە سەریان ئەخاتو پشتیوانیان دەكات.
Tevbe 9:124
[ وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زَادَتْهُ هَذِهِ إِيمَانًا ] وە كاتێك كە سوورەتێك دائەبەزێت لەناو مونافیقان هەیە ئەڵێت: ئەم سوورەتە كە دابەزی كامتان ئیمانتان پێی زیادی كرد؟ واتە: گاڵتە بە ئیمانداران ئەكەن [ فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزَادَتْهُمْ إِيمَانًا وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (١٢٤) ] ئەوانەی كە باوەڕداری ڕاستەقینەن ئیمانیان زیاد ئەكات بەدابەزینی سوورەتێك وە دڵیان پێی خۆشە وە موژدە ئەدەن بە یەكتری (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی كە ئیمان زیادو كەم دەكات).
Tevbe 9:125
[ وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَتْهُمْ رِجْسًا إِلَى رِجْسِهِمْ ] بەڵام ئەوانەی كە نەخۆشی گومان لە دڵیاندا هەیە لە مونافیقان بە دابەزینی هەر سوورەتێك ئەوان پیسیان زیاد ئەكات لەسەر پیسیان، وە گومانو نیفاقیان زیاد دەكات لەسەر گومانو نیفاقی پێشتریان [ وَمَاتُوا وَهُمْ كَافِرُونَ (١٢٥) ] وە كە بەردەوام بن لەسەر ئەو نیفاقە بەكافری ئەمرن،
Tevbe 9:126
[ أَوَلَا يَرَوْنَ أَنَّهُمْ يُفْتَنُونَ فِي كُلِّ عَامٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ] ئایا ئەوان نابینن كە هەموو ساڵێك جارێك یان دوو جار خوای گەورە تاقیان ئەكاتەوەو تووشی برسێتیو نەخۆشیو جۆرەها شتیان ئەكات [ ثُمَّ لَا يَتُوبُونَ وَلَا هُمْ يَذَّكَّرُونَ (١٢٦) ] پاشان تەوبە ناكەن لە رابردوو، وە ئەوان بیر ناكەنەوە لە داهاتوویان، حاڵی مونافیق وابووە.
Tevbe 9:127
[ وَإِذَا مَا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ نَظَرَ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ ] وە كاتێك كە سووڕەتێك دائەبەزێت هەندێك لە مونافیقان تەماشای هەندێكی تر ئەكەن [ هَلْ يَرَاكُمْ مِنْ أَحَدٍ ثُمَّ انْصَرَفُوا ] ئایا كەس لە موسڵمانانتان لێوە دیارەو ئەتانبینن بۆ ئەوەی كە لێرە بڕۆینو گوێمان لەم وەحیو قورئانە نەبێ، پاشان ئەڕۆنو بەجێیدێلن [ صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ ] بۆیە خوای گەورەش دڵیان لەسەر هیدایەتو چاكە لائەدات [ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ (١٢٧) ] چونكە ئەوان كەسانێكن هیچ تێناگەن.
Tevbe 9:128
[ لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ ] بەدڵنیایی ئەی گرۆی عەرەب پێغەمبەرێك لە نەفسی خۆتان هاتووە كە عەرەبە وەكو خۆتان، وە رەچەڵەكو سیفەتو ئەمانەتو دەستپاكی دەناسن، یاخود ئەی مرۆڤایەتی پێغەمبەرێك هاتووە وەكو خۆتان مرۆڤە [ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ ] هەر شتێك ئێوە تووشی مەشەقەو ناڕەحەتی بكات پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - پێی ناخۆشە، یان ئەوەی ئێوە تووشی سزا بكات لە قیامەتدا پێی ناخۆشە [ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ ] وە زۆر سووڕە لەسەر هیدایەتو باوەڕهێنانو سودی دونیاو قیامەتتان [ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (١٢٨) ] بەرامبەر بە باوەڕداران زۆر بەڕەحمو سۆزو بەزەیی و میهرەبانە.
Tevbe 9:129
[ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ ] ئەگەر ئەوان پشتیان كرد لە ئیمان هێنانو هیدایەت ئەوا بڵێ: من خوای گەورەم بەسە كە ئەمپارێزێتو تەنها خوای گەورە پشتیوانی منە [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ پەرستراوێك بە حەق نیە شایەنی پەرستن بێ ئیلا زاتی پیرۆزی الله نەبێ[ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (١٢٩) ] من هەموو كاروباری خۆم تەنها بە خوای گەورە سپاردووەو پشتم بەو بەستووە، وە هەر خوای گەورەیە كە پەروەردگاری عەرشی هەرە گەورەیە كە گەورەترین دروستكراوی خوای گەورە عەرشی پیرۆزی خۆیەتی, بەم شێوازە هاتینە كۆتایی تەفسیری سوورەتی (تەوبە)، والحمد لله.