Kurdish Mokhtasar — İsra' 17:1 – Hacc 22:78

پاکوبێگەردی لە ھەموو ناتەواوی و کەموکورتیەک و گەورەیی و بڵندی بۆ ئەو دەسەڵاتەی کە ھیچ کەسێک دەسەڵاتی نییە بە سەریدا جگە لە خۆی، ئەو خوایەی کە بە ڕۆح و جەستە کاتێک بە خەبەر بوو شەوڕەوی کرد بەبەندەکەی خۆی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) لە مزگەوتی حەرامەوە بۆ (بیت المقدس) ئەو مزگەوتی دەوروبەریمان پڕ بەرەکەت و پیرۆز کرد بە بەروبومی میوە و کشتوکاڵ، وە بە جێگای زۆرێک لە پێغەمبەران، تاوەکو ھەندێک لەو نیشانانە ببینێت کە بەڵگەن لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە (سبحانە و تعالی) بێگومان خوای گەورە بیسەری ھەموو دەنگەکانە وە ھیچ شتێکی بیسراوی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە بینەری ھەموو شتەکانە ھیچ شتێکی بینراوی لا نھێنی و شاراوە نییە.

تەوراتمان دا بە موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وە کردمانە مایەی ھیدایەت و ڕێنومایی کردن بۆ نەوەکانی ئیسرائیل، وە وتمان بەنەوەکانی ئیسرائیل: جگە لە من کەسێک تر نەکەنە دۆست و پشتیوانی خۆتان کە کاروبارەکانی خۆتانی بۆ بگێڕنەوە، بەڵکو تەنھا پشت و پەنا بە من ببەستن.

ئێوە لە نەوەی ئەو کەسانەن کە نیعمەت و بەخششی خۆمانمان بەسەردا ڕشتن، ئەوانەی لەگەڵ نوحدا (سەلامی خوای لێ بێت) ڕزگارمان کردن لە نوقم بووونی ناو تۆفانەکە، جا ئەو نیعمەت و بەخششە وەبیر خۆتان بھێننەوە و سوپاس و شوکری خوا بکەن بە پەرستنی بەتاک و تەنھایی و گوێڕایەڵی بۆ کردنی، با لەمەشدا نوح سەرمەشقتان بێت، چونکە بێگومان نوح کەسێک بوو زۆر شوکر و سوپاسی خوای دەکرد.

ھەواڵماندا بە نەوەکانی ئیسرائیل و لە تەوراتدا فێری ئەوەمان کردن کە ھەر دەبێت دووجار فەساد و خراپەکاری لە زەویدا بڵاو بکەنەوە، بە گوناھـ و سەرپێچیکردن و لە سنوور دەرچوون، وە بێگومان بەسەر خەڵکی ئەو سەردەمەدا بە زوڵم و ستەمکردن و یاخی بوون سەردەکەون بەسەریاندا.

جا کاتێک فەساد و خراپەکاری یەکەمیان لێ ڕوو دەدات، ئەوا چەند بەندەیەکی خۆمان کە خاوەن ھێز و ئازایەتیەکی زۆرن زاڵ دەکەین بەسەریاندا دەیان کوژن و لەماڵ و حاڵی خۆیان دەریان دەکەن، ئەوانیش بەناو گشت وڵاتدا دەسوڕێنەوە، بەلای ھەر شتێکدا تێپەڕ دەکەن خراپی دەکەن و دەیشێوێنن، جا بزانن ئەم بەڵێنی تۆڵە سەندنەوە بڕیاری خوای گەورەیە و ھەر دەبێت بێتەدی و ھیچ شتێک نابێتە ڕێگر لەبەردەمیدا.

پاشان - ئەی نەوەکانی ئیسرائیل - کاتێک تەوبەتان کرد و گەڕانەوە بۆ لای خوای گەورە دەسەڵات و زاڵ بوون و سەرکەوتنمان بۆ گەڕاندنەوە بەسەر ئەو کەسانەی زاڵ بووبوون بەسەرتاندا، ھەروەھا پاش ئەوەی ئەوان سەروەت و سامانتانیان بەتاڵانی برد ڕزق و ڕۆزی و منداڵمان بۆ زۆر کردن، وە وامان لێکردن کە لە دوژمنەکانتان زیاتر زۆرتر بن.

- ئەی نەوەکانی ئیسرائیل - ئەگەر چاکە بکەن، وە بەو شێوەیە ئەنجامی بدەن کە داواتان لێکراوە ئەوا پاداشتی ئەوە بۆ خۆتان دەگەڕێتەوە و خوای گەورە زۆر دەوڵەمەندە و ھیچ پێویستی بە کاروکردەوە و چاکەی ئێوە نییە، خۆ ئەگەر ھاتوو بە پێچەوانەوە کاروکردەوەی خراپتان ئەنجامدا، ئەوا ھەمدیسان خراپەکەی بۆ خۆتان دەگەڕێتەوە، خوای گەورە ھیچ سوودێک لە چاکەی ئێوە نابینێت، ھەروەک چۆن کار و کردەوەی خراپی ئێوە ھیچ زیانێکی پێ ناگەیەنێت، جا کاتێک وادەی ئەنجامدانی خراپەکاریەکەی دووەمتان ھات ئەوا جارێکی تر دوژمنەکانتان بەسەردا زاڵ دەکەینەوە بۆ ئەوەی سووک و ڕیسوا و زەلیلتان بکەن، کە نیشانە و شوێنەواری خەمۆکی و زەبون کردنتان بەسەر ڕوخسارتانەوە بەدیار بکەوێت، بۆ ئەوەی ئەوان بچنە ناو (بیت المقدس) وە و تێکی بدەن ھەروەک چۆن جاری یەکەم چوونە ناویەوە و تێکیاندا و ڕووخاندیان، بۆ ئەوەی دەستیان بەسەر ھەرچیەکدا گرت بەتەواوی تێکی بدەن و وێرانی بکەن.

- ئەی نەوەکانی ئیسرائیل - بەڵکو خوای گەورە دوای ئەم تۆڵە سەندنە توندە ڕەحمتان پێ بکات ئەگەر تەوبەتان کرد و گەڕانەوە بۆ لای پەروەردگار، وە کاروکردەوەکانتان چاک کرد، خۆ ئەگەر بۆ جاری سێھەم و زیاتر گەرانەوە بۆ سەر فەساد و خراپەکاری ئەوە ئێمەیش دەگەڕێینەوە بۆ تۆڵە سەندنەوە لێتان، وە ئاگری دۆزەخیش دەکەینە ڕاخەر و لانکەی بێباوەڕان کە ھەرگیز لێی دەرناچن.

ئەم قورئانەی دابەزیوە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ڕێنمونی خەڵکی دەکات بۆ سەر باشترین ڕێگا کە ڕێگای ئیسلامە، ھەروەھا ئەم قورئانە موژدە دەدا بەوانەی باوەڕیان بەخوا ھەیە و کاروکردەوەی چاکە ئەنجام دەدەن بەشتێک دڵیان خۆش بکات، ئەویش ئەوەیە موژدەیان دەداتێ کە لەلایەن خوای گەورەوە پاداشتێکی گەورەیان بۆ ھەیە.

وە ھەواڵ دەدات بەوانەی باوەڕیان بە ڕۆژی قیامەت نییە، سزایەکی خراپیان بۆ ھەیە، بێگومان ئێمە لە ڕۆژی قیامەتدا سزایەکی بە ئێش و ئازاریان بۆ ئامادە دەکەین.

مرۆڤی وا ھەیە لەبەر نەزانی و بێ ئاگایی بە دەرونی خۆی و ماڵ و مناڵ لەکاتی توڕەییدا نزای خراپ لە خۆی دەکات، ھەروەک چۆن نزای خێر بۆ خۆی دەکات، جا ئەگەر ھاتوو نزا خراپەکەیمان گیرا کرد ئەوا لەناو دەچێت، وە ماڵ و مناڵەکەیشی لەناو دەچێت، وە مرۆڤ حاڵی وایە کە زۆر پەلە ئەکات، بۆیە پەلە ئەکات لەوەی نزای خراپ لە خۆی و ماڵ و مناڵی دەکات.

شەو و ڕۆژمان بەدیھێناوە و کردومانەتە دوو نیشانە و بەڵگە لەسەر تاک و تەنھایی خوای گەورە و دەسەڵاتی ڕەھای ئەو، جیاوازیان لە نێواندا ھەیە لە ڕووی کورتی و درێژی و ساردی و گەرمییەوە، شەومان تاریک کردوە و کردومانەتە مایەی ئارامی و حەسانەوە و کاتی خەوی، وە ڕۆژیشمان ڕووناک کردوەتەوە کە خەڵکی لەبەر ڕۆشنایی ڕۆژ ببینێت و بگەڕێن بە شوێن ژیان و گوزەرانی خۆیاندا، بە ئومێدی ئەوەی کە بە دوای یەکدا دێن و دەچن فێری ژمارەی ساڵەکان و لەوەی پێویستیانە فێری حسابکردنی مانگ و ڕۆژ و کاتژمێرەکان ببن، ھەموو شتێکمان بە وردی و تەواوی ڕوون کردوەتەوە تاوەکو شتەکان لە یەکتر جودا ببنەوە، وە کەسانێک لەسەر ھەق و ڕاستین لە باتڵ و ناھەق بەدیار بکەون.

وامان کردووە لە ھەموو مرۆڤێک گەردنگیر و پەیوەستی ئەو کاروکردەوەیەی بێت پێی ھەڵدەستێ، پەیوەست بوونێک ھاوشێوەی ئەو ملوانکەیەی دەیکاتە گەردنی، کە لێی جیا نابێتەوە تاوەکو لەسەری لێپرسینەوەی لەگەڵدا دەکرێت، وە لەڕۆژی قیامەتیشدا نامەیەکی بۆ دەردەھێنین ھەرچی کار و کردەوەی ھەیە لەچاکە و خراپە ھەر ھەمووی بە کراوەیی لەبەردەمی خۆیدا دەبینێت.

ئەو ڕۆژە پێی دەڵێین: - ئەی مرۆڤ - نامەی کردەوەکانت بخوێنەوە، وە لەسەر کردەوەکانت خۆت لێپریسنەوە لەگەڵ خۆتدا بکە، خۆت بەستە لە ڕۆژی قیامەتدا لێپرسینەوە لەگەڵ خۆت بکەیت.

ھەرکەسێک ڕێگای باوەڕ و ھیدایەت بگرێتە بەر ئەوا پاداشتەکەی ھەر بۆ خۆیەتی، وە ھەر کەسێکیش گومڕا ببێت ئەوا سزای گومڕا بوونەکەی لەسەر خۆیەتی، ھیچ کەسێک گوناھی ھیچ کەسێکی تر ھەڵناگرێت، وە ئێمە سزای ھیچ گەل و نەتەوەیەک نادەین تاوەکو بەڵگەیان لەسەر دەچەسپێنین بەناردنی پێغەمبەران بۆ لایان.

ئەگەر ویستمان خەڵکی شار و گوندێک بە ھۆی زوڵم و ستەمیانەوە لەناو ببەین، ئەوا فەرمان دەکەین بەخۆشگوزەرانەکانیان ملکەچی فەرمانەکانی خوا بن ئەوانیش ملکەچ و گوێڕایەڵ نابن، بەڵکو سەرپێچی دەکەن و لەفەرمانی خوای گەورە دەردەچن، ئەوسا بڕیارەکەی خوایان لەسەر پێویست دەبێت، کە سزایەکە لەڕیشکەوە دەریان دەھێنێت و بەتەوای لەناویان دەبات.

ئای چەند گەل و نەتەوەی بێباوەڕمان لە دوای نوح لەناو برد، وەک گەلی عاد و سەمود! - ئەی پێغەمبەر - پەروەردگارت بەسە کەوا زانا و ئاگادارە بەھەموو کردەوەی بەندەکانی، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشت و سزای ھەر ھەموویشیان دەداتەوە.

ھەرکەسێک مەبەستی لە ئەنجامدانی کاری خێر و چاکە بەدەستھێنانی ژیانی دونیا بێت، وە باوەڕی بە پاداشتی ڕۆژی دوایی نەبێت، وە ھیچ گوێی پێ نەدات، ئەوا ئەوەی ئێمە خۆمان دەمانەوێت نەک ئەوەی ئەو کەسە خۆی دەیەوێت، بە زوویی ھەندێک لە خۆشی و نیعمەتەکانی دونیای دەدەینێ و ئاواتەکەی دەھێنینە دی، لە پاشان لە ڕۆژی قیامەتدا دەچێتە ناو ئاگری دۆزەخەوە بەسەرزەنشتکراوی، وە بەدەست گەرماکەیەوە ئاھ و بێدادیەتی و دەتلێتەوە، لەبەر ئەوەی بەڕەزامەندی خۆی دونیای ویست و باوەڕی بە ڕۆژی دوایی نەکرد، وە لەڕەحم و میھرەبانی خوایش بەدوورە.

وە ھەر کەسێکیش مەبەستی لە ئەنجامدانی کاری خێر و چاکە ڕەزامەندی خوای گەورە و خۆشبەختی ھەتا ھەتایی دواڕۆژ بێت، وە ھەوڵ و کۆششی بۆ بکات، ھەوڵ و کۆششێک دوور لەڕیا و ڕوپامایی و سومعە و ناوبانگ، وە باوەڕیشی ھەبێت بەوەی خوای گەورە ئیمان و باوەڕی لەسەر واجب و پێویست کردووە، ئەو کەسانەی ئابەو شێوەیەن ھەوڵ و کۆششەکانیان لای خوای گەورە جێگای سوپاسە و گیرای دەکات و چەند بەرامبەریش پاداشتی لەسەر وەردەگرن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھەریەکێک لەم دوو دەستەیە خراپەکار و دونیا ویستەکان لەگەڵ چاکەکار و دواڕۆژ ویستەکان، بێ بڕانەوە بەھرەمەند دەبن لەبەخششی پەروەردگارت، بەخششی پەروەردگارت لە دونیادا لەکەس ناگیرێتەوە، جا چاکەکار بێت یان خراپەکار (مەبەست لەوەیە خوای گەورە لە دونیادا ڕزق و ڕۆزی ھەردوولایان دەدات).

- ئەی پێغەمبەر - بیربکەرەوە و تێڕامێنە بزانە چۆن لە دونیا لە ڕزق و ڕۆزی و پلەوپایەکاندا فەزڵی ھەندێکمان داوە بەسەر ھەندێکی تردا، بێگومان پلەوپایە و نیعمەت و بەخششەکانی دواڕۆژ بۆ باوەڕداران گەورەتر و باشترە لەوانەی دونیا، جا کەوابوو باوەڕدار دەبێت زیاتر ھەوڵی بۆ دواۆژ بێت.

- ئەی بەندەی خوا - ھەرگیز نەکەیت لەگەڵ خوای گەورە کەسێکی تر بکەیت بە ھاوبەشی ئەو و بیپەرستیت، ئەو کاتە سەرزەنشتکراو دەبیت لای خوای گەورە ، وە لای بەندە چاکەکانی تری خوای گەورەش سوپاسکراو نابیت، وە سەرشۆڕ دەبیت و کەسیش نییە ببێت بە پشتیوان و کۆمەکت.

- ئەی بەندەی خوا - پەروەردگارت بڕیاری داوە کە جگە لە ئەو ھیچ کەسێکی تر نەپەرسترێت، وە فەرمانی بەچاکە کردن کردووە لەگەڵ دایک و باوکدا، بەتایبەتی لەکاتی پیر بوون و چوون بەساڵیاندا، ئەگەر یەکێکیان یان ھەردووکیان لای تۆ پیر و لاواز بوون، ھەرگیز نەکەیت وشەیەکیان لە ڕوودا بەکار بھێنیت مانای بێزاری و بێتاقەت بوون لەدەستیان بگەیەنێت، وە نەکەیت پێیاندا ھەڵشاخێیت، وە وشەی نەشیاو بەکار نەھێنیت، وە ھەمیشە وشەی جوان و نەرم و نیانیان لەبەرامبەردا بەکار بھێنە.

متەوازع و خۆبەکەم زان وزەلیلی بنوێنە بۆیان، وە زۆریش میھرەبان بە لەگەڵیاندا، وە لە خوای گەورە بپاڕێرەوە و بڵێ: ئەی پەروەردگارم لەبەر ئەوەی ئەوان بەجوانترین شێوە منیان گەورەکرد و پەروەردەیان کردم ڕەحمیان پێ بکە و میھرەبان بە لەگەڵیاندا.

- ئەی خەڵکینە - پەروەردگارتان زانایە و شارەزایە دەزانێت چی لە دەروونتاندایە لە دڵسۆزی و ئیخلاص بۆ خوای گەورە لە پەرستن و ئەنجامدانی کارە چاکەکانتان، وە لەچاکە کردن لەگەڵ دایک و باوک، ئەگەر ھاتوو نیەت و مەبەستتان لەمامەڵە کردن لەگەڵ دایک وباوک و جگە ئەوانیش باش و چاک بێت، ئەوە بێگومان خوای گەورە بۆ تۆبەکاران و ئەوانەی دەگەڕێنەوە بۆ لای زۆر لێبوردەیە، جا ھەرکەسێک تەوبە بکات لەو کەم و کورتیانەی پێشتر ھەیبوون لە گوێرایەڵی نەکردنی فەرمانەکانی خوا و دایک و باوکی ئەوا خوای گەورە لێی خۆش دەبێت.

- ئەی باوەڕدار - مافی خزمەکانت بدە لە بەجێھێنانی سیلەی ڕەحم لەگەڵیاندا و بەسەریان بکەرەوە، وە ھەژاران و ڕێبوارانیش بێ بەش مەکە لەوەی خوای گەورە پێی بەخشیویت، وە نەکەیت ماڵ و سەروەت و سامانت بە فێڕۆ بدەیت و لەگوناھ و تاواندا خەرجی بکەیت.

بێگومان ئەوانەی ماڵ و سامانیان لە گوناھ و تاواندا خەرج دەکەن، وە زیادە ڕۆیی دەکەن لە خەرج کردنی، ئەوانە برا و ھاوکاری شەیتانەکانن، گوێڕایەڵیانن لەوەی فەرمانیان پێ دەکەن لە بەھەدەردان و بەفێڕۆدانی ماڵ و سامانیان، وە شەیتانیش بۆ پەروەردگاری خۆی سپڵە و ناسوپاسگوزار بوو، جگە سەرپێچی خوای گەورە ھیچ کارێکی تر ئەنجام نادات، وە فەرمانیش بەھیچ شتێک ناکات جگە ئەو کارە نەبێت دەبێتە مایەی خەشم و توڕەیی خوای گەورە.

ئەگەر ڕووت لەو کەسانە وەرچەرخاند و لەبەر ئەوەی ماڵ و سامانت نەبوو ھیچ نەبوو بیاندەیتێ، وە چاوەڕوانی ڕەحمەت و میھرەبانی پەروەردگارت دەکرد تاوەکو لە ئایندەدا شتێکت بداتێ، ئەوە دەکرێت بەقسەیەکی نەرم و نیان و خۆش لەگەڵیان بدوێیت و بەڕێیان بکەیت، وەک ئەوەی نزای بەرەکەتی ڕزق و ڕۆزییان بۆ بکەیت، یان بەڵێنیان بدەیتێ ھەرکاتێک خوای گەورە ماڵ و سامانی پێ بەخشیت تۆ بەشی ئەوانی لێدەدەیت.

دەست مەگرەوە لەبەخشینی ماڵ، وە زیادەڕۆیش مەکە لەبەخشینی، ئەو کاتە بەلۆمەکراوی دادەنیشیت و خەڵکی لۆمەت دەکەن لەبەر ئەوەی بەخیل و چروکیت و ماڵ نابەخشیت، یان ماڵ نابەخشیت لەبەر ئەوەی ھەرچی ماڵ و سامانت ھەیە بەبێھوودە خەرجی دەکەیت، پاشانیش ھیچ شک نابەیت بیبەخشیت.

بێگومان پەروەردگارت ڕزق و ڕۆزی فراوان دەکات و دەیبەخشێت بەھەر کەسێک ویستی لەسەر بێت، وە لەبەر حیکمەتێکی زۆری خۆیشی تەنگی دەکات لەسەر ھەرکەسێک بیەوێت، بێگومان خوای گەورە ئاگادار و بینایە بەبەندەکانی خۆی، ھیچ شتێکی ئەوانی لا نھێنی و شاراوە نییە، کاروبارەکانی لە نێویاندا بە ویستی خۆی جێ بەجێ دەکات.

مناڵەکانتان مەکوژن لە ترسی ھەژاری و نەداری لە داھاتوو ئەگەر ماڵ و سامانیان بۆ خەرج بکەن بترسن لەوەی ھەژار دەکەون، ئێمە ڕزق و ڕۆزی ئێوە و ئەوانیش دەدەین، بێگومان کوشتنی ئەوان تاوانێکی گەورەیە، چونکە ئەوان ھیچ تاوانێکیان نەکردووە و ھیچ ھۆکارێکیش نییە کوشتنی ئەوان پێویست بکات.

ھۆشیار بن نزیک نەکەونەوە لە زینا و داوێن پیسی، وە نزیک نەکەونەوە لەو شتانەی ھاندەرن بۆ زیناکردن، چونکە بەڕاستی زینا و داوێن پیسی تاوان و کردەوەیەکی زۆر خراپە، وە ڕێگایەکی خراپیشە بۆ تێکەڵاو بوونی وەچەی خەڵکی، وە ھۆکاریشە بۆ سزای خوای گەورە.

ئەو کەسە مەکوژن خوای گەورە ڕشتنی خوێنی حەرام کردووە بە باوەڕھێنان یان بە پێدانی ئەمان و دڵنیایی، مەگەر بەمافێک نەبێت کە خوای گەورە ڕێگای داوە بکوژرێت، وەک کەسێک لە ئیسلام پاشگەز ببێتەوە، یان بەردبارانکردنی ئەو پیاوەی ژنی ھێناوە یان ئەو ئافرەتەی شووی کردووە و زینا دەکەن، یان کوشتنەوەی کەسێک کەسێکی تری بەناڕەوا کوشتبێت، جا ھەرکەسێک بەناھەق و ستەم لێکراوی بکوژرێت بەبێ ھیچ ھۆکارێک کە کوشتنی ڕێگا پێ بدات، ئەوا دەسەڵاتمان بەمیراتگرەکەی داوە کە داوای کوشتنی بکوژەکە بکەنەوە، یان بەبێ ھیچ بریتی وەرگرتنێک بکوژەکە ببەخشن، یان لەبەرامبەر وەرگرتنی خوێنەکەی لە بکوژەکە ببورن، وە دەبێت کەسوکاری کوژراوەکە زیادەڕۆیی نەکەن لە تۆڵە سەندنەوەدا و سنووری خوای گەورە ببەزێنن، وەک ئەوەی بکوژەکە ئەتک بکەن و دەستکاری دەم و لووت و چاوی بکەن، یان بەشێوەیەک بیکوژنەوە کە کوژراوەکەی ئەوان بەو شێوەیە نەکوژرا بێت، یان کەسێکی تر لەبری بکوژەکە بکوژنەوە، بێگومان کارێکی لەو شێوەیە یارمەتییە بۆ کەسوکاری کوژراوەکە تاوەکو بتوانن تۆڵەی خۆیان وەربگرنەوە.

ھەڵسوکەوت مەکەن بە ماڵ و سامانی ھەتیوانەوە، مەگەر بەباشترین شێوە نەبێت کە ماڵ و سامانەکەی ئەوان گەشە پێ بکات، یان بیپارێزێت لە تیاچوون، تا ئەو کاتەی ھەتیوەکە باڵغ دەبێت و ژیری و بیر و ھۆشی تەواو دەبێت، وە ئەو پەیمان و بەڵێنەیش لە نێوان ئێوە و خوای گەورە و ئێوە و خەڵکیدا ھەیە بێ کەم و کورتی بیبەنە سەر، بێگومان خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا لەو کەسە دەپرسێتەوە کە پەیمان و بەڵێنی لەگەڵ خەڵکیدا ھەبووە، ئایا وەفای کردووە پێی تاوەکو پاداشتی بداتەوە، یان ئایا وەفای پێ نەکردووە تاوەكو سزای بدات.

کاتێک پێوانە بۆ خەڵکی دەکەن بە تەواوی بۆیان بپێون و ھیچی لێ کەم مەکەن، وە کێشانەیشتان دەبێت بەتەرازووی دادگەرانە بێت، کە ھیچی لێ کەم نەبێت و ھیچیشی لێ نەفەوتێت، کێشان و پێوانە بەو شێوەیە چاکتر و باشترە بۆتان لە دونیا و دواڕۆژیشدا، وە سەرەنجامی باشیشی ھەیە لە لای خوای گەورە لە تەرازوو بازی کردن لە پێوانە و کێشانەدا.

ئەی ئادەمیزاد شوێن شتێک مەکەوه کە زانیاریت دەربارەی نییە، ئەو کاتە شوێن گومان و وەھم دەکەویت، بێگومان مرۆڤ بەرپرسە لە خێر و شەڕی ئەوەی بەکاری ھێناوە لە گوێ و چاو و دڵی، ئەگەر لەکاری خێردا بەکاری ھێناون خوای گەورە پاداشتی چاکی دەداتەوە، وە ئەگەر لەخراپەدا بەکاری ھێناون تۆڵەیان لێ دەسێنێتەوە.

بە خۆبەزلزانین و دەعیەوە بەسەر زەویدا مەڕۆ، بێگومان بەم جۆرە ڕۆیشتنەت ناتوانیت زەوی لەت بکەیت، وە باڵایشت ناگاتە باڵای چیاکان لە بەرزی و بڵندیاندا، ئیتر لەبەر چی خۆت بەزل دەزانیت و فیز دەکەیت بەسەر خەڵکیدا؟

- ئەی مرۆڤ - ھەموو ئەوانەی باسکران لە فەرمان و قەدەغە کراوەکان، خوای گەورە حەز بە خراپییەکانی ناکات و ڕازیش نابێت بەندەکانی ئەنجامی بدەن.

ئەوەی ڕوونمان کردەوە بۆت لە فەرمانکردن بەکردەوە چاکەکان و ڕێگری کردن لە خراپەکان و باسکردنی ئەحکامەکان پەروەردگارت وەحی بۆ کردویت، جا کەوابوو ئەی مرۆڤ لەگەڵ (اللە) دا پەرستراوێکی تر دامەنێ، ئەو کاتە لە ڕۆژی قیامەتدا فڕێ بدرێیتە ئاگری دۆزەخەوە بەلۆمەکراوی، دەروونی خۆت و خەڵکیش لۆمەت بکەن و دەرکرابیت لە ڕەحمەت و میھرەبانی خوا.

ئەی ئەوانەی بانگەشەی ئەوە دەکەن کە فریشتەکان کچی خوان، ئایا - ئەی بت پەرست وموشریکینە - پەروەردگارتان بەقسەی خۆتان کوڕانی ھەڵبژاردووە بۆ ئێوە، وە فریشتەکانیشی کردبێت بەکچی خۆی؟ (پاک وبێگەردی وبەرز وبڵندی بۆ اللە تعالی) بێگومان ئێوە قسەیەکی گەورە و ناقوڵا وناشرین بۆخوا ھەڵدەبەستن، کە مناڵ بۆ خوا بڕیار دەدەن، وە وا گومان دەبەن کە خوای گەورە کچی ھەبێت ئەویش بۆ ئەوەی تەواو ملکەچی کوفر و بێباوەڕی ببن پێی.

بێگومان لەم قورئانەدا ھەموو جۆرە ئەحکام و ئامۆژگاری و نمونە ھێنانەوەیەکمان باسکردوە و ڕوونمان کردووەتەوە، تاوەکو ئەو ڕێگایە بگرنە بەر کە سوودیان پێ دەگەیەنێت، وە واز لەوەیش بھێنن کە زیانی ھەیە بۆیان، کەچی ھەندێک لەوانەی فیترەتیان تێکچووە ئەم پەند و ئامۆژگاریانە ھیچیان بۆ زیاد ناکات وسوودی لێ نابینن جگە لە دوور کەوتنەوە وڕق بوونەوە لەھەق و ڕاستی نەبێت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەو موشریک و بتپەرستانە بڵێ: ئەگەر بھاتایە لەگەڵ (اللە) پەرستراو و خوایەکی تر ھەبوایە ھەروەکو چۆن بە درۆ و دەلەسە وا دەڵێن، ئەوا ھەریەک لەو پەرستراوانە ھەوڵی دەدا ڕیگایەک بۆ لای خوای خاوەن عەرش بگرێتە بەر تاوەکو زاڵ ببێت بەسەر موڵک و دەسەڵاتی ئەو و ململانێی لەگەڵدا بکات.

پاکی و بێگەردی بۆ خوای گەورە لەوەی ئەو موشریک و بتپەرستانە بۆی بڕیار دەدەن، وە بەرزی و بڵندی گەورە بۆ ئەو لەوەی بۆی ھەڵدەبەستن.

ھەر حەوت ئاسمانەکان و زەوی، وە ھەرچی لەناویشیاندا ھەیە، ھەمووی تەسبیحاتی خوای گەورە دەکەن، ھەرچی شتێک ھەیە خوای بەرز و بڵند بە پاک و بێگەرد دەگرێت، لەگەڵ ئەوەشدا سوپاس و ستایشی ئەو دەکەن، بەڵام ھێندە ھەیە ئێوە تێناگەن لەم تەسبیحات و سوپاس و ستایشەی ئەوان، چونکە ئێوە تەنھا لەو تەسبیحاتە تێدەگەن بە زمانی خۆتان بکرێت، بێگومان خوای گەورە بەرامبەر بەندەکانی زۆر لەسەر خۆیە وھیچ پەلەی سزا و تۆلە سەندنەوەی نییە، وە زۆریش لێبوردەیە بۆ ئەوانەی تەوبە دەکەن لە گوناھەکانیان و دەگەڕێنەوە بۆ لای.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر قورئانت خوێندەوە، ئەو موشریک و بتپەرستانە گوێ بیستی ھەڕەشە و ئامۆژگارییەکانی بوون، ئەوا لە نێوان تۆ و ئەوانەی کە باوەڕیان نییە بە ڕۆژی قیامەت پەردەیەکی داپۆشەر دادەنێین، کە ڕێگری دەکات لەوەی لە قورئان تێبگەن، ئەوەیش وەک سزا و تۆڵەیەک بۆ ئەوان چونکە پشتیان کردوەتە شەریعەتەکەی خوا.

چەند پەردە و بەربەستێکمان داوە بەسەر دڵیاندا بۆ ئەوەی لە قورئان تێ نەگەن، وە قورسی و گرانیشمان تووشی گوێکانیان کردووە تاوەکو گوێ بیستی نەبن، بیستنێک کە سوودی ھەبێت بۆیان، ئەگەر ھاتوو لە قورئاندا تەنھا ناوی پەروەردگارت دەھێنیت وباسی خوا درۆینەکانی ئەوان ناکەیت ئەوا پاشە و پاش دەگەڕێنەوە و دوور دەکەونەوە لە ئیخلاص و داننان بەیەکخواپەرستی ئەو.

ئێمە لە ھەموو کەس چاکتر دەزانین سەرانی قوڕەیش بەچی مەبەستێک گوێ لە قورئان دەگرن، ئەوان ھیدایەت و ڕێنوماییان ناوێت، بەڵکو دەیانەوێت سوکایەتی بە قورئان بکەن و قسەی بێھودەی تێکەڵاو بکەن کاتێک تۆ قورئان دەخوێنیت، وە ئێمە بەو چرپانەیش کە مەبەستیان پێی درۆ و دەلەسە و ڕێگری کردنە لە قورئان زانا و ئاگادارین، ئەوانەی کە زوڵم و ستەم لە خۆیان دەکەن بەوەی کافر و بێباوەڕ بوون دەڵێن: - ئەی خەڵکینە - ئەگەر شوێنی ئەم پیاوە بکەون، ئەوا شوێن کەسێک دەکەون کە جادووی لێکراوە و عەقڵ و ژیری تێکچووە.

- ئەی پێغەمبەر - بیر بکەرەوە و تێڕامێنە چۆن بە ناشیرینترین شێوەی جیاجیا وەصفت دەکەن، وە لەھەق و ڕاستی لایاندا، بۆیە سەرگەردان بوون و ھەق و ڕاستیان نەدۆزییەوە.

