Kurdish Mokhtasar — Hud 11:1 – Nahl 16:128

﴿الٓر﴾ پێشتر و لە سەرەتای سورەتی (البقرة) و ھاوشێوەکانی تەفسیر و لێکدانەوە بۆ ئەم جۆرە ئایەتانە کراوە، قورئانی پیرۆز پەرتووکێکە ئایەتەکانی لە ڕووی ڕێکخستن و واتا و ماناوە زۆر ڕوون و ئاشکران، وە ھیچ کەموکورتییەکی تێدا نییە، پاشان ھەموو باسەکانی لە حەڵاڵ و حەرام و فەرمان و ڕێگری کردن و ترساندن و موژدەدان و چیرۆکەکانی ناوی و زۆری شتی تریش بە درێژی تێدا باسکراوە و ڕوونکراونەتەوە، بێگومان ئەم قورئانە لە لایەن خوایەکی دانا و کاربەجێوە نێرراوە، دانا و کاربەجێ لە بەرێوەبردنی کارو فەرمان و داڕشتنی شەریعەتەکەی، وە زۆریش ئاگادار و شارەزای حاڵی بەندەکانیەتی، وە دەزانێت چی شتێک بۆیان باش و گونجاوە.

ناوەڕۆکی ئەم ئایەتانەی کە دابەزیووە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ئەوەیە: ڕێگری دەکات لە بەندەکانی کە ھیچ شتێکی تر لەگەڵ خوای گەورەدا بپەرسترێت، وە - ئەی خەڵکینە - باش بزانن کە من دەتانترسێنم بە سزای سەختی خوای گەورە ئەگەر ھاتوو بێباوەڕ ببن و سەرپێچی فەرمانەکانی بکەن، وە موژدەیشتان دەدەمێ بە پاداشتی نەبڕاوەی ئەو ئەگەر ھاتوو باوەڕتان پێ ھێنا و بە شەریعەتەکەی ئەو ھەڵسوکەوتتان کرد.

- ئەی خەڵکینە - داوای لێخۆشبوونی گوناھەکانتان لە پەروەردگارتان بکەن، وە پاشان بگەڕێنەوە بۆ لای و پەشیمانی دەرببڕن لەسەر ئەو کەمتەرخەمیانەی کردوتانە، ئەو کاتە خوای گەورەش بۆ کاتێکی دیاریکراو بە بەختەوەری و ژیانێکی خۆش لە دونیادا دەتانژێنێت، وە ھەر کەسێک خاوەنی فەزڵ بێت بە تاعەت و گوێڕاڵی و کاروکردەوەی چاکە ئەوا خوای گەورە بە فەزڵی خۆی پاداشتی تەواوی دەداتەوە، بەڵام ئەگەر باوەڕتان نەھێنا بەوەی لە لایەن پەروەردگارمەوە بۆم ھاتووە و پشتتان تێکرد، ئەوا من دەترسێم کە سزای ڕۆژێکی زۆر گەورە بتانگرێتەوە کە سزای ڕۆژی قیامەتە.

- ئەی خەڵکینە - لە ڕۆژی قیامەتدا گەڕانەوەتان تەنھا بۆ لای خوای گەورەیە، پاکوبێگەردی بۆ ئەو، بە دەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا، ھیچ شتێک دەسەوسانی ناکات، دەسەوسان و بێدەسەڵات نییە لە زیندووکردنەوە و موحاسەبەکردن و لێپرسینەوەتان لە دوای مردن و کۆبوونەوە و ھاتنە دەر لە گۆڕەکانتان.

چاک بزانن کە ئەو بێباوەڕ و بتپەرستانە سەر و سینگی خۆیان خوار دەکەن و سرتە سرت دەکەن بە گومانی خۆیان گوایە خوای گەورە نایانبینێت و ئاگاداری ئەوە نییە لە دڵ و دەروونیان لەشک و گومان و دوودڵی شاردویانەتەوە، بۆ ئەوەی بە پۆشاکەکانیان سەر و ڕومەتی خۆیان داپۆشن، بێگومان خوای گەورە ئاگاداری نھێنی و ئاشکرای ئەوانە، بەڕاستی خوای گەورە زانایە بەوەی لە دڵ و دەروونیان دەیشارنەوە.

ھیچ دروستکراوێکی خوای گەورە نییە کە بەسەر ڕووی زەویدا بگەڕێت و بڕوات ئیللا خوای گەورە بە فەزڵ و کەرەمی خۆی ڕزق و ڕۆزی و ژیان و گوزەرانی بۆ دابین کردووە، وە شوێنی نیشتەجێ بوونیان لەسەر زەویدا دەزانێت، وە ئەو شوێنەیش دەزانێت کەلێی دەمرن، ھەموو ئەم شتانە لە گیانلەبەران و ڕزق و ڕۆزی و جێگای مانەوە و مردنیان لە پەرتووکێکی ئاشکرادا تۆمار کراوە کە (لوح المحفوظ) ـە.

خوای گەورە ئەو خوایەیە کە ئاسمانەکان و زەوی بەو گەورەییەی خۆیان و ئەوەیشی تێیاندا ھەیە لە ماوەی شەش ڕۆژدا دروستکردووە، وە عەرشی خوای گەورە پێش دروستکردنی ئاسمانەکان و زەوی لەسەر ئاو بوو، بۆ ئەوەی تاقیتان بکاتەوە و بزانێت کامتان کاروکردەوەی چاکتر دەکات و جێگای ڕەزامەندی خوایە، وە کامیشتان کاروکردەوەی خراپتر دەکات و دەبێت بە مایەی توڕەبوونی خوا، تاوەکو ھەموو کەسێک پاداشت و تۆڵەی شیاوی خۆی وەربگرێت، - ئەی پێغەمبەر - ئەگەر پێیان بڵێیت ئێوە لە پاش مردن بە دڵنیایی زیندوو دەکرێنەوە بۆ ئەوەی خوای گەورە لێپرسینەوەتان لەگەڵدا بکات لەسەر تەواوی کاروکردەوەکانتان، ئەوا بێگومان ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە خوای گەورە و ڕۆژی زیندووبونەوە دەیانووت: ئەو قورئانەی کە دەیخوێنیتەوە جادوویەکی ڕوون و ئاشکرایە و تەواو نادروست و ناڕەوایە.

ئەگەر بێتو ئێمە سزای ئەو بتپەرست و موشریكانە لە ژیانی دونیا بۆ ماوەیەکی کەمیش دوابخەین ئەوا بێگومان گاڵتە دەکەن و پەلە لە ھاتنی دەکەن و دەڵێن: ئەوە دەبێت چی شتێک سزاکەمانی دواخستبێت؟ ھوشیاربن ئەو سزایەی کە شایستە و شایانی ئەوانە کاتێکی بۆ دیاریکراوە لای خوای گەورە، ئەو ڕۆژەی کە ھات بۆیان ھیچ کەسێک و ھیچ شتێک ناتوانێت لەسەریان لایبدات، وە ئەو سزایەی ئەوان گاڵتە و پەلەیان لێدەکرد ئەیانگرێتەوە و دووچاریان دەبێت.

ئەگەر ھاتوو بە فەزڵ و میھرەبانی خۆمان ناز و نیعمەتێکمان وەک ناز و نیعمەتی لەش ساغی و دەوڵەمەندی بەخشی بە مرۆڤ، پاشان ئەو ناز و نیعمەتەمان لێ سەندەوە ئەوا بە دڵنیایی نائومید دەبێت لە ڕەحمەتی خوای گەورە، وە زۆر ناشکور و کوفری نیعمەتەکانی دەکات، ھەموو ئەو ناز و نیعمەتانەی لە بیر دەچێتەوە کە پێی درابوو.

وە خۆ ئەگەر دوای ئەو تەنگانە و ناڕەحەتی و نەخۆشی و ھەژارییە لەش ساغی و ڕزق و ڕۆزیمان پێ بەخشی ئەوا بە لووتبەرزییەکەوە دەڵێت: تازە ئیتر ناڕەحەتی و ناخۆشییەکانم لەسەر ھەڵگیرا و کاتی بەسەرچوو، وە جارێکی تریش تووشم نابێتەوە و سوپاس و شوکری خوای لەسەر ناکات، بێگومان بەو حاڵەی زۆر خۆشحاڵە و شانازی دەکات، وە بەو ناز و نیعمەتانەی کە خوا پێی داوە خۆی زۆر بەسەر خەڵکیدا ھەڵدەکێشێت.

ئەو کەسانە نەبێت کە ئارامگرن لەسەر ناخۆشی و ناڕەحەتییەکان، وە ئارامگرن لەسەر ئەنجامدانی تاعەت و گوێڕایەڵی و دوور كەوتنەوە لە سەرپێچییەکانی خوا، وە کاروکردەوەی چاکە دەکەن، ئەوانە حاڵێکی تریان ھەیە، ھەرگیز نائومێدی ڕوویان تێ ناکات، وە ناشکوری ناکەن لەبەرامبەر ناز و نیعمەتەکانی خوا، وە خۆیان ھەڵناکێشن بەسەر خەڵکیدا، ئەوانەی ئەمە سیفات و خوو ڕەوشتیانە پەروەردگار لە گوناھەکانیان خۆش دەبێت ، وە پاداشتی زۆر گەورەشیان بۆ ھەیە لە ڕۆژی دواییدا.

ئەی پێغەمبەر لەوانەیە لەبەر ئەو بێباوەڕی و سەرسەختیەیان خەریکە دەست ھەڵگریت لە گەیاندنی ھەندێک لەوەی خوای گەورە فەرمانی پێکردوویت، لەو شتانەی کە لەسەریان قورس و گرانە ئەنجامی بدەن، وە یان دڵت پێی تەنگ و ناڕەحەت بێت لە ترسی ئەوەی نەوەک ئەوان باوەڕت پێ نەھێنن، کاتێک ئەوان بە تۆ دەڵێن: ئەگەر ڕاستە ئەو پێغەمبەری خوایە بۆچی گەنجینە و سەروەت و سامانێکی زۆری بۆ دانەبەزێنرا، یان بۆچی فریشتەیەکی لەگەڵدا ڕەوانە نەکرا تاوەکو ڕاستیەتی بسەلمێنێت؟ جا بۆیە لەبەر ھیچ شتێک لەمانە دەست ھەڵنەگریت لەوەی خوای گەورە وەحی و نیگای بۆ کردویت و بە قسەی ئەوانە خەفەت مەخۆ، چونکە تۆ تەنھا ترسێنەری ئەوانیت بە سزای خوا، ھەرچی شتێک خوای گەورە فەرمانی پێ کردویت بیگەیەنە بە خەڵکی، وە تۆ لەسەرت نییە ئەوەی ئەوان داوای دەکەن لە بەڵگە و موعجیزە بۆیان بکەیت، وە خوای گەورە خۆی ئاگادار و پارێزەری ھەموو شتێکە.

یان ئەو موشریک و بتپەرستانە دەڵێن: ئەم قورئانە وەحی و نیگا نییە لەلایەن خواوە ھاتبێت، بەڵکو موحەممەد خۆی ھەڵیبەستووە، جا - ئەی پێغەمبەر - تۆیش دەمکوتیان بکە و پێیان بڵێ: ئەگەر ڕاست دەکەن دەسا ئێوەیش دە سورەتی ھاوشێوەی قورئان ھەڵبەستن کە گومان دەبەن ھەڵبەسترابێت، وە ھەرکەسیشتان دەوێت جگە خوای گەورە بانگی بکەن تاوەکو ھاوکاریتان بکەن بۆ ئەو مەبەستە ئەگەر ڕاست دەکەن لە بانگەشەکەتان گوایە قورئان ھەڵبەستراوی موحەممەدە.

ئەگەر ھاتوو ئەو بێباوەڕانە وەڵامیان نەدایتەوە و نەیانتوانی دە سورەتی ھاوشێوەی قورئان بھێنن، ئەوا - ئەی باوەڕدارینە - بزانن و یەقینتان ھەبێت کە بێگومان قورئان بە ئاگاداری و زانینی خوای گەورە ناردراوەتە خوارەوە و ھەڵبەستراوی دەستی کەس نییە، وە بزانن کە ھیچ پەرستراوێکی بە ھەق نییە جگە لە اللە، دەی ئایا ئیتر دوای ئەم ھەمووە بەڵگە ڕوون و ئاشکرایە ملکەچی فەرمانەکانی خوا دەبن ؟

ھەرکەسێک بە کاروکردەوەکانی ژیانی دونیا و خۆشییە بڕاوەکانی دەوێت، وە پاشەڕۆژی پشتگوێ دەخات و نایەوێت، ئەوا پاداشتی کاروکردوەکانیان ھەر لە دونیا دەدەینەوە تەندروستییان باش دەکەین، وە ئەمن و ئاسایشیان بۆ فەراھەم دەھێنین، وە ڕزق و ڕۆزییان زۆر دەکەین، وە ھیچ شتێکیشیان لە پاداشتی کردەوەکانیان لە دونیا لێ کەم ناکرێتەوە.

ئەوانەی خوا بەو شێوەیە وەسفی کردن کە مەبەستیان تەنھا خۆشی و ناز و نیعمەتەکانی دونیایە و دواڕۆژیان پشتگوی دەخەن، لە ڕۆژی قیامەتدا جگە لە ئاگری دۆزەخ کە دەچنە ناویەوە ھیچ شتێکی تریان بۆ نییە، چونکە دونیاویست بوون و پاشەڕۆژیان پشتگوێ خستبوو، وە ئەگەر ھەر چاکەیەکیشیان لە دونیا کردبێت ئەوا ھەمووی بەتاڵ و پوچ دەبێتەوە، چونکە باوەڕیان نەبووە و نیەت و مەبەستێکی دروست و باشیش لەپشت کارەکانیانەوە نەبووە، چونکە ئەوان مەبەستیان ڕەزامەندی خوا و ڕۆژی دوایی نەبووە.

موحەممەد (صلی اللە علیە و سلم) کە بەڵگەی ڕوون و ئاشکرای لە لایەن خوای گەورەوە پێیە و ھەر لەلایەن ئەویشەوە شایەتێک کە جوبرەئیلە ھەبێت و قورئانی بۆ بخوێنێتەوە، وە لەپێش قورئانیش تەوراتەکەی موسا (سەلامی خوای لێ بێت) کە پێشەوا و ڕەحمەت بوو بۆ بەنو ئیسرائیل شایەتی لەسەر ڕاستی دابێت، ئەم جۆرە کەسانە کە مەبەست پێی پێغەمبەری ئیسلام و باوەڕدارانی ھاوەڵانیەتی یەکسان نین لەگەڵ ئەو بێباوەڕانەی کە لە گومڕاییدا ڕۆچوون، ئەوانە باوەڕیان بە قورئانی پیرۆز ھەیە و باوەڕیان بە موحەممەد هەیە كە قورئانی بەسەردا دابەزیوە، ھەرکەسێکیش لە گەل و نەتەوە ئاینزاکانی تر باوەڕیان پێی نەبێت، ئەوا بێگومان ئاگری دۆزەخ لە ڕۆژی قیامەتدا جێگایانە، - ئەی پێغەمبەر - تۆ ھیچ گومان و دوودڵیت لە قورئان و ئەو بەڵێنانەیش نەبێت کە داونی، بێگومان ھەر ھەموویان ھەق و ڕاستین و دێنە دی، بەڵام زۆربەی خەڵکی لەگەڵ بوونی ئەو ھەمووە بەڵگە ڕوون و ئاشکرایانە باوەڕ ناھێنن.

ھیچ کەسێک ھێندەی ئەو کەسە ستەمکارتر نییە کە درۆ ھەڵدەبەستێت بۆ خوای گەورە، بەوەی ھاوەڵی بۆ دادەنێت یان منداڵی بۆ بڕیار دەدات، ئەوانەی کە درۆ بۆ خوا ھەڵدەبەستن لە ڕۆژی قیامەتدا ڕووبەڕووی خوای گەورە دەکرێنەوە تاوەکو لەسەر ھەموو کردەوەکانیان لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت، ئەو ساتە شاھیدگەلێک زۆر لە فریشتە و پێغەمبەران لە ڕۆژی دوایی شاھیدیان لەسەر دەدەن و دەڵێن: ئەوانە ئەوانە بوون کە درۆیان بۆ خوای گەورە ھەڵبەست، ئەوانە ئەوانە بوون کە ھاوەڵ و منداڵیان بۆ خوا بڕیاردا، دەی ئیتر ئەوانەی کە ستەمیان لە خۆیان کرد و درۆیان بۆ خوا ھەڵبەست لە ڕەحمی خوای گەورە بە دوور بن و نەفرینی ئەویان لێ بێت.

ئەوانەی کە ڕێگای ڕاستی خوای گەورە لە خەڵکی دەبەستن، وە وەسفی ئاینەکەی خوا دەکەن بەوەی ئاینێکی خوار و خێچە تاوەکو خەڵکی لێ دوور بخەنەوە و کەس شوێنی نەکەوێت، ئەوانە باوەڕیان نییە بە زیندووبونەوەی دوای مردن و ئینکاری لێ دەکەن.

ئەوانەی ئەوە سیفاتیانە ھەرگیز ناتوانن لەسەر زەوی لە دەستی سزای خوا ھەڵبێن ئەگەر دابەزییە سەریان، وە جگە لە خوای گەورە ھیچ دۆست و پشتیوانێکی تریان نییە کە ڕزگاریان کات لە سزای خوای گەورە، لە ڕۆژی قیامەتیشدا بە ھۆی ئەوەی خۆیان و کەسانی تریشیان لە ڕێگای خوا لادا سزای چەند قاتیان بۆ ھەیە، چونکە لە دونیادا ھێندە کینە لە دڵ بوون نەیاندەتوانی وشەی ھەق و ڕاستی ببیستن لەبەر ئەوەی لە ئاست بیستنی ھەقدا خۆیان کەڕ دەکرد، وە نەیاندەتوانی بەڵگە و نیشانەکانی خوایش لە گەردوندا ببینن، بینینێک کە سوودی ھەبێت بۆیان، چونکە خۆیان کوێر کردبوو لە ئاست بینینی ھەق و پشتیان ھەڵکردبوو لێی.

ئەوانەی ئەوە سیفاتیانە خۆیان زایە کرد چونکە خۆیان ئەو کارەیان ھەڵبژارد کە ببێتە ھۆی تیاچوونیان ئەویش ئەوە بوو شەریک و ھاوەڵیان بۆ خوا بڕیاردا، ئەو بت و دارانەیش کە بەدرۆ و دەلەسە کردبوونیان بە خوا و دەیانپەرستن ھەر ھەموویان لێ بزر بوون و نەھاتن بەدەمیانەوە و ھیچ کەڵک و سوودێکیان بۆیان نەبوو.

بەڕاستی لە ڕۆژی قیامەتدا زەرەرمەندی ڕاستەقینە ئەم کەسانەن، چونکە باوەڕیان گۆڕیەوە بە کوفر و بێباوەڕی، وە ژیانی دونیایان ھەڵبژارد بەسەر ژیانی دواڕۆژدا، وە ڕەحمەت و میھرەبانی خوایان گۆڕیەوە بەسزای سەختی خوا.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بە خوا و بە پێغەمبەرەکانی، وە کاروکردەوەی چاکیان ئەنجامداوە، وە لە ئاست پەروەردگاریان دڵیان ترسا و گەردنکەچی بوون، ئەوانە ھاوەڵ و ئەهلی بەھەشتن و بە ھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە.

نموونەی ئەم دوو دەستەیە، باوەڕداران و بێباوەڕان، وەک کویرێک وایە ھیچ شتێک نابینێت، وە وەک لاڵێک وایە کە ھیچ شتێک نابیستێ، وە ئەمانە نموونەی دەستەی بێباوەڕانن کە ھەق نابیستن تا شوێنی بکەون و ھدایەتی پێ وەربگرن، وە ھەقیشی پێ نابینن کە سوودی ھەبێت بۆیان، وە نموونەی ئەو کەسەی کە دەبیستێ و دەبینێت، وەک نموونەی باوەڕدارانە کە ھەق و ڕاستی دەبیستن و دەبینن، ئایا ئەم دوو دەستەیە وەک یەک وان و یەکسانن؟! ھەرگیز وەک یەک نین و یەکسان نین، ئایا ئیتر بۆ بیرناکەنەوە و پەند و ئامۆژگاری وەرناگرن بەوەی ئەم دوو دەستەیە وەک یەک نین لای خوای گەورە.

نوح پێغەمبەرمان (سەلامی خوای لێ بێت) ڕەوانە کرد بۆ لای گەلەکەی پێی فەرموون: ئەی گەلەکەم بێگومان من ترسێنەرتانم بە سزای سەختی خوا، وە ئەوەیشی پێم ڕاگەیەنراوە بۆتانی ڕوون دەکەمەوە.

وە بانگتان دەکەم بۆ پەرستنی خوای گەورە بە تاک و تەنھایی، جگە لە ئەو ھیچ شتێکی تر مەپەرستن، بێگومان من دەترسێم لە سزای ڕۆژێکی بە ئازار بۆتان.

ئەوە بوو دەسەڵاتدار و ناودارەکانی گەلەکەی نوح ئەوانەی بێباوەڕ بوون پێیان وت: ئێمە ھەرگیز وەڵامی بانگەوازەکەی تۆ نادەینەوە، چونکە تۆ ھیچ شتێکت لە ئێمە زیاتر نییە، تۆیش وەک ئێمە تەنھا ھەر مرۆڤێکیت، وە نایشبینین ھیچ کەسێک شوێن تۆ کەوتبێت ھەژار و نەدار و کەم بایەخەکانی ناو خۆمان نەبێت، وە نابینین ھیچ زیادەیەکتان بەسەرمانەوە ھەبێت لە ماڵ و سامان و پلەو پایە تاشیاوی ئەوەبن شوێنتان بکەوین، نەک ھەر ھێندە بەڵکو وایش دەزانین کە درۆزن بن لەوەی خەڵکی بۆ بانگ دەکەن.

نوحیش (سەلامی خوای لێ بێت) پێی فەرموون: ئەی گەلەکەم ئەگەر بینیتان من بەڵگە و نیشانەی ئاشکرا و بەھێزم پێیە لەلایەن خوای گەورەوە کە بەڵگە بێت لەسەر ڕاستگۆیی من، وە واتان لێ بکات باوەڕم پێ بکەن و بە ڕاستم بزانن، وە ھەر خوای گەورە ڕەحمەت و میھرەبانی خۆی کە پێغەمبەرایەتییە پێی بەخشیوم، وە لەبەر نەزانینی خۆتان لاتان ڕوون نییە، ئایا ئیتر من زۆرتان لێ بکەم کە باوەڕی پێ بھێنن؟وە بە زۆر بیخەمە دڵتانەوە؟! بێگومان ئێمە ناتوانین ئەوە بکەین، بەڵکو ئەوەی کە تەوفیقی بەندەکانی دەدات بۆ باوەڕھێنان تەنھا خوای گەورە و میھرەبانە.

ئەی گەلەکەم لەبەرامبەر گەیاندنی پەیامەکەی خوای گەورە داوای ماڵ و سامانتان لێ ناکەم، بەڵکو پاداشتی من لای خوای گەورەیە، وە ھەرگیز باوەڕدارانی ھەژاریش لە کۆر و مەجلیسی خۆم لەسەر داوای ئێوە دوور ناخەمەوە، بێگومان ئەوان ڕۆژی قیامەت ئەگەن بە پەروەردگاری خۆیان و پاداشتیان ئەداتەوە لەسەر باوەڕیان، بەڵام لە ڕاستیدا من وادەبینم کە ئێوە گەلێکن لە ھەقیقەت و ڕاستی ئەم بانگەوازە تێناگەن، کاتێک داوا دەکەن باوەڕدارە ھەژارەکان دەربکرێن.

ئەی گەلەکەم ، ئەگەر من ئەو ھەژارە باوەڕدارانە بە ناھەق و بێ گوناھـ دەربکەم کێ ھەیە لە سزای خوای گەورە بمپارێزێت؟ ئیتر بۆچی بیرناکەنەوە، وە ھەوڵ و کۆشش بۆ شتێک بکەن کە باشتر و بەسوودتر بێت بۆتان؟

- ئەی گەلەکەم - من پێم نەوتون: کە خەزێنە و گەنجینەکانی خوای گەورە لای منە کە ڕزق و ڕۆزی ئەوی تێدایە، ئەگەر باوەڕتان ھێنا پێتانی دەدەم، وە یان من ئاگاداری شتە نھێنی و غەیبیەکانم، وە پێم نەوتون: کە من فریشتەی خوام، بەڵکو منیش مرۆڤم وەكو ئێوە، وە ناڵێم بەو ھەژارانەی کە ئێوە بە سووک و کەم نرخ سەیریان دەکەن: کە خوای گەورە ھەرگیز خێر و چاکەیان لەگەڵ ناکات و سەرکەوتوو نابن و ڕێنمونیان ناکات، خوای گەورە ئاگادارە بە نیەت و حاڵیان، ئەگەر ھاتوو من ئەوەم کرد ئەوە بەڕاستی من لەو ستەمکارانەم کە شایانی سزای خوای گەورەن.

بە سەرسەختی و فیز و خۆبەزل زانینێکەوە وتیان: ئەی نوح، بەڕاستی شەڕە قسە و دەمەقاڵێی زۆرت لەگەڵ کردین، دەی ئیتر بەسە ئەوەی ھەڕەشەمان پێی دەکەیت لێی لە سزای خوا بۆمانی بھێنە ئەگەر تۆ لەڕاستگۆیانیت.

نوحیش (سەلامی خوای لێ بێت) لە وەڵامیاندا فەرمووی: من سزاتان بۆ ناھێنم بەڵکو ئەوە خوای گەورەیە ئەگەر بیەوێت سزاتان بۆ دەھێنێت، کە خوا سزایشی بۆ ھێنان ناتوانن بەرھەڵستی بکەن و لێی قوتار ببن.

ئامۆژگاری و بیر خستنەوەی من ھیچ سودێکتان پێ ناگەیەنێت، ئەگەر خوای گەورە ویستی وابێت کە گومڕاتان بکات و ڕێگای ڕاست نەگرنە بەر، وە لەسەر ھیدایەت و ڕێنمونی بە ھۆی سەرکەشی و عینادی خۆتانەوە لاتان بدات، ھەر ئەو پەروەردگارتانە و فەرمانی ئێوە بەدەستی ئەوە، ئەگەر بیەوێت گۆمڕاتان دەکات، وە لەڕۆژی قیامەتیشدا ھەر بۆ لای ئەو دەگەڕێنەوە، وە تۆڵەی کاروکردەوە خراپەکانیشتان لێ دەسێنێتەوە.

ھۆکاری بێباوەڕی گەلەکەی نوح ئەوە بوو واگومانیان دەبرد کە نوح ئەو ئاینەی کە ھێناویەتی خۆی ھەڵیبەستووە بۆ خوای گەورە، جا - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئەگەر من خۆم ئەو ئاینەم ھەڵبەستووە بۆ خوای گەورە ئەوا گوناھ و تۆڵەی تەنھا بۆ خومە، وە منیش درۆ و دەلەسە و بێباوەڕی ئێوە ناگرمە ئەستۆی خۆم، وە بەریم لە ھەموو تاوان و گوناھێکتان.

خوای گەورە وەحی و نیگای کرد بۆ نوح و پێی ڕاگەیاند: - ئەی نوح - ئیتر جگە لەوانەی کە باوەڕیان پێ ھێناویت ھیچ کەسێکی تر باوەڕ ناھێنێت، وە ھیچ خەفەت مەخۆ و دڵگران مەبە لەو کارانەی ئەنجامی دەدەن لە بەدرۆخستنەوە و گاڵتە پێ کردنت لەو ماوە دوور و درێژەی بانگت کردن بۆ لای خوا.

کەوابوو بە بەرچاوی خۆمانەوە و بەچاودێری ئێمە و پارێزگاریمان، وە بە وەحی و فەرمانی ئێمە کە فێرت دەکەین چۆن دروستی بکەیت کەشتیەک دروست بکە، بەڵام لێم مەپاڕێرەوە و داوای ئەوەم لێ مەکە کە مۆڵەتی ئەوانە بدەم بە کوفر و بێباوەڕی ستەمیان لە خۆیان کردووە، چونکە بێگومان ئەوانە بڕیار دراوە کە دەبێت ھەر نوقم ببن لە ناو لافاو و تۆفانەکەدا، وەک تۆڵەی سووربوونیان لەسەر کوفر و بێباوەڕی.

نوح (سەلامی خوای لێ بێت) فەرمانی پەروەردگاری بەجێھێنا، وە دەستی كرد بە دروستکردنی کەشتییەکەو بەردەوام بوو لەسەری، ھەرکاتێکیش کە گەورە و ناودارانی گەلەکەی تێپەڕ دەبوون بەلایدا گاڵتەیان پێدەکرد، چونکە دەیانبینی نوح لەسەر زەویەکی وشکی کاکی بەکاکی نە ڕووبار و نە ئاوی لێیە خەریکی کەشتی دروستکردنە، جا ھەرکاتێکیش گاڵتەکانی ئەوان دووبارە دەبوویەوە، نوح (سەلامی خوای لێ بێت) پێی دەوتن: ئەی ملھوڕینە ئەگەر ئێوە ئەمڕۆ کاتێک کە ئێمە کەشتی دروست دەکەین گاڵتەمان پێ دەکەن، ئێمەیش گاڵتە بە ئێوە دەکەین لەبەر نەزانی و کاڵفامی ئێوە کە نازانن سەرەنجامتان نوقم بوونە لە ئاودا.

جا لەمەودا دەزانن کێ دووچاری سزا دەبێت لە دونیا و زەلیل و ڕسوای دەکات، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا سزایەکی ھەمیشەیی بێ بڕانەوە چاوەڕوانیەتی.

نوح (سەلامی خوای لێ بێت) لە دروستکردنی ئەو کەشتییە بویەوە کە پەروەردگاری فەرمانی بە دروستکردنی کردبوو، وە کاتێکیش کە فەرمانی ئێمە ھات کە دەبێت تیابچن، سەر زەوی ھەمووی ئاوی لێ ھەڵقوڵی تەنانەت لە ناو تەنوری نانکردنیشەوە ئاو ھەڵدەقوڵی، ئەویش وەک سەرەتای دەستپێکردنی لافاو و تۆفانەکە بوو ، ئەو کاتە وتمان بە نوح (سەلامی خوای لێ بێت) : لە ھەموو ئاژەڵ و گیانلەبەر و باڵندەیەکی سەر زەوی نێر و مێیەک لەگەڵ خۆت سواری کەشتییەکە بکە، وە کەسوکارەکەی خۆیشت سوار بکە جگە ئەوانەیان نەبێت کە فەرمانی خوایان بۆ دەرچووە کە دەبێت نوقمی ناو لافاو و تۆفانەکە ببن، چونکە ئەوانە باوەڕیان نەھێناوە، وە ھەرکەسێکیش لە گەلەکەت باوەڕی پێ ھێناویت لەگەڵ خۆت بیانبە ناو کەشتییەکەوە، وە بە درێژای ئەو ماوەیەشی کە بانگەوازی دەکردن بۆ لای خوا تەنھا کەسانێکی کەم لە گەڵیدا باوەڕیان ھێنا.

نوح (سەلامی خوای لێ بێت) بە کەسوکار و ئەوانەی کە باوەڕیان ھێنابوو فەرمووی: بە ناوی خوای گەورە کەشتییەکە دەڕوات، وە ھەر بە ناوی خوایشەوە لەنگەر دەگرێت، بێگومان پەروەردگارم لێخۆشبوو تاوانی ئەو بەندانەیەتی کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای، وە زۆریش میھرەبانە بۆیان، وە یەکێک لە میھرەبانییەکانی ئەوەیە لە تیاچوون ڕزگاری کردن.

کەشتییەکە بە خۆی و ئەوانەیشی ھەڵیگرتبوون لە خەڵکی و گیانلەبەرەکان بە ناو ئاوەکەدا ئەڕۆیشت و شەپۆلی ئاوەکەیش وەک شاخ ئەیدا بەسەریاندا، لەو کاتەدا سۆزی باوکایەتی نوح (سەلامی خوای لێ بێت) جوڵا بۆ کوڕە بێباوەڕەکەی کە لە شوێنێکی چەپەک بە تەنھا وەستا بوو، دوور لە باوک و گەلەکەی، ھاواری لێ کرد و پێی وت: ئەی کوڕی خۆم وەرە لەگەڵماندا سەربکەوە، تاوەکو رزگارت ببێت لە نوقم بوون، وە لە بێباوەڕان مەبە، تاوەکو وەک ئەوان نوقم نەبیت و تیا نەچیت.

لە وەڵامی باوکیدا کوڕەکەی نوح وتی: دەچمە سەر یەکێک لەو شاخە بەرزانە، ئەمپارێزێت لە لافاوکە و ئاو پێم ناگات، نوحیش پێی وت: ئەمڕۆ ھیچ کەسێک ناتوانێت لە سزای خوا و نوقم بوون لە لافاوەکەدا ڕزگاری ببێت جگە ئەوانە نەبێت کە خوای گەورە بە ڕەحم و میھرەبانی خۆی دەیەوێت ڕزگاریان بکات، لەوکاتەدا شەپۆلێک ھات و کەوتە نێوان نوح و کوڕە بێباوەڕەکەیەوە و لەیەکی جودا کردنەوە، ئەوە بوو کوڕەکەی نوحیش لەبەر بێباوەڕییەکەی بوو بە یەکێک لەوانەی لەناو لافاو و تۆفانەکەدا نوقم بوون.

دوای ئەوەی لافاوەکە تەواو بوو خوای گەورە فەرمانی کرد بە زەوی و فەرمووی: ئەی زەوی ھەرچی ئاوی لافاوەکە ھەیە قوتی بدەرەوە، وە بە ئاسمانی فەرموو: ئەی ئاسمان بەسە ئیتر باران مەبارێنە، ئەوە بوو وردە وردە ئاوەکە کەمی کرد تاوەکو زەوی وشک بوویەوە، خوای گەورە بێباوەڕانی لەناوبرد، کەشتیەکەیش لەسەر شاخی جودی لەنگەری گرت، وە وترا: کەسانی ستەمکار و بەزێنەرەکانی سنوری خوا کە بێباوەڕ بوون ھەر دوور بن لە ڕەحم و بەزەیی خوای گەورە.

نوح (سەلامی خوای لێ بێت) بانگی لە پەروەردگاری کرد و پێی فەرموو: ئەی پەروەردگاری من بێگومان کوڕەکەم لە کەسوکاری من بوو، وە تۆ بەڵێنت پێدابووم کە ڕزگاریان دەکەیت، وە پەیمان و بەڵێنی تۆیش ڕاست و دروستە و ھەرگیز دواکەوتنی نییە، وە زاتی ھەق تەعالایش تۆیش لە ھەموو فەرمانڕەواکان دادپەروەرتر و زاناتری.

خوای گەورە بە نوحی فەرموو: ئەی نوح، ئەو کوڕەت کە داوات لێکردم ڕزگاری ببێت، لەو کەسوکارەی تۆ نییە کە بەڵینم بە ڕزگار کردنیان دابوو، چونکە ئەو بێباوەڕ بوو، بەڕاستی ئەی نوح ئەم داوایەت کارێکی شیاو نەبوو بۆ تۆ، وە ناگونجێت لەگەڵ پلە و پایەی تۆدا، داوای شتێکم لێ مەکە کەزانیاریت نییە پێی، بێگومان من ھۆشداریت دەدەمێ کارێک نەکەیت بچیتە ڕیزی کەسانی نەفام و نەزانەوە و داوای شتێكم لێ بكەیت كە لەگەڵ زانیاری و حیكمەتی مندا ناگونجێت و جیاوازە .

نوحیش (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: ئەی پەروەردگارم من پەنات پێدەگرم و خۆم بە تۆ دەپارێزم کە داوای شتێک بکەم بێ ئاگابم لێی و زانیاریم نەبێت پێی، ئەگەر بێتۆ تۆ لێم خۆش نەبیت و بە میھرەبانی خۆت ڕەحمم پێ نەکەیت ئەوا لە خەسارۆمەندان دەبم، ئەوانەی کە دواڕۆژی خۆیان زایە کرد.

خوای گەورە فەرمووی بە نوح (سەلامی خوای لێ بێت) : ئەی نوح، بە ھێمنی و سەلامەتی و ئاسوودەیی لە کەشتییەکە وەرە خوارەوە، وە سەلام و بەرەکەت و ناز و نیعمەتی خۆم دەڕێژم بەسەر ئێوە و ئەو ئوممەتانەیشی کە لە نەوەی ئەو باوەڕدارانەی لە کەشتیەکە لە گەڵتا بوون، وە کەسانێکی تریش کە لە نەوەی ئەمانە کە دواتر بێباوەڕ ئەبن لە دونیادا بۆ ماوەیەک ئەیانژێنین، وە ھێندەیان پێ دەبەخشین کە ژیان و گوزەرانی خۆیانی پێ ببەنە سەر، بەڵام پاشان لە ڕۆژی دواییدا سزایەکی بە ئازاریان پێ دەچێژین.

- ئەی پێغەمبەر - چیرۆکی نوح (سەلامی خوای لێ بێت) کە بۆم باسکردیت بەسەرھات و بەشێکە لەو ھەواڵە نادیارانەی کە پێش ئەم وەحی و نیگایەی بۆت ھاتووە نە خۆت و نە گەلەکەیشت ئاگاداری نەبوون و نەتاندەزانی، دەی تۆیش ئارام بگرە لەسەر ئەزیەت و ئازار و بەدرۆخستنەوەی گەلەکەت ھەروەک چۆن نوح (سەلامی خوای لێ بێت) ئارامی گرت لەسەر ئەزیەت و ئازار و بەدرۆخستنەوەی گەلەکەی، بێگومان سەرکەوتن و پاشەڕۆژی ڕوناک بۆ ئەو کەسانەیە کەفەرمانەکانی خوای گەورە بەجێ دەھێنن و دوور دەکەونەوە لەڕێگرییەکانی.

بۆ لای گەلی عادیش ھودی برایانمان نارد (سەلامی خوای لێ بێت)، ھود وتی بە گەلەکەی : ئەی گەلەکەم تەنھا خوای گەورە (اللە) بپەرستن، وە ھیچ شەریک و ھاوەڵیشی بۆ دامەنێن، وە جگە لەو ھیچ پەرستراوێکی بە ھەقتان بۆ نییە، ئێوە ھەر درۆ و دەلەسە ھەڵدەبەستن لەوەی کە بانگەشەی بۆ دەکەن کە گوایە خوا (اللە) شەریک و ھاوەڵی ھەیە لە پەرستندا.

ھود (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: ئەی گەلەکەم من لە بەرامبەر ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پیکردووم بە بانگەواز و گەیاندنی ئاینەکەی پێتان داوای پاداشت لە ئێوە ناکەم، پاداشتی من تەنھا لای ئەو خوایەیە کە دروستی کردووم، ئایا ئیتر بیرناکەنەوە و ژیر نابن و ئامادە نین بێن بەدەم بانگەواز و ئاینەکەی خواوە؟

ئەی گەلەکەم داوای لێخۆش بوون لە خوای گەورە بکەن، پاشان تەوبە بکەن لە گوناھەکانتان - گەورەترینیان ھاوەڵ بۆ خوا بڕیاردانە - و بگەڕێنەوە بۆ لای ئەو، ئەگەر واتان کرد ئەوا خوای گەورە بارانی بە خوڕتان بۆ دەبارێنێت، وە سەرەڕای ھێز و توانا و دەسەڵاتی خۆتان خوای گەورە زیاتر بەھێزتان دەکات و عیززەت و سەربەرزیتان پێ دەبەخشێت بە زۆر بوونی منداڵ و نەوە و سەروەت و سامان، وە پشت ھەڵمەکەن لەوەی بانگەوازتان دەکەم بۆ لای، ئەو کات دەچنە ڕیزی تاوانبارانەوە ئەگەر ھاتوو پشتان ھەڵکرد لێی، وە بێباوەڕ بوون بەخوا و ئەوەی بۆم ھێناون بە درۆتان زانی.

گەلەکەی وتیان بە ھود: ئەی ھود بەڵگە و نیشانە گەلێکی ڕوون و ئاشکرای وات بۆ نەھێناوین تا باوەڕت پی بکەین، وە ئێمەیش لەبەر وتەی بەتاڵ و پڕوپوچی تۆ واز لەخوا و بتەکانمان ناھێنین، وە ھەرگیز باوەڕ بەوەیش ناکەین گوایە تۆ پێغەمبەر و ڕەوانەکراوی خوا بیت.

تەنھا ھەر ئەوەیش دەڵێین: ھەندێک لە خواکانمان کە تۆ ڕێگریمان لێ دەکەیت لە پەرستنیان شێتیان کردویت، ھودیش (سەلامی خوای لێ بێت) پێی وتن: من خوای گەورە دەکەم بە شاھید و ئێوەیش شاھید بن کە من بەریم لە پەرستنی ئەو خوایانە کە جگە لە خوای گەورە دەیانپەرستن، جگە لە خوای گەورە خۆتان و خواکانتان ئەوانەی کە وا دەزانن منیان شێت کردبێت چیتان لە دەست دێت بیکەن و درێغی مەکەن لە زیان پێ گەیاندنم، پاشانیش ھیچ مۆلەتم مەدەن و چاوەڕێ مەکەن.

تەنھا ھەر ئەوەیش دەڵێن: ھەندێک لەخواکانمان کەتۆ ڕێگریمان دەکەیت لەپەرستنیان شێتیان کردویت، ھودیش (سەلامی خوای لێ بێت) پێی ووتن: من خوای گەورە دەکەم بەشاھید وە ئێوەیش شاھید بن کەمن بەریم لەپەرستنی ئەو خوایانە کەجگە لەخوای گەورە دەیانپەرستن، جگە لەخوای گەورە خۆتان وخواکانتان ئەوانەی کە وادەزانن منیان شێت کردبێت چیتان لەدەست دێت بیکەن ودرێغی مەکەنلەزیان پێ گەیاندنم، پاشانیش ھیچ مۆلەتم مەدەن وچاوەڕێ مەکەن

بێگومان من تەنھا پشت و پەنام بە خوا بەستووە و ھەر ئەویش پشتیوانمە لە ھەموو کارێکمدا، تەنھا زاتی (اللە) یە پەروەردگاری من و ئێوەیشە، ئەوەش بزانن ھیچ گیانلەبەرێک نییە لەسەر ڕووی زەوی ئیللا ملکەچ و فەرمانبەرداری خوای گەورەیە و لەژێر موڵک و دەسەڵاتی ئەودایە، ھەرچۆنێکی بوێت بەو شێوەیە ھەڵی دەسوڕێنێت، بێگومان پەروەردگارم لەسەر ھەق و دادپەروەری و ڕاستەڕێیە، ئەو ئێوە بەسەر مندا زاڵ و باڵادەست ناکات، چونکە من لەسەر ھەق و ڕاستیم و ئێوەیش لەسەر ڕێگایەکی پڕوپوچ و بەتاڵن.

ئەگەر بێتو ململانێ بکەن و پشت ھەڵبکەن لەو پەیامەی من ھێناومە ئەوا بزانن من تەنھا ئەوەم لەسەرە پێتانی بگەیەنم، وە بێگومان ئەوەیشی خوای گەورە منی بۆ ڕەوانە کردبوو پێم گەیاندن، وە بەڵگەیشم لەسەر ڕاست کردنەوە و ھیچ بیانویەکتان نەماوە، وە پەروەردگارم ئێوە لەناو دەبات و گەل و ھۆزێکی تر دەکات بە جێگرەوەتان، وە ئێوە بە پشتھەڵکردن و بێباوەڕبوونتان ناتوانن ھیچ زەرەر و زیانێکی گەورە و گچکە بەخوا بگەیەنن، چونکە ئەو ھیچ پێویستی بە بەندەکانی نییە، بێگومان پەروەردگارم چاودێر و بە دەسەڵاتە بەسەر ھەموو شتێکدا، ھەر ئەویشە دەمپارێزێت لە خراپەی ئەو فڕوفێڵانەی کە بەردەوام لەدژمی ئەنجام دەدەن.

جا کاتێک فەرمانمان بۆ لەناوچوونیان چوو، بە فەزڵ و ڕەحمەتی خۆمان ھود و ئەوانەیشی لە گەڵیدا باوەڕیان ھێنابوو ڕزگارمان کردن، وە ئەوانمان پاراست لەو سزا سەختەی کە بێباوەڕەکانمان پێ سزادا.

ئەمەش بەسەرھاتی گەلی عاد بوو کە بێباوەڕ بوون بە بەڵگە و نیشانەکانی پەروەردگاریان، وە سەرپێچی پێغەمبەرەکەیان کرد، وە گوێڕایەڵ و فەرمانبەرداری ھەموو کەسێکی زۆردار و لەخۆبایی و سەرکەش بوون کە بەھەق و ڕاستی ڕازی نابن و ملکەچی نابن.

ھەر لەم دونیایەدا سووکی و ڕسوایی و دووری لە ڕەحمەتی خوا بوو بە بەشیان، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا دیسان لە ڕەحمی خوا بە دوورن، ئەویش لەبەر ئەوەی بێباوەڕبوون بە خوای گەورە، دەی ھۆشیاربن و بزانن کە خوای گەورە گەلی عادی لە ھەموو خێر و خۆشییەک دوور خستەوە و نزیکی کردنەوە لە ھەموو خراپە و شەڕێک.

بۆ لای گەلی سەمودیش صاڵحی برایانمان بۆ ناردن، صاڵح پێی وتن: ئەی گەل و ھۆزەکەم، تەنھا خوای گەورە بپەرستن، چونکە جگە لە ئەو ھیچ پەرستراوێکی تر بەھەق کە شایانی پەرستن بێت نییە ئێوە بیپەرستن، ئەو لە گڵ ئێوە و ئادەمی باوکیشتانی دروستکردووە، وە کردوونی بە ئاوەدانکەرەوەی زەوی، دەی کەوابێت بە ئەنجامدانی کاری خێرو چاکە و دوور کەوتنەوە لە خراپە بگەڕێنەوە بۆ لای و داوای لێخۆشبوونی لێ بکەن، بێگومان پەروەردگارم زۆر نزیکە لەوانەی بەئیخلاص و دڵسۆزییەوە دەیپەرستن، وە دێت بەدەم داوا و نزاکانیانەوە.