موشریک و بتپەرستەکان وەک نکۆڵی و ئینکاری کردنی ڕۆژی زیندووبوونەوە، وتیان: کاتێک مردین و بووین بە ئێسک و پروسکی ڕزیوو، وە لاشەمان فەوتا و تیاچوو، ئایا جارێکی تر زیندوو دەکرێینەوە؟ بێگومان ئەوە کارێکی زۆر دوورە لەڕاستی.

- ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئەی موشریک و بتپەرستینە ئەگەر دەتوانن ببن بە بەرد لە ڕەقیدا، یان ببن بە ئاسن لە بەھێزیدا، دڵنیابن ھەرگیز ناتوانن شتی وابکەن.

یان ببن بەھەر بەدیھێنراوێکی دیکەی گەورتر لەبەرد و ئاسن، سەختر و گەورەتر بێت وەکو ئاسمانەکان و زەوی و شاخەکان، خوای گەورە ھەروەک چۆن دەستی پێکردن ئاواش دەتانگێڕێتەوە، ھەروەک چۆن یەکەمجار بەدیھێنان ئاواش زیندووتان دەکاتەوە، ئەو کەلەسەختە نکۆڵی کەرانە دەڵێن: ئایا دوای مردنمان کێ جارێکی تر دەمانگێڕێتەوە و زیندوومان دەکاتەوە؟ ئەی پێغەمبەر پێیان بڵێ: ئەو زاتەی یەکەمجار بەبێ ئەوەی پێشووتر ھاوشێوەتان ھەبێت بەدیھێنان ھەر ئەو زاتە دەتانگێڕێتەوە و زیندووتان دەکاتەوە، ئەوانە لە وەڵامتدا بەگاڵتە پێکردن وسەر ڕاوەشاندنەوە، بەدوری دەزانن شتێکی لەو شێوەیە ڕووبدات ودەڵێن: ئەم گەڕاندنەوە و زیندووکردنەوە کەی ڕوو دەدات؟ تۆیش ئەی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) پێیان بڵێ: لەوانەیە نزیک بێت، چونکە ھەر شتێک ڕوو بدات ئەوا نزیکە ھاتنی.

خوای گەورە دەتانگێڕێتەوە لە ڕۆژێکدا بانگتان دەکات بۆ زەوی کۆکردنەوە (زەوی مەحشەر) ، ئێوەش بەدەم سوپاسەوە وەڵامی خوای گەورە دەدەنەوە و ملکەچی فەرمانی دەبن، وە واگومان دەبەن تەنھا ماوەیەکی کەم لەسەر زەوی ژیاون و ماونەتەوە.

- ئەی پێغەمبەر - بە بەندە باوەڕدارەکانم بڵێ: لە کاتی گفتۆگۆ کردن لەگەڵ یەکتردا با وشەی جوان و شیاو بەکار بھێنن، وە دوور بکەونەوە لە وتنی وشەی ناشیرین و ناپەسەند و بێزارکەر، چونکە بێگومان شەیتان بە ھەلی وەردەگرێت بە ھۆیەوە ژیانی دونیا و دواڕۆژیشیان لێ خراپ دەکات، بەڕاستی شەیتان دوژمنێکی دیاری مرۆڤە، بۆیە دەبێت ھۆشیار بن لێی و نەکەونە ناو فڕوفێڵەکانیەوە.

- ئەی خەڵکینە - پەروەردگارتان زاناترە پێتان، وە ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، ئەگەر پەروەردگارتان بیەوێت میھرەبانیتان لەگەڵ دەکات و سەرکەوتووتان دەکات بۆ باوەڕ و ئەنجامدانی کاری چاکە، وە ئەگەر بیشیەوێت سزاتان بدات ئەوا بەو شێوەیە سزاتان دەدات کە باوەڕ نەھێنن و لەسەر کوفر و بێباوەڕی بمرن، - ئەی پێغەمبەر - ئێمە تۆمان نەناردووە کە وەکیل و بەرپرسیاری کاری ئەوان بیت بۆ ئەوەی زۆریان لێ بکەیت باوەڕ بھێنن وە ڕێگریان لێ بکەیت لەوەی کافر و بێباوەڕ بن، وە کاروکردەوەکانیان بژمێریت، بەڵکو تۆ تەنھا گەیەنەری ئەوەی پێیان کە خوای گەورە فەرمانی کردووە بە گەیاندنی.

- ئەی پێغەمبەر - پەروەردگارت زاناترە بەو کەسانەی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەن، وە زاناترە بەحاڵیان و بەوەیشی شایستەین ، وە ئێمە فەزڵی ھەندێک لە پێغەمبەرانمان داوە بەسەر ھەندێکی تریاندا، بە زۆری شوێنکەوتوان و دابەزاندنی کتێب و پەرتووک بۆیان، وە کتێبی زەبوریشمان بە داود پێغەمبەر بەخشیووە.

- ئەی پێغەمبەر - : بەو موشریک و بتپەرستانە بڵێ: - ئەی موشریک و بتپەرستینە - کاتێک زەرەرو زیانێکیتان بۆ دادەبەزێت بانگی ئەو کەسانە بکەن کە بە خواتان دەزانین ئەو زیانەتان لەسەر لاببەن، بێگومان ئەوانە ناتوانن ھیچ زیانێکتان لەسەر ھەڵبگرن، وە لەبەر بێدەسەڵاتیان نایشتوانن بیگوێزنەوە بۆ کەسانێکی جگە لە خۆتان، وە ھەر کەسێکیش بێدەسەڵات و بێ توانا بێت بێگومان خوا نییە.

ئەوانەی ئەوان ھاواریان بۆ دەبەن و لێیان دەپارێنەوە لە فریشتە و ھاوشێوەکانیان، ئەوان خۆیان پێشبڕکێ دەکەن ھێندەی دەتوانن کار و کردەوەی چاک بکەن و گوێڕایەڵی فەرمانەکانی بن تاوەکو لەپەروەردگاریان نزیک ببنەوە،وە بە ئومێدی ڕەحمەت و میھرەبانی خوای گەورەن، وە دەترسن لەوەی سزایان بدات، چونکە - ئەی پێغەمبەر - بێگومان سزای پەروەردگارت شایانی ئەوەیە بەندەکان لێی بەحەزەر بن و خۆیانی لێ بپارێزن.

ھیچ گوند و شارێک نییە دانیشتوانەكەی بێباوەڕبن ھەر لە دونیادا پێش ھاتنی قیامەت بە ھۆی کوفر و بێباوەڕیانەوە ئیللا ئێمە سزایان بۆ دادەبەزێنین و لەناویان دەبەین، یان خەڵکی گوند و شارەکە بەسزایەکی سەخت و توند سزا دەدات بە کوشتن و ھاوشێوەکانی، ئەم لەناو بردن و سزادانە خوای گەورەیش بڕیارێکی خواییە و لە (لوح المحفوظ) دا نوسراوە.

ئەوەی وای لێکردین کەواز بھێنین لەدابەزاندنی ئەو نیشانە و ئایەتە ھەست پێکراوانەی موشریک و بتپەرستەکانی قوڕەیش داوایان کردبوو، وەک زیندووکردنەوەی مردوو و ھەندێک نیشانە و ئایەتی تریش کەبەڵگەن لەسەر ڕاستگۆیی پێغەمبەری خوا، تەنھا لەبەر ئەوە بوو لەڕابردوودا دامانبەزاندن بۆ ئوممەتانی پێشووتر، کەچی باوەڕیان پێنەکرد و بەدرۆیان زانی، بێگومان نیشانە و ئایەتێکی گەورە و ڕوونمان دابە گەلی سەموود کە بریتی بوو لە وشترەکە، کەچی باوەڕیان پێنەکرد، ئێمەیش خێرا سزامان بۆ ناردن، ئێمە ھەر بۆ ترس وەبەرنانی بێباوەڕان و گەلە یاخییەکان ئایەت و نیشانەکان لەسەر دەستی پێغەمبەران دەنێرین، بەڵکو موسڵمان بن و باوەڕ بھێنن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - وە بیر خۆتی بھێنەوە کاتێک پێمان وتی: پەروەردگارت بە دەسەڵات و علیمی خۆی دەوری خەڵکی داوە، وە ناتوانن لە موڵک و دەسەڵاتی ئەو دەرچن، خوای گەورە تۆ دەپارێزێت لەوان، بۆیە ھیچ مەترسە و ئەوەی فەرمانت پێکراوە بە گەیاندنی بەخەڵکی پێیان بگەیەنە، وە ئەوەی لەشەوی ئیسرادا بە چاوی خۆت بینیت و پیشانمان دایت بۆ تاقیکردنەوەی خەڵکی بوو، ئایا باوەڕی پێدەکەن، یان بە درۆی دەزانن؟ وە درەختی زەققومی نەفرین لێکراویش کە لە قورئاندا باسکراوە و لەبنەوەی دۆزەخ دەڕوێت ھەر بۆ تاقیکردنەوەی بێباوەڕانە، جا ئەگەر ئەوان باوەڕیان بەم دوو بەڵگە و نیشانە نەھێنا ئیتر باوەڕ بەھیچی تریش ناکەن، وە ئێمە بە دابەزاندن و ناردنی بەڵگە و نیشانەکان دەیانترسێنین، کەچی ترساندنیان زیاتر بەردەوامیان دەکات لەسەر بێباوەڕی و ڕۆچوون لە گومڕاییدا.

- ئەی پێغەمبەری خوا - وەبیر خۆتی بھێنەرەوە کە پێمان وتی: بە فریشتەکانمان وت: سوژدەی سڵاو و ڕێز بۆ ئادەم ببەن نەک سوژدەی پەرستن، ھەر ھەموویان گوێڕایەڵ بوون و فەرمانەکەیان جێ بەجێ کرد، بەڵام ئیبلیس سوژدەی بۆ ئادەم نەبرد لەبەر ئەوەی خۆی بەگەورە زانی، وە وتی: ئایا من سوژدە بۆ کەسێک ببەم لە کاتێدا ئەو لە گڵ دروستکراوە، و منیش لە ئاگر ؟ بێگومان من لەو بەرێزترم.

ئیبلیس بە پەروەردگاری وت : پێم ناڵێیت ئەم بەدیھێنراوە چییە کە ڕێزیت دا بەسەر مندا بەوەی فەرمانت پێکردم سوژدەی بۆ ببەم؟ ئەگەر تا کۆتا ڕۆژەکانی ژیانی دونیا و ھاتنی قیامەت مۆڵەتم بدەیت و بە زیندوویی بمھێڵیتەوە ئەوا مەرج بێت وەچە و نەوەکانی ئادەم ھەر ھەموویان گومڕا و سەرلێشێواو بکەم و لەسەر ڕێگای ڕاست لایانبدەم، جگە کەمێکیان نەبێت لەوانەی کەتۆ پاراستونت و لەبەندە موخلیص و دڵسۆزەکانتن.

پەروەردگاری پێی فەرموو: خۆت و ئەوانەیش کە گوێڕایەڵتن بڕۆن چیتان پێ دەکرێت بیکەن، ھەر کەسێک لەوان گوێڕایەڵیان کردیت ئەوا ئاگری دۆزەخ سزای پڕ بەپڕی کاروکردەوەی تۆ و ئەوانیش بێت.

ھەر کەسێک لەوان تۆ پێی دەوێریت بە بانگەوازەکەت سوک و ڕیسوایان بکەیت بۆ ئەوەی سەرپێچی من بکەن ئەوا درێغی مەکە و بیکە، وە بەگشت لەشکری سوار و پیادەتەوە، ئەوانەی دێن بەدەم بانگەوازەکەتەوە و گوێڕایەڵیت دەکەن بۆیان بڕۆ و گومڕایان بکە، وە ببە بەھاوبەشیان لە ماڵیاندا بەوەی ھەرچی ڕێگای ناشەرعی و حەرامە بۆیان بڕازێنەوە بۆ ماڵ پەیدا کردن، وە بەشداریان بکە لە مناڵیشیاندا بەوەی زینا و داوێن پیسیان لا جوان و ڕازاوە بکەیت کە مناڵیان بە زینا ببێت، وە بەناوی غەیری خواوە ناو بنرێن، وەک (عبدالعزی و عبد المنات) وە بەڵێنی درۆ و ئومێد و ھیوای ناڕەوایان لابڕازێنەوە، بەو جۆرە بەڵێنیان پێ بدە، وە ھەرچی بەڵێنی شەیتانە ھەموی درۆیە، بۆ ئەوەی لەخشتەیان بەرێت و بیاخەڵەتێنێت.

بێگومان بەندە باوەڕدارە کردەوە جوانەکانی من، ئەوانەی گوێڕایەڵی من دەکەن، - ئەی ئیبلیس - تۆ دەسەڵاتت نییە بەسەریاندا، چونکە بێگومان خوای گەورە ئەوان دەپارێزێت لە شەڕ و خراپەی تۆ، وە پەروەردگاریشت بەسە کە پارێزەر و پشتیوان و چاودێری ئەو کەسانە بێت کە لەسەرجەم کارو بارەکانیاندا پشتی پێ دەبەستن.

ئەی خەڵکینە پەروەردگارتان ئەو زاتەیە کە کەشتیەکانتان لەدەریادا ھاتوچۆ پێ دەکات، بۆ ئەوەی ڕزق وڕۆزی لەڕێگای بارزگانی وشتی تریشەوە بەدەست بھێنن، بێگومان خوای گەورە زۆر بەسۆز ومیھرەبانە بەرامبەرتان، چونکە ئەم ھۆکارانەی بۆ ئاسان کردوون

- ئەی موشریک و بتپەرستینە - کاتێک تووشی بەڵا و ناخۆشیەک دەبن لەناو دەریادا و ترسی ئەوەتان لێ دەنیشێت کە تێیدا لە ناو ئەچن وئەمرن، ئەوەتان لەبیر نامێنێت کەپێشتر غەیری خواتان پەرستووە، بۆیە دەست دەکەن بە ھاوار کردن و پاڕانەوە لە خوای گەورە (اللە تعالی)، جا کاتێک خوای گەورە ھات بەھاناتانەوە و ڕزگاری کردن لەوەی لێی دەترسان، وە گەیشتنە وشکانی جارێکی تر پشت دەکەنەوە لە یەکخواپەرستی و بە تەنھا ھاوار کردنە زاتی بەرز و بڵندی ئەو، وە دەگەڕێنەوە سەر بتپەرستی، بەراستی مرۆڤ سپڵە و نکۆڵکەری نیعمەت و بەخششەکانی خوای گەورەیە.

- ئەی موشریک و بتپەرستینە - ئایا دوای ئەوەی خوای گەورە ڕزگاری کردن و گەیاندنیەوە وشکانی ئاخۆ لەوە دڵنیان کە خوای گەورە ناتانبات بەناخی زەویدا؟ یان لەوە دڵنیابوونەتەوە وەک گەلی لوط بەردبارانتان ناکات؟ ئەمجا ئەو کاتە کەستان دەست نەکەوێت بتانپارێزێت لەسزای خوا، یان یارمەتیدەرێک لەتیاچوون ڕزگارتان بکات.

یان لەوە دڵنیان کە جارێکی تر خوای گەورە ناتانگەڕێنێتەوە بۆ ناو دەریا، وە ڕەشەبایەکی توندتان بۆ ھەڵناکات، ئەو کاتە بە ھۆی ئەوەی کە شوکری ئەو خوایەتان نەکرد لەسەر نیعمەت و بەخششی ڕزگارکردنتان لەناو دەریا نوقمتان بکات؟ پاشان ھیچ پشتیوان ویارمەتیدەرێک نابیننەوە لەبەرامبەر ئەوەی پێمان کردن ببێتە داواکار لەسەرمان و داوای مافتان بکات.

بێگومان ئێمە ڕێزێکی زۆرمان لە نەوەکانی ئادم ناوە، ژیری و زانیاری و لەش ولاری ڕێک و پێکمان پێ بەخشی ، وە فەرمانمان کرد بەفریشتەکان سوژدە بۆ باوکە گەورەیان ببەن، وە چەندین شتی تریش، وە ھەرچی شتێکیش ھەڵیان دەگرێت و دەیانگوازێتەوە لە گیانلەبەران و ھۆیەکانی گواستنەوە لە وشکانی، وە لە کەشتی و پاپۆڕەکانی ناو دەریاش ھەر ھەموویمان بۆ دەستەمۆ و ڕام کردوون و لەخزمەتی ئەواندان، وە ڕۆزیمان داون لە خواردن وخواردنەوەی پاکوخاوێن و ھاوسەرگیری کردن لەگەڵ ئافرەتانی داوێن پاک، وە فەزڵ و ڕێزی ئەوانیشمان زۆر داوە بەسەر تەواوی بەدیھێنراوەکانی تردا، بۆیە پێویستە لەسەریان شوکر و سوپاسی ئەو نیعمەت و بەخششانە بکەن خوای گەورە پێی بەخشیوون.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەو ڕۆژەیان وە بیر بھێنەرەوە کەخوای گەورە بانگی ھەموو کۆمەڵە و دەستەیەک دەکات لەگەڵ ئەو پێشەواو سەرکردەیەی کە لەژیانی دونیادا چاویان لێدەکردن و بە شوێن ئەواندا دەڕۆیشتن، جا لەو ڕۆژەدا ھەر کەسێک نامەی کردەوەکانی درایە دەستی ڕاستی، ئەوا بەخۆشی و شادیەوە نامەی کردەوەکانیان دەخوێننەوە، وە ھیچ شتێکیش لە پاداشتی کردەوەکانیان کەم ناکات ئەگەر بە ئەندازەی تاڵی دەزووی ناو دەنکە خورمایەکیش بێت.

ھەر کەسێک لە ژیانی دونیادا دڵی کوێر بێت لە ئاست وەرگرتنی ھەق و ڕاستی و ملکەچ بوون بۆی، ئەوا لە ڕۆژی دواییدا خراپتر کوێر دەبێت، وە ڕێنمونی ناکرێت بۆ چوونە بەھەشت، وە گومڕا دەبێت و ڕێگای ھەق و ھیدایەت ون دەکات، چونکە پاداشت بەپێی کاروکردەوەیە، کار وکردەوەت چاک بوو پاداشتەکەیشی چاک دەبێت، وە پەنا بەخوا خراپیش بوو پاداشتەکەیشی خراپ دەبێت.

- ئەی پێغەمبەر - نزیک بوو موشریک و بتپەرستەکان لات بدەن لەو قورئانەی کە بۆمان وەحی کردوویت و دامان بەزاندووە بۆت، تاوەکو قسە و درۆ لەسەر ئێمە ھەڵبەستیت بەشێوەیەک لەگەڵ ھەواو وئارەزووی خۆیاندا بگونجێت، ئەگەر ھاتوو ئەوەت کرد کە ئەوان دەیانەویست ئەوا دەیانکردیتە دۆست و خۆشەویستی خۆیان.

ئەگەر بھاتایە منەتی ئەوەمان نەکردایە بەسەرتا بەوەی لەسەر ھەق و ڕاستی تۆمان چەسپاو و دامەزراو نەکردایە ئەوا نزیک بوو لەبەر بەھێزی فڕوفێڵ و تەڵەکەبازیان کە تۆ ھەر سوریت لەسەر باوەڕھێنانیان، بەلاڕێدا بتبەن و ھەندێ مەیلت بچێت بەلایاندا، ئەو کاتە ھاوڕا دەبوویت لەوەی بۆیان پێشنیار کردبوویت، بەڵام ئێمە تۆمان پاراست و نەمانھێشت مەیلی دڵت بچێت بەلایاندا.

ئەگەر بھاتایە مەیلی دڵت بچوایە بەلایاندا لەوەی بۆیان پێشنیار کردبوویت، ئەوا لە ژیانی دونیا و دواڕۆژیش دوو بەرامبەر سزامان دەدایت، وە پاشان کەسیشت دەست نەدەکەوت بێت بەھاناتەوە سەرتبخات و سزای ئێمەت لەسەر لاببات.

- ئەی پێغەمبەر - نزیک بوو بێباوەڕان بە دوژمنایەتیان بۆت ھەراسانت بکەن، بۆ ئەوەی لە شاری مەککە وەدەرتنێن، بەڵام خوای گەورە ڕێگری لێکردن کە دەرت بکەن تا ئەو کاتەی بەفەرمانی پەروەردگارت کۆچت کرد بۆ مەدینە، ئەگەر دەریانبکردیتایە دوای دەرچوونی تۆ تەنھا ماوەیەکی کەم دەمانەوە ھەتا سزا و تۆڵەی بەپەلەیان بۆ دەھات.

ئەو حوکمەی باسکرا ئەگەر وەدەرتنێن پاش وەدەرنانی تۆ ماوەیەکی کەم دەمێننەوە، سوننەت و باوی نەگۆڕی خوای گەورە بوو بۆ ئەو گەل و نەتەوانەی پێش تۆ پێغەمبەرەکانیان بەو شێوەیە ناچار بەدەرچوون لەماڵ و حاڵی خۆیان کرد، ھەر گەل و نەتەوەیەک پێغەمبەرەکەیان وەدەرنابێت خوای گەورە سزای خۆی بۆ دابەزاندوون، ئەی پێغەمبەر ھیچ سوننەت و باوێکی ئێمە نابینیت گۆڕانکاری بەسەردا ھاتبێت و بگۆڕدرێت، بەڵکو بەجێگیری و نەگۆڕی دەیبنیت.

نوێژە فەرزەکان بەجوانترین شێوە و ھەر هەموو نوێژێک لەکاتی دیاریکراوی خۆیدا ئەنجام بدە، لەو کاتەی ڕۆژ لە نێوەڕاستی ئاسمان لادەدا، ئەمەش نوێژی نیوەڕۆ و عەسر دەگرێتەوە، تا ئەو کاتەی تاریکی شەو دادێت، ئەمەش نوێژی شێوان و خەوتنان دەگرێتەوە، وە نوێژی بەیانیش بکە وە خوێندنی قورئانی تێدا درێژ بکەرەوە، نوێژی بەیانی فریشتەکانی شەو فریشتەکانی ڕۆژ ئامادەی دەبن.

- ئەی پێغەمبەر - لە بەشێکی شەویشدا ھەستەوە و خۆت ماندوو بکە بە شەونوێژ بەسەری بەرە، بۆ ئەوەی شەونوێژەکەت پلە وپایەت زیاتر بەرز بکاتەوە لای خوای گەورە، بە ئومێدی ئەوەی خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا بتکاتە تکاکار و شەفاعەتکاری خەڵکی لای خۆی بۆ ڕزگار بوونیان لەو ناڕەحەتی و ناخۆشیەی تێی کەوتوون لەو ڕۆژەدا، ئەمەش ببێت بەگەیشتن بەپلە و پایەی شەفاعەتی بەرز و بڵند کە ئەوەل و ئاخیری خەڵکی ستایشی دەکەن.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: ئەی پەروەردگارم چوونە ژوورەوە و ھاتنە دەرەوەم ھەر ھەمووی بکە بەمایەی خێر و چاکە و گوێڕایەڵی و ڕەزامەندی خۆت، وە لەلایەن خۆتەوە بەڵگە و حوججەتێکی ڕوون و ئاشکرام پێ ببەخشە کە سەرم بخەیت بەسەر دوژمنەکەمدا.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ بەو موشریک و بتپەرستانە: ئاینی پیرۆزی ئیسلام ھات، وە ئەوەی خوای گەورە بەڵێنی دابوو ھاتەدی و ئاینەکەی خۆی سەرخست و شیرک و بتپەرستیش ڕۆیشت و ھەڵوەشایەوە و نەما، بێگومان باتڵ و ناھەق تیادەچێت و لەبەرامبەر ھەق و ڕاستیدا خۆی پێ ناگیرێت و دەفەوتێت.

ئێمە ئایەتەکانی قورئان بۆ تۆ دادەبەزێنین كە شیفای دڵ و دەروونە بۆ نەخۆشیەکانی نەزانین و بێباوەڕی و شیرک و ھاوەڵ بڕیاردان، ھەروەھا خوێندنەوەی ئەو ئایەتانە دەبێتە شیفای نەخۆشیەکانی لاشە و جەستەیش ئەگەر ڕوقیەی شەرعی پێکرا، وە دەبێتە مایەی ڕەحم و میهرەبانی بۆ ئەو باوەڕدارانەی کاری پێدەکەن، وە ئەم قورئانە لەگەڵ ئەوەدا دەبێتە مایەی زیان بۆ بێباوەڕان، جگە لەیاخی بوون شتێکی تریان بۆ زیاد ناکات، چونکە بیستنی قورئان توڕەیان دەکات، وە زیاتر تووشی ملھوڕی و بێباوەڕی و پشت ھەڵکردنیان دەکات لە بەرنامەکەی خوا.

ئەگەر نیعمەت و بەخششی خۆمان ڕشت بەسەر مرۆڤدا، وەک نیعمەتی لەش ساغی و دەوڵەمەندی ئەوا پشت ھەڵدەکات لە خوای گەورە و شوکر و سوپاسی ناکات و گوێڕایەڵی فەرمانەکانی نابێت، وە ڕووی خۆی وەردەگێڕێت لە ملھوڕی و خۆبەزلزانینی زیاتر لەخوا دوور دەکەوێتەوە، جا ئەگەر دووچاری نەخۆشی یان ھەژاری یان ھەر ناخۆشی و بەڵاو موسیبەتێک بوو، ئەو کاتە زۆر بێ ئومێد ئەبێت لە ڕەحمەت و میھرەبانی خوا.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: ھەموو مرۆڤێک بەو شێوەیە کار دەکات کە لەگەڵ حاڵی خۆی لە ھیدایەت و ڕێنمونی و گومڕایی گونجاوە، پەروەردگارت زاناترە و لەھەموو کەس چاکتر دەزانێت بەحاڵی ئەو کەسەی زیاتر ھیدایەت و ڕێنمونی وەرگرتووە و لەسەر ھەق و ڕاستییە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بێباوەڕانی ئەھلی کتاب پرسیارت لێدەکەن لە بارەی حەقیقەتی گیان و ڕۆحەوە، تۆیش پێیان بڵێ: جگە لە خوای گەورە (اللە تعالی) ھیچ کەسێکی تر حەقیقەتی گیان و ڕۆح نازانێت، وە ھیچمان نەداوە بە ئێوە و تەواوی بەدیھێنراوەکانی تریش جگە لە زانست و عیلمێکی کەم نەبیت بە بەراوردکردن بە عیلم و زانستی خوای گەورە.

- ئەی پێغەمبەر - سوێند بێت بە (اللە) ئەگەر بمانویستایە ئەوەی دامانبەزاندووە بۆت لە وەحی و سروش ، لە سینگ و نێو پەرتووکەکانیش بمانسڕیایەتەوە ئەوا دەمانسڕیەوە، پاشان کەسیشت دەست نەدەکەوت کەسەرخەر و پشتیوانت بێت و قورئانت بۆ بگێڕێتەوە.

بەڵام بە ڕەحم و میھرەبانی پەروەردگارت ئەوانمان لەناونەبرد و بەزەییمان پێیاندا ھاتەوە و وازمان لێھێنان، بێگومان فەزڵ و بەخششی پەروەردگارت بەسەرتەوە گەورەیە، ئەوەتانێ کردویتی بە پێغەمبەر، وە پەیامی پێغەمبەرانی پێ کۆتایی ھێناویت، وە قورئانیشی بۆ دابەزاندویت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: ئەگەر ھەموو مرۆڤ و جنۆکە کۆببنەوە بۆ ئەوەی ھاوشێوەی ئەم قورئانە لەڕەوانبێژی و جوانی ڕێکخستنی ماناکانی و وردی ئەحکامەکانی بھێنن کە دابەزیوە بۆت، ھەرگیز ناتوانن ھاوشێوەی ئەم قورئانە بھێنن، ئەگەر چی ھەندێکیان ھاوکار و پاڵپشتی ھەندێکی تریان بن.

بێگومان ئێمە لەم قورئانەدا چەندین نموونەمان بۆ خەڵکی ڕوون کردوەتەوە، وە ئەم نموونانەمان جۆرا و جۆر کردووە لەپەند و ئامۆژگاری و فەرمانکردن و ڕێگریکردن و گێرانەوەی چیرۆکی پێغەمبەران و ئوممەتانی پێشوو بەئومێدی ئەوەی باوەڕ بھێنن، بەڵام زۆربەی خەڵکی لەبەر بێباوەڕییان بەھەق و ڕاستی و نکۆڵی کردنیان لە موعجیزە و ئایەتەکانی خوا باوەڕیان نەھێنا.

موشریک و بتپەرستەکان وتیان: ھەرگیز باوەڕت پێ ناھێنین تا لە خاکی مەککە کانیاوێکمان بۆ ھەڵنەقوڵنێنیت بەردەوام لەسەری بڕوات.

یان باخێکی پڕ لە خورما و ترێت هەبێت، بە ناویدا ڕوبار و چەم و جۆگەی فراوان بڕوات.

یاخود ئاسمان پارچە پارچە ببێت و بە سەرماندا بڕوخێت وەک پێشووتر باست دەکرد خودا بەو شێوەیە سزامان دەدات، یاخود خوا و فریشتەکانمان بۆ بھێنیت بۆ ئەوەی بە چاوی خۆمان بیبینین تاوەکو شاھیدی ڕاست و دروستی ئەوەت بۆ بدەن کە بانگەشەی بۆ دەکەیت.

یا کۆشک و ماڵێکت ھەبێت بە زێر و زیو نەخشرابێت، یان بەرز بیتەوە بۆ ئاسمان، وە دڵنیابە بەسەرکەوتنیشت بۆ ئاسمان باوەڕ ناکەین کە پێغەمبەریت تاوەکو لەو سەرەوە گەڕایتەوە لەگەڵ خۆتدا پەرتووکێکمان لە لای خواوە بۆ نەھێنیت کە تێیدا نوسرابێت کە تۆ پێغەمبەری خوایت، جا - ئەی پێغەمبەری خوا - پێیان بڵێ: پاکوبێگەردی بۆ خوای گەورە، من ھیچ نیم تەنھا مرۆڤێکم و خوای گەورە کردومی بە پێغەمبەر بۆ ئێوە، من ناتوانم ھیچ شتێک بھێنم، ئیتر چۆن دەتوانم ئەوەی ئێوە پێشنیارتان کردووە بۆتانی بھێنم ؟

ھیچ شتێک ڕێگر نەبوو لە بەردەم بێباوەڕاندا کە باوەڕ بھێنن بە خوا و پێغەمبەرەکەی، وە کار بەوە بکەن کە پێغەمبەر ھێناویەتی لە ھیدایەتی و رێنمونی، جگە ئەوە نەبێت نکۆڵیان دەکرد چۆن دەبێت پێغەمبەر لە ڕەگەزی مرۆڤ بێت؟! بۆیە بەسەر سوڕمان نکۆڵی کردنەوە دەیانوت: چۆن دەبێت خوای گەورە لە خودی مرۆڤەکان خۆیان پێغەمبەرێک بنێرێت؟!

- ئەی پێغەمبەر - لە وەڵامیاندا بڵێ: ئەگەر لەسەر زەوی فریشتە نیشتەجێ ببونایە، وە بە ھێمنی و لەسەرخۆیی بە سەریدا بڕۆشتنایە ھەروەکو چۆن ئێوە بەسەریدا دێن و دەڕۆن، ئەوا ئەو کاتە لە ڕەگەزی خۆیان (لە فریشتە) پێغەمبەرێکمان بۆ دەناردن، چونکە ئەو دەیتوانی حاڵییان بکات لەوەی بۆی ڕەوانە کراوە، حیکمەت و دانایی نییە ئێمە لە ڕەگەزی مرۆڤ پێغەمبەرێکیان بۆ بنێرین، ھەر بۆ ئێوەیش بەو شێوەیەیە، چۆن دەکرێت ئێوەی مرۆڤ پێغەمبەرێکتان لە فریشتە بۆ ڕەوانە بکەین ؟

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: خوای گەورە بەسە کە شاھید بێت لە نێوان من و ئێوەدا، کە ئایا من پێغەمبەرم و بۆ لای ئێوە ھاتووم یان نا؟ وە بێگومان ئەوەی ڕەوانە کراوم پێی و فەرمانم پێکراوە بە گەیاندنی گەیاندوومە، وە بێگومان خوای گەورە ئاگاداری گشت حاڵ و گوزەرانی بەندەکانیەتی، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە بینایە بە تەواوی کارو و کردەوە و ئەوەی لە دڵ و دەروونیاندا دەیشارنەوە.