گەلەکەی پێیان وت: ئەی صاڵح، تۆ پێش ئەم بانگەوازەت کەسێکی خاوەن پلە و پایە و ڕێز و تەقدیر بوویت لە ناوماندا، ئومێدمان وابوو کەسێکی ژیر و ھۆشمەند و خاوەن پرس و ڕابیت، ئایا تۆ ڕێگریمان دەکەیت لە پەرستنی ئەو خوایانەی کە باوباپیرانمان پەرستویانن؟ وە بەڕاستی ئێمە بەرامبەر ئەو خوایەی بانگمان دەکەیت بۆ پەرستنی بەگومان و دوودڵین، وامان لێ دەکات تۆمەتبارت بكەین كە تۆ درۆ بە ناو خواوە ھەڵدبەستیت.

صالح وەڵامی گەلەکەی دایەوە و پێی وتن: ئەی گەلەکەم پێم بڵێن ئایا ئەگەر من لەسەر بەڵگەی ڕوون و ئاشکرای پەروەردگارم بووم، وە لە ڕەحمەت و بەرەکەتی خۆی کە پێغەمبەرایەتییە پێی بەخشیبم، ئیتر کێ ھەیە بتوانێت لەسزا و تۆڵەی ئەو بمپارێزێت ئەگەر ھاتوو سەرپێچیم کرد و ئەو ئاینەی فەرمانی پێکردووم بەگەیاندنی بە ئێوە وازم لێھێنا؟ من دڵنیام بەم ھەڵویستانەشەوە ھیچ شتێک بۆم زیاد ناکەن جگە لەزەرەر و زیان و گومڕایی و دووری نەبێت لە ڕەزامەندی ئەو.

ئەی گەلەکەم، ئەوە وشترەکەی خوای گەورەیە بەڵگە و نیشانەیە لەسەر ڕاستگۆیی من، وازی لێ بھێنن با لە لەوەڕی زەوی خوا بۆ خۆی بلەوەڕێت، وە ھیچ ئازاری مەدەن ئەگەر نا سزای سەختی خوا زۆر نزیکە ئەگەر ھاتوو سەرتان بڕی.

ئەوە بوو گەلەکەی صالح گوێڕایەڵی نەبوون و وشترەکەیان سەربڕی، صاڵحیش پێی وتن: دوای ئەوەی سەرتان بڕی تەمەنی درێژتان تەنھا سێ ڕۆژە بە ئارەزووی خۆتان لە ناو ماڵ و شوێنی خۆتان تام لە ژیان ببەن و ڕابوێرن، دوای ئەوە ئیتر سزای خوای گەورە یەخەتان دەگرێت، ئەوەش بزانن دوای ئەو ماوەیە ھەڕەشە و بەڵێنی خوا دێتەدی و ھیچ شتێک ڕێگری لێ ناکات و درۆ نییە، بەڵکو بەڵێنێکی ڕاست و دروستە.

ئەمجا لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا فەرمانەکەی ئێمەیان بۆ ھات و سزا یەخەی گرتن، وە بە ڕەحم و بەزەیی خۆمان صاڵح و ئەوانەی لە گەڵیدا باوەڕیان ھێنابوو ڕزگارمان کردن لە تیاچوون، ڕزگارمان کرد لە زەلیلی و ڕسوایی ئەو ڕۆژە، - ئەی پێغەمبەر - بەڕاستی پەروەردگاری تۆ زۆر بەھێز و باڵادەستە کە ھیچ کەسێک زاڵ نابێت بەسەریدا، بۆیە ھەرچی ئوممەت و گەلێک پێغەمبەرانیان بە درۆ خستبێتەوە و باوەڕیان پێ نەکردبن لەناوی بردوون.

لە ڕۆژی چوارەمدا دەنگێكی زۆر بەھێز و قایم گەلی سەموودی لەناو برد، ھێندە بەھێز بوو ھەموویانی پێ مردن، ئیتر ھەموو لەناو خانوو ماڵەکانی خۆیاندا دەمەو ڕوو کەوتن و مردن، ڕوومەتیان چەقی بەناو گڵ و خۆڵی ماڵەکانیاندا.

وەک ئەوەی لە وڵاتی خۆیاندا لەناو ناز و نیعمەت و خۆشی و ئاسوودەیدا نەژیابن، بزانن کە گەلی سەموود بێباوەڕبوون بە پەروەردگاریان، ئەوان بەردەوام دوور بوون لە ڕەحمەتی خوای گەورە.

بێگومان فریشتەکان لەسەر شێوازی چەند پیاوێک ھاتن بۆ لای ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) موژدەی لەدایک بوونی ئیسحاق و پاشان یەعقوبیان دا بە خۆی و ژنەکەی، فریشتەکان وتیان: سڵاوێک بۆ ئیبراھیم، ئەویش وەڵامی دانەوە و فەرمووی: ئێوەیش بە ھەمیشەیی سڵاوتان لێ بێت، پاشان ئیبراھیم خێرا چوو گوێرەکەیەکی بە برژاوی بۆ ھێنان تاوەکو بیخۆن، چونکە وای زانی کە چەند پیاوێکی میوانن و ھاتونەتە ماڵی.

جا کاتێک ئیبراھیم زانی میوانەکان دەست درێژ ناکەن بۆ خواردنی گۆشتی گوێرەکەکە، وە ھیچیان لێ نەخواردووە، پێی ناخۆش بوو، وە زۆر لێیان ترسا بەڵام ترسەکەی شاردەوە، جا کاتێک فریشتەکان زانیان کە ئیبراھیم دەترسێت، پێیان وت: لە ئێمە مەترسە، ئێمە فریشتەین و خوای گەورە ناردوونی بۆ سزادانی گەلی لوط.

سارەی خێزانی ئیبراھیم کە بە پێوە وەستا بوو، کاتێک گوێ بیستی ئەو موژدە خۆشە بوو کە پێماندا، کە ئیسحاقی دەبێت، وە ئیسحاقیش کە گەورە دەبێت ئەویش یەعقوبی دەبێت لە خۆشیدا دەستی بە پێکەنین و دەربڕینی خۆشی کرد.

کاتێک فریشتەکان ئەو موژدەیەیان دا بە سارە خاتوون بەسەر سوڕمانێکەوە وتی: ئایا چۆن من مناڵم دەبێت کە تەمەنم گەورە بووە و لە مناڵ خستنەوە بومەتەوە، وە مێردەکەیشم پیر بووە و لەو ڕێگایەدا نەماوە؟! مناڵ بوون بەم حاڵەتەوە شتێکی سەرسوڕھێنەرە، چونکە عادەتی خەڵکی بەم شێوەیە نییە.

فریشتەکان کە بینیان سارە خاتوون سەری سوڕ دەمێنێت بەو موژدەیە، پێیان وت: ئایا سەرت سوڕ دەمێنێت لەقەزا و قەدەری خوا؟! کەسی وەک تۆ لای شاراوە نییە کە خوای گەورە دەسەڵاتی ھەیە بەسەر شتی وادا، ڕەحمەت و بەرەکاتی خوای گەورە برژێت بەسەرتاندا - ئەی ئەھلو بەیتی ئیبراھیم - ، بێگومان خوای گەورە سوپاسگوزارە لە تەواوی سیفات و کرداریدا، وە خاوەن شکۆ و پلە و پایەیە.

جا کاتێک ئەو ترس و بیمە لە دڵی ئیبراھیم دەرچوو و ھیۆر بوویەوە کە لە ئەنجامی ئەوە تووشی بوو کە بینی میوانەکانی خواردن ناخۆن و دەستی بۆ نابەن، وە ھەواڵ و موژدەی خۆشیشی پێدرا کە ئیسحاقیان دەبێت وە لەئیسحاقیش یەعقوب دەبێت، کەوتە موجادەلە و گفتوگۆ لەگەڵ نێردراوەکانماندا سەبارەت بەگەل و ھۆزەکەی لوط، بەڵکو سزاکەیان دوابکەوێت، وە بەڵکو لوط و ماڵ و مناڵ و خێزانەکەی ڕزگار بکەن.

بێگومان ئیبراھیم پیاوێکی لەسەر خۆ و ئارامگر و بەحەوسەڵەیە، حەز دەکات تۆڵەکە دوا بکەوێت، وە زۆر ملکەچ و گەردنگیری پەروەردگاریەتی، وە زۆر نزاکار و تەوبەکارە.

فریشتەکان وتیان: ئەی ئیبراھیم واز بھێنە لەم موجادەلە و گفتوگۆیە لەبارەی گەل و ھۆزی لوطەوە، بێگومان خوای گەورە تەقدیری کردووە بۆیان، فەرمانی خوای گەورە تەواو بووە و بڕاوەتەوە بۆ لەناو بردنیان، وە بێگومان سزایەکی گەورەیان بۆ دێت وە بە موجادەلە و گفتوگۆ و نزاکردن ناگەڕێتە دواوە.

ھەرکە فریشتەکان لەسەر شێوازی چەند پیاوێک چوونە لای لوط، بە هاتنیان زۆر ناڕەحەت و دڵتەنگ بوو ،بە ھۆی ئەوەی ترسی لێ نیشت گەلە نێربازەکەی کە حەزیان بە ئافرەت نەدەکرد بە خراپی لەگەڵ میوانەکانی ھەڵسوکەوت بکەن، لوط لە دڵی خۆیدا وتی: بەڕاستی ڕۆژێکی زۆر سەختە، چونکە وا گومانی برد کە گەل و ھۆزەکەی زاڵ ببن بەسەر میوانەکانیدا.

گەل و ھۆزەکەی لوط کە زانیان لوط میوانی ھاتووە بە خێرایی خۆیان کوتا بۆ ماڵی لوط بەمەبەستی دەست درێژی کردن و داوێن پیسی لەگەڵیاندا، چونکە گەلەکەی لوط کەسانێکی نێرباز بوون و حەز و ئارەزوویان نەبوو بۆ ئافرەتان، لوط ئەو دیمەنە بێشەرمانەی بینی بەرگری کرد لە میوانەکانی و بڕو بیانووی بۆ ھێنانەوە و پێی وتن: ئەی گەل و ھۆزەکەم، ئەوە کچەکانی منن کە بەشێکن لە ئافرەتانی ئێوە، ئەوان پاکوخاوێنترن بۆتان لە ئەنجامدانی داوێن پیسی، بۆیە لەخوا بترسن و کاری وامەکەن، وە لای میوانەکانم شەرمەزارم مەکەن، ئایا - ئەی گەلەکەم - پیاوێکی ژیر و خاوەن ھۆشتان تێدا نییە، کە ڕێگری بکات لە ئەنجامدانی ئەم کارە نەگریس و خراپەیە؟

گەلەکەی پێیان وت: - ئەی لوط - تۆ دەزانیت ئێمە کارمان بەسەر کچەکانت و ئافرەتانی خۆیشمانەوە نییە وحەزیان لێ ناکەین، وە تۆیش چاک دەزانیت ئێمە چیمان دەوێت، وە ئێمە تەنھا حەزمان بە پیاوانە.

لوط پێی وتن: ئاخ، خۆزگە لەبەرامبەر ئێوە ھێزێکم دەبوو دەمتوانی بە ھۆیەوە ڕێگریتان لێ بکەم لەوەھا کارێک، یان عەشیرەتێکم دەبوو پارێزگاریان لێ بکردمایە، ئەو کاتە منیش دەمتوانی بەرگری لە میوانەکانم بکەم.

فریشتەکان بە لوطیان وت (سەلامی خوای لێ بێت): ئەی لوط، ئێمە نێردراوین و خوای گەورە ڕەوانەی کردوین، گەلەکەت ناتوانن دەستی خراپە و نەگریسیان درێژ بکەن بۆت، خۆت و کەس و کار و بڕواداران لە تاریکی شەودا ئەم گوند و شارە بەجێ بھێڵن و دەرچن، کەستان ئاوڕ نەداتەوە بۆ دواوە، تەنها ژنەكەت نەبێت چونکە ئەو دووچاری ھەمان سزای گەلەکەت دەبێت، وە وادەی تیاچوونیان دەمی بەیانە، کە وادەیەکی زۆر نزیکە.

جا کاتێک فەرمانمان گەیشت بۆ تیاچوون و لەناوبردنی گەلەکەی لوط گوندەکانیانمان ژێراو ژوور کرد، ئەویش بەو شێوەیە بەرزمان کردنەوە و پاشان قەڵپمان کردەوە بەسەریاندا، وە بە قوڕی سوورکراوی ڕەقی چین لەسەر چین بەردبارانمان کردن.

ئەم بەردانە ھەریەکەیان ناوی ئەو کەسەی لەسەری دیاری کرابوو کە لێی بدات، ئەم گوندە بەردباران کراوانەیش لەستەمکارانی قوڕەیشەوە دوور نەبوون، بەڵکو نزیک بوون، ھەر کاتێک خوای گەورە قەدەری کرد و بڕیاری دا بەردیش دەبارێنێت بەسەر ئەواندا.

بۆ لای خەڵکی مەدیەنیش شوعەیبی برایانمان بۆ ناردن، پێی وتن: ئەی گەلەکەم، تەنھا خوای گەورە بپەرستن، وە جگە لەو ھیچ پەرستراوێکی ھەق نییە کە شایستەى پەرستن بێت، ھۆشیاربن لە کێشانە و پێوانەدا، کەموکورتی مەکەن کاتێک بۆ خەڵکی دەپێون یان بۆیان دەکێشن، بێگومان من دەبینم کە ئێوە لە ناز و نیعمەت و خۆشگوزەرانیدان، کەوابێت بە گوناھ و تاوان کردن ناز و نیعمەتەکانی خوا لە خۆتان تێک مەدەن، بەڕاستی من دەترسم کە سزای ڕۆژێکی گشتگیرتان بۆ بێت کە یەک بەیەکتان بگرێتەوە و کەستانی لێ دەرنەچن، ئەو کاتە ھیچ پەناگا و شوێنێکتان نەبێت ھانای بۆ ببەن.

ئەی گەلەکەم، با پێوانە و کێشانەکانتان تێر و تەواو و دادگەرانە بێت ئەگەر ھاتوو بۆ خەڵکیتان پێوانە یان کێشانە کرد، وە ھیچ کاتێک کاڵا و کەلوپەلی خەڵکی بە فڕو فێڵ و غەش کردن و کەم پێوانەیی بێ نرخ مەکەن و مەیانخەڵەتێنن، وە وڵاتیش بە خراپەکاری و فەساد و کوشتن و بڕین و گوناهـ و تاوان کردن تێک مەدەن.

ڕزق و ڕۆزییەک کە خوای گەورە بە حەڵال و پێدانی مافی خەڵکی بە تەواوی و بێ کەم و کورتی بۆتانی دەھێڵێتەوە چاکترە لەو ماڵ و سەروەت و سامانەی کە بەتەرازوبازی و بڵاوکردنەوەی خراپەکاری وەری دەگرن و پەیدای دەکەن، کەوابوو ئەگەر ئێوە باوەڕدارێکی ڕاستەقینە و ڕاست و دروستن بەو بەشە ڕازی بن کە خوای گەورە پێی داون و بۆتانی دەھێڵێتەوە، وە منیش چاودێر نیم بەسەر کاروکردەوە و ئەو فڕوفێڵ و تەرازوبازییەی ئەنجامی دەدەن و لێپرسینەوەتان لەگەڵدا بکەم، بەڵکو ئەوەی چاودێرە بەسەر ئەو کارانەوە تەنھا ئەو زاتەیە کە ئاگاداری نھێنی و چپەکانیشتانە.

لە وەڵامدا گەلەکەی شوعەیب پێیان وت : ئەی شوعەیب، ئایا ئەو نوێژانەی کە ئەنجامیان دەدەیت بۆ خوای گەورە فەرمانت پێ دەکەن کە ئێمە واز لەو بت و خوایانە بھێنین کە باوباپیرانمان پەرستویانن؟ وە ڕێگریمان لێدەکەن کە بە ئارەزووی خۆمان چیمان بوێت لەگەڵ ماڵ و سامانەکەماندا ئەنجامی بدەین؟ یان چۆنمان بوێت گەشەی پێ بدەین و زیادی بکەین؟ وە پێیان وت : بەڕاستی تۆ کەسێکی ھێمن و لەسەرخۆ و ژیر و دانا بوویت پێش ئەوەی دەست بکەیت بەم بانگەوازە، باشە ئەوە تووشی چی بوویت وا خۆت سەرقاڵ کردووە بەم قسە و باسانەوە؟

ئەمجا شوعەیب بە گەلەکەی وت: ئەی گەلەکەم باشە ئەگەر من بەڵگەی ڕوون و ئاشکرا و چاوڕوونیم لای پەروەردگارمەوە بۆ ھێنان، وە ڕزق و ڕۆزی پاک و حەڵاڵی پێدام، وە لەو رزق و رۆزییە پێغەمبەرێتی پێ بەخشیم، ئایا ئەو کاتە ئێوە ھەڵوێستان چی دەبێت؟ وە من نامەوێت ڕێگری کارێکتان لێ بکەم، بەڵام خۆیشم ئەنجامی بدەم، بێگومان من تەنھا کاری چاکە و چاکسازیم بۆ ئێوە دەوێت، ئەویش بەوەی بە پێی توانای خۆم بانگتان بکەم بۆ یەکخواپەرستی و تاعەت و گوێڕایەڵێ پەروەردگار، وە دۆزینەوەی تەوفیق و سەرفرازی و ڕێگای ڕاست و ھیدایەتیش تەنھا بە خوایە، وە لەھەموو کاروبارێکیشمدا تەنھا پشت و پەنام ھەر ئەوە و ھەر بۆ لای ئەویش دەگەڕێمەوە.

ئەی گەلەکەم ناکۆکی و دوژمنایەتیتان بۆ من واتان لێ نەکات ھەڵتانێت و سووربن لەسەر بێباوەڕی، بەو ھۆیەوە دووچاری ئەو سزا و بەڵایە بن کە دووچاری گەلی نوح یان گەلی ھود یان گەلی صاڵح بوو، خۆ بەسەرھاتی گەلی لوطیش لە ڕووی جێگا و لە ڕووی کاتیشەوە لە ئێوەوە دوور نییە، خۆ دەزانن چیان بەسەرھات، دەی کەوابوو پەند و ئامۆژگاری لێ وەربگرن.

داوای لێبوردن لە پەروەردگارتان بکەن، پاشان بگەڕێنەوە بۆ لای و تەوبە بکەن لە گوناھەکانتان، بێگومان پەروەردگارم زۆر بە ڕەحم و میھرەبانە بەرامبەر تەوبەکاران، وە زۆریش خۆشیانی دەوێت.

گەلەکەی شوعەیب بە شوعەیبیان وت: ئەی شوعەیب، ئێمە لە زۆرێکی ئەوەی ھێناوتە تێناگەین و حاڵی نابین، وە بێگومان لەناو خۆیشماندا بە مرۆڤێکی لاوازت دەبینین، چونکە چاوەکانت کز بوون و خەریکە کوێر دەبن، ئەگەر عەشیرەت و ھۆز و خزمەکانت لەسەر بیروباوەڕی ئێمە نەبوونایە ئەوا بەردبارانمان دەکردیت و دەمانکوشتیت، وە تۆیش ھێندە بە دەسەڵات نیت تاوەکو بترسین لە کوشتنت، بەڵام لەبەر ڕێزی عەشیرەت و ھۆزەکەت وازمان لە کوشتنت ھێناوە.

شوعەیبیش لە وەڵامدا بە گەلەکەی وت: ئەی گەلەکەم ئایا عەشیرەت و ھۆزەکەم لاتان لە خوای گەورە بەڕێزتر و خۆشەویسترە؟ وە خوای گەورەتان پشتگوێ خستووە و وازتان لێھێناوە ھەر لەبەر ئەوەیشە باوەڕتان نەھێناوە بە پێغەمبەرەکەی کە بۆی ناردون، بێگومان پەروەردگارم ئاگاداری ھەموو کارەکانتانە، وە لە دونیا لە ناوتان دەبات و تۆڵەتان لێ دەسێنێتەوە، وە لە دواڕۆژیشدا سزای سەختان پێ دەچێژێت.

ئەی گەلەکەم ھێندەی لە تواناتاندا ھەیە لەسەر ئەو ڕێچکەیەی لەسەری بوون و ھەرچیتان کردووە و ئەنجامتان داوە ھەر ئەوە بکەن و بەردەوام بن لەسەری، وە منیش ھێندەی لە توانامدا ھەیە خەریکی ئەو کارە دەبم کە پێی ڕازیم، پاشان دەزانن کاممان سزای سەختمان بۆی دێت و سووک و ڕیسوای دەکات، وە کێش درۆ دەکات لەوەی بانگەشەی بۆ دەکات، چاوەڕێی بڕیاری خوابن، منیش لەگەڵ ئێوە چاوەڕێ دەکەم.

جاکاتێک بڕیاری ئێمە ھات بۆ سزادان و لەناو بردنی گەلی شوعەیب، شوعەیب و ئەوانەیش کە لەگەڵیدا باوەڕیان ھێنابوو بەڕەحم و میھرەبانی خۆمان ڕزگارمان کردن، وە تاوانباران و ستەمکارانی گەلەکەیشیمان بە دەنگێکی زۆر گەورەی بەھێز لەناوبردن، وە ھەر لەشوێنی خۆیان ھەموویان دەمەونخون کەوتن و مردن، ڕومەتیان نوسابوو بە گڵ و خۆڵەکەوە.

ھەر وەک ئەوەی لەو شوێن و جێگایە نەبووبن و نەژیابن، ھۆشیاربن خوای گەورە خەڵکی مەدیەنی لە ڕەحم و میھرەبانی خۆی وەدەرنا، بەوەی دووچاری سزای سەختی کردن، ھەروەک چۆن خوای گەورە گەلی سەموودی لە ڕەحم و میھرەبانی خۆی دەرکرد، بەوەی خەشم و قین و سزای خۆی باراندە سەریان.

بێگومان موسا پێغەمبەریشمان ڕەوان کرد بەنیشانەکانی خۆمانەوە لەسەر یەکخواپەرستی پەروەردگار، وە بەڵگەی ڕوون و ئاشکراوە لەسەر ڕاستی و دروستی ئەو پەیامەی ھێنابووی.

ڕەوانەمان کرد بۆ لای فیرعەون و ناودارانی گەلەکەی، ئەوە بوو ناوداران و ئەشرافەکانیش بە کوفر و بێباوەڕ بوون شوێن فەرمانەکانی فیرعەون کەوتن، خۆ فەرمانی فیرعەونیش فەرمانێکی ڕاست و دروست نەبوون تاوەکو شایانی ئەوە بێت شوێنی بکەون.

لە ڕۆژی قیامەتدا فیرعەون پێش گەل و ھۆز و دەستە و تاقمەکەی دەکەوێت تاوەکو خۆی و ئەوانیش دەخاتە نێو ئاگری دۆزەخەوە، چەند خراپ و نەگریسە ئەو ئاگرە کە جێگای ئاوخواردنەوە و حەوانەوەی گەل و ھۆزێکی شەکەت بێت.

خوای گەورە لە ژیانی دونیادا نەفرینیان لێ دەکات و لە ڕەحم و میھرەبانی خۆی دەری کردن، لەگەڵ ئەوەی دووچاری نوقم بوونی نێو دەریاش بوون، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا لە ڕەحمەتی خوا بەدوورن، چەند خراپ و نەگریسە نەفرەت و سزای دونیا و قیامەت کۆببێتەوە لەسەریان.

- ئەی پێغەمبەر - ئەو چیرۆک و داستان و ھەواڵەی لەبارەی گوند و شارەکانەوە لەم سورەتەدا بۆت باسدەکەین، ھەندێکیان شوێنەوارەکانیان ماون، وە ھەندێکی تریشیان وێران بوون و شوێنەواریان نەماوە و ڕوخاون.

لەوەی دووچارمان کردن لە سزا و تیاچوون ھیچ ستەمێکمان لێ نەکردن، بەڵکو ئەوان خۆیان ستەمیان لەخۆیان کرد، چونکە بە کوفر و بێباوەڕی خۆیان دووچاری تیاچوون کردەوە، ئەو خوایانەی کە دەیانپەرستن و لێیان دەپاڕانەوە جگە لە اللە نەیانتوانی فریایان کەون و بیانپارێزن لەو سزایەی کە بەفەرمانی خوا بۆیان دابەزی - ئەی پێغەمبەر - ، وە جگە لە خەسارۆمەندی و تیاچون و ماڵ وێرانی ھیچ شتێکیان بۆ زیاد نەکردن.

- ئەی پێغەمبەر - سزا و گرتنی پەروەردگارت لە ھەموو جێگا و کاتێکدا بەو شێوەیەیە بۆ ئەو گوند و شارانەی کە بێباوەڕن و پێغەمبەرەکانیان بەدرۆ خستەوە، بێگومان سزا و گرتنی پەروەردگارت بۆ ئەو گوند و شارانەی لەناوی بردن سزایەکی زۆر بەئێش و سەخت بوون.

بەڕاستی ئەم سزا و لەناوبردنە توندەی بێباوەڕان پەند و ئامۆژگاری تێدایە بۆ ئەوانەی لە سزای ڕۆژی قیامەت دەترسێن، ئەو ڕۆژەی کە تەواوی خەڵکی بۆ کۆ دەکرێتەوە بۆ لێپرسینەوە، وە ئەوە ڕۆژێکە کە ھەموو خەڵکی چاک و خراپ دەیبینن.

بەھیچ شێوەیەک ئەو ڕۆژە دواناخەین، مەگەر بۆ کاتی دیاریکراوی خۆی نەبێت.

ئەوە ڕۆژێکە ئەگەر ھات ھیچ کەسێک ناتوانێت بی مۆڵەت و ئیزنی ئەو نە قسە بکات وە نە تکا و شەفاعەتیش بۆ ھیچ کەسێک، لەو ڕۆژەدا خەلکی دوو جۆرن: کەسانێکی سەرگەردان و بەدبەخت کە دەچنە ناو ئاگری دۆزەخەوە، وە کەسانێکی تریش خۆشبەخت و بەختەوەرن کە دەچنە ناو بەھەشتەوە.

سەرگەردان و بەدبەختەکان بە ھۆی کوفر و بێباوەڕی و خراپەکاریانەوە دەچنە دۆزەخەوە، کە دەنگی ھەناسە و تەنگە نەفەسیان لە گەروویان دێت لەتاو ناڕەحەتی و بڵێسەی ئەو ئاگرەی چوونەتە ناویەوە.

تا ئاسمانەکان و زەوی بمێنن ئەوانیش لەناو ئاگر بەھەمیشەیی دەمێیننەوە و لێی دەرناچن، مەگەر کەسانێک لە گوناھبار و تاوانبارانی یەکخواپەرست کە خوا خۆی ویستی لەسەر بێت لە دۆزەخ دەریان بھێنێت، - ئەی پێغەمبەر - بەڕاستی پەروەردگارت ھەرچییەکی بوێت و ویستی لەسەر بێت ئەنجامی دەدات و کەس نییە بتوانێ ڕێگری لە زاتی گەورەی ئەو بکات.

بەڵام ئەوانەی کە خۆشبەخت و بەختەوەر بوون بە باوەڕی ڕاست و دروست و ئەنجامدانی کردەوەی چاکە، تا ئاسمانەکان و زەوی بەردەوام بن بەھەمیشەیی لە بەھەشتدا دەمێننەوە، مەگەر کەسانێک لە سەرپێچیکاری باوەڕداران نەبێت پێش ئەوەی خوا بیانخاتە بەھەشتەوە ویستی وابوبێت کە بیانخاتە ناو ئاگرەوە و پاکی کردبێتنەوە لەگوناھ و تاوان، بەراستی ناز و نیعمەتی خوای گەورە بۆ ئەھلی بەھەشت ھەمیشەیی و نەبڕاوەیە.

- ئەی پێغەمبەر - ھیچ گومان و دوو دڵ مەبە لە پڕوپوچی و بەتاڵی ئەو خوایانەی موشریک و بتپەرستەکان دەیپەرستن، ئەوان ھیچ بەڵگەیەکی شەرعی و ژیرییان پێ نییە لەسەر ڕاستی و دروستی ئەوەی دەیپەرستن، بەڵکو تەنھا شتێک ئەوان وا لێ دەکات ئەو بتانە بپەرستن چاولێکەری باوباپیرانیانە، وە دڵنیابە ئێمە بەشی تەواوی خۆیان بێ ھیچ کەم و کورتییەک لە سزای دۆزەخ بۆ تەواو دەکەین.

بێگومان ئێمە تەوراتمان بە موسا دا، وە خەڵکی جیاوازی و ناکۆکیان لەناودا بۆ دروست بوو، ھەندێکیان باوەڕیان پێھێنا، وە ھەندێکی تریشیان بێباوەڕ بوون پێی، ئەگەر لەبەر ئەو بڕیار و فەرمانە نەبوایە کە خوای گەورە پێشوتر داویەتی کە سزایان بۆ پێش ناخرێت بەڵکو خوای گەورە لەبەر حیکمەتێک بۆی دواخستوون بۆ ڕۆژی قیامەت، ئەوا خوای گەورە بڕیار لە نێوانیاندا ئەدا و ئەو سزایەی کە شایستەیانە لە دونیا بۆیان دادەبەزێ، بەڕاستی بێباوەڕان لە بتپەرست و موشریک و جولەکەکان سەبارەت بەڕاستی و دروستی قورئان لە گومان و دوو دڵیدان.

بێگومان - ئەی پێغەمبەری خوا - ئەوانەی لە گومان و دوو دڵیدان سەبارەت بە قورئان پەروەردگارت بەتێر و تەسەلی پاداشتی کردەوەکانیان دەداتەوە، ھەرکەسێکیان خێری ئەنجام دابێت بەچاکە پاداشتی دەدرێتەوە، وە ئەوەیشی خراپەی ئەنجام دابێت سزاکەی وەردەگرێتەوە، بەڕاستی پەروەردگارت ئاگادارە و زانایە بەتەواوی وردەكاری ئەوەی ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێکی لە کاروکردەوەیانی لا شاراوە و نھێنی نییە.

کەوابوو - ئەی پێغەمبەری خوا - بەردەوامبە لەسەر ئەو ڕێگا ڕاستەی کە خوا فەرمانی پێکردویت لەسەری بیت، فەرمانەکانی بەجێ بھێنە و دوور بکەوەرەوە لەڕێگرییەکانی، وە ئەو باوەڕدارانەیشی لەگەڵ تۆدان و تەوبەیان کردووە و گەڕاونەتەوە بۆ لایی خوا با دامەزراو بن لەسەر ئاینەکەیان، ھەرگیز بە ئەجامدانی گوناھ و تاوان با سنورەکانی خوا نەبەزێنن، چونکە ئەو ھیچ کاروکردەوەیەکی ئێوەی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشت و سزای ھەمووشیتان دەداتەوە.

ئەی باوەڕداران ھیچ مەیلی دڵتان نەبێت بەلای ستەمکار و بێباوەڕاندا و پشتگیریان مەکەن بە کلکە لەقێ و دەربڕینی خۆشەویستی بۆیان، چونکە بەو ھۆیەوە دووچاری سزای دۆزەخ دەبن، وە ئەو کاتە جگە لە خوای گەورە ھیچ پشتیوان و کۆمەکییەکتان نابێت کە لە دۆزەخ دەرتان بھێنێت و ڕزگارتان بکات، وە پاشان کەسێکیش شک نابەن سەرتان بخات.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەجوانترین شێوە لە ھەردوولای ڕۆژدا نوێژەکانت ئەنجام بدە، ئەویش نوێژەکانی سەرەتای ڕۆژ و کۆتاییەکەیەتی، وە بەجوانترین شێوەیش نوێژەکانی شەو ئەنجام بدە کە مەبەست پێی نوێژی شێوان و خەوتنانە، بێگومان کاروکردەوەی چاکە گوناھە بچووکەکان دەسڕێتەوە و نایانھێڵێت، ئەوەی باسکرا پەند و ئامۆژگارییە بۆ کەسانێک کە بیردەکەنەوە و یادی خوا دەکەن.

- ئەی پێغەمبەر - ئارامگربە لەسەر ئەنجامدانی ئەو کاروکردەوانەی فەرمانت پێکراوە بە ئەنجامدانیان، ئەویش بەوەی دامەزراوبە لەسەر بیروباوەڕەکەت، وە ئارامگریشبە لەسەر دوورکەوتنەوە لەستەمکار و مەیلی خۆشەویستی بۆیان، بێگومان خوای گەورە پاداشتی چاکەکاران پوچ و بەتاڵ ناکاتەوە، بەڵکو جوانترینی کاروکردەوەکانیان لێ وەردەگرێت، وە بە جوانترین پاداشتیش پاداشتی کردەوە چاکەکانیان دەداتەوە.

ئەوە بۆ لە ئوممەتانی سزادراوی پێش ئێوە چەند کەسێکی ژیر و ھۆشیار نەبوون ڕێگری لەو خەڵکە بکەن کە بێباوەڕی و کاری خراپە ئەنجام نەدەن لەسەر زەویدا ؟! ھیچ کەسێکی وایان تێدا نەبوو جگە کەمێکیان نەبێت ڕێگری خەڵکیان کرد لە ئەنجامدانی گوناھ و تاوان و خراپەکاری، ئەو کاتەی گەلە ستەمکارەکەی ئەوانمان لەناوبرد ئەو خەڵکەکەمان ڕزگار کرد و لەناومان نەبردن، وە ستەمکاران و بێباوەڕان شوێنی خۆشگوزەرانییەکانی دونیا کەوتن و تێدا مەست و سەرخۆش بوون، وە چوونە ڕیزی گوناھکار و ستەمکارانەوە.

- ئەی پێغەبەری خوا - ھەرگیز پەروەردگارت خەڵکی ھیچ گوند و شارێکی لەناو نەبردووە ئەگەر چاکەکارو وچاکەخواز بووبن لەسەر زەوی، بەڵکو کاتێک لەناوی بردوون کە خەڵکەکەی خراپەکار و بێباوەڕ و گوناھکار بوون.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر پەروەردگارت بیویستایە کە ھەموو خەڵکی لەسەر ھەق و ڕاستی و ئاینی ڕاست و دروست بونایە ئەوا دەیکرد، بەڵام ئەوەی نەویستووە، بەڵکو ھەمیشە و بەدرێژی ڕۆژگار ناتەبا و ناکۆک بوون ئەویش بە ھۆی ئەوەی کە شوێن ھەواو ھەوەس و ئارەزووی خۆیان و خراپەکاری کەوتون.

جگە کەسێک نەبێت کە پەروەردگارت بەزەیی پێیدا ھاتبێتەوە ڕێنومایی کردبێت و تەوفیقی دابێت، ئەوانە لەیەکخواپەرستی پەروەردگارت ھیچ ناکۆک و ناتەبا نین، ھەر لەبەر ئەو تاقیکردنەوەیەش کە ناکۆک دەبن لە نێو یەکدا دروستی کردوون، ئەو کاتە ھەندێکیان بەدبەخت و بەدکارن، وە ھەندێکی تریشان بەختەوەر و چاکەکارن، وە - ئەی پێغەمبەر - بڕیاری پەورەردگارت ھەر لە ئەزەلەوە دەرچووە کە دەبێت دۆزەخ پر بکەم لە شوێنکەوتوانی شەیتان لە جنۆکە و مرۆڤەکان.

- ئەی پێغەمبەر - ھەرچی ھەواڵ و بەسەرھاتێکی پێغەمبەرانی پێش خۆتە کە بۆتی دەگێڕینەوە بۆ ئەوەیە کە دڵ و دەروونت دامەرزاو و بەھێز بکەین لەسەر ھەق و ڕاستی و ئاینەکەت، وە دڵنیایشبە ھەرچیەک بۆت ھاتووە لەم سورەتەدا ھەق و ڕاستییە و ھیچ گومانی تێدا نییە، وە ھەر لەم سورەتەدا پەند و ئامۆژگاری ھاتووە بۆ بێباوەڕان، وە بیرخستنەوەیش بۆ باوەڕداران، ئەو باوەڕدارانەی بیرخستنەوە سوودی دەبیت بۆیان.

- ئەی پێغەمبەر - بەوانە بڵێ کە باوەڕیان بە اللە نییە، وە بەیەکخوایش نایپەرستن: لەسەر ڕێچکە و ڕێبازی خۆتان بەردەوامبن کە پشتھەڵکردنە لەھەق و راستی و ڕێگری کردنی خەڵکییە لە باوەڕھێنان، وە ئێمەیش بەردەوام و دامەزراو دەبین لەسەر ڕێگا و ڕێبازی خۆمان و بانگەوازیشی بۆ دەکەین و ئارام و خۆگریش دەبین لەسەر ھەر ناڕەحەتییەک دێتە ڕێگامان.

چاوەڕوانی سەرەنجامی ئێمە بن چیمان بەسەر دێت، وە ئێمەیش چاوەڕوانی ئێوە دەکەین کە چیتان بە سەر دێت.

تەنها خوای تاک و تەنھا عیلم و زانیاری ھەیە بە تەواوی شتە نھێنیەکانی ئاسمانەکان و زەوی، وە ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە ھەموو کار و بڕیارێکیش لە ڕۆژی قیامەتدا ھەر بۆ لای ئەو دەگەڕێتەوە، کەوابێت - ئەی پێغەمبەری خوا - تەنھا ھەر ئەو بپەرستە، وە لەھەموو کارێکیشتدا پشت و پەنات با ھەر ئەو بێت، وە پەروەردگارت غافڵ و بێ ئاگا نییە لەوەی بێباوەڕان و خوانەناسان ئەنجامی دەدەن، بەڵکو زانا و ئاگادارە پێیان، وە تۆڵەی ھەمووشیان لێ دەسێنێتەوە.

﴿الٓر﴾ پێشتر قسە و باس و خواس لە بارەی ئەم ئایەتە و هاوشێوەكانیەوە كران لە سەرەتای سورەتی (البقرة) وە، ئەم ئایەتانە لەم سورەتەدا كە بۆ تۆ دابەزیون كۆمەڵە ئایەتێكی قورئانی ڕوون و ئاشكراو بەیان كراوە.

بێگومان ئێمە ئەم قورئانەمان بە زمانی عەرەبی دابەزاندووە تاوەكو - ئەی عەرەب - ئێوە تێبگەن و بیر بكەنەوە لەمانا و مەبەستەكانی.

- ئەی پێغەمبەر - ئێمە چاكترین چیرۆكت بۆ دەگێڕینەوە، چاكترینە لەبەر ڕاستگۆیی و سەلامەت بوونی دەستەواژەكانی و ڕوانبێژییەكەی، ئەوەیش بەوەی لەم قورئانەدا بۆمان دابەزاندوویت، هەرچەندە تۆ پێش ئەوەی ئەم قورئانەت بۆ دابەزێنن بێ ئاگا و ناشارەزا بوویت لە ڕووداو و بەسەر هاتی چیرۆكی گەلان و پێغەمبەرانی پێش خۆت.

- ئەی پێغەمبەر - ئێمە هەواڵ و بەسەرهاتی یوسفت پێ ڕادەگەیەنین كاتێك وتی بە یەعقوبی باوكی: ئەی باوكە گیان، من لە خەونمدا یازدە ئەستێرە و مانگ و ڕۆژم بینی كە هەر هەموویان سوژدەیان بۆ دەبردم، ئەم خەونە موژدەیەكی خێرا بوو بۆ یوسف (سەلامی خوای لێ بێت).

یەعقوب بە یوسفی كوڕی وت: ئەی كوڕی شیرینم، خەوەكەت بۆ هیچ كام لە براكانت مەگێڕەوە، ئەگەر بزانن حەسودیت پێ دەبەن، ئەو كاتە لەحەسودیدا پیلانت بۆ دادەڕێژن تاوەكو لەناوتبەرن، بەڕاستی شەیتان دوژمنێكی ئاشكراو ڕوونی مرۆڤە.

- ئەی یوسف - هەروەك چۆن ئەو خەوەت بینیوە، ئاواش پەروەردگارت هەڵیبژاردویت بۆ پێغەمبەرێتی، وە مانا و لێكدانەوەی خەونەكانیشت فێر دەكات، وە نازو نیعمەت و بەخششی خۆی بە پێغەمبەرێتی بۆ تەواو دەكات، هەروەك چۆن ناز و نیعمەت و بەخششی خۆی لەپێش تۆ تەواو كرد بۆ باوباپیرانت بۆ (ئیبراهیم) و (ئیسحاق)، بێگومان پەروەردگارت زانا و شارەزایە بەتەواوی دروستكراوەكانی، وە دانا و كاربەجێیە لە كاروبارەكانیدا.

بەڕاستی لە چیرۆك و بەسەرهاتی یوسف و براكانیدا پەند و ئامۆژگاری هەیە بۆ ئەو كەسانەی لەو ڕووداو و چیرۆكە دەپرسن.

ئەو كاتەی براكانی یوسف لە نێو خۆیاندا وتیان: سوێند بێت یوسف و برا دایك و باوكییەكەی لای باوكمان لە ئێمە خۆشەویسترن، لە كاتێكدا ئێمە زۆرتر و بەهێزترین، ئیتر چۆن دەبێت باوكمان فەزڵی ئەوان بدات بەسەر ئێمەدا؟بەڕاستی لەمەدا باوكمان كەوتوەتە هەڵەیەكی ڕوون و ئاشكراوە كە فەزڵی ئەوان بەبێ هیچ هۆیەك دەدات بەسەر ئێمەدا.

براكانی وتیان: یوسف بكوژن یان دووری بخەنەوە بۆ زەویەكی دوور، تاوەكو لە چاوی باوكمان دوور بێت، ئەو كاتە تەنها ڕوو بە ئێوە دەدات و هەرچی خۆشەویستی هەیە بۆ ئێوە دەبێت، وە لەدوای كوشتنی ئەو ئەبنە كەسانێكی خواناس و چاك، كاتێك تەوبە دەكەن لە گوناهـ و تاوانەكانتان.

یەكێك لە براكان وتی: یوسف مەكوژن، بەڵكو فڕێیدەنە بنی بیرێكەوە، ئەو كاتە هەندێك لەو ڕێبوارانەی كە بەوێدا ڕادەبوێرن هەڵیدەگرنەوە و لەگەڵ خۆیاندا دەیبەن، ئەمە ئاسانترە لە كوشتنی، ئەگەر ئێوە دەتانەوێت هەر ئەم كارە بكەن.

جا كاتێك ڕێكەوتن لەسەر دوورخستنەوەی یوسف، بە یەعقوبی باوكیان وت: ئەی باوكە گیان، باشە بۆچی تۆ متمانەمان پێ ناكەیت سەبارەت بە یوسف؟ بێگومان ئێمە زۆر دڵسۆز و خەمخۆری یوسفین و خۆشمان دەوێت، لە هەموو زیان و خراپەیەك دەیپارێزین، هەتا ئەو كاتەی بە ساغ و سەلامەتی دەیگێڕینەوە بۆ لات، ئیتر چی شتێك وات لێ دەكات یوسف لەگەڵ ئێمەدا نەنێریت؟

ڕێگامان بدە سبەینێ لەگەڵ خۆماندا بیبەین بۆ دەشت و دەر، با بۆ خۆی چی پێخۆشە بیخوات و یاری و گەمە بكات، دڵنیابە ئەیپارێزین لە هەموو خراپە و زیانێك كە تووشی ببێت.

یەعقوب (سەلامی خوای لێ بێت) بە كوڕەكانی وت: زۆر خەم دەخۆم لەگەڵ خۆتاندا بیبەن و توانای فیراق و دووری ئەوم نییە، لەوە دەترسم ئێوە ئاگاتان لێی نەمێنێت و سەرگەرمی گاڵتە و گەمە و یاری كردن بن و گورگ بیخوات.

كوڕەكان بە یەعقوبیان وت: چۆن گورك ئەیخوات، لەكاتێكدا ئێمە كۆمەڵە كەسێكی بەهێز و بەتوانایين، ئەگەر ئەمە ڕوو بدات و نەتوانین و نەهێڵێن گورك بیخوات، ئەوا بێگومان ئێمە خەسارۆمەند و زیانبار و بێ دەسەڵاتین، واتە: هەرگیز شتی وا ڕوونادات و ناهێڵێن شتی واببێت.

یەعقوب یوسفی لەگەڵ ناردن، جاكاتێك لەگەڵ خۆیان بردیان و دوور بوونەوە، ئیتر یەكلایی بوونەوە كە فڕێی بدەنە بنی بیرێكەوە، خوای گەورە دەفەرموێت: لەم كاتەدا نیگامان كرد بۆ یوسف: ڕۆژێك دێت كە تۆ ئەم هەواڵ و چیرۆكە بە براكانت بڵێیتەوە، لەو كاتەدا ئەوان هەست ناكەن تۆ برای ئەوانیت و ڕزگارت بووە.

دوای ئەوەی یوسفیان خستە بنی بیرەكەوە، درەنگانێكی شەو، لەكاتی عیشا بە كوڵی گریانەوە هاتنەوە بۆ لای باوكیان، بۆ ئەوەی بەو فڕوفێڵە باوكیان بڕوایان پێ بكات و بیخەڵەتێنن.

وتیان: ئەی باوكە گیان، ئێمە ڕۆشتین پێشبڕكێ و ڕم و تیر بازێن بكەین، وە یوسفمان لای كەلوپەل و خواردنەكانمان جێهێشت تاوەكو ئاگاداریان بێت و بیانپارێزت، كەچی كە هاتینەوە بینیمان گورگ خواردویەتی، خۆ ئێمە دەزانین كە تۆ باوەڕمان پێ ناكەیت، هەرچەند ڕاستیش بكەین، چونكە تۆ بە گومانیت لێمان.