ھەرکەسێک خوای گەورە سەرکەوتووی بکات بۆ ھیدایەت و ڕێنمونی ، ئەوە بۆ ھەق و ڕاستی ڕێنمونی کراوە، وە ھەرکەسێکیش سەرگەردان و گومڕای بکات ئەوا - ئەی پێغەمبەر - ھیچ کەسێک نابینیت پشتیوانیان بێت و ڕێنموماییان بکات بۆ ھەق و ڕاستی، وە زەرەر و زیانیان لێ دوور بخاتەوە، وە سوود و قازانجیان پێ بگەیەنێت، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا بە دەمەوڕوویی و کوێری و کەڕی وڵاڵی حەشریان دەکەین و کۆیان دەکەینەوە، وە جێگا و ڕێگایان ئاگری دۆزەخ دەبێت، ھەرکاتێک گڕ و تینەکەی کەم دەبێتەوە جارێکی تر ھەڵیدەگرسێنینەوە و زیاتری دەکەین بۆیان.

ئەو سزایەی دووچاریان دەبێت تۆڵەی کوفر و بێباوەڕییانە بەو بەڵگە و نیشانانەی دابەزیوە بۆ سەر پێغەمبەرەکەمان، وە بەدووریان دەزانی زیندوو ببنەوە و دەیانوت : ئەگەر مردین و بووین بە ئێسک و پروسکی ڕزیو و پارچە پارچەی لێک جودا، ئایا جارێکی تر و سەر لە نوێ زیندوو دەکرێینەوە؟

ئایا ئەوانەی نکۆڵی لە زیندووبوونەوەی پاش مردن دەکەن ئایا نازانن بێگومان خوای گەورە کە ئاسمانەکان و زەوی بەو ھەمووە گەورەییەوە بەدیھێناوە دەیشتوانێت و دەسەڵاتی ئەوەیشی ھەیە جارێکی تر بەدیان بھێنێتەوە، وە خوای گەورە لە دونیادا کاتێکی دیاری کراوی بۆ داناون کە ژیانیان کۆتایی دێت، وە کاتێکیشی بۆ دەست نیشان کردوون کە بێگومان تێیدا زیندوو دەکرێنەوە، بەڵام لەگەڵ دەرکەوتنی بەڵگە و نیشانەکانی زیندووبوونەوە موشریک و بتپەرستەکان ھەر نکۆڵی و ئینکاری دەکەن لە زیندووبوونەوەی پاش مردنیان.

- ئەی پێغەمبەر - بەو موشریک و بتپەرستانە بڵێ: ئەگەر خاوەنی خەزێنەکانی ڕەحمەت و بەخشینی خوای گەورە بوونایە کە ھەرگیز نافەوتێت و کۆتایی نایەن، ئەوا لە ترسی ئەوەی نەوەک کۆتایی بێت و ھەژار و نەدار بن ھیچیتان لێ نەدەبەخشی، سروشتی مرۆڤ وایە ئەگەر باوەڕدار نەبێت ڕەزیل و چروکە، چونکە مرۆڤی باوەڕدار بە ئومێد و ڕەجای بەدەستھێنانی پاداشتی خوای گەورە ماڵ و سامانی لە پێناو ئەوەدا دەبەخشێت.

بێگومان نۆ نیشانە و موعجیزەی ڕوونمان بەخشییە موسا (سەلامی خوای لێ بێت) تاوەکو شاھیدی بدەن لەسەر ڕاستگۆیی ئەو، ئەوانیش بریتی بوون لە: گۆچانەکەی دەستی و دەستی درەوشاوەی و ساڵانی گرانی و کەم بوونەوەی بەروبووم، و لافاو، ھاتنی کوللە و ئەسپێ و بۆق و خوێن، جا ئەی پێغەمبەری خوا لە جولەکەکانی بەنی ئیسرائیل بپرسە کاتێک موسا ئەو نیشانە و بەڵگانەی ھێنا بۆ باوباپیرانیان، ئەو کاتە فیرعەون بە موسای وت: ئەی موسا بەڕاستی من گومانم وایە کە تۆ جادووت لێکرابێت، چونکە تۆ شتی نامۆ و سەیر و سەمەرە دەکەیت.

موسا بەرپەرچی فیرعەونی دایەوە و پێی فەرموو: - ئەی فیرعەون - تۆ دڵنیایت ھەموو ئەو بەڵگە و نیشانە و موعجیزانە خوای گەورە دایبەزاندوون کە پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەویشە، دایبەزاندوون کە بەڵگە بن لەسەر ھێز و دەسەڵاتی خۆی، وە لەسەر ڕاستگۆیی پێغەمبەرەکەی، بەڵام تۆ نکۆڵی لێدەکەیت و باوەڕیان پێناکەیت، وە - ئەی فیرعەون - بێگومان منیش دەزانم کە تۆ لە خەڵکە تیاچووە نەفرەتییەکەیت.

فیرعەون ویستی سزای موسا (سەلامی خوای لێ بێت) و گەلەکەی بدات، بەوەی لە میسر وەدەریانێت، بۆیە ئێمەیش خۆی و سەرباز و ئەوانەیشی لەگەڵیدا بوون بە نوقم کردن لە دەریادا لەناومان بردن.

دوای لەناوچونی فیرعەون و سەربازەکانی بە بەنی ئیسرائیلمان وت: لەسەر زەوی شام نیشتەجێ بن لە (بیت المقدس) کاتێکیش ڕۆژی قیامەت ھات ئەوسا ھەر ھەمووتان کۆ دەکەینەوە بۆ لێپرسینەوە لەکار و کردەوەکانتان.

بەھەق و بەڕاستی ئەم قورئانەمان بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) دابەزاند، وە بۆ چەسپاندنی ھەق و ڕاستیش ھاتووەتە خوارەوە بێ ئەوەی گۆڕانکاری و لادان لە ماناکانیدا ڕوویدا بێت، - ئەی پێغەمبەر - تەنھا تۆمان بۆ ئەوە ناردووە کە موژدەدەری بەھەشت بیت بەوانەی کە گویڕایەڵی خوای گەورە دەکەن، وە ترسێنەری بێباوەڕان و سەرپێچیکارانیش بیت بە ئاگری دۆزەخ.

قورئانمان بۆ دابەزاندویت و مانا و مەبەستەکانیمان بۆ ڕوون کردویتەوە، بە ئومێدی ئەوەی لەسەرخۆ و بەھیواشی بەسەر خەڵکیدا بیخوێنیتەوە، چونکە بەو شێوەیە ئاسانە بۆ تێگەیشتن و بیرکردنەوە لە مانا و مەبەستەکانی، وە ئێمە ئەم قورئانەمان بەپێی ڕووداو و گۆڕانگارییەکان بە بەش بەش دابەزاندووە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەو بێباوەڕانە بڵێ: باوەڕ بھێنن بە قورئان، وە چاك بزانن ئەگەر ئێوە باوەڕ بھێنن ھیچ شتێک لە کەمال و تەواوی قورئان زیاد ناکات، یان ئەگەر باوەڕیشی پێ نەھێنن، ئەوە ھیچ شتێک لەو کەم ناکات، بێگومان ئەوانەی کتێب و پەرتووکە ئاسمانییەکانی پێشوویان خوێندوەتەوە، کە ڕاستی و ھەقیقەتی وەحی و پێغەمبەرایەتیان ناسیوە، کاتێک قورئان دەخوێنرێتەوە بەسەریاندا ئەوا بەچەناکە و ڕوودا دەکەونە سەر زەوی بۆ سوژدە بردن و شوکر و سوپاسی خوا کردن.

وە لە سوژدەکانیاندا دەڵێن: پاکوبێگەردی بۆ پەروەردگارمان لەوەی بەڵێنەکانی نەباتە سەر، بەڕاستی بەڵێنەکانی خوای گەورە بەناردنی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھاتەدی، وە بێگومان بەڵێنی پەروەردگارمان بەمە و جگە لەمەیش ھەر دێتەدی و دواکەوتنی نییە.

وە بەسەر ڕوومەتیاندا دەکەون و سوژدە دەبەن بۆ خوای گەورە، وە لەترسی خوا بە کوڵ دەگرین، وە بەبیستنی قورئان و بیرکردنەوە لەمانا و مەبەستەکانی زیاتر ملکەچی فەرمانەکانی خوا دەبن و ترسی ئەو لایان زیاد دەکات.

- ئەی پێغەمبەر - بەوانە بڵێ کە نکۆڵیان لە نزا و پاڕانەوەکانت دەکرد، کاتێک دەپاڕایتەوە و دەتوت: (یا اللە، یا رحمن) بڵێ: اللە و الرحمن دوو ناوی خوای گەورەن (پاکوبێگەردی بۆ ئەو) بەھەرکامیان لەو دوو ناوە یان بەھەر ناوێکی تری ئەو لێی دەپاڕێنەوە ئەوا ئەو (پاکوبێگەری بۆی) خاوەنی چەندان ناوی جوانە، ئەم دوو ناوەیش (اللە و رحمن) ناوی پیرۆزی ئەون بەوانە و جگە لەوانەیش لە خوای گەورە بپاڕێنەوە و داوای لێ بکەن، ئەی پێغەمبەر لە نوێژەکەتدا کاتێک قورئان دەخوێنیت دەنگت بەرز مەکەرەوە بەشێوەیەک موشریک و بتپەرستەکان گوێیان لێ بێت، وە بەبێ دەنگییەکی وایش مەیخوێنە باوەڕداران گوێیان لێ نەبێت، لە نێوان ئەو دوو حاڵەتەدا شێوەیەکی مام ناوەند بۆ خۆت ھەڵبژیرە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: سوپاس و ستایش بۆ خوای گەورە، کە شایستەی ھەموو سوپاس و ستایشێکە، ئەو خوایەی کەسی نەکردووە بەکوڕ و ھاوبەشی خۆی، لە موڵک و دەسەڵاتیدا ھیچ ھاوبەشێکی بۆ خۆی نەگرتووە لەبەر بێ دەسەڵاتی و بێ توانایی، پێویستی بە کەس نییە سەری بخات و کۆمەکی بکات و یارمەتی بدات، وە تۆیش ھەمیشە - ئەی پێغەمبەر - خوا زۆر بەگەورە بزانە، وە بەھیچ شێوەیەک مناڵ و کوڕی بۆ بڕیار نەدەیت، وە ھاوبەشی لە موڵک و دەسەڵاتدا بۆ دانەنێیت، وە ھیچ کەسێکیش نەکەیتە یارمەتیدەر و سەرخەری ئەو.

سوپاس و ستایش تەنھا بۆ خوای گەورە بە سیفاتی تەواو و بەرز و بڵندەوە، وە بە نیعمەت و بەخششە دیار و نادیارەکانیەوە، کە قورئانی دابەزاند بۆ سەر بەندە و پێغەمبەرەکەی کە موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم)ە، وە ھیچ جۆرە خوار و خێچی و ناتەواوییەکی تێ نەخستووە لەھەق و ڕاستی لابدات.

بەڵکو ئەو قورئانە پەرتووکێکی ڕاست و پایەدارە کە ھیچ جۆرە دژیەکی و جیاوازیەکی تێدا نییە، بۆ ئەوەی بێباوەڕان بەسزای سەخت و بەھێزی خۆی بترسێنێت، کە چاوەڕوانیانە، وە موژدەی دڵخۆشکەریش بدات بەو باوەڕدارانەی کردەوەی چاک ئەنجام دەدەن کە پاداشتێکی زۆر چاکیان بۆ ئامادە کراوە ھیچ پاداشتێک ھاوشێوەی ئەو نییە.

بەھەمیشەیی و ھەتاھەتایی لەو پاداشتە گەورە کە بریتیە لە بەھەشت دەمێننەوە، وە ھەرگیز لێی جیا نابنەوە.

وه ئەم قورئانە ئەو جولەکە و گاور و موشریکانە دەترسێنێت کە دەیانوت: خوای گەورە مناڵی بۆ خۆی بڕیار داوە.

ئەوانەی ئەو درۆ و دەلەسانە ھەڵدەبەستن کە گوایە خوای گەورە مناڵی ھەیە ھیچ زانیاریەک یا بەڵگەیەکیان نییە دەربارەی ئەوەی ھەڵیانبەستووە بۆ خوا، ھەروەک چۆن باوباپیرانیشیان کە ئەمان لاساییان کردونەتەوە ئەو زانیارییەیان نەبووە، بێگومان ئەم وتە قێزەونەی لە زاریان دەردەچێت زۆر گەورەیە و ھیچ بیریان لێ نەکردووەتەوە، ئەوانە درۆ و دەلەسە نەبێت ھیچ شتێکی تر نالێن، وتەکانیان ھیچ بنەما و پاڵپشتیەکی نییە.

- ئەی پێغەمبەر - لەوانەیە تۆیش لەداخ و پەژارەی ئەوانە کە باوەڕ بەم قورئانە ناھێنن خۆت لەناو ببەیت، کاری وامەکە، ھیدایەت و ڕێنموونی ئەوانە لەسەر تۆ نییە، ئەوەی لەسەر تۆ پێویستە تەنھا تەبلیغ کردن و گەیاندنی ئەم ئاینەیە بەوان.

بێگومان ئێمە ھەرچی لەسەر ڕووی زەوی ھەیە لە مەخلوقات و بەدیھێنراوەکان کردومانەتە مایەی جوانی و ڕازاندنەوە بۆ زەوی، بۆ ئەوەی ئەوانە تاقی بکەینەوە تاوەکو بزانین کامیان کردەوەی چاکتر ئەنجام دەدات کە خوای گەورە لە خۆی ڕازی بکات، وە کامیان بە پێچەوانەوە کردەوەی خراپ ئەنجام دەدات، تاوەکو ھەر کەسێکیان بەپێی کار وکردەوەی خۆی پاداشت و سزایان بدەینەوە.

وە دوای ئەوەیش ژیانی بەدیھێنراوەکانی خوا لەسەر ئەم زەوییە کۆتایی دێت، ھەرچی لەسەر ڕووی ھەیە لە مەخلوقات و دروستکراوەکان تەختی دەکەین و دەیکەینە خاک و خوڵێکی وشک و بێ گژو گیا، کەوابێت پەند و ئامۆژگاری لێ وەربگرن ئەی خاوەن بیر و ھۆشەکان.

- ئەی پێغەمبەری خوا - گومانت وا نەبێت چیرۆک و بەسەرھاتی ھاوەڵانی ئەشکەوت و ئەو تەتەڵە و پارچە بەردەی کە ناوەکانیانی لەسەر نووسرابوو لە بەڵگە و نیشانە سەر سوڕھێنەرەکانمانە، بەڵکو سەر سوڕھێنەرتر لەو چیرۆک و بەسەرھاتە، بەدیھێنانی ئاسمانەکان و زەوییە.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ئەوە بکە کاتێک لاوە باوەڕدارەکان لەبەر پارێزگاری کردن لە ئاینەکەیان پەنایان بۆ ئەشکەوتەکە برد، وە لە خوای گەورە پاڕانەوە و وتیان: ئەی پەروەردگارمان بمانخەرە بەر ڕەحمەت و میھرەبانی خۆت و لەگوناھەکانمان خۆشبە، وە ڕزگارمان بکە لە دوژمنەکانمان، وە ئەم کۆچک و ھەڵھاتنەمان لە بێباوەڕان بەرەو باوەڕ و ئیمان بۆ بکە بە مایەی ھیدایەت و ڕێنمونی بۆ سەر ھەق و ڕاستی.

پاش ئەوەی ھەڵھاتن و چوونە ئەشکەوتەکەوە، پەردەیەکمان دا بە گوێیاندا بۆ ئەوەی ھیچ دەنگێک نەبیستن، وە ساڵانێکی زۆر لەوێ مانەوە و خەومان لێخستن.

پاش ئەو خەوە درێژەیان بەخەبەرمان ھێنانەوە و ھەڵمانساندن، تاوەکو بزانین و دەربکەوێت بۆ ئەو دوو دەستەیەی ناکۆکیان ھەبوو لەسەر ماوەی مانەوەیان کامیان لە ژماردنی مانەوەکەیان شارەزاتر بوون، کە ئایا چەندێک لەو ئەشکەوتەدا ماونەتەوە.

- ئەی پێغەمبەر - ئێمە ئاگادارت دەکەینەوە لەسەر گوزشتەی ئەوانە و چیرۆکی ئەوانەت بەڕاستی بۆ دەگێڕینەوە کەھیچ گومانێکی تێدا نەبێت، بەڕاستی ئەوانە کۆمەڵە لاوێک بوون باوەڕیان ھێنا بە پەروەردگاریان، وە گوێرایەڵی فەرمانەکانی بوون، ئێمەیش زیاتر ڕێنماییمان کردن، وە لەسەر ھەق و ڕاستی زیاتر دامەزراومان کردن.

دڵەکانیشیانمان بە باوەڕ بەھێز کرد، وە زیاتر ئارامیمان پێ بەخشین لەسەر بەجێھێشتنی خاک و نیشتمان و وڵات، کاتێک ھەستانەوە و ڕوو بەڕووی پاشا بێباوەڕەکە بوونەوە و لەبەردەمیدا باوەڕی خۆیان ڕاگەیاند بە خوای تاک و تەنھا، وە پێیان وت: ئەو پەروەردگارەی ئێمە باوەڕمان پێیەتی و پەرستومانە پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەوییە، وە جگە لەو ھیچ خوایەی درۆی تر ناپەرستین، وتمان: ئەگەر جگە لەخوای گەورە ھەر شتێکی تر بپەرستین ئەوا بێگومان قسەیەکی ستەم و درۆ و ناھەقمان بەدەمدا ھاتووە.

پاشان ھەندێکیان لایانکردەوە بەلای ھەندێ تریاندا و گوتیان: ئەم گەلەی ئێمە جگە لە خوای گەورە پەرستراوی تریان بۆ خۆیان بڕیار داوە، ئەوان بەڵگەیەکی ڕوون و ئاشکرایان نییە لەسەر پەرستنی ئەو خوایانە، ئەگەر ھەیانە با بیھێنن، بێگومان ھیچ کەسێک لەو کەسە ستەمکارتر نییە کە درۆ بۆ خوا ھەڵدەبەستێ کە ھاوەڵ و شەریکی بۆ بڕیار دەدات.

کاتێک لە گەلەکەتان جیا بوونەوە، وە وازتان ھێنا لەو پەرستراوانەی جگە لە خوای گەورە دەیانپەرستن، وە ئێوە جگە لە خوای تاک و تەنھا ھیچ شتێکی ترتان نەپەرستن، دەسا بۆ پاراستنی ئاینەکەتان پەنا بەرنە بەر ئەشکەوتەکە ، خوای گەورەش ڕەحمەت و میھرەبانی خۆیتان بەسەردا بڵاو دەکاتەوە، وە لەدوژمنەکانتان دەتانپارێزێت و دەرووی خێرتان لێ دەکاتەوە، وە لەکاروبارتان شتی واتان بۆ ئاسان دەکات کەسوودی لێ وەربگرن و قەرەبووی ژیانی نێو گەل و خزم و کەسوکارەکەتان بۆ بکاتەوە.

ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێکردبوون جێ بەجێیان کرد، کاتێک ڕۆیشتنە ناو ئەشکەوتەوە، خوای گەورە خەوی لێ خستن، وە پاراستنی لە دوژمنەکانیان، - ئەی ئەو کەسەی تەماشایان دەکەیت - کاتێک لەلای ڕۆژھەڵاتەوە خۆر ھەڵدەھات دەتبینی تیشکی خۆرەکە لەئەشکەوتەکەیان بەلای ڕاستدا لار دەبوویەوە دەچووە ژوورەوە، وە کاتێکیش خۆر ئاوا دەبوو لە ڕۆژئاواوە بەلای چەپدا لای دەدا و بەر ئەوان نەدەکەوت، ئەوان ھەمیشە لەسێبەردا بوون، بۆیە گەرمای خۆر ئەزیەتی نەدەدان، ئەوان لە بۆشاییەکی فراوانی ناو ئەشکەوتەکەدا بوون، بەو ئەندازەیەی پێویستیان پێی ھەبوو ھەوا دەھاتە ژوورەوە بۆیان، ئەوەی کە ڕوویدا و بۆیان پێشھات لەمانەوەیان لەناو ئەشکەوتەکە و خەو لێخستن، وە لادانی تیشکی خۆر و فراوانکردنی جێگا و ڕزگار کردنیان لەدەستی گەلەکەیان، ھەموو ئەمانە لەسەرسوڕھێنەرەکانی بەدھێنراوەکانی خوان کە بەڵگەن لەسەر دەسەڵات و قودرەتی خوای گەورە، ھەرکەسێک خوای گەورە سەرکەوتووی بکات و ڕێگای ھیدایەت و ڕێنمونی ئەوە بەھەق و ڕاستی ھیدایەت دراوە، وە ھەر کەسێکیش خوای گەورە سەرکەوتووی نەکات و گومڕا و سەرلێشێواوی بکات، ئەوا کەسێک نابینێتەوە کە پشتیوانی بێت وسەرکەوتووی بکات بۆ ھیدایەت و ڕێنمونی بکات و ھەق و ڕاستی، چونکە ھیدایەت و ڕێنمونی بەدەستی خوای گەورەیە، نەک بەدەستی ھیچ کەسێکی تر.

- ئەی ئەو کەسەی تەماشای ئەوان دەکەیت- لەبەر ئەوەی چاوەکانیان کراوە بوون وادەزانیت ئەوان بەخەبەرن، لەڕاستیدا ئەوان خەوتبوون، لەکاتێکدا كه خەوتبوون ئێمە جارێک بەلای ڕاست و جارێکی تر بەلای چەپدا ئەمدیو و دیومان دەکردن، بۆ ئەوەی زەوی لاشەکانیان نەخوات و نەیانڕزێنێت، ئەو سەگەیش کە لەگەڵیان بوو لەبەردەم ئەشکەوتەکەدا ھەردوو دەستی درێژ کردبوو، ئەگەر چاوت پێ بکەوتنایە لەترسا پشتت ھەڵدەکردن لێیان و ڕاتدەکرد، وە دڵ ودەرونیشت پڕ دەبوو لەترس، چونکە دیمەنێکی ترسناکیان ھەبوو.

ئەوەی بەسەرماندا ھێنان و باسمان کرد لە سەرسوڕھێنەرەکانی دەسەڵاتی ئێمە بوو، پاش ماوەیەکی درێژ بەخەبەرمان ھێنانەوە بۆ ئەوەی لە نێو خۆیاندا لەیەکتر بپرسن ئایا ئەو ماوەیەی خەویان لێکەوتبوو چەندێک بوو؟ ھەندێکیان وتیان: ڕۆژێک یان بەشێکی ماوینەتەوە، وە ھەندێکی تریان کە بۆیان ڕوون نەبوو بوویەوە کە چەندێک بەخەوتووی ماونەتەوە، وتیان: پەروەردگارتان ھەر خۆی دەزانێت چەندێک ماوینەتەوە، زانینی ئەو ماوەیەیان خستە پاڵ زانستی خوای گەورە، وە خۆیان بەوەوە خەریک نەکرد، بەڵکو خۆیان بەوەوە خەریک کرد کە پەیوەندی بەوانەوە ھەبوو، وتیان: یەکێک لە خۆتان بەپارە زیوەکەوە بنێرن بۆ شارەکەمان، وە تەماشا بکات و ورد بێتەوە بزانێت کامە لەخەڵک خواردنی زۆر چاک و پاکوخاوێن وحەڵاڵە با بەئەندازەی پێویست لەوەتان بۆ بکڕێت و بۆتانی بھێنێت، وە لەکاتی چوونە ناو شار و ھاتنەوە دەرەوەی زۆر بە وریایی و لەسەرخۆیی ھەڵسوکەوت بکات، نەوەک خەڵکی ئاگاداربن و جێگامان ئاشکرا ببێت، ئەو کاتە بەزیانێکی گەورە بەسەرماندا دەشکێتەوە.

بەڕاستی ئەگەر گەلەکەتان لێتان بە ئاگا بێن و جێگا و ڕێگاتان پێ بزانن ئەوا بەرد بارانتان دەکەن و دەتانکوژن، یان لەژێر ئەشکەنجە و ئازاردا ناچارتان دەکەن بگەڕێنەوە بۆ ئاینە تێکدراوەکەیان، ئەو ئاینەی پێش ئەوەی خوای گەورە منەت بکات بەسەرتاندا و ھیدایەتان بدات بۆ ھەق و ڕاستی کە لەسەری بوون، خۆ ئەگەر ئێوە گەڕانەوە بۆ سەر ئەو ئاینە تێکدراوە ئەوا لە دونیا و دواڕۆژدا ھەرگیز بەختەورە و سەرفراز نابن، بەڵکو بە ھۆی ئەوەی واز لە ئاینەکەتان دەھێنن کە ئاینی ھیدایەت و ھەق و ڕاستییە، وە دەگەڕێنەوە بۆ سەر ئاینە تێکدراوەکەی ئەوان، دووچاری خەسارۆمەندی زۆر گەورە دەبن.

ھەروەک چۆن ئەو کارە سەر سوڕھێنەرانەمان بەسەردا ھێنان کەبەڵگە بوو لەسەر ھێز و دەسەڵاتمان لەسەر خەولێخستنیان بۆ ساڵانێکی دوور و درێژ ، وە پاشانیش بەخەبەرمان ھێنانەوە، ھەر بەو شێوەیە خەڵکی شارەکەی خۆیانمان لێ ئاگادار کردن تاوەکو ئەو خەڵکە بزانن کە بەڵێنی خوای گەورە بەسەرخستنی باوەڕداران، وە زیندووکردنەوەی خەڵکی ھەق و ڕاستە، وە ڕۆژی دوایی ھەر دێت وھیچ گومانێکی تێدا نییە، جا کاتێک بەسەرھاتەکەیان دەرکەوت بۆ خەڵکی و بەدیداریان شادبوونەوە، وە پاش ئەوە مردن و خوای گەورە بەیەکجاری گیانی کێشان، خەڵکەکە لە نێوان خۆیاندا جیاوازیان تێکەوت چیان لێ بکەن؟ دەستەیەک وتیان: دەرگای ئەشکەوتەکە بەدیوار بگرن، بۆ ئەوەی بیانشارێتەوە و بیشیانپارێزێت، پەروەردگاریان ئاگادارترە بەحاڵیان، چونکە حاڵی ئەمانە وادەخوازێت کە تایبەتمەندیەکیان ھەبێت، بەڵام ئەوانەیان قسەیان دەڕۆیی و دەسەڵاتدار بوون، کەسانێک بوون علیم و زانستیان نەبوو، وە خاوەنی بانگەوازێکی ڕاست و دروستیش نەبوون، وتیان: وەک ڕێزێک بۆ ئەوان و زانینی جێگاکەیان لەسەر شوێنی ئەوان مزگەوتێک بۆ خواپەرستی دروست دەکەین.

ھەندێک لەو کەسانەی ڕۆچوو بوون لە چیرۆک و بەسەرھاتی ھاوەڵانی ئەشکەوتدا، لەبارەی ژمارەیانەوە وتویانە: ئەوان چوار کەس بوون ، بەسەگەکەیانەوە بوون بە پێنج، وە ھەندێکی تریش وتویانە: پێنج بوون بەسەگەکەوە بوون بەشەش، قسەی ئەو دوو دەستەیە بەگومانەوە دەیڵێن و ھیچ بەڵگەیەکیان نییە، وە ھەندێکی تریش وتویانە: حەوت کەس بوون، بەسەگەکەیانەوە بوون بە ھەشت، - ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: پەروەردگارم زاناترە بەژمارەیان کە چەند کەس بوون، بۆیە لەبارەی ژمارەیانەوە وتووێژ و دەمەقاڵی لەگەڵ ئەھلی کیتاب و جگە لە ئەوانیش مەکە، وتووێژێکی ئاشکرا نەبێت کە قووڵ بوونەوەی تێدا نەبێت، تەنھا ئەوەیان بۆ باس بکە کەخوای گەورە لەڕێگای وەحیەوە بۆی باسکردویت و ھەواڵی پێداویت، وە لەبارەی وردو درشتی چیرۆکی ھاوەڵانی ئەشکەوتیشەوە پرسیار لە خاوەن نامەکان (ئەھلی کیتاب) مەکە، چونکە ئەوان ئەمە نازانن.

ئەی پێغەمبەری خوا کە دەتەوێت سبەینێ شتێك ئەنجام بدەیت، ھەرگیز مەڵێ من دەمەوێت سبەینێ ئەم كارە ئەنجام بدەم، چونکە تۆ نازانێت ئایا ئەنجامی دەدەیت یان نا، یان شتێکت بێتە پێش کە نەتوانیت ئەنجامی بدەیت، ئەمەش ئامۆژگاری وڕێنماییە بۆ ھەموو موسڵمانێک.

مەگەر کاتێک نەبێت ئەنجامدانی ئەو کارە پەیوەست بکەیت بە ویستی خوای گەورە و بڵێیت: سبەینێ فڵان کار ئەکەم ئەگەر خوای گەورە ویستی لەسەر بێت، یادی پەروەردگارت بکە لەکاتی لەبیر چوونت بە وتنی: وشەی ( إن شاء اللە) وە بڵێ: ئومێدم وایە لەم کارەدا پەروەردگارم ڕێنموییم بکات بۆ نزیکترین ڕێگا، رێنمونی تەوفیق و یارمەتیدان بێت.

ھاوەڵانی ئەشکەوت سێ سەد و نۆ ساڵ لە ئەشکەوتەکەیاندا مانەوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: خوای گەورە زاناترە بەماوەی مانەوەیان لە ئەشکەوتەکەیاندا، خوای گەورە ھەواڵی پێداوین کە ئەوانە چەندێک ماونەتەوە، لە دوای وتە و بڕیاری خوای گەورە ( سبحانە وتعالی) ھیچ کەسێک قسەی نابێت، تەنھا خوای گەورە ئاگاداری شتە غەیب و نھێنی و شاراوەکانی ئاسمانەکان و زەوییە، ھیچ بەدیھێنراوێکی لێ ون نابێت و بێ ئاگا نییە لێی، ئای خوای گەورە چەندێک بینایە بەھەموو شتێک، ھەموو شتێک دەبینێت، وە چەند بیسەریشە، ھەموو شتێک دەبیستێ، مەبەست لەوەیە بینین و بیستنی اللە تعالی بێ سنوورە، ھاوەڵانی ئەشکەوت جگە خوای گەورە ھیچ پشتیوان و دۆستێکیان نەبوو ھەتا یارمەتیان بدات و بیانپارێزێت، خوای گەورە ھیچ ھاوەڵ و ھاوبەشێکی نییە لە حوکم و بڕیاردانیدا، ئەو تەنھا بۆ خۆی حوکم و بڕیار دەدات.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەوەی لە قورئان بە وەحی بۆت ھاتووە بیخوێنەرەوە و کاریشی پێ بکە، وە ھیچ گۆڕانکاری نایەت بەسەر وشەکانیدا، چونکە ھەموو ڕاستە و ھەموویشی دادگەرە، وە جگە لەخوای گەورە ھیچ پەناگایەک شک نابەیت، وە جگە لەویش کەسێک نابینیتەوە پەنای پێ بگریت.

- ئەی پێغەمبەر - لەگەڵ ئەوانەدا ھاوڕێیەتی بگرە کە بەیانیان و ئێواران لە پەروەردگاریان دەپاڕێنەوە و ھەر بەتەنھا ئەویش دەپەرستن، وە تەنھا ڕەزامەندی ئەویشیان دەوێت، ھەرگیز چاویان لێ کلا نەکەیت، ئایا تۆ دەتەوێت لەگەڵ دەوڵەمەند و ناودارەکاندا دانیشیت؟ وە ھەرگیز گۆێڕایەڵی کەسێک مەکە بێ ئاگایە لەیاد و زیکری خوا، بەوەی لەبەر ناپەسەندی مۆرمان نا بەسەر دڵیدا، ئەگەر گوێڕایەڵی بیت فەرمانت پێدەکات ھەژاران دوور بخەیتەوە لە مەجلیس و کۆڕ و کۆبونەوەکانت، ئەو کەسە شوێنی ھەوا و ئارەزووی خۆی کەوتووە و وازی لە تاعەت و گویڕایەڵی فەرمانەکانی خوا ھێناوە، وە ھەموو کاروبارێکیشی بەفیڕۆ چووە.

وە - ئەی پێغەمبەر - بەوانە بڵێ کە بێ ئاگان لە یاد و زیکری خوا و دڵەکانیان غافڵە لەو : ئەوەی من ھێناومە بۆتان ھەق و ڕاستە، ھەر ھەمووی لەلایەن خوای گەورەوەیە نەک لەلایەن خۆمەوە، وە من ھەرگیز نایەم بەدەم ئەو داواکارییەتانەوە کە باوەڕداران تار نێم و دەریان بکەم، جا ھەرکەسێکتان دەیەوێت باوەڕ بەم ھەق و ڕاستییە بھێنێت با باوەڕ بھێنێت و دڵخۆشیش دەبێت بەپاداشتەکەی، وە ھەر کەسێکیشتان دەیەوێت بێباوەڕ بێت ئەوە با بێباوەر بێت و ئیمان نەھێنێت، وە دەگات بەو تۆڵەیەی کە چاوەڕوانی دەکات، بێگومان ئاگرێکی گەورەمان بۆ ئامادە کردووە بۆ ئەوانەی بەھەڵبژرادنی کوفر و بێباوەڕی ستەمیان لە خۆیان کردووە، ئاگرێک کە شوراکانی لەھەموو لایەکەوە دەوری داون، بەھیچ شێوەیەک ناتوانن ڕابکەن و ھەڵبێن لێی، وە ئەگەر کاتێک لەبەر گەرمی و ناڕەحەتی و تینوێتی زۆر داوای ئاو بکەن ئەوا ئاوێکیان پێدەدرێت وەک زەیتی قرچاو، لەبەر گەرمی ڕوومەتیان دەبرژێنێت، ئای ئەو ئاوەی بۆیان ھێنان چی ئاوێکی خراپ و نالەبار بوو، ئاوێکە ھیچ تینوێتی ناشکێنێت، بەڵکو زیادیشی دەکات، وە بڵێسە و تینی ئەو ئاگرەیش کە پێستیان دەبرژێنێت ناکوژێنێتەوە، ئەو ئاگرەی بۆیان بووە بەجێگا و ڕێگا خراپترین جێگا و ڕێگای مانەوەیە.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بە خوای گەورە و کار و کردەوەی چاکیان ئەنجامداوە، پاداشتی زۆر گەورەیان بۆ ھەیە، بێگومان ئێمە پاداشتی ئەو کەسانە زایە ناکەین، بەڵکو بە باشترین شێوە پاداشتیان دەدەینەوە، بە تەواوی بێ ھیچ کەم و کورتیەک.

ئەوانەی کە خوای گەورە وەسفی کردن بە باوەڕدار و کاروکردەوەی چاک ئەنجام دەدەن، لە پاداشتی ئەوەدا خوای گەورە بەھەشت و باخ و باخاتێکیان پێ دەدات کە بە ھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، بەژێر کۆشک و تەلارەکانیدا جۆگە و ڕووباری سازگار دێت و دەڕوات و گوزەر دەکات، بازن و دەست بەندی زێڕینیان لەدەست دەکرێت، وە جلوبەرگی ڕەنگ سەوزی ئاوریشم و حەریری تەنک و ئەستوور دەپۆشن، لەسەر تەختی ڕازاوە بە پەردەی زۆر جوان پاڵ دەدەنەوە، بێگومان باشترین پاداشت پاداشتی ئەوانە، وە بەھەشتیش باشترین جێگای حەوانەوەیە بۆ ئەوان کە تێیدا دەمێننەوە.

- ئەی پێغەمبەر - تۆ بەسەرھات و نموونەی ئەو دوو پیاوە لە ئوممەتانی پێشوو باس بکە، دوو پیاو یەکێکیان بێباوەڕ و ئەوی تریان باوەڕدار، بێباوەڕەکەیان دوو باخ و بێستانمان پێدا، بەدار خورما چوار دەوری ئەو دوو باخەمان بۆ دابوو، لە ناوەڕاستی ئەو دوو باخەیشدا جۆرەھا ڕووەک و دار و درەختمان بۆ سەوز ڕواندبوو.

ھەردوو باخەکە ھاتنە بەرھەم لە ترێ و خورما بەرووبومی باشیان گرت، وە ھیچی لێ خەسار و زایە نەبوو، بەڵکو زۆر بەتێر و تەسەلی بەرووبومی خۆیاندا، وە لەسەر ئەمانەیشەوە لە ناوەڕاستی ھەردوو باخەکەدا ڕووبارێکمان بۆ ھەڵقوڵاند، تاوەکو بە ئاسانی ئاویان بدات.

خاوەنی ئەم دوو باخە سەروەت و سامان و بەروبومی تریشی ھەبوو، زۆر بەفیز و لوت بەرزیەوە ڕۆژێک بەھاوڕێ باوەڕدارەکەی وت: من ماڵ و سەروەت و سامانم لە تۆ زۆرترە، وە لە تۆ زیاتر خزم و کەسوکار و عەشیرەتم ھەیە.

بێباوەڕەکەیان لەگەڵ ھاوڕێ باوەڕدارەکەی ڕۆژێکیان چوونە ناو باخەکەیەوە، تاوەکو باخەکەی خۆی پیشاندا، خاوەن باخەکە بە ھۆی ئەوەی باوەڕی بەخوا و بە زیندووبوونەوە نەبوو، وە زۆر بە ماڵ و داراییەکەی دەینازی، ستەمی لە خۆی کرد بەوەی بەو کارەی خۆی دووچاری چوونە دۆزەخ دەکات، کاتێک چوونە ناو باخەکەیەوە بەھاوڕی باوەڕدارەکەی وت: من باوەڕم نییە ئەم باخ و بێستانەی کە دەیبینیت ھەرگیز تیابچێت و نەمێنێت، کاتێک ; چونکە ھەموو ھۆکارەکانی مانەوە و نەفەوتانی گرتبووە بەر.

وە باوەڕم نییە کە ڕۆژی قیامەتیش ڕوو بدات، بەڵکو ژیانی دونیا بەردەوام دەبێت، خۆ ئەگەر گریمان ڕۆژی قیامەت ھات و پاش مردن گەڕاینەوە لای پەروەردگارم و زیندوو بووینەوە ئەوا دڵنیام لەوێش لەم باخ و باخات و ڕەز و کانیاو و ڕووبارە باشترم دەست دەکەوێت، لە دونیادا دەوڵەمەندبیت وادەخوازێت لەپاش زیندووبوونەوەیش ھەر دەوڵەمەند بیت.

ھاوڕێ باوەڕدارەکەی ھەر بیری لە وتەی ھاوڕێ بێباوەڕەکەی دەکردەوە و پێی وت: ئایا تۆ باوەڕت نییە بەو زاتەی کە تۆی لەبنچینەدا دروستكردووە (واتا باوکە ئادەمی لەسەرەتاوە لەگڵ دروستکرد)؟ پاشان تۆی لە ئاوێکی قێزەونی دروستکرد، دواتر کردیتی بەم پیاوەی ئێستا، جەستە و ئەندامەکانی لاشەتی بەم شێوە جوانە ڕێکخست و تەواو کامڵی کردیت، ئەو زاتەی توانای ئەوەی ھەبووبێت، بێگومان توانای ئەوەیشی ھەیە پاش مردن جارێکی تر زیندووت بکاتەوە.

بەڵام من وەک تۆ ناڵێم، بەڵکو ئەڵێم: پاکوبێگەردی بۆ پەروەردگارم، ھەر ئەوە ناز و نیعمەتەکانمان پێ دەبەخشێت، وە ھەرگیز ھاوەڵ و شەریکی بۆ بڕیار نادەم لەپەرستندا.

دەبوو ئەو کاتەی چوویتە ناو باخ و باخاتەکەتەوە بتوتایە: (ماشاء اللە لا قوة لأحد الا باللە) ((ئەمە ئەوەیە کە خوا بۆ منی ویستووە وهەرچیەکی ویست ئەنجامی دەدات، من خۆم دەسەڵاتی ئەوەم نەبوو ئەم ھەمووە نیعمەت و بەخششە بۆ خۆم بەدەست بھێنم، تەنھا بەیارمەتیدان وفەزڵی خوای گەورە بەدەست دەھێنرێت))، وە ھەر خۆی خاوەنی ھێز و دەسەڵاتە، ئەگەر تۆ وادەبینیت من لە تۆ ھەژارترم و لە تۆیش مناڵ و کوڕ و کاڵم کەمترە.

من وای بۆ دەچم، وە دوور نییە خوای گەورە لە باخ و بێستانەکەی تۆ باشترم پێبدات، وە خوای گەورە لە ئاسمانەوە بەڵاو موسیبەتێک دابەزێنیت بۆ سەر باخ و بێستانەکەت، و بیکاتە زەویەکی ڕووت و ساف و لوسی بێ ڕووەکی وا قاچ لەسەری بخلیسکێت.

یان کانی و ئاو و ڕووبارەکەی بچێت بەناخی زەویدا و بەھیچ شێوەیەک نەتوانیت دەستت پێی بگات، جا ئەگەر ئەو باخ و بێستانەیش ئاوی نەما و ڕووبار و کانیاوەكەی وشک بوون، ئەویش نامێنێت و وشک ھەڵدەگەڕێت.

ئەوەی ھاوەڕێ باوەڕدارەکە وتی ھاتەدی و ڕوویدا، ئەوە بوو باخ و بێستانی ھاوڕێ بێباوەڕەکەی فەوتا و لەناوچوو، ئەوجا خاوەنی باخ و بێستانەکە کابرای بێباوەڕ، لەداخ و حەسرەت و پەشیمانی ھەردوو دەستی دەدا بەیەکدا، کەچۆن چۆنی ئەو ھەمووە ماڵ و سامانەی خەرج کرد لە ئاوەدانکردنەوەیدا، کەچی ئێستا بەبەرچاویەوە باخ و بێستان و کەپری میوەکانی بەسەر یەکدا کەوتوو؟ ! بە حەسرەتەوە دەیوت: خۆزگە و کاشکای باوەڕم بەپەروەردگاری تاک و تەنھا بھێنایە، وە ھیچ کەسیشم نەکردایەتە ھاوەڵ و شەریکی لە پەرستندا .

ئەم بێباوەڕە ھیچ کۆمەڵێکیشی نەبوو، لەوانەی ئەو شانازی پێوە دەکردن کاتێک ئەو تۆڵە و سزایەی بۆ دابەزی بەرگری لێ بکەن و نەھێڵێت بۆی دابەزێت، ئەو پێشتر شانازی دەکرد بە کۆمەڵ و کوڕ و خزم و کەسەکانیەوە، وە خۆیشی نەیتوانی ڕێگری بکات لە لەناوچوونی باخەکەی کاتێک خوای گەورە لەناوی برد.

ئا لەوێدا، لەو کاتی زەبوونی و ناخۆشیەدا، پشتیوانی کردن و یارمەتیدان ھەر بۆ خوای گەورەیە بەھەق و ڕاستی، زاتی ئەو باشترین پشتیوان و یارمەتیدەرە بۆ دۆستە باوەڕدارەکانی، ئەو پاداشتیان بۆ چەند بەرامبەر دەکاتەوە، وە پاشە ڕۆژی باشیشیان بۆ مسۆگەر دەکات.

- ئەی پێغەمبەری خوا - تۆ نموونەی ژیانی ئەم دونیا بۆ ئەوانە بھێنەرەوە کە بە دونیا دەخەڵەتێن و فریو دەخۆن، بەوەی نموونەی ئەم دونیایە لە خێرا لەناوچوونی و کۆتایی ھاتنی وەک باران وایە لە ئاسمانەوە دێتە خوارێ، کاتێک گژ و گیا و ڕووەک سەوز دەکات، بەڵام ھێندەی پێناچێت ھەر ئەو ڕووەکە وشک دەبێت و تێک دەشکێت، وە ڕەشەبا بە ھەموو لایەکیدا پەرش و بڵاوی دەکاتەوە، زەویش جارێکی تر وەک خۆی لێدێتەوە، وە خوای گەورەش توانا و دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە، ھیچ شتێک دەسەوسانی ناکات، ھەرچیەکی ویست زیندووی دەکاتەوە، وە ھەرچیەکیشی ویست لەناوی دەبات.

ماڵ و سەروەت و سامان و مناڵ زینەت و جوانی ژیانی دونیان، ماڵ و سامانی دونیا لە دواڕۆژدا ھیچ سوودێکی نییە جگە ئەوە نەبێت لە ڕەزامەندی خوای گەورەدا دەبەخشرێت، کار و کردەوە و گوفتارێک خوای گەورە لێی ڕازی بێت چاکترین و باشترین پاداشتێکە لە ھەرچی زینەت و جوانی دونیا و ئەوەی مرۆڤیش ئومێدی بۆ دەخوازێت، چونکە زینەت و جوانی دونیا لەناو دەچێت، بەڵام پاداشتی کار و کردەوە و گوفتارێک خوای گەورە لێی ڕازی بێت دەمێنێتەوە و نافەوتێت.

ئەو ڕۆژە یادی خەڵکی بخەرەوە کە شاخەکان لە جێگاکانی خۆیان ھەڵدەکەنین، وە زەویش بەڕووتەڵی و ئاشکرا دەبینیت کە ھیچ شتێکی بەسەرەوە نەماوە لە شاخ و دار و درەخت و کۆشک و تەلار، وە ھەموو بەدیھێنراوەکان کۆدەکەینەوە، ھیچ کەسێکمان لێ نەھێشتەوە و ھەموویمان زیندوو کردەوە.

خەڵکی ھەموو ڕیز دەکرێن بۆ لێپرسینەوە لەگەڵدا کردن، وە پێیان دەوترێت: بێگومان ھەموو بەتەنھا و بە ڕووت و قوتی و پێی پەتی و خەتەنە نەکراوی و دەستی خاڵی ھاتوونەتە لامان. ھەروەک یەکەمجار بەدیمان ھێنان و دروستمان کردن، بەڵکو پێشتان وابوو کە جارێکی تر زیندوو ناکرێنەوە، وە کات و شوێنتان بۆ دیاری ناکەین بۆ لێپرسینەوە و پاداشت و تۆڵەی کار کردەوەکانتان.

نوسراو و پەڕاوی کردەوەکان دادەنرێن، ھەندێک پەڕاوی کردەوەکانی بە دەستی ڕاستی وەردەگرێت، وە ھەندێکی تر بە دەستی چەپی، جا - ئەی مرۆڤ - لەو رۆژەدا بێباوەڕان دەبینیت کە دەترسن لەو حاڵەی تێیدان، چونکە چاک دەزانن چیان لە بێباوەڕی و سەرپێچی پەروەردگار پێش خۆیان خستووە، بەداخ و حەسرەتەوە دەڵێن: ئای وەیل و تیاچوون بۆ خۆمان، ئەم پەڕاوە چییە. خۆ ھیچ کردەوەیەکی بچوک و گەورەی ئێمەی جێنەھێشتووە و ھەمووی تۆمار کردووە و ژماردویەتی، ھەرچیەک لە گوناھ و تاوان و سەرپێچی لە ژیانی دونیا ئەنجامیان دابێت ھەمووی لەوێ دەبیننەوە، - ئەی پێغەمبەری خوا - پەروەردگارت ناھەقی و ستەم لەھیچ کەسێک ناکات، سزای ھیچ نادات بەبێ تاوان و گوناھـ نادات، وە پاداشتی کار و کردەوەی خواناسان و چاکەکارانیش کەم ناکەتەوە.

- ئەی پێغەمبەر - ئەو ڕۆژە وەبیر خەڵکی بھێنەرەوە کاتێک وتمان بەفریشتەکان : سوژدەی ڕێز و سڵاو بۆ ئادەم ببەن، ھەر ھەموویان بۆ بەجێھێنانی فەرمانی پەروەردگاریان سوژدەیان بۆ ئادەم برد، جگە لە ئیبلیس نەبێت کە لە جنۆکە بوو، نەک فریشتە، لە فەرمانی پەروەردگاری خۆی دەرچوو، وە سوژدەی نەبرد، - ئەی خەڵکینە - ئایا ئێوە جگە لە من ئیبلیس و نەوەکانی دەکەنە دۆست و پشتیوان خۆتان، لە کاتێکدا ئەوان دوژمنی ئێوەن، باشە چۆن دوژمنەکانتان دەکەن بە دۆست و پشتیوانی خۆتان؟ ئای چەند خراپ و ناشرینە ئەوەی ستەمکاران ئەنجامی دەدەن، لەبری خوای گەورە شەیتان دەکەن بە دۆست و پشتیوانی خۆیان.

ئەوانەی ئێوە لەبری من کردووتان بەدۆست و پشتیوانی خۆتان وەک ئێوە بەندە و ملکەچی خوان، بەدیھێنانی ئاسمانەکان و زەویم پیشان نەداون کاتێک بەدیمھێنان، بەڵکو ئەوان ھەر بوونیان نەبوو، وە بەدێھێنانی ھەندێکیانم پیشانی ھەندێکی تریان نەداوە، من تەنھا خۆم ھەموو شتەکانم بەدێھێناوە و بەڕێوەیشیان دەبەم، وە من گومڕاکانی شەیتان و مرۆڤ و جنۆکەم نەکردووە بەیارمەتیدەر و پشتیوانی خۆم، چونکە من بێ نیاز و دەوڵەمەندم لەوەی یارمەتیدەر و پشتیوان بۆ خۆم دابنێم.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ڕۆژی قیامەتیان بۆ بکە، کاتێک خوای گەورە بەو کەسانە دەڵێت کە لە دونیادا ھاوەڵ و شەریکیان بۆ دانابوو: ئەو ھاوەڵ و شەریکانەی کە پێتان وابوو ھاوەڵ و شەریکی منن بانگیان بکەن بەڵکو بتوانن یارمەتیتان بدەن و سەرتان بخەن، بانگیان کردن بەڵام نەھاتن بەدەم بانگەکەیانەوە و نەیانتوانی یارمەتیان بدەن و سەریان بخەن، وە جێگایەکی بەھیلاکدەرمان داناوە بۆ ئەوان لەنێوان خۆیان و خواکانیان کە ھاوبەشن تێیدا،کە بریتیە لە ئاگری دۆزەخ.

موشریک و بێباوەڕان ئاگری دۆزەخ دەبینن، وە تەواو دڵنیا دەبن کە ھیچ چارێکیان نەماوە و ھەر دەکەون تێی، وە ھیچ شتێک نییە و نابیننەوە بتوانێت لەچوونە ناو دۆزەخ لایان بدات و بیانپارێزێت.

بێگومان ئێمە لەم قورئانەی کە ھاتووەتە خوارەوە بۆ موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) زۆر جۆرە نموونەمان بۆ خەڵکی ڕوونکردوەتەوە بۆ ئەوەی بیری لێ بکەنەوە و پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن، بەڵام مرۆڤەکان - بەتایبەتی بێباوەڕانیان - لەگشت مەخلوقاتی خوا بەناھەق زیاتر دەمەقاڵێ و موجادەلە دەکات.

ھیچ شتێک نەبووە ڕێگر و کۆسپ لەبەردەم باوەڕھێنانی ئەو بێباوەڕە سەرسەختە لەخوا یاخییە کاتێک ئەو قورئانە ھات بۆ موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) لەلایەن پەروەردگاریەوە، وە کەمی ڕوونکردنەوەی خوای گەورە نەبووە ڕێگر ئەوانە داوای لێبوردنی گوناھ و تاوان و کەموکورتییەکانیان لە پەروەردگاریان بکەن، بەڵکو خوای گەورە چەندەھا نموونەی بۆ ھێنانەوە لە قورئاندا، وە چەندە بەڵگەی ڕوون و ئاشکرای بۆ باسکردوون، بەڵکو ئەوەی بووە ڕێگر لەبەردەم باوەڕھێنانیان تەنھا ئەوە بوو بەسەرسەختی و ملھوڕی داوای ئەوەیان دەکرد لە پێغەمبەری خوا ئەگەر ڕاست دەکات پێغەمبەری خوایە، با ئەو سزایەی بۆ ئوممەتانی پێشوو ھاتووەتە خوارەوە بۆ ئەمانیش بێتە خوارەوە، وە بە چاوی خۆیان ئەو بەڵێنە ببینن.

ئێمە پێغەمبەرانمان بۆ ئەوە ناردووە کە موژدەی بەھەشت و ڕەزامەندی پەروەردگار بدەن بە باوەڕداران و ئەوانەی گوێڕایەڵی ئەو دەکەن، وە کەسانی بێباوەڕ و گوناھباریش بترسێنن بە ئاگری دۆزەخ، پێغەمبەران دەسەڵاتی ئەوەیان نییە بەسەر دڵەکاندا کە بە زۆر ڕێگای ھیدایەت و خواناسیان پێ بگرنەبەر، کەچی لەگەڵ ئاشکرایی و ڕوونی بەڵگەکان ئەوانەی باوەڕیان نییە بەخوا و پێغەمبەرەکانی ھەمیشە دەمەقاڵێ و بەربەرەکانی لەگەڵ پێغەمبەران دەکەن، بۆ ئەوەی بەو باتڵی و ناھەقیەی لەسەرینی ئەو ھەق و ڕاستیەی ھاتووتە خوار بۆ موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) لە ناوی ببەن و زاڵ ببن بە سەریدا، وە لەبری ئەوەی ئەو قورئانەی ناردومەتە خوارەوە باوەڕی پێ بھێنن بترسن لەو سزایەی خەڵکی پێ دەترسێنێت، کەچی کەوتنە گاڵتە پێکردنی.

ھیچ کەس وەک ئەو کەسە ستەمکارتر نییە کاتێک بە بەڵگە و ئایەتەکانی پەروەردگار ئامۆژگاری کرابێت، کەچی ھیچ پەندی وەرنەگرتبێت لەو ھەڕەشانەی خوای گەورە دەیکات بەسزادانی بێباوەڕان، وە پشتی ھەڵکردبێت لە ئامۆژگاری لێوەرگرتنی، وە ئەوەی لەبیر چووبێتەوە لەژیانی دونیای چی شتێکی لە بێباوەڕی و گوناھ و تاوان پێش خۆی خستبێت و تەوبەیشی لێ نەکردبێت، ئەو کەسانەی ئەو حاڵ و ھەڵسوکەوتیانە ئێمە پەردەمان بەسەر دڵیاندا ھێناوە کە ناھێڵێت لەمانا و مەبەستەکانی قورئان تێبگەن، وە گوێشیانمان کەڕ کردووە کە قورئانی پێ نەبیستن، بیستنێک کە سوودی ھەبێت بۆیان و قبوڵی بکەن، وە ئەگەر ئەمانە بانگ بکەیت بۆ باوەڕ ھێنان ئەوا ھەرگیز وەڵامت نادەنەوە چونکە دڵەکانیان پەردەی بەسەرەوەیە، وە گوێکانیشیان کەڕ بووە لەئاست بیستنی ھەق.

بۆ ئەوەی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) حەز بەوە نەکات و داوای ئەوە نەكات کە خوای گەورە بەپەلە و خێرا سزای بێباوەڕان بدات، خوای گەورە پێی فەرموو: - ئەی پێغەمبەر - پەروەردگارت زۆر لێبوردەی گوناھ و تاوانی ئەو بەندانەیەتی کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە بۆ لای، وە زۆریش میھرەبان و بە ڕەحمە بە ئەندازەیەک میھرەبانی و ڕەحمی پەروەردگار ھەموو شتێکی گرتوەتەوە، ھەندێک لە میھرەبانی و ڕەحمی ئەو بریتییە لەوەی مۆڵەتی گوناھباران دەدات کە بگەڕێنەوە بۆ لای و تەوبە بکەن، ئەگەر خوای گەورە بە ھۆی کار و کردەوە خراپەکانیان ئەو ملھوڕانەی بگرتایە، دەبوو سزاکەی بۆ پێش بخستنایە و لە ژیانی دونیا سزای بدانایە، بەڵام ئەو زۆر بە ئارام و خۆگرە و میھرەبانە، سزاکەیانی بۆ دواخستوون بەڵکو تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لای، سزای نەدان بەڵکو جێگا و کاتی دیاری کراوی بۆ داناون ئەگەر ھاتوو تێیان پەڕاند و نەگەڕانەوە و تەوبەیان نەکرد لە بێباوەڕی و پشت ھەڵکردن لە قورئان، ئەوا کاتی ئەوەش دێت کە سزایان بدات ئەو کاتە ھیچ پەناگا و ڕێھەڵھاتنێکیان دەست ناکەوێت پەنای بۆ ببەن.

خەڵکی ئەو گوند و دێھاتانەی کە نزیک لە خۆتان بوون، (وەک گوندەکانی گەلی ھود و گەلی ساڵح و گەلەکەی شوعەیب) مان لەناو برد، کاتێک ستەمیان کرد لە خۆیان بەوەی باوەڕیان نەھێنا و دەستیان دایە گوناھ و تاوان کردن، وە بۆ لەناو بردنیشیان ماوە و کاتێکمان دانا.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەو کاتە وەبیر خەڵکی بھێنەرەوە کاتێک موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بە خزمەتکارەکەی (یوشەعی کوڕی نون) ی وت: من بەردەوام دەڕۆم تا دەگەمە جێگای بەیەک گەیشتنی دوو دەریاکە، یان کاتێکی زۆرتر دەڕۆم تا دەگەمە لای بەندە خواناسە چاکەکە، بۆ ئەوەی لێوەی فێری زانست ببم.

ئەوە بوو ھەردووکیان ڕۆیشتن تا گەیشتنە ئەو شوێنەی دوو دەریاکە بەیەک دەگەن، ئەو ماسییەی لەگەڵ خۆیان ھێنابوویان بۆ ئەوەی بیکەنە ژەمە خواردنیان لەبیریان چوو، لەو کاتەدا خوای گەورە ئەو ماسییەی زیندوو کردەوە، وە ڕێگای بۆ ناو دەریاکە گرتەبەر و چووە ناویەوە، بەشێوەیەک ڕۆیشت ئاوی لەگەڵ خۆی نەدەبرد.

کاتێک ئەو جێگایەیان تێپەڕ کرد، موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بەخزمەتکارەکەی وت: ئادەی خواردنەکەمان بۆ بھێنە، بەڕاستی زۆر ماندوو بووین لەم سەفەرەماندا.

خزمەتکارەکەی پێی وت: نەتبینی ئەو کاتەی لە پەنای بەردە گەورەکەدا بووین چی ڕوویدا؟! لەبیرم چوو باسی ماسییەکەت بۆ بکەم، ھەر شەیتانیش لەبیری بردمەوە بۆتی بگێڕمەوە، لەلای بەردەکە ماسییەکە بەشێوەیەکی سەرسوڕھێنەر زیندوو بوویەوە و ھەڵبەزی و ڕێگای بۆ ناو دەریاکە گرتەبەر.

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بە خزمەتکارەکەی وت : ئێمەش ھەر ئەوەمان دەویست، ئەوە نیشانەی جێگای ئەو پیاو چاکەیە ئێمە بە شوێنیدا دەگەڕێین، پاشان بە شوێن پێی خۆیاندا گەڕانەوە بۆ ئەوەی ڕێگاکە ون نەکەن، بەو شێوەیە بەردەوام بوون تاگەیشتنەوە بە بەردە گەورەکە، ئەو جێگایەی کە ماسییەکەی لێ زیندوو بوویەوە و ڕێگای دەریای گرتەبەر.

کاتێک گەیشتنەوە ئەو جێگایەی ماسییەکەیان ون کرد بەندەیەک لەبەندە چاکەکانی ئێمەیان بەدی کرد (ئەویش خضر –سەلامی خوای لێ بێت) بوو، کە لە ڕەحمەت و میھرەبانی خۆمان بەشمان دابوو، وە لە زانست و زانیاری خۆیشمان فێرمان کردبوو، کە خەڵکی لێی بێ ئاگابوون، ئەویش ناوەڕۆک و ناوکرۆکی ئەم چیرۆکە پێک دێنێت

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بە نەرم و نیانی و لەسەرخۆ بەو پیاو چاکەی وت: ئایا ڕێگام دەدەیت شوێنت بکەوم و لەگەڵتدابم بۆ ئەوەی ئەو زانست و زانیاریەی خوای گەورە فێری کردویت تۆیش من فێر بکەیت بۆ ئەوەی ڕێنیشاندەرم بێت بۆ لای ھەق و ڕاستی؟

خضر پێی وت: تۆ توانای ئەوەت نییە ئارام بگریت لەسەر ئەو زانست و زانیارییەی لە منەوە دەیبینیت، چونکە ھاوتا نییە لەگەڵ ئەو زانست و زانیارییەی تۆ شارەزایت لێی.

چۆن دەتوانیت ئارام بگریت لەسەر کاروکردەوەیەک کە نازانیت ڕاستییەکەی چۆنە؟ وە زانیاریت پێی نییە و ھەقیقەتی نازانیت ؟ چونکە تۆ بەو زانست و زانیاریەی شارەزایت لێی بڕیار دەدەیت.

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: ئەگەر خوای گەورە ویستی لەسەر بێت تا لەگەڵتدابم ئارام دەگرم لەسەر ئەو ئیشانەی ئەنجامی دەدەیت، پابەند دەبم بە گوێڕایەڵیتەوە، ھەر فەرمانێکم پێ بکەیت لە فەرمانت دەرناچم و سەرپێچیت ناکەم.

ئەمجا خضر بە موسای وت: ئەگەر شوێنم کەوتیت ھەرچییەکت بینی کە من پێی ھەڵدەسم و ئەنجامی دەدەم ھیچ پرسیارێکم لێ نەکەیت تاوەکو خۆم بۆت ڕوون دەکەمەوە، بۆچی ئەو کارەم کرد.

کاتێک ڕێکكەوتن لەسەر ئەوەی بڕیاریان لێدا، ھەردوو پێکەوە بەڕێکەوتن بۆ قەراغ دەریاکە، تاگەیشتن بە کەشتییەک، لەبەر ڕێز و حورمەتی خضر کرێیان لێ وەرنەگرتن و سواری کەشتییەکە بوون، خضر بە نوکی تەختەدارێک کەشتییەکەی کوون کرد، موسا (سەلامی خوای لێ بێت) پێی وت: ئایا تۆ ئەو کەشتییە کوون دەکەیت کە خاوەنەکانی ئێمەیان بەبێ کرێ لەگەڵ خۆیاندا سوار کرد، تۆ دەتەوێت خەڵکەکەی نوقمی دەریا بن، بەڕاستی کارێکی خراپ و ناشایستەی گەورەت کرد.

خضر بە موسای وت: ئەی من پێم نەوتیت ھەرگیز ناتوانیت لەگەڵ مندا ئارام بگریت، ناتوانیت ئارام بگریت لەسەر ئەو کارانەی لەمنەوە دەیانبینیت ؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بە خضری وت: لۆمەم مەکە و لێم مەگرە لەبەر ئەوەی لەبیرم چوو بەڵێنەکەی خۆمم نەبردە سەر، ھاوڕێیەتییەکەت لەسەرم گران مەکە و بە ئاسانی مامەڵەم لەگەڵدا بکە.

دوای ئەوەی لە کەشتییەکە ھاتنە خوارەوە ھەردووکیان بە کەناری دەریاکەدا کەوتنەڕێ، مناڵێکیان بەدی کرد ھێشتا باڵغ نەبوو بوو، لەگەڵ ھەندێک مناڵی تر یاری دەکرد، خضر ھەستا ئەو مناڵەی کوشت، ئەمجا موسا پێی وت: ئایا نەفسێکی پاکی بێگوناھت کوشت کەھێشتا باڵغ نەبووە؟ ! بەڕاستی کارێکی زۆر خراپی ناپەسەندت ئەنجامدا.

خضر بە موسای وتەوە (سەلامی خوای لێ بێت): ئەی من پێم نەوتیت تۆ ئەی موسا ھەرگیز ناتوانیت لەگەڵ مندا ئارام بگرێت، ناتوانیت ئارام بگریت لەسەر ئەو کارانەی من پێیان ھەڵدەستم؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: دوای ئەمجارە ئەگەر پرسیاری ھەرشتێکم لێکردیت ئیتر لێم جیا ببەرەوە و ھاوڕێیەتیم مەکە، بەڕاستی گەیشتیە ئەو ئاستەی کە لەلایەن منەوە بیانووی جیابوونەوەت دەستکەوێت و ھاوڕێیەتی من نەکەیت، منیش بیانوم نامێنێت ئەگەر جارێکی تر پرسیارت لێبکەم، چونکە دووجار سەرپێچی تۆم کرد.