بە فڕوفێڵێك ویستیان ئەو هەواڵە درۆیە بۆ باوكیان دڵنیا بكەنەوە، هاتن كراسەكەی یوسفیان بە خوێنێكی درۆینەوە خوێناوی كرد، واتا بەخوێنی شتێكی تر، بۆ ئەوەی باوكیان متمانەیان پێ بكات و وابزانێت لە ئەنجامی خواردنی گورگەكە خوێناوی بووە، بەڵام یەعقوب زیرەكتر و چاوكراوە تر بوو، ئەویش بەوەی كە ئەو كراسەی خوێناویان كرد بوو هیچ نەدڕابوو، پێی وتن: ئەوەی دەیڵێن هیچی وانییە و باوەڕتان پێ ناكەم، بەڵكو ئەوە هەواو و ئارەزووی خۆتانە ئەم كارە ناشیرینەی بۆ ڕازاندونەتەوە، چارەی من تەنها ئارامگرتنێكی جوانە كە هیچ گلەیی و گازندەی تێدا نەبێت، هەر لە خوایش داوای یارمەتی و كۆمەكی دەكەم، لەبەرامبەر ئەوەی كە دەڵێن یوسف گورگ خواردویەتی.

دوای ئەوە كاروانێك بەوێدا تێپەڕین، كەسێكیان نارد ئاویان بۆ بهێنێت، ئەویش دۆڵچەی ئاوەكەی خستە نێو بیرەكەوە، یوسف خۆی هەڵواسی بە گوریسی دۆڵچەكەوە، جا كاتێك ئەو كەسە یوسفی لاوی جوانی بینی سەری سوڕما و وتی: موژدەم بدەنێ ئەمە تازە لاوێكی جوانە، ئەو كەسە و هەندێك لە هاوەڵەكانی ئەم بەسەرهات و هەواڵەیان لە خەڵكەكەی تری ناو كاروانەكە شاردەوە، بۆ ئەوەی دواتر وەك كاڵایەك بۆ خۆیان هەڵی بگرن و بیفرۆشن، وە خوای گەورەش زانا و ئاگادارە بەوەی لەگەڵ یوسفدا ئەیكەن كە دەیانەوێت یوسف وەك كاڵا و كەلوپەك دابنێن، وە هیچ شتێكیشی لا نهێنی و شاراوە نییە.

ئەوە بوو ئەو كەسە و هاوەڵەكانی لە میسر یوسفیان بە پارەیەكی زۆر كەم و هەرزان، بە چەند درهەمێك فرۆشت، لەو فرۆشتنەشدا بێ بایەخ بوون بەرانبەری و گوێیان پێ نەدا كە داوای نرخێكی زۆر بكەن، جا بۆ ئەوەی زوو لە كۆڵیان بێتەوە و ڕزگاربن لە دەستی بەو پارە كەمە فرۆشتیان، چونكە ئەوان یوسفیان نەدەناسی، تەنها هێندەیان دەزانی كە یوسف لە كۆیلە ناكات، بۆیە زوو فرۆشتیان نەوەك دواتر لەگەڵ كەسوكارەكەی تووشی گرفت و كێشە ببن، ئەمەش ڕەحم و بەزەیی خوای گەورە بوو لەگەڵ یوسف كردی تاوەكو زیاتر لەوە لای ئەوان نەمێنێتەوە.

ئەو كەسەی لە میسر لە بازاڕی كۆیلە فرۆشەكان یوسفی كڕی بە ژنەكەی وت: بەچاكی لەگەڵیدا هەڵسوكەوت بكە و ڕێزی بگرە و شوێن و ڕێگەی شیاوی بۆ دابنێ، بەڵكو ئەو ماوەیەی كە لەگەڵماندایە سوودێكی هەبێت بۆمان و كەڵكی لێوەربگرین، یاخود بیكەین بە مناڵی خۆمان، هەروەك چۆن یوسفمان ڕزگار كرد لە كوشتن و لە ناو بیرەكە دەرمان هێنا، وە دڵ و دەروون و سۆز و خۆشەویستی عەزیزی میسرمان بۆ لا ڕاكێشا، لە میسریش جێگیرمان كرد و دەسەڵاتمان پێدا، وە بۆ ئەوەی فێری لێكدانەوەی خەونیشی بكەین تاوەكو شارەزای چارەسەركردنی گرفتەكانیش ببێت، وە خوای گەورە بەسەر كارەكانی خۆیدا زاڵ و بەدسەڵاتە، هەر فەرمانێك بكات جێ بەجێ دەبێت، هیچ كەسێك و هیچ شتێك نییە ڕێگری لێ بكات، بەڵام زۆربەی خەڵكی بێباوەڕن و ئاگاداری ئەمە نین.

جا كاتێك یوسف پێگەیشت و لاشە و جەستەی بەهێز بوو و كامڵ بوو، پلەی پێغەمبەرێتی و زانست و زانیاریمان پێ بەخشی، هەر بەو شێوەیەی كە پاداشتی یوسفمان دایەوە پاداشتی هەموو چاكەكارانیش دەدەینەوە لە عیبادەت و خواپەرستیەكانیاندا.

ژنەکەی عەزیزی میسر بە نەرم و نیانی و بە فروفێڵ داوای کاری خراپە و جووت بوونی لە یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) کرد، ھەر بەو نیازەوە تەواوی دەرگاکانی کۆشکی داخست تاوەکو بە تەواوی دڵنیا بێت کە لایان چۆڵە، وە بە یوسفی وت: خێراکە وەرە بۆ لام، من بۆ تۆ خۆم ئامادە کردووە، یوسفیش لە وەڵامیدا وتی: من پەنا دەگرم بە خوا لەوەی کە تۆ منی بۆ بانگ دەکەیت، چونکە گەورەم زۆر چاک بووە لە گەڵم و ڕێزی منی زۆر گرتووە، بۆیە منیش ھەرگیز خیانەتی لێناکەم، وە ئەگەر خیانەتی لێ بکەم ئەوە من لە ستەمکارانم، وە بەڕاستی خوای گەورەش ستەمکاران سەرکەوتوو سەفراز ناکات.

بێگومان ژنەکەی عەزیزی میسر زۆر حەزی لەوە بوو کاری خراپە لە گەڵ یوسف بکات، خۆ ئەگەر بەڵگە و نیشانەکانی خوای گەورەی نەدیبایە کە بوون بەڕێگر لە بەردەمیدا نزیک بوو یوسفیش دووچاری کاری خراپە ببوایە، بێگومان ئەو بەڵگە و نیشانانەمان پیشاندا تاوەکو ئەو کارە خراپەی لەسەر لابەرین و دووری بخەینەوە لە زینا و خیانەت و داوێن پیسی، بێگومان یوسف لە بەندە ھەڵبژێرراوەکانی ئێمە بوو بۆ ھەڵگرتنی پەیام و ئەرکی قورسی پێغەمبەرێتی.

سەرەنجام ھەردووکیان ڕایان کرد بەرەو لای دەرگاکە: یوسف بۆ خۆ ڕزگار کردن لە داوێن پیسی، وە ژنەکەی عەزیزی میسریش بە دوای یوسفدا ڕایکرد تاوەکو نەھێڵێت بچێتە دەرەوە و پێی بگات و ئارەزووی خۆی تێر بکات، ئەوە بوو لە پشتەوە کراسەکەی یوسفی ڕاکیشا و دڕاندی، ئەوە بوو ھەردووکیان لای دەرگاکە تووشی مێردی ژنەکە بوون، خێرا ژنەکەی عەزیزی میسر بە فڕوفێڵی ژنانە دەستی خۆی پێشخست و بە مێردەکەی وت: سزای ئەو کەسەی کە نیاز و مەبەستی خراپی ھەبووە بەرامبەر بە ژنەکەت تەنھا زیندانی کردنە، یان سزایەکی بە ئازاری بدرێت.

یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: ئەو بوو داوای کاری خراپ و داوێن پیسی لە من کرد، بەڵام من ئەو کارەم نەویست لێی، ئەوە بوو شاهیدێكی لە خزمانی خۆی شاھیدیدا و وتی: ئەگەر کراسەکەی یوسف لە پێشەوە دڕابێت ئەوە بەڵگە و نیشانەی ئەوەیە کە ژنەکەی عەزیزی میسر ڕاست دەکات، چونکە ئەوە دەگەیەنێت ئەو ژنە بەرگری لە خۆی کردووە، وە یوسف درۆ دەکات.

خۆ ئەگەر کراسەکەشی لە دواوە دڕابێ ئەوە بەڵگە و نیشانەی ئەوەیە یوسف ڕاست دەکات، چونکە ئەوە دەگەیەنێت کە ژنەکە ویستویەتی پەلاماری یوسف بدات، وە یوسفیش ھەڵھاتووە و ڕایکردووە لێی، وە ژنەکەی عەزیزی میسر درۆ دەکات.

جا کاتێک عەزیزی میسر بینی کە کراسەکەی یوسف لە پشتەوە دڕاوە و دڵنیا بوویەوە لە ڕاستگۆیی یوسف، وتی: ئەو درۆ و بوھتانەی کە ھەڵتبەستووە بۆ یوسف ھەر لە پیلان و فرت وفێڵی ئێوەی ژنانە، بەڕاستی فرت وفێڵی ئێوەی ژنان زۆر گەورەیە.

وە ڕووی کردە یوسف و پێی وت: ئەی یوسف تۆیش ئەم ڕووداوە پەردە پۆش بکە و لای کەس باسی مەکە، وە تۆیش ئەی ژن داوای لێبوردن بۆ گوناھەکەت بکە، چونکە بەڕاستی بە ھۆی ئەوەی ویستووتە کە یوسف بۆ خۆت ڕام بھێنیت لە گوناھکارانیت.

ھەواڵی ئەم ڕووداوە بە نێو شاردا بڵاو بوویەوە، دەستەیەک لە ژنان بە تانە و تەشەردان و لۆمە کردنی ئەو ژنە وتیان: سەیرە ژنەکەی عەزیزی میسر دڵی داوە بە کۆیلەکەی خۆی و بانگی کردووە بۆ کاری خراپە! بەشێوەیەک خۆشەویستی یوسف چووەتە ناو پەردەی دڵیەوە، بێگومان ئێمە بەھۆی ئەو کارەیەوە ئەو ژنە لە سەرگەردانییەکی ئاشکرادا دەبینین.

کاتێک ژنەکەی عەزیزی میسر گوێی لە فرت وفێڵ و تانەو تەشەری ئەو ژنانە بوو کە لێیان داوە، ناردی بەشوێنیاندا و بانگی کردن تاوەکو ئەوانیش بە چاوی خۆیان جوانی یوسف ببینن ئەو کاتە بیانوویەکی پێ ڕەوا دەبینن، بۆیە بۆ ھەریەکەیان ڕایەخ و پاڵشتێکی ئامادە کرد، وە چەقۆیەکی دابەدەستی ھەریەکەیانەوە تاوەکو ئەو میوەیەی بۆیان دەھێنێت پێی لەت بکەن، جا کاتێک ئەوان سەرگەرمی میوە خواردن بوون، ژنەکەی عەزیزی میسر وتی بە یوسف (سەلامی خوای لێ بێت): ئێستا وەرە دەرەوە بۆ ناویان، ئەمجا کاتێک یوسف ھات و ئەویان بینی بە شتێکی گەورە و بێ وێنەیان دانا و لەتاو جوانی یوسف حەپەسان و ئاگایان لەخۆیان نەما و دەستی خۆیان لەت و پەت کرد و وتیان: پاکوبێگەردی بۆ خوا، ئەم لاوە جوانە مرۆڤ نییە، چونکە ئەم جوانی و قەشەنگییە لە مرۆڤدا نەبینراوە، بەڵکو ئەم لاوە فریشتەیەکی بەڕێزی جوان و ڕێکوپێکە.

ژنەکەی عەزیزی میسر کاتێک ئەو ژنانەی بەو حاڵەوە بینی پێی وتن: ئەوە ئەو لاوە بوو کە ئێوە بە ھۆیەوە تانە و تەشەرەتان لێدام کە خۆشەویستی چووبویە نێو دڵمەوە، بێگومان من داوام لێکرد و فرت وفێڵم کرد بۆ ھەڵخەڵەتاندنی، بەڵام ئەو ڕازی نەبوو بە داواکەم، ئەگەر بێتو ئێستاش ئەوەی من فەرمانی بەسەردا دەکەم جێ بەجێی نەکات ئەوا دەیخەمە زیندانەوە و زەلیل و ڕسوایش دەکرێت.

یوسفیش (سەلامی خوای لێ بێت) لە خوای گەورە پاڕایەوە و وتی: ئەی پەروەردگارم ئەو زیندانی کردنەی کە ئەو ژنە ھەڕەشەی پێ دەکات لە من بەلامەوە خۆشترە لەو کارە خراپ و داوێن پیسییەی منی بۆ بانگ دەکەن، ئەی پەروەردگار ئەگەر بە میھرەبانی خۆت فرت وفێڵی ئەوانەم لێ لانەدەیت ئەوا لەوانەیە دڵم مەیل و ئارەزوویان بکات، ئەو کاتە منیش دەچمە ڕیزی نەفامەکانەوە، ئەگەر مەیلیان بکەم و بچم بەدەم داواکەیانەوە.

خوای گەورە نزاکەی یوسفی گیرا کرد، وە فرت وفێڵ و پیلانی ژنەکەی عەزیزی میسر و ژنەکانی تری شاری پوچەڵ کردەوە و یوسفی پاراست لێی، بێگومان خوای گەورە بیسەری نزاکەی یوسف و نزای ھەموو نزاکەرێکیشە، وە ئاگادار و زانایە بە حاڵی ئەو و تەواوی کەسانی تریش.

پاشان دوای بینینی ئەو ھەموو بەڵگە و نیشانانە لەسەر بێتاوانی و بەرائەتی یوسف، ڕای عەزیزی میسر و گەلەکەشی ھاتە سەر ئەوەی کە یوسف بۆ ماوەیەکی نادیار زیندانی بکەن - تاوەکو ئەو فەزیحەت و سوک و ڕیسوایەی نێو خێزانەکەی لەوە زیاتر ئاشکرا نەبێت- .

ئەوە بوو یوسفیان خستە نێو زیندانەوە، لەگەڵ ئەویشدا دوو لاوی تریش چوونە زیندانەوە، یەکێک لەو لاوانە بە یوسفی وت: لە خەونمدا بینیم ترێ دەگوشم بۆ مەی دروستکردن، دووەمیشیان وتی: منیش لە خەونمدا بینیم نان بەسەرسەرمەوەیە و باڵندە لێی دەخۆن، - ئەی یوسف - ئەم خەونانەمان بۆ لێک بدەرەوە و پێمان بڵێ مانایان چییە؟ بێگومان ئێمە وای دەبینین کە تۆ کەسێکی ڕەوشت بەرز و چاکەخوازیت.

یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) پێی وتن: ھەر خواردنێکتان بۆ بێت لای پاشا و کەسانی ترەوە پێش ئەوەی بگاتە لاتان پێتان دەڵێم چیە و چۆنە، ئەم لێکدانەوەیش کە فێری بووم پەروەردگارم فێری کردوم، فاڵچیەتی و ئەستێرە گرتنەوە نییە، بێگومان من وازم ھێناوە لە ئاینی ئەو گەل و ھۆزەی کە باوەڕیان نییە بە خوای گەورە و ڕۆژی دوایی.

من شوێن ئاینی باوباپیرانم كەوتووم: ئیبراھیم و ئیسحاق و یەعقوب، کە ئاینی یەکخواپەرستیە، بۆ ئێمە نییە کە ھیچ شتێک بکەینە ھاوەڵ و ھاوبەشی خوای گەورە، تاک و تەنھا و بێ شەریکە، ئەو یەکخواپەرستی و باوەڕەی من و باوباپیرانمی لەسەرە بەھرە و فەزڵی خوای گەورەیە بەسەرمانەوە ئەگەر سەرکەوتوو بین تێیدا، وە فەزڵی خوای گەورەیشە بەسەر تەواوی خەڵکیەوە کاتێک پێغەمبەرانی نارد بۆ لایان کە بانگیان بکەن بۆ یەکخواپەرستی، بەڵام زۆربەی زۆری خەڵکی سوپاس و شوکری ناز و نیعمەتەکانی خوا ناکەن، بەڵکو ناشکوری دەکەن.

پاشان یوسف کەوتە و توێژ لەگەڵ ئەو دوو لاوەی کە لە گەڵی بوون لە زیندان، وە پێی وتن: ئەی ھاوڕێیانی زیندانم ئایا چەند خوایەکی جیاجیا بپەرسترێن باشترە یان پەرستنی خوایەکی تاک و تەنھا کە ھیچ ھاوبەشێکی نییە، وە زاڵ و بەدەسەڵاتە، وە ھیچ شتێک بەسەر ئەودا زاڵ نابێت؟

ئەو خوایانەی ئێوە جگە لە اللە دەیانپەرستن تەنھا چەند ناوێکی بێ ناوەڕۆکن ئێوە و باوباپیرانتان ناوتان لێ ناون خوا، وە ھیچ سیفاتێکی خوایەتیان تێدا نییە، وە خوای گەورە بەڵگە و نیشانەی لەسەر ڕاستی و دروستی ئەو پەرستراوانە نەناردوەتە خوارەوە، ھەرچی حوکم و بڕیار ھەیە تەنھا ھی خوایە، نەک ھی ئەوانەی کە ئێوە و باوباپیرانتان ناوتان لێناون خوا، خوای گەورە فەرمانی کردووە کە بەتاک و تەنھایی ھەر ئەو بپەرسترێت، وە ھیچ شتێک لەگەڵی نەکرێتە ھاوەڵ و ھاوبەش، ھەر ئەو یەکخواپەرستیە ئاینی ڕاست و دروستە و ھیچ لار و خێچی تێدا نییە، بەڵام زۆربەی زۆری خەڵکی ئەوە نازانن، بۆیە ھاوبەش بۆ خوا دادەنێن، وە ھەندێک لە دروستکراوەکان دەپەرستن.

ئەی ھەردوو ھاوڕێی زیندانیم، ئەوەتان کە لە خەونیدا ترێی دەکردە مەی، ئەوە لە زیندان دەچێتە دەرەوە و ئازاد دەبێت و دەگەڕێتەوە سەر کارەکەی خۆی و دەبێتە مەی گێڕی پاشا، وە ئەوەشتان کە لە خەونیدا بینی کە نانی لەسەر سەری ھەڵگرتووە و باڵندە لێی دەخوات ئەوا لەسێدارە دەدرێت و ھەڵدەواسرێت، وە باڵندەیش لە گۆشتی سەری دەخۆن، ئەوەش وەڵامی ئەوە بوو پرسیارتان لەبارەیەوە کرد، لای خوای گەورە بریاری لەسەر دراوە و بڕاوەتەوە و دێتە دی.

پاشان یوسف بەو کەسەیانی وت کەزانی ڕزگاری دەبێت –مەبەست پێی مەی گێڕەکەی پاشایە- پێی وت: چیرۆک و بەسەرھاتی من بۆ پاشاکەت بگێڕەوە و پیی بڵێ من بێ گوناھ و تاوانم لەو بوھتانەی بۆم کراوە، بەڵکو لە زیندان ئازادم بکات، بەڵام ئەوە بوو شەیتان لە بیری بردەوە و بیری چوو لای پاشا باسی یوسف بکات، یوسفیش چەند ساڵێکی تر لە زیندان مایەوە.

دوای ئەو چەند ساڵە پاشا خەونێکی بینی، خەونەکەی گێڕایەوە بۆ دەست و پێوەندەکەی و وتی: من لە خەونمدا حەوت مانگای قەڵەوم بینی کە حەوت مانگای لەڕ و لاواز دەیانخواردن، وە حەوت گوڵە گەنمی سەوز و حەوت گوڵە گەنمی وشکم بینی، ئەی گەورە پیاوان و پیاوماقوڵان مانا و مەبەستی ئەم خەونەم بۆ لێک بدەنەوە ئەگەر ئێوە شارەزای لێکدانەوەی خەونن.

لە وەڵامی پاشادا وتیان: ئەوە چەند خەونێکی تێکەڵ و پێکەڵە و ھیچ لێکدانەوەیەکی نییە، ئێمە نازانین خەونی تێکەڵ و پێکەڵ لێک بدەینەوە.

ئەو مەی گێڕەی لە زیندان ڕزگاری بوو بوو، پاش ماوەیەک یوسفی بیرکەوتەوە کە زانا و شارەزایە بە لێکدانەوەی خەونەکان، وتی: من مانا و مەبەستی ئەو خەونەتان پێدەڵێم کە پاشا بینیویەتی و ھەواڵتان پێدەدەم، ئەی پاشا بمنێرن بۆ لای یوسف تاوەکو خەونەکەتان بۆ لێک بداتەوە.

جا کاتێک مەی گێڕە ڕزگار بووەکە لە زیندان گەیشتە لای یوسف پێی وت: ئەی یوسف، ئەی پیاوی ڕاستگۆ، ئەو خەونەمان بۆ لێکبدەرەوە کە حەوت مانگای قەڵەو حەوت مانگای لەڕ و لاواز دەیانخۆن، وە حەوت گوڵە گەنمی سەوز و تەڕ لەگەڵ حەوت گوڵە گەنمی وشکەڵاتوو، بەڵکو بگەڕێمەوە لای پاشا و ئەو خەڵکەی لە دەوروبەریەتی تاوەکو مانا و مەبەستی خەونەکەیان بۆ ڕوون بێتەوە، وە بۆ ئەوەیش فەزڵ و گەورەیی تۆیان بۆ دەربکەوێت.

یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) ئەم خەونەی بەم شێوەیە لێکدایەوە: حەوت ساڵی یەک لە دوای یەک بەڕێک و پێکی گەنم دەڕوێنن، ئەو گەنمەی ھەموو ساڵێک لەو حەوت ساڵە دەیدورنەوە بەگوڵەکەیەوە ھەڵیبگرن تاوەکو نەڕزێت و سوس و مێروو نەیخوات، تەنھا کەمێکی نەبێت کە بۆ خواردنی خۆتان پێویستانە.

ئەمجا لە پاش ئەو حەوت ساڵە خۆشی و پڕ لە دانەوێڵەیە حەوت ساڵی قات و قڕی و وشکە ساڵی دێت، ئەوەی لەو حەوت ساڵەی پێشوو ھەڵتان گرتبوو لەم حەوت ساڵەی دواییدا دەیخۆن، تەنھا کەمێکی نەبێت ھەڵیدەگرن بۆ بنە تۆوی ساڵانی دواتر.

لە پاش ئەو حەوت ساڵە لە قات و قڕی و وشکە ساڵی، ساڵێکی خۆشی دێت بارانێکی زۆر دەبارێت بۆ خەڵکی، ھەر لەو ساڵەدا میوەجات زۆر دەبێت و خەڵکی ئەو میوانە دەگوشن و سرکەی لێ دروست دەکەن وەک سرکەی ترێ و زەیتی زەیتون و قامیشی شەکر.

پاشایش دوای ئەوەی لێکدانەوەی خەونەکەیان بۆ گێڕایەوە، خێرا بەدەست و پێوەندەکەی وت: ئادەی یوسف لە زیندان دەربکەن و بیھێنن بۆ لام، جا کاتێک نێرراوەکەی پاشا ھاتە لای یوسف بۆ ئەوەی لەگەڵ خۆی بیبات بۆ لای پاشا، یوسف پێی وت: بگەڕێرەوە بۆ لای پاشا و گەورەت و پرسیاری چیرۆک و بەسەرھاتی ئەو ژنانەی لێ بکە کە دەستی خۆیان بریندار کرد، تاوەکو بێتاوانی بسەلمێت پێش ئەوەی لە زیندان بچێتە دەرەوە، بێگومان پەروەردگارم بەفرت و فێڵی ئەوانە زانا و ئاگادارە، وە ھیچ شتێکی لا شاراوە نییە.

پاشاکە کاتێک قسەی لەگەڵ ئافرەتەکان کرد و وتی: حاڵی ئێوە چۆن بوو کاتێک یوسفتان فریودا بۆ ئەوەى داوێن پیسی لەگەڵ ئێوە بکات، ئافرەتەکان لە وەڵامی پاشاکە وتیان: پەنا بە خوا لەوەى یوسف تۆمەتبار بێت والله ئێمە هیچ خراپەیەکمان لێ نەبینیوە، لەو کاتەدا ژنەکەى عەزیزی میسر بە دانپێدانان لەسەر ئەوەى کردی وتی: ئێستا هەق و ڕاستی دەرکەوت من هەوڵمدا لە خشتەری بەرم و ئەو لە ڕاستگۆیانە سەبارەت بەوەى باسیکرد لە بێ تاوان بوونی لەوەى من تۆمەتم بۆ هەڵواسیبوو.

ژنەکەی عەزیز وتی: ئەم داننانەم بەتاوانەکەمدا بۆ ئەوە بوو تاوەکو یوسف بزانێت کە ئەوە من بووم ویستم ئەو لەخشتە بەرم و تووشی تاوانی بکەم، وە ئەویش ڕاستگۆیە، وە بێگومان لەو کاتەی ئەو لێرە نەبووە بوھتانی ترم بۆ نەکردووە، وە بەراستی لەوەیشی کە ڕوویدا ئەوەم بۆ ڕوون بوویەوە کە خوای گەورە خیانەت و فرت وفێڵێ ناپاکان سەرکەوتوو ناکات.

ژنەکەی عەزیزی میسر درێژەی دا بەقسەکانی و وتی: من دەروونی خۆم پاک ناکەمەوە لە ویستی ئەنجامدانی تاوان و خراپەکردن، وە من نامەوێت تەزکیەی دەروونی خۆم بکەم، چونکە دەروونی مرۆڤ وادروست بووە ھەمیشە فەرمان بە گوناھ و تاوان بکات، چونکە مەیلی ئەوە دەکات پێی خۆشە، وە زۆر ناڕەحەتە بە لایەوە جڵەوی بگێڕرێت و ڕێگری لێ بکرێت، مەگەر کەسێک پەروەردگارم خۆی ڕەحمی پێ بکات و لە پیلان و فرت وفێڵی بیپارێزێت، بێگومان پەروەردگارم لێبوردەیە بۆ ئەو بەندانەی خۆی کە تەوبە دەکەن لە گوناھ و تاوان، وە زۆریش بەڕەحم و میھرەبانە بەرامبەریان.

ئەمجا پاشاکە کاتێک بێ تاوانی یوسف و زانایی و دانایی ئەوی بۆ ڕوون بوویەوە بە دەست و پێوەندەکەی وت: بڕۆن بۆم بھێنن بۆ ئەوەی بیکەم بە ھاوڕێ و ھاودەمی تایبەتی خۆم، جا کاتێک یوسف ھات بۆ لای و قسەی لەگەڵ کرد و دواندی و ژیری و دانایی و زانایی ئەوەی بۆ ڕوون بوویەوە پێی وت: ئەی یوسف بێگومان ئیتر تۆ لەمرۆ بەدواوە خاوەنی پلە و پایە و جێی متمانەی ئێمەیت، وە ھەرچیت لەبارەوە وتراوە لە ڕێزی تۆ کەم ناکاتەوە.

یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) بە پاشای وت: بمکە بە کاربەدەستی خەزێنەی ماڵ و سامان و قوتی سەر زەوی میسر، بێگومان من خەزنەدارێکی دەست پاک و چاودێرێکی زانا و بەئاگام بۆ ئەو کارەی پێم دەسپێریت.

ھەروەک منەتمان کرد بەسەر یوسفدا بەوەی بێگوناھیمان سەلماند و لە زیندان ھێنامانە دەرەوە، ھەر بەوشێوەیە دوای ئەو تەنگانە و ناخۆشییە لەسەر زەوی خاکی میسر پلە و پایە و دەسەڵاتمان پێ بەخشی، لەھەر جێگایەک خۆی ویستی دادەنیشێت و جێگیر دەبێت، وە کێمان بوێت لە بەندەکانمان لە دونیادا دەیخەینە بەر بەزەیی و میھرەبانی خۆمان، وە بەھیچ شێوەیەک پاداشتی چاکەخوازانیش ون ناکەین، بەڵکو بەتێر و تەسەلی و بێ کەموکورتی پاداشتیان دەدەینەوە.

ئەوەی باسکرا پاداشتی دونیا بوو، وە ئەو پاداشتەی کە خوای گەورە لە ڕۆژی دواییدا ئامادەی کردووە بۆ باوەڕداران و خواناسان، ئەوانەی فەرمانەکانی بەجێ دەھێنن و دوور دەکەونەوە لە سەرپێچییەکانی، باشتر و خاسترە لە ھەموو پاداشت و خێر وبێرێکی دونیا.

دوای ئەوەی قات وقڕی و گرانی لە سەر زەوی کەنعان پەیدا بوو، براکانی یوسف بە مەبەستی بەدەستھێنان و کڕینی کەل وپەل و پێداویستی و زەخیرە ، بەرەو سەر زەوی میسر کەوتنەڕی و چوونە لای یوسف، یوسف ئەوانی ناسیەوە و زانی براکانی خۆیەتی، بەڵام ئەوان یوسفیان نەناسیەوە لەبەر ئەو ماوە زۆرەی تێپەڕی بوو، وە ڕوخسار و شکڵیشی گۆڕابوو، چونکە کاتێک خستیانە ناو بیرەکەوە مناڵێک بوو.

جا کاتێک ئەوەی داوایان کردبوو لە پیتاک و خۆراک پێیدان و بۆی ئامادەکردن، دوای ئەوەی براکانی بۆیان باسکرد کە برایەکی تریان ھەیە لە باوکیانەوە و لای ئەو جێیان ھێشتووە، پێی وتن: ئەمجارە برا باوکییەکەشتان لەگەڵ خۆتان بھێنن با باری وشترێک زیاترتان بدەمێ، ئایا ئێوە نابینن من بەتێر و تەسەلی و بێ کەموکورتی پێوانە و بارتان دەدەمێ، وە چاکترین میوانداریشم کردن، یوسف ئەمەی پێ وتن تاوەکو ھانیان بدات کە بۆ جاری داھاتوو براکەی تریشیان بھێنن.

ئەگەر ھاتوو ئەوتان نەھێنا ئەوا ڕوون دەبێتەوە کە ئێوە درۆ دەکەن و برای ترتان نییە، ئەو کاتە منیش ھیچتان بۆ پێوانە ناکەم و ھیچتان نادەمێ، وە نزیک بە وڵاتیشم نەکەون، ویستی بەم قسانە بیانترسێنێت ئەگەر براکەی تریان نەھێنن ئیتر نەیەنەوە میسر بۆ پیتاک و خۆراک بردن.

براکانی وڵامیان دایەوە و وتیان: داوا دەکەین لە باوکی و ھەوڵی خۆمانی لەگەڵ دەدەین، وە ئەوەی فەرمانت پێکردووین بێ کەم وکورتی جێ بەجێی دەکەین.

یوسف بە کوڕە لاوە کڕێکارەکانی بەردەستی وت: پارەو پولی ئەوانە بخەنەوە ناو بارەکانیان، بۆ ئەوەی کاتێک گەڕانەوە و پارەکەیان دیتەوە بزانن ئێمە پیتاک و خواردنەکەمان پێ نەفرۆشتوون، ئەمەش وایان لێ دەکات جارێکی تر لەگەڵ براکەی تریان بگەڕێنەوە بۆ میسر، بۆ ئەوەی بۆ یوسف بسەلمێنن کە ڕاستگۆن، وە دواتر پارەکەشیان لێ وەربگرێتەوە.

جاکاتێک گەڕانەوە بۆ لای باوکیان، وە چیرۆک و بەسەرھاتی یوسفیان گێرایەوە بۆی کە چەندێک ڕێزی گرتوون، وتیان بە باوکیان: ئەی باوکە گیان ئەمجارە ئەگەر براکەی ترمان لەگەڵدا نەنێریت گەورەی میسر ھیچ خواردنمان ناداتێ، جا بۆیە ئەمجارە ئەومان لەگەڵ بنێرە، ئەگەر ھاتوو ئەومان لەگەڵ بنێریت ئەوا بار وشترێکی تر خواردن دەھێنینەوە لەگەڵ خۆمان، وە بەڵێنیشت دەدەینێ کە بیپارێزین و بەساغ و سەلیمی بیگەڕێنینەوە و بیدەینەوە دەستت.

باوکی پێی وتن: ئایا متمانەتان پێ بکەم و براکەتان پێ بسپێرم ھەروەکو چۆن پێشتر متمانەم پێکردن و براکەیم (واتا یوسف) م پێ سپاردن؟! متمانەم پێکردن و بەڵێنتان دا کە بیپارێزن، کەچی بەڵێنەکەتان نەبردەسەر، لەبەر ئەوە ئێستاش متمانەتان پێناکەم کە دەیپارێزن، بەڵکو من متمانەم بەخوا ھەیە و متمانەم بە ئێوە نییە، وە دەیدەمە دەستی ئەو ھەر ئەویش چاکترین پارێزەرە بۆ کەسانێک کە بیەوێت بیانپارێزت، بۆیە دەیسپێرم بە ئەو، وە ئەویش لە ھەموو کەسێک بەبەزەییترە بەرامبەر کەسانێک کە بیەوێت بەبەزەیی بێت بەرامبەریان.

جا کاتێک ئەو کۆڵ و بارەیان کردەوە کە خواردنەکەی تێدا بوو پارە و پوڵ و دەست مایەکەشیان بۆ گێڕدراوەتەوە، بە باوکیان وت: دوای ئەم ھەمووە ڕێزلێنانە ئیتر چی داوا دەکەیت لەم پاشا و کاربەدەستە؟ ئەوە پارە و پوڵ و نرخی خواردنەکەیە عەزیزی میسر بۆی گەڕاندوینەتەوە، وە خواردن و دانەوێڵەیشمان ھێناوە بۆ خێزان و کەسوکارمان، وە بێگومانبە کە ئێمەیش براکەمان دەپارێزین لەوەی لێی دەترسیت، بە ھۆی ئەویشەوە جاری داھاتوو بارێکی تری وشتر زیاتر دەھێنین، ئەمەیش بۆ عەزیزی میسر کارێکی ئاسانە چونکە ئەو زۆر بەخشندەیە.

باوکی پێی وتن: ھەرگیز ئەوتان لەگەڵ نانێرم ھەتاوەکو سوێندم بەخوا بۆ نەخۆن و پەیمانێکی دڵنیا کەرەوەم نەدەنێ کە لەگەڵ خوا بیبەستن کە ئەوم بۆ دەگێڕنەوە، مەگەر کاتێک نەبێت ھەمووتان لەناوچووبن و کەستان نەمابێت، ئەوکاتە نەتوانن ئەوم بۆ بگێڕنەوە و خۆیشتان نەگەڕێنەوە، جاکاتێک ئەو سوێندەیان بۆ خوارد و ئەو پەیمانەی داوای کردبوو پێیاندا، یەعقوب وتی: خوای گەورە شاھید بێت لەسەر ئەوەی کە دەیڵێن، وە شاھیدی خوایشمان بەسە.

باوکیان ئامۆژگاری کوڕەکانی کرد و پێی وتن: ئەی کوڕەکانم ھەمووتان لە یەک دەرگاوە مەچنە ناو میسرەوە، بەڵکو لە چەند دەرگایەکی جیاجیاوە بچنە ژوورەوە، چونکە ئەمە بۆ ئێوە باشترە ئەگەر کەسێک بیەوێت پێکەوە زیان بە ھەمووتان بگەیەنێت، وە ئەوەیشی دەیڵێم بۆ ئەوە نییە زیانێک کە خوای گەورە بیەوێت پێتان بگەیەنێت من لەسەرتانی لاببەم، یان سودێکتان پێ بگەیەنم کە خوا نەیەوێت، فەرمان تەنھا فەرمانی خوای گەورەیە، وە منیش تەنھا پشت بە خوای گەورە دەبەستم، وە با بڕوادارانیش تەنھا پشت بە ئەو ببەستن.

ئەوە بوو براکان ھەموویان کەوتنە ڕێ بەرەو میسر، بنیامینی برای دایک و باوکی یوسفیشیان لەگەڵ خۆیان برد، ھەر بەو شێوەیەی کە باوکی فەرمانی پێکردبوون لە چەند دەرگایەکی جیاجیاوە چوونە ناو میسرەوە، ئەم چوونە ژوورەوەشیان لەچەند دەرگایەکی جیاجیاوە نەیتوانی ئەوەی خوای گەورە بڕیاری بۆ دابوون لەسەریان لاببات، بەڵکو بڕیاری خۆی لە قەدەر چۆن بوو ھاتەدی، بەڵکو تەنھا سۆز و بەزەییەک بوو لە دڵ و دەروونی یەعقوبەوە بۆ ئەوان ئامۆژگاری کردن پێی، چونکە ئەو دەیزانی بڕیار تەنھا بڕیاری خوایە، وە شارەزایی باوەڕ بوون بە قەدەری خوا و دەستگرتن بەھۆکارەکانەوە بوو کە فێرمان کردبوو، بەڵام زۆربەی خەڵکی ئاگاداری ئەوە نین و نایزانن.

جا کاتێک براکانی یوسف چوونە ژوورەوە بۆ لای یوسف، براکەی تریشان لەگەڵ بوو، یوسف برا دایک و باوکییەکەی لە ئامێز گرت و بەنهێنی پێی وت: من برا دایک و باوکییەکەی تۆم (یوسف)، ھیچ دڵتەنگ مەبە و خەفەت مەخۆ لەوەی براکانت لە ماوەی ڕابردوودا ئەنجامیان داوە و پێی ھەستاون لەکاری خراپە و ئازاردان و ڕق لێ بوونەوە لە ھەردوکمان، وە فڕێدانی من و خستنە ناو بیرەوە.

کاتێک یوسف باری وشترەکانی بۆ ڕێکخستن و خۆراکی بۆ ئامادەکردن فەرمانی کرد بە خزمەتکار و بەردەستەکانی ئەو دەفرەی کە دانەوێڵە و خواردنیان بۆ خەڵکی پێ دەپێوا بیخەنە ناو باری برا دایک و باوکییەکەیەوە (بنیامین) بە بێ ئەوەی ئەوان بزانن تاوەکو بیکاتە بەھانەیەک بۆ گلدانەوەی لای خۆی، جاکاتێک براکانی یوسف کەوتنە ڕێ بەرەو وڵات و خانەو لانە و خێزان و کەسوکارەکەیان، یەکێک بانگی کردن و ھاواری کرد: ئەی خاوەن وشترەکان، ئەوانەی خواردنتان بار کردووە ئێوە دزن و دزیتان کردووە.

براکانی یوسف بەرەو لای بانگكەرەکە و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون ڕۆیشتن پێیان وتن: چیتان لێ ون بووە و دزی چیتان لێکراوە تاوەکو تۆمەتبارمان دەکەن بە دزی؟

بانگکەرەکە و ئەوانەی لە گەڵیدا بوون وتیان: ئەو دەفرەی پاشامان لێ ون بووە و دزراوە کە خواردنی پێ دەپێوا بۆ خەڵکی، جا ھەرکەسێک ئەو پێوانەیە بھێنێتەوە ئەوە باری وشترێک خواردنی پێ خەڵات دەکرێت، بانگكەرەکەیش وتی: منیش زامن و کەفیلی ئەو بارە وشترەم.

براکانی یوسف وتیان: سوێند بێت بە خوای گەورە ئێوە چاک ئاگاداری پاکی و بەرائەتی ئێمەن، وە ھەروەک حاڵی ئێمەتان بینیوە ئێمە بۆ ئەوە نەھاتوینەتە میسر کە خراپەکاری بکەین و سیفەتی ئێمەیش ئەوە نییە کە دزی بکەین.

بانگكەرەکە و ھاوڕێکانی وتیان: باشە تۆڵەی ئەو کەسە چی بێت ئەگەر ھاتوو کەسێک لە ئێوە دزییەکەی کردبێت، وە دەرکەوت ئێوە کەسانێکی درۆزنن لەوەی کە بانگەشەی پاکی و بەرائەتی خۆتان دەکەن؟

براکانی یوسف پێیان وتن: تۆڵەی کەسی دزیکەر لای ئێمە ئەوەیە ھەرکەسێک شتی دزراوی لا دۆزرایەوە ئەوا دەبێتە کۆیلەی ئەو کەسەی دزیەکەی لێکراوە، بەم شێوەیە ئێمە کەسی دز دەکەین بە کۆیلە لە تۆڵەی ئەو دزییەی کردویەتی.

ئەوە بوو براکانی یوسفیان گەڕاندەوە لای یوسف بۆ ئەوەی کەل و پەل و بار و کۆڵەکانیان بپشکنن، سەرەتا دەستیان کرد بە پشکنینی بارو کەل و پەلی براکانی تری پێش پشکنینی برا دایک و باوکییەکەی، تاوەکو فێڵەکەیان ئاشکرا نەبێت، پاشان لە کۆتاییەوە بار و کەلوپەلی براکەی تریان پشکنی و پێوانەکەی پاشایان لە بارەکەیدا دەرھێنا، ئابەم شێوەیە ئەم پیلانەمان بۆ یوسف ئاسانکرد تاوەکو پێوانەکە بخاتە باری براکەیەوە، ھەروەک چۆن ئەو پیلانەشمان بۆ ئاسانکرد کە بە یاسا و سزای وڵاتی خۆیان سزای دز بدرێت و بکرێتە کۆیلە لای کەسی دزی لێکراو، ئەم کارە سەری نەدەگرت ئەگەر بھاتایە بە سزای پاشای میسر سزای کەسی دز بدرایە، چونکە لە یاسای سزادانی پاشای میسردا کەسی دز لێی دەدرا و غەرامە دەکرا، بەڵام ویستی خوای گەورە وابوو کە پەیڕەوی لە شەریعەتی براکانی یوسف بکرێت کە بریتی بوو لە بەکۆیلە کردنی کەسی دزیکەر، مەگەر خوای گەورە وا ویست بکات بۆیە براکانی یوسف تەسلیمی بڕیارەکەی یوسف بوون، یوسفیش براکەی لای خۆی گلدایەوە، دیارە ئەگەر بمانەوێت پلە و پایەی ھەرکەسێک لە دونیادا بەرز بکەینەوە بەرزی دەکەینەوە و دەیگەیەنینە جێگای شیاوی خۆی، ھەروەک پلە و پایەی یوسفمان بەرز کردەوە، وە لەسەروو ھەموو زانایەکەوە زاناتر ھەیە، وە لەسەروو زانستی ھەموو خەڵکیەوە زانست و زانیاری خوای گەورە ھەیە کە ئاگاداری ھەموو شتێکە.

براکانی یوسف وتیان: ئەگەر ئەوە دزی کردبێت جێگای سەرسوڕمان نییە، چونکە ئەمە برایەکی دایک و باوکی تری ھەبوو وەک ئەمە دزی کرد، مەبەستیان یوسف بوو (سەلامی خوای لێ بێت)، یوسفیش لەگەڵ ئەوەی ئەم بوھتان و قسەیەی ئەوان زۆر ئازاریدا، بەڵام خۆی گرت و ئاشکرای نەکرد و ئەوەی لە دڵیدا بوو شاردیەوە، وە لە دڵی خۆیدا پێی وتن: ئەوەی ئێوەی لەسەرە لە حەسودی و خراپەکاری لە چاو ئەو کەسەی باسی دەکەن خراپترین پلە و پایەتان ھەیە، وە خوای گەورەش زاناترە و ئاگادارە بەو قسە و بوھتانەی کە بۆی دەکەن.

ئەمجا براکانی یوسف پاڕانەوە لە یوسف و پێیان وت: ئەی عەزیزی میسر، ئەم برایەمان باوکێکی پیری بەساڵاچووی ھەیە کە زۆری خۆش دەوێت و ناتوانێت لێی دوور بێت، جا لەبری ئەو یەکێک لە ئێمە لای خۆت بھێڵەوە، بەڕاستی ئێمە تۆ لەو کەسانە دەبینین کە ھەڵسوکەوتت لەگەڵ ئێمە و کەسانی تر باشە، کەوابوو ئەو چاکەیەمان لەگەڵ بکە و یەکێک لە ئێمە لەبری ئەو بھێڵەرەوە.

یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: پەنا دەگرم بە خوای گەورە ستەم لە کەسێکی بێتاوان بکەین بە تاوان و گوناھی کەسێکی تری ستەمکار، کەسێک دەستگیر بکەین کە پێوانەکەی پاشامان لەناو کەلوپەلی ئەودا نەدۆزیوەتەوە، ئەگەر ھاتوو شتێکی وامان کرد ئەوا بێگومان ئێمە لەستەمکارانین، کەسی بێتاوان سزا بدەین و کەسی تاوانبار واز لێ بھێنین.

جا کاتێک کوڕەکانی یەعقوب نائومێد بوون لەبەدەمەوە ھاتنی داواکەیان لەلایەن یوسفەوە، لە خەڵکی جودا بوونەوە تاوەکو لە نێو خۆیاندا پرس و ڕاوێژێک بکەن بۆ ئەوەی بزانن چێ بکەن، برا گەورەکەیان وتی: وە بیرتان دەھێنمەوە باوکتان پەیمان و بەڵێنی دڵنیاکەری لێ وەرگرتن کە کوڕەکەی بۆ بگێڕنەوە، وە گەرنا دووچاری سزایەک دەبن لەلایەن خواوە کە دەسەڵاتی ئەوەتان نەبێت خۆتانی لێ بپارێزن، وە پێشتریش کەمتەرخەمیتان کرد لە پاراستنی یوسف و ئەو پەیمانەی دابوتان بە باوکتان کە ئاگاداری لە یوسف بکەن و وەفاتان پێ نەکرد و(وباوکمان دووچاری خەم وخەفەت کرد) من خاکی میسر بەجێ ناھێڵم و ناگەرێمەوە لای باوکم ھەتاوەکو ئەو ڕازی نەبێت بەگەڕانەوەم، یان خوای گەورە بڕیارێکی نوێم بۆ دەدا و بتوانم براکەم وەربگرمەوە، وە خوای گەورەش باشترین کەسە بڕیار بدات، وە لە ھەموو کەسێکیش دادگەرترە، وە ھەموو بڕیارەکانیشی بەھەق و دادگەرانەیە.

برا گەورەکەیان وتی: بگەڕێنەوە بۆ لای باوکتان و پێی بڵێن: کوڕەکەت دزی کردووە، لە سزای ئەو کارەیشیدا عەزیزی میسر کردوویەتی بە بەندە و کۆیلەی خۆی، شاھیدیشمان لەسەر ئەمە نەداوە تا ئەو کاتەی بەچاوی خۆمان بینیمان کە پێوانەکەی پاشایان لە کوڵوبار و کەلوپەلەکەی ئەودا دەرھێنا، وە ئێمەیش نەماندەزانی ئەو دزی دەکات، چونکە ئەگەر بمانزانیایە ئەو دزی دەکات ئەوا ھەرگیز پەیمانمان پێ نەدەدای کە ئەوت بۆ دەگێڕینەوە.

پاش ئەوەی کوڕەکان گەڕانەوە لای باوکیان، پێیان وت: - ئەی باوکە - بۆ ئەوەی دڵنیا بیتەوە لەوەی کە ڕاست دەکەین بڕۆ بپرسە لە خەڵکی میسر، وە بپرسە لە کاروانچیەکانی ناو ئەو کاروانەی کە ئێمە لەگەڵیاندا بووین بزانە ئایا ئەوانیش ھەر ئەوەت بۆ ناگێڕنەوە کە ئێمە بۆمان گێڕایتەوە؟ وە بێگومانیشبە سەبارەت بەو ھەواڵە، ئێمە ڕاست دەکەین کە ئەو دزی کردووە.

باوکی پێی وتن: ئەوەی باسی دەکەن ھیچی وانیە و کوڕی من دزی نەکردووە، بەڵکو ئەوە دەروونی نەگریسی خۆتانە ئەو کارەی لاڕازاندونەتەوە و فڕوفێلتان لێ کردووە، ھەروەکو پێشتر فڕوفێڵتان لە یوسف کرد، ئارام دەگرم بە ئارامگرتنێکی جوان (ھیچ شتێک ناڵێم خوای گەورە پێی ناخۆش بێت) وە تەنھا سکاڵای خۆیشم بۆ لای خوا دەبەم، بەڵکو خوای گەورە ھەموویانم (یوسف و براکەی و برا گەورەکەشیان) پێکەوە بۆ بگێڕێتەوە، خوای گەورەش زانا و ئاگادارە بە حاڵ و گوزەرانم، دانا و کاربەجێیە لە بەرێوەبردن و فەرمانەکانیدا.

باوکیان پشتی تێکردن و لێیان دوورکەوتەوە، وە پێی وتن: ئای داخ و خەم و خەفەتم بۆ یوسف، جا لەداخ و خەم و خەفەت و گریانی زۆری ئاوی سپی ھات بەسەر ڕەشێنە و بیل بیلەی چاوەکانیدا و کوێر بوو، لەدوای ئەوە بێدەنگ دادەنیشت و خەم و خەفەتەکانی لەناخی خۆیدا دەشاردەوە و ھەر چاوەڕوانی ئەوە بوو خوای گەورە ھەموویانی پێکەوە بۆ بگێڕێتەوە و دەرووی خێری لێ بکاتەوە.

براکانی یوسف بە باوکیان وت: بەخوا ھەمیشە تۆ یوسفت لە بیرە و لەبیرت ناچێتەوە، ھێندە خەم و خەفەتی بۆ دەخۆی تاوەکو نەخۆشیەکەت زۆرت بۆ دەھێنێت و توند دەبێت لەسەرت، یان لەکۆتاییەوە دەتکوژێت و لەناوت دەبات.

باوکی پێی وتن: لە بەرامبەر ئەو ھەموو خەم و خەفت و داخ و پەژارەدا من تەنھا سکاڵای خۆم لای خوای گەورە دەکەم، وە ئەوەی منیش دەیزانم لە لوتف و ڕەحم و میھرەبانی خوای گەورە لەوەی دێت بەدەم ھاوار و سکاڵای لێقەوماوانەوە ئێوە نایزانن و ئاگادار نین پێی (مەبەستی ئەوەیە خوای گەورە دێت بەدەم ھاوار و نزا و سکاڵاکانیەوە و یوسف و براکەی و برا گەورەکەشی دەگێڕێتەوە).

باوکی پێی وتن: ئەی کوڕەکانم بڕۆن سۆراخ و ھەواڵێکی یوسف و براکەی بزانن وە بێ ھیوا مەبن لە ڕەحم و بەزەیی خوای گەورە کە دەرووی خێر لە بەندەکانی دەکاتەوە، چونکە تەنھا بێباوەڕان بێ ھیوا دەبن لە ڕەحم و بەزەیی خوا و کردنەوەی دەرگای خێر لێیان، لەبەر ئەوەی بێ ئاگان لە دەسەڵات و قودرەتی خوا و فەزڵە نھێنی و شاراوەکانی بەسەر بەندەکانیەوە.

فەرمانەکەی باوکیان بەجێ ھێنا، ڕۆشتن و گەڕان بەدوای یوسف و براکەیدا، جا کاتێک چوونە لای یوسف پێیان وت: ئەی عەزیزی میسر بەڕاستی خۆمان و بنەماڵەکەمان دووچاری قات و قڕی و گرانی و برسێتی بوینەتەوە، وە دراوێکی کەمیشمان لەگەڵ خۆمان ھێناوە، تۆیش وەک جارانی تر پێوانەکەمان بۆ پڕ بکە و لە فەزڵ و خێروبێری خۆتیش کەمێک زیاترمان بدەرێ، یان چاوپۆشی بکە لەکەمی دراوەکەمان، بێگومان خوای گەورە پاداشتی چاکەکاران بەباشی دەداتەوە.

یوسف کاتێک گوێی لە وتەکانیان بوو، دڵی نەرم بوو و بەزەیی پێیاندا ھاتەوە و خۆی پێ ناساندن و پێی وتن: ئایا دەزانن ئێوە چیتان کرد بە یوسف و براکەی؟ ئەو کاتەی ئێوە بێ ئاگا بوون لەسەرەنجامی ئەو کارەی ئەنجامتان دەدا بەرامبەریان.

تووشی شۆک بوون و ھەواڵێکی کتوپڕ بوو بۆیان: بۆیە وتیان: ئایا تۆ یوسفیت؟ یوسف لە وەڵامیاندا وتی: بەڵێ من یوسفم و ئەوەیش لە گەڵمدا دەیبینن براکەمە (بنیامین)، خوای گەورە فەزڵ و چاکەی لەگەڵ کردین و ڕزگاری کردین لەو حاڵەی تێیدا بووین، ھەرکەسێک لە خوا بترسێت و فەرمانەکانی جێ بەجێ بکات و دوور بکەوێتەوە لە ڕێگرییەکانی و ئارام بگرێت لەسەر ناڕەحەتییەکان ئەوە لە چاکەکارانە و بێگومان خوای گەورەش پاداشتی چاکەکاران ون ناکات بەڵکو بۆیان دەپارێزێت.

براکانی داوای لێ بووردنیان لێکرد و پۆزشیان بۆ ھێنایەوە و پێیان وت: سوێند بەخوا اللە تەعالا فەزڵی تۆی داوە بەسەر ئێمەدا بەوەی ھەرچی سیفات و ڕەوشتی جوانە پێی بەخشیویت، وە بێگومان ئێمەش خراپەکار و ستەمکار بووین بەرامبەر بە تۆ.

یوسف لەوان بورا و پۆزشەکەی قبوڵ کردن و پێی وتن: ئەمڕۆ ھیچ گلەیی و گازندەیەک لەسەر ئێوە نییە وابکات تۆڵەتان لێ بکرێتەوە یان سەرزەنشت بکرێن، لە خوای گەورە داواکارم لێتان خۆش بێت، ئەو بۆ خۆیشی لە ھەموو کەسێک میھرەبانتر و بە بەزەییترە.

دوای ئەوەی ھەواڵیان پێدابوو کە باوکیان کوێر بووە، کراسەکەی خۆی پێدان و پێی وتن: بڕۆن ئەم کراسە بدەن بەسەر ڕوومەتی باوکمدا چاوەکانی بۆ دەگەڕێتەوە، لەپاشان خۆتان و خێزان و بنەماڵەکەیشتانم بۆ بھێنن بۆ میسر.

جا کاتێک کاروانەکە لە میسر دەرچوون، وە ئاوەدانی ئەو وڵاتەیان بەجێھێشت، یەعقوب (سەلامی خوای لێ بێت) بە کوڕ و خێزانەکەی وت ئەوانەی لای ئەو مابوونەوە، من ھەست بە بۆنی یوسف دەکەم، ئەگەر وەک جاران بە نەزان و خەڵەفاوم دەرنەکەن و بڵێن ئەم پیاوە خەڵەفاوە خۆیشی نازانێت چی دەڵێت.

ئەو مناڵانەی لە دەوری بوون پێیان وت: سوێند بەخوا ھێشتا لەخەیاڵ و وەھمەکانی پێشووتدایت، ھێشتا یوسفت لەدڵ دەرنەچووە و بەردەوام وادەزانیت جارێکی تر دەیبینیتەوە.

کاتێک کاروانەکە نزیک بوویەوە لە کەنعان و موژدەدەرەکە ھەواڵی ھێنا بۆ یەعقوب و کراسەکەی یوسفی خستە سەر ڕوومەتی و چاوەکانی چاک بوویەوە، لەو کاتەدا یەعقوب (سەلامی خوای لێ بێت) بە کوڕەکانی وت: من پێم نەووتن ئەوەی من لە فەزڵ و میھرەبانی و چاکەی خواوە دەیزانم ئێوە نایزانن و ئاگاداری نین.

کوڕەکانی پۆزشیان بۆ باوکیان ھێنایەوە و داوای لێ بوردنیان لێکرد لەو کارەی ئەنجامیاندا بەرامبەر یوسف و براكەی و پێیان وت: ئەی باوکە گیان داوای لێخۆشبوونی گوناھانەکانی پێشووترمان بۆ بکە، بێگومان ئێمە کەسانێکی گوناھباری خراپەکار بووین بەرامبەر یوسف و براکەی.

باوکیان پێی وتن: دواتر لای پەروەردگارم داوای لێبوردنتان بۆ دەکەم، چونکە بەراستی خوای گەورە لێبوردەی گوناھی بەندە تەوبەکارەکانیەتی، وە زۆریش میھرەبانە بەرامبەریان.

یەعقوب و ماڵ و منداڵ و خێزانەکانی لە وڵاتی خۆیانەوە بەرەو یوسف لە میسر کەوتنەڕێ، جا کاتێک چوونە لای یوسف، دایک و باوکی لە ئامێز گرت و بە براکانی و خێزانەکانیانی وت: دەسا فەرموون بەیارمەتی و ویستی خوای گەورە بەبێ ترس لە قات و قڕی و برسێتی بێنە میسرەوە، وە ھیچ زیانێکتان پێ ناگات.

باوک و دایکی لەسەر تەخت و کورسییەکەی خۆی دانا، لەبەرامبەر ئەو چاکە و ئیحسانەیشدا باوک و دایکی و ھەر یانزە براکەی کڕنوشی ڕێز و تەقدیریان بۆ برد نەک کڕنوشی پەرستن، ئەوەش بۆ بەجێھێنانی فەرمانەکەی خوای گەورە وەک ئەوەی لە خەونەکەدا ھاتبوو، بۆیە یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) بە باوکی فەرموو: ئەم سڵاوکردنەی ئێوە بە کڕنۆش بردن بۆ من لێکدانەوەی ئەو خەونە بوو کە پێشتر بینیم و بۆم گێڕایتەوە، پەروەردگارم بەڕاست گێڕای و ھاتەدی، وە ھەر ئەو چاکەی زۆری لەگەڵدا کردم کاتێک لە زیندان دەریھێنام، وە ئێوەیشی لە بیابان و دەشتەوە ھێنا بۆ لای من، دوای ئەوەی شەیتان نێوان من و براکانمی تێکدا، بێگومان پەروەردگارم زۆر بە بەزەیی و خاوەن لوتفە بۆ ھەر کەسێک خۆی ویستی لەسەر بێت، بەڕاستی ئەو زانا و ئاگادارە بە حاڵ و گوزەرانی بەندەکانی، وە زۆریش دانا و کاربەجێیە لە ڕێکخستنی کاروبارەکانیدا.

پاشان یوسف (سەلامی خوای لێ بێت) لە خوای گەورە پاڕایەوە و فەرمووی: ئەی پەروەردگارم تۆ موڵک و پاشایەتی میسرت پێ بەخشیم، وە فێری لێکدانەوەی خەونەکانیشت کردم، ئەی دروستکەر و بەدیھێنەری ئاسمانەکان و زەوی دروستکردنێک کە لە پێشووتردا ھاوشێوە و ھاوتای نەبوو، تۆ ھەڵسوڕێنەری ھەموو کاروبارەکانمیت لە دونیا و دواڕۆژیشدا، دەسا لە کۆتایی تەمەنیشمەوە بە موسڵمانێکی ڕاستەقینە بمرێنە، وە بمگەیەنە بە پێغەمبەرانی چاکەکار لە باوباپیرانم و غەیری ئەوانیش لە بەھەشتی بەرزی فیردەوسدا.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەو چیرۆک و بەسەرھاتەی کە بۆمان باسکردیت لە بەسەرھات و چیرۆکی یوسف و براکانی بە وەحی بەتۆمان ڕاگەیاند و بۆمان گێڕایتەوە، کە پێشتر تۆ ئاگاداری نەبوویت، وە کاتێکیش کە براکانی یوسف کۆبوونەوە و یوسفیان خستە ناو بنی بیرەکەوە و پیلانیان لێگێڕا و فێڵێان لێکرد تۆ لەوێ ئامادە نەبوویت تاوەکو ئاگاداری ئەم بەسەرھاتە بیت، بەڵکو ئێمە بەوەحی بە تۆمان ڕاگەیاند.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھەرچەند تۆ سووربیت لەسەر باوەڕھێنانی گەل و ھۆزەکەت و ھەموو ھەوڵێکی خۆت لەو پێناوەدا بخەیتەگەڕ بەڵام زۆرینەی ئەوان باوەڕ ناھێنن و شوێنت ناکەون، جا بۆیە تۆ ھیچ خەم و خەفەت و داخ و پەژارەیان بۆ مەخۆ.

- ئەی پێغەمبەر - ئەوانە ئەگەر کەمێک ژیر بوونایە باوەڕیان پێ دەھێنای، چونکە تۆ لە بەرامبەر گەیاندی ئەو قورئانە و بانگ کردنیان بۆ ئیسلام داوای ھیچ پاداشتێکیان لێ ناکەیت، وە ئەم قورئانەیش تەنھا بیرخەرەوە و پەند و ئامۆژگارییە بۆ تەواوی جیھان و مرۆڤایەتی.

زۆر ئایەت و نیشانە لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەن لەسەر دەسەڵات و پەروەردگار و یەکخوایی ئەو تاوەکو باوەڕی پێ بھێنن کەچی بەسەریدا ڕادەبورن و بیری لێ ناکەنەوە و پشتی لێ ھەڵدەکەن و ئاوڕی لێ نادەنەوە.

زۆرینەی خەڵکی باوەڕ ناھێنن کە خوای گەورە دروستکەر و ڕۆزیدەر و مرێنەر و زیندووکەرەوەی مردوانە، ئیللا لەگەڵ ئەوەیشدا شتێکی تر لە بت و دار و بەرد دەکەن بەخوا و دەیپەرستن، وە بانگەشەی ئەوەش دەکەن کە خوای گەورە منداڵی ھەیە (پاک و بێگەردی بۆ زاتی ھەق تەعالای اللە ).

ئایا ئەو بێباوەڕ و موشریکانە دڵنیان کە لەلایەن خواوە لە دونیادا سزایەکی سەختی وایان بۆ نایەت کە لە ھەموو لایەکەوە بیانگرێتەوە و توانای ئەوەیان نەبێت ڕێگری لێ بکەن، یان لەپڕێکدا ڕۆژی دوایی بەسەریاندا بێت و ھیچ حسابیان بۆ ھاتنی نەکردبێت و خۆیان بۆ ئامادە نەکردبێت، لەبەر ئەوە باوەڕیان نەھێنا بە پێغەمبەری خوا؟!

- ئەی پێغەمبەر - بەوانە بڵێ کە بانگیان دەکەیت بۆ ئیسلام: ئەمە ڕێگا و ڕێبازی منە کە لەسەر بەڵگەی ڕوون و ئاشکرا و بەرچاو ڕوونی خەڵکی بۆ بانگ دەکەم، وە ڕێگا و ڕێبازی ئەوانەشە کە چاو لە من دەکەن و پاش من خەڵکی بۆ بانگ دەکەن، بە ھیدایەتی ئەو ڕێبازە ڕێگا دەگرن و لەسەر سوننەتی من ھەنگاو دەنێن، وە من ھەرگیز لەو کەسانە نیم کە ھاوبەش بۆ خوا دادەنێن، وە پاک و بێگەردی بۆ خوا کە شەریک و ھاوبەشی ھەبێت، وە من لە یەکخواپەرستانم.

- ئەی پێغەمبەر - لە پێش تۆ ھیچ پێغەمبەرێکمان نەناردووە پیاوانێک لە نەوەکانی ئادەم نەبێت، مرۆڤ بوون نەک فریشتە، وەحیمان بۆ کردوون ھەروەک چۆن وەحیمان بۆ تۆیش کردووە، خەلکی شار بوون نەک خەڵکی گوند و دەشت، ئوممەتەکانیان بە درۆیان خستنەوە و باوەڕیان پێ نەکردن ئێمەیش لەناومان بردن، ئەوانەی باوەڕ بەتۆ ناھێنن بەسەر زەویدا ناگەڕێن و نابینن ئەوانەی پێشان باوەڕیان بە پێغەمبەرەکانیان نەھێنا و بەدرۆیان زانین چییان بەسەرھات و دووچاری چی سزایەک بوون تاوەکو پەند و ئامۆژگاریان لێ وەربگرن و لە ملھوڕی خۆیان بگەڕێنەوە؟ بەدڵنیاییەوە پاداشتی ڕۆژی دوایی لە دونیا و ئەوەش لە دونیادا ھەیە باشترە بۆ کەسانێک لەخوا بترسن، ئایا ئیتر ژیر نابن و تێناگەن كەوا ئەمە باشترە بۆیان، کەوابوو لەخوا بترسن و فەرمانەکانی بەجێ بھێنن - لەسەرووی ھەموویانەوە باوەڕ و ئیمانە - وە دوور بکەونەوە لە ڕێگریەکانی، وە گەورەترینیان ھاوبەش دانانە بۆ خوا.

ئەو پێغەمبەرانەی کە ڕەوانەیان دەکەین ئێمە مۆلەتی دوژمنەکانیان دەدەین، وە ھیچ پەلە ناکەین لە سزادانیان تاوەکو بەتەواوی پەل کێشیان بکەین، تا ئەو کاتەی لەناوبردنیان دوادەخەین، وە پێغەمبەرەکانیش نائومێد دەبن لە لەناوچوونیان، وە بێباوەڕەکانیش واگومان دەبەن کە پێغەمبەرەکانیان بەدرۆ دەرچوون و بەڵێنەکانیان ڕاست نەبووە لەوەی خوای گەورە سزای دوژمنەکانیان دەدا و باوەڕداران ڕزگار دەكات و سەریان دەخات، لەو کاتەی کە ھەموو لایەک نائومێد بوون لەبەدەمەوە چوونی خوای گەورە بۆیان، خوای گەورە دەفەرموێت: سەرکەوتنمان بۆ پێغەمبەرانمان ھات، پێغەمبەران و باوەڕدارانیش ڕزگار دەکەین لەوسزا و تۆڵە و لەناو بردنەی کە دادەبەزێت بۆ بێباوەڕان، وە بەدڵنیایی سزای ئێمە کاتێک دادەبەزێت بۆ گەل و ھۆزی بێباوەڕ ڕەد بوونەوەی نییە و ناگەڕێتە دواوە.

لە چیرۆک و بەسەرھاتی پێغەمبەران و بەسەرھاتی گەلەکانیان وە لە چیرۆک و بەسەرھاتی یوسف و براکانی پەند و ئامۆژگاری گەلێک ھەن بۆ ئەو کەسانەی کە عەقڵ و ژیرییەکی ساغیان ھەیە، ئەم قورئانە کە ئەم گرنگیەی ھەیە قسەیەکی درۆ و ھەڵبەستراو نییە و درابێتە پاڵ خوای گەورە، بەڵکو ئەم قورئانە کە لەلایەن خوای گەورەوە دابەزیوە شاھیدە لەسەر ڕاستی ئەو کتێبانەی کە پێشتر دابەزێنراون، وە بە درێژی ھەموو ئەو ئەحکام یاسا و ڕیسایانەی باسکردووە کە پێویستن، ھەروەھا ببێتە ڕێنمونی بۆ ھەموو کارێکی خێر و چاکە، وە ڕەحمەت و بەزەیی بۆ باوەڕداران، چونکە ئەوان سوود لەو ئەحکام و ڕێنموییانە دەبینن کە تێیدا ھاتووە.

﴿الٓمٓـرۚ﴾ پێشووتر قسەو گفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر و لێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة) ، - ئەی پێغەمبەری خوا - ئەم ئایەتە بەرز و پیرۆزانە لەم سورەتە، وە ئەو قورئانەش کە خوای گەورە دایبەزاندووە بۆ سەرت ھەر ھەمووی ئەو ڕاستیانەن کە گومان و دوودڵیان تێدا نییە، وە ھیچ گومانێکیشی تێدا نییە کە لەلایەن خوای گەورەوە ھاتووە، بەڵام زۆربەی خەڵکی لەبەر سەرسەختی و خۆبەزل زانینیان باوەڕی پێ ناکەن.

(اللە) خوای گەورە ئەو زاتەیە کە ئاسمانەکانی بەرز دروستکردووە و بەبێ ھیچ دینگە و کۆڵەکەیەک کە تۆ بیبینیت ڕایگرتوون، پاشان بڵند و بەرز بوویەوە بۆ سەر عەرش بەو شێوەی کە لایەق و شایستەی زاتی بەرز و پیرۆزی ئەو بێت، بەبێ ئەوەی چۆنیەتیەکەی بزانین و بیچوێنین بەدروستکراوەکانی خۆی، وە خۆر و مانگی بۆ خزمەتکردنی مرۆڤەکان و دروستکراوەکانی تری دروست و ڕامکردووە، وە ھەریەکەشیان تا ئەو کاتەی کە لە عیلمی خوای گەورە بۆیان دیاریکراوە لە خولگەی خۆیاندا دێن و دەچن، خوای گەورە بە ویستی خۆی و بەو شێوەیەی دەیەوێت زۆر بە وردی کاروباری ئاسمانەکان و زەوی ھەڵدەسوڕێنێت، ئەو ئایەت و نیشانانەی کە بەڵگەن لەسەر دەسەڵاتی زاتی بەرز و بڵندی خۆی بۆ مرۆڤەکان ڕوون دەکاتەوە بە ئومێدی ئەوەی دڵنیا ببنەوە لە لیقا و گەیشتنەوە بەپەروەردگارتان لە ڕۆژی قیامەت، جا کەوابێت بە کاروکردەوەی چاک خۆتانی بۆ ئامادە بکەن.

خوای گەورە ئەو زاتەیە کە زەوی بۆ ڕاخستوون، وە چیا و شاخە جێگیرەکانی تێدا دروستکردووە تاوەکو نەجوڵێت و ژیان لە خەڵکی تێک نەچێت، وە لە ھەموو جۆرە میوە و بەروبومێک دوو جووتی تێدا دروستکردووە، وەک چۆن لە گیاندارەکاندا نێر و مێی دوستکردووە، وە بە تاریکی شەو ڕۆژ دادەپۆشی لەپاش ڕووناک بوونەوەی تاریکی دەکات، ئەوەی باسکرا بەڵگە و نیشانەی گەورە و مەزنن بۆ گەل و ھۆز و کەسانێک بیر بکەنەوە لە دروستکراوەکانی خوای گەورە، وە لێی ڕابمێنن، چونکە ئەو کەسانە سوود لەو بەڵگە و نیشانانە دەبینن.

لە زەویدا چەندین پارچە زەوی لە پاڵ یەکدا ھەن، وە چەندین باخ و بێستان لە ترێ و دارخورما، کە ھەندێکیان پەلەکانی لەسەر یەک ڕەگ کۆبونەتەوە، وە ھەندێکی تریشیان ڕەگ و قەدەکانیان جیاوازن لە یەکتری، ئەم باخ و بێستانە بە یەک جۆر ئاو ئاودەدرێن، لەگەڵ ئەوەی لەیەک سەرچاوە ئاو دەخۆنەوە بەڵام فەزڵ و ڕێزی ھەندێکمان لەتام و چێژ و سوود و قازانج وەرگرتن داوە بەسەر ھەندێکی تریاندا، بێگومان لەوەی کە باسکرا بەڵگە و نیشانە گەلێک ھەن بۆ ئەوانەی کە بە وردی بیر دەکەنەوە و تێڕادەمێنن، چونکە ئەو کەسانە پەند و عیبرەتی لێ وەردەگرن.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر سەرت لەشتێک سووڕ بمێنێت شایستەترین شت ئەوەیە سەرت لە کاری ئەو بێباوەڕانە سووڕ بمێنێت کە باوەڕیان بەزیندووبوونەوە نییە و بەڵگەش دەھێننەوە بۆ ئینکاری کردنی و دەڵێن: ئەگەر ئێمە مردین و بووین بەگڵ و ئێسکی کۆن و ڕزیو ئایا جارێکی تر زیندوو دەکرێینەوە؟! ئەو کەسانەی کە باوەڕیان بە زیندوو بوونەوەی پاش مردن نییە هەر ئەو کەسانەن کە باوەڕیان بە پەروەردگاریان نییە، وە باوەڕیان بە ھێز و دەسەڵاتی ئەو نییە کە مردوو زیندوو بکاتەوە، ئەوانە لە ڕۆژی قیامەتدا کۆت و بەندی ئاگرین دەکرێتە گەردنیان، ئەوانە ھاوڕێ و ھاودەمی ئاگرن و بەھەمیشەیی و ھەتا ھەتایی تێیدا دەمێننەوە و لەناو ناچن، وە بەھیچ شێوەیەکیش سزایان لەسەر ھەڵناگیرێت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بتپەرست و موشریکەکان پەلەی ئەوەت لێ دەکەن کە سزای خوایان بۆ دابەزێت، پێش ئەوەی ئەو ناز و نیعمەتانەی کە خوای گەورە تەقدیری کردووە بۆیان تەواو و کامڵ ببێت، بێگومان پێش ئەوان کەسانێکی تر لە ئوممەتەکانی پێشین کە پەیامی خوایان بە درۆ زانی سزا دران، کەواتە ئیتر چۆن پەند و عیبرەتیان لێ وەرنەگرت؟ - ئەی پێغەمبەر - لەگەڵ ئەوەی خەڵکی ڕۆچوون لەناو زوڵم و ستەمدا بێگومان پەروەردگارت چاوپۆشیان لێ دەکات و مۆڵەتیان دەدات و پەلە ناکات لە سزادانیان تاوەکو تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لای، وە بێگومان پەروەردگارت سزا و تۆڵەی زۆر توندە بۆ ئەو کەسانەی کە لەسەر بێباوەڕی خۆیان سوور و بەردەوامن ئەگەر تەوبە نەکەن.

ئەوانەی بێباوەڕن بە خوای گەورە ڕۆچوون لەسەرکەشی و عینادی کردن لەگەڵ پێغەمبەری خوا و پێی دەڵێن: بۆچی موعجیزە و نیشانەیەکی وەک موعجیزە و نیشانەکانی موسا و عیسا نایەتە خوارەوە بۆ موحەممەد، - ئەی پێغەمبەر - ئەمە بە دەست تۆ نییە بەڵکو تۆ تەنھا ترسێنەری خەڵکیت بە سزای خوای گەورە، وە جگە ئەو بەڵگە و نیشانانەی کەخوای گەورە پێی داویت ھیچ نیشانەیەکی ترت لا نییە، وە بۆ ھەموو گەل و نەتەوەیەکیش پێغەمبەرێک ڕەوانە کراوە تاوەکو ڕێنوماییان بکات بۆ سەر ڕێگای ڕاست.

خوای گەورە دەزانێت ھەموو مێینەیەک چی لە سکیدایە و ئاگاداری ھەموو شتێکیەتی، وە دەزانێت مناڵدان چی لێ زیاد و کەم دەبێت، یان تەندروستی چۆنە و دووچاری چی نەخۆشیەک دەبێتەوە، وە ھەموو شتێک لای خوای گەورە بە ئەندازەگیریەکی زۆر وردە کە ھیچی لێ زیاد یان کەم ناکرێت.

چونکە خوای گەورە زانا و ئاگادارە بە تەواوی ئەو کاروبار و شتانەی کە نادیارن لای حەواس و ھەستی دروستکراوەکان بە تایبەت لای مرۆڤەکان، وە زانا و ئاگاداریشە بە تەواوی ئەو شتانەیشی کە ھەستەوەرەکانی ئەوان درکی دەکەن، خوای گەورە مەزن و بڵندە لە سیفات و ناو و کاروکردارەکانیدا ، وە بەزات و سیفاتی بەرز و بڵندیشە بەسەر ھەموو بەدێھێنراوەکانیدا.

ھەر ئەویش زانا و ئاگادارە بەو شتانەی نھێنی و نادیارن، - ئەی خەڵکینە - چون یەکە لای ئەو ئەگەر کەسێک لە ئێوە بە نھێنی وتەیەک بڵێت یان ئاشکرای بکات، ھەروەھا لای خوای گەورە وەک یەکە کەسێک لە تاریکی شەو و دوور لە چاوی خەڵکی کارێک بکات، یاخود بە ڕۆژی ڕووناک و بە ئاشکرا ئەنجامی بدات، خوای گەورە زانا و ئاگادارە پێی ھیچ جیاوازیەکی نییە لای ئەو.

پەروەردگار (سبحانە وتعالی) کۆمەڵێک فریشتەی ھەن لە پاش وپێشی ئادەمیزادەوە بەدوای یەکدا دێن، ھەندێکیان بە شەو دێن وھەندێکی تریان بە ڕۆژ، بە فەرمانی خوای گەورە پارێزگاری لێ دەکەن لە چوار چێوەی ئەو قەدەرەی خوای گەورە لەسەری نووسیوە و ڕێگری کردووە لێی، ھەرچی گوفتار وکرداریانە دەینوسن، بێگومان خوای گەورە ھیچ گۆڕانکاریەک بەسەر ھیچ گەل و ھۆزێکدا ناھێنێت لە حاڵێکی باش و نایابەوە بۆ حاڵ و گوزەرانێکی ناخۆش و دژوار ھەتاوەکو ئەو گەل و ھۆزە خۆیان ناشکور نەبوبن بە نازو نیعمەتەکانی خوا، خۆ ئەگەر خوای گەورە بیەوێت ھەر گەل وھۆزێک لەناو ببات ھیچ کەسێک ناتوانێت ببێتە بەربەست لەبەردەم ویست وئیرادەی ئەودا، - ئەی خەڵکینە - جگە لە خوای گەورە ھیچ پشتیوان وسەرپەرشتیکارێکتان نییە کاروبارەکانتان بۆ بەرێوە ببات، کەوابوو ڕوو بکەنە خوا و ھانای بۆ بەرن تاوەکو ئەو بەڵاو موسیبەتەی دووچاری بوون لە سەرتانی ھەڵگرێت.

- ئەی خەڵکینە - ھەر ئەو زاتەیە کە ھەورە بروسکەتان نیشان دەدات، ترس وھیواتان بە ھۆیەوە بۆ کۆ دەکاتەوە، دەترسن لە دەنگ و بروسکەکەی کە بتانسوتێنێت، وە ئومێدیشتان ھەیە لەگەڵیدا بارانتان بۆ ببارێنێت، ھەر زاتی بەرزی اللەیە ھەوری پڕ لە ئاوی زۆرتان بۆ پێک دەەھێنێت و بارانی خوڕەم و لێزەمەتان بۆ دەبارێنێت.

ھەورە بروسکە تەسبیحات و ستایشی پەروەردگاری دەکات و پاک و بێگەردی بۆ دەنوێنێت، وە فریشتەکانیش لەبەر ترس و بیمی دەسەڵاتی بێ سنووری ئەو تەسبیحات و ستایشی دەکەن وپاکو بێگەردی بۆ دەنوێنن، وە ھەر ئەویشە ھەورە تریشقەی لەناوبەر دەنێرێت ئەمجا ئەگەر ویستی لەھەرکەسێک و لەھەر دروستکراوێکی بدات و بیسوتێنێت دەیسوتێنێت و لەناوی دەبات، لەگەڵ ئەو ھەموو بەڵگە و نیشانانە لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە کەچی ھێشتا بێباوەڕان سەرگەرمی دەمەقاڵێن لەسەر تاکو و تەنھایی زاتی پیرۆزی ئەو، بێگومان خوای گەورە زۆر بەھێز و توندە بەرامبەر ئەو کەسانەی کە سەرپێچی فەرمانەکانی دەکەن.

بانگەوازی ھەق و ڕاست و دروست کە بریتیە لە بانگەوازکردن بۆ یەکخواپەرستی تەنھا ھەر بۆ ئەوە، وە ھیچ کەسێکی تری تێدا بەشدار نییە، وە نموونەی ئەو بتانەی کە بتپەرست وموشریکەکان ھانا و ھاواری بۆ دەبەن و وەڵامی ھیچ داوا و پرسیارێکیشیان نادەنەوە، وەک نموونەی ئەو کەسە تینوە وایە کە لە دوورەوە دەستی بۆ ئاو درێژ کردبێت تاوەکو بگاتە دەمی وتینوێتی بشکێنێت، دیارە بەو شێوەیە دەست درێژکردن بۆ ئاو تینوێتی ناشکێنێت، بێگومان ھانا و ھاواری بێباوەڕانیش لەو بتانە تەنھا گومڕایی وسەرلێشێواوی و دوورییە لەڕاستی، چونکە ئەو بتانە نەدەتوانن سودێکیان پێ بگەیەنن، وە نە زیانێکیشیان لێ دوور ببخەنەوە.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەیە بیانەوێت یان نەیانەوێت ملکەچی خوای گەورەن و سوژدەی بۆ دەبەن، لەمەشدا باوەڕدار و بێباوەڕ وەک یەکن، تەنھا جیاوازیان ئەوەیە باوەڕداران بە ئارەزووی خۆیان ملکەچی پەروەردگایانن و بە ویستی خۆیان سوژدەی بۆ دەبەن، بەڵام بێباوەڕان بێ پێخۆش بوون و ویستی خۆیان ملکەچی خوا دەبن، چونکە فیترەتیان ئەوەیان پێ دەڵێت بە ناچاری ملکەچی ئەو بن، ھەروەھا ئەو دروستکراوانەیش کەسێبەریان ھەیە لەسەرەتای ڕۆژ و کۆتاییەوە ملکەچی فەرمانی ئەون و ناتوانن لێی لابدەن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەو بێباوەڕانە بڵێ کە لەگەڵ خوای گەورە شتێکی تر دەپەرستن: کێ بەدیھێنەر و پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەوییە، وە کێ ھەڵسوڕێنەر و بەڕێوەبەریانە؟ - ئەی پێغەمبەر - تۆ بڵێ ھەر خوای گەورە بەدیھێنەر و بەڕێوەبەریانە، ئێوەیش دان بەمەدا دەنێن، - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئایا جگە لە خوای گەورە کەسێکی تر دەکەنە پشتیوانی خۆتان کە توانای ھیچ شتێکیان نییە، ئەوانە ناتوانن سوودێک بە خۆیان بگەیەنن، یان زیانێک لەخۆیان دوور بخەنەوە، ئیتر چۆن دەتوانن کارێکی لەو شێوەیە بۆ غەیری خۆیان بکەن؟! - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئایا ئەو بێباوەڕەی کە دڵی کوێرە وھیچ حاڵی نابێت، وەک ئەو باوەڕدارە دڵ زیندووە وایە کە شوێن ڕێنومایی پەروەدگار کەوتووە؟! وە ئایا بێباوەڕی کەپارچەیەکە لەشەوە زەنگ و تاریکی، وەک نوور و ڕوناکی باوەڕ وایە؟ ئایا بەلای ئێوەوە وەک یەک و یەکسانن؟! یان ئەوانەی ئەوان کردویانن بە شەریک وھاوەڵی خوا بەلایانەوە وایە وەک خوای گەورە دروستکەر و بەدیھێنەرن؟ بەمەش لێیان تێکچوو بێت و لێیان شێوا بێت و چەواشە بووبن، وایان زانی بێت ئەوانەی خوای گەورە بەدیھێناون و دروستی کردوون خواکانی خۆیان دروستیان کردوون و بە دیانھێناون؟ - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: تەنھا خوای گەورە اللە (جل جلالە) بەدیھێنەر و دروستکەری ھەموو شتێکە، وە ھیچ شەریک و ھاوەڵێکیشی نییە لەمەدا، تەنھا ئەو شایستەی پەرستنە بە تاک و تەنھا، وئەو گەردنکەچکاری هەموو شتێکە.

خوای گەورە بۆ لەناوچوونی ناھەق و باتڵ، وە مانەوەی ھەق و ڕاستی، نموونە بە ئاوی باران دەھێنێتەوە کە لە ئاسمانەوە دەبارێت و شیو و دۆڵەکان ھەریەكەیان بە ئەندازەی گەورەی و بچوکی خۆی پڕ ئاو کرد، جا ئەو لافاوە پووش و پەڵاش و کەفێکی زۆری بەسەر ئاوەکەوە لەگەڵ خۆیدا ھەڵگرت، لەپاشان ئاوەکە بەڕوونی دەرکەوت و پووش و پەڵاشەکەی لێ جیا بوویەوە، ھەروەھا نموونەیەکەی تر بۆ مانەوەی (ھەق و ڕاستی) و دوابڕاوی (باتڵ و ناھەق) بەو کانزا گران بەھا و بەنرخانە دەھێنێتەوە کە لەسەر ئاگر دەتوێنرێنەوە، بەمەبەستی پوختە و پاڵفتەکردن و بەدەستھێنانی کەرەستەی جوان و خشڵی خۆڕازاندنەوە، خوای گەورە بۆ مانەوەی ھەق و ڕاستی و لەناوچوونی باتڵ و ناھەقی ئەم دوو نموونە دەھێنێتەوە، باتڵ و ناھەقی وەک پوش و پەڵاش و کەفی سەر ئاو، وە ئەو ژەنگ و ژار و پیسیەی کە لە کانزا بەنرخە کە جیا دەبێتەوە وایە، ھەق و ڕاستیش وەک ئەو ئاوە ڕوون و پاک و خاوێنە وایە کە خەڵکی دواتر لێی دەخۆنەوە و دار و درەخت و بەروبوم و لەوەڕگای پێ سەوز دەبێت، وە وەک ئەو کانزا پاڵفتەیەش وایە کە خاوێن و پاکژ دەکرێتەوە و خەڵکی سوودی لێ دەبینن، جا خوای گەورە ھەروەک ئەم نموونانەی بۆ ھێناونەتەوە، بەھەمان شێوە نمونەی تر دەھێنێتەوە تاوەکو ھەق و ڕاستی لە باتڵ گومڕایی بۆ خەڵکی ڕوون بێتەوە.

ئەو باوەڕدارانەی کە وەڵامی پەروەردگاریان دایەوە، کاتێک بانگی کردن بۆ یەکخواپەرستی و تاعەت وگوێڕایەڵی خۆی، پەروەردگار لە ڕۆژی دواییدا پاداشتی باشتر وچاکتری بۆ ئامادە کردوون، ئەویش بەھەشتی نەبڕاوەی ھەتا ھەتاییە، وە بێباوەڕانیش کە وەڵامی بانگەوازی خوایان بۆ یەکخواپەرستی وگوێڕایەڵیکردنی نەدایەوە، ئەگەر ھەرچی لە زەویدا ھەیە لە سەروەت وسامان وماڵی دونیا ھی ئەوان بێت، ھێندەی تریشی لەگەڵدا بێت دەیبەخشن بۆ ئەوەی ڕزگاریان بێت لە سزای دۆزەخ، بەڵام لێیان قبوڵ ناکرێت، جا ئەوانەی وەڵامی بانگەوازەکەی خوایان نەدایەوە لەسەر تەواوی خراپە وتاوانەکانیان لێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت، وە جێگا و مەئوایشیان ئاگری دۆزەخە و دەبێتە ڕایەخیش بۆیان، ئای چی جێگا و ڕایەخێکی خراپە ئاگری دۆزەخ بۆ ئەوان.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا یەکسان و چوون یەکە ئەو کەسەی دەزانێت ئەوەی خوای گەورە بۆ تۆی دابەزاندووە ھەق و ڕاستە و ھیچ گومان و دوودڵی تێدا نییە، کەسێکی باوەڕدارە و وەڵامی پەروەردگار دەداتەوە، ئایا وەک ئەو کەسە وایە لە ئاست ھەق و ڕاستی خۆی کوێر دەکات و باوەڕ ناھێنێت و وەڵامی بانگەوازی خوا ناداتەوە، بێگومان خاوەن بیروھۆش و عەقڵە ساغەکان پەند و ئامۆژگاری لەمە وەردەگرن.

ئەوانەی کە وەڵامی بانگەوازەکەی خوایان دایەوە، ئەوانە ئەو کەسانەن کە وەفا دەکەن بەو پەیمانەی بە خوایان داوە، یان ئەو پەیمانەی بە خەڵکییان داوە، وە ئەو پەیمانە دووپاتکراوەیش بە خوایان داوە یان بەخەڵکیان داوە ھەڵی ناوەشێننەوە.

ئەوانە ئەو کەسانەن ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێکردوون بەگەیاندن و بەجێھێنانی مافی خزمایەتی بەجێی دەھێنن و نایبچڕێنن، وە لەپەروەرگاری خۆیان دەترسن، ترسێک وایان لێدەکات فەرمانەکانی ئەو جێ بەجێ بکەن و دوور بکەونەوە لە سەرپێچیەکانی، وە دەترسن لەوەی خوای گەورە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکات لەسەر ئەو گوناھ و تاوانانەی ئەنجامیانداوە، چونکە دەزانن ھەرکەس لێپیچینەوەی لەگەڵدا بکرێت تیاچووە.

ئەوانە ئەو کەسانەن ئارامیان گرتووە لەسەر فەرمانبەرداری و گوێڕایەڵی خوای گەورە، وە لەسەر ئەوەشی خوای گەورە قەدەری بۆ کردوون لەوەی پێیان خۆشە و لەوەشی پێیان ناخۆشە، وە لەپێناو ڕەزامەندی خوای گەورە ئارامیشیان گرتووە لەسەر دوور کەوتنەوە لە سەرپێچییەکانی، وە نوێژەکانیان بە جوانترین شێوە ئەنجامداوە، وە لەو سەروەت وسامانەیشی پێمانداون و واجبمان کردووە لەسەریان بیبەخشن بەئاشکرا و بە نھێنی لێی دەبەخشن، بە نھێنی لێی دەبەخشن لەترسی ئەەوەی نەکەونە ناو ڕیا و ڕووپاماییەوە، وە بە ئاشکرایش لێی دەبەخشن تاوەکو خەڵکی تر چاویان لێ بکەن وئەوانیش ماڵ ببەخشن، وە بە ئەنجامدانی کار وکردەوەی چاک و جوان وەڵامی خراپەی خراپەکاران دەدەنەوە، ئا ئەوانەی ئەوە سیفات و ڕەوشت و ئاکاریانە لە ڕۆژی قیامەتدا عاقیبەت و سەرەنجامی باشیان دەبێت.

عاقیبەت وسەرەنجامی باش بریتییە لە بەھەشتانێک بە ئاسوودەیی دەچنە ناویەوە و بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، وە لەتەواوی ئەو ناز ونیعمەتەیش خوای گەورە پێیان دەبەخشێت ئەوەیە باوباپیران و دایکان و ژنان و مناڵانیشیان، ئەوانەیان کاری چاکە و باشیان کردووە لەبەر ڕێزنان لەمانە و خۆشبەختیان بە حورمەتەوە پێکەوە دەچنە ئەو بەھەشتانەوە، وە فریشتەکانیش لە ھەموو دەرگاکانەوە دەچنە لایان بۆ پیرۆزبایی لێکردن و بەخێرھاتنیان.

ھەرکاتێک ئەو فریشتانە بچن بۆ لایان سەلامیان لێدەکەن و پێیان دەڵێن: سەلامتان لەسەر بێت، واتا: پارێزراو بن لە ئافات و ناڕەحەتی بە ھۆی ئەوەی ئارامتان گرت لەسەر گوێڕایەڵی خوای گەورە، وە لەسەر تاڵی ئەو ناڕەحەتیانەی ھاتە ڕێگاتان، وە لەسەر دوورکەوتنەوە لەسەرپێچیەکانی پەروەردگار، ئای چەند چاک و باشە سەرەنجامی چاکی ئەو دواڕۆژ و جێگایە بەو شێوەیە بێت.

بەڵام ئەوانەی کەپەیمانی خۆیان لەگەڵ خوای گەورە لەپاش گرێدان و بەستنی و وەفای پێ ناکەن و ھەڵیدەوەشێننەوە، وە ئەوەشی خوای گەورە فەرمانی کردووە بە گەیاندن و بە جێھێنانی مافی خزمایەتی ئەوان نایگەیەنن و دەیپچڕێنن، وە لەسەر زەوی تاوان و خراپەکاری دەکەن، ئەوانە نەفرین و دووری لە میھرەبانی خوایان بۆ بڕاوەتەوە، وە لە ڕۆژی دواییشدا سەرەنجامی خراپیان دەبێت کە چوونە ناو دۆزەخە.

ھەرکەسێک خوای گەورە ویستی لەسەر بێت ڕزق وڕۆزی بۆ فراوان و زۆر دەکات، وە ھەر کەسێکیش ئەو بیەوێت ڕزق و ڕۆزی لێ دەگرێتەوە، وە زۆری ڕزق و فراوان بوونی بەڵگە نییە لەسەر خۆشبەختی و بەختەوەری ئەو کەسەو خۆشەویستی خوا بۆی، وە ھەروەھا گرتنەوەی ڕزق وڕۆزی و کەمبوونەوەشی بەڵگە نییە لەسەر بەدبەختی و خراپەکاری ئەو کەسە، وە بێباوەڕان زیاد لەئەندازە دڵخۆشن بە ژیانی ئەم دونیایە و پاڵیان پێوەداوە و ئاسودەن پێی، خۆ ژیانی ئەم دونیایەش لەچاو ژیانی دواڕۆژ شتێکی کەم و لەزەت و خۆشیەکی کورت و بڕاوەیە.