ھەردووکیان ڕۆیشتن تا گەیشتنە خەڵکی گوندێک و داوای خواردنیان لێکردن (چونکە ماندوو بووبون و ھیچیشیان پێ نەبوو بیخۆن) ئەوە بوو خەڵکی گوندەکە خواردنیان نەدانێ و ئامادەش نەبوون میوانداریان بکەن، موسا و خضر (سەلامی خوایان لێ بێت) لێیاندا و ڕۆیشتن ھەر لەو گوندە دیوارێکیان بەدی کرد خەریک بوو بکەوێت و بڕوخێت، خضریش ھەستا بەڕاستکردنەوەی دیوارەکە و نەیھێشت بڕوخێت، لەم کاتەدا موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بەخضری وت: ئەگەر بتویستایە لەبەرامبەر ڕاستکردنەوەی ئەو دیوارە کرێیەکت وەردەگرت بۆ ئەوەی ئێمەیش پێویستی خۆمان پێ دەرکردایە دوای ئەوەی ئەوان ئامادە نەبوون خواردنمان پێبدەن و میوانداریمان بکەن .

خضر بە موسای وت: ئەم ڕەخنەگرتنەت، کە دەڵێیت بۆچی لەبەرامبەر ڕاستکردنەوەی ئەم دیوارە کڕێیەکت وەرنەگرت لێیان، شوێن و کاتی ئەوەیە ئیتر من و تۆ لێک جودا ببینەوە، بەڵام پاش کەمێکی تر حیکمەتی ئەو کار و کردەوانەت بۆ شی دەکەمەوە کاتێک لەمنەوە دەتبینی و ئارامت نەدەگرت لەسەریان.

حیکمەتی ئەو کەشتییەی کونم کرد و تۆ پێی ڕازی نەبوویت، ئەوە بوو ئەو کەشتییە ھی چەند کەسێکی ھەژار بوو، لە دەریادا ئیشیان پێدەکرد بۆ ئەوەی بژێوی خۆیانی پێ دەربکەن، وە نەیاندەتوانی کەشتییەکی تر بکڕن، من بەو کارەم ویستم کەشتیەکەیان عەیبدار بکەم، چونکە لە پێشیانەوە پاشایەکی ستەمکار ھەبوو، ھەر کەشتییەک باش و چاک بوایە دەستی بەسەردا دەگرت و ھەڵی دەگرت بۆ خۆی، بەڵام ھەر کەشتییەک عەیبدار بوایە وازی لێدەھێنا.

سەبارەت بە کوڕە لاوەکەیش کە ڕێگریت لێکردم بیکوژم، دایک و باوکی ئەو لاوە دوو کەسی باوەڕدار بوون، ئەو لاوەیش لە عیلم و زانستی خوا ( لە قەدەردا) کەسێکی بێباوەڕ و خوانەناسە، بۆیە ترسیان دواتر گەورە ببوایە و لەبەر خۆشەویستی دایک و باوکی بۆی، یان لەبەر ئەوەی ئەوان پێویستیان بەو ھەبوو، ببوایە بەھۆی بێباوەڕی و لە خوا یاخی بوونی دایک و باوکی.

بۆیه ویستمان بەو کارە خوای گەورە بۆیان بگۆڕێت بە کوڕێکی چاکتر و پاکتر و بەڕەحمتر، چاکتر لەو لەدین و لەڕەوشت و میھرەبانیدا.

سەبارەت بە دیوارەکەیش کەڕاستم کردەوە و ڕێگریت کرد لێم لە ڕاستکردنەوەی، ئەو دیوارە ھی دوو مناڵی ئەو شارە بوو لێوەی ھاتین ، وە باوکیشیان مردبوو، وە لەژێر ئەو دیوارەدا گەنجینەیەکی شاراوەی ئەو دوو مناڵەی لێبوو، باوکی ئەو دوو مناڵەیش پیاوێکی ساڵح وخواناس بوو، - ئەی موسا- پەروەردگارت ویستی ئەو دوو مناڵە گەورە ببن و بگەنە سەر ھێز و تاقەتی خۆیان، ئەو کاتە ئەو گەنجینەیەی خۆیان لەژێر دیوارەکەدا دەربھێنن، چونکە ئەگەر دیوارەکە بڕوخایە ئەوا گەنجینە و سامانەکەیان دەردەکەوت و بۆی ھەبوو بفەوتایە و خەڵکی بیبردایە، ئەمەیش لەڕەحم ومیھرەبانی پەروەردگارتەوە بوو بۆیان، وە ھەرچیەکیشم کرد دڵنیابە لەخۆمەوە نەمکردن، بەڵکو گشتی بەفەرمانی خوای گەورە بوو، ئەوەش لێکدانەوە و شیکردنەوەی ئەو کارانە بوو کە تۆ ئارامت نەگرت لەسەریان.

- ئەی پێغەمبەری خوا - موشریک و بتپەرستان و جولەکەکان لەبارەی (ذو القرنین) ــەوە پرسیارت لێدەکەن و تاقیت دەکەنەوە، تۆیش بڵێ: ھەندێک لەبەسەرھاتی ئەو پیاوەتان بۆ دەگێڕمەوە تاوەکو بیری لێبکەنەوە و پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن.

بێگومان ئێمە لەسەر زەوی جێگیرمان کرد و ھێز و دەسەڵاتمان پێ بەخشی، وە لە ھەموو شتێک کەپێویستی بوو ڕێگایەکمان بۆ ڕەخساند بەھۆیەوە بگاتە مەبەستەکانی خۆی.

ئەویش ئەو ھۆکار و ڕێگایانەی گرتەبەر بۆ ئەوەی بگاتە ویست و مەبەستەکانی خۆی، وە ڕووی کردە ڕۆژئاوا.

بەسەر زەویدا ڕۆیشت ھەتا گەیشتە کۆتایی زەوی لەو جێگایەی كه ڕۆژی لێ ئاوا دەبێت، ڕۆژی بەدی کرد وەک ئەوەی بڵێیت لەکانییەکی گەرمی قوڕی ڕەشدا ئاوا دەبێت، وە لەوێ لای ڕۆژئاواوە گەلێکی بێباوەڕی بینی، سەرپشکمان کرد و پێمان وت: ئەی خاوەنی دوو شاخەکە، یان ئەوەتانێ ئەوانە بەکوشتن یان بەھەر شێوەیەکی تر سزا بدە، یان ئەوەتانێ لەگەڵیان چاک بیت و بانگەوازیان بکە بۆ یەکخواپەرستی.

خاوەنی دوو شاخەکە (ذو القرنین) وتی: ھەر کەسێکیان ھاوبەشی بۆ خوا بڕیار دابێت و سوور بێت لەسەر ئەو باوەڕەی دوای ئەوەی بانگمان کرد بۆ پەرستنی خوای گەورە بەتاک و تەنھایی، ئەوا ھەر لەدونیا بەکوشتن سزای دەدەین، پاشان لە ڕۆژی قیامەتیشدا کە دەگەڕێتەوە بۆ لای خوا، ئەویش سزایەکی زۆر سەخت و بەئازاری دەدات.

بەڵام ھەرکەسێکیان باوەڕ بھێنێت بە خوای گەورە و کاروکردەوەی چاک بکات، ئەوا خوای گەورە بەھەشتی دەداتێ، پاداشتی پەروەردگاریەتی لەبەرامبەر باوەڕ و کردەوە چاکەکانی، وە کاتێکیش فەرمانیان پێدەکەین بەشێوەیەکی نەرم و نیان و لەسەرخۆ مامەڵەیان لەگەڵ دەکەین.

پاشان ڕێگایەکی تری گرتە بەر، جیاواز لە ڕێگای یەکەمجاری، بەرەو ڕۆژھەڵات ڕۆیشت.

ڕۆیشت ھەتا گەیشتە ئەو جێگایەی کە ڕۆژی لێ ھەڵدێت، بینی ڕۆژ بەسەر گەلێکدا ھەڵدێت کە ھیچ پەناگا و داپۆشەرێکمان نەداونەتێ، خانوو و ماڵیان نەبوو تێیدا نیشتەجێ بن و دایان پۆشێت، وە دار و درەختیشیان نەبوو کە لە سێبەرەکەیدا بحەوێنەوە.

ھەر بەو شێوەیە (ذو القرنین) ھەڵسوکەوتی کرد لەگەڵ خەڵکی ڕۆژھەڵات کەکردی لەگەڵ خەڵکی ڕۆژئاوا، بێگومان بە وردی ئاگاداری تەواوی ئەو ھێز و دەسەڵاتەی بووین کە ھەیبوو.

پاشان ڕێگایەکی تری گرتەبەر، جیاواز لە دوو ڕێگاکەی پێشووتری، ڕێگایەک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا.

وه ڕۆیشت تا گەیشتە دوو شاخی بەربەست، لەوێ گەلێکی بینی کە لە قسە و گوفتاری خەڵکی تر تێنەدەگەیشتن و حاڵی نەدەبوون.

وتیان: ئەی (ذو القرنین) بێگومان یەئجوج و مەئجوج (مەبەستیان دوو گەلی گەورەی نەوەکانی ئادەم بوو) بەدفەڕ و خراپەکارن لە زەویدا، بەوەی کوشتار و کاری خراپەی تر ئەنجام دەدەن، ئایا ماڵ و داھات وخەرجیەکت بدەینێ بۆ ئەوەی لە نێوان ئێمە و ئەواندا بەربەستێک دروست بکەیت ؟

(ذو القرنین) یش وتی: ئەوەی پەروەردگارم ڕۆزیداوم لە موڵک و سامان و دەسەڵات باشترە لەو ماڵ و خەرجییەی ئێوە دەمدەنێ، ئێوە بەھێز و بازووی پیاوەکان و ئامێرەکانتان یارمەتیم بدەن، ئەوجا لە نێوان ئێوە و ئەواندا بەربەستێک دروست دەکەم.

پارچە ئاسنم بۆ ئامادەکەن، ئەوە بوو ئەوانیش بۆیان ئامادە کرد و لەسەر یەک کەڵەکەیان کرد تا دیوارێکی لە نێوان ھەردوو شاخەکە دروستکرد، ئەمبەر و ئەوبەری یەکسانکرد، ئەمجا بە کرێکارەکانی وت: ئادەی ئاگر بکەنەوە لەسەر ئەم پارچە ئاسنانە، تا ئەو کاتەی پارچە ئاسنەکان سوور سوور بوونەوە، ئەمجا وتی: ئێستا مسم بۆ ئامادە بکەن با بیتوێنەمەوە بەسەریدا.

ئیتر یەئجوج و مەئجوج لەبەر بەرزی و بڵندی بەربەستەکە نەیانتوانی بەسەریدا سەرکەون، وە نەشیان توانی لەبەر بەھێزی و قایمی دیوارەکە لە ژێرەوەیش کونی بکەن.

(ذو القرنین) وتی:ئەم بەربەستە رەحمەتێكی خوای گەورەیە بەردەم یەئجوج و مەئجوجی گرت و ڕێگری لێکردن لە بڵاوکردنەوەی خراپەکاری لە زەویدا، جا ئەگەر ئەو کاتە ھات خوای گەورە دیاری کردووە بۆ دەرچوونیان پێش ھاتنی ڕۆژی دوایی، ئەوا ئەو بەربەستە دەڕوخێنێت لەگەڵ زەوی یەکسانی دەکات، وە بەڵێنی خوای گەورەش بە یەکسانی کردنی ئەو بەربەستە لەگەڵ زەوی و ھاتنە دەرەوەی یەئجوج و مەئجوج بەڵێنێکی جێگیر و نەگۆڕە و ڕاستە و دێتە دی.

ھەندێک لە مەخلوقات و بەدیھێنراوەکانمان (زانایان دەڵێن : مەبەست پێی یەئجوج و مەئجوجە) لە کۆتایی دونیا و پێش ھاتنی ڕۆژی دوایی وازیان لێدەھێنین، تاوەکو شەپۆل دەدەن و دێن بەیەکدا و تیکەڵاوی خەڵک دەبن، جا ئەو کاتەی فووی دووەم کرا بە کەڕەنادا (بە صوردا) ھەموو مەخلوقات و بەدیھێنراوەکانی خوا کۆ دەکەینەوە بۆ لێپرسینەوە و پاداشت و تۆڵە لێسەندنەوە.

وە لەو ڕۆژەدا ئاگری دۆزەخ دەردەخەین بۆ بێباوەڕان بە دەرخستنێکی وا کەھیچ گومان و ناڕوونییەکی پێوە دیار نەبێت، بۆ ئەوەی بەچاوی سەری خۆیان بیبینن.

دەرمانخست بۆ ئەو بێباوەڕانەی کە لە ژیانی دونیا چاوی دڵیان کوێر بوو لە ئاست یاد و زیکری خوا، ئەوانەی پەردە ھەبوو بەسەر چاویانەوە نەیدەھێشت دەسەڵاتی خوا ببینن و یادی ئەو بکەن، وە نەیاندەتوانی گوێبیستی بەڵگە و نیشانە و ئایەتەکانی خوا ببن، بیستنێک گوێی دڵیان بکاتەوە و ھەقی پێ ببیستن و قبوڵی بکەن.

ئایا ئەوانەی باوەڕیان بە خوای گەورە نییە و گومانیان وایە لە بری من بەندەکانی خۆم لە فریشتە و پێغەمبەران و جنۆکەکان بکەنە دۆست و پشتیوان و خوای خۆیان ؟! بەڕاستی ئێمە دۆزەخمان ئامادە کردووە کە ببێتە شوێن و جێگای مانەوەی بێباوەڕان.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: ئایا پێتان بڵێم کێ خەسارۆمەندترین کەسە لای خوای گەورە، کێ ھەموو کردەوەکانی پووچ و بەتاڵە و ھیچی لێ وەرناگیررێت ؟

ئەوانەن لە ڕۆژی قیامەتدا دەبینن ئەو کار وکردەوە و ھەوڵ و کۆششانەی لە دونیا کردبوویان ھەر ھەمووی بەزایە چووە و خوا ھیچی لێ وەرنەگرتوون، ئەوان وایاندەزانی کاری باش و شایستەیان کردووە، وە لە ڕۆژی دواییدا سوودی لێ دەبینن و بەری ڕەنجیان دەبیننەوە، بەڵام نازانن ئەوەی ئێستا ڕوو دەدات پێچەوانەی ئەوەیە كە ئەوان بیریان لێدەکردەوە.

ئەوانە ئەوانە بوون باوەڕیان نەبوو بە ئایەت و نیشانەکانی پەروەردگاریان، ئەو ئایەت نیشانانەی بەڵگە بوون لەسەر یەکخواپەرستی زاتی ھەق تەعالای ئەو، وە باوەڕیان نەبوو بەزیندووبوونەوە و گەیشتنەوە بە خوای خۆیان، بۆیە لەبەر کوفر و بێباوەڕیان ھەرچی کار و کردەوەیان ھەبوو ھەمووی پووچ و بەتاڵ بوویەوە، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا ھیچ سەنگ و قورساییەکیان بۆ دانانێین (ھیچ بەھایەکیان نییە لای خوای گەورە).

ئەو تۆڵە و سزایەی بۆیان ئامادە کراوە ئاگری دۆزەخە، ئەویش لەبەر ئەوەی بێباوەڕ بوون بەخوای گەورە، وە بەڵگە و نیشانە و ئایەتەکانی کە دامبەزاندبوو بۆ پێغەمبەرەکانم کردیانە مایەی گاڵتەجاڕی.

بەڕاستی ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بەخوا و کار و کردەوەی چاکیان ئەنجامداوە، بۆ ڕێزگرتن لێیان، بەرزترین و بڵندترین بەھەشتیان بۆ ئامادە کراوە کە (فیردەوسە).

بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، وە داوای جێ گۆڕگێش ناکەن و پێیان خۆش نییە لێی دەرچن، چونکە ھیچ پاداشتێکی تر ھاوتای ئەو پاداشتەی ئەوان نییە.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: وشەکانی پەروەردگارم زۆر زۆرن ، ئەگەر بێتۆ ئاوی دەریاکان مورەکەب بن بۆ نوسینی وشەکانی ئەو، پێش ئەوەی وشەکانی پەروەردگار کۆتایییان پێ بێت ئاوی دەریاکان کۆتاییان پێدێت ، وە ئەگەر چەند دەریای دیکەیش بھێنین و بیکەینە مورەکەب ئەوا وشەکانی پەروەردگار ھەر کۆتایی نایەت.

- ئەی پێغەمبەر - بڵێ: منیش تەنھا وەک ئێوە مرۆڤێکم، ھێندەی ھەیە من وەحیم بۆ دەکرێت (لە لایەن خواوە)، وە بەراستی پەرستراوی ئێوە تەنھا یەک پەرستراوە و ھیچ ھاوەڵ و ھاوبەشی نییە، ئەویش زاتی ھەق تەعالای (اللە) یە، ھەر کەس بترسێت لەو ڕۆژەی دەگاتەوە بە پەروەردگاری، ئەوا با کردەوەی چاک بکات موافقی شەرع بێت، وە تەنھایش لەبەر ڕەزامەندی خوا بێت و بە دڵسۆزی بۆ ئەوی بکات، وە ھیچ شەریک و ھاوبەشێکیش لە پەرستنیدا بۆ پەروەردگاری بڕیار نەدات.

پێشووتر قسە و گفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر و لێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة) وه.

ئەمەی (لەم سورەتەدا بۆت باس دەکەین) باسی ڕەحمەتی پەروەردگارتە بۆ بەندەکەی خۆی، زەکەریا (سەلامی خوای لێ بێت) بۆتی دەگێڕینەوە تاوەکو پەند و ئامۆژگاری لێوەر بگریت.

کاتێک زەکەریا پاڕایەوە لە خوای گەورە بەپاڕانەوەیەکی لەسەرخۆ و نھێنی، بۆ ئەوەی نزیکتر بێت لەوەرگرتن و قبوڵ بوونی لای خوا.

پاڕایەوە و وتی: ئەی پەروەردگارم بێگومان خۆت چاک دەزانیت ئێسکەکانم لاواز بووە، وە مووە سپیەکانی سەریشم زۆر بوون و پیر بووم، وە ھیچ نائومێدیش نیم لە گیرا نەبوونی نزا و پاڕانەوەکانم کە لێت دەپارێمەوە، بەڵکو ھەرکاتێک داوام لێت کردبێت وەڵامت داومەتەوە.

وە من دەترسم لە پاش مردنم خزم و کەسە نزیکەکانم بە ھۆی سەرقاڵیان بە دونیاوە بە پێی پێویست ھەڵنەسن بەبەرپاکردنی ئاینەکەت، وە ژنەکەیشم نەزۆکە و مناڵی نابێت، ئەی پەروەردگارم لەلایەن خۆتەوە مناڵێکم پێ ببەخشە تاوەکو ببێتە جێگرەوەی خۆم لەپاش مردنم.

تاوەکو ببێت بەمیراتگری پێغەمبەرایەتی من و میراتگری ئالی یەعقوب (سەلامی خوای لێ بێت) وە وای لێ بکە ئەی پەروەردگارم کە خۆت و بەندە چاکەکانت لە دین و ڕەوشت و زانستی ڕازی بن.

خوای گەورە نزاکەی زەکەریای گیرا کرد، وە بانگی کرد: ئەی زەکەریا، ئێمە موژدەیەکی دڵخۆشکەرت دەدەینێ، وە بێگومان نزاکەمان گیرا کردیت، وە کوڕێکت پێ دەبەخشین ناوی (یەحیا) یە، پێشتر ھیچ کەسێکی ترمان بەم ناوەوە ناو نەناوە.

زەکەریا سەری سوڕما لە گەورەیی دەسەڵاتی خوا و وتی: ئەی پەروەردگارم چۆن من منداڵم دەبێت، لە کاتێکدا ژنەکەم نەزۆکە و مناڵی نابێت، خۆیشم پیر بووم و گەیشتومەتە کۆتایی تەمەنم و ئێسکەکانم لاواز و سست بوون ؟!

فریشتەیەک ھاتە لای و پێی وت : ئەوەی کە دەڵێیت ڕاستەو وایە، ژنەکەت نەزۆکە و مناڵی نابێت، وە خۆیشت پیر بوویت و گەیشتوویتە کۆتایی تەمەنت و ئێسکەکانت سست و لاواز بوون، بەڵام پەروەردگارت دەفەرموێت: بەدیھێنانی (یەحیا) و بوونی لە ژنێکی نەزۆک و پیاوێکی پیر، تەمەنی گەیشتبێتە کۆتاییەکانی بۆ خوای گەورە ھەر زۆر ئاسانە، - ئەی زەکەریا- من پێشتر تۆم بەدیھێناوە لە نەبوونەوە، پێشتر شتێک نەبویت باس بکرێیت و ناوت بھێنرێت، چونکە بوونت نەبووە.

ئەمجا زەکەریا وتی: ئەی پەروەردگارم نیشانەیەکم بدەرێ بۆ دڵنیا بوون لەوەی بەڵگە بێت لەسەر ھاتنەدی ئەو موژدەیەی فریشتەکە پێیدام، خوای گەورە پێی فەرموو: نیشانەی ھاتنەدی موژدەکەت ئەوەیە ناتوانیت بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەگەڵ خەڵکیدا قسە بکەیت لەکاتێکدا تۆ ساغ و سەلیمیت و نەخۆش نیت، وە بە بێ بوونی ھیچ ھۆیەک وات لێدێت.

زەکەریا لە شوێنی نوێژەکەی چووە دەرەوە بۆ لای گەل و خزم و کەسوکارەکەی، بەئاماژەکردن و بە بێ قسەکردن تێی گەیاندن: لەسەرەتای ڕۆژ و کۆتاییەکەیەوە پاکو بێگەردی خوای گەورە دووپات بکەنەوە زۆر (سبحان اللە) بکەن.

یەحیا لەدایک بوو، جا کاتێک گەورە بوو، گەیشتە ئەو تەمەنەی قسەی لەگەڵ بکرێت، پێمان وت: ئەی یەحیا بە ھەرچی تواناتەوە ھەیە تەورات بگرە، وە ھێشتا ھەر مناڵ بوو تێگەیشتن و زانست و زانیاری و سووربوون لەسەر کارەکەیمان پێ بەخشی.

ھەروەھا ڕەحم و میھرەبانی خۆشەویستیمان پێ بەخشی، وە پاکمان کردەوە لە گوناھ و تاوان، وە یەحیا لەخواترس بوو، فەرمانەکانی ئەوی جێ بەجێ دەکرد، وە بەدوور بوو لە ڕێگری و نەھییەکانی.

ئەو چاکەکار بوو بەرامبەر دایک و باوکی، بەسۆز و نەرم و نیان بوو لەگەڵیان، بەباشی ھەڵسوکەوتی لەگەڵ دەکردن، وە کەسێکی خۆبەزلزان و لوتبەرز نەبوو لەئاست تاعەت و گوێڕایەڵی پەروەردگار و دایک و باوکی، وە کەسێکی سەرپێچیکاریش نەبوو بەرامبەر پەروەردگار و دایک و باوکی.

درود و سڵاو و دڵنیایی لەلایەن خواوە بۆ ئەو، ھەر لەو ڕۆژەی لەدایک بوو، وە لەو ڕۆژەیش کە دەمرێت و لەم ژیانە دەگوازێتەوە، وە لەو ڕۆژەیش کە تێیدا زیندوو دەکرێتەوە لە ڕۆژی قیامەت ، ئەم سێ کات و شوێنە ترسناکترین قۆناغە کەمرۆڤ پێیدا تێپەڕ دەکات، بۆیە ئەگەر ھاتوو مرۆڤ لەو سێ قۆناغەدا دڵنیا و بێ ترس بوو، ئیتر لەوەو پاش ھیچ ترس و دڵەڕاوکێیەک ڕووی تێ ناکات.

- ئەی پێغەمبەر - باسی چیرۆک و بەسەرھاتی مەریم (سەلامی خوای لێ بێت) كه لەم قورئانەدا بۆت دابەزیووە بکە، کاتێک لە خزم و کەسوکارەکەی خۆی بەدوور گرت، لەلای ڕۆژھەڵاتی ئەوانەوە شوێنێکی بۆ خۆی دیاری کرد و بەتەنھا تێیدا مایەوە.

جا پەردەیەکی بۆ خۆی گێڕایەوە بۆ ئەوەی دوور بێت لەگەل و خزم و کەسوکارەکەی بۆ ئەوەی خەڵکی نەیبینێت لەکاتی پەرستنی پەروەردگاری، ئێمەیش جوبرەئیلمان (سەلامی خوای لێ بێت) لەسەر شێوەی مرۆڤێکی تەواو نارد بۆ لای، مەریەم ترسا لێی کە تووشی خراپەیەکی بکات.

کاتێک مەریەم جوبرەئیلی لەسەر شێوەی مرۆڤێکی تەواو بینی، ڕووی تێکرد و پێی وت: من پەنا دەگرم بەخوای میھرەبان لەتۆ ئەگەر بێتو دووچاری خراپەیەکم بکەیت، ئەگەر تۆ کەسێکی خۆپارێز و لەخواترسیت.

جوبرەئیل (سەلامی خوای لێ بێت) پێی فەرموو: من مرۆڤ نیم، بەڵکو من نێرراوێکم خوای گەورە ناردومی بۆ لای تۆ، بۆ ئەوەی بەفەرمانی خۆی کوڕێکی پاک و چاکت پێ ببەخشم.

مەریەم بەسەر سوڕمانێکەوە وتی: من چۆن کوڕم دەبێت کە مێردم نەکردووە و ھیچ کەسێکی تریش دەستی لە دەستم نەکەوتووە، وە کەسێکی داوێن پیس و زیناکاریش نیم تا مناڵم لێی ببێت.

جوبرەئیل (سەلامی خوای لێ بێت) پێی فەرموو: ئەوەی دەیڵێیت ڕاست و دروستە کە مێردت نەکردووە و کەسیش دەستی لەدەستت نەکەوتووە و داوێن پیسیش نیت، بەڵام پەروەردگارت (پاکو بێگەردی بۆ زاتی بەرزی ئەو) دەفەرموێت: بەدیھێنان و بەخشینی مناڵ، بەبێ شووکردن و بێ باوک بۆ من زۆر ئاسانە، بۆ ئەوەی ئەو مناڵەی پێت دەبەخشین ببێتە نیشانە و ئایەت و بەڵگەیەک بۆ خەڵکی لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە، وە چاکە و میھرەبانیەکیش بێت بۆ تۆ و ئەوانەیش باوەڕی پێ دەھێنن، بەدیھێنانی کوڕەکەت پێشتر بڕیاری لەسەر دراوە و جێ بەجێ دەبێت، وە لە (لوح المحفوظ) دا نوسراوە کە دەبێت ببێت.

دوای ئەوەی جوبرەئیل فووی کرد بە مەریەمدا سکی پڕ بوو، ئەوە بوو لەخەڵک دوور کەوتەوە و کەناری گرت.

ئەمجا ژانی مناڵ بوون گرتی و بردی بەرەو قەدی دار خورمایەک، مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت) لەم کاتەدا وتی: ئای خۆزگە پێش ئەم ڕۆژە بمردایەم ، خۆزگە شتێک بومایە ھەر باس نەکرامایە، تاوەکو خەڵکی گومانی خراپیان پێ نەبردمایە.

عیسا (سەلامی خوای لێ بێت) لە دایک بوو، لەدامێنی بەر بوویەوە لای پێیەکانیەوە بانگی لێکرد و پێی وت: ھیچ خەفەت مەخۆ، بێگومان خوای گەورە جۆگەلە ئاوێکی لەژێر پێتەوە بۆ ھەڵقوڵاندویت تاوەکو لێی بخۆیتەوە.

ئەو قەدی دار خورما بگرە و ڕایوەشێنە، خورمایەکی تەڕ وتازەی گەییوت بۆ دێتە خوارەوە.

ئەی مەریەم لەو خورما تەڕ و تازەیە بخۆ، وە لەو ئاوەیش بۆت ھەڵقوڵاوە بخۆرەوە، وە دڵ و دەرونت ئاسوودە بکە بە لەدایک بوونی مناڵە ساواکەت و ھیچ خەفەتیش مەخۆ، وە ئەگەر ھەر کەسێکیشت بینی پرسیاری لێکردیت سەبارەت بە مناڵە ساواکەت، بە ئاماژە تێی بگەیەنە کە: من لەسەری خۆمم پێویست کردووە لەبەر ڕەزامەندنی خوای میھرەبان قسە لەگەڵ ھیچ کەسێکدا نەکەم.

مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت) کوڕەکەی ھەڵگرت و ھاتەوە بۆ ناو گەل و خزم و کەسوکارەکەی، ئەوانیش بەسەر سوڕمان و نکۆڵی لێکردنەوە پێیان وت: ئەی مەریەم بەڕاستی کارێکی نەشیاوی زۆر خراپی ئابڕوبەرانەت کردووە، بەوەی مناڵێکت ھێناوەتەوە بەبێ ئەوەی باوکی ھەبێت.

ئەی ئەو کەسەی لە خواپەرستیدا لە ھارون دەکەیت (ھارون پیاوێکی ساڵح و خواناس بوو، نەک ھارونی برای موسا پێغەمبەر) باوکت کەسێکی زیناکەر نەبووە، وە دایکیشت ئافرەتێکی داوێن پیس نەبووە، تۆ لە بنەماڵەیەکی پاک و خاوێن و ناوبانگ بەچاکەیت، چۆن بە مناڵێکی بێ باوکەوە ھاتویتەوە؟!

مەریەمیش ئاماژەی کرد بۆ عیسای کوڕی (سەلامی خوای لێ بێت) کەلە بێشکەدا بوو، گەل و خزم و کەسوکارەکەیشی بەسەر سوڕمانەوە پێیان وت: چۆن قسە لەگەڵ مناڵێکی ساوای ناو بێشکەدا بکەین ؟!

عیسا (سەلامی خوای لێ بێت) ھاتەگۆ و فەرمووی: بەڕاستی من بەندەی اللە تەعالام، ئینجیلی پێداوم و كردوومی بە پێغەمبەرێک لە پێغەمبەرەکانی.

وە لەھەر کوێیەکیش بم دەمکاتە کەسێکی سوودبەخش بۆ بەندەکانی، وە فەرمانیشی پێکردووم بە درێژایی تەمەنم نوێژ بکەم و زەکات بدەم.

وە چاکەکار و گوێڕایەڵی دایکم بم، وە نەیشی کردووم بە کەسێکی خۆبەزلزان و سەرپێچیکار لە بەرامبەر تاعەت و گوێرایەڵی پەروەردگارم.

سەلامەتی و دڵنیایی خوام لە خراپەی شەیتان و یاریدەرەکانی لەسەر بێت ڕۆژێک لەدایک بووم، وە ڕۆژێک کە دەمرم، وە ڕۆژێکیش زیندوو دەکرێمەوە لە ڕۆژی قیامەتدا ، لەم سێ وێسگە ترسناکەدا شەیتان سەرم لێ نەشێوێنێت.

- ئەی پێغەمبەری خوا- ئەوەی کە باسکرا بەو سیفاتانەوە عیسای کوڕی مەریەمە، گوفتاری ڕاست و دروستیش سەبارەت بەو ھەر ئەمەیە، نەک ئەوەی گومڕاکان دەیڵێن، ئەوانەی گومان و دوو دڵن لەبارەیەوە و ڕایان جیاوازە سەبارەت بە ئەو.

ھەرگیز بۆ خوا شیاو نییە مناڵ بۆ خۆی بڕیار بدات، پاکوبێگەردی بۆ ئەو لەوەی کارێکی وا بکات، ئەو ھەر کاڕێکی بوێت تەنھا ھێندەی بەسە بەو شتە بڵێ ببە بەبێ ئەوەی ھیچ شتێک ببێتە ڕێگر یەکسەر دەبێت، زاتێک ئەوە سیفات و دەسەڵاتی بێت بێگومان زۆر لەوە پاکوبێگەردترە کە پێویستی بە مناڵ ھەبێت و مناڵ بۆ خۆی بڕیار بدات.

وە بێگومان (اللە) تەعالا پاکوبێگەردی بۆ زاتی ئەو، پەروەردگاری من و پەروەردگاری ھەموو ئێوەیشە، کەوابێت تەنھا ھەر ئەو بپەرستن، ئەوەی بۆم باسکردن ئەوە ڕێگای ڕاست و دروستە کەبەندەکان دەگەیەنێتە ڕەزامەندی خوای گەورە.