ئەوانەی بێباوەڕن بە خوای گەورە و بەڵگە و نیشانە و ئایەتەکانی دەڵێن: ئەوە بۆ لەلایەن خوای گەورەوە موعجیزەیەکی بەرھەستی وەک موعجیزەکانی موسی وعیسی نەھات بۆ موحەممەد تاوەکو بەڵگە بێت لەسەر ڕاستی ئەو بانگەشەیەی دەیکات و ئێمەیش باوەڕی پێ بھێنین؟ جا - ئەی پێغەمبەر - تۆیش بەوانەی ئەو پێشنیارە دەکەن بڵێ: بێگومان خوای گەورە بە عەدل و دادگەری خۆی ھەرکەسێکی بوێت لەبەندەکانی گومڕایی دەکات، وە ھەرکەسێکیش تەوبە بکات و بگەڕێتەوە بۆ لای بە میھرەبانی و ڕەحمی خۆی ڕێنمونی دەکات، ھیدایەت و ڕێنمونی بەدەستی ئەوان نییە تاوەکو پەیوەستی بکەن بەھاتنی موعجیزە و نیشانەکان.

ئەوانەی خوای گەورە ھیدایەتی دان و ڕێنمونی کردون ئەوانە ئەو کەسانەن باوەڕیان ھێناوە، وە دڵەکانیان بە زیکر و یادی خوای گەورە بە (تەسبیح و تەحمید و سوپاس و ستایشی خوا)، وە بە خوێندن و گوێ لێگرتنی پەرتووکەکەی (قورئانەکەی) ئارام و ئاسودە دەبێت و ئۆقرە دەگرێت، جا چاک بزانن تەنھا بەیاد و زیکری خوا دڵەکان ئارام و ئاسودە دەبن و ئۆقرە دەگرن.

ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بەخوای گەورە و ئەو کاروکردەوە چاکانەیان ئەنجامداوە کە لە خوای گەورە نزيکیان دەکاتەوە، لە ڕۆژی دواییدا ژیانێکی بەختەوەر و ئاسودەیان ھەیە، وە دواڕۆژ و عاقیبەتێکی باشیشیان ھەیە کە بەھەشتی نەبڕاوەی ھەتاھەتاییە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھەروەک چۆن پێغەمبەرانی ترمان نارد بۆ لای گەل و ھۆزەکانیان تێپەڕین و ڕۆیشتن، ھەر بەو شێوەیە تۆیشمان نارد بۆ لای ئوممەتێک، تاوەکو ئەو قورئانەی بۆمان ناردویت بۆیانی بخوێنیتەوە، چونکە ئەو قورئانە بەسە بەڵگە بێت لەسەر ڕاستگۆیی تۆ، بەڵام گەل و ھۆزەکەت نکۆڵی ئەم بەڵگە و نیشانانە دەکەن، چونکە ئەوان بێباوەڕن بەھۆی تاوان و بتپەرستیانەوە نکوڵی پەرستنی خوای بە بەزەیی دەکەن، لەگەڵ ئەودا بتەکانیش دەپەرستن، - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئەو خوا بە بەزەییەی کە ئێوە ھاوەڵی بۆ بڕیار دەدەن و شتی تری لەگەڵدا دەپەرستن ئەو خوایە پەروەردگاری منە کە ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە جگە لەو، وە من لە ھەموو کاروبارێکمدا پشت بەو دەبەستم و ھەر بۆ لای ئەویش دەگەڕێمەوە و تەوبەی بۆ لا دەکەم.

ئەگەر ھەر کتێب و پەرتووکێک لە کتێب و پەرتووکە ئیلاھییەکان (یان قورئانی پیرۆز) بەو شێوەیە بن کە چیاکانی لە شوێن خۆی پێ لاببرایە، یان زەوی پێ شەق بکرایە و کانی و ڕووباری لێ ھەڵبقوڵایە، یان مردووی زیندوو بکردایەتەوە و بھاتایەتە قسە، ئەوا بێگومان ھەر باوەڕیان نەدەھێنا، ئیتر بۆچی داوای موعجیزەیەکی لەو شێوەیە دەکەن؟! - ئەی پێغەمبەری خوا - ئەو قورئانەی بۆ تۆ دابەزیووە بەڵگە و نیشانەکانی زۆر ڕوون و ئاشکران، وە کاریگەری گەورەی ھەیە ئەگەر ئەوان خاوەنی دڵانێکی زیندوون. بەڵام ئەوان ھەر ئینکاری دەکەن و باوەڕ ناھێنن، موعجیزە ھێنان و ھەموو کاروبارێک ھەر بۆ خوا خۆیەتی، ئایا ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە تا ئێستاش بێ ھیوا نەبوون لە بڕواھێنانی ئەو بێباوەڕانە؟ دەی با باوەڕداران چاک بزانن ئەگەر خوای گەورە بیویستایە بەبێ دابەزینی بەڵگە نیشانە و موعجیزە ھیدایەتی ھەموو خەڵکی دەدا، بەڵام ویستی خوای گەورە بەو شێوەیە نییە، ئەوانەیشی بێباوەڕ بوون ھەر بەو شێوەیە لەسەر کوفر و بێباوەڕی خۆیان بەردەوام دەبن و باوەڕ ناھێنن، ھەتاوەکو بەھۆی کاروکردەوەی خراپ و ناڕێکیانەوە دووچاری بەڵاو نەھامەتی سەخت دەبن، یان لە نزیک ماڵەکانیان دادەبارێت، تا ئەو کاتەی بەڵێنی خوای گەورە دێتە دی و سزای سەختیان بۆ دادەبەزێت، بێگومان خوای گەورەش بەڵێنی خۆی دێنێتە دی و بێ بەڵێنی ناکات ئەگەر کاتی دیاری کراوی خۆی ھات.

- ئەی پێغەمبەر - تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت کە گەل و ھۆزەکەی باوەڕیان پێ نەھێنا بیت و بەدرۆیان زانی بیت و گاڵتەیان پێ کردبیت، بەڵکو ئوممەت و گەلانی پێشووتریش ھەر بەو شێوەیە گاڵتەیان بە پێغەمبەرەکانیان کرد و باوەڕیان پی نەھێنان، وە خوای گەورە مۆڵەتی ئەوانەی دا کەباوەڕیان نەھێنا بە پێغەمبەرەکانیان، تا کار گەیشتە ئەوەی گومانیان وابوو کە من ئەوانە لەناو نابەم، پاش ئەوەی مۆڵەتم دان قارم لێگرتن و لەناوم بردن و سزای خۆمم بەسەردا ڕشتن، جا بینیت - ئەی پێغەمبەری خوا - چۆن بوو سزا و تۆڵەی من؟!

ئایا ئەو زاتە پیرۆزەی کە ڕۆزیدەری ھەموو دروستکراوەکانە، وە چاودێری کاروکردەوەیانە و پاداشتیان لەسەر دەداتەوە، شایستە ترە لەھەموو کەسێکی تر کە بپەرسترێت، یان ئەو بتانەی کە بێ ئاگا و غافڵن لە ھەموو شتێک و شایانی ئەوە نین کە بپەرسترێن؟ بێباوەڕان بە ستەم و درۆ و بوھتان کردونیان بە ھاوەڵ و شەریکی خوا، - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: دەسا ناو و سیفەتی ئەوانە باس بکەن کە کردوتانن بە شەریک و ھاوەڵی خوا ئەگەر ڕاست دەکەن لەو بانگەشەیەی دەیکەن، یان دیارە ئێوە ھەواڵ بەخوا دەدەن کەلەسەر زەوی چەند ھاوبەش و شەریکێکی ھەیە و ئەو پێی نازانێت، یان ھەر ئەوەتانێ بە ڕواڵەت ھەواڵێکی پێ دەدەن کە ھیچ ھەقیقەت و ڕاستیەکی نییە؟ بەڵام نەخێر ئەوە شەیتانە کە قسە و گوفتاری نابەجێی بێباوەڕان جوان و ڕازاوە دەکات، ئەوانیش سەرەنجام بێباوەڕ بوون و لە رێگای ڕاست لایدان و گومڕا بوون، جا ھەر کەسێک خوای گەورە گومڕای بکات و لەسەر رێگای ھیدایەت لایدات و ڕێنموونی نەکات، ئەوا ھیچ کەسێک ناتوانێت ڕێنمونی بکات و ھیدایەتی بدات.

ئەو بێباوەڕانە ھەر لە ژیانی دونیادا خوای گەورە دووچاری سزایان دەکات، بەوەی ڕووبەڕووی کوشتن و بەدیل گرتن و ڕاوەدوونان دەبنەوە بەدەست باوەڕداران، دیارە سزای ڕۆژی دواییش کە چاوەڕوانیان دەکات قورستر و ناڕەحەترە لە سزای دونیا، چونکە سزای ڕۆژی داویی ھەمیشەییە و نابڕێتەوە، وە ھیچ شتێکیش نییە لە ڕۆژی قیامەتدا بیانپارێزێت لە سزای سەختی خوای گەورە.

سیفەت و وێنەی ئەو بەھەشتەی خوای گەورە بەڵێنی داوە پێی بە خواناسان (خواناسانێک فەرمانەکانی بەجێ دەھێنن ودوور دەکەونەوە لە سەرپێچیەکانی) بەو شێوەیە کە لە بن درەخت و کۆشک و تەلارەکانیەوە چەندین ڕووبار گوزەر دەکەن، بەروبوم و میوەکانی نابڕێنەوە و تەواو نابن، پێچەوانەی بەروبومی دونیا کە دەبڕێنەوە و کۆتاییان دێت ، وە سێبەریشیان ھەردەمێنی و کەم ناکات، ئا ئەوە سەرەنجامی ئەو کەسانەیە لە خواترساون بەجێ بەجێکردنی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لەسەرپێچیەکانی، وە سەرەنجامی بێباوەڕانیش ئاگری دۆزەخە بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە.

ئەوانەی لە جولەکەکان تەوراتمان پێدان، وە لەگاورەکانیش ئینجیلمان پێدان، - ئەی پێغەمبەری خوا - ھەندێکیان دڵخۆشن بەو قورئانەی کە بۆ تۆ ھاتوەتە خوارەوە، ئەویش لەبەر ئەوەی لەگەڵ ھەندێک لەو کتێبانەی لایانە یەك دەگرێتەوە ، بەڵام ھەندێک لە دەستە وتاقمی جولەکە وگاورەکان نکۆڵی لەوە دەکەن بۆ تۆ دابەزیوە لەوەی لەگەڵ ھەواو ئارەزووی ئەواندا یەك ناگرێتەوە ، یان وەسفی ئەوان دەکات بەدەستکاری کردن و گۆڕانکاری تێیاندا، جا تۆیش - ئەی پێغەمبەری خوا - پێیان بڵێ: بە راستی خوای گەورە فەرمانی پێکردووم کە تەنھا خوای گەورە بپەرستم و ھیچ کەسێکیش نەکەم بە ھاوەڵ و شەریکی، تەنھا لەو داوا دەکەم و دەپارێمەوە، وە لەغەیری ئەو داوا ناکەم و لە ھیچ کەسیکی تر ناپاڕێمەوە، وە سەرنجام و گەڕانەوەیشم ھەر بۆ لای ئەوە، تەورات و ئینجیلیش کاتی خۆی ھەر بۆ ئەم مەبەستە ھاتبوون، بەڵام دەستکاری کران و مانا و مەبەستەکانیان گۆڕران.

ھەروەکو چۆن پەرتووک و کتێبە پێشووەکانمان بۆ پێغەمبەران بەزمانی گەل و نەتەوەکانی خۆیان بووە، ھەر بەو شێوەیەش قورئان کە بە ڕوونی وڕاشکاوی ھەق و راستیەکانی ڕوون کردوەتەوە بەزمانی عەرەبی بۆ تۆ دابەزاندووە تاوەکو گشت حوکم و بڕیارێکت بەگوێرەی ئەو بێت، -ئەی پێغەمبەر - ئەگەر بێتۆ شوێن ھەواو ئارەزووی خاوەن کتێبەکان (جولەکە و گاورەکان) بکەویت بەوەی واز لەو شتانە بھێنیت کە لەگەڵ ھەواو ئارەزووی ئەواندا یەك ناگرێتەوە دوای ئەو ھەق و زانست و زانیارییە کە خوای گەورە فێری کردویت، ئەوا خوای گەورە پشتیوان و پشتگیرت نابێت وە سەرت ناخات بەسەر دوژمنەکانتدا، وە ھیچ شتێکیش ناتوانێت بتپارێزێت لە سزای سەختی خوای گەورە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پێش تۆ چەندین پێغەمبەری ترمان لەناو مرۆڤەکان ناردووە، تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت کە ژن دێنیت، بەڵکو ئەوانیش وەکو تەواوی مرۆڤەکانی تر ژن و مناڵ و وەچە و زوڕییەتمان بۆ بڕیاردان، ئەوانمان وەک فریشتەکان دروست نەکردووە کە ژن ناھێنن و وەچەو مناڵ ناخەنەوە، وە تۆ لەو پێغەمبەرانەیت وەک تەواوی مرۆڤەکانی تر مرۆڤن کە ژن دەھێنن و مناڵیان دەبێت، ئیتر ئەو بتپەرست و موشریکانە بۆچی سەریان لەوە سوڕ دەمێنێت تۆیش بەو شێوەیەیت؟! ھیچ پێغەمبەرێک بۆی نییە لە خۆیەوە بەبێ ئیزن و مۆڵەتی خوای گەورە بەڵگە و نیشانە و موعجیزەیەک بھێنێت بۆ گەل و نەتەوەکەی، ھەموو کارێک خوای گەورە بڕیاری لەسەردابێت لەتێنوسێکدا نوسراوەتەوە و باسکراوە، وە ماوەیەکی دیاری کراویشی ھەیە بەھیچ شێوەیەک پێش و پاش ناکەوێت و لە کاتی خۆیدا ڕوو دەدات.

ئەوەی خوای گەورە بیەوێت لەخێر و شەڕ، لە بەختەوەری و بەدبەختی، لەھەر شتێکی تر خۆی بیەوێت دەیسڕێتەوە و نایھڵێت و ئەوەی بیەوێ جێگیری دەكات ، وە ئەو (لوح المحفوظ) ی لایە کە سەرچاوەی ھەموو شتێکە وھەموو شتەکان لەوێ نوسراونەتەوە، ئەوەی دەسڕێتەوە یان جیگیر دەکرێت تەواو وەک ئەوە وایە لەوێدا ھاتووە و تۆمار کراوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - یان لە دونیا ھەندێک لەو سزایانەی کە بەڵێنمان دابوو بە بێباوەڕان سزایان بدەین پیشانت دەدەین و بە چاوی خۆت دەیبینیت، یان پێش ئەوەی بە چاوی خۆت بیبینیت دەتمرێنین، بێگومان تۆ تەنھا گەیاندنی ئەوەت لەسەرە کە فەرمانمان پێ کردوویت بە گەیاندنی، پاداشت دانەوە و سزادانیان کاری تۆ نییە، ئەوەیان کاری ئێمەیە و خۆمان پاداشتیان دەدەینەوە و تۆڵەیان لێ دەسێنین.

ئایا ئەو بێباوەڕانە نەیاندی کە ئێمە سەر زەوی ئەوانمان لە ھەموو لاکانیەوە بە بڵاوکردنەوەی ئاینی پیرۆزی ئیسلام و ڕزگار کردنیان کەم و کورت کردەوە، خوای گەورە لە نێو بەندەکانیدا بەو شێوەیەی دەیەوێت حوکم و بڕیار دەدات، وە ھیچ کەسێک ناتواتێت و دەسەڵاتی ئەوەی نییە حوکم و بڕیاری ئەو ھەڵبوەشێنێتەوە یان بیگۆڕێت یان نەیھڵێت، پاکوبێگەردی بۆ ئەو کە زۆر بەخێرایی لێپریسنەوە لەگەڵ بەندەکانیدا دەکات، لێپرسینەوەی تەواوی خەڵکی لەسەرەتاوە تا کۆتایی ھەمووی بە ڕۆژێک ئەنجام دەدات.

ئوممەتانی پێشووتریش فڕوفێڵیان لەگەڵ پێغەمبەرەکانیان کرد و پلانیان دژ گێڕان، وە باوەڕیان پێ نەکردن و ئەوەی لە وەحی بۆیان ھێنابوون بە درۆیان زانی، ئەوەش بزانە ھەموو پیلانێکی سەرکەوتوو ھەر بۆ خوایە، ئەی ئایا ئەوان بە پیلانەکانیان چیان دژ بە پێغەمبەرەکانیان ئەنجامدا؟! بێگومان ھیچ شتێک، چونکە پیلانی سەرکەوتوو تەنھا پیلانی خوایە و بەس، ھەر ئەویش ئاگاداری ئەوەیە ھەر کەسێک چی ئەنجام دەدات و چۆن پاداشتیان دەداتەوە یان تۆڵەیان لێدەسێنێت، ئەو کاتە بێباوەڕان دەزانن چی ھەڵەیەکی گەورەیان کردووە کە باوەڕیان نەھێنا و کافر بوون، وە باوەڕدارانیش چەندە لەسەر ھەق و راستی بوون، لەبەرامبەر ئەوەیشدا خوای گەورە بەھەشتی پێبەخشین کە چەند سەرەنجامێکی باش و چاکە بۆ باوەڕداران.

بێباوەڕان دەڵێن: - ئەی موحەممەد - تۆ لە لایەن خواوە نەنێرراویت بۆ لای ئێمە، تۆیش - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: بەسە خوای گەورە و ئەوانەی زانیاریان لە کتێب و پەرتووكەکانی خوا ھەیە لە جولەکە و گاورەکان کە وەسفی من لە کتێبەکانی ئەواندا ھاتووە، شاھید بن لە نێوان من و ئێوە، کە من پێغەمبەرم و بۆ لای ئێوە نێرراوم، وە ھەر کەسێک خوای گەورە شاھیدی بدات لەسەر ڕاستگۆیی ئیتر بە درۆزانین و باوەڕ پێ نەکردنی ھیچ کەسێک زیانی پێ ناگەیەنێت.

﴿الٓـرۚ﴾ پێشووتر قسە و گفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر و لێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة) وە، - ئەی پێغەمبەر - ئەم قورئانە پەرتووکێکە ناردومانەتە خوارەوە بۆت تاوەکو بەو قورئانە خەڵکی لە کوفر و بێباوەڕی و نەزانین و گومڕاییەوە دەربھێنیت بۆ باوەڕ و زانست و ھیدایەت و ڕێنمونی و ئاینی پیرۆزی ئیسلام بە ئیزنی خوای گەورە کە ڕێگای خوای گەورەی باڵادەستە کە ھیچ کەسێک زاڵ و بەدەسەڵات نابێت بەسەریدا، وە سوپاسکراوە لە ھەموو شتێکدا.

(اللە) ئەو خوایەیە کە تەنھا خۆی خاوەنی ھەرچی موڵکی ئاسمانەکان و زەوییە، ھەر تەنھا ئەویش شایستەی ئەوەیە بەتاکو و تەنھایی بپەرسترێت وھیچ شتێکیش لە دروستکراوەکانی نەکرێت بەھاوبەش و شەریکی، وە ئەوانەیشی بێباوەڕن سزای سەختی بە ھێزیان بۆ ھەیه.

ئەوانەی بێباوەڕن فەزڵ و ڕێزی ژیانی دونیا و ناز و نیعمەتەکانی کە کۆتایی دێت و دەبڕێتەوە دەدەن بەسەر ژیانی دواڕۆژ کە نازو نیعمەتەکانی ھەمیشەیین و نابڕێنەوە، وە خەڵکیش لادەدەن لە ئاینەکەی خوای گەورە (جل جلالە)، وە دەیانەوێت ئاینەکەی خوا خوار و خێچ ولار بێت تاوەکو خەڵکی تووشی گومان و دوودڵی بکەن ودامەزراو نەبن لەسەری بۆ ئەوەی کەس شوێنی نەکەوێت، ئەوانەی ئەوە سیفات و ئاکاریانە لە گومڕایی و سەرلێشێواندان و دوورن لە ھەموو ھەق و ڕاستیەک.

ھیچ پێغەمبەرێکمان نەناردووە بۆ لای گەلەکانیان بەو زمانە نەبێت کە ئەوان قسە و گفتوگۆی پێدەکەن، تاوەکو ئەوەی لای خوای گەورەوە ھاتووە ئاسان بێت بۆ تێگەیشتن لێی، وە ئێمە ئەو پێغەمبەرانەمان نەناردووە تاوەکو خەڵکی ناچار بەباوەڕھێنان بەخوا بکەن، خوای گەورە بەدادگەری خۆی ھەر کەسێکی ویست گومڕای دەکات، وە ھەرکەسێکیشی ویست بەفەزڵی خۆی ھیدایەتی دەدات، زاڵ و بەدەسەڵاتە وھیچ کەسێک زاڵ و بەدەسەڵات نابێت بەسەریدا، وە زۆریش دانا و کاربەجێیە لەدروستکراوەکان و بەڕێوەبردنیان.

موسامان نارد بۆ لای بەنو ئیسرائیل وە بە بەڵگە و نیشانە وموعجیزەکانمان پاڵپشتیمان کرد کە بەڵگە بوون لەسەر ڕاستگۆیی ئەو، وە ئەو لەلایەن پەروەردگاریەوە ڕەوانە کراوبوو، وە فەرمانمان پێکرد تاوەکو گەلەکەی لە کوفر و بێباوەڕی و نەزانینەوە دەربھێنێت بەرەو ڕووناکی ئیمان و زانست، وە فەرمانیشمان پێکرد کە ئەو ڕۆژانەیان بەبیر بھێنێتەوە کەخوای گەورە ناز ونیعمەتەکانی خۆی تێیدا بەسەردا ڕشتن، چونکە لەو ڕۆژانەدا بەلگە ونیشانە گەلێکی ڕوون وئاشکرا ھەبوون لەسەر یەکخواپەرستی و گەورەیی دەسەڵاتی ئەو، وە ڕشتنی ناز ونیعمەتەکانی بەسەر باوەڕداراندا، ئەمەش ئارامگرانێک لەسەر تاعەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە وبەردەوام بووان لەشوکر سوپاسی لەسەر ناز ونیعمەتەکانی سوودی لێ دەبینن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - چیرۆکی موسا بۆ ئوممەتەکەت باس بکە کاتێک گوێڕایەڵی فەرمانی پەروەردگاری بوو، وە بەگەلەکەی لە بەنوئیسرائیل وت: یادی ئەو ناز و نیعمەتانە بکەنەوە کە خوای گەورە پێ بەخشیون، پێی وتن: ئەی گەلەکەم یادی ئەو ناز و نیعمەتانە بکەنەوە بەسەرتانەوەیە کاتێک خوای گەورە ڕزگاری کردن لە فیرعەون و دارودەستەکەی، وە سەلامەتی کردن لە سزای ئەوان، کە توندترین سزایان دەدان، کوڕەکانیان سەردەبڕین تاوەکو کەسێک لەدایک نەبێت بەرەنگاریان ببێتەوە و دەست بگرێت بەسەر موڵک وپاشایەتی و دەسەڵاتەکەی فیرعەوندا، وە ئافرەتەکانیان دەھێشتنەوە تاوەکو سوک و ڕیسوایان بکەن و بیانکەن بەکارەکەر و خزمەتکاری خۆیان، لەم کار و بەڵا و ناخۆشیەی لەلایەن ئەوانە بەسەرتاندا ھات تاقیکردنەوەیەکی گەورەی ئێوەی تێدایە، چونکە خوای گەورە لەبەرامبەر ئارامگرتن لەسەر ئەو بەڵا و ناڕەحەتیانە پاداشتی دانەوە، ئەویش بەوەی ڕزگاری کردن لەدەست فیرعەون و دارودەستەکەی.

موسا پێی وتن: یادی ئەو ساتە بکەنەوە کە پەروەردگارتان پێی ڕاگەیاندن: ئەگەر شوکر و سوپاسی خوای گەورە بکەن لەبەرامبەر ئەو ناز و نیعمەتانەی باسکران و خوای گەورە پێی بەخشیوون ئەوا لە فەزڵ و ناز و نیعمەتی خۆیتان بۆ زیاد دەکات، خۆ ئەگەر ھاتوو نکوڵیش لە ناز و نیعمەتەکانی بکەن و شوکر و سوپاسی نەکەن، ئەوا بێگومان سزای سەختی ھەیە بۆ ئەوانەی نکوڵی لە ناز و نیعمەتەکانی دەکەن و شوکر و سوپاسی ناکەن.

موسا بە گەلەکەی وت: ئەی گەلەکەم: ئەگەر ئێوە و ھەموو خەڵکی سەر زەوی بێباوەڕ بن بە خوای گەورە، ئەوا زیانی بێباوەڕیەکەتان بۆ خۆتان دەگەڕێتەوە، چونکە بەڕاستی خوای گەورە بێنیازە لە بەدیھێنراوەکانی خۆی و پێویستی بەوان نییە، ئەو شایستەی ئەوەیە سوپاس و شوکری بکرێت، نە باوەڕی باوەڕداران سوود بەخوای گەورە دەگەیەنێت، نە کوفری بێباوەڕانیش زیانی پێ دەگەیەنێت.

- ئەی بێباوەڕان - ئایا ھەواڵی لەناوچوونی ئوممەتان و گەلانی پێش خۆتان پێ نەگەیشتووە؟ وەک گەلی نوح وگەلی عاد و گەلی ھود، وە سەمود وگەلی صاڵح، وە ئەو ئوممەت و گەلانەی تریش کەدوای ئەوان ھاتن؟ ئەوانە زۆرن و ناژمێررین تەنھا خوای گەورە دەزانێت چەند بوون، پێغەمبەرەکانیان بە بەڵگە و نیشانە و موعجیزەی ڕوونەوە ھاتن بۆ لایان، بەڵام ئەوان لەداخ و مەراق و قینی دڵیان لەو پێغەمبەرانە دەستی خۆیان دەبرد بەناو دەمیاندا و دەیانگەست، وە وتیان بە پێغەمبەرەکانیان: ئێمە باوەڕمان نییە بەوەی ئێوە ھێناوتانە، وە بە ڕاستی ئێمە گومانمان ھەیە لەوەی ئێوە بۆ لای ئێمە ھاتبن، وە گومانمان ھەیە لەوەی کە ئێمەی بۆ بانگ دەکەن.

پێغەمبەرەکانیشیان لە وەڵامیاندا پێیان وتن: ئایا گومان و دوودڵن لە یەکخواپەرستی و بەتاک وتەنھا زانینی زاتی ھەق تەعالای (اللە)؟ کە ئەو خالیق و دروستکەری ئاسمانەکان و زەوییە، وە بەبێ ئەوەی پێشتر نموونەیان ھەبێت بەدی ھێناون؟ ئەو خوایە بانگتان دەکات بۆ باوەڕھێنان، تاوەکو گوناھەکانی پێشوترتان بسڕێتەوە، وە لە دونیایشدا بۆ کاتێکی دیاریکراو دواتان بخات تا ئەو ساتەی کاتی دیاریکروای خۆتان دێت، گەلەکانیش بە پێغەمبەرەکانیان وت: ئێوە وەک ئێمە تەنھا مرۆڤن، ھیچ تایبەتمەندیەکتان نییە بەسەرمانەوە، ئێوە دەتانەوێت لەو خوایانەی باب و باپیرانمان پەرستویانن لامان بدەن، کەوابێت ئەگەر ڕاست دەکەن بەڵگە و نیشانەیەکی ڕوونمان بۆ بھێنن لەسەر سەلماندن و ڕاستگۆییتان کە ئێوە پێغەمبەرن و بۆ لای ئێمە ڕەوانە کراون.

پێغەمبەرەکانیان لە وەڵامیاندا پێیان وتن: ئێمەیش وەک ئێوە مرۆڤین، نکۆڵی لەوە ناکەین کە وەک ئێوە واین، بەڵام ئەمە ئەوە ناگەیەنێت لە ھەموو شتێکدا وەک یەکین، بەڵام ھێندە ھەیە خوای گەورە ناز و نیعمەت و بەخششی تایبەتی بە فەزڵی خۆی دەبەخشێت بەو بەندانەی کە خۆی دەیەوێت، وە لە نێو خەڵکیدا بۆ ھەڵگرتنی پەیامەکەی خۆی ھەڵیان دەبژێرێت و دەیانکات بە پێغەمبەر، وە ئێمەیش بۆمان نییە و ناتوانین ھیچ نیشانە و بەڵگەیەکتان بۆ بھێنن لەوانەی داوامان لێدەکەن بە ویستی خوای گەورە نەبێت، چونکە ھێنانی ئەو بەڵگە و نیشانە و موعجیزانە لە دەسەڵات و توانای ئێمەدا نییە، بەڵکو تەنھا خوای گەورە دەسەڵاتی ئەوەی ھەیە، وە باوەڕدارانیش تەنھا پشت بە خوای گەورە دەبەستن لە ھەموو کاروبارێکیاندا.

چی ڕێگر و بڕوبیانویەک ھەیە وامان لێ بکات کە پشت بە خوا نەبەستین؟ لە کاتێکدا خوای گەورە ڕێنمونی کردوین بۆ ڕاستترین و ڕوونترین ڕێگا و ڕێباز، دڵنیاشتان دەکەین ئارام دەگرین لەسەر ئازاردانتان بەگاڵتە و قسەی نابەجێ و باوەڕ نەکردن پێمان، وە دەبێت ئیمانداران لە ھەموو کاروبارێکیاندا تەنھا پشت بە پەروەردگاریان ببەستن.

بێباوەڕانی گەلانی ئەو پێغەمبەرانە کاتێک دەسەوسان بوون لە بەڵگە ھێنانەوە وگفتوگۆ کردن وھیچیان پێ نەما، بە پێغەمبەرەکانیان وت: سوێند بێت لە وڵات و سەرزەوی خۆمان دەرتان دەکەین، یان دەبێت واز لە ئاینەکەی خۆتان بھێنن و بگەڕێنەوە سەر ئاینی ئێمە، خوای گەورەش بۆ دڵنەوایی پێغەمبەرەکانی وەحی بۆ ناردن و پێی فەرموون: بێگومان ستەمکاران لەناو دەبەین، ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە خوا و پێغەمبەرەکانی.

وە بێگومان دوای لەناوبردنی ئەوانیش - ئەی پێغەمبەران ئێوە و شوێنکەوتوانتان - لەجێگا و شوێنەکانی ئەواندا نیشتەجێ دەکەین، دیارە ئەمەش بۆ کەسێک دەکەین لە پلە وپایە و مەقامی خوای گەورە و چاودێری ئەوی ھەمیشە لەیاد بێت، وە ھەروەھا لەھەڕەشە وسزای من دەترسێت.

پێغەمبەرەکانیش لە خوای گەورە پاڕانەو و داوایان لێکرد کە سەریان بخات بەسەر دوژمنەکانیاندا، ئیتر ئەوە بوو خوای گەورە سەری خستن، وە ھەموو کەسێکی ملھوڕ و ستەمکار و خۆبەزلزان لەبەرامبەر ھەق و راستی نائومێد و خەسارۆمەند بوون، وە ھەرکاتێکیش ھەق و ڕاستی دەربکەوێت ئەو شوێنی ناکەوێت و دژایەتی دەکات.

لە بەردەمی ئەم کەسە ملھوڕ و خۆبەزلزانەیشەوە لە رۆژی قیامەتدا ئاگری دۆزەخ ھەیە، کە زۆر بە وردی چاودێری دەکات و لە کەمیندایە بۆی، لەناو ئاگری دۆزەخیش لەو کێم و زوخاوەی لەجەستەی دۆزەخیەکان دێتە دەرەوە دەخواتەوە، کە بەھیچ شێوەیەک تینویەتی ناشکێنێت، بەم شێوەیە بەردەوام بە تینویەتی و سزای تریش لە دۆزەخدا سزا دەدرێت.

لەبەر زۆر تاڵی و گەرمی و بۆگەنی ئەو کێم و زوخاوە زۆر لە خۆی دەکات جار لەدوای جار بیخواتەوە، چونکە ناتوانێت قوتی بدات، وە ھێندە سزای سەختە مردن لە ھەموو لایەکەوە بۆی دێت، کەچی ناشمرێت تاوەکو پشوو بدات و لەو سزایە ڕزگاری ببێت، بەڵکو بە زیندوویی دەمێنێتەوە تا خراپتر سزا بچەژێت، وە پاش ئەم سزایەش سزایەکی تری بەئێش و ئازار چاوەڕوانی دەکات.

نموونەی ئەو کارە چاکانەی کە بێباوەڕان لە خێر و صەدەقات و ئیحسان و بەزەیی ھاتنەوە بە ھەژاراندا ئەنجامی دەدەن، وەک خۆڵەمێشێک وایە لە ڕۆژێکی گەردەلولدا بایەکی توند لێی ھەڵبکات و لەگەڵ خۆی ھەڵیبگرێت و بە ھەموو لایەکدا بڵاوی کاتەوە و ھیچ شوێنەوارێکی نەمێنێت، کاروکردەوەی بێباوەڕان ئابەو شێوەیەیە ھەرچەند کار و کردەوەی چاکە ئەنجام بدەن کوفر و بێباوەڕیەکەیان وەک ئەو گەردەلولە لێی ھەڵدەکات و ھیچی ناھێڵێت، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا ھیچ سودێک بە خاوەنەکانیان ناگەیەنن، چونکە ھەر کاروکردەوەیەک لەسەر باوەڕ بە خوای گەورە دانەمەزرابێت گومڕاییەکی زۆر دوورە لە ڕێگای ھەق و ڕاستی.

- ئەی مرۆڤ - ئایا نازانیت بەڕاستی خوای گەورە ئاسمانەکان و زەوی بەھەق بەدیھێناوە و بەبێ ھوودە و گاڵتە دروستی نەکردووە، - ئەی خەڵکینە - ئەگەر خوای گەورە بیەوێت لەناوتان ببات و خەڵکێکی تر لەجێگای ئێوە بھێنێت ئەوا لەناوتان دەبات و خەڵکێکی تر دێنێتە شوێنتان کە دەیپەرستن و گوێرایەڵی دەکەن، وە ئەو کارەش بۆ پەروەردگار گران و قورس نییە و زۆریش ئاسانە بۆی.

لەناوبردنی ئێوە و ھێنانی کەسانێکی تر لەجێگاتان بەلای خواوە گران و قورس نییە، چونکە ئەو دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا، وە ھیچ شتێک ئەو دەسەوسان ناکات.

لە ڕۆژی گەڕانەوەدا کە ڕۆژی دوایی دەکات گشت خەڵکی لە گۆڕەکانیان دێنە دەرەوە و دەردەکەون بۆ خوای گەورە، شوێنکەوتووە لاوازەکان بە گەورە و لێپرسراوەکانیان دەڵێن: - ئەی گەورە و سەرکردەکان - ئێمە لە دونیادا شوێن ئێوە کەوتین، بە فەرمانی ئێوە ھەڵدەسوڕاین، وە ھەرچیشتان ئارەزوو لێ نەبوایە وازمان لێدەھێنا، ئایا ئێستا ئێوە دەتوانن بەرگریمان لێ بکەن و بمانپارێزن لە سزای خوای گەورە؟ گەورە و لێپرسراوەکانیش لە وەڵامیاندا دەڵێن: ئەگەر خوای گەورە لە دونیادا ڕێنمونی ئێمەی بکردایە بۆ باوەڕھینان ئەوا ئێمەیش ڕێنمونی ئێوەمان دەکرد، وە ئێستا لە سزای خوا ھەموو لایەکمان ڕزگارمان دەبوو، بەڵام چی بڵێین ئێمە گومڕا بووین و ئێوەشمان گومڕا کرد، جا ئێستاش ئەگەر ھاوار و داد وبێداد بکەین یان ئارام بگرین و بەرگەی سزای خوا بگرین ھەردووکی یەکسان و چوون یەکە ھیچ ڕزگار بوونێکمان نییە لە سزای خوای گەورە.

ئەو کاتەی بڕیار دەدرێت کە خەڵکی باوەڕدار و خواناس بچنە بەھەشتەوە، وە خەڵکی دۆزەخیش بچنە ئاگری دۆزەخەوە، شەیتان دێت و دەڵێت: بەڕاستی وەعد و پەیمانی خوای گەورە ھەق و ڕاست دەرچوو، ئەوەی پەیمانی پێدابوون ھاتەدی، وە ڕوو دەکاتە دۆزەخییەکان و پێیان دەڵێت: منیش وەعد و پەیمانی ناڕەوا و درۆم پێدان و نەمبردە سەر و فریوم دان، وە لە دونیاشدا من ھێزێکی وام نەبوو بە زۆر شوێنی خۆمتان بخەم و بێباوەڕ و گومڕاتان بکەم، تەنھا ھێندە ھەبوو گوناھ و تاوانم بۆ دەڕازاندنەوە و ئێوەیش بەپەلە شوێنم دەکەوتن، جا کەوابوو لۆمە و سەرزەنشتی من مەکەن کە گومڕا و سەرلێشێواو بوون، بەڵکو لۆمە و سەرزەنشتی خۆتان بکەن چونکە ئەوە لە پێشترە بۆ لۆمە کردن، من ناتوانم فریای ئێوە بکەوم و سزاتان لەسەر لابەرم، وە ھەروەھا ئێوەش ناتوانن فریای من بکەون و سزام لەسەر سووک بکەن، بەڕاستی من بێباوەڕم و نکۆڵی لەوە دەکەم لە دونیادا منتان کردە ھاوەڵی خوای گەورە لەپەرستن و بەگوێتان کردم، (لە دوای ئەوە خوای گەورە بەھەموویان دەفەرموێت): بێگومان ستەمکاران - ئەوانەی ھاوەڵیان بۆ خوای گەورە بڕیاردا و بێباوەڕ بوون پێی لە دونیادا - سزایەکی بە ئێش و ئازار چاوەڕوانیان دەکات لە ڕۆژی قیامەتدا.

بە پێچەوانەی سەرەنجام و عاقیبەتی ستەمکارانەوە، ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە و کاروکردەوەی چاکەیان ئەنجامداوە، خوای گەورە دەیانخاتە بەھەشتانێک کە ڕووبارەکان بەژێر کۆشک و تەلار و دارو درەختەکانیاندا دەچێت، وە بەبڕیار و مۆڵەتی پەروەردگاریان بەھەمیشەیی و ھەتا ھەتایی لەوێ دەمێننەوە، ھەندێکیان سڵاو لە ھەندێکی تریان دەکەن، وە فریشتەکان و پەروەردگاریشیان سڵاویان لێدەکەن.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا نازانیت خوای گەورە چۆن نمونە دەھێنێتەوە بۆ وشەی پاک وچاک، کە وشەی یەکخواپەرستی (لا الە الا اللە) یە، کاتێک نمونەی بە درەختێکی پاکوخاوێن دێنێتەوە کە دارخورمایە، ڕەگ و ڕیشەکەی لەناخی زەویدا ڕۆچوەتە خوارەوە بەریشاڵەکانی ئاوی زوڵال و پاکوخاوێن دەخواتەوە، وە لق و چڵ و پۆپەکانیشی بەرز بوونەتوە بۆ ئاسمان و لە ئاوی ئاوڕنگ دەخۆنەوە و ھەوای پاكژ ھەڵدەمژن.

ئەم درەختە بە فەرمانی خوای گەورە ھەموو کات بەروبومی پاکوخاوێنی خۆی دەدات، خوای گەورە ئەم نمونانە بۆ خەڵکی دەھێنێتەوە تاوەکو خەڵکی وە ھۆش خۆ بێنەوە و بیرێک لە پاشەڕۆژی خۆیان و کاروکردەوەیان بکەنەوە.

وە نمونەی وشەی شیرک و ھاوبەشدانانی پیس و نەگریس وەک درەختێکی پیس و بۆگەن وایە (وەک گوژاڵکە) لەڕیشکەوە ھەڵکێشرابێت، کە ھیچ جێگیر نییە لەسەر زەوی چونکە ڕەگی دانەکوتاوە بەناخی زەویدا و بەرزیش نەبووەتەوە بەرەو ئاسمان، خێرا دەفەوتێت و لەناودەچێت و بای بەھێز لەگەڵ خۆی دەیبات، وشەی کوفر و بێباوەڕیش وەک ئەم درەختە لاوازە سەرەنجامەکەی نەمان و تیاچوونە، وە ھیچ کارێکی جوان چاکیش بۆ خاوەنەکەی بەرز ناکاتەوە بۆ لای خوای گەورە.

خوای گەورە دڵ و دەرونی باوەڕداران لە ژیانی دونیادا بە وشەی یەکخواپەرستی (لا الە الا اللە) لەسەر باوەڕ و ئیمان چاک دامەزراویان دەکات تا ئەو رۆژەی دەمرن لەسەر باوەڕ و ئیمانی خۆیان بەردەوام دەبن، وە دامەزراویشیان دەکات لە کاتی پرسیار لێکردنیان لەناو گۆڕ، وە لەکاتی زیندوو بوونەوەشیان ڕۆژی قیامەت، وە ستەمکارانیش گومڕا و سەرلێشێواو دەکات (ئەوانەی بەھاوبەش بڕیاردان و بێباوەڕی کردن لەسەر ڕێگای ھەق و ڕاستی لایاندا و گومڕا بوون)، وە خوای گەورە ھەرچیەکی بوێت ئەنجامی دەدات لە گومڕاکردنی ئەوانەی بە عەدل و دادگەری خۆی ویستی لەسەرە، وە ھیدایەت و ڕێنمونی کردنی ئەوانەشی بە فەزڵی خۆی ویستی لەسەرە، ھیچ کەس ناتوانێت خوای گەورە ناچار بەھیچ شتێک بکات.

- ئەی پێغەمبەر - بێگومان حاڵی ئەو کەسانەت بینی لەبێباوەڕانی قوریش کە بێباوەڕ بون بەخوای گەورە و پێغەمبەرەکەی چۆن ناز و نیعمەتەکەی خوا (کەھێمنی و ئاسایشی حەرەم و ڕەوانە کردنی پێغەمبەر بوو بۆیان) گۆڕییانەوە بە کوفڕ و بێباوەڕی، وازیان لەو نیعمەتانە ھێنا و گوڕییانەوە، نیعمەتەکانی خوایان گۆڕیەوە بەکوفر و بێباوەڕی کاتێک پەیامەکەی پەروەردگاریان بە درۆزانی و باوەڕیان پێنەکرد، ئەوانە شوێنکەوتوانی خۆیان لەبێباوەڕانی گەل و ھۆزیان بەرەو خانەی فەوتان و تیاچوون برد.

خانەی فەوتان و تیاچوون ئاگری دۆزەخە دەچنە ناویەوە و گەرمیەکەی دەچێژن، ئای چەند جێگایەکی خراپە بۆ دۆزەخیان.

موشریکین و ھاوبەشدانەران چەندین ھاوبەشیان بۆ خوای گەورە بڕیاردا، تاوەکو شوێنکەوتوانیان لە ڕێگای ڕاست لابدەن و گومڕایان بکەن، ئەمەش دوای ئەوە خۆشیان گومڕا و سەرلێشێواو بوون، جا - ئەی پێغەمبەری خوا - پێیان بڵێ: دەسا چەند ڕۆژێک لە دونیا ڕابوێرن، وە گومان و شوبوھاتیش لە دونیا لەناو خەڵکیدا بڵاو بکەنەوە، (ئەی دوای بۆ کوێ ئەڕۆن؟) خۆ سەرەنجام و عاقیبەتتان لە ڕۆژی قیامەتدا ھەر چوونە ناو ئاگرە، چونکە جگە لە ئەو سەرەنجامە ھیچ سەرەنجامێکی ترتان نییە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەبەندە باوەڕدارەکانم بڵێ: ئەی باوەڕدارینە نوێژەکانتان بە جوانترین شێوە ئەنجام بدەن، وە لەو ماڵ و سەروەت و سامانەی کە خوای گەورە ڕۆزی داون بەخشینە واجب و سوننەتەکانی لێ ببەخشن بە نھێنی و ئاشکرا، بە نھێنی ببەخشن ئەگەر ترسان تووشی ڕیا ببن، یان بە ئاشکرا تاوەکو خەڵکی چاوتان لێ بکەن و ئەوانیش لە پێناو خوا ببەخشن، پێش ئەوەی ڕۆژێک بێت کە نە فرۆشتن و نە دۆستایەتی تێدا نییە، ئەگەر ھەوڵی ئەوە بدەن و بیانەوێت بریتی و فدیە بدەن بۆ ئەوەی لە سزای دۆزەخ ڕزگاریان ببێت، یان بە ھۆی دۆستایەتی و ھاوڕێیەتیەوە بیانەوێت ھاوڕێیەکیان تکایان بۆ بکات.

خوای گەورە (اللە) ئەو زاتەیە کە ئاسمانەکان و زەوی لە نەبوونەوە بەدیھێناوە، وە لە ئاسمانەکانیشەوە بارانی باراندووە، ھەر بە ئاوی ئەو بارانە گەلێک میوەی جیاجیا و ھەمە چەشنەی بۆ ڕواندوون تاوەکو ببێتە ڕزق و ڕۆزی بۆتان، - ئەی خەڵکینە - وە کەشتیەکانیشی بۆ ڕام و ملکەچ و ژێربار کردوون تا بە فەرمانی ئەو لە دەریادا بە پێی ئەو ئەندازەگیریەی خۆی دیاری کردووە بێن و بڕۆن، وە ڕووبارەکانیشی بۆ ڕام و ملکەچ کردووە بۆ ئەوەی لە ئاوی زوڵاڵی بخۆنەوە، وە ئاوی مەڕ و ماڵات و ئاژەڵ و کشتوکاڵیشتانی پێ بدەن.

وە ڕۆژ و مانگیشی بۆ ڕام و ملکەچ کردوون کە بەردەوام دێن و دەڕۆن، وە شەو ڕۆژیشی بۆ ڕام و ملکەچ کردوون کە بە دوای یەکدا دێن و دەڕۆن، شەوی کردووە بە مایەی پشوودان و حەسانەوەتان، وە ڕۆژیشی کردووە بە مایەی ژیان و چالاکیتان.

ھەموو ئەو شتانەی داواتان کردووە و ئەوەیشی داواتان نەکردووە لە خوای گەورە ھەمووی پێ بەخشیوون، وە ئەگەر بێتۆ بتانەوێت ناز و نیعمەت و بەخششەکانی خوای گەورە بژمێرن لەبەر زۆریان ناتوانن بیانژمێرن، ئەوەی بۆی باسکردوون چەند نموونەیەکی کەمی ئەو نیعمەت و بەخششانەن، بێگومان مرۆڤ زۆر ستەم لە خۆی دەکات و زۆریش ناشکور و سپڵەیە بەرامبەر نیعمەتەکانی (اللە سبحانە و تعالی).

- ئەی پێغەمبەر - بۆ گەل و ھۆزەکەتی باس بکە کاتێک ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) دوای ئەوەی ئیسماعیلی کوڕی و ھاجەرەی خێزانی لەناو شیوی مەککە نیشتەجێکرد، لە خوای گەورە پاڕایەوە و وتی: ئەی پەروەردگارم ئەم شارەی کە (مەککە) یە و ئیسماعیل و ھاجەری دایکیم لێ نیشتەجێ کردووە، بیکە بە شارێکی ھێمن و ئارام و ئاسایش، کە خوێنی تێدا نەڕێژرێت، وە ستەمیشی لەکەس تێدا نەکرێت، وە من و مناڵەکانیشم لە بتپەرستی بپارێزە.

ئەی پەروەردگارم بەڕاستی بتەکان بوونەتە مایەی گومڕاکردنی زۆرێک لە خەڵکی، چونکە ئەوان وا گومانیان دەبرد کە ئەو بتانە شەفاعەتیان بۆ دەکەن و دەبنە تکاکاریان، بەم ھۆیەشەوە لە ڕێگای ڕاست لایاندان و دووچاری خراپەیان کردن، وە لە بڕی خوا ئەوانیان دەپەرست، جا ھەرکەسێک لە یەکخواپەرستی و تاعەت و گوێڕایەڵی ئەو شوێن من بکەوێت بێگومان ئەوە لە کۆمەڵ و شوێنکەوتوانی منە، وە ھەر کەسێکیش سەرپێچی من بکات و شوێن من نەکەوێت لە یەکخواپەرستی و گوێڕایەڵی ئەو، ئەوا ئەی پەروەردگارم بێگومان تۆ زۆر لێبوردەی گوناھی ئەو گوناھکارانەی کە دەتەوێت لێیان ببوریت، وە زۆریش میھرەبان و بە بەزەییت بۆیان.

ئەی پەروەردگارمان ھەندێک لە زوڕییەت و مناڵەکانم کە ئیسماعیل و نەوەکانیەتی لەم شیوە وشکەی مەککە لای ماڵە پیرۆزەکەت نیشتەجێکردووە کە ھیچ کشتوکاڵ و ئاوێکی لێ نییە، ئەی پەروەردگارمان لە لای ئەو ماڵە پیرۆزە نیشتەجێم کردوون تاوەکو نوێژەکان بەڕێک و پێکی تێدا ئەنجام بدەن، ئەی پەروەردگارمان دەی تۆیش دڵی خەڵکی ڕابکێشە بۆ لای ئەوان و ئەم شارە، وە لەبەروبوم و میوەجاتی ئەم شارە ڕزق و ڕۆزییان بدە، بەڵکو شوکر و سوپاسی ئەو نیعمەت و بەخششانەت بکەن کە ڕژاندووتە بەسەریاندا.

ئەی پەروەردگارمان بەڕاستی تۆ ئاگاداری ھەموو ئەو شتانەیت دەیشارینەوە، وە ئەوەیشی دەریدەخەین و ئاشکرای دەکەین، وە ھیچ شتێک نییە لە ئاسمانەکان و زەویدا لە خوای گەورە نھێنی و شاراوە بێت، بەڵکو ئاگاداری ھەموویەتی، ھەژاری و پێداویستیەکانی ئێمە بە ئەو شاراوە نییە لای و ئاگادارە پێی.

سوپاس و ستایش بۆ ئەو خوایەی کە نزا و پاڕانەوەکانی گیرا کردم و نەوەی چاکی پێبەخشیم، بە پیری ئیسماعیلی لە ھاجەرە و ئیسحاقیشی لە سارە پێبەخشیم، بێگومان پەروەردگارم (سبحانە و تعالی) ھاوار و پاڕانەوەی نزاکاران دەبیستێ.

ئەی پەروەردگارم، وام لێ بکە بە جوانترین شێوە نوێژەکانم ئەنجام بدەم، وە وایش لە نەوەکانم بکە ئەوانیش بە جوانترین شێوە ئەنجامی بدەن، ئەی پەروەردگارم ، نزا و پاڕانەوەکانم گیرا بکە.

ئەی پەروەردگارمان لە گوناھەکانی خۆم و دایک و باوکم خۆشبە (ئیبراھیم ئەم نزایەی کاتێک کرد پێش ئەوەی بزانێت کە باوکی دوژمنی خوایە و بۆی ڕوون بێتەوە، جا کاتێک بۆی ڕوون بوویەوە کە دوژمنی خوایە خۆی لێھەڵاوێرا)، وە ھەروەھا لەو ڕۆژەی کە خەڵکی لە گۆڕەکانیان ھەڵدەسنەوە بۆ لێپرسینەوەی لەبەردەست پەروەردگاریان، لە گوناھی باوەڕدارانیش خۆشبە.

- ئەی پێغەمبەر - وا گومان نەبەیت کاتێک خوای گەورە سزای ستەمکاران دوا دەخات، بێ ئاگایە لە کاروکردەوەیان لە بەدرۆزانینی پێغەمبەران و ڕێگری کردن لە ئاینە پیرۆزەکەی، نەخێر بەڵکو زانایە پێیان، وە ھیچ شتێکی لاشاراوە نییە، بەڵکو سزاکانیان دوادەخات بۆ ڕۆژی قیامەت، ئەو ڕۆژەی لەترسی ناڕەحەتی و دیمەنەکانی چاوەکان ئەبڵەق دەبن تێیدا.

ئەو کاتەی خەڵکی لە گۆڕەکانیان ھەڵدەسنەوە بە خێرایی بەرەو بانگکەرەکە دەڕۆن بەشێوەیەک سەریان بەرز کردووەتەوە و لەترسا تەماشای ئاسمان دەکەن، وە پێڵوی چاوەکانیان وەستاوە و نایەتە خوارەوە، بەڵکو لەبەر ناڕەحەتی دیمەنەکان چاوەکانیان ئەبڵەق بووە، وە دڵەکانیشیان خاڵی بووەتەوە لە ھەموو شتێک و ژیری و تێگەیشتنیان تێدا نەماوە.

- ئەی پێغەمبەر - ئوممەتەکەت بترسێنە بە سزای خوا لە رۆژی قیامەتدا، جا ئەو کاتە ئەوانەی ستەمیان لە خۆیان کردووە بە کوفرکردن و بێباوەڕی و ھاوەڵ بڕیاردان بۆ خوا، دەڵێن: ئەی پەروەردگارمان، مۆڵەتمان بدە و سزاکەمان دوابخە، وە بۆ ماوەیەکی کەمیش بێت بمانگێڕەوە بۆ ژیانی دونیا تاوەکو باوەڕت پێ بھێنین، وە شوێن ئەو پێغەمبەرانە بکەوین کە ڕەوانەت کرد بۆ لامان، بە گاڵتە پێکردن و سەرزەنشتێکەوە وەڵامیان دەدرێتەوە و پێیان دەوترێت: ئایا ھەر ئێوە نەبوون کاتی خۆی لە دونیا سوێندتان دەخوارد کە لە دونیا ھەر دەمێننەوە و ناگەڕێنەوە بۆ ڕۆژی دوایی، ئەی ھەر ئێوە نەبوون کە نکۆڵی ئەوەتان دەکرد کە لەپاش مردن زیندوو بکرێنەوە؟!

ئێوە لە جێگا و ڕێگا و شوێنی بێباوەڕانی ئوممەتانی پێش خۆتان نیشتەجێ بوون، کە بەکوفر کردن و ھاوەڵ بڕیاردان بۆ خوا ستەمیان لە خۆیان کرد، وەک گەلی ھود و گەلی ساڵح، وە چاک بۆتان ڕوون بوویەوە کە چۆن لەناومان بردن و چیمان بەسەر ھێنان، وە لەم قورئانەدا نموونەی زۆریشمان لەبارەی گەلانی پێشووەوە بۆ ھێنانەوە تاوەکو پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن، بەڵام ھیچ پەند و ئامۆژگاریتان لێوەرنەگرت.

ئەوانەی لە جێگا و ڕێگای ئەو گەلە ستەمکارانەی ئوممەتانی پێشوو نیشتەجێ بوون بێگومان خەریکی پیلانگێڕان و فڕوفێڵ بوون بۆ کوشتنی پێغەمبەری خوا موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) و کۆتایی پێھێنان بە بانگەوازەکەی، بێگومان خوای گەورە ئاگاداری فڕوفێڵ و پیلانی ئەوانە و ھیچی لاشاراوە نییە، فڕوفێڵی ئەوانە زۆر لاوازە، لەبەر لاوازیان کێو و شاخ و شتەکانی تریشی پێ لانەدەدرا، بپێچەوانەی فێڵ و پیلانی خوا لەوان کە لەناوی بردن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - واگومان نەبەیت ئەو خوایەی کە پەیمان و بەڵێنی داوە کە پێغەمبەرەکانی سەربخات بەسەر دوژمنەکانیاندا پەیمان و بەڵێنەکانی خۆی ناباتە سەر، بێگومان ھیچ شتێک بەسەر خوای گەورە زاڵ نابێت و دەسەڵاتی نابێت بە سەریدا، وە پشتیوانی دۆست و خۆشەویستانی خۆیەتی و سەربەرز و موەفەقیان دەکات، وە خاوەنی تۆڵەی زۆر توندە بەرامبەر دوژمنەکانی و دوژمنی پێغەمبەرەکانی.

ئەم تۆڵە کردنەوە لە بێباوەڕان لە ڕۆژی قیامەت دێتەدی، ئەو ڕۆژەی ئەم زەوییە دەگۆڕێت بەزەویەکی تری سپی بێگەرد، وە ھەروەھا ئاسمانەکانیش بە ئاسمانی تر دەگۆڕێن، وە خەڵکیش لە گۆرەکانیان زیندوو دەکرێنەوە و بەجەستە و کاروکردەوەیانەوە لەبەردەست خوای گەورەدا دەوەستێنرێن، ئەو خوایە کە ھیچ شەریک و ھاوەڵی نییە، وھەر خۆی خاوەنی گەورەیی و شکۆیە، دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا و ملکەچیان دەکات، وە ھیچ کەس دەسەڵاتی بەسەر ئەودا نییە، وە زاڵ و بەدسەڵاتە و کەس بەسەر ئەودا زاڵ نابێت.

- ئەی پێغەمبەر - ئەو ڕۆژەی کە زەوی بەزەویەکی تر دەگۆڕێت و ئاسمانەکانیش بە ئاسمانی تر، بێباوەڕان و موشریکەكان و بتپەرستەکان دەبینیت لەگەڵ ھاوبیرەکانی خۆیاندا کۆت و بەند کراون، بە زنجیر دەست و پێیان بەگەردنیانەوە بەستراوەتەوە، جلوبەرگی بەریان لە مادەیەکی ڕەشە خێرا گڕ دەگرێت، دەموچاو و ڕوخساریان ئاگری دۆزەخ دایدەگرێت و دەیسوتێنێت.

ئەی پێغەمبەر ئەو ڕۆژی کە زەوی بەزەویەکی تر دەگۆڕێت وئاسمانەکانیش بەئاسمانی تر، بێباوەڕان وموشریکن وبتپەرستەکان دەبینیت لەگەڵ ھاوبیرەکانی خۆیاندا کۆت وبەند کراون، بەزنجیر دەست وپێیان بەگەردنیانەوە بەستراوەتەوە، جلوبەرگی بەریان لەمادەیەکی ڕەشە خێرا گڕ دەگرێت، دەموچاو وڕوخساریان ئاگری دۆزەخ دایدەگرێت ودەیسوتێنێت.

بۆیە خوای گەورە وادەکات تاوەکو خوای گەورە پاداشتی خێر و تۆڵەی خراپەی ھەموو کەسێک بداتەوە، بەڕاستی خوای گەورە خێرا و چەسپانە لە لێپرسینەوەی کاروکردەوەی بەندەکانی.

ئەم قورئانەی دابەزیووە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ئاگادارکردنەوەیەکی خوای گەورەیە بۆ خەڵکی، بۆ ئەوەی ئامۆژگاریان بکات و بیانترسێنێت لە سزای خوا، تاوەکو بزانن کەسێک بەھەق شیاوی پەرستن بێت ھەر زاتی (اللە) یە تاک و تەنھا و بێ ھاوەڵە، بەتاک و تەنھایی دەیپەرستن و ھیچ ھاوەڵێکی بۆ بڕیار نادەن، وە بۆ ئەوەش خەڵکە خاوەن ژیری و بیرە ساغەکان پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن، چونکە ھەر ئەوان سوود لە پەند و ئامۆژگاریەکانی وەردەگرن.

﴿الرٓ﴾ پێشووتر قسە و گفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر و لێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة) وە، ئەم ئایەتانە پلەوپایەیەکی بەرز و بڵندیان ھەیە بەڵگەن لەسەر ئەوەی لای خوای گەورەش ھەمان ڕێز و مەکانەت و پلەوپایەیان ھەیە، ئەویش ئایەتەکانی قورئانی پیرۆزن کە ڕۆشنکەرەوەی تەوحید -یەک خوا پەرستی- و ئەحکامەکانی شەریعەتی ئیسلامە.

بێباوەڕان کاتێک لە ڕۆژی قیامەتدا ھەموو شتێکیان بۆ ڕوون دەبێتەوە، وە بۆیان دەردەکەوێت ئەوەی لە دونیا لە کوفر و بێباوەڕی لەسەری بوون ھەمووی بەتاڵ و پڕوپوچ بوو، ئاواتەخوازی ئەوەن کاشکای موسڵمان بوونایە و شوێن پێغەمبەران کەوتنایە.

-ئەی پێغەمبەر- واز لەو بێباوەڕانە بھێنە با لە دونیادا وەک ئاژەڵ و ڕەشە وڵاخ بخۆن و بخۆنەوە، وازیان لێ بھێنە با تام و چێژ لە خۆشی و لەزەتە بڕاوەکانی دونیا ببینن، وە با ھیوا درێژی سەرقاڵیان بکات و نەیان پەرژێتە سەر باوەڕھێنان و کاروکردەوەی چاکە، جا دواتر کاتێک لە ڕۆژی قیامەت دەگەنە لای خوای گەورە بۆ لێپرسینەوە بەئاگا دێنەوە و دەزانن چی زیانێکی گەورەیان کردووە.

ھیچ گوند و شارێکمان لەو گوند و شارانەی زوڵم و ستەمیان کردووە لەناو نەبردووە، دوای ئەوە نەبێت کە ھەریەکەیان لە زانست و عیلمی خوادا کاتێکی بۆ دیاری کرابێت، نە پێش دەکەوێت و نە دوایش دەکەوێت.

لەناو بردنی ھیچ گەل و ھۆزێک پێش ھاتنی کاتی خۆی ڕوونادات، وە ئەگەر کاتی خۆیشی ھات دواناکەوێت، بۆیە ستەمکاران نابێت دڵخۆش بن کاتێک خوای گەورە بۆ ماوەیەک مۆڵەتیان دەدات و سزایان دوادەخات.

بێباوەڕانی مەککە بە پێغەمبەریان -صلى اللە علیە وسلم- دەووت: ئەی ئەو کەسەی بانگەشەی ئەوە دەکەیت گوایە قورئان و یادی خوات بۆ دابەزیووە ، بێگومان تۆ بەو بانگەشەیەت شێتی خۆت سەلماندووە، وە وەک شێتەکانیش ھەڵسوکەوت دەکەیت.

ئەی بۆچی فریشتە ناهێنیت بۆ ئەوەى شاهێدیت بۆ بدەن ئەگەر لە ڕاستگۆیانیت لەوەى دەیڵێیت : کە پێغەمبەرێکی نێردراویت بۆمان و سزامان بۆ دادەبەزێت.

خوای گەورەش لە وەڵامی ئەو پێشنیارەی کردیان کە فریشتەیەکی لەگەڵ خۆی بھێنایە بۆ شاھێدی دان لەسەر ڕاستی پەیامەکەی ؛ بەو بێباوەڕانە دەفەرموێت: ئێمە فریشتە نانێرینە خوارەوە مەگەر حیکمەت و دانایی وابخوازێت و کاتی لەناوبردنی ئێوە ھاتبێت بە دابەزینی سزا بۆ سەرتان، خۆ ئەگەر ھاتوو فریشتەمان ناردە خوارەوە و باوەڕتان پێ نەھێنا ئیتر ئەو کاتەی خوای گەورە لەوە زیاتر مۆڵەتتان نادات و پەلە دەکات لە سزادانتان.

بە ڕاستی ئێمە ئەم قورئانەمان دابەزاندووەتە سەر دڵی موحەممەد -صلی اللە علیە وسلم- تاوەکو یادخەرەوەی خەڵکی بێت، وە ھەر ئێمەیش لە زیاد و کەم کردن و گۆڕین و دەستکاری کردن دەیپارێزین.

- ئەی پێغەمبەر - بێگومان پێش تۆ پێغەمبەرانێکمان نارد بۆ لای چەندین دەست و تاقم لە بێباوەڕانی پێشوو وە باوەڕیان پێ نەکردن و بەدۆریان زانین، بۆیە دڵت لە خۆت دانەمێنێت و دڵتەنگ نەبیت، تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت کە گەل و ھۆزەکەت باوەڕت پێ نەکەن و بەدرۆت بزانن.

ھیچ پێغەمبەرێک نەھاتووە بۆ لای ھیچ گەل و ھۆزێک ئیللا باوەڕیان پێ نەکردووە و بە درۆیان زانیووە و گاڵتە و لاقرتێشیان پێ کردووە.

ھەروەک چۆن بە درۆ زانین و باوەڕ نەکردنمان خستە دڵ و دەروونی ئوممەت و گەلانی پێشووتر، ھەر بەو شێوەیە دەیھاوێژینە دڵی بێباوەڕان و موشرکین و بتپەرستانی مەککە، ئەویش بەهۆی ئەوەی پشت ھەڵدەکەن لە پەیامی ئیسلام و ملکەچی نابن.

ئەوانە باوەڕ ناھێنن بەو قورئانەی دابەزیووە بۆ سەر موحەممەد -صلی اللە علیە وسلم-، وە سوننەت و دابی خوای گەورەش بەو شێوەیە بووە ھەر گەل و ھۆزیک پێغەمبەرەکەیان بەدرۆ زانی بێت و باوەڕیان پێ نەکردبێت ئەوا خوای گەورە لەناوی بردوون، جا با ئەوانەی بێباوەڕن و پێغەمبەران بە درۆ دەزانن پەند و ئامۆژگاری وەربگرن لە چیرۆک و بەسەرھاتی ئەو گەلانەی خوا لەناوی بردن.

ئەو بێباوەڕانە سەرسەختی دەکەن لەگەڵ پێغەمبەر و ملکەچی فەرمانەکانی نابن، ئەگەر بێتو ھەق و ڕاستیشیان بە بەڵگەی ڕاست و دروست بۆ ڕوون بێتەوە، جا ھەر بۆیە ئەگەر دەرگایەکیان لە ئاسمانەوە بۆ بکەینەوە و سەر بکەون ھەر باوەڕ ناھێنن.

باوەڕ ناکەن و دەڵێن: چاوەکانمان ھێزی بینینی نەماوە، بەڵکو ئەوەی دەیبینین بە ھێزی جادووە ، وە ئێمە جادوومان لێکراوە و ڕاست نییە.

بە ڕاستی لە ئاسمان ئەستێرە گەلێکی گەورەمان داناوە تاوەکو لە تاریکی بیابان و ناو دەریا خەڵکی لەسەفەر و گەشت و گەڕانیاندا بە ھۆیانەوە ڕێگا دەست نیشان بکەن و ڕێنوێنیان بکات، وە ئاسمانمان بەم ئەستێرانە ڕازاندووەتەوە بۆ تەماشاکەران، تاوەکو بەڵگە بن لەسەر گەورەیی دەسەڵاتی خوای گەورە -سبحانە وتعالی-.

وە ئاسمانمان لە خراپە و شەڕی ھەموو شەیتانێکی نەفرین لێکراو (دوور لەڕەحمەتی خوا) پاراستووە.

مەگەر ئەوانەیان نەبێت کە بە پەنھانی گوێدەگرن لە فریشتەکانی نزیک عەرشی خوا، لەو کاتەدا پارچەیەك لە ئاگری بریسکەدار شوێنیان دەکەوێت و دەیانسووتێنێت.

وە زەویمان ڕاخستووە تاوەکو خەڵکی لەسەری نیشتەجێ بن، وە شاخ و کێوەکانمان وەک مێخ بەناخی زەویدا بردووەتە خوارەوە تاوەکو چەسپاوی بکات و لە ژێر پێی خەڵکی نەلەرزێ، وە ھەموو جۆرە دار و درەخت و گژوگیا و ڕووەکێکمان بە شێوەیەکی پڕ لەحیکمەت و دانایی و مەزەندەکاری تێدا ڕواندووە.

- ئەی خەڵکینە - تا ئەو کاتەی لە ژیانی دونیا بن ھۆکاری ژیان و گوزەرانی ئێوەمان لە خواردن و خواردنەوە لە زەوی داناوە، ھاوکات ژیانی ئەوانەیش کە ڕۆزییان لەسەر ئێوە نییە لە خەڵکانێکی تر و ئاژەڵەکانیش.

ھەر شتێک مایەی سوود بێت بۆ خەڵکی و گیانداران و ئاژەڵەکان ئێمە دەسەڵاتی ھێنانەدی و سوود بەخشینمان پێیان ھەیە، وە ھیچ شتێکیشمان نەھێناوە بوون بە حیکمەت و دانایی و مەزەندەکاری نەبێت کە ویست و حیکمەتی ئێمەی لەسەرە.

وە بايەکانیشمان نارد بۆ موتوربە کردنی ھەورەکان، وە ھەر لەو ھەورە موتوربەکراوانەوە بارانمان باراند، کە بۆ خواردنەوەی خۆتان و مەڕ و ماڵات و ئاودێری کشتوکاڵتان سوودی لێ ببینن، خۆ ئێوە ناتوانن لای خۆتان گلی بدەنەوە و ھەڵیبگرن تاوەک بیر و کانی و ڕووبارەکانی لێ بێت، بەڵکو ئەوەی گلی دەداتەوە و ھەڵی دەگرێت بۆتان تەنھا خوای باڵادەست و بەتوانایە.

بێگومان ئێمە گیان دەکەین بە بەری بێ گیانەکاندا بەوەی لە نەبوونەوە دروستیان دەکەین، وە پاش مردنیشیان جارێکی تر زیندوویان دەکەینەوە، وە زیندووەکانیشیان لەکاتی دیاریکراوی خۆیاندا دەمرێنین، وە ئەوە تەنھا ئێمەین دەمێنینەوە و نامرین وە ئێمە میراتگری زەوی و ئەوەین لەسەر زەویدایە.

وە بەڕاستی ئێمە بەپێشینانی ئێوە لە زیندوان ومردوانتان دەزانین، وە دەیشزانین بەوانەی دواکەوتوون لێیان، وە ھیچ شتێک نیە نھێنی وشاراوە بێت لای خوای گەورە.

- ئەی پێغەمبەر - خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا ئەوانە بۆ لێپرسینەوە کۆ دەکاتەوە، تاوەکو پاداشتی خێری چاکەکاران بداتەوە، وە تۆڵەی خراپەیش بسێنێت لە خراپەکاران، بێگومان خوای گەورە دانا و کاربەجێیە لە بەرێوەبردنی کاروبارەکانیدا، وە زۆریش زانایە کە ھیچ شتێک لەلای ئەو نھێنی و شاراوە نییە.

بێگومان ئێمە ئادەممان لەگڵێکی وشک بووەوە بەدیھێنا ئەگەر پەنجەی لێ بدرایە دەزرنگیەوە، ئەو گڵەی ئادەمی لێ بەدیھێنرا گڵێکی ڕەشە لەبەر درێژی ماوەی مانەوەی ڕەنگ و بۆنی گۆڕاوە.

وە باوکە گەورەی جنۆکەکانیشمان (کە مەبەست پێی ئیبلیسە) لە پێش بەدیھێنانی ئادەم (سەلامی خوای لێبێت) لە ئاگرێکی زۆر گەرم بەدیھێناوە.

- ئەی پێغەمبەر - یادی ئەو کاتە بکەوە کە پەروەردگارت بە فریشتەکانی فەرموو کە ئیبلیسیشیان لەگەڵ بوو: فەرمووی: بێگومان من مرۆڤێك لە گڵێکی وشک بووەوە بەدی دەھێنم ئەگەر پەنجەی لێ بدرێت دەزرنگێتەوە، ڕەنگیشی ڕەنگێکی ڕەشی ترشاوی بۆن گۆڕاوە.

جا کاتێک وێنە و شێوەیم ڕێک خست، وە تەواو بەدیم ھێنا و گیانم بەبەردا کرد، ئەوا وەک جێبەجێکردنی فەرمانی من و سڵاو لێکردنی سوژدەی ڕێزی بۆ ببەن.

فریشتەکان ھەر ھەموویان بەو شێوەیەی پەروەردگار فەرمانی پێکردبوون سوژدەیان برد بۆ ئادەم.

ئیبلیس (کە خۆی فریشتەیش نەبوو) کاتێک لەگەڵ فریشتەکان بوو ؛ خوای گەورە فەرمانی پێکردن هەموویان سوژدە بۆ ئادەم ببەن، بەڵام ئیبلیس لەگەڵ فریشتەکان سوژدەی بۆ ئادەم نەبرد.

پاش ئەوەی ئیبلیس ئامادە نەبوو سوژدە بۆ ئادەم ببات، خوای گەورە پێی فەرموو: چی وای لێکردیت لەگەڵ ئەو فریشتانە سوژدە نەبەیت، کە فەرمانی منیان جێبەجێکرد و سوژدەیان برد (بۆ ئادەم)؟

ئیبلیس بە لووتبەرزی و خۆبەزلزانیەکەوە ووتی: ڕاست و گونجاو نییە بۆ من سوژدە ببەم بۆ مرۆڤێک کە لەگڵێکی وشکی ڕەشی ترشاو دروستکراوە.

خوای گەورە بە ئیبلیسی فەرموو: لە بەھەشت بچۆرە دەرەوە، چونکە تۆ لە ھەموو ڕەحم و میھرەبانییەکی من دەرکراویت.

نەفرینت لێ بێت، وە لە ڕەحمەت و میھرەبانی من دەرکراویت هەتا ڕۆژی قیامەت.

ئیبلیس ووتی: ئەی پەروەردگارم، مۆڵەتم بدە و تا ڕۆژی خەڵکی زیندوو کردنەوە مەمرێنە.

خوای گەورە پێی فەرموو : بێگومان تۆ لەو کەسانەیت کە خوا مۆڵەتی داویت و کاتی مردنی دواخستوون.

هەتا ئەو کاتەی ھەموو خەڵکی و ھەموو دروستکراوەکانی خوا لە كاتی فووکردنی یەکەم بە کەڕەنادا دەمرن.

ئیبلیس ووتی: ئەی پەروەردگارم بە ھۆی ئەوەی کە تۆ گومڕات کردم، مەرج بێت گوناھ و تاوان بۆ نەوە و وەچەکانی ئادەم لەسەر زەوی جوان و ڕازاوە و شیرین بکەم، وە ھەموویان گومڕا بکەم ولایان بدەم لە ڕێگای ڕاست.

ئەوانەیان نەبێت کە ھەڵتبژاردون و ڕێگای ڕاستت نیشان داون لە بەندە دڵسۆزەکانت.

خوای گەورە فەرمووی: ئەمە ڕێگای ڕاست و مامناوەندی بەرەو منە.

بێگومان بەندە دڵسۆزەکانی من تۆ دەسەڵاتت نییە بەسەریاندا، وە ناتوانیت گومڕایان بکەیت، ئەوانەیان نەبێت کە گومڕابوون و شوێنی تۆ کەوتوون.

وە بێگومان ئاگری دۆزەخ جێگای ژوان ومانەوەی ئیبلیس وشوێنکەوتووە گومڕاکانی دەبێت.

ئاگری دۆزەخ حەوت دەرگای ھەیە لێوەی دەچنە ژوورەوە، وە ھەر دەرگایەکیش شوێنکەوتووانی ئیبلیس بەشی خۆیان ھەیە لێوەی دەچنە ژوورەوە.

بێگومان ئەوانەی لە خوا ترسن، ئەوانەی فەرمانەکانی جێبەجێ دەکەن و دوور دەکەونەوە لەسەرپێچیەکانی لەچەندین باخ وبەھەشت وسەرچاوەکانی ڕووبار وکانی دان.

کاتی چوونە ژوورەوە بۆ بەھەشت پێیان دەووترێت: بچنە ناویەوە ئێوە سەلامەت و پارێزراون لە ھەرچی دەرد و بەڵا و موسیبەت ھەیە، وە دڵنیا و ئەمینن لە ھەموو ترسێک.

ھەرچی ڕق و کینە و دوژمنایەتیەک لە دڵیاندا بوو ھەموویمان لێ دەرھێنان، وە کردمانن بە برای خۆشەویستی یەکتر، لەسەر جێگا و تەختی بەرز بەرامبەر یەکتر دادەنیشن ، وە ھەندێکیان تەماشای ھەندێکی تریان دەکەن.

لەو بەھەشتانەدا دووچاری ماندوو بوون نابن، وە ھەرگیزیش لێی نایەنە دەرەوە، بەڵکو بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە.

- ئەی پێغەمبەر - بە بەندەکانم ڕابگەیەنە بێگومان ھەر خۆم لێبوردەی گوناھ و تاوانەکانم بۆ ئەو بەندانەی تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە، وە زۆریش میھرەبانم بەرامبەریان.

وە پێیشیان ڕابگەیەنە کە سزای من سزای بە ئێش و ئازارە، دەی با تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لام تاوەکو بەر لێخۆشبوونی من بکەون، وە ئەمین و دڵنیاش بن لە سزای سەختی من.

وە ھەواڵی میوانەکانی ئیبراھیمیشیان (سەلامی خوای لێبێت) پێ ڕابگەیەنە، میوانە فریشتەکان ئەوانەی کە ھاتنە لای ئیبراھیم وموژدەی بەخشینی کوڕەکەیان پێدا، لەگەڵ ھەواڵی لەناوبردنی گەلەکەی لوط.

کاتێک چوونە ژوورەوە بۆ لای پێیان وت: سەلامت لێ بێت، ئیبراھیمیش بە باشتر لەوە وەڵامی دانەوە و گوێرەکەیەکی بۆ سەربڕین و بۆی برژاندن و پێشکەشی کردن تاوەکو بیخۆن، چونکە وایزانی مرۆڤن، جا کاتێک بینی لە گۆشتی گوێرەکەکە ناخۆن، پێی فەرموون: بەڕاستی ئێمە لێتان دەترسین.

فریشتە نێردراوەکان بە ئیبراھیمان ووت: مەترسە، ئێمە موژدەیەکی خۆشت پێ دەدەین، موژدەی کوڕێکی زانا بە تۆ دەدەین.

ئیبراھیم سەری سوڕما لە پێدانی ئەو موژدەیە پێی، بۆیە بەفریشتەکانی فەرموو: ئێوە موژدەی بەخشینی کوڕێک بە من دەدەن لەکاتێکدا من تەمەنم ھەڵکشاوە و پیر بووم، ئیتر چۆن موژدەی وام پێ دەدەن؟

فریشتە نێردراوەکان بە ئیبراھیمیان وت: ئێمە موژدەیەکی ھەق و ڕاستمان بە تۆ داوە کە ھیچ گومانی تێدا نییە، بۆیە نابێت بێ ھیوا بیت لەو موژدەیەی پێمان داویت.

ئیبراھیم فەرمووی: دەبێت کێ لە ڕەحمەت و میھرەبانی خوای گەورە بێ ھیوا بێت جگە لەو کەسانە نەبێت کە لە ڕێگای ھەق لایانداوە و گومڕا بوون؟!

ئیبراھیم پێی فەرموو: ئەی نێردراوەکان دەبێت کاری گرنگتان لە ھاتنتان چی بێت لە لایەن خوای گەورەوە ؟

فریشتە نێردراوەکان ووتیان: بێگومان ئێمە خوای گەورە ناردووینی بۆ لەناوبردنی گەلێکی تاوانباری پڕ لەشەڕ وزۆر خراپەکار، کە گەلی لوطە.

جگە لە لوط وشوێنکەوتووانی نەبێت لەباوەڕداران، کە ئەوان تیا ناچن، بێگومان ئێمە ئەوانە ھەموو ڕزگار دەکەین.

ژنەکەی لوط نەبێت، کە بڕیارمان داوە دەبێت ئەویش لەگەڵ ئەو بێباوەڕانە بێت دەمێننەوە و تیادەچن.

جا کاتێک فریشتە نێردراوەکان لە شێوەی پیاوانێکی سەروسیما جوان گەیشتنە لای بنەماڵە و گەلەکەی لوط.

لوط (سەلامی خوای لێبێت) پێی فەرموون: بێگومان ئێوە کەسانێکن من ناتانناسم.

فریشتە نێردراوەکان بە لوطیان ووت: - ئەی لوط - مەترسە بەڵکو ئێمە ھاتووین بۆ سزادانی گەلەکەت، ئەو سزا لەناوبەرەى کە ئەوان گومانیان ھەیە لە بوونی و باوەڕیان پێی نییە.

ھاتووین بۆ لات ھەواڵێکی ھەق و ڕاستت پێ بدەین کە گاڵتە نییە، بێگومان بەڕاستمانە و کەسانێکی ڕاستگۆین لەوەی ھەواڵمان پێت داوە.

دوای تێپەڕ بوونی بەشێک لە شەو لەگەڵ ئەوانەی لە کەسوکار و گەلەکەت باوەڕیان ھێناوە لە شار دەرچن، وە تۆیش لە دوایانەوە بڕۆ، وە ھیچ کەس لە ئێوە ئاوڕ نەداتەوە بۆ دواوە تاوەکو تەماشای ئەوان بکات کە چیان بەسەردێت، وە بڕۆن بۆ ئەو شوێنەی کە فەرمانتان پێکراوە بۆی بڕۆن.

وەحیمان بۆ لوط نارد و ئاگادارمان کردەوە کە گەلەکەت دووچاری ئەو قەدەرە دەبن کە دیاریمان کردووە بۆیان، ئەویش ئەوەیە ھەموو گەلەکەت لە سپێدەی بەیانیدا ڕیشەکێش دەکەین و لەناویان دەبەین.

ھەر کە دانیشتوانی شارەکەی (سەدوم) بیستیان کە لوط میوانە سەروسیما جوانەکانی ھاتوون، موژدەی ھاتنی ئەو میوانانەیان بە یەکتری دەدا، تاوەکو دەست درێژیان بکەنە سەر و داوێن پیسیان لەگەڵ بکەن.

لوط (سەلامی خوای لێبێت) پێی فەرموون: ئەو خەڵکەی ھاتوونەتە ماڵەکەم میوانی منن، تکاتان لێدەکەم ڕوو زەردم مەکەن.

لە خوای گەورە بترسن و وازبھێنن لە داوێن پیسی، ئازاری میوانەکانم مەدەن و شەرمەزارم مەکەن لایان.

گەلەکەی پێیان ووت: ئایا ئێمە پێمان نەوتیت کە میوانداری ھیچ کەسێک نەکەیت و کەس نەیەتە ماڵت؟!

لوط (سەلامی خوای لێبێت) لەبەردەم میوانەکانیدا پۆزشی بۆ ھێنانەوە و ووتی: ئەوانە کچانی خۆمن لەدەستەی ئافرەتانی خۆتانن، مارەیان بکەن ئەگەر ئێوە ڕاست دەکەن ئارەزووی خۆتان تێر دەکەن.

- ئەی پێغەمبەر - سوێند بێت بە تەمەن و ژیانی تۆ، بێگومان گەلەکەی لوط لە گێژاوی مەستی و بێھۆشی خۆیاندا دەڕۆن و دەچن و بەیەکدا دێن.

لەگەڵ ھەڵھاتنی خۆردا دەنگێکی زۆر گەورەی لەناوبەر گرتنی.

گوندەکانیانمان سەرەو ژێر کرد، وە پاشان گڵەبەردمان بەسەریاندا باراند.

بێگومان ئەوەی باسکرا لەوەی بەسەر گەلی لوط ھات لە تیاچوون و بەردبارانکردنیان بەڵگە و نیشانە ھەیە بۆ کەسانێک پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن.

بێگومان گوندەکانی گەلی لوط لەسەر ڕێگایەکی جێگیرە، ھەر ڕێبوارێک بەلایدا بڕوات دەیبینێت.

بێگومان لەوەی ڕوویدا و بەسەر گەلی لوطدا ھات بەڵگەی ڕوون و ئاشکرایە لەسەر گەورەیی دەسەڵاتی خوا بۆ ئەو بڕاوادارانەی کە پەند و ئامۆژگاری لێوەردەگرن.

بەڕاستی (گەلی شوعەیب) خەڵکی ئەو شارەی کە درەختەکانی چڕوپڕن ستەمکار بوون، بەوەی بێباوەڕ بوون بە خوای گەورە و پێغەمبەرەکەشیان (كە شوعەیب بوو -سەلامی خوای لێبێت-) بەدرۆ زانی وباوەڕیان پێ نەکرد.

لە بەرامبەر ئەو بێباوەڕیەیاندا تۆڵەمان لێ سەندن، بەسزای توندی خۆمان گرتمانن، بێگومان گوندەکانی گەلی لوط وشوێن وجێگای گەلەکەی شوعەیب لەسەر ڕێگایەکی ڕوون و ئاشکرایە ھەر کەسێک تێپەڕ ببێت بەو شوێنەدا دەیانبینێت.

بەڕاستی گەلی سەمود، نیشتەجێبووانی دۆڵی حیجر (کە دەکەوێتە نێوان حجاز وشام) ەوە، ھەموو پێغەمبەرانیان بە درۆ زانی وباوەڕیان پێ نەکردن، کاتێک پێغەمبەرەکەیان کە ساڵح بوو (سەلامی خوای لێبێت) بەدرۆزانی وباوەڕیان پێ نەکرد.

لەگەڵ ھەموو ئەمانەدا چەندین بەڵگە و نیشانەی خۆمان نیشاندان لەسەر ڕاستگۆیی پێغەمبەرەکەیان لەو پەیامەی کە لەلایەن پەروەردگاریەوە ھێناویەتی، یەکێک لەوانە بەڵگەی وشترە مێیەکەیان بوو، بەڵام پەند و ئامۆژگاریان لێ وەرنەگرت و بەبای خەیاڵیاندا نەھات وگوێیان پێ نەدا.

گەلی سەموود گەلێک بوون شاخ وکێوەکانیان دادەتاشی وخانوویان لێ دروست دەکرد، وتێیدا نیشتەجێ دەبوون، وە لەوە بێ ترس بوون کە خانووەکانیان بەسەردا بڕوخێت.

لە بەرەبەیانێکی زوودا سزای دەنگێکی توند گرتنی و تیاچوون.

ئەوەی بەدەستیان ھێنابوو لەماڵ وسەروەت وسامان وخانووی بەرز وتوند وتۆڵی ناو چیاکان نەیانتوانی سزاکەی خوای گەورەیان لێ بگێڕنەوە.

ئاسمانەکان و زەوی و ئەوەیشی لەنێوانیاندایە بەبێ ھوودە و بێ حیکمەت بەدیمان نەھێناون، ھەموو ئەوانەمان بەھەق بەدیھێناوە، بێگومان ڕۆژی دوایی ھەر دێت وکەس ناتوانێت ڕێی لێ بگرێت، جا کەوابێت - ئەی پێغەمبەر - تۆ پشت ھەڵ بکە لەوانەی باوەڕت پێ ناھێنن و بەدرۆت دەزانن، بەشێوەیەکی جوان چاوپۆشیان لێ بکە، هەتا کاتی خۆی دێت وپەروەردگارت مۆڵەتی ڕووبەڕوبوونەوەت پێ دەدا لە گەڵیان.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بێگومان پەروەردگاری تۆ ھەمیشە بەدیھێنەری ھەموو شتێکە، وە زۆریش زانا وئاگادارە پێی.

- ئەی پێغەمبەر - ئێمە سورەتی (الفاتحة) مان پێ داویت کە سەرەتای قورئانە وحەوت ئایەتە، ھەروەھا ئەم قورئانە گەورەیەشمان پێداویت.

- ئەی پێغەمبەر - چاو مەبڕە ئەو ناز ونیعمەتانەی داومانە بە بێباوەڕان، چونکە کاتیە و لەناو دەچێت، وە ھیچ خەفەت مەخۆ و دڵگران مەبە لەوەی باوەڕت پێ ناھێنن و بەدرۆت دەزانن، وە باڵی بەزەیی و میھرەبانیت بۆ باوەڕداران ڕابخە، واتا : لەگەڵیان زۆر خاكی (متەوازع) بە.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: بێگومان من تەنھا ترسێنەری ئاشکرام (دەتانترسێنم بەسزای سەختی پەروەردگارتان).

دەتانترسێنم لە تووشبوون بە ئەوەى دووچاری ئەو کەسانە بوو، کە کتێب و پەرتووکەکانی خوایان بەش بەش کرد، باوەڕیان بەھەندێکی ھەبوو، وە بێباوەڕیش بوون بەھەندێکی تری (مەبەست پێی جولەکە وگاورەکانە).

ئەوانەی قورئانیان بەش بەشکرد، وە وتیان: قورئان جادووە، یان فاڵە، یان ھۆنراوە و شیعرە.

- ئەی پێغەمبەر - سوێند بێت بە پەروەردگارت لە ڕۆژی قیامەتدا لە تەواوی ئەو کەسانە دەپرسینەوە کە قورئانیان بەش بەشکرد (باوەڕیان بەھەندێکی ھەیە وبێباوەڕن بە ھەندێکی تری).

لەو گوناھ و کوفر وکاروکردەوە خراپانە دەپرسینەوە کە لە دونیادا کردبوویان.

- ئەی پێغەمبەر - ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێکردوویت خەڵکی بۆ بانگ بکە و ئاشکرای بکە، وە پشت ھەڵکە لە موشریک وبتپەرستەکان، وە ھیچ گوێ مەدە بەوەی دەیڵێن و ئەنجامی دەدەن.

وە مەترسە لێیان، بێگومان ئێمەت بەسە بۆ لە کۆڵ کردنەوەی فڕوفێڵی ئەوانەی گاڵتەت پێدەکەن لەسەرانی قوڕەیشی بێباوەڕ، وە خوای گەورە دەتپارێزێت لێیان.

فڕفێڵی ئەوانەی لەگەڵ خوای گەورەدا خوایەکی تر و پەرستراوێکی تریان بۆ خۆیان داناوە، بێگومان لەمەودوا دەزانن سەرەنجام و پاشەڕۆژی شیرک وبتپەرستیە خراپەکەیان چی دەبێت.

- ئەی پێغەمبەر - بێگومان ئێمە دەزانین تۆ دڵت تەنگ و زویر دەبێت کاتێک ئەوان باوەڕت پێ ناکەن و بەدرۆت دەزانن و گاڵتە بە ئاینەکەت دەکەن.

کەوابێت تۆیش بۆ لابردنی ئەو دڵتەنگی و زویر بوونەت ھانا بۆ لای خوای گەورە ببە وتەسبیحاتی بکە ودان بنێ بە پاک وبێگەردی ئەو زاتە لەو شتانەى شیاوی زاتی مەزنی ئەو نین، وسوپاس وستایشی پەروەردگارت بەناو سیفەتە بەرزەکانی بکە، وە لە عابید و خواناسان بە بەنوێژکردن و سوژدە بردن بۆی، چونکە ئەوە چارەسەری ئەو دڵتەنگی و زویر بوونەت دەکات.

ھەمیشە پەروەردگارت بپەرستە و بەردەوامبە لەسەری، تا ئەو کاتەی مردن دێتە سەرت و ژیانت کۆتایی دێت.

- ئەی بێباوەڕان - ئەو کاتە نزیک بووەتەوە کە پەروەردگار بڕیاریداوە سزاتانی تێدا بدات، کەواتە پەلە مەکەن لەھاتنی پێش ئەوەی کاتی خۆی بێت، خوای گەورە پاک و بێگەردە لەو شەریک و ھاوەڵانەی موشریکین و ھاوەڵ بڕیاردەران بۆی بڕیار دەدەن.

خوای گەورە بە وەحی و فەرمانی خۆی فریشتەکان دەنێرێتە خوارەوە بۆ ھەر کەسێک لە پێغەمبەرەکان کە خۆی بیەوێت، - ئەی پێغەمبەران - خەڵکی بترسێنن لە ئەنجامی ھاوبەشدانان بۆ خوا، وە پێیان بڵێن: کە ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە جگە لە من -جگە لە (اللە)- ، کەوابێت - ئەی خەڵکینە - لە من بترسن، بەئەنجامدانی ئەوەی فەرمانم پێکردووە و دوور کەوتنەوە لەوەی ڕێگریم لێکردووە.

خوای گەورە ئاسمانەکان وزەوی بەھەق و ڕاستی بەدیھێناوە کە پێشتر ھاوشێوەیان نەبووە، بەبێ ھوودە و بەتاڵ بەدی نەھێناوە، بەڵکو بەدیھێناون تاوەکو بەڵگە بن لەسەر گەورەیی و دەسەڵاتی خۆی، خوای گەورە پاک وبێگەردە لەوەی ھاوبەشدانەران بۆی بڕیار دەدەن.

خوای گەورە مرۆڤی لە دڵۆپە ئاوێکی بێ نرخ بەدیھێناوە، پاشان قۆناغ بە قۆناغ گەشەی کرد و بوو بەو مرۆڤە ڕێک و پێکە، بەڵام کاتێک گەورە و بەھێز دەبێت بەئاشکرا دەست دەکات بە بەربەرەکانێ و دژایەتی خوای گەورە، بۆ ئەوەی ھەق و ڕاستی لەناو ببات و زاڵ بێت بەسەریدا.