لەگەڵ ئەوەیشدا ئەوانەی ڕایان جیاواز بوو سەبارەت بە عیسا (سەلامی خوای لێ بێت) ناکۆکی کەوتە نێوانیانەوە و بوون بەچەند دەستە و کۆمەڵێکی جیاوازەوە، ھەندێکیان باوەڕیان پێھێنا و وتیان: عیسا پێغەمبەری خوایە، وە ھەندێکی تریان وەک جولەکەکان باوەڕیان پێ نەھێنا، وە چەند دەستە و تاقمێکیش زیادەڕۆییان تێدا کرد، ھەندێکیان وتیان: عیسا خوایە، وە ھەندێکی تریان وتیان: نەخێر عیسا کوڕی خوایە، پاک و بێگەردی بۆ خوای گەورە لە ھەموو ئەو ناھەقیانەی دەیڵێن، دەسا وەیل و ھاوار و تیاچوون بۆ ئەوانەی لەبارەی ئەوەوە ڕایان جیاواز بوو لەدیمەنەکانی ڕۆژی قیامەت کە ڕۆژێکی یەکجار گەورەیە، کە دیمەنی زۆر ترسناک و لێپرسینەوە و تۆڵە و سزای تێدایە بۆ بێباوەڕان، بەتایبەت بۆ ئەوانەی باوەڕیان وایە عیسا کوڕی خوایە (بەرز و بڵندی بۆ خوای تاک و تەنھا لەوەی بۆی ھەڵدەبەستن).

لەو ڕۆژەدا ئەوانە چەند بیستن و بینینیان بەھێزە، بیستیان بەڵام کاتێک بیستیان بیستن ھیچ سوودێکی نەبوو بۆیان، وە کاتێکیش بینیان بینین ھیچ سوودێکی پێ نەگەیاندن، بەڵام ئەمڕۆ ستەمکاران لە ژیانی دونیا ھێشتا لە گومڕاییەکی ڕوون و ئاشکرادان، وە ڕێگای ڕاست ناگرنە بەر، خۆیان ئامادە ناکەن بۆ ژیانی دواڕۆژ، تا ئەو کاتەی لەپڕ ڕۆژی دوایی دێت، کەچی ئەوان ھێشتا لەناو ستەم و گومڕایی خۆیاندا مەست بوون.

- ئەی پێغەمبەری خوا - خەڵکی بترسێنە و بەئاگایان بھێنەوە لە ڕۆژی پەشیمانی، ئەو ڕۆژەی گوناھباران و تاوانباران پەشیمانن لە تاوان و گوناھەکانیان، وە چاکەکارانیش پەشیمانن لەوەی زیاتر خواپەرستی و تاعەتی خوایان نەکردووە، ئەو کاتەی نامەی کار و کردەوەی بەندەکان دەپێچرێتەوە و لێپرسینەوەیان تەواو دەبێت، ھەر کەسێک گەیشت بەو ئەنجامەی پێش خۆی خستبوو، خەڵکی بەناز و نیعمەت و خۆشییەکانی دونیا ھەڵخەڵەتاون و بێئاگان لە ڕۆژی دوایی، وە باوەڕیان نییە بە ڕۆژی قیامەت و زیندووبوونەوە.

بێگومان پاش لەناوچوونی بەدیھێنراوەکانی خوا ھەر ئێمە دەمێنینەوە، دەبین بەمیراتگری زەوی، دەبین بەمیراتگر و خاوەنی ئەوەی لەسەریەتی، چونکە ئەوان تیادەچن و ئەوەی دەمێنێتەوە ھەر ئێمەین، وە دەبین بەخاوەنی ئەوەی لەزەوی و ئاسمانەکاندایە، وە بەو شێوەیەش دەمانەوێت ھەڵسوکەوتیان پێوە دەکەین، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا ھەر بۆ لای ئێمەیش دەگەڕێنەوە، تاوەکو لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکەین و پاداشتیان بدەینەوە و تۆڵە و سزایان بەگوێرەی کار و کردەوەیان لێ بسێنینەوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - لەم قورئانەی دابەزیووە بۆ سەرت باسی بەسەرھاتی ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) بکە، بێگومان ئەو کەسێکی زۆر ڕاستگۆ بوو، وە زۆریش باوەڕی بە بەڵگە و نیشانەکانی خوای گەورە دەکرد، وە یەکێک بوو لەو پێغەمبەرانەی کە خوای گەورە ڕەوانەی کردبوو بۆ ناو گەل و ھۆزەکەی.

کاتێک ئیبراھیم بە ئازەری باوکی وت: ئەی باوکە گیان، بۆچی لەبری خوای گەورە بتانێک دەپەرستیت ئەگەر ھاواریان لێ بکەیت ھاوارەکەت نابیستن؟ وە ناتوانن ناڕەحەتی و ناخۆشیت لەسەر لاببەن، یان خۆشی و قازانج و سوودت پێ بگەیەنن ؟!

ئەی باوکە گیان ، بێگومان من زانست و زانیارییەکم لە ڕێگای وەحی و سروشەوە پێگەیشتووە، کە نەگەیشتووە بە تۆ، شوێنم بکەوە بۆ ئەوەی ڕێنوماییت بکەم بۆ سەر ڕێگای ڕاست.

ئەی باوكە گیان، بە گوێڕایەڵی کردنت بۆ شەیتان ئەو مەپەرستە، چونکە بەڕاستی شەیتان سەرپێچی فەرمانەکانی خوای گەورە دەکات، کاتێک فەرمانی پێکرد سوژدە ببات بۆ ئادەم، کەچی سەرپێچی کرد و سوژدەی نەبرد.

ئەی باوکە گیان، بەڕاستی دەترسم ئەگەر لەسەر بێباوەڕی بمریت ئەوا لەلایەن خوای میھرەبانەوە دووچاری سزا ببیت، ئەو کاتە لەناو ئاگری دۆزەخ ببیت بە ھاوڕێ و ھاودەمی شەیتان لەبەر دۆستایەتی و خۆشەویستیت بۆی.

ئازەر بە ئیبراھیمی کوڕی وت (سەلامی خوای لێ بێت) : ئەی ئیبراهیم ئایا تۆ پشت دەکەیتە پەرستنی ئەو بتانە (ئەو خوایانە) ی من دەیانپەرستم؟! ئەگەر دەست ھەڵنەگریت لە قسەو وتن بەو بتانە ئەوا بەرد بارانت دەکەم، بڕۆ ماوەیەکی دوور و درێژ لێم دووربە و قسەم لەگەڵدا مەکە و لەگەڵم کۆمەبەرەوە.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) بە باوکی فەرموو: سەلامی منت لێ بێت، لەمنەوە دووچاری شتێک نابیت پێت ناخۆش بێت، لەخوای گەورەش داوای لێخۆشبوون و ھیدایەتت بۆ دەکەم، بێگومان خوای گەورە زۆر بە بەزەیی و میھرەبانە بەرامبەرم.

من لە ئێوە و ئەو خوایانەی جگە لە (اللە) دەیانپەرستن جیا دەبمەوە، وە لەپەروەردگارم دەپارێمەوە، وە ھیچ شەریک و ھاوەڵێکیشی بۆ دانانێم، بە ئومێدی ئەوەی ئەگەر لێی پاڕامەوە ڕێگریم لێ نەکات، ئەو کاتە بەو نزا و پاڕانەوانەم بەدبەدخت و نائومێدبم.

کاتێک وازی ھێنا لە ئەوان و ئەو خوایانەیش کە لە جگە لە (اللە) دەیانپەرستن، قەرەبووی دوور کەوتنەوە لەکەسوکاریمان کردەوە، ئیسحاقمان پێ بەخشی، لە ئیسحاقیش یەعقوبمان پێ بەخشی، ھەر یەکێکیش لەوانمان کرد بە پێغەمبەر.

وە لە میھرەبانی و بەزەیی خۆمان لەگەڵ پێغەمبەرێتی چاکە و فەزڵێکمان بە ھەموویان بەخشی، وە یادی خیر و ناوی چاکی ئەوانمان لەسەر زمانی خەڵکی ھێشتەوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - لەو قورئانەی دابەزیووە بۆ سەرت باسی موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بکە، بێگومان موسا ھەڵبژێرراو و دڵسۆزی پەروەردگار بوو، وە پێغەمبەرێک و نێرراوێکی خاوەن نامەش بوو.

لەلای کێوی طوری سەیناوە کە دەکەوتە لای ڕاستی موسا (سەلامی خوای لێ بێت)، بانگمان لە موسا کرد، وە نزیکمان کردەوە، بەشێوەیەک خوای گەورە دەنگی خۆی پێ بیست.

- وە لە ڕەحمەت و میھرەبانی و نیعمەتی خۆمان- ھارونی برایشمان (سەلامی خوای لێ بێت) کردە پێغەمبەر، ئەویش وەک گیرا کردنی نزا و پاڕانەوەکەی کە داوای کردبوو لە خوای گەورە ھارونی برای بکاتە پێغەمبەر و یاریدەدەری.

- ئەی پێغەمبەری خوا - لەو قورئانەی بۆ سەرت دابەزیووە باسی ئیسماعیل بکە (سەلامی خوای لێ بێت)، بێگومان ئەو ڕاستگۆ بوو لەو بەڵێنەی بە خوای دابوو، ھیچ بەڵێنێکی نەداوە کە بەجێی نەھێنێت، وە پێغەمبەر و نێرراوی خوای گەورەیش بوو

ئیسماعیل فەرمانی دەکرد بە کەسوکار و ماڵ و منداڵەکەی بەنوێژ کردن و زەکاتدان، وە ئەو ھەمیشە جێگای ڕەزامەندی خوای گەورە بوو.

- ئەی پێغەمبەری خوا - لەم قورئانەی دابەزیوە بۆ سەرت باسی بەسەرھاتی ئیدریس (سەلامی خوای لێ بێت) بکە، بێگومان ئەو کەسێکی زۆر ڕاستگۆ بوو، وە زۆریش باوەڕی بە بەڵگە و نیشانەکانی خوای گەورە دەکرد، وە یەکێک بوو لەو پێغەمبەرانەی کە خوای گەورە ڕەوانەی کردبوو بۆ ناو گەل و ھۆزەکەی.

ناو و ناوبانگمان بەرز کردەوە، بەوەی کردمانە پێغەمبەر، ئەو خاوەنی پلە و پایەیەکی بەرز و بڵند بوو.

ئەوانەی لەم سورەتەدا ناویان ھات و باسکران، سەرەتا لە زەکەریاوە، تا دەگاتە ئیدریس (سەلامی خوا لە ھەموویان بێت) ئەو کەسانە بوون کە خوای گەورە نیعمەت و بەخششی خۆی بەسەردا ڕشتن، بە پێغەمبەرایەتی لە نەوەکانی ئادەم (سەلامی خوای لێ بێت) وە لەنەوەکانی ئەوانەیش بوون کە لەگەڵ نوح (سەلامی خوای لێ بێت) لەکەشتییەکەدا ھەڵمان گرتن، وە لە نەوەکانی ئیبراھیم و نەوەکانی یەعقوب (سەلامی خوایان لێ بێت)، وە لەوانەیش بوون ڕێنوماییمان کردن و ھەڵمان بژاردن و کردمانن بە پێغەمبەر، ئەوانە ھەرکات گوێیان لە ئایەتەکانی خوای گەورە بوایە بخوێنرایەتەوە دەست بەجێ سوژدەیان بۆ خوا دەبرد، وە لەترسی خوای گەورە دەگریان.

جا لە دوای ئەو پێغەمبەرە ھەڵبژێرراوانە کەسانێکی خراپ و گومڕا ھاتن نوێژەکانیان زایە کرد، بەو شێوەیە داوایان لێکرابوو بەجێیان نەھێنا، وە ئەوەی ھەوا و ھەوەسیان پێی خۆش بوو لە گوناھ و تاوان و زینا کردن ئەنجامیاندا، ئەوانە لەمەودوا لەئاگری دۆزەخدا دووچاری شەڕ و زیان و نائومێدی دەبن.

جگە ئەوانە نەبێت کە تەوبە دەکەن و دەگەڕێنەوە لە گوناھ و تاوانیان، وە باوەڕ دەھێنن بەخوای گەورە و کار و کردەوەی چاکە ئەنجام دەدەن، ئائەوانەی کە ئەوە سیفەتیانە دەچنە بەھەشتەوە، وە ھیچیش لە پاداشتیان کەم ناکات ئەگەر کەمیش بێت.

ئەو بەھەشتانە، بەھەشتانێکی نەبڕاوە و ھەمیشەیین، خوای بەڕەحم و میھرەبان بەڵێنی داوە بە بەندە چاکەکانی بیانخاتە ناو ئەو بەھەشتانەوە، ئەگەر چی بەچاوی خۆیشیان نەیان بینیووە کەچی باوەڕیشیان پێیەتی، خوای گەورە بەڵێنی بەھەشتی بەباوەڕداران داوە ئەگەر چی نادیار و نەبینراویشە، ھەر دێتە دی و ھیچ گومانیشی تێدا نییە.

لەو بەھەشتانەدا گوێیان لەقسەی پڕوپوچ و بێ مانا نابێت، بەڵکو ئەوەی دەبیستن سڵاو لە یەکتر کردنە، وە فریشتەکانیش سڵاویان لێدەکەن، وە ئەوەی حەزی لێدەکەن و ئارەزوویانە لەخواردن و خواردنەوە لەبەیانیان و ئێواران دێتە بەردەستیان.

ئەو بەھەشتەی بەو شێوەیە باس و وەسف کرا، دەیدەین بە بەندە چاکەکانی خۆمان و دەیکەینە میرات بۆ پارێزگاران، ئەوانەی فەرمانەکانی پەروەردگاریان جێ بەجێ دەکەن و دووریش دەکەونەوە لە ڕێگرییەکانی.

- ئەی جوبرەئیل - بە موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) بڵێ: بێگومان فریشتەکان بە ویستی خۆیان دانابەزن، بەڵکو بە فەرمانی خوای گەورە دادەبەزن، ئەوەی لە پێشەوە ڕوو دەدات لەکاروباری ڕۆژی دوایی وە ئەوەیشی لەدوای ئێمە ڕوو دەدات لەکاروباری ژیانی دونیا، وە ئەوەیشی لەنێوان دونیا و ڕۆژی دواییدایە ھەر ھەمووی بەدەستی پەروەردگارە، وە بەفەرمانی ئەو نەبێت ھیچ شتێک ڕوو نادات، - ئەی پێغەمبەر - پەروەردگارت ھیچ شتێکی لەبیر ناچێت.

پەروەردگار و بەدیھێنەری ئاسمانەکان و زەوی و ئەوەیشی لە نێوانیاندایە، پادشا و ھەڵسوڕێنەری ھەردووکیان وە ئەوەیشی لە نێوان ئاسمانەکان و زەویدایە، بەتەنھا ھەر ئەو بپەرستە، چونکە ھەر ئەو شایستەی پەرستنە، وە لەسەر پەرستنی ئەویش دامەزراوبە، ئەو خوایە ھاوتا و ھاوشێوەی نییە کە ھاوبەشی ئەو بێت لەپەرستندا.

ئەو بێباوەڕانەی کە نکۆڵی لە زیندووبوونەوە دەکەن بە گاڵتە و لاقرتی پێکردنەوە دەڵێن: ئایا ئەگەر من مردم جارێکی تر لەگۆڕەکەم دێمە دەرەوە و زیندوو دەکرێمەوە؟! بێگومان ئەمە زۆر دوورە.

ئەوەی نکۆڵی لە زیندووبوونەوە دەکات، ئایا بیری لەوە نەکردوەتەوە بێگومان ئێمە سەرەتا ئەومان بەدیھێنا، پێشتر ھیچ شتێک نەبوو باس بکرێت، خوای گەورە بەڵگەی بەدیھێنانی یەکەمجار دەھێنێتەوە بۆ ڕاستی و دروستی بەدیھێنانەوەی دووەمجاری پاش مردن، کە ئەمەی دووەمیان ئاسانترە (بە پێوەری مرۆڤ ، نەک بە پێوەری خوای گەورە، چونکە ھەموو شتێک لای ئەو ئاسانە و گران و قورس نییە).

سوێند بێت بەپەروەردگارت - ئەی پێغەمبەر- ، جارێکی تر لە گۆڕەکانیان دەریان دەھێنین بەھاوڕێیەتی ئەو شەیتانانەی گومڕایان کردن ئەمجار بەڕێیان دەکەین بۆ گۆڕەپانی کۆبوونەوە (مەحشەر)، پاشان لەوێشەوە بەسەر چۆکدا دەخرێن و بەزەلیلی بۆ ناو دەرگاکانی دۆزەخ ملکێش دەکرێن.

پاشان لەناو ھەر تاقم و کۆمەڵێک بەتوندی کەسانێک دەردەھێنین کە لەھەموان سەرکەشتر و گومڕاتر بوون، ئەوانیش سەرکردە و سەرۆکەکانیان بوون.

پاشان ئێمە زاناترین بەوانەی کە بۆ سووتان و سزای ئازارە سەختەکەی شایستەی چوونە ناو دۆزەخن.

- ئەی خەڵکینە - بزانن ھەموو کەسێک لە ئێوە دەبێت بەسەر ئەو پردەی لەسەر ئاگری دۆزەخ ھەیە بڕوات، ئەو تێپەڕ بوونەیش بڕیارێکە و خوای گەورە داویەتی، بەھیچ شێوەیەک فەرمانی خوا نادرێتە دواوە.

پاش ئەو تێپەڕ بوون و ڕۆیشتنە بەسەر (صراط) دا، ئەوانەی کە گوێڕایەڵی فەرمانەکانی خوا بوون و دوور کەوتونەتەوە لە سەرپێچییەکانی لە ئاگری دۆزەخ ڕزگاریان دەکەین، وە ئەو کەسانەیش کە ستەمکار و بێباوەڕ بوون وازیان لێدەھێنین دەستە و ئەژنۆ لە ئاگری دۆزەخدا بمێننەوە، وە بە ھیچ شێوەیەک ناتوانن لێی ڕاکەن و ڕزگاریان بێت لێی.

ھەرکاتێک ئەو ئایەت و نیشانە و بەڵگە ڕوونانەی کە ناردومانەتە خوارەوە بۆ سەر پێغەمبەرەکەمان بە سەریاندا بخوێنرێتەوە، ئەو کاتە بێباوەڕان بە باوەڕداران دەڵێن: ئایا کام لەم دوو دەستە و تاقمە (ئێمە و ئێوە) لە دونیادا ژیانی خۆشتر و کۆڕ و کۆبوونەوە و جێگا و ڕێگای باشترە، ئێمە یان ئێوە ؟

لە پێش ئەم بێباوەڕانە، ئەوانەی فەخر و شانازی دەکەن بەسەروەت و سامان و ماڵ و جێگا و ڕێگایانەوە، چەندەھا ئوممەت و کۆمەڵانی ترمان لەناو برد کە لەمانە زیاتر سامان و ماڵ و جێگا و ڕێگایان ھەبوو، وە لەمانە کەشخەتر بوون لە جلوبەرگ خۆشگوزەرانیدا.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: ھەر کەسێک لە گومڕایی خۆیدا بتلێتەوە، ئەوا خوای بەخشندە و میھرەبانیش مۆڵەتی دەدات تاوەکو زیاتر سەرگەردان و گومڕا ببێت، تا ئەو کاتەی بەچاوی خۆیان ئەو بەڵێنانە دەبینن کە خوای گەورە پێیداون بەسزادانیان لە دونیا، یان بە دواخستنی بۆیان لە ڕۆژی قیامەتدا ، جا ئەو کاتە دەزانن کێ شوێن و جێگای خراپترە وە کێ سوپا و لەشکری لاوازترە ، دەستە و تاقمی بێباوەڕان یان دەستە و تاقمی باوەڕداران ؟

لە بەرامبەر ئەو مۆلەتەی خوای گەورە داویەتی بەوانە تاوەکو زیاتر سەرگەردان و گومڕابن، خوای گەورە ئەوانەی ئەھلی ھیدایەت و ڕێنمونی بوون بەباوەڕ و تاعەت و گوێڕایەڵی زیاتر ھیدایەتیان دەدات و ڕێنمونیان دەکات، وە ئەو کردەوە چاکانەی دەبنە مایەی بەختەوەری ھەتا ھەتایی، بەسوودترە بۆ پاداشتدانەوە لای پەروەردگارت - ئەی پێغەمبەری خوا- ، وە چاکترین سەرەنجام و گەڕانەوەیشە بۆ لای ئەو.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئایا ئەو کەسەت بینی کە بێباوەڕ بوو بە بەڵگە و نیشانەکانی ئێمە، وە نکۆڵی کرد لەھەڕەشە و گوڕەشەکانمان، وە وتی: ئەگەر مردم و زیندوو کرامەوە، ماڵ و منداڵ و سەروەت و سامانێکی زیاترم دەدرێتێ.

ئایا ئەو کەسە سەرکەش و یاخیە ئاگاداری غەیب و نھێنی و شاراوەکانە، یان بەڵگەی ھەیە، تا بەو شێوەیە قسە دەکات؟! یان پەیمان و بەڵێنێکی لە پەروەردگار وەرگرتووە کە دەیخاتە بەھەشتەوە و ماڵ و منداڵ و سەروەت و سامانی دەداتێ؟

کارەکە بەو شێوەیە نییە کەوای دەزانێت، ئەوەی دەیڵێت و ئەنجامی دەدات ھەر ھەمووی دەنوسین، بەھۆی ئەو درۆ و دەلەسەیشەوە کە بە ناھەق و باتڵ بانگەشەی بۆ دەکات لەسەرو سزای خۆی سزای تریشی بۆ زیاد دەکەین.

وە کاتێک دەیشمرێت و تیادەچێت ئێمە میراتگری ماڵ و منداڵ و سامانی دەبین، ھەمووی لێ دەسێنینەوە و ھیچی لەگەڵ خۆیدا نابات، وە لە ڕۆژی قیامەتدا بە تەنھا دێتە لامان بۆ لێپرسینەوە، ئەوەی ڕایدەبوارد پێی لە ماڵ و منداڵ و سەروەت و سامان و پلە و پایە، ھەمووی لێ دەسەنرێتەوە و ھیچ لەگەڵ خۆیدا نابات.

موشریک و بتپەرستەکان جگە لە خوای گەورە پەرستراوێکی تریان بۆ خۆیان بڕیار داوە، تاوەکو ئەو پەرستراوانە ببنە پشتیوان و یارمەتیدەریان و سەریان بخەن.

ھەرگیز وانییە، وەک ئەوان دەیزانن، ئەو پەرستراوانەی ئەوان بڕیاریان داوە و دەیانپەرستن لە ڕۆژی قیامەتدا نکۆڵی لەپەرستنی ئەو موشریک و بتپەرستانە دەکەن، وە خۆیان لێ بەری دەکەن و دەبنە دوژمنیان.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا نەتزانیوە ئێمە شەیتانەکانمان زاڵ کردووە بەسەر ئەو کەسانەی بێباوەڕن، تاوەکو گومڕا و سەرگەردانیان بکەن، وە لەتاعەت و گوێرایەڵی خوا بەگوناھ و سەرپێچی لایانبدەن لە ڕێگای ڕاست.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پەلە مەکە لە سزادانیان، بەوەی داوا لە خوای گەورە بکەیت لەناویان ببات، بێگومان ئێمە تەمەنیان بەژماردن دەژمێرین، تا کاتێک ئەو مۆڵەتەی خوا داونی کۆتایی دێت ئەوسا بەو شێوەیە شایستەی ئەوانە سزایان دەدەین و تۆڵەیان لێ دەسێنینەوە.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ڕۆژی قیامەت بکە، ئەو ڕۆژەی بەندە لەخواترسەکان (ئەوانەی فەرمانەکانی ئەویان بەجێھێناوە و دوور کەوتونەتەوە لەسەرپێچییەکانی) بەچەند وەفدێکی بەرێزەوە کۆ دەکەینەوە بۆ لای پەروەردگاری میھرەبانیان.

وە بێباوەڕانیش بەتینویەتی ڕاپێچی ئاگری دۆزەخ دەکەین.

ئەو بێباوەڕانە تکا و شەفاعەتیان بۆ ھیچ کەسێک بەدەست نییە، ئەوانە نەبێت کە خوای گەورە لەدونیادا بەڵێن و پەیمانی پێدابن، ئەوانەیش ئەوانەن کە باوەڕیان ھێنابێت بەخوا و پێغەمبەرەکانی.

جولەکە و گاور و ھەندێک لە موشریک و بتپەرستەکان وتیان: خوای میھرەبان کوڕی بۆ خۆی بڕیار داوە.

ئەی ئەوانەی وا دەڵێن: بەڕاستی ئێوە قسەیەکی یەکجار گەورە و ناڕێک و خراپتان کرد.

نزیک بوو ئاسمانەکان لەبەر ئەم قسە خراپە لەت و پەت بن، وە نزیک بوو زەویش درز ببات و شەقار شەقار ببێت، وە شاخەکانیش بڕوخێن بەسەر یەکتردا.

ھەموو ئەمانە لەبەر ئەوەی مناڵ و کوڕیان بۆ خوا بڕیاردا، پاک و بێگەردی و بەرزی و بڵندی بۆ خوای تاک و تەنھا.

گونجاو نییە بۆ خوای گەورە و شایانی شکۆ و بڵندی ئەو نییە کوڕ و منداڵ بۆ خۆی بڕیار بدات، پاک و بێگەردی بۆ زاتی ئەو.

چونکە ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەوی ھەیە لە فریشتە و مرۆڤ و جنۆکە، ھەر ھەموویان ڕۆژی قیامەت بەملکەچی و زەلیلی دێن بۆ لای پەروەردگاریان.

خوای گەورە ئاگاداری ھەموویانە، وە سەرژمێری بەدیھێنراوەکانی کردووە، ھیچ شتێکیانی لا نھێنی و شاراوە نییە.

وە لە رۆژی قیامەتدا ھەموویان تاک تاک دێن بۆ لای پەروەردگاریان، ھیچ پشتیوان و ماڵ و سامانێکیان لە گەڵدا نییە.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بەخوای گەورە و کار و کردەوەی چاکەیان ئەنجامداوە کە جێگای ڕەزامەندی خوایە، خوای میھرەبان دەیانکاتە خۆشەویست، وە خۆشەیستی بەندەکانی خۆی، تاوەکو ھەموو خۆشیان بوێن.

- ئەی موحەممەد - بێگومان ئێمە ئەم قورئانەمان لەسەر زمانی تۆ ئاسان کرد، بۆ ئەوەی موژدەی پێ بدەی بە کەسانی خواناس، ئەوانەی فەرمانەکانی من جێ بەجێ دەکەن و دوور دەکەونەوە لەسەرپێچییەکانم، وە ئەو کەسانەیشی پێ بترسێنیت کە زۆر دژایەتیت دەکەن، وە لە ھەق و ڕاستی لایانداوە بۆ ناھەق و باتڵ.

- ئەی پێغەمبەر - لە پێش ئەمان چەندەھا ئوممەت و کۆمەڵانی ترمان لەناو برد، ئایا ئەمڕۆ ھیچ ھەست دەکەیت کەسێک لەوان مابێت؟ وە ئایا گوێت لە دەنگی نھێنی کەسیان دەبێت؟ ئەوەی دووچاری ئەوان بوو، بێگومان دووچاری غەیری ئەوانیش دەبێت بەیارمەتی خوای گەورە.

پێشووتر قسە و گفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر و لێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة) وه.

- ئەی پێغەمبەر - ئەم قورئانەمان دانەبزاندووە بۆ سەرت بۆ ئەوەی دەروونت دووچاری ناڕەحەتی و ناخۆشی ببێت، داخ و خەم و پەژارە بخوێت لەبەر ئەوەی گەل و ھۆزەکەت پشتت تێدەکەن و باوەڕ ناھێنن.

ئەم قورئانەمان دابەزاندووە تاوەکو ببێت بەیادخەرەوەی ئەو کەسانەی کە خوای گەورە یارمەتیان دەدات و موەفەقیان دەکات لەزاتی ھەق تەعالای ئەو بترسن.

لەلایەن زاتێکەوە دابەزیوە کە زەوی و ئاسمانە بەرزەکانی بەدیھێناوە، ئەویش قورئانی بەرز و مەزنە، چونکە لەلایەن زاتێکی مەزنەوە دابەزیوە.

خوای میھرەبان بەرزبوویەوە بۆ سەر عەرش، بەرزبوونەوەیەک کە شایەن و شایستە بێت بەگەورەیی و مەزنی (اللە جل جلالە)، بەرزبوونەوەیەک لە بەرزبوونەوەی ھیچ بەدیھێنراوێکی ناچێت، چۆنیەتیەکەیشی تەنھا (اللە) خۆی دەیزانێت.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەوی ھەیە، وە ھەرچیش لە نێوانیاندایە، لەگەڵ ئەوەی لەژێر خاکدایە لە مەخلوقات ھەر ھەمووی موڵکی ئەوە، ئەو دروستیکردوون و بەدیھێناون، تەنھا ھەر موڵکی ئەویشن، وە ھەر ئەویش بەڕێوەیان دەبات.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەگەر قسە بە ئاشکرا بکەیت، یان بەبێ دەنگ و بیشاریتەوە، خوای گەورە ئاگاداری ھەموویەتی، ئەو ئاگاداری ھەرچی نھێنی ھەیە، وە ئاگاداری ئەوەیشە کەدەشاررێتەوە لە نھێنییەکان، وەک ئەو خەواتر و خەیاڵاتانەی دێت بە دەروونی مرۆڤدا، خوای گەورە ئاگاداری ھەموویەتی و ھیچی لێ ون نابێت.

ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە جگە لە (اللە)، وە ھەرچی ناوە جوان و پیرۆزەکان ھەیە ھەمووی بۆ خوای گەورەیە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بە دڵنیایی چیرۆک و بەسەرھاتی موسای کوڕی عیمرانت پێگەیشتووە (سەلامی خوای لێ بێت).

کاتێک لە سەفەرەکەی مەدیەن دەگەڕایەوە بۆ خاکی میسر لە نزیک کێوی طور ئاگرێکی بەدی کرد، لەو کاتەدا بە خێزانەکەی وت : لەم شوێنەی خۆتان بمێننەوە، بێگومان من ئاگرێکم لە دوورەوە بەدی کرد، بەڵکۆ پشکۆیەک لەو ئاگرە بھێنم بۆتان تاوەکو خۆتانی پێ گەرم بکەنەوە، یان لەوێ کەسێک ببینم ڕێگامان پیشاندا.

کاتێک موسا ھاتە لای ئاگرەکە، خوای گەورە (اللە جل جلالە) بانگی موسای کرد و فەرمووی: ئەی موسا .

بێگومان من پەروەردگاری تۆم ، وەک خۆ ئامادەکردنێک بۆ وتوێژکردن لەگەڵ مندا نەعلەکانت لەپێ داکەنە، بەدڵنیایی تۆ ئێستا لە شیوی پیرۆزی (طوی) یت.

- ئەی موسا - بێگومان ئێمە تۆمان ھەڵبژارد بۆ ئەوەی پەیامەکەی من بگەیەنیت، لەبەر ئەوە گوێ بگرە لەوەی وەحیت بۆ دەکەم.

بێگومان من ئەو خوایەم کە ھیچ پەرستراوێکی تری بەھەق نییە جگە لە من، کەوابێت بەتاک و تەنھایی ھەر من بپەرستە، وە نوێژەکانت بەجوانترین شێوە ئەنجام بدە، بۆ ئەوەی منت لەیاد بێت و یادی من بکەیت.

بێگومان ڕۆژی دوایی ھەر دێت و ڕوو دەدات و ھیچ شتێک نییە ببێتە ڕێگر لەھاتنی، نزیک بوو کاتی ھاتنی بشارمەوە کەھیچ کەس لە بەدیھێنراوەکانی خوای گەورە کاتی ھاتنی نەزانن، بەڵام نیشانەکانی لە ڕێگای ھەواڵی پێغەمبەری خواوە (صلی اللە علیە وسلم) دەزانن، بۆ ئەوەی ھەموو کەسێک پاداشت و تۆڵە و سزای خۆی بەچاک و بەخراپ وەربگرێت.

وریابە ھیچ کەسێک لە بێباوەڕان و ئەوانەی شوێن ھەوا و ئارەزووی خۆیان کەوتون تۆ لانەدەن لەباوەڕھێنان بە ڕۆژی دوایی و خۆ ئامادەکردن بۆی بە کار وکردەوەی چاکە، ئەو کاتە ئەگەر بەگوێیان بکەیت و شوێنیان بکەویت بە ھیلاک دەچیت و خەسارۆمەند ئەبیت.

ئەی موسا ئەوە چییە بە دەستی ڕاستەوە ؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وەڵامی دایەوە و وتی: ئەوە گۆچانەکەی دەستمە، لە کاتی ڕۆیشتندا پشتی پێ دەبەستم، وە گەڵای دارەکانی پێ ھەڵئەوەرێنم بۆ مەڕەکانم، وە چەند کارێکی تری بەسوودی پێ ئەنجام ئەدەم.

خوای گەورە پێی فەرموو: ئەی موسا گۆچانەکە فڕێ بدە سەر زەوی.

موسا گۆچانەکەی فڕێدا، ئەوە بوو یەکسەر گۆچانەکە بوو بە مارێکی گەورە و بە خێرایی دەڕۆیی، ( ئەوە بوو موسا ترسی لێ نیشت و ڕایکرد).

خوای گەورە بە موسای فەرموو (سەلامی خوای لێ بێت): گۆچانەکە ھەڵبگرە و مەترسە لەوەی بووە بەمار، ئەگەر ھەڵتگرتەوە جارێکی تر ئەیکەینەوە بە گۆچان.

دەسەکانت بخەرە ژێر باڵتەوە، کاتێک دەریدەھێنیت سپییە و دەدرەوشێتەوە بەبێ ئەوەی تووشی بەڵەکی بووبیت، ئەوەش نیشانە و موعجیزەی دووەمت بێت.

- ئەی موسا - ئەم دوو نیشانەمان پیشاندایت تاوەکو نیشانە گەورەکانی خۆمانت پیشان بدەین کە بەڵگەن لەسەر ھێز و دەسەڵاتی خۆمان، وە بەڵگەیش بێت کە تۆ پێغەمبەریت و لە لایەن خواوە نێرراویت.

- ئەی موسا - بڕۆ بۆ لای فیرعەون، چونکە ئەو لە بێباوەڕی و یاخی بوون سنوری تێپەڕاندووە.

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) فەرمووی: ئەی پەروەردگارم سنگم فراوان بکە تاوەکو ئارام بگرم لەسەر ناخۆشی و ناڕەحەتییەکان.

وە کارەکانم بۆ ئاسان بکە.

وە گیرییەک لەزمانم دایە بیکەرەوە، وە یارمەتیم بدە بە جوانی قسە بکەم، زمانم پاراو و ڕەوان بکە، بۆ ئەوەی بتوانم پەیامەکە بە جوانی بگەیەنم.

بۆ ئەوەی لە قسەکانم تێبگەن ئەگەر پەیامەکەم پێ گەیاندن.

وە لە بنەماڵە و کەسوکارم یارمەتیدەرێکم بۆ دابنێ، بۆ ئەوەی ھاریکاریم بکات لە کارەکانمدا.

ئەویش ھارونی برامە، ھارونی کوڕی عیمران.

پشتمی پێ بەھێز بکە.

وە بیکە بە ھاوبەشم لە ھەڵگرتنی پەیامەکە.

بۆ ئەوەی ھەردووکمان زیاتر پاکوخاوێنی تۆ ڕابگرین و سوپاس و تەسبیحاتت زۆر بکەین.

وە زیاتر یادی تۆ بکەین.

بێگومان تۆ ھەمیشە بینا و زانایت بە ئێمە، ھیچ شتێک لە کار و کردەوەمان لات شاراوە نییە.

خوای گەورە وەڵامی موسای دایەوە و فەرمووی: بێگومان ئەی موسا ئەوەی ویستت و داوات کرد ئەوا پێتم بەخشی.

وە بێگومان جارێکی تریش ئێمە فەزڵ و بەخششی خۆمان بەسەرتدا ڕژاند.

ئیلھاممان کرد بۆ دایکت بە ئیلھامێکی وا کە خوای گەورە پاراستیتی لە فڕوفێڵی فیرعەون.

کاتێک ئیلھاممان بۆ کرد فەرمانمان پێکرد : پاش لەدایک بوونی کۆرپەکەی بیخاتە ناو سندوقێکەوە، دوای ئەوەش سندوقەکە فڕێ بدە ناو دەریاوە ، با دەریاش بە فەرمانی ئێمە بیخاتە کەنارەوە، ئەو مناڵەیش لەناو سندوقەکەدایە دوژمنی ئەو و دوژمنی من (مەبەست پێی فیرعەونە) ھەڵیبگرێتەوە و بیبات، وە تۆمان خۆشەویست کرد ئەی موسا ، ھەرکەسێک بیبینایتایە خۆشی دەویستی، بۆ ئەوەی لەپێش چاوی خۆمان گەورە ببیت و پەروەردە بکرێیت.

خوشکەکەت دەرچوو، لەگەڵ سندوقەکەدا دەڕۆیشت و چاودێری دەکرد، بۆ ئەوەی بزانێت بۆ کوێ دەڕوات، کاتێک بینی کۆمەڵێک کەس سندوقەکەیان گرتەوە، خوشکەکەت پێی وتن: ئایا کەسێکتان پێ بڵێم بیپارێزیت و شیری بداتێ و پەروەردەی بکات؟ منەتی خۆمان کرد بەسەرتدا تۆمان گەڕاندەوە بۆ لای دایکت بۆ ئەوەی دڵی خۆش بێت بە گەڕانەوەت، وە خەم و خەفەت نەخوات بۆت، دوای ئەوەیش گەورە بوویت بۆکزێکت بە ھەڵە دا لە قیبتیەک و کوشتت، دوای ئەوەش منەتی خۆمان کرد بەسەرتدا و ڕزگارمان کردیت لەسزا و تۆڵەی ئەوان، جار لەدوای جار تۆمان ڕزگار کرد لەو تاقیکردنەوەی کە دووچاری بوویت، دوای ئەوەیش ھەڵھاتیت ساڵانێک لەناو خەڵکی مەدیەن مایتەوە، پاشان لەو کاتەی بۆت دیاریکرا گەڕایتەوە تاوەکو بێیت و لە گەڵ پەروەردگارتدا وتووێژ بکەیت و بتکەین بە پێغەمبەر.

ھەڵمبژاردیت تاوەکو ببیت بە پێغەمبەر و نێرراوی من، بۆ ئەوەی وەحی و پەیامی پەروەردگارت بەخەڵکی بگەیەنیت.

- ئەی موسا - خۆت و ھارونی برات لەگەڵ ئەو نیشانە ڕوونانەی کەبەڵگەن لەسەر دەسەڵات و توانای خوا و تاک و تەنھایی ئەو بڕۆن بۆ لای فیرعەون، وە سست و لاواز مەبن لە بانگەواز و یاد و زیکری من.

بڕۆن بۆ لای فیرعەون، بێگومان ئەو سنووری تێپەڕاندووە لە بێباوەڕی و لە خوا یاخی بوون.

لەسەرخۆ و بەنەرم و نیانی قسەی لەگەڵدا بکەن، بە ئومێدی ئەوەی بیر بکاتەوە و لە خوا بترسێت و تەوبە بکات.

موسا و ھارون (سەلامی خوای لێ بێت) وتیان: بێگومان دەترسین پێش ئەوەی بانگی بکەین و ڕاستی بۆ دەربخەین سزامان بدات، یان لەستەمکردن سنوورمان لەگەڵ ببەزێنێت و بمانکوژێت، یان دووچاری ھەر خراپەیەکی ترمان بکات.

خوای گەورە پێی فەرموون: مەترسن، بێگومان من بە پشتیوانی کردن و یارمەتیدان لە گەڵتانم، ئەوەی لە نێوانتان ڕوو دەدات ئەیبیسم و ئەیبینم.

بڕۆن بۆ لای و پێی بڵێن: - ئەی فیرعەون - بەڕاستی ئێمە پێغەمبەری خواین، بەنو ئیسرائیل لەگەڵمان بنێرە، چیتر بەکوشتنی مناڵەکانیان و ھێشتنەوەی ئافرەتەکانیان بۆ خزمەتکردنی خۆتان ئەشکەنجە و سزایان مەدە، بێگومان ئێمە لەلایەن پەروەردگارتەوە نیشانە و موعجیزەیەکمان بۆ ھێناویت بەڵگەیە لەسەر ڕاستگۆییمان، دڵنیایی و سەلامەت بوون لە سزای خوایی بۆ ئەوانەی کە باوەڕیان پێھێنا، وە شوێن ھیدایەت و ڕێنمونی ئەو کەوتوون.

خوای گەورە وەحی و سروشی بۆ ئێمە کردووە، بەڕاستی سزای خوا لە دونیا و دواڕۆژ بۆ ئەو کەسانەیە کە بێباوەڕن بەبەڵگە و نیشانەکانی خوا، وە پشتیان ھەڵکردووە لەوەی پێغەمبەرەکانی ھێناویانە.

فیرعەون بەنکۆڵی کردنەوە پێی وتن: ئەی موسا ئەو پەروەردگارەی کەوا دەزانن ئێوەی ناردووە بۆ لای ئێمە کێیە و کامەیە ؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: پەروەردگاری ئێمە ئەو پەروەردگارەیە ھەموو شتێکی دروستکردووە، پاشان ھیدایەت و ڕێنمایی ھەموو بەدیھێنراوەکانی کردووە بۆ ئەو شتەی کە سوود و بەرژەوەندیانی تێدا بێت.

فیرعەون وتی: ئەی ھەواڵ و دەنگوباسی ئەو گەل و ئوممەتانەی پێشووتر چییە کە لەسەر بێباوەڕی بوون ؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وتی بە فیرعەون: زانینی بەسەرھات و چیرۆکی ئەو ئوممەتانە لای پەروەردگارمە، لای ئەو لە (لوح المحفوظ) جێگیر و چەسپاوە، من ھیچ زانیارییەکم نییە لەبارەیانەوە، پەروەردگارم ھەڵە ناکات لە زانین و زانیاریدا، وە ھیچیشی لەبیر ناچێتەوە.

لای ئەو پەروەردگارەمە کە زەوی بۆ ڕاخستوون تاوەکو بۆ ژیان کردن بشێت، وە لە زەویشدا چەند رێگایەکی تێدا داناوە کە بۆ ھاتوچۆکردن بسازێت، وە لە ئاسمانیشەوە ئاوی باراندوە بەھۆیەوە جۆرەھا ڕووەکی جیاوازی ڕواندوە.

- ئەی خەڵکینە - لەو بەروبومە خاوێنەی لە زەوی بۆمان دەرھێناون بخۆن، وە ئاژەڵ و مەڕ و ماڵاتیشی لێ بلەوەڕێنن، بێگومان لەو نیعمەت و بەخششانەی باسکران بەڵگە و نیشانە گەلێک ھەن لەسەر دەسەڵات و گەورەیی خودا بۆ کەسانێک خاوەن ژیری و بیر و ھۆشی دروست بن.

لەسەرەتاوە لە گڵی زەوی بابە گەورەتانمان (کە ئادەمە سەلامی خوای لێ بێت) بەدیھێنا، وە کاتێکیش دەمرن و ئەم ژیانە بەجێ دەھێڵن دەتانگێڕینەوە بۆ ناو زەوی، وە کۆتا جاریش کاتی زیندووبوونەوە جارێکی تر لەزەوییەوە دەرتان دەھێنینەوە.

ھەر نۆ نیشانە و موعجیزەکەی خۆمانمان نیشانی فیرعەوندا، ئەویش بەچاوی خۆی بینینی بەڵام باوەڕی پێ نەکردن و بە درۆی خستنەوە، وە نەھات بەدەم بانگەوازەکەی موساوە، وە باوەڕی نەھێنا بە خوای گەورە.

فیرعەون وتی: ئەی موسا ھاتویت بۆ لامان تاوەکو بەو سیحر و جادووەی ھێناوتە لە خاک و زەوی میسر وەدەرمان بنێیت، دوایش خۆت ببیت بە خاوەنی ھەمووی؟

- ئەی موسا - ئێمەیش جادووەیەک وەک جادووەکەی تۆ دەھێنین، کەوابێت وادەیەک دیاری بکە لەکات و شوێنی دیاریکراودا کۆبینەوە، نە ئێمە و نە تۆیش بێ بەڵێنی نەکەین، جێگایەکی تەخت و ڕاست بێت بکەوێتە نێوان ھەردوو دەستەکەمانەوە.

موسا بە فیرعەونی وت : وادەی کۆبونەوە و بەیەک گەیشتنەکەمان ڕۆژی جەژن بێت، ئەو کاتەی کە خەڵکی سەرگەرمی جەژن و ئاھەنگ گێڕانن، لەکاتی چێشتتەنگاودا کۆدەبنەوە.

فیرعەون پشتی ھەڵکرد و ڕۆیشت، ھەرچی فڕوفێڵ و جادووگەری ھەبوو ھەمووی کۆکردەوە، دواتر لەکات و شوێنی دیاریکراودا ئامادە بوو بۆ ئەوەی بەسەر موسادا سەرکەوێت.

موسا ڕووی کردە جادووگەرەکانی فیرعەون ئامۆژگاری کردن و پێی وتن: ئاگادار و ھۆشیاربن، درۆ بۆ خوا ھەڵمەبەستن بەوەی بتانەوێت بە جادوو و فڕوفێڵ خەڵکی فریو بدەن، ئەو کاتە خوای گەورە بە سزای سەختی ڕیشەتان دەردەھێنێت و لەناوتان دەبات، بێگومان خەسارۆمەند بوو ئەوەی درۆی بۆ خوا ھەڵبەستووە.

سەریان کرد بەناو یەکدا کاتێک گوێبیستی قسەکانی موسا بوون و دەستیان کردە ورتە ورت و چپە کردن لە نێو خۆیاندا.

ھەندێک لە جادووگەرەکان بەنھێنی بە ھەندێکی تریان وت: بێگومان موسا و ھارون دوو جادووگەرن، دەیانەوێت بەجادووەکانیان لەخاکی میسر وەدەرتان نێن، وە بەرنامە و داب و نەریتە بەرز و بڵندەکەی ئێوە لە ژیاندا نەھیڵن و پوچەڵی بکەنەوە.

جا لەبەر ئەوە فڕوفێڵەکانتان بتەو و بەھێز بکەن، وە جیاوازی نەکەوێتە نێوانتانەوە و یەکڕیز بن، پاشان بەیەکجار ئەوەی لەدەستاندایە ھەمووی فڕی بدەن، بێگومان ئەوەی ئەمڕۆ سەربکەوێت سەفراز و بەختیارە.

جادووگەرەکان وتیان بە موسا (سەلامی خوای لێ بێت): ئەی موسا یەکێکیان ھەڵبژێرە، یان سەرەتا تۆ دەست پێ بکە و ھەرچیت پێیە لە سیحر و جادوو ھەڵیدە، یان ئەوەتانێ ئێمە یەکەمجار دەست پێ دەکەین و ھەڵیدەدەین.

موسا (سەلامی خوای لێ بێت): وتی: بەڵکو ئێوە ھەرچیەکتان پێیە یەکەمجار ھەڵی بدەن، جا پەت و گوریس و گۆچانەکانیان ھەڵدایە گۆڕەپانەکەوە، موسا وایزانی گوریس و گۆچانەکانیان مارن بە خێرای دەجوڵانەوە.

موسا ترسی لێ نیشت لەوەی ئەوانە کردیان، بەڵام شاردیەوە و ئاشکرای نەکرد.

خوای گەورە موسای دڵنیا کردەوە بۆ ئەوەی نەترسێت و پێی فەرموو: نەترسیت لەوەی بۆت دروست بوو، بێگومان ئەی موسا ھەر تۆ بەسەر ئەواندا زاڵ و سەرکەوتوو دەبیت.

ئەو گۆچانەی بەدەستی ڕاستەوەیە ھەڵیدە، خێرا دەبێت بە مارێکی گەورە و ھەرچی ئەوان بە جادوو کردیان ھەمووی قووت دەدات و ئەیپێچێتەوە، ئەوەی ئەوان کردیان تەنھا سیحر و جادوو و فڕوفیڵە، جادووگەریش ھەرچی بکات و لەھەر جێگایەک بێت سەرکەوتوو نابێت.

موسا گۆچانەکەی ھەڵدا، خێرا بوو بە مارێکی گەورە، وە ھەرچی جادووگەرەکان کردبوویان قووتیدا، ئەوە بوو جادووگەرەکان بە سوژدە بردنەوە بۆ خوای گەورە خۆیان خستە سەر زەوی کاتیک زانیان ئەوەی موسا کردی سیحر و جادوو نەبوو، بەڵکو لە خوای گەورەوە بوو، وتیان: باوەڕمان ھێنا بە پەروەردگاری موسا و ھارون، پەرروەردگاری ھەموو بەدیھێنراوەکان.

فیرعەون نکۆڵی لە باوەڕی جادووگەرەکان کرد و ھەڕەشەی لێکردن و پێی وتن : باوەڕتان ھێنا بە موسا پێش ئەوەی مۆڵەتی ئەوەتان بدەم ، بەڕاستی موسا سەرگەورەتانە ئەی جادووگەرەکان ئەو جادووی فێرکردوون ھەر بۆیە شوێنی کەوتن، سوێند بێت دەست و قاچەکانتان جیاواز لە یەکتر ببڕم، پاشان لاشەکانتان ھەڵبواسم بەقەدی دار خورمادا تاوەکو دەمرن، بۆ ئەوەی ببن بە پەند و ئامۆژگاری بۆ کەسانی تر، جا ئەو کاتە دەزانن کاممان سزامان سەختر و بەردەوامترە ، من یا خواکەی موسا ؟!

جادووگەرەکان وتیان بە فیرعەون: - ئەی فیرعەون - ئێمە تۆ بەسەر ئەو بەڵگە و نیشانە و موعجیزە ڕوونانەدا ھەڵنابژێرین، وە ھەرگیز تۆ ھەڵنابژێرین بەسەر ئەو خوایەی کە بەدیھێناوین، ھەرچییەک ئەکەیت بەرامبەرمان بیکە و درێغی مەکە، ھیچ دەسەڵاتێکت بەسەرماندا نییە لەم دونیایە نەبێت کە کۆتایی دێت و دەفەوتێت، وە ئەوەش بزانە دەسەڵاتەکەی تۆ دەفەوتێت و تیادەچێت.

بەڕاستی ئێمە باوەڕمان بە پەروەردگارمان ھێنا بە ئومێد و ڕەجای ئەوەی ھەرچی گوناھ و تاوان و بێباوەڕی پێشوومانە بیسرێتەوە لێمان خۆش بێت، وە گوناھی ئەو سیحر و جادووەی کە زۆرت لێکردین فێری ببین و ئەنجامی بدەین بۆ ئەوەی بەسەر موسادا سەرکەوین لەسەرمانی بسڕێتەوە، وە پاداشتی خوای گەورە باشترە لەوەی کە بەڵێنت پێدابووین، وە سزای ئەویش بەردەوامترە لەو سزایەی کەتۆ ھەڕەشەی پێ دەکەیت لێمان.

بێگومان ھەر کەسێک بە بێباوەڕی بچێتەوە لای خوا لە ڕۆژی قیامەتدا، ئەوە بەڕاستی بەشی دۆزەخە و نایشمرێت وە بەھەمیشەییش تێیدا دەمێنێتەوە، نامرێت تاوەکو پشوو بدات و ئیسراحەت بکات، وە بەژیانێکی خۆشیش ناژێت.

وە ھەر کەسێک لە ڕۆژی قيامەتدا بە باوەڕەوە بچێتەوە لای خوای گەورە، وە کاروکردەوەی چاکەی ئەنجام دابێت، ئا ئەوانە خاوەن ئەو سیفەتە گەورانەن چەندین پلەی بەرزیان ھەیە.

ئەو پلە بەرزانە بریتین لە بەھەشتانێکی ھەمیشەیی و بەردەوام، بە ژێر کۆشک و تەلارەکانیدا ڕووبارەکان دێن و دەڕۆن و گوزەر دەکەن، بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە، ئەو پاداشتەی باسکرا پاداشتی ھەموو کەسێکە خۆی پاک کردبێتەوە لە بێباوەڕی و گوناھ و تاوان.

بێگومان وەحیمان بۆ موسا کرد : کە بە شەو لەگەڵ بەندەکانم لە میسر دەربچن تاوەکو کەس پێیان نەزانێت، دوای ئەوەی بەگۆچانەکەت بدە لە دەریا و ڕێگایەکی وشکانیان بۆ بکەرەوە تاوەکو لێوەی بپەڕێنەوە، نە بترسە لە سوپاکەی فیرعەون پێتان بگەن و نەخەمی نوقم بوونیشت ھەبێت لە دەریا.

دوای ئەوەی ئەوان بە شەو لە میسر دەرچوون، فیرعەون و سەربازەکانی شوێنیان کەوتن (بەو ڕێگا وشکانییەی موسا و باوەڕداران پێیدا ڕۆیشتن) لەپڕ شەپۆلی دەریا ھات و فیرعەون و سەربازەکانی داپۆشی چۆن داپۆشینێک، بەشێوەیەک جگە لە (اللە) ھیچ کەس ھەقیقەتی نازانێت، ھەموویان نوقمی ناو دەریا بوون و تیاچوون، خوای گەورە موسا و باوەڕدارانی ڕزگار کرد.

فیرعەون گەلەکەی سەرگەردان و گومڕا کرد، کوفر و بێباوەڕی لا جوان و ڕازاوە کردن، وە بەناھەق و باتڵ فڕوفێڵی لێکردن، وە نەیتوانی ڕێنوێنیان بکات و ھیدایەتیان بدات بۆ سەر ڕێگای ڕاست.

دوای ئەوەی بەنو ئیسرائیلمان ڕزگار کرد لە فیرعەون و سەربازەکانی پێمان وتن: ئەی نەوەکانی ئیسرائیل ئێمە ئێوەمان لە دەست دوژمنەکەتان ڕزگار کرد، وە بەڵێنمان پێدابوون لەلای ڕاستی ئەو شیوەی دەکەوێتە لای کێوی طور لەگەڵ موسا دا گفتوگۆ بکەین، وە لە ڕۆژە سەختەکانی ئەو ساڵانەی ونی ناو دەشتی سینا بوون لەو دەشتە چۆڵەدا شەرابێکی شیرینی وەک ھەنگوین و مەلی شێلاقەمان بۆ ناردنە خوارەوە، تاوەکو سوودی لێ ببینن.

پێمان وتن: لەو ڕزق و ڕۆزییە پاکو خاوێن و حەڵاڵە بخۆن کە پێمان داوون، وە سنوری خوای گەورە مەبەزێنن و نزیکی ئەو شتانە نەکەونەوە کە خوای گەورە حەرامی کردوون، وە گەر نا خەشم و توڕەیی من دادەبەزێتە سەرتان، وە ھەرکەسیش خەشم و توڕەیی من داببەزێتە سەری ئەوە بە ھیلاکدا دەچێت و سەرگەردانی دونیا و دواڕۆژیش دەبێت.

بێگومان من بەرامبەر ئەو کەسەی تەوبە دەکات و باوەڕی ھێناوە و کاروکردەوەی چاک ئەنجام دەدات و بەردەوام دەبێت لەسەری زۆر لێبوردە و بەخشەرم، لە گوناھەکانی دەبوورم، وە ھەڵە و کەموکورتییەکانیشی دەپۆشم.

- ئەی موسا - چی وای لێکردیت لە گەلەکەت پێش بکەویت و پەلە بکەیت لە گەیشتنت بە کێوی طور و ئەوان لە دوای خۆتەوە بەجێ بھێڵێت ؟

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) وەڵامی خوای گەورەی دایەوە و فەرمووی: ئەوان وان لە دوامەوە و پێم دەگەن، لە گەلەکەم پێش کەوتم بۆ لای تۆ، تاوەکو بەو پەلە کردنەم بۆ لات لێم ڕازی بیت ، ئەی پەروەردگارم.

خوای گەورە پێی فەرموو : ئەی موسا بێگومان دوای ھاتنی تۆ بۆ کێوی طور گەلەکەتمان تاقیکردەوە، ئەویش ئەوە بوو سامری گوێرەکەیەکی لە زێر بۆ دروست کردن و بانگی کردن بۆ پەرستنی و گومڕای کردن.

ئەمجا موسا (سەلامی خوای لێ بێت) کاتێک ئەوەی بیست بەداخ و خەم و پەژارە و توەڕییەوە گەرایەوە بۆ لای گەلەکەی، وە پێی وتن: ئەی گەلەکەم ئایا پەروەردگارتان بەڵێنێکی باشی پێنەدان، کە تەوراتتان بۆ دادەبەزێنێت، وە دەتانخاتە بەھەشتەوە، یاخود ماوە و کاتەکە زۆری خایاند و لەبیرتان چوو، یان ھەر ویستان بەم گوێرەکە پەرستنە خەشم و توڕەیی پەروەردگارتان بۆ دابەزێت و دووچاری سزای ئەو ببنەوە، ھەر لەبەر ئەوە ئەو بەڵێن و پەیمانەتان شکاند کە بە منتان دابوو کەلەسەر یەکخواپەرستی و تاعەت و گوێڕایەڵی بمێننەوە تا دەگەڕێمەوە بۆ لاتان.؟!

گەلەکەی موسا وتیان: - ئەی موسا - بە ویست و دەسەڵاتی خۆمان سەرپێچیمان لە فەرمانەکەی تۆ نەکرد، بەڵکو ناچار بووین، بەڵکو کاتێک کە دەرچوین زیڕ و زیوێکی زۆری گەلەکەی فیرعەونمان لە کۆل نابوو ، ئێمەیش بۆ ئەوەی ڕزگارمان بێت لە دەستی فڕێمان دایە ناو چاڵێکەوە، ھەر کاتێک ئێمە فڕێمان دەدا سامرییش مشتێ خۆڵی لە شوێنەواری جێ سمی ئەسپەکەی جوبرەئیلی دەھاویشتە سەر ئەو چاڵە.

سامری لەو زێر و زیوانە پەیکەری گوێرەکەیەکی بێ گیانی دروستکرد بۆ نەوەکانی ئیسرائیل، وەک مانگا دەیبۆڕاند، ئەوانەی گیرۆدەی فڕوفێڵی سامری بوون وتیان: ئەمە خوای ئێوە و خوای موسایشە، موسا لەبیری چووە خواکەی لێرە بەجێھێشتووە.

ئایا ئەوانەی گیرۆدەی فڕوفێڵی سامری بوون و ئەو گوێرەکەیان پەرست نابینن ئەو گوێرەکەیە نە قسەیان لەگەڵدا دەکات و نە وەڵامی داواکاریەکانیشیان دەداتەوە، وە دەسەڵاتی ئەوەیشی نییە زەرەر و زیان لەوان و لە خەڵکی تریش دوور بخاتەوە، وە دەسەڵاتیشی نییە سوود و قازانج بەوان و بە خەڵکی تریش بگەیەنێت؟!

بێگومان ھارونیش پێش ئەوەی موسا بگەڕێتەوە بۆ لایان پێی وتن: ئەی گەلی من وریا بن ئێوە بەو گوێرەکە زێڕینە تاقیکرانەوە تاوەکو باوەڕدار و بێباوەڕ لێک جیا بکرێنەوە، وە - ئەی گەلەکەم - پەروەردگارتان بەخشندە و میھرەبانە و خاوەنی ڕەحمەتە نەک ئەو گوێرەکەیەی کە ھیچ زیان و قازانجی بەدەست نییە، چی جای بگات بەوەی ڕەحمتان پێ بکات و بەخشندە بێت لەگەڵتاندا، دەی کەوابێت شوێنی من بکەون لەپەرستنی (اللە) تەعالا بەتاک و تەنھایی، وە گوێڕایەڵی فەرمانەکانیشم بن، بەوەی واز بھێننن لەپەرستنی ھەر شتێک جگە لە خوای گەورە.

ئەوانەی گیرۆدەی پەرستنی گوێرەکەکە بوون وتیان: نەخێر وازی لێناھێنین و بەردەوام لای ئەم گوێرەكە دەمێنینەوە و دەیپەرستین تا ئەو کاتەی موسا دەگەڕێتەوە بۆ لامان.

موسا بە ھارونی برای وت: چی شتێک ڕێگری لێکردیت لەوەی نەیەیت بەدوامدا کاتێک بینیت بەنو ئیسرائیل گومڕا بوون و جگە لەخوا خەریکی پەرستنی گوێرەکەن ؟

وازیان لێ بھێنیت و بگەیت پێم؟! ئایا تۆیش سەرپێچی فەرمانەکەمت کرد و قسەمت شکاند کاتێک من تۆم لای ئەوان بەجێھێشت کە ئاگاداریان بیت و نەھێڵێت سەرپێچی خوا بکەن؟!

کاتێک موسا ڕیش و سەری ھارونی برای توند ڕاکێشا، وە سەرزەنشتی کرد لەوەی بۆچی ڕازی بوو بەنو ئیسرائیل دەست بکەن بەگوێرەکە پەرستن، ھارون ویستی سۆز و بەزەیی موسا بۆ لای خۆی ڕابکێشێت و پێی وت: ئەی کوڕی دایکم ڕیش و قژم ڕامەکێشە، من بیانووم ئەوە بوو کە لەگەڵیان مامەوە و جێم نەھێڵان، ترسام لەوەی ئەگەر بەتەنھا بەجێیان بھێڵم دووبەرەكی بكەوێتە ناویان و دوای پێم بڵێیت: بەڕاستی تۆ جیاوازی و دووبەرەکیت خستە نێو بەنو ئیسرائیلەوە، وە وەسیەت و ئامۆژگاریەکەی منت نەپاراست، وە چاوەڕوانی منت نەکرد تا دێمەوە بۆ لایان.

موسا (سەلای خوای لێ بێت) بە سامری وت: ئەی سامری تۆ ئیش و کارت چییە؟ چی شتێک پاڵی پێوە نایت کە ئەم کارە بکەیت؟ مەبەست پێی دروستکردنی ئەم گوێرەکەیە لە زێڕ و زیو، وە پاشان بیکاتە خوای بەنو ئیسرائیل بۆ ئەوەی بیپەرستن.

سامری بە موسای وت (سەلامی خوای لێ بێت): ئەوەی من بینیم ئەوان نەیانبینی، بێگومان من جوبرەئیلم بینی بە سواری ئەسپێکەوە، مشتێک لە خۆڵی جێ سمی ئەسپەکەیم ھەڵگرت و پرژاندم بەسەر ئەو زێر و زیوە تواوەی کە لەشێوەی گوێرەکە بوو، ئیتر پەیکەری ئەو گوێرەکەی لێ دروست بوو کە وەک مانگا دەیبۆڕاند، ھەر بەو شێوەیە نەفس و دەروونم ئەوەی لاشیرین کردم کە ئەنجاممدا.

موسا (سەلامی خوای لێ بێت) بە سامری وت: بڕۆ لێرە مەمێنە، وە دوور بکەوەرەوە، تا ماویت لە ژیاندا ھەر کەسێک لێت نزیک بویەوە بڵێیت: نزیکم مەبەرەوە و دەستم لێمەدە و دەستت لێنادەم، وەک کەسیکی گول تاماویت بە زەلیلی و زەبوونی بژیت، وە دڵنیاشبە لە ڕۆژی قیامەتدا وادەیەکت ھەیە کە خوای گەورە لێپریسنەوەت لەگەڵدا دەکات و تۆڵە و سزای ئەو کارەیشت وەردەگرێتەوە، وە خوای گەورەیش بەڵێنی خۆی جێ بەجێ دەکات، ئێستاش تەماشای ئەو گوێرەکەیە بکە کە کردبووت بەخوای خۆت و جگە لە (اللە) و دەتپەرست، بێگومان ئاگری تێبەردەدەین تاوەکو دەتوێتەوە، پاشان خۆڵەکەی بەرت و بڵاو دەکەینەوە بۆ ئەوەی ھیچ شوێنەوارێکی نەمێنێت.

- ئەی خەڵکینە - دڵنیابن ئەوەی سامری دروستی کرد خوا نەبوو، بەڵکو پەرستراوی ھەقی ئێوە زاتی (اللە تعالی) یە، ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە جگە لەئەو، زانست و زانیاری ئەو ھەموو شتێکی گرتووەتەوە، وە ئاگاداری ھەموو شتێکە و ھیچ شتێکی لێ ون نابێت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھەروەک چۆن چیرۆک و بەسەرھاتی موسا و فیرعەون و گەلەکانیانمان بۆ گێڕایتەوە، ھەر بەو شێوەیە چیرۆک و بەسەرھاتی پێغەمبەران و ئوممەتانی پێش خۆت بۆ دەگێڕینەوە، تاوەکو دڵدانەوە بێت بۆ تۆ کە بزانیت ئەوە بەتەنھا تۆ نیت کە دووچاری ناڕەحەتی و ناخۆشی بوویت لەگەڵ بێباوەڕاندا، وە بێگومان لەلایەن خۆیشمانەوە قورئانمان بەخشیوە پێت تاوەکو بیر خەرەوەی ئەو کەسانە بێت کە بیر لەمانا و مەبەستەکانی دەکەنەوە.

ھەر کەسێک پشت لەم قورئانە ھەڵبکات کە دابەزیوە بۆ سەر تۆ و باوەڕی پێ نەھێنێت و کار و کردەوەی پێ نەکات، بێگومان لە ڕۆژی قیامەتدا تاوان و گوناھی گەورە ھەڵدەگرێت، وە شایستەی سزای بە ئێش و ئازاریشە.

لەو سزایەدا بەھەمیشەیی دەمێننەوە، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا گوناھ و تاوانەکانیان خراپترین بارێکە ھەڵیان گرتبێت.

ئەو ڕۆژەی فریشتەی فووکردن (ئیسرافیل) فووی دووەم دەکات بە کەڕەنادا بۆ ئەوەی خەڵکی زیندووببنەوە لە گۆڕەکانیان، ئەو ڕۆژە بێباوەڕان بەشینی کۆ دەکەینەوە، دەفەرموێت : بەشینی کۆیان دەکەینەوە، چونکە ڕەنگی پێست و چاویان لەتاو ناڕەحەتیەکانی قیامەت شین بووە، کە ھیچ کەسێک توانای ئەوەی نییە خۆ بگرێت لەبەردەم ناڕەحەتیەکانی ئەو ڕۆژەدا.

لە نێو خۆیاندا چپە چپیانە و بەنھێنی قسە دەکەن و دەڵێن: ئێوە ھەر دە ڕۆژێک لەپاش مردن لەناو گۆڕدا ماونەتەوە.

خوای گەورە دەفەرموێت: ئێمە دەزانین لە نێو خۆیاندا بە چپە باسی چێ دەکەن، ھیچ شتێکمان لا شاراوە نییە، ئەوەیان لە ھەموویان ژیرترە دەڵێت: تەنھا یەک ڕۆژ لەناو گۆڕدا ماونەتەوە نەک زیاتر.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پرسیارت لێدەکەن لەبارەی چیاکانەوە لە ڕۆژی قیامەتدا چیان بەسەر دێت، تۆیش پێیان بڵێ: پەروەردگارم لەبنیان دێنێت چۆن لەبن ھێنانێک، ورد و خاشیان دەکات و دەیاندات بەبادا.

ئەو زەوییەیش کە ئەو چیانەی ھەڵگرتبوو، دەکاتە دەشتێکی ساف و پان و کاکی بەکاکی، ھیچ خانوو و ڕووەکێکی لەسەر نییە.

- ئەی ئەو کەسەی تەماشای دەکەیت - ھیچ خواری و ناڕێکی و دۆڵ و شیو و شاخ و بەرزی و نزمی تێدا نابینیت و ھەمووی ڕێک و تەخت ئەبێت.

ئەو ڕۆژە خەڵکی ھەموو شوێن دەنگی جاڕچییەک دەکەون بەرەو گۆڕەپانی مەحشەر و کۆبوونەوە، ھیچ کەسێک نییە بتوانێت لابدات و شوێنی نەکەوێت و بەرەو لایەکی تر بڕوات، ھەمووی لەترسی خوای میھرەبان بێدەنگ دەبن، ئەو ڕۆژە گوێت لە ھیچ دەنگێک نابێت دەنگی ژێر لێو و ئەسپایی نەبێت.

لەو ڕۆژە گەورەدا شەفاعەت و تکای ھیچ کەسێک سوودی نییە شەفاعەتکارێک نەبێت خوای گەورە خۆی مۆڵەتی بدات، وە گوفتار و قسەشی پەسەند بکات و لێی ڕازی بێت.

خوای گەورە ئاگادارە و دەزانێت ئەو خەڵکە پێشوازی لەچی شتێکی قیامەتیان دەکەن، وە دەزانێت و ئاگادارە لە دونیایشدا چیان بەجێھێشتووە، وە بەندەکانی خوا ھیچ کامیان زانیاریان نییە دەربارەی زات و سیفاتی خوای گەورە و ئاگادار نین پێی.

ئەو ڕۆژە ڕووخساری بەندەکان زەلیل و ملکەچن بۆ ئەو زاتەی ھەمیشە زیندووە و ھەرگیز نامرێت، ئەو زاتەی ھەڵسوڕێنەر و بەڕێکەری ھەموو کاروباری بەندەکانیەتی، بێگومان خەسارۆمەند بوو ئەو کەسەی زوڵم و ستەمی لە خۆی کرد، بەوەی خۆی دووچاری گوناھ و تاوان و ھەر ھۆکارێکی تر کرد کە مرۆڤ بە ھیلاک دەبات.

ھەر کەسێک کار و کردەوەی چاکە بکات و لە ھەمان کاتیشدا باوەڕی بە خوای گەورە و پێغەمبەرەکانی ھەبێت، ئەوە بەتەواوی و بێ کەم و کورتی پاداشتی خۆی وەردەگرێت، وە ناترسێت لەوەی ستەمی لێ بکرێت، بەوەی سزا بدرێت لە بەرامبەر گوناھێک کە ئەنجامی نەداوە، وە پاداشتی کار و کردەوە چاکەکانیشی لێ کەم ناکرێتەوە.

ھەروەکو چیرۆکی پێغەمبەران و ئوممەتانی پێشووترمان بۆ دابەزاندیت، قورئانی پیرۆزیشمان بەزمانی عەرەبی و ڕەوان بۆ دابەزاندنی، وە جۆرەھا ھەڕەشە و ترساندنمان تێدا ڕوونکردوەتەوە، بەئومێدی و ڕەجای ئەوەی لە گوناھ و تاوان بگەڕێنەوە لەخوا بترسن، یاخود قورئان ببێت بە پەند و ئامۆژگاری بۆیان.

بەرز و بڵندی و پاکوبێگەردی بۆ خوای گەورە، ئەو پادشا و خاوەنی ھەموو شتێکە، ئەو خوایە ھەق و ڕاستە، وە گوفتار و وتاری ھەموو ڕاستن، پاکوبێگەردی بۆ زاتی بەرزی ئەو لەو کەموکورتیانەی بتپەرست و موشریکەکان وەسفی دەکەن پێی، - ئەی پێغەمبەر- پەلە مەکە لە وەرگرتنی قورئان پێش ئەوەی وەحیەکە بە تۆ بگات، وە پێشبڕکێی جوبرەئیل بکەیت، وە بڵێ: ئەی پەروەردگارم زانست و زانیاریم زیاد بکە تا ئەوەی فێرت کردم.

بێگومان پێشتر ئامۆژگاری ئادەممان کرد کە لە بەروبومی ئەو درەختە نەخوات، وە ڕێگریمان لێکرد کارێکی وابکات، وە سەرەنجامی ئەوەشمان بۆ ڕوونکردەوە ئەگەر لەبەری ئەو درەختە بخۆیت چی چاوەڕوانت دەکات، بەڵام ئادەم ئامۆژگاریەکەی ئێمەی بیرچوویەوە و لەبەری درەختەکەی خوارد و ئارامی نەگرت کە لێی نەخوات، بەراستی ورە و عەزمی بەھێزمان لەو بەدی نەکرد کە پارێزگاری لەو کارە بکات کە ئامۆژگاری و وەسیەتمان بۆی کردبوو.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی ئەوە بکە کاتێک بە فریشتەکانمان وت: سوژدەی ڕێز و سەلام بۆ ئادەم ببەن، ئەوە بوو فریشتەکان ھەموویان سوژدەیان برد، ئیبلیس نەبێت - کە لەوان نەبوو، بەڵام لەو کاتەدا لەگەڵ ئەوان بوو- ، لەبەر خۆ بەزلزانین سوژدەی نەبرد بۆ ئادەم.

وتمان: ئەی ئادەم ، بێگومان ئیبلیس دوژمنی تۆ و دوژمنی ھاوسەرەکەتە، وریابە تۆ و ھاوسەرەکەت لە بەھەشت دەرنەکات، بەوەی گوێڕایەڵی بکەیت و ئەویش وەسوەسەتان بۆ دروست بکات، ئەو کاتە دووچاری چەرمەسەری و ناڕەحەتییەکانی ژیان ببیت.

- ئەی ئادەم - ئەگەر تۆ لە بەھەشتدا بمێنیتەوە ئەوە خوای گەورە لەو بەھەشتەدا خواردن و خواردنەوەت دەداتێ و ھەرگیز برسیت نابێت، وە پۆشتەت دەکات و ھەرگیز ڕووت و بێ بەرگ نابیت.

وە لەو بەھەشتەدا تێر ئاوت دەکات و ھەرگیز تینوت نابێت، وە سێبەرت بۆ دەکات و تیشکی خۆر لێت نادات و گەرمات نابێت.

شەیتان دنەی ئادەمی دا و وەسوەسەی خستە دڵیەوە، وە پێی وت: ئایا ڕێنماییت بکەم بۆ خواردنی بەری درەختێک ئەگەر لێت خوارد ھەمیشە زیندوو بیت و ھەرگیز نەمریت، وە ببیت بەخاوەنی موڵک و سەروەت و سامانێک کە بەردەوام بێت و ھەرگیز کۆتایی نەیەت ؟!

ئادەم و حەوا لەبەری ئەو درەختەیان خوارد کە ڕێگریان لێکرابوو لە خواردنی، ئەوە بوو عەورەت و شەرمگەیان بەدەرکەوت و جلوبەرگی بەھەشتیان لەبەرا نەما و ڕووت و قووت مانەوە، جا دەستیان کرد بەلێکردنەوەی گەڵای درەختەکانی بەھەشت بۆ ئەوەی عەورەتی خۆیانی پێداپۆشن، ئادەم سەرپێچی فەرمانەکەی پەروەردگاری کرد، وە دوور نەکەوتەوە لەخواردنی بەری ئەو درەختەی پێی وترا بوو نزیکی نەکەونەوە، ئەو سنورەی بەزاند کە نەدەبوو بیبەزێنێت.

پاشان پەروەردگار ئادەمی ھەڵبژارد و لە خۆی نزیکی کردەوە، وە تەوبە و پەشیمانیشی لێوەرگرت و ڕێگای ڕاستی پێشاندا.

خوای گەورە بە ئادەم و حەوای فەرموو: ئێوە و ئیبلیس لە بەھەشت بەرەو زەوی دابەزن، بزانن ئیبلیس دوژمنی ئێوەیە، وە ئێوەیش دوژمنی ئەون، ئەگەر لە منەوە ھیدایەت و ڕێنوماییەکتان بۆ ھات، ھەرکەسێک لە ئێوە شوێن ھیدایەت و ڕێنوماییەکەی من بکەوێت و کاری پێ بکات و لێی لانەدا، ئەوە گومڕا و سەرگەردان نابێت و ھەقێ لێ ون نابێت، وە لەڕۆژی دواییشدا بەسزای خوا بەدبەخت و ماڵ وێران نابێت، بەڵکو خوای گەورە دەیخاتە بەھەشتی ھەتا ھەتاییەوە.

وە ھەر کەسێکیش پشت لە یاد و زیکری من بکات و پێی ڕازی نەبێت و نەیەت بەدەمیەوە ئەوە بێگومان لە دونیا ژیانێکی کولەمەرگی و پر چەرمەسەری دەبێت، وە ژیانی ناو گۆڕیشی لێ تەسک دەکەینەوە، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا بە کوێری (کوێری چاوەکانی و نەبوونی بەڵگە و بڕ و بیانو) ڕاپێچی گۆڕەپانی مەحشەری دەکەین.

ئەو کەسەی کە پشتی لەیاد و زیکری خوا کردووە دەڵێت: ئەی پەروەردگارم بۆچی منت بە کوێری حەشر کرد، خۆ من لە ژیانی دونیادا چاوم ساغ بوو، بینا بووم؟

خوای گەورە بەرپەرچی دایەوە و فەرمووی: ھەروەکو ئەوەی لە دونیا ئەنجامتدا، ئایەت و بەڵگە و نیشانەکانی ئێمەت بۆ ھاتن کەچی تۆ پشتگوێت خستن و وازت لێھێنان و لەبیرت کردن، ھەر ئاوا ئەمڕۆ تۆیش لەناو سزای دۆزەخدا وازت لێ دەھێنرێت و لەبیر دەکرێیت.

ھەروەکو ئەم تۆڵەیەی باسکرا، تۆڵەیش لەو کەسانە دەسێنین لەسەرپێچیکردنی پەروەردگاردا زیادە ڕۆیی دەکەن و ڕۆچون لە ئارەزووە حەرامەکانیاندا، وە پشتیان ھەڵکردووە لە باوەڕھێنان بەبەڵگە ڕوون و ئاشکراکانی پەروەردگاری، وە سزای خوای گەورە لە ڕۆژی دواییدا توندتر و بەردەوامتر و بەھێزترە لەژیانی پڕ چەرمەسەری دونیا و سزای ناو گۆڕ.

ئایا لەناوبردنی ئەو گەلانەی پێش خۆیان گەل و ھۆزەکەتی شارەزا نەکرد بۆ گرتنەبەری ڕێگای ڕاست و ھیدایەت، لە کاتێکدا ئەوان بەشوێن و جێگا و ڕێگا و ماڵی وێرانی ئەو ئوممەتانەی پێش خۆیاندا دێن و دەچن، وە بەچاوی خۆیان شوێنەواریان دەبینن؟ بێگومان لەو لەناوبردن و کاول کردنەی ئەواندا گەلێک پەند و ئامۆژگاری و بەڵگە و نیشانە ھەیە بۆ ئەوانەی ژیر و خاوەن بیروھۆشن.

- ئەی پێغەمبەر - ئەگەر بڕیاری پێشوەختەی پەروەردگارت نەبوایە کەھیچ کەسێک سزا نادات پێش ئەوەی بەڵگەی لەسەر بسەلمێنێت، وە ئەگەر پەروەردگارت پێشتر کاتێکی بۆ دیاری نەکردنایە لای خۆی، ئەوا سزای دەدان و لەناوی دەبردن، چونکە ئەوان شایستەی ئەو سزایە بوون.

- ئەی پێغەمبەر - ئارام بگرە لەسەر ئەوەی ئەو بێباوەڕانە پێت دەڵێن لەقسە و تانە و تەشەرەدانی نابەجێ، بە سوپاس و ستایشی پەروەردگارت پاکو بێگەردی بۆ خوای گەورە بنوێنە لە نوێژی بەیانی پێش خۆرھەڵاتن، وە لە نوێژی عەسر پێش خۆرئاوابوون، وە لە نوێژی مەغریب و نوێژی عیشا لە ساتەکانی شەویشدا ھەر تەسبیحات و یادی خوا بکە، وە لە نوێژی نیوەڕۆ کاتێک ڕۆژ لادەدا لە ناوەڕاستی ئاسمان دوای کۆتایی ھاتنی سەرەتای ڕۆژ، وە لە نوێژی مەغریبیش پاش کۆتایی ھاتنی کۆتایی ڕۆژ، بە ئومێد و ڕەجای ئەوەی پاداشتی ئەو کردەوانەت لای خوای گەورە بەو شێوەیە بدرێتەوە کە پێی ڕازیت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - تۆ تەماشای ئەو ماڵ و سەروەت و سامان و خۆشگوزەرانییە مەکە داومانە بەو بێباوەڕانە لەخۆشیەکانی ژیانی دونیا بۆ ئەوەی تاقیان بکەینەوە، ئەوەی پێمان بەخشیون ھەمووی لەناو دەچێت و کاتیە و بەردوام نابێت، ئەو پاداشتەی کە پەروەردگارت بەڵێنی پێداویت تاوەکو ڕازیت دەکات باشتر و بەردەوامترە لەو خۆشی و ناز و نیعمەتەی بەوانمان داوە لەدونیا کەخۆشی و ناز و نیعمەتێکی کاتی و لەناو چووە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - فەرمان بکە بەخاووخێزان و کەسوکارت نوێژ بکەن، وە خۆیشت لەسەر ئەنجامدانی ڕابھێنە و بەردەوامبە لەسەری، ئێمە داوای ڕزق و ڕۆزی خۆت و کەسانی تریشت لێ ناکەین، بەڵکو ئێمە خۆمان ڕزق و ڕۆزی تۆ ئەدەین، وە سەرەنجامی باش و چاکیش لە دونیا و دواڕۆژیشدا ھەر بۆ کەسانی تەقوادار و لەخواترسە، ئەوانەی فەرمانەکانی خوای گەورە بەجێ دەھێنن و دووریش دەکەونەوە لە ڕێگریەکانی.

ئەو بێباوەڕانە كە پێغەمبەری خوایان (صلی اللە علیە وسلم) بە درۆ زانی وتیان : بۆچی موحەممەد لەلایەن پەروەردگاریەوە بەڵگە و نیشانەیەکمان بۆ ناھێنێت لەسەر ڕاستگۆیی ئەوەی کە پێغەمبەری خوایە، ئایا ئەوان بەڵگە و نیشانەی ڕوون و ئاشکرایان بۆ نەھات لە قورئاندا کەپەڕاو و کتێبە ئاسمانیەکانی پێش خۆی بەڕاستی دادەنێت (پێش تەحریف و گۆڕانکاری تێدا کردنیان).

ئەگەر ئێمە پێش لەوەی پێغەمبەرێک بنێرین بۆ لای ئەو بێباوەڕانە و پەڕاوێکیان بۆ دابەزێنین، لەبەر کوفر و بێباوەڕی و نکۆڵی کردنیان سزامان بدانایە و لەناومان ببردنایە، ئەوا لە ڕۆژی قیامەتدا بڕ و بیانویان دەھێنایەوە بۆ بێباوەڕیەکەیان و دەیانووت: دەبوایە پەروەردگارمان لە دونیادا پێغەمبەرێکی بۆ بناردینایە، تاوەکو باوەڕمان پێ بھێنایە و شوێن بەڵگە و نیشانە و ئایەتەکانی بکەوتینایە پێش ئەوەی بەسزای تۆ زەلیل و زەبون وڕیسوا بین؟!

- ئەی پێغەمبەری خوا - بەو بێباوەڕانە (بەوانەی تۆ بەدرۆ دەزانن) بڵێ: ھەریەک لە ئێمە و ئێوە چاوەڕاونی سزا و پاداشتی خوای گەورە دەکەین، کەوابێت ئێوە چاوەڕوان بن بەدڵنیایی دوای دەزانن کە کێ خاوەنی ڕێگای ڕاستە، وە کێ لە ئێمە و ئێوە ھیدایەت دراوە و ڕێنوێنی کراوە؟

کاتی لێپرسینەوەی کار و کردەوەی خەڵکی لە ڕۆژی قیامەتدا نزیک بووەتەوە، کەچی ئەوان بێ ئاگان لەو ڕۆژە و پشتیان تێکردووە، لەبەر ئەوەی سەرگەرمی ژیانی دونیان.

ھەرچیان لەیاد و زیکر و دابەزینی قورئان بۆ بێت لەلایەن پەروەردگاریانەوە گوێی بۆ دەگرن بەڵام گوێگرتنێک سوودی نابێت بۆیان، بەڵکو بەگاڵتە و گەپ و لاقرتێوە گوێی بۆ دەگرن و ھیچ گوێی نادەنێ.

گوێی بۆ دەگرن و دڵ و دەروونیان لێی بێ ئاگایە، ستەمکاران و ئەوانەی لەسنوور دەرچوون لە نێوان خۆیاندا بە چپە چپ دەڵێن: ئەم موحەممەدە (صلی للە علیە وسلم) کە بانگەشەی پێغەمبەرایەتی دەکات وەک ئێوە مرۆڤە و ھیچ تایبەتمەندییەکی زیاتری نییە؟! دەی ئایا ئێوە دەڕۆنە لای جادوو و جادوگەرێک لە کاتێکدا چاوتان ھەیە و دەبینن، ئەو وەک ئێوە مرۆڤە، وە ئەوەیشی ھێناویەتی لە جادوو زیاتر ھیچ شتێکی تر نییە.

پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) فەرمووی: پەروەردگارم ئاگادارە و دەزانێت ئێوە بەچپە چپ چی دەڵێن و چی دەشارنەوە، ئەو لە ھەموو قسە و گوفتارێک چی لە ئاسمان و چی لەزەویدا بکرێت بە ئاگایە و دزانێت چی وتراوە، ئەو بیسەری وتەی بەندەکانیەتی، وە زانایە بەکار و کردەوەیان، وە پاداشت و سزایشیان لەسەر دەداتەوە.

نەک ھەر ھێندە بەڵکو ڕاڕا بوون بەرامبەر ئەوەی بۆ موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھاتووە، جارێک دەیانوت: ئەوەی بۆی ھاتووە ھەر خەونی بێ مانا و تێکەڵ و پێکەڵ و پڕو پووچە، وە ھەندێک جاریش دەیانوت: نەخێر بەو شێوەیە نییە، بەڵکو خۆی ھەڵی بەستووە و ھیچ بنەمایەکی نییە، وە ھەندێ جاری تریش دەیانوت: ئەو تەنھا شاعیرێکە، ئەگەر ڕاست دەکات پێغەمبەرە با وەک پێغەمبەرانی پێشوو موعجیزەیەک بھێنێت بۆمان، چونکە ئەوان موعجیزەیان ھێنا بۆ گەلەکانیان، وەک گۆچانەکەی موسا و وشترەکەی صاڵح.

پێش ئەمانیش ئەو شار و گوندانە داوای موعجیزە و بەڵگەیان کرد کەچی کاتێک موعجیزە و بەڵگەکانیان بۆ ھات باوەڕیان پێی نەھێنا، ئێمەش لەناومان بردن، ئایا ئەمانە کەداوای موعجیزە و بەڵگە دەکەن باوەڕ دەھێنن بەخوا و پێغەمبەرەکانی ؟

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھیچ پێغەمبەرێکیمان نەناردووە بۆ ھیچ گەل و ھۆزێک پێش تۆ ئیللا پیاوانێک بوون لە مرۆڤ کە وەحی و سروشمان بۆ کردوون، نەک فریشتە بووبن، بڕۆن لە خاوەن نامەکانی پێش خۆتان بپرسن ئەگەر ئێوە نازانن.

ئەو پێغەمبەرانەی کە ڕەوانەمان کردوون لە جەستە و لاشەیەک دروستمان نەکردوون کە خواردن نەخۆن، بەڵکو وەک ھەموو مرۆڤێکی تر خواردن دەخۆن، وەک ھەموو مرۆڤێکی تریش دەمرن و لە دونیادا بەھەتا ھەتایی نامێننەوە.

ئەو پەیمان و بەڵێنەی بە پێغەمبەرانمان دابوو ھێنامانە دی، ئەوان و باوەڕدارانمان ڕزگار کرد لە تیاچوون، وە لەسنوور دەرچوانیشمان لەناو برد بە ھۆی بێباوەڕیان بە خوای گەورەو ئەنجامدانی گوناھ و تاوانەوە.

بێگومان ئێمە قورئانمان بۆ ئێوە دابەزاندن کە باسی شەرەف و ڕێز و پلە و پایەی ئێوەی تێدایە ئەگەر شوێنی بکەون و باوەڕی پێ بکەن وکار و کردەوەی پێ بکەن، دەی ئیتر بۆ ژیر نابن و تێناگەن، کەواتە پەلە بکەن لە باوەڕ پێ ھێنانی، وە کار و کردەوە بە ڕێنوماییەکانی.

چەند شار و گوندمان لەناو برد بە ھۆی ئەوەی خەڵک و دانیشتوانەکەی بێباوەڕ و ستەمکار بوون، وە لەدوای ئەوانیش گەلانی ترمان لێ دامەزراندن.

کاتێک ئەوانەی لەناوبران سزای ڕیشەکێشی ئێمەیان بەچاوی خۆیان بینی، ئیتر بەپەلە لە ترسی لەناوچوونیان لە گوندەکانیان ھەڵدەھاتن.

بە گاڵتە و لاقرتێوە پێیان دەوترێت: ھەڵمەیەن و ڕامەکەن و بگەڕێنەوە بۆ ناو ئەو ناز و نیعمەت و خۆشگوزەرانیەی سەرگەرم بوون پێوەی، بگەڕێنەوە بۆ ناو خانوو و ماڵەکانتان، بەڵکو لەبارەی دونیاتانەوە پرسیارێکتان لێ بکرێت.

ئەو بێباوەڕ و ستەمکارانە داندەنێن بەتاوان و گوناھی خۆیاندا و دەڵێن: ئەی تیاچوون و خەسارۆمەندی بۆ خۆمان، بەڕاستی ئێمە بە کوفر و بیباوەڕیمان ستەممان لە خۆمان کرد.

بەردەوام ئەوە نزایان بوو لە خۆیان و دەیانوت: تیاچوون و خەسارۆمەندی بۆ خۆمان، چیمان بە خۆمان کرد لە گوناھ و تاوان کردن، بەڕاستی ئێمە ستەمکار بووین، ھەتا ھەموویمان دروێنە کرد، وەک کشتۆکاڵ و بەروبومێک کەڕنرابێت و ھیچی نەمابێت، وەک مردووی بێ گیان و بێ جوڵەمان لێکردن.

ئێمە ئاسمانەکان و زەوی و ھەرچی لە نێوانیاندایە بەبێ ھوودە و گاڵتە بەدی نەھێناوە، بەڵکو بەدیمان ھێناون بۆ ئەوەی بەڵگەی ڕوون بن لەسەر ھێز و دەسەڵاتمان.

ئەگەر ویستمان لە خێزان و مناڵ بوایە، کە خێزانم ھەبێت یان مناڵم ھەبێت ئەوا لای خۆمانەوە بڕیارمان لەسەر دەدا، ئەوەمان نەکرد چونکە خوای گەورە پاکو بێگەردە لەوەی پێویستی بە خێزان و مناڵ ھەبێت.

نەخێر ئەو کارە ناکەین، بەڵکو بە ھەق و ڕاستی، بەو وەحیەی دەیکەین بۆ پێغەمبەرانمان ناھەق و باتڵی بێباوەڕانی پێ دەکوتین، ئەوسا کتوپڕ لەناو دەچێت و نامێنێت، - ئەی ئەوانەی کە دەڵێن خوای گەورە خێزان و مناڵی ھەیە - تیاچوون و زیان و خەسارۆمەندی بۆ ئێوە، چونکە بەشێوەیەکی نالایەق وەسفی پەروەردگارتان کردووە.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدایە ھەر ھەمووی موڵکی زاتی بەرز و بڵندی ئەوە (پاکو بێگەردی بۆ ئەو) ئەو فریشتانەیش کەلای ئەون ھیچ کاتێک لە پەرستنی ئەو خۆ بەزل ناگرن، وە ھەرگیزیش ماندوو نابن.

ھەمیشە و بەردەوام خەریکی تەسبیحات و یادی ئەون، وە ھیچ کاتێکیش بێتاقەت نابن لێی.

بەڵکو بتپەرست و موشریکەکان چەند خوایەکیان جگە لە (اللە) بۆ خۆیان بڕیار داوە، ئایا ئەو خوایانەی ئەوان مردووان زیندوو دەکەنەوە؟ بێگومان نەخێر، دەی ئیتر ئەگەر دەسەڵاتی ئەوەیان نییە چۆن دەبێت بپەرسترێن؟!

ئەگەر بھاتایە لە ئاسمانەکان و زەویدا جگە لە (اللە) چەند خوایەکی تر ھەبوایە، ئەوا ئاسمانەکان و زەوی وێران دەبوون، چونکە کێشمەکێش و ناکۆکی دروست دەبوو لە نێوانیاندا، بەڵام وەک دەبینین واقعی حاڵ بەو شێوەیە نییە ( چونکە یەک خوا ھەیە ئەویش (اللە) یە)، پاکو بێگەردی بۆ زاتی ھەق تەعالای (اللە) کە پەروەردگاری عەرشە لەو وەسفە خراپانەی بتپەرست و موشریکەکان وەسفی پێدەکەن، بەوەی گوایە (اللە تعالی) ھاوەڵ و شەریکی ھەیە.

خوای گەورە (اللە جل جلالە) تەنھا خۆی خاوەنی ھەموو شتێکە، وە تەنھا خۆیشی بڕیاریان لەسەر دەدا ، پرسیاری لێ ناکرێت، بەڵکو ئەو لێپرسینەوە لەھەموو شتێک دەکات، واتا: ھیچ کەسێک بۆی نییە پرسیاری لێ بکات لەوەی تەقدیری کردووە و جێ بەجێی دەکات، بەڵکو ئەوە زاتی (اللە) یە لێپرسینەوە لەکار و کردەوەی بەندەکانی دەکات و پاداشت و سزایان دەداتەوە.

بەڵكو ئەوانە جگە لە زاتی (اللە) چەند خوایەکیان بۆ خۆیان بڕیار داوە، - ئەی پێغەمبەری خوا - بەو بتپەرست و موشریکانە بڵێ: ئادەی بەڵگەی ڕاست و دروستی خۆتان بھێنن لەسەر ئەوەی ئەو بتانە شایستەی پەرستن بن، ئەو قورئانەی بۆ من دابەزیووە، لەگەڵ ئەو کتێب و پەرتوکانەی تریش کە بۆ سەر پێغەمبەران دابەزیوون ھیچ بەڵگەیەکیان تێدا نییە لەسەر ئەو کارەی ئێوە، بەڵکو زۆربەی بتپەرست و موشریکەکان ھیچ بەڵگەیەکیان بەدەستەوە نییە تەنھا نەفامی و نەزانین و چاولێکەری کوێرانە نەبێت، ئەوان پشتیان کردوەتە ھەق و ڕوویان لێوەرگێڕاوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پێش تۆ ھیچ پێغەمبەرێکمان نەناردووە ئیللا وەحیمان بۆیان کردووە کە ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە جگە لە من، بۆیە بەتاک و تەنھا من بپەرستن، وە ھیچ ھاوەڵ و شەریکێکیشم بۆ دانەنێن.

بتپەرست و موشریکەکان وتیان: خوای گەورە فریشتەکانی کردووە بە کچی خۆی، پاکوبێگەردی بۆ زاتی ئەو لەو درۆ و بوھتانەی بۆی ھەڵدەبەستن، بەڵکو فریشتەکان بەندەی بەڕێز و نزیکی خوان.

وتەی خۆیان پێش ناخەن بەسەر وتە و گوفتاری خوادا، بەبێ فەرمانی ئەو ھیچ شتێک ناڵێن، وە بەفەرمانی ئەو ھەڵسوکەوت دەکەن و ھیچ کاتێک سەرپێچی فەرمانی ناکەن.

خوای گەورە ئاگاداری کار و کردەوەی پێشووتر و دواتریشیانە، لە دواڕۆژدا تکا و شەفاعەت بۆ ھیچ کەس ناکەن، مەگەر بۆ کەسێک کە خوای گەورە مۆڵەت بدات و لێی ڕازی بێت، وە لەترسی خوای گەورە ھەمیشە دەلەرزن، وە لە ھیچ فەرمان و ڕێگری کردنێکدا سەرپێچی خوا ناکەن.

وەک گریمانە ھەر کەسێک لە فریشتەکان بڵێ: منیش خوا و پەرستراوێکم جگە لە (اللە)، ئەوا لەبەرامبەر ئەو قسەیەیدا لە ڕۆژی قیامەت تۆڵەی بەسزای سەختی دۆزەخی ھەتا ھەتایی لێ دەسێنین، ھاوشێوەی ئەم تۆڵە و سزایە، تۆڵە و سزایش لە ستەمکارانی بێباوەڕ و بتەپەرست دەسێنێن.

ئایا ئەو بێباوەڕانە نازانن کە ئاسمانەکان و زەوی پێشتر پێکەوە نوسابوون، بەشێوەیەکی یەکپارچە کە ھیچ بۆشاییەک نەبوو لە نێوانیاندا، تاكو بارانی لێ ببارێت، پاشان لێکمان جودا کردنەوە، وە لەو بارانەی کە لە ئاسمانەوە بارییە سەر زەوی ھەموو گیاندار و دار و درەخت و ڕووەکێکمان بەدیھێنا، دەی ئایا ئیتر پەند و ئامۆژگاری لەمە وەرناگرن و باوەڕ بە خوای تاک و تەنھا ناھێنن؟!

وە لەزەویش شاخ و چیای دامەزراومان بەدیھێناو وەک مێخ دامانچەقاند تاوەکو جێگیر بێت و نەجوڵێت و ژیان لەدانیشتوانەکەی تێک نەدات، وە چەندین ڕێگە و ڕێڕەوی فراوانمان تێدا کردوەتەوە