- ئەی خەڵکینە - خوای گەورە وشتر و ڕەشەوڵاخ و مەڕ و بزنی بۆ بەرژەوەندی ئێوە بەدیھێناوە ودروستی کردوون، کە لە خوری و کوڵک و توکیان بۆ خۆگەرم کردنەوە سوود وەربگرن، ھەروەھا سوودی تریشیان ھەیە بۆتان، لەشیر وپێست وسواربوون وبەرھەمی تریان، وە لەگۆشتەکەشیان دەخۆن.

وە یەکێکی تر لە سوودەکانی مەڕوماڵات دیمەنی جوان و قەشەنگیانە لەکاتی ھاتنەوەیان لە ئێواران، وە کاتی دەرچوونیان بۆ لەوەڕگا لە بەیانیاندا.

ئەم ئاژەڵانەی کە بۆ خزمەتکردنی ئێوە بەدیمان ھێناوە کەلوپەل و باری قورستان لەگەشت و سەفەرتاندا لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر بۆ دەگوازنەوە، ئەگەر ئەوانە نەبونایە بە زەحمەت و ماندووبونێکی زۆر دەتانتوانی بیگوازنەوە، -ئەی خەڵکینە- بێگومان پەروەردگارتان زۆر بە بەزەیی و زۆریش میھرەبانە بەرامبەرتان، لەوەی کە ئەم ئاژەڵانەی بۆ ڕام ھێناون و خستویەتیە خزمەتتانەوە.

وە خوای گەورە ماین و ئەسپ و ھێستر و گوێدرێژی بۆ بەدیھێناون تاوەکو کاتێک دەچن بۆ جێگایەک سواری ببن و کەلوپەلەکانتانی لێ بار بکەن، وە ببنە مایەی جوانی و زینەتی دونیاتان لەناو خەڵکدا، وە جگە لەوانەیش باسکرا خوای گەورە شتی تری واتان بۆ بەدی دەھێنێت کە زانیاریتان دەربارەیان نییە.

لەسەر خوای گەورەیە ئەو ڕێگا ڕاستە ڕوون بکاتەوە کە دەبێتە مایەی ڕەزامەندی خۆی کە مەبەست پێی ئاینی پیرۆزی ئیسلامە، وە ھەندێک ڕێگا و ڕیچکەی تریش ھەن کە ڕێگا و ڕێچکەی شەیتانن کە لەھەق وڕاستی لایانداوە، ھەر ڕێگایەکی تر جگە لە ڕێگای ئیسلام ھەمووی خوار و خێچە و خوای گەورە پێی ڕازی نییە، ئەگەر خوای گەورە بیەوێت ھەمووتان موەفەق و سەرکەوتوو دەکات و ھیدایەتتان دەدات بۆ گرتنە بەری ڕێگای ڕاست ، کە ڕێگای باوەڕە.

خوای گەورە ھەر ئەو زاتە بەرز و پیرۆزەیە کە لە ھەورەکانەوە بارانتان بۆ دەبارێنێت، بۆ ئەوەی بیخۆنەوە، وە ئاوی ئاژەڵەکانیشتانی پێ بدەن، وە ھەر لەو ئاوەیش خوای گەورە ھەموو جۆرە ڕووەک و دار و درەختێکی بۆ ڕواندوون تاوەکو مەڕوماڵات و ئاژەڵەکانی خۆتانی تێدا بلەوەڕێنن.

ھەر خوای گەورە بەو ئاوی بارانە کشتوکاڵی بۆ ڕواندوون کە لێی دەخۆن، وە ھەر بەو بارانە باخە زەیتون و باخە خورما و باخە ترێیشی بۆ ڕواندوون، وە ھەموو جۆرە بەروبوومێکی تریشی بۆ بەرھەم ھێناون، بێگومان لە بەدیھێنانی ئەم ئاوە و ئەوەیشی پێی دەڕوێت و سەوز دەبێت بەڵگە و نیشانە گەلێکی زۆر ھەیە بۆ گەل و دەستە و تاقمێک کە سەرنج بدەن و تێڕامێنن لە وردی وتۆکمەیی بەدیهێنراوەکانی، تاوەکو بیکەن بە بەڵگە لەسەر دەسەڵات وگەورەیی ومەزنى زاتی (اللە) تەعالا.

وە خوای گەورە شەوی بۆ ڕام ھێناون تاوکو تێیدا بحەوێنەوە و پشووی تێدا بدەن، وە ڕۆژیشی بۆ گێڕاون بەمایەی ژیان و گوزەرانتان، وە ڕۆژی بۆ ژێربار کردوون کە ببێتە مایەی ڕووناکی بۆتان، وە مانگیش ببێتە نوور و ڕوناکی، وە ئەستێرەکانی تریشی بەفەرمانی قەدەری خۆی بۆ ملکەچ کردوون، تاوەکو بەھۆیانەوە لە تاریکی شەو و ناو دەریادا ڕێگایان پێ بدۆزنەوە، وە بۆ زانینی کاتەکان و ساڵ و حیساب و ژماردن و سوودی تریشی لێ ببینن، بێگومان لەڕامھێنانی ئەمانەدا بەڵگە و نیشانە گەلێکی زۆر ڕوون و ئاشکران لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە بۆ کەسانێک ژیری خۆیان بخەنە کار و لێی تێبگەن، چونکە ئەوانە ھەست بەحیکمەت و دانایی لەو شتانەدا دەکەن.

وە لەم زەویەشدا چەندین شتی جۆراو جۆر و ڕەنگا و ڕەنگ و لێکجودای لە کانزا و ئاژەڵ و ڕووەک و کشتوکاڵ بۆ دروست کردوون، بێگومان لەوانەی باسکران لە بەدیھێنراوەکانی خوا و ڕامھێنانیان بەڵگە و نیشانەی ڕوون ھەن لەسەر گەورەیی دەسەڵاتی خوا بۆ خەڵک و کەسانێک بیر بکەنەوە و ئامۆژگاری لێ وەربگرن، وە ھەست بکەن کە خوای گەورە دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە و ھەر ئەویش خاوەن ھەموو نیعمەتەکانە.

ھەر ئەو خوایەیە کە دەریاکانی بۆ ڕامھێناون، وە وای لێکردون بتوانن بەناویدا بڕۆن و ھەرچی شتی بەسوودیشە لێ دەربھێنن، تاوەکو ماسی و نەھەنگەکانی لێ ڕاو بکەن و بەتەڕ و تازەیی لێی بخۆن، وە ھەر لە دەریایشدا خشڵ و مرواری و مەرجان و ئەوانە دەربکەن کە خۆتان و ژنەکانتانی پێ بڕازێننەوە و لەبەری بکەن، وە دەبینیت کەشتییەکان دێن و دەچن بەسنگی خۆیان ئاوی دەریا لەت دەکەن، وە ئێوە سواری ئەو کەشتیانە دەبن تاوەکو بەھۆی قازانجی بازرگانیەوە ڕزق و ڕۆزی خوا پەیدا بکەن، بەڵکو سوپاس و شوکری خوا بکەن لەبەرامبەر ئەو نیعمەتانەی پێی بەخشیوون، وە تەنھا ھەر ئەویش بپەرستن.

خوای گەورە شاخ و کێوە بڵند و بەرزەکانی وەک مێخ داکوتیووە بەزەویدا تاوەکو نەلەرزێت و نەکەوێت بەلادا، وە چەندین ڕووباریشی تێدا داناوە تاوەکو خۆتان ئاوی لێبخۆنەوە و ئاژەڵ وکشتوکاڵ وباخ وبێستانەکانیشتانی پێ ئاو بدەن، وە ھەر لە زەویدا چەندین ڕێگای بۆتان داناوە بۆ ئەوەی بەناویدا ھاتوچۆ بکەن وبگەنە شوێن وجێگای مەبەستی خۆتان بێ ئەوەی ون ببن.

وە ھەر لەزەویدا چەندین نیشانەی داناوە تاوەکو بە ھۆیانەوە لە ڕۆژدا ڕێگاکانی پێ بناسنەوە، وە ئەستێرەکانیشی لە ئاسمان بۆ داناون تاوەکو بەھۆیانەوە لە تاریکی شەودا ڕێگای پێ بدۆزنەوە.

ئایا ئەو زاتەی ھەموو ئەم شتانە و جگە لەمانەیشی بەدیھێناوە وەک ئەو کەسە وایە کە ھیچ شتێکی بەدی نەھێناوە؟! دەی ئیتر بۆ بیر ناکەوە لە گەورەیی و دەسەڵاتی ئەو خوایەی کەھەموو شتێکی بەدیھێناوە، کەوابێت ھەر ئەو شایستەی ئەوەیە بەتاک و تەنھایی بیپەرستن، وە ھیچ شتێکیش نەکەن بەھاوەڵی لەو کەسانەی کە ھیچ شتێکیان بەدی نەھێناوە.

- ئەی خەڵکینە - ھەرچەند ھەوڵ بدەن ئەو ناز و نیعمەتە زۆرانەی خوای گەورە بژمێرن کە بەسەرتانەوەیە ئەوا لەبەر زۆری و جۆراوجۆرییان ناتوانن بیانژمێرن، بێگومان خوای گەورە لێبووردەیە و ناتانگرێت لەبەر بێ ئاگاییتان لە شوکر و سوپاس نەکردنی نیعمەتەکانی، وە زۆریش میھرەبانە و ئەو نیعمەتانەی پێی بەخشیوون لەبەر گوناھ و تاوان و کەمتەرخەمی و سوپاس نەکردنی لێتانی ناگرێتەوە.

- ئەی بەندەکانی خوا - بێگومان خوا ئاگاداری ئەو کار و کردەوانەیە کە بە نھێنی ئەنجامیان دەدەن، وە ئاگاداری ئەوانەیشە کە بەئاشکرا دەیانکەن، وە ھیچی لا نھێنی و شاراوە نییە و لێی ون نابێت، وە لەسەریشی پاداشتی ھەمووتان دەداتەوە.

وە ئەو بت و خوا درۆیینانەی کە بتپەرست و موشریکەکان جگە لەخوا دەیانپەرستن ھیچ شتێکیان بەدی نەھێناوە ئەگەر شتێکی کەمیش بێت، بەڵکو ئەو کەسانە خۆیان ئەو بتانەیان دروستکردووە، ئیتر چۆن دەکرێت ئەوان ئەو بتانە لەبری خوا بپەرستن لەکاتێکدا خۆیان تاشیویانن و دروستیان کردوون؟!

لەگەڵ ئەوەی ئەو کەسانە بەدەستی خۆیان ئەو بتانەیان دروستکردووە، لەھەمان کاتدا ئەو بتانە لەدار و بەرد دروست کراون، نە گیانیان تێدایە وە نەزانست و زانیاریشیان ھەیە، ئەوان نازانن خۆیان و ئەوانەی دەیانپەرستن کەی لە ڕۆژی قیامەتدا زیندوو دەکرێنەوە، بۆ ئەوەی خۆیان و خوا درۆیینەکانیشیان فڕێ بدرێنە ناو ئاگری دۆزەخەوە.

پەرستراوی بە ھەقی ئێوە یەک پەرستراوە کە ھیچ شەریک و ھاوەڵی نییە، ئەویش زاتی (اللە) یە، ئەوانەیشی کە باوەڕیان نییە بەزیندووبوونەوە بۆ وەرگرتنی پاداشتی کردەوەکانیان دڵیان لەبەرئەوەی ترسی خوای تێدا نییە بۆیە باوەڕیان بەتاکی -بەوەحدانیەتی- زاتی (اللە) نییە، ئەو دڵانە باوەڕیان بە لێپرسینەوە و تۆڵە و سزای خوا نییە، ئەوانە خۆیان بە گەورە و زل دەزانن لەئاست وەرگرتنی ھەق و ملکەچی نابن.

بەڕاستی خوا دەزانێت و ئاگادارە ئەوانە چی لەکار و کردەوەیان دەشارنەوە، وەچیشی ئاشکرا دەکەن، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە تۆڵەی ھەمووشیان لێ دەسێنێتەوە، بێگومان خوای گەورە -سبحانه وتعالى- کەسانی خۆبەزل زانی خۆش ناوێت، ئەوانەی لە ئاست پەرستنی خوا و ملکەچبوونی خۆیان بە گەورە و زل دەزانن، بەڵکو بەتوندی خەشم وڕقی لێیانە.

ئەگەر بەو کەسانە بوترێت کە نکۆڵی لە تاکی -وەحدانیەتی- زاتی (اللە) دەکەن، وە باوەڕیان بەزیندووبوونەوە نییە : ئایا خوای گەورە چی دابەزاندووە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم)؟ لەوەڵامدا دەڵێن: ھیچ شتێکی بۆ سەر دانەبەزیووە، بەڵکو له خۆیەوه ھەندێک چیرۆک و درۆ ودەلەسەی پێشووەكانی هێناوه.

ئەو قسەیە دەکەن تاوەکو لە ڕۆژی دواییدا باری گوناھ و تاوانی خۆیان بێ کەم و زیاد ھەڵگرن، وە باری گوناھ و تاوانی ئەوانەیش ھەڵگرن کە بە نەزانی و چاولێکەری لە ئاینی پیرۆزی ئیسلام لایانداون و گومڕایان کردوون، ئای چەند قێزەون و ناشیرینە ئەو گوناھانەی ئەوان ھەڵیدەگرن، گوناھی خۆیان و گوناھی ئەوانەیشی گومڕایان کردوون.

بێگومان بێباوەڕانی پێش ئەم موشریک و ھاوەڵدانەرانە پیلانی زۆریان دانا بۆ پێغەمبەرەکانیان، خوای گەورە ماڵ و خانووبەرەیانی لەبنەوە دەرھێنا و سەقفی خانووەکان کەوت بەسەریاندا، وە سزای خوایان لە شوێنێکەوە بۆ ھات کە ھەرگیز پێشبینیان نەدەکرد، ئەوان پێشببینی ئەوەیان دەکرد و پێیان وابوو کە ماڵ و خانوەکانیان لەسزای خوا دەیانپارێزن، کەچی خوای گەورە ھەر بەو خانووانە لەناوی بردن.

پاشان لە ڕۆژی قیامەتدا خوای گەورە بە سزادانیان ڕیسوا و زەلیلیان دەکات، وە پێیان دەڵێت: کوان ئەو شەریک و ھاوەڵانەی بۆ منتان دانابوو و کردبووتانن بە ھاوبەشم لە عیبادەت و پەرستندا، کە لەبەر خاتری ئەوان ئێوە دژایەتی پێغەمبەرەکانی من و باوەڕدارانتان دەکرد؟ زانایانی خواناس دەڵێن: بێگومان ئەمڕۆ ڕیسوایی و زەلیلی و سزای سەخت لەسەر ئەو کەسانەیە کە بێباوەڕن.

ئەوانەی لەکاتی ستەم کردن لە خۆیان و بە کوفر و بێباوەڕی فریشتەی گیان کێشان و ھاوکارەکانی گیانیان دەکێشن، ملکەچی فەرمانی خوا دەبن کاتێ مردن یەخەیان دەگرێت، وە نکۆڵیان لەو کوفر و بێباوەڕی و گوناھ و تاوانانە دەکرد لەسەری بوون، بە گومانی خۆیان وایاندەزانی ئەو نکۆڵی کردنە سودێکی بۆیان دەبێت، ئەوجا پێیان دەوترێت: بێگومان درۆتان کرد، بەڵکو ئێوە بێباوەڕ و سەرپێچیکەر بوون، بەڕاستی خوای گەورە زانایە و ئاگادارە بەوەی لە دونیا ئەنجامتان داوە، وە ھیچ شێکیشی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە تۆڵەی ھەموویان لەئێوە دەسێنێت.

وە پێیان دەوترێت: ھەرکەسێک بە پێی کردەوەی خراپی لەدەرگاکانی دۆزەخەوە بچێتە ژوورەوە، وە بەھەتاھەتایی لەوێش بمێننەوە، ئەم شوێنە جێگایەکی خراپە بۆ کەسانی لوتبەرز و خۆبەزلزان لەئاست باوەڕ بەخوای گەورە و پەرستنی بەتاک وتەنھایی.

وە بەکەسانی لە خواترس (ئەوانەی فەرمانەکانی خوایان بەجێ ھێناوە و لە ڕێگریەکانی دوورن) دەووترێت: پەروەردگارتان چی دابەزاندووە بۆ سەر پێغەمبەرەکەتان موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم)؟ وەڵامیان دایەوە و وتیان: خوای گەورە خێر و بەرەکەتێکی زۆر و زەبەند و گەورەی دابەزاندووە بۆ کەسانێک بەجوانترین شێوە پەرستن و عیبادەتەکانی خوای گەورە ئەنجام دەدەن، وە ئەو کەسانەی لە ژیانی ئەم دونیایەدا لەگەڵ خوڵقێنراو و بەدیھێنراوەکانی خوا بەباشی ھەڵسوکەوتیان کردووە پاداشتێکی چاک و باشیان بۆ ھەیە، وەک سەرکەوتن و ڕزق و ڕۆزی فراوان کردن، وە ئەوەیشی خوای گەورە لە دواڕۆژدا ئامادەی کردووە بۆیان لەپاداشت و خۆشی و لەزەتەکانی بەھەشت باشترە بۆیان لەوەی پێی بەخشی بوون لە دونیا، وە بێگومان خۆشترین خانە و ماڵ و جێگا لەبەهەشتدا بۆ خواناسانە، ئەوانەی فەرمانەکانیان بەجێھێناوە، وە دووربوون لە نەهی لێکراوەکانى.

ئەویش بەھەشتانێکە نیشتەجێ و جێگیر دەبن تێیدا و دەچنە ناویەوە، بەژێر کۆشک و تەلار و درەختەکانیادا ڕووبارەکان دەچن و گوزەر دەکەن، لەو بەھەشتانەدا ھەموو ئەو شتانەی تێدایە کە دەروونیان حەزی لێ دەکات لە خواردن و خواردنەوە و ھەرشتێکی تریش، ھاوشێوەی ئەم پاداشتەی کە دەدرێت بە ئوممەتی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) دەدرێت بە خواناسانی ئوممەتانی پێشووتریش.

ئەوانەی دڵیان لە بێباوەڕی پاکوخاوێنە کاتێک فریشتەی گیان کێشان و ھاوکارەکانی گیانیان دەکێشن پێیان دەڵێن: سەلامتان لێ بێت، لە ھەموو ناخۆشیەک بە دووربن، دەفەرموو بەھۆی ئەو کارانەوە ئەنجامتاندا لە بیروباوەڕی ڕاست و دروست و کاروکردەوەی چاکە بچنە ناو بەھەشتەوە.

ئەوانەی ھاوبەشیان بۆ خوا دانا و پێغەمبەرەکانیان بەدرۆزانی چاوەڕوانی ئەوەن فریشتەی گیان کێشان و ھاوکارەکانی بێنە لایان بۆ گیان کێشانیان و بدەن لەڕوومەت و پاش و پێشیان، یان چاوەڕوانی فەرمانی خوان كە لەدونیا بەسزای خۆی ڕیشەکێشیان بکات؟ چۆن ئەم موشریک و بتپەرستانەی مەککە پەیامەکەی خوایان بەدرۆزانی و باوەڕیان پێنەکرد موشریک و بتپەرستەکانی پێش ئەوانیش پەیامی پێغەمبەرەکانیان بەدرۆ زانی، ئەوە بوو خوای گەورەش لەناوی بردن، کاتێک خوا بەو شێوەیە لەناوی بردن ستەمی لێ نەکردن، بەڵکو ئەوان ستەمیان لەخۆیان کرد، خۆیان دووچاری تیاچوون کرد بە ھۆی کوفر وبێباوەڕیانەوە.

تۆڵەی کار و کردەوە خراپەکانی خۆیان بۆ دابەزی، وە ئەو سزایەش کە ھەمیشە بە بیریان دەھێنرایەوە و گاڵتەیان پێ دەکرد لەھەموو لایەکەوە دەوریدان.

ئەوانەی ھاوبەشیان بۆ خوای گەورە پەیدا کردووە و لەگەڵ (اللە تعالی) خوایەکی تریش دەپەرستن، وتیان: ئەگەر خوای گەورە بیویستایە کە بەتەنھا ئەو بپەرستین، وە ھیچ شتێکیش نەکەین بە ھاوەڵ و شەریکی ئەوا جگە لە ئەو ھیچ شتێکی ترمان نەدەپەرست، نە ئێمە و نە باوباپیرانی پێشینیشمان، وە ئەگەر خوا بیویستایە کە ھیچ شتێک حەرام نەکەین ئەوا حەراممان نەدەکرد، بێباوەڕانی پێشووتر ئەم بەڵگە پوچەڵ و ناشایستانەیان دەووتەوە، جگە لە تەبلیغ و گەیاندنی ڕوون و ئاشکرای ئەوەی فەرمانیان پێکراوە پێغەمبەران ھیچ شتێکی تریان لەسەر نییە، لە واقیعیشدا پێغەمبەران ئەرکی سەرشانی خۆیان بەجێھێنا و ئەو تەبلیغەی فەرمانیان پێکرابوو ئەنجامیاندا، بۆیە بێباوەڕان ھیچ بڕوبیانویەکیان بەدەستەوە نییە کە (قەدەری خوا) بکەنە بەڵگەی بێباوەڕی و گومڕایی خۆیان، دوای ئەوەی خوای گەورە ویست و ئیرادە و بژاردەی پێدان و پێغەمبەرانیشی بۆ ناردن.

بێگومان لەناو ھەر گەل و نەتەوەیەکی پێشیندا ئێمە پێغەمبەرێکمان بۆ ناردن، کە فەرمان بکات بەگەل و نەتەوەکەی کە تەنھا خوای گەورە بپەرستن، وە واز بھێنن لە پەرستنی جگە لە ئەو لە بت و شەیتان و ھەر شتێکی تریش، ھەندێکیان خوای گەورە سەرکەوتووی کردن و باوەڕیان پێ ھێنا، وە شوێن ئەوە کەوتن کە پێغەمبەرەکەیان ھێنابووی، وە ھەندێکیشی تریان باوەڕیان پێ نەکرد و سەرپێچی پێغەمبەرەکەیان کرد و خوای گەورەش سەرکەوتووی نەکردن و گومڕایی لەسەر پێویست کردن، جا کەوابێت - ئەی خەڵکینە - بەسەر زەویدا بگەڕێن تاوەکو بەچاوی خۆتان سەرەنجامی ئەو کەسانە ببینن کە باوەڕیان نەھێنا و پێغەمبەرەکانیان بە درۆ زانی، دوای ئەوە خوای گەورە سزای بۆ ناردن و لەناوی بردن.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر ھێندەی لە تواناتدا ھەیە ھەوڵبدەیت و بانگەوازی ئەوانە بکەیت بۆ سەر ئیسلام، وە سووریش بیت لەسەر ھیدایەت و ڕێنوێنی کردنیان، وە ھەموو ھۆکارەکانیش بگریتە بەر لەو پێناوەدا، ئەوا ئەو کەسەی خوای گەورە گومڕای بکات سەرکەوتوو و موەفەقی ناکات بۆ ھیدایەت و ڕێنوێنی کردن، وە ئەوانە جگە لە خوای گەورە کەسێکی تر نابین سەریان بخات و سزایان لەسەر لادات.

ئەوانەی باوەڕیان بە زیندوو بوونەوەی پاش مردن نەبوو سوێندیان خوارد، وە زۆریش ڕۆچوون لە سوێندەکەیاندا - وتیان - : ئەو کەسەی مرد خوای گەورە زیندووی ناکاتەوە، بەبێ ئەوەی ھیچ بەڵگەیەکیان ھەبێت لەسەر ئەوەی وتیان، خوای گەورە دوای ئەوە دەفەرموێت: بەڵێ ئەوەی مرد خوای گەورە جارێکی تر زیندووی دەکاتەوە، ئەمەش بەڵێنێکی ھەق و ڕاست و دروستی خوای گەورەیە، بەڵام زۆربەی زۆری خەڵکی نازانن کە خوای گەورە مردووەکان زیندوو دەکاتەوە، بۆیە نکۆڵی لەوەھا کارێک دەکەن.

لە ڕۆژی قیامەتدا خوای گەورە ھەر ھەموو مردووەکان زیندووە دەکاتەوە، تاوەکو ھەقیقەت و ڕاستی ئەوەیان بۆ ڕوون بکاتەوە کە ڕای جیاوازیان تێیدا ھەبوو، لە یەک خوا پەرستی و زیندووبوونەوە و پێغەمبەرایەتی، بۆ ئەوەی بێباوەڕان بزانن کە ئەوان دۆرزن بوون لەوەی ھاوەڵ و شەریکیان بۆ خوا بڕیاردا، وە نکۆڵیان لە زیندووبوونەوەی پاش مردن دەکرد.

بێگومان ئێمە ئەگەر بمانەوێت مردووەکان زیندوو بکەینەوە و گیانیان بکەینەوە بەبەردا ھیچ شتێک نییە ببێتە ڕێگر لە پێشماندا ، تەنھا ھێندە بەسە ھەر شتێکمان بوێت کە ببێت پێی بڵێین (ببە) بێگومان دەبێت و ھیچ شتێکیش نابێتە ڕێگر.

ئەوانەی ماڵ و شار و کەسوکار و سەروەت و سامانی خۆیان لەبەر ڕەزامەندی خوای گەورە بەجێھێشت و لە وڵاتی بێباوەڕانەوە کۆچیان کرد بۆ وڵاتی ئیسلام و موسڵمانان، دوای ئەوەی بێباوەڕان ئازاریاندان و ناچاریان کردن، ئەوا بێگومان ھەر لە دونیا ڕێگا و شوێنێکی باشی وایان پێدەدەین کە سەربەرز و خاوەن شکۆ بن تێیدا، وە ئەجر و پاداشتی دواڕۆژ بۆ ئەوانە زۆر گەورەترە چونکە پاداشتی دواڕۆژ بەھەشتی نەبڕاوەی تێدایە، خۆ ئەگەر ئەوانەی لە کۆچکردن دواکەوتن و کۆچیان نەکرد بیانزانیایە کە ئەجر و پاداشتی کۆچەرەکان چەندێک گەورە و مەزنە ئەوا ھەرگیز دوانەدەکەوتن.

ئەوانەی لە رێگای خوا کۆچیان کرد، ئەوانە بوون کە ئارامیان گرت لەسەر سزای گەلەکانیان و دوور کەوتنەوە لەخزم و کەسوکار و نیشتمانیان، وە ئارامیان گرت لەسەر تاعەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە، ئەوان لەھەموو کاروبارێکیاندا تەنھا پشتیان بە خوای گەورە دەبەست، بۆیە خوای گەورەش ئەو ئەجر و پاداشتە گەورەی پێ بەخشین.

- ئەی پێغەمبەری خوا - لە پێش تۆ ھیچ پێغەمبەرێکمان نەناردووە لەناو پیاواندا نەبێت کە وەحی و نیگای بۆ بکەین، مەبەست ئەوەیە پێغەمبەرانمان لەناو فریشتەکان نەناردووە، ھەر ھەموویان مرۆڤ بوون، ئەمەش سوننەتێکی ئیلاھیە، ئەگەر ئێوە نکۆڵی لەوەھا کارێک دەکەن ئەوا پرسیار لە خاوەن نامە ئاسمانییەکانی پێشوو بکەن ئەوان پێتان دەڵێن کە پێغەمبەران سەرجەمیان مرۆڤ بوون، نەک فریشتە، ئەگەر ئێوە نازانن ئەوان مرۆڤ بوون.

ئەو پێغەمبەرانەمان بە بەڵگە و نیشانەی ڕوون و ئاشکراوە لەناو مرۆڤەکان نارد، بە پەرتووک و کتێب کە بۆیان ھاتبووە خوارەوە، - ئەی پێغەمبەر - قورئانیشمان ناردە خوارەوە تاوەکو ئەوەی پێویستی بە ڕوونکردنەوە ھەیە تۆ بۆ خەڵکی ڕوون بکەیتەوە، تاوەکو بەڵکو بیروھۆشیان بخەنە کار و پەند و ئامۆژگاری لێ وەربگرن.

ئایا ئەوانەی کە سەرقاڵی پیلان و فڕوفێڵ کردن بوون تاوەکو ببنە ڕێگر لەبەردەم بانگەوازی خوا و ئاینی پیرۆزی ئیسلام ئایا لەوە دڵنیا بوونەتەوە کە خوای گەورە وەک قارون نایانبات بەناخی زەویدا، یان دڵنیا بوونەتەوە کە سزای سەختیان بۆ نایەت لەجێگایەکەوە کە چاوەڕوانی ھاتنیان لێوە نەدەکرد؟

یان لەکاتی گەشت و گەڕان و کاسبی کردنیان دووچاری سزایەک بن، کە نەتوانن لێی دەرباز بن یان ڕێگری لێ بکەن ؟

یان لەوە ناترسن لەکاتی ترس و بیمدا خوا بیانگرێت، بەڵێ خوای گەورە دەتوانێت لە ھەموو کاتێکدا سزایان بدات، بێگومان پەروەردگارت زۆر بەسۆز و میھرەبانە بۆیە پەلە ناکات لە سزادان و تۆڵە لێ سەندنەوەیان، بەڵکو تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لای و پەشیمان ببنەوە.

ئایا ئەو بێباوەڕانە ورد نەبونەتەوە لەدروستکراوەکانی خوا، کە چۆن سێبەرەکەی لەڕاستەوە بۆ چەپ دەگۆڕێت، لەگەڵ جوڵەی خۆر بە ڕۆژ و جوڵەی مانگ بەشەو دەسوڕێت، ملکەچی پەروەردگاریەتی و بە ھەقیقی کڕنوشی بۆ دەبات، وگەردن کەچ و زەلیلە لەبەرامبەر فەرمانەکانیدا.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و لە زەویدا ھەیە لە زیندەوەران ھەر سوژدە بۆ خوای گەورە دەبەن، وە فریشتەکانیش تەنھا سوژدە بۆ ئەو دەبەن، ئەو فریشتانە ھەرگیز لە ئاست پەرستن و تاعەتی خوا خۆیان بە گەورە نازانن و ھەر فەرمانێکیان پێ بکرێت خێرا جێ بەجێی دەکەن.

ئەوان - لەگەڵ ئەوەی ھەمیشە لە پەرستن و تاعەتی بەردەوامی خوادان- لە پەروەردگاریشیان دەترسن کە بەزات و دەسەڵات و سیفاتی تەواویەوە لەسەریانەوەیە، وە ھەر فەرمانێکیان لە پەروەردگاریانەوە پێ بگات لە تاعەت و عبیادەت ئەنجامی دەدەن و گوێڕایەڵی دەبن.

خوای گەورە بە سەرجەم بەندەکانی فەرمووە: ھەرگیز دوو پەرستراو (دوو خوا) دامەنێن بۆ خۆتان، بەڵکو تەنھا تاکە پەرستراو و خوایەکی بەھەق ھەیە، وە ھەرگیز نابێتە دوان و ھیچ شەریک و ھاوەڵیشی نییە، کەوابوو ھەر لەمن بترسن و جگە لەمن لەکەسی تر مەترسن.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەن ھەر ھەموو موڵکی خوایە، ھەر ئەویش دروستی کردوون و بەرێوەیان دەبات، تەنھا دەبێت تاعەت و عیبادەت و ملکەچی ئەو بکرێت، وە ھەرچی گوێڕایەڵی و گەردنکەچیە بەپوختی ھەر شایانی ئەوە، ئایا ئیتر جگە لە خوا لە کەسێکی تر دەترسێن؟! نەخێر تەنھا ھەر لەو بترسن.

- ئەی خەڵکینە - ھەرچی نیعمەت و بەخششێک ھەتانە لە نیعمەتی دینی و دونیایی ھەر ھەمووی لەلایەن خواوەیە نەک کەسێکی تر، وە کاتێکیش دووچاری ھەر بەڵا و موسیبەت و نەخۆشی و ھەژاری و نەدارییەک ببن ئەوا بە نزا و پاڕانەوە ھەر ھاوار و ھانا بۆ لای ئەو دەبەن، تاوەکو ئەوەی دووچارتان بووە لەسەرتانی لاببات، ئەو کەسەی نیعمەتەکان دەبەخشێت و ناڕەحەتی و بەڵا و موسیبەتەکان لەسەر خەڵکی لادەبات ھەر ئەو شایانی ئەوەیە بە تاکو تەنھایی بپەرسترێت.

جا کاتێکیش کە خوای گەورە نزا و پاڕانەوەکانتان گیرا دەکات و ئەو ناخۆشی و بەڵا و موسیبەتەی بەسەرتانەوە بوو لایبرد کەچی کۆمەڵێک لە ئێوە ھەموویان لەبیر دەچێت و ھاوبەش و شەریک بۆ پەروەردگاریان دادەنێن، لەگەڵ ئەو شتی تریش دەپەرستن، باشە ئەم سپڵەیی و سوکییە بۆچی؟

ھاوبەشدانانیان بۆ خوا وای لێکردن کوفر و ناشکوری نیعمەت و بەخششەکانی خوا بکەن، یەکێک لەو نیعمەتانەی خوا بەسەریانەوە ھەڵگرتنی ناخۆشی و ناڕەحەتیە لە سەریان، بۆیە پێیان وترا: دەسا ڕابوێرن و تام و چێژ وەربگرن لەو نیعمەت و بەخششانەی خوا تا ئەو کاتەی سزای خواتان بۆ دادەبەزێت لە ئێستا و دواتریش، لەمەودوایش سەرەنجامی کوفر و بێباوەڕی و سەرپێچی خۆتان دەزانن.

موشریک و بتپەرستان بەشێک لەو ماڵ وسامانەی ئێمە ڕۆزیمان داون دايدەنێن بۆ ئەو بتە بێ گیانانە کە ھیچ نازانن و ھیچ سوود و زیانێکیان نییە، تاوەکو بەھۆیەوە خۆیان لەخوای گەورە نزیک بکەنەوە، سوێند بێت بە خوای گەورە - ئەی موشریکینە - لە ڕۆژی قیامەتدا پرسیارتان لێدەکرێت دەربارەی ئەو درۆ و بوھتانەی بۆ خوای دەکەن گوایە ئەو بتە بێ گیانانە خوا و پەرستراوی ئێوەن، وە دەربارەی ئەوەى بەشێک لە ماڵ و سامانەکانتان بۆیان دادەنێن.

موشریک و بت پەرستەکان کچیان بۆ خوا بڕیار دەدا، وە باوەڕیان وابوو فریشتەکان کچی خوان (پەنا بەخوا) ئەوەی بۆ خوایان بڕیار دەدا بۆ خۆیان پێیان خۆش نەبوو، پاک و بێگەردی بۆ خوا لەوەی ئەوان دەیڵێن ، ئەوەی بۆ خۆیان حەزی پێدەکەن کە کوڕە بۆ خۆیانی دادەنێن، دەی ئیتر چی تاوانێک ھێندەی ئەم تاوانە گەورەیە؟!

ئەگەر بێتۆ ھەواڵی لەدایک بوونی کچ بەیەکێک لەو بتپەرست و موشریکانە بدەیت ئەوا لەداخ ومەراقدا ڕوخساری ڕەش دادەگیرسێت و دڵ و دەروونی پڕ خەم و پەژارە دەبێت، پاشان ئەوەی بۆ خۆی پێی خۆش نییە بۆ خوای بڕیار دەدا!

لە ناخۆشی و خراپی ئەو ھەواڵەی پێی دراوە خۆی لە خزم و کەسەکانی دەشارێتەوە، لەگەڵ دەروونی خۆیدا گفتوگۆ دەکات و بە خۆی دەڵێت: ئایا ئەو کچە بە زیندوویی بھێڵێتەوە و ببێتە مایەی سوکی و زەلیلی و زەبونی لای کەسەکانی، یان زیندە بەچاڵی بکات و ڕزگاری ببێت لەو حاڵە؟ ئای ئەو بتپەرست و موشریکانە چەند بڕیارێکی خراپ و نەگریس دەدەن، ئەوەی بۆ خوای بڕیار دەدەن بۆ خۆیان پێیان ناخۆشە.

ئەو بێباوەڕانەی کە باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی نییە، وێنە و سیفەتێکی خراپیان ھەیە، لە حەز کردن لە کوڕ و ڕق بوونەوە لە کچ و جەھل و نەفامی و بێباوەڕی، خۆ نموونەی بەرزو بڵندیش ھەر بۆ خوایە، لە پیرۆزی و تەواوی و دەوڵەمەندی و عیلم و زانستی بێ سنوور، ئەو خوایە لە موڵکی خۆیدا بەدەسەڵاتە بەشێوەیەک ھیچ کەس زاڵ نابێت بەسەریدا، وە زۆریش دانا و کاربەجێیە لە بەدیھێنراوەکانی و بەڕێوەبردنیان و شەریعەت و یاسا و ڕێساکانیدا.

ئەگەر خوای گەورە بە ھۆی ستەم و بێباوەڕی خەڵکەوە سزای کەسەکانی بدایە ئەوا نەیدەھێشت ھیچ مرۆڤ و گیانلەبەرێک لەسەر زەوی ھاتووچۆ بکات و بجوڵێت، بەڵام خوای گەورە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو کە ھەر لەعیلم و زانینی خۆیدایە بۆیان دوا دەخات و دەیانھڵێتەوە، جا کاتێک ئەو ماوەی دیاری کردووە کۆتایی ھات ئەگەر بۆ ماوەیەکی کەمیش بێت بە ھیچ شێوەیەک پاش و پێش ناکەوێت.

ھەر شتێک کە بۆ خۆیان پێیان ناخۆشە بۆ خوای بڕیار دەدەن لە ھەبوونی کچ، وە زمانیان بە درۆ گۆ دەکات دەڵێن ئەگەر ڕاست بێت کە خەڵکی ھەموو زیندوو دەکرێنەوە ئەوا ئەوان لای خوا پلە وپایە وسەرەنجامی باشیان ھەیە، بەڕاستی سەرەنجامی ئەوان ھەر ئاگری دۆزەخە، وە لەناو ئەو ئاگرەیشدا فەرامۆش دەکرێن، وە ھەرگیزیش لێی نایەنە دەرەوە.

- ئەی پێغەمبەر - سوێند بێت بە خوا، چەندین پێغەمبەرمان نارد بۆ گەل و نەتەوەکانی پێش تۆ، شەیتان کارە ناشرین و خراپەکانی لە ھاوەڵدانان و بێباوەڕی و گوناھ و تاوان بۆ ڕازاندنەوە، بە خەیاڵی خۆیان لە ڕۆژی قیامەتدا دێت بە ھانایانەوە و ڕزگاریان دەکات، دەی ئەگەر وایە بابگاتە فریایان، ئەوانە لە ڕۆژی قیامەتدا سزایەکی بە ئێش و ئازاریان بۆ ھەیە.

- ئەی پێغەمبەر - ئێمە ئەم قورئانەمان بۆیە بۆت ناردوەتە خوارەوە، تاوەکو ئەوە ڕوون بکەیتەوە كە خەڵکی لەسەری ناکۆکن لە یەک خوا پەرستی -تەوحید- و زیندووبونەوە و تەواوی ئەحکامەکانی تری شەرع، وە بۆ ئەوەش ئەم قورئانە بێتە مایەی ھیدایەت و ڕێنوێنی و ڕەحمەت بۆ ئەو باوەڕدارانەی کە بڕوایان بە خوا و پێغەمبەرەکانی ھەیە، وە باوەڕیان ھەیە بەوەی قورئان ھێناویەتی، چونکە ئەوانە سوودمەند دەبن لە هەق وڕاستی.

خوای گەورە لە ئاسمانەوە باران دەبارێنێت و زەوی لەپاش مردنی پێ زیندوو کردەوە بەڕوواندنی گژ وگیا و دارودرەخت دوای ئەوەی زەوییەکی وشکی ڕووت بوو، ئەمانە بەڵگەی ڕوون و ئاشکران لەسەر دەسەڵات و قودرەتی خوای گەورە بۆ ئەو خەڵکانەی کە گوێ بۆ وتە و گوفتاری خوای گەورە دەگرن و لێی ورد دەبنەوە.

- ئەی خەڵکینە - لە بەدیھێنانی مەڕ و بزن و وشتر و گادا پەند و ئامۆژگاری گەورە بۆ ئێوە ھەیە، لە نێوان ڕێخ و پیسایی و خوێندا شیرێکی پاک و خاوێنتان لە گوانی ئەو ئاژەڵانە پێ دەنۆشین، لەگەڵ ئەوە شیرێکی پاڵفتەی پاک و خاوێنی بە لەزەتی خۆش بۆ شیرخۆران لە گوانیان دێتە دەرەوە.

وە لە بەروبوومی خورما و ترێ کە ڕۆزی ئێوەمان پێداوە پەند و ئامۆژگاری گەورە بۆ ئێوە ھەیە، لە بەروبوومی ترێ و خورما شەرابی سەرخۆشکەر کە ژیری و ھۆشی مرۆڤ ناھێڵێت و شتێکی باش نییە، وە خواردنی پاک و خۆشیشی لێ بەرھەم دێنن کە سوودی لێ دەبینن، لە خواردنی خورما و مێوژ و سرکە و دۆشاوەکانیان، بێگومان لەوەدا بەڵگە و نیشانە گەلێک ھەن لەسەر دەسەڵات و قودرەتی خوا و نیعمەت و بەخششەکانی بەسەر بەندەکانیەوە بۆ کەسانێک کە تێبگەن و ژیری خۆیان بخەنە کار، چونکە ئەو کەسانە پەندی لێ وەردەگرن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پەروەردگارت ئیلھامی بۆ مێش ھەنگ کرد و ڕێنوێنی کرد کە لەنێو چیا و دار و درەختەکان و لەناو ئەو کەپر و ھەرزاڵانەدا کەخەڵکی دروستی کردوون جێ ژین و ماڵ بۆ خۆت دروست بکە.

پاشان پێی فەرموو: بڕۆ لە ھەر بەروبوومێک کە ئارەزووی دەکەیت بخۆ، دواتر ئەو ڕێگایانەی کە پەروەردگارت تێی گەیاندووی و فێری کردوویت بیگرە بەر ، وە ملکەچبە چونکە ئەو ڕێگایەشی بۆ ئاسان کردوویت و بەئاسانی پێی دەگەیت و دەیدۆزیتەوە، لەناو سکی ئەم مێش ھەنگانە ھەنگوینێکی نایابی ھەمەرەنگ دێتە دەرێ، ھەنگوینی سپی و زەرد و ڕەنگی تریش، کە شیفای گەلێک نەخۆشی تێدایە بۆ خەڵکی، بێگومان لەم ئیلھام کردنەی خوای گەورە بۆ مێش ھەنگ و ئەو ھەنگوینەشی لەسکی دێتە دەرێ بەڵگە و نیشانە گەلێک ھەن لەسەر دەسەڵات و قودرەتی خوای گەورە بۆ کەسانێک کە ڕابمێنن و بیربکەنەوە لە دەسەڵاتی خوای گەورە.

خوای گەورە بە شێوازێک دروستی کردوون کە پێشتر وێنەتان نەبووە، وە کاتێکیش کاتی مردنتان ھات دەتانمرێنێت، جا کەسانی وا ھەیە تەمەنی ھێندە درێژ دەبێت دەگاتە ئەوپەڕی پیری و بەساڵاچوون، بە شێوەیەک ھیچ بیر و ھۆشێکی لا نامێنێت و نازانێت پێشتر چی کردووە، بێگومان خوای گەورە زۆر زانایە و ھیچ شتێکی لەکار و کردەوەی بەندەکانی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە زۆریش بەدەسەڵاتە دەسەوسان نابێت لەبەرامبەر ھیچ شتێکدا.

خوای گەورە (جل جلالە) فەزڵی ھەندێکتانی داوە بەسەر ھەندێکی ترتان لە ڕزق و ڕۆزیدا، ھەندێکتانی دەوڵەمەند کردووە و ھەندێکی تریشتان ھەژار و نەدار، ھەندێک گەورە و لێپرسراو و ھەندێکی تریش ژێر دەست و ڕەعیەت، کەچی ئەوانەی لێپرسراو و گەورەی کۆیلە و بەندە و ژێر دەستەکانن کە ڕزق و ڕۆزی باش و زۆریان پێدراوە ئامادەنین بەشی ڕەعیەت و بەندە و کۆیلەکانیانی لێ بدەن بۆ ئەوەی یەکسان و ھاوبەش بن لە موڵک و سامانیان، جا ئەوانە ئەگەر بۆ خۆیان ڕازی نین کە خەڵکی ھاوبەشیان بێت لە ڕزق و ڕۆزی و ماڵ و ساماندا، ئیتر بۆچی ڕازین بەندەکانی خوا بکەنە شەریک و ھاوبەش و ھاوەڵی خوا؟! ئەمە چی ستەمێکە، ئیتر نکۆڵی کردنی چی نیعمەت و بەخششێکی خوا لەمە گەورەترە ؟

- ئەی خەڵکینە - خوای گەورە ھەر لە خۆتان ھاوژینی بۆ دروستکردوون، تاوەکو لە گەڵیاندا دڵ و دەروونتان ئاسوودە بێت، ھەروەھا لەو ھاوژینانەتان منداڵ و ڕۆڵەی پێداون وە لەوانیش وەچە و نەوەی پێ بەخشیون، وە لە خواردنی پاکو خاوێن - وەک گۆشت و دانەوێڵە و میوەجات - ڕزق و ڕۆزی داون، ئایا ئیتر ئەو بێباوەڕانە دوای ئەو ھەمووە نیعمەت و بەخششانەی خوای گەورە باوەڕ بەو بت و دارە دەکەن کە دەیانپەرستن؟ وە کوفری ئەو گشت نیعمەت و بەخششانەی خوا دەکەن کە لەژمارە نایەن و ناشوکرن لەبەرامبەریدا بەوەی بەتاک و تەنھایی ئەو باوەڕ بھێنن و دوور بکەونەوە لە ھاوەڵ دانان بۆی.

ئەو ھاوەڵ بڕیاردەرانە (ئەو موشریکانە) بتانێک دەپەرستن جگە لە خوای گەورە، ناتوانن نە لە ئاسمان و نە لە زەوی ھیچ ڕزق و ڕۆزیەکیان بدەن، وە دەسەڵاتی ئەوەشیان نییە کارێکی وەھا بکەن، چونکە ئەوان شتانێکی بێ گیان و بێ دەسەڵات و بێ زانست و زانیارین.

- ئەی خەڵکینە - لەم بتە بێ گیانانە كە نە سوود و نە زیانیان ھەیە ھاوشێوە بۆ خوا دامەنێن، چونکە خوای گەورە ھاوشێوەی نییە تا بیکەنە ھاوەڵ و شەریکی خوا لە پەرستندا، بێگومان خوای گەورە شارەزایە و دەزانێت چونکە بەوەی خاوەنی سیفەتی ئەوپەڕی جوانی و کەماڵ و تەواویە ئاگاداری ھەموو شتێکە، وە ئێوەش ئەوەی خوا دەیزانێت نایزانن و بێ ئاگان لێی، بۆیە دەکەونە شیرک و ھاوەڵ بڕیاردانەوە بۆ خوا، وە بانگەشەی ئەوەش دەکەن (معاذ اللە) خوایش وەک ئەو بتانە وایە کە ئیوە دەیانپەرستن.

خوای گەورە نموونەیەک دەھێنێتەوە بۆ بەرپەرچدانەوەی موشریک و بتپەرستەکان و دەفەرموێت: پیاوێک کۆیلە بێت و نەتوانێت بە ئارەزووی خۆی ھەڵسوکەوت بکات و ھیچ شتێکی نەبێت بۆ بژێوی ژیانی، وە کەسێکی تریش ئازاد بێت ئێمە خۆمان ماڵ و سامانێکی حەڵاڵمان پێ بەخشیبێت، بە ویستی خۆی ھەڵسوکەوتی پێوە دەکات، بە ئاشکرا و بە نھێنی بە ویستی خۆی لێی دەبەخشێت، ئەم دوو پیاوە ھەرگیز وەک یەک نین، ئیتر ئێوە چۆن خوای گەورە کە خۆی خاوەن موڵکە و ھەرچۆنیەکیشی بوێت بەو شێوە ھەڵسوکەوت بە موڵکەکەیەوە دەکات یەکسانی دەکەن بەو بتانەی خۆتان کە دەسەوسانن لە ئاست ھەموو شتێکدا و ھیچ دەسەڵاتێکیان نییە، سوپاس و ستایش بۆ خوای گەورە کە شایانی ھەموو سوپاس و ستایشێکە، وە زۆربەی زۆری موشریک و ھاوەڵ بڕیاردەرانیش ئەوە نازانن دەبێت خوای گەورە بەتاکو تەنھایی بپەرسترێت، وە شایستەی ئەوەیشە تەنھا ھەر ئەو بپەرسترێت.

وە خوای گەورە نموونەیەکی تر دەھێنێتەوە بۆ پیشاندانی پوچی و بەتاڵی ھاوبەشدانان بۆ خوا، وە بە شێوەیەکی تر بەرپەرچیان دەداتەوە و دەفەرموێت: نمونەیان وەک ئەو دوو پیاوە وایە: یەکێکیان کەڕ و ڵاڵە و ھیچ نابیستێ و توانای قسەکردنی نییە و ھیچیش تێ ناگات چونکە کەڕ و ڵاڵە، وە ناتوانێت ھیچ سوودێک بەخۆی و جگە خۆیشی بگەیەنێت، بۆتە بارگرانی بۆ ئەو کەسەیشی بە خێوی دەکات و کاروباری ھەڵدەسوڕێنێت، بۆ ھەر جێگایەکیش بینێرێت ؛ ئەوەى داواکراوە ئەنجامی نادات و بەھیچ خێرێکەوە ناگەڕێتەوە، ئایا ئەم کەسە وەک ئەو کەسە وایە کە ھەستەکانی ساغ و سەلیم و دروستن و بە چاکی دەبیستێت و بەچاکیش قسە دەکات کە سوود بەخۆی و بەکەسانی تریش دەگەیەنێت، فەرمان بە عەدل و دادگەری دەکات، لەسەر ڕێگایەکی ڕاست و دروستە، وھیچ خوار و خێچی و ناتەواویەکی تێدا نییە، ئیتر ئەی موشریک و بتپەرستینە چۆن ئەم دوو نمونەیە یەکسان دەکەن، خوایەک کە خاوەنی ھەرچی سیفاتی جوان و پڕ کەمالە لەگەڵ بتانێک یەکسان دەکەن کە نە دەبیستن نە قسەدەکەن وە ناتوانن ھیچ سوود و زیانێک بەکەس بگەیەنن، وە ناتوانن ھیچ ناڕەحەتی و ناخۆشیەک لەسەر کەس لابدەن ؟

تەنھا خوای گەورە بە شتە نادیاری ئاسمانەکان و زەوی دەزانێت، زانینی ئەو نھێنیانە تەنھا تایبەتە بە ئەو و ھیچ کەسێکی تر لەبەدیھێنراوەکانی ئەو نایزانن، ھاتنی ڕۆژی قیامەتیش ھێندە ئاسان و خێرایە بە ئەندازەی چاوتروکانێکە، بەڵکو لەوە خێراترە، بێگومان خوای گەورە دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە، وە ھیچ شتێک دەسەوسانی ناکات، ھەر کارێکی بوێت تەنھا ھێندەی پێویستە پێی بفەرموێت : (ببە) خێرا ئەو شتە (دەبێت).

- ئەی خەڵکینە - پاش ئەوەی ماوەیەک لەناو سکی دایکتان بوون، خوای گەورە لەناو سکی دایکتان بە منداڵی دەری ھێنان کە ھیچ شتێکتان نەدەزانی، پاشان گوێی پێداون بۆ ئەوەی پێی ببیستن، وە چاوی پێداون بۆ ئەوەی پێی ببینن، وە دڵی پێداون بۆ ئەوەی بیری پێ بکەنەوە و ژیر بن، تا لەسەر ئەم نیعمەتانەى پێتان بەخشراوە سوپاسی خوای گەورەی بکەن.

ئایا ئەو ھاوەڵدانەرانە تەماشای باڵندەیان نەکردووە، کە چۆن بەو باڵانەی خوای گەورە پێی بەخشیوون لەکەش و ھەوای ئاسماندا ڕامکراون بۆ فڕین و گەڕان، وە ئیلھامی بۆ کردووە کە چۆن باڵەکانی بکاتەوە و بیاندات بەیەکدا، دیارە خوای گەورەی بەدەسەڵات نەبێت کێ دەتوانێت لە ھـەوادا ڕایانبگرێت، بێگومان لەو ڕامکردن و ڕاگرتنەی کە نەکەوێتە خوارەوە بەڵگە و نیشانە گەلێکی زۆر ھەن بۆ گەلێ باوەڕ بھێنێت، چونکە ھەر گەلی باوەڕدارە سوود لەو بەڵگە و نیشانانە وەردەگرێت.

ئەو ماڵ و خانووانەی بە بەرد و گڵ و شتی تر دروستتان کردووە خوای گەورە گێڕاویەتی بەمایەی حەوانەوە و نیشتەجێ بوونتان، وە لە پێست و کورک و مووی ئاژەڵان لە (بزن مەڕ و وشتر و مانگا) خێمە و ڕەشماڵی گومەزئاسا لە گوندەکان دروست بکەن ھاوشێوەی ئەو ماڵ و خانوانەی لەشارەکان ھەیە، ھەڵگرتن و گواستنەوەی ئەم خێمە و ڕەشماڵانە لە جێگایەکەوە بۆ جێگایەکی تر سووک و ئاسانە، ھەروەھا دوای ئەوەی لە شوێنیک دەڕۆن و لە جێگایەکی تر نیشتەجێ دەبن بە سوک و ئاسانی دادەکوترێت و دەبەسترێ، وە لە خوری مەڕ و کورکی وشتر و مووی بزن ڕایەخ و جلوبەرگی جوان و ڕازاوەی لێ دروست دەکەن تاوەکو بۆ ماوەیەکی دیاریکراو کەڵکی لێ وەربگرن.

خوای گەورە دار و درەخت و ماڵ و خانووەکانی بۆ کردوون بەسێبەر تاوەکو لە گەرما خۆتانی پێ بپارێزن، وە لە چیا و شاخەکانیش زۆر پەناگا و ئەشکەوت و کەورگی بۆ داناون بۆ ئەوەی لە کاتی پێویستدا خۆتای پێ بپارێزن لەسەرما و گەرما و دوژمنەکانتان، وە جل و پۆشاکی لە شەرواڵ و کراس و دەرەودامێن بۆ داھێناون تاوەکو لە کاتی سەرما و گەرما بتانپارێزێت، وە ھەروەھا خوا وایکردووە لە ئاسن قەڵغان و زرێی جەنگ دروست بکەن کەخۆتانی لە لێدان و زەبر و ئازار لەکاتی جەنگدا پێ بپارێزن، بەو شێوەیەی خوای گەورە لەپێشتر نیعمەت و بەخششەکانی خۆی بەسەردا ڕژاندن، ھەر بەو شێوەیە نیعمەت و بەخششەکانی خۆیتان بۆ تەواو دەکات، بەڵکو ئیتر تەنھا ملکەچی فەرمانی خوا بن وھیچ شتێکیش نەکەن ھاوەڵ وشەریکی لە پەرستندا.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر ھاتوو پاش ئەو ھەموو نیعمەت و بەخشش و ڕوونکردنەوانە ڕوویان لە باوەڕھێنان وەرچەرخاند و ئەوەی تۆ ھێناوتە باوەڕیان پێی نەکرد، نیگەران مەبە چونکە تۆ ھێندەت لەسەرە ئەوەی خوا بۆی ناردویت بەڕوونی پێیان ڕابگەیەنیت، تۆ لەسەرت نییە ھیدایەتی ئەوان بدەیت چونکە ئەوە کاری خوای باڵادەستە.

بتپەرست و ھاوەڵدانەران نیعمەت و بەخششەکانی خوای گەورە دەناسن کە ڕژاندویەتی بە سەریاندا، یەکێک لەو بەخششانە ڕەوانە کردنی پێغەمبەرە (صلی اللە علیە وسلم) کەچی شوکر و سوپاسی خوای لەسەر ناکەن و باوەڕ بە پێغەمبەرەکەی ناھێنن، زۆربەشیان ئەوانەن کە نکۆڵی لە نیعمەت و بەخششەکانی خوا دەکەن و دانی پێدا نانێن.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ئەوەیان بۆ بکە لە ڕۆژی دوایی ھەر ئوممەتێک خوای گەورە ئەو پێغەمبەرەیان بۆ دەنێرێت کە لە دونیا بۆی ناردبوون، تاوەکو ببێتە شاھید لەسەر ئیمانی ئەوانەیان باوەڕیان ھێناوە، وە ببێتە شاھیدیش لەسەر کوفری ئەوانەیان کە باوەڕیان نەھێناوە، پاشان ئیتر ڕێگا بە بێباوەڕان نادرێت بڕوبیانوو بھێننەوە بۆ ئەو کوفر و بێباوەڕیەی لەسەری بوون، وە نایشگەڕێنرێنەوە بۆ دونیا تاوەکو ئەو کاروکردەوە ئەنجام بدەن کەپەروەردگاریان لێی ڕازییە، چونکە رۆژی دوایی خانەی لێپرسینەوە و پاداشت دانەوەیە نەک خانە و لانەی کاروکردەوە ئەنجامدان.

کاتێک ستەمکارە بتپەرستەکان سزا و ناخۆشیەکانی دۆزەخ بە چاوی خۆیان دەبیین، ئیتر نە سزایان لەسەر سووک دەکرێت وە نە مۆڵەتیش دەدرێن بۆ کاتێکی تر و سزاکەیان بۆ دوابخرێت، بەڵکو دەچنە ناویەوە و بە ھەتا ھەتایی تێیدا دەمێننەوە.

کاتێک بتپەرست و موشریکەکان لە ڕۆژی دواییدا بە چاوی خۆیان ئەو پەرستراوانە دەبینن کە لە بری خوا دەیانپەرستن، دەڵێن: ئەی پەروەردگارمان ئەوە ئەو پەرستراوانانەن کە لەبری تۆ دەمانپەرستن، ئەمە بۆیە دەڵێن تاوەکو گوناھ و تاوانەکانی خۆیان بدەن بەسەریاندا، خوای گەورەش ئەو بت و پەرستراوانە دەھێنێتە گۆ بەرپەرچیان دەدەنەوە و دەڵێن: ئەی بتپەرست و موشریکینە بێگومان ئێوە درۆزنن لە عیبادەت و پەرستندا چونکە ھاوبەشتان بۆ خوا دانابوو، لە کاتێکدا خوای گەورە ھاوەڵ و شەریکی نەبووە و نییە تاوەکو بپەرسترێت.

بتپەرست و موشریکەکان لەو ڕۆژەدا ملکەچی تەنھا فەرمانی خوان و ھیچ دەسەڵاتێکیان نامێنێت، وە ئەو بانگەشە و درۆ و دەلەسەیەش کە جاران دەیانکرد گوایە بتەکانیان دەبنە تکاکاریان لای خوای گەورە، بزر دەبن و لەبەرچاو نامێنن.

ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە خوای گەورە و خەڵکیش لادەدەن لە ڕێگای خوا، لە پاداشتی ناپاکی و خراپکردنی کۆمەڵگە بەگومڕاکردنی کەسانی تر سزا لەسەر سزا بۆیان زیاد دەکەین کە شایستەیانە لەبەرامبەر کوفر و بێباوەڕییان.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی ئەوە بکە بۆ بێباوەڕانی ھۆز و گەلەکەت ڕۆژێک دێت لەناو ھەر ئوممەت و گەلێک ئەو پێغەمبەرەی کە بەزمانی خۆیان قسە دەکات و لەناو خۆیان ڕەوانە کراوە بۆ لایان دەکەین بەشاھید بەسەریانەوە بۆ ئەوەی شاھیدی بدات لەسەر بێباوەڕی یان لەسەر باوەڕداریان، - ئەی پێغەمبەر- تۆیش دەکەین بەشاھید بەسەر تەواوی ئوممەتەکانی ترەوە، وە ئەم قورئانەیشمان بۆت دابەزاندووە تاوەکو ھەموو شتێک ڕوون بکاتەوە، ئەوەشی ڕوون نییە و پێویست بەڕوونکردنەوە دەکات لە حەڵاڵ و حەرام و پاداشت و تۆڵە و ئەحکامەکانی تر تۆ بۆیانی ڕوون بکەیتەوە، وە ئەم قورئانەمان بۆیە دابەزاندووە بۆت تاوەکو ببێتە ڕێنومایی و ڕەحمەت و میھرەبانی بۆ ئەوانەی باوەڕی پێ دەھێنن و کاروکردەوەی پێدەکەن، ھەروەھا موژدەدەریشە بۆ ئەوانەی باوەڕیان بەخوا ھەیە و چاوەڕێی نیعمەت و بەخششی ھەتاھەتایی نەبڕاوەی خوان.

بێگومان خوای گەورە فەرمان دەکات بە بەندەکانی کە دادگەر بن، بەوەی بەندەکانی خوا مافەکانی خوا و مافی خەڵکیش جێ بەجێ بکەن، وە لە حوکم داندا فەزڵی ھیچ کەسێک نەدەن بەسەر ھیچ کەسێکی تردا، مەگەر بەماف و ھەقێک نەبێت شایستەی ئەو فەزڵدانە بێت، وە فەرمان دەکات بە ئیحسان و چاکەکاری لەبەرامبەر مافی ئەودا، ئەویش بەوەی بەندەکانی خوا کارێک ئەنجام بدەن کە واجب و پێویست نەکراوە لە سەریان، وەک ماڵ بەخشینێک کە خوای گەورە وەک زەکات پێویستی نەکردووە لەسەریان، وە لێبوردن لە کەسێک ستەمی لێکردوویت بە تایبەت لە کاتی دەسەڵاتتدا، وە خوای گەورە فەرمانی کردووە مرۆڤی باوەڕدار بەچاکە کردن لەگەڵ خزمان بە بەخشینی ئەو شتانەی پێویستیان پێیەتی، وە ڕێگریشی کردووە لە ھەموو کارێکی دزێو، وەک جنێودان و قسەی ناشیرین و داوێن پیسی، وە ڕێگریشی کردووە لەھەر شتێک شەرعی خوا بە خراپەی دانابێت، کە بریتیە لە ھەموو گوناھ و تاوان و سەرپێچییەک، وە خوای گەورە ڕێگری کردووە لە زوڵم و ستەم و خۆ بە زلزانین و خۆ ھەڵکێشان بەسەر خەڵکیدا، خوای گەورە ئامۆژگاریتان دەکات بە ئەنجامدانی ئەوەی فەرمانی پێکردوون، وە ڕێگریتان لێ دەکات لە ئەنجامدانی ھەر شتێک قەدەغەی کردبێت لێتان لەم ئایەتەدا بەڵکو پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن.

ھەرکاتێک پەیمانێکتان بە خوای گەورە یان بە خەڵکیدا جێ بەجێی بکەن، وە سوێند و پەیمانەکانتان مەشکێنن دوای ئەوەی بە سوێند خواردن بە خوای گەورە جەختان کردەوە لەسەری، لە کاتێکدا خواتان کردووە بە شاھید بەسەر خۆتانەوە کە سوێندەکانتان جێ بەجێ دەکەن، بێگومان خوای گەورە دەزانێت ئێوە چی دەکەن، وە ھیچ شتێکی ئێوەی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشت و تۆڵەی ھەموویشتان دەداتەوە.

بە شکاندنی پەیمانەکانتان خۆتان گێل و کاڵفام مەکەن، ھەروەک ئەو ژنە بێ عەقڵەی کە ماندوو دەبوو بە خوری یان بە لۆکە ڕێسانەوە، کەچی دوای ئەو ھەموو ماندووبوونە دەھات ھەرچی ڕێسابوو ھەڵیدەوەشاندەوە و دەیکردەوە بە خوری و لۆکە، ئەوەی مەبەستی بوو دەستی نەدەکەوت، پەیماندان بە تووندی و پاشان ھەڵوەشاندنەوەی بە ئاسانی وەک کاری ئەو ژنە وایە ڕێسەکەی دەکردەوە بە خوری، سوێند و پەیمانەکانتان بەو نیاز و مەبەستە نەبێت فڕوفێڵی پێ لە یەکتری بکەن، بۆ ئەوەی ھۆز و گەلەکەتان زۆرتر و بەھێزتر بێت لە گەل و ھۆزی دوژمنەکانتان، دیارە خوای گەورە دەیەوێت تاقیتان بکاتەوە بە پەیمان و سوێندەکانتان، ئایا جێ بەجێی دەکەن یان دەیشکێنن و گوێی پێنادەن؟ وە بێگومان لە ڕۆژی دواییش ئەوەتان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە لە دونیا لەسەری ڕاجیاواز بوون، ھەق و ڕاستی ڕوون دەکاتەوە لە ناھەق و پوچەڵ، وە ڕاستگۆکان لە درۆزنەکان جیا دەکاتەوە.

ئەگەر خوای گەوە بیویستایە ئەوا ھەمووتانی دەکردە یەک ئوممەت و یەک خاوەن ئاین کە ھەمووتان کۆک بوونایە لەسەر ھەق و ڕاستی، بەڵام لەبەر ھەر حیکمەتێک بوو وای نەکرد بەڵکو ئەوەی خوای گەورە ویستی لەسەر بێت بە عەدل و دادگەری خۆی گومڕای دەکات بەوەی لەھەق و جێ بەجێکردنی پەیمانەکان لایدەدات، وە ھەر کەسێکیشی ویست بە فەزڵ و بەخششی خۆی ھیدایەتی دەدات و ڕێنوێنی دەکات، بێگومان لە ڕۆژی قیامەت لەسەر تەواوی ئەوەی لەدونیا ئەنجامتان داوە لێتان دەپرسێتەوە.

بەسوێندەکانتان فڕوفێڵ و گزیکاری لەیەکتر مەکەن و فریوی یەکتری مەدەن، وە شوێن ھەوا و ئارەزووەکانتان مەکەون، بە شێوەیەک ھەرکاتێک ویستان سوێندەکانتان بشکێنن، وە ھەر کاتێکیش ویستان جێ بەجێی بکەن، ئەگەر ھاتوو ئاواتان کرد ئەوا پێکانتان لەسەر ڕێگای ڕاست پاش ئەوەی جێگیر و پتەو بووە ھەڵدەخلیسکێت، وە سزای سەخت دەچێژن بەھۆی ئەوەی لە ڕێبازی خوا لاتان داوە و گومڕا بوون و خەڵکیشتان لەگەڵ خۆتان گومڕا کردووە، لە ڕۆژی دواییشدا سزایەکی گەورەتان بۆ ھەیە.

ئەو پەیمان و بەڵێنەی بە خوای گەورەتان داوە مەیگۆڕنەوە بەنرخ و بەھایەکی کەم و مەیشکێنن، بێگومان بن ئەو خێر و پاداشتەی لە دونیا دەستان دەکەوێت لە سەرکەوتن و دەستکەوتەکانی جەنگ، وە لە ڕۆژی دواییشدا لەنیعمەت و بەخششی ھەتاھەتایی پێتان دەبەخشێت باشتر و چاکترە لەو شتە کەمەی لەدونیا لەبەرامبەر شکاندنی پەیمان و بەڵێنەکانتان بەدەستی دەھێنن ئەگەر بزانن و ھەستی پێ بکەن.

- ئەی خەڵکینە - ئەوەی لە ماڵ و سەروەت و سامان و خۆشی و ناز و نیعمەتی دونیا لای ئێوەیە ھەرچەند زۆریش بێت لەناو دەچێت و نامێنێت، وە ئەو خێر وپاداشتەیش لای خوای گەورەیە ھەر دەمێنێتەوە و کۆتایی نایەت، ئیتر چۆن فەزڵی نیعمەت و بەخششێک کە لەناو دەچێت دەدەن بەسەر نیعمەت و بەخششێکدا کە ھەرگیز لەناو ناچێت و نافەوتێت؟! وە سوێند بێت ئەوانەی ئارامیان گرت لەسەر نەشکاندنی پەیمان و بەڵێنەکانیان ئەوا بەچاکتر لەو تاعەت و گوێڕایەڵیەی ئەنجامیان داوە بۆ خوای گەورە بە دە ھێندە و بگرە بە حەوت سەد ھێندە و زیاتر لەوەیش پاداشتیان دەدەینەوە.

ھەر کەسێک کار و کردەوەیەکی چاکە بکات کە بە پێی شەرعی خوا بێت، جا ئەو کەسە نێر یان مێ بێت بەو مەرجەی باوەڕی بە خوای گەورە ھەبێت، ئەوا ھەر لە دونیا بە ژیانێکی ئاسودە و بەختەوەرانە دەیژێنین بە شێوەیەک ڕازی بێت بەو بڕیارەی خوا بۆی داوە، وە ڕازیش بێت بەو بەشەی خوای گەورە بۆی دیاری کردووە، وە سەرکەوتویشی دەکەین لە تاعەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە، وە لە ڕۆژی دواییشدا پاداشتیان دەدەینەوە بە باشتر لەو کردەوە چاکانەی کە لە دونیادا ئەنجامیان داوە.

ئەی باوەڕدار ھەر کاتێک ویستت قورئان بخوێنیتەوە ئەوا پەنا بە خوای گەورە بگرە لە وەسوەسەی شەیتانی نەفرین لێکراو (دوورخراو لە ڕەحمەتی خواى گەورە).

بێگومان شەیتان دەسەڵاتی نییە بەسەر ئەوانەی کە باوەڕیان ھێناوە، وە لە ھەموو کاروبارێکیشیاندا تەنھا بە پەروەردگاریان پشت دەبەستن.

بەڵکو بە وەسوەسەکانی دەسەڵاتی بەسەر ئەوانەدا ھەیە کە کردوویانە بە دۆست و پشتیوان و خۆشەویستی خۆیان، وگوێڕایەڵی دەکەن کاتێک لەخشتەیان دەبات وگومڕایان دەکات، وە ھەروەھا دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ئەوانەیشدا کە بە ھۆی ئەوەی لەخشتەی بردوون ھاوەڵ و ھاوبەشیان بۆ خوای گەورە داناوە، وە لەگەڵ ئەودا شتی تر دەپەرستن.

ھەر کاتێک ئێمە حوکمی ئایەتێک بە حوکمی ئایەتێکی تر بگۆڕین، خوای گەورە خۆیشی زاناترە لەبەر بوونی حیکمەتێک بەو ئایەتەی دایدەبەزێنێت و حوکمەکەی نەسخ دەکات و دەیگۆڕێت، وە بەو ئایەتەیشی نەسخی ناکات و حوکمەکەی ناگۆڕێت، کەچی ھێندە گێل و کاڵفام بوون وتیان: - ئەی موحەممەد - تۆ ھەر لەخۆتەوە درۆ ھەڵدەبەستیت بۆ خوا، نەخێر وانییە چونکە زۆربەیان نازانن کە گۆڕینی حوکمی ئایەتێک لەبەر حیکمەتێکی گەورەی خواییە.

- ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئەم قورئانە پیرۆزە جوبرەئیل بەھەق و ڕاستگۆیی لەلایەن خوای گەورەوە دایبەزاندووە، کە ھیچ ھەڵە و کەم و کورتیەکی تێدا نییە، وە بەھیچ شێوەیەکیش کەس دەستکاری نەکردوە ونەیگۆڕیوە، تاوەکو ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە لەسەر باوەڕەکەیان دامەزراوتریان بکات، ھەرکاتێک ھەر ئایەتێکی تازەی بۆ دادەبەزێت، یان ھەر حوکمێکی تریان بۆ دەگۆڕێت، وە بۆ ئەوەی ئەم قورئانە ببێت مایەی ھیدایەتی و ڕێنومایی کردنیان بۆ سەر ھەق، وە موژدە بێت بۆ موسڵمانان کە بە ھۆیەوە پاداشتێکی گەورەی ڕێز لێگیراویان دەست دەکەوێت.

بێگومان ئێمە دەزانین کە بتپەرست و موشریکەکان دەڵێن: بە ڕاستی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) مرۆڤێک فێری قورئانی دەکات (مەبەستیان کەسێکی ڕۆمی بوو)، ئەوان درۆ دەکەن لەو بانگەشەیەی دەیکەن، بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئەو کەسەی قورئان فێری موحەممەد دەکات کەسێکی عەجەمی و غەیرە عەرەبە، لە کاتێکدا ئەم قورئانە بە زمانی عەرەبیەکی زۆر ڕوون و ڕەوانبێژی بەرز دابەزیووە، ئیتر چۆن درۆیەکی لەو شێوەیە دەکەن کە لە کەسێکی عەجەمی غەیرە عەرەب قورئانی وەرگرتبێت؟

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان نییە بە ئایەتەکانی قورئانی پیرۆز و کەلامی خوا کە لەلایەن خوای بەرز و بڵندەوە دابەزی بێت، خوای گەورە یارمەتیان نادات بۆ ھیدایەت وەرگرتن و سەرکەوتویان ناکات بۆ ڕێنوێنی کردن هەتا سوور بن لە سەر ئەو بیروباوەڕەیان، وە ئەوانە بە ھۆی ئەو بێباوەڕییەی لەسەرین و قورئان و ئایەتەکانی خوا بەدرۆ دەزانن لە ڕۆژی دواییدا سزایەکی بە ئێش و ئازاریان بۆ ھەیە.

موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ئەوەی ھێناویەتی ڕاست و دروسته و لە لایەن خواوەیە و بە ھیچ شێوەیەک درۆ ناکات، بەڵکو ئەوانەی باوەڕیان نییە بە ئایەتەکانی خوا درۆ ھەڵدەبەستن، چونکە ئەوانە لە سزای خوا ناترسن، وە چاوەڕێی پاداشتی ئەویش نین، ئەوانەی خوای گەورە وەسفی کردوون بە بێباوەڕ ھەر ئەوانە درۆزنی تەواون، چونکە خوویان گرتووە بەدرۆ کردنەوە.

ھەر کەسێک لە دوای باوەڕھێنانی کافر و بێباوەڕ بووبێتەوە بە خوای گەورە، بێگومان سزای گەورە دەدرێت و دەکەوێتە بەر خەشم و قین و توڕەیی خوای گەورە، مەگەر کەسێک نەبێت کە زۆری لێکرابێت کە بێباوەڕ ببێتەوە و وشەی کوفر و بێباوەڕی بەزاریدا ھاتبێت، بەڵام دڵی لەسەر باوەڕ دامەزراو بێت و دڵنیا بێت لەسەر ھەقیقەتی باوەڕەکەی، بەڵام ئەو کەسەی کە دڵ و سینگی بۆ کوفر و بێباوەڕی کردبێتەوە، وە بە ئارەزوومەندانە بێباوەڕی ھەڵبژاردبێت بەسەر باوەڕ و ئیماندا، وە بە ویستی خۆشی و بەزمانی کوفر و بێباوەڕی وتبێت، ئەوا ئەو کەسە لە ئیسلام پاشگەز بووەتەوە، وە لە ڕۆژی دواییشدا خەشم و قین و توڕەیی خوای لەسەرە و سزای گەورەیشی بۆ ھەیە.

ئەو پاشگەز بوونەوەیان لە ئیسلام بە ھۆی ئەوەوە بوو کە ئەوان خۆشی و جوانی و ڕازاوەییەکانی دونیایان ھەڵبژارد وەک دەستکەوتی بێباوەڕییەکەیان بەسەر ژیانی دواڕۆژ و خۆشەویستی خوادا، بێگومان خوای گەورەش خەڵکانی بێباوەڕ ڕێنوێنی ناکات بۆ سەر باوەڕ و ئیمان، بەڵکو سووک و ڕسوایان دەکات.

ئەوانەی خوای گەورە بە پاشگەز بووەوە لە ئیسلام پاش باوەڕھێنان وەسفی کردوون، ئەوانە ئەو کەسانەن خوای گەورە مۆری ناوە بەسەر دڵیاندا ئیتر لە ئامۆژگاری و قسەی خێر تێناگەن، وە مۆری ناوە بەسەر گوێیەکانیاندا ئیتر شتێک نابیستن کە سوودی دونیا و دواڕۆژیانی تێدا بێت، وە مۆریشی ناوە بەسەر چاوەکانیاندا ئەو ئایەت و نیشانانەی کە بەڵگەن لەسەر باوەڕ پێی نابینن، ئەوانە غافڵ و بێ ئاگان لە ھۆکارەکانی بەختەوەری و بەدبەختی، وە لەو سزایەش کە ئامادەی کردووە بۆیان.

بێگومان ئەوانە لە ڕۆژی قیامەتدا خەسارۆمەندن و دۆڕاون، ئەوانەی بەھۆی کوفر و بێباوەڕییەکەیانەوە دوای ئەوەی باوەڕیان ھێنابوو خۆیان دۆڕاند، ئەوانە ئەگەر دەستیان بگرتایە بە باوەڕەکەیانەوە و لەسەری بەردەوام بوونایە سەرفرازی دونیا و دواڕۆژ دەبوون و دەچوونە بەھەشتەوە.

- ئەی پێغەمبەر - بەڕاستی خوای گەورە لێبووردە و میھرەبانە بەرامبەر ئەو چەوساوە و بێدەسەڵاتانەی کە پاش ئەوەی بتپەرستەکان لەشاری مەککە ئازاریان دان و ناچاریان کردن کۆچ بکەن بۆ مەدینە، ئەوانەی کە بتپەرستەکان ئازاریان دان وتاقیان کردنەوە لەسەر باوەڕەکەیان ناچاریان کردن بەوەی وشەی کوفر و بێباوەڕی بەسەر زاریاندا بێت بەڵام دڵ و دەروونیان پڕ بوو لە باوەڕ و ئیمان، پاشان کۆچیان کرد بۆ مەدینە و لە پێناو ئەوەی وشەی (اللە) بەرز و بڵند بێت جیھاد و تێکۆشانیان کرد، وە وشەی کوفر و بێباوەڕیش نزم و خوار بێت، وە ئارامیان گرت لەسەر ناڕەحەتیەکان، بێگومان پەروەردگارت دوای ئەو تاقیکردنەوەیەی کە پێی تاقی کرانەوە، وە ئەو سزایەی پێیان چەشتن تاوەکو وشەی کوفر و بێباوەڕی بەسەر زاریاندا بێت، لێبوردە و میھرەبانە بەرامبەریان، چونکە بەڕاستی ئەوانە لەژێر زۆر لێکردن و ناچاریدا وشەی کوفر و بێباوەڕی بەسەر زاریاندا ھات.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ئەو ڕۆژەیان بۆ بکە لەبەر گەورەیی و ناڕەحەتییەکەی ھەموو کەسێک دەست دەکات بە بیانوو هێنانەوە وبەرگری کردن لەنەفسی خۆی نەک بەرگری کردن لە کەسانی تر، لەو ڕۆژەدا ھەموو کەسێک تۆڵە و پاداشتی کاروکردەوەی خۆی لەچاکە وخراپە وەردەگرێت، وە ھیچ ستەمێکیان لێ ناکرێت، بە کەمکردنەوەى چاکەکانیان وە تاوان و گوناھی زیادیشیان بۆ نانوسرێت.

خوای گەورە نموونەی شارێک لە خۆشگوزەرانی و ئاوەدانی دەھێنێتەوە - کە مەبەست پێی شاری مەککەیە- ، ھێمنی و ئارامی و ئاسوودەیی باڵی بەسەردا کێشاوە، کەچی خەڵکی لەملاو ئەولای ئەوانەوە دەڕفێنران وتاڵان دەکران، ئەم شارە (مەککە) خوای گەورە کارێکی وای لەگەڵ کردبوون ڕزق و ڕۆزی و نیعمەتێکی زۆری لەھەموو لایەکەوە بۆ دەھات، کەچی لەبری ئەوەی خەڵکەکەی شوکر وسوپاسی خوا بکەن دەستیان کرد بە ناشکوری و کوفر کردن بە ناز و نیعمەت و بەخششەکانی، خوای گەورەش لە تۆڵەی ئەو کارەیاندا تووشی برسێتی و قات و قڕی و ترسێکی زۆری کردن بەشێوەیەک بەسەر ڕوخسار و لاشەیان دیار بوو، تووشی دڵەڕاوکێ و لاوازی جەستە بوو بوون، تا وای لێھاتبوو ئەو ترس و دڵەڕاوکێیە وەک جلوبەرگ بەردەوام لەگەڵیان بوو، ئەویش بەھۆی کردەوە خراپەکانی خۆیانەوە لە کوفر و بەدرۆخستنەوە.

خەڵکی مەککە لە خۆیان پێغەمبەرێکیان بۆ ھات، بە ئەمانەت پارێز و ڕاستگۆ ناسراوە لەلایان، ئەویش موحەممەد بوو (صلی اللە علیە وسلم) ، کەچی ئەوەی لای پەروەردگارییەوە ھێنابووی باوەڕیان پێ نەکرد و بەدرۆیان زانی، خوای گەورەش سزای سەخت و دژوار و برسێتی و ترسی بۆ ناردنە خوارەوە، چونکە ئەوانە ستەمیان لە خۆیان کرد لەبەر ئەوەی خۆیان دووچاری لەناوبردن کردەوە کاتێک ھاوەڵ و ھاوبەشیان بۆ خوا دانا و باوەڕیان بە پێغەمبەرەکەیان نەکرد و بەدرۆیان زانی.

دەسا ئەی بەندەکان لەو ڕزق و ڕۆزی و نیعمەتە پاک و حەڵاڵانە بخۆن کە پەروەردگاری پاکوبێگەرد پێی بەخشیوون، وە سوپاس و شکوری خوای گەورە بکەن لەسەر ئەو نیعمەت و بەخششانەی پێی داون، ئەویش بەوەی دان بنێن بەوەی ئەو نیعمەتانە لەلایەن خواوەیە و لە ڕەزامەندی ئەویشدا بەکاری بھێنن، ئەگەر ڕاست دەکەن ئێوە تەنھا ھەر ئەو دەپەرستن و ھاوەڵ و ھاوبەشی بۆ دانانێن.

خوای گەورە حەرامی کردووە لەسەرتان : گۆشتی ھەموو مردارەوە بوویەک کە سەرنەبڕا بێت لەو ئاژەڵانەى گۆشتیان حەڵاڵە وخوێنی ڕۆشتوو وگۆشتی بەراز و سوود وەرگرتن لە ھەموو پارچەکانی وهەروەها گۆشتی ئەو سەربڕاوەی بۆ جگە لە خوا سەربڕابێت، ئەم حەرام کردنە لە کاتێکدا دەبێت مرۆڤ بە ڕەزامەندی خۆی بیانخوات، بەڵام ئەگەر کەسێک ناچاری وای لێکرد پەنا بۆ خواردنی ئەوانەی باسکران ببات، بەڵام ئارەزووی بۆ خواردنی ئەو حەرام کراوانە نەبوو، وە زیادەڕۆیی نەکرد لە خواردنیدا، ئەوا ھیچ گوناھی ناگات، چونکە بەڕاستی خوای گەورە لێبووردەیە، لە گوناھی خواردنی ئەو حەرامە دەبورێت ، چونكە لەبەر ناچاری خواردوویەتی، وە خوای گەورە زۆریش میھرەبانە بەرامبەری، کاتێک لەبەر پێویستی و ناچاری ڕێگای داوە بەخواردنی ئەو حەرامکراوانە.

ئەی بتپەرست و موشریکینە بەزمان و سەرزارەکی و بەبێ بوونی ھیچ بەڵگەیەک لە خوتانەوە درۆ بۆ خوا ھەڵمەبەستن و بڵێن: ئەم شتە حەڵاڵە و ئەو شتە حەرامە، بەو مەبەستەی کە درۆ بۆ خوا ھەڵبەستن بەوەی شتێک حەرام بکەن ؛ خوای گەورە حەرامی نەکردبێت، یان شتێک حەڵاڵ بکەن خوای گەورە حەڵاڵی نەکردبێت، بێگومان ئەوانەی درۆ بۆ خوا ھەڵدەبەستن سەرفراز و سەرکەتوو نابن، وە ڕزگاریان نابێت لەوەی لێی ڕادەکەن.

ئەوانە کەمێک لە ژیانی بێ نرخی دونیایان پێ دەدرێت بەوەی شوێن ھەوا و ئارەزووی خۆیان دەکەون لەم دونیایەدا، وە لە ڕۆژی دواییدا سزایەکی بە ئێش و ئازاریان بۆ ھەیە.

بە تایبەت لەسەر جولەکەمان حەرام کرد - ئەی پێغەمبەر - هەروەكو پێشتر بۆمان باسکردیت (لە سورەتی الأنعام لە ئایەتی -١٤٦-) کە باس لە حەرام کردنی ئاژەڵ و باڵندەی نینۆک و چڕنوکدار و بەزی مانگا و مەڕ دەکات جگە لە بەز و چەوری پشت و ڕیخۆڵە و سەر ئێسکیان نەبێت، ئێمە کاتێک ئەوانەمان لەسەر حەرام کردن ستەممان لێ نەکردن، بەڵکو ئەوان خۆیان ستەمیان لە خۆیان کرد، کاتێک ھۆکارەکانی ئەو سزایەیان ئەنجامدا، ئێمەیش لەبەرامبەر ئەو خراپەکاریەیاندا تۆڵەمان لێ کردنەوە، بۆیە وەک سزایەک بۆیان ئەو شتانەمان لەسەر حەرام کردن.

پاشان - ئەی پێغەمبەر - سەبارەت بەوانەی بەنەزانی ونەفامی گوناھ و تاوان ئەنجام دەدەن ولەسەرەنجامەکەی بێ ئاگان ئەگەرچی بەئەنقەستیش بیکەن پاشان دوای ئەو کارە خراپانە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای خوای گەورە، وە لەبری تاوان و گوناهـ کاری چاکە ئەنجام دەدەن، بێگومان پەروەردگارت لە گوناھەکانیان دەبورێت، وە زۆریش میھرەبانە بەرامبەریان.

بێگومان ئیبراھیم (سەلامی خوای لەسەر بێت) ھەموو ڕەوشت و ئاکارە بەرز و چاکەکانی لە خۆیدا کۆکردبوەوە، وە ھەمیشە گوێڕایەڵی پەروەردگاری بوو، وە لە ھەموو ئاینێکی خوار و خێچ لایدابوو بەرەو ئاینی یەکخواپەرستی کە ئیسلامە، وە ھەرگیز ئیبراھیم لە ھاوبەشدانەران نەبووە.

ئەو سوپاسگوزاری ئەو نیعمەت و بەخششانە بوو کە خوای گەورە پێی بەخشی بوو، خوایش بۆ پێغەمبەرێتی ھەڵیبژاردبوو ، وە ڕێنموونیشی کردبوو بۆ سەر ئاینی ئیسلام کە ئاینێکی ڕاست و دروستە.

لە دونیادا ناوبانگێکی باشمان پێیدا و کردمان بە پێغەمبەر، وە ئەوانەیش دوای ئەو دێن وەسف وستایشی دەکەن و چاوی لێدەکەن، ھەروەھا پەروەردگار کوڕی ساڵح و چاکی پێ بەخشی، وە لە دواڕۆژیشدا بێگومان لە ڕیزی پیاوچاکاندایە، ئەوانەی خوای گەورە پلە زۆر بەرز و نایابەکانی بەھەشتی بۆ ئامادە کردوون.

پاشان - ئەی پێغەمبەر - وەحیمان بۆ کردیت بە یەکخواپەرستی و خۆبەری کردن لە بتپەرستان و بانگەواز کردن بۆ لای خوا و کارکردن بە شەریعەت و بەرنامەکەی و شوێن ئاینی ئیبراھیم (سەلامی خوای لەسەر بێت) بکەویت، وە خۆت لە ھەموو ئاینێکی تر وەلانێ و ڕوو بکەرە ئیسلام، وە ئیبراھیم ھەرگیز لە ھاوبەشدانەران نەبووە، ھەروەک چۆن بتپەرست و موشریکەکان واگومانیان دەبرد وبانگەشەیان بۆ دەکرد، بەڵکو ئیبراھیم یەکخواپەرست بووە.

بێگومان خوای گەورە ڕێزگرتنی ڕۆژی شەممانی لەسەر جولەکەکان فەرز کرد کە ڕاجیایان تێیدا ھەبوو لەگەڵ پێغەمبەرەکانیان، ئەم ڕێزگرتنەیش بۆ ئەوە بوو لەو ڕۆژەدا خۆیان یەکلایی بکەنەوە بۆ بەندایەتی و پەرستی خوای گەورە ، دوای ئەوەی تووشی گومڕایی ھاتن لە بارەی ڕۆژی ھەینییەوە کاتێک لەسەرەتاوە فەرمانیان پێکرا لەو ڕۆژەدا خۆیان یەکلایی بکەنەوە بۆ پەرستنی خوای گەورە، - ئەی پێغەمبەر - بێگومان پەروەردگارت ڕۆژی قیامەت لە نێوان ئەوانەی ڕاجیابوون بەدادگەرانە لە نێوانیاندا دادوەری دەکات و بڕیاری خۆی دەدات، وە پاداشتی ھەموو کەس بە شێوەیەکی شیاو و شایستە دەداتەوە.

- ئەی پێغەمبەر - خۆت و شوێنکەوتوانت لە باوەڕداران بانگەواز بکەن بۆ ئاینی ئیسلام، بە شێوازێکی دانایی و کاربەجێی و پڕ لە حیکمەت ڕەچاوی ئەو کەسە بکرێت کە بانگی دەکرێت بۆ ئیسلام و ڕەچاوی ڕادەی تێگەیشتن و ھاتن بەدەم و ملکەچی بکرێت، وە بانگەوازی خەڵکی بکە بە ئامۆژگاری شیرین و جوان کەھەم موژدەیان پێ بدەیت بە بەھەشت و ھەم بیشیان ترسێنیت لە ئاگری دۆزەخ، وە گفتوگۆیان لەگەڵدا بکە بەشێوازێکی زۆر جوان لە دەربڕینی ئاخاوتن و ڕەوشتی جوان و گەیاندنی پەیامەکەت پێیان، ئەوەش بزانە ھیدایەتدان و ڕێنومایی ئەوان لەسەر تۆ نییە، بەڵکو تۆ تەنھا ئەوەت لەسەرە پێیان ڕابگەیەنیت، بێگومان ھەر ئەویش زاناترە بە حاڵی ئەو کەسەی لە ئاینی ئیسلام لایداوە و گومڕا بووە، وە ھەر ئەویش زاناترە بە حاڵی ئەو کەسانە کە ھیدایەت دراون و رێنوێنی کراون بۆ ئیسلام، بۆیە زۆر خەفەتی لێ مەخۆ و دڵگران مەبە بۆیان.

ئەگەر ویستان تۆڵە لە دوژمنەکانتان بکەنەوە ئەوا با بە ھاوشێوەی ئەوان چییان لێکردوون ئێوەیش وایان لێ بکەنەوە بێ زیادەڕۆیی کردن، خۆ ئەگەر ھاتوو ئارامتان گرت لە تۆڵە نەکردنەوە لێیان لە کاتێکدا دەسەڵاتیشتان ھەبێت بەسەریاندا، ئەوە کاری وا بۆ ئارامگران لە ئێوە باشترە تا تۆڵە لێکردنەوە.

- ئەی پێغەمبەر - ئارام بگرە لەسەر ئەزیەت و ناڕەحەتی ئەوانە، ھەر خوایە یارمەتیت دەدات لەسەر ئارامگرتن، چونکە جگە لە یارمەتی دان و تەوفیقی خوا ھیچ یارمەتیەکی تر نییە، ھیچ خەفەت مەخۆ بۆ ئەوەی بێباوەڕان پشت دەکەنە بانگەوازەکەت، وە ھیچ دڵتەنگیش مەبە لەبەرامبەر ئەو فرت فێڵانەی بەردەوام لێتی دەکەن.

بێگومان خوای گەورە لە گەڵ ئەو خواناسانایە کە واز لە گوناھ و تاوان دەھێنن، وە لەگەڵ چاکەکاراندایە، ئەوانەی گوێڕایەڵی ئەون بەجێ بەجێکردنی فەرمانەکانی، ئەو بە یارمەتیدان و پشتگیری لەگەڵیاندایە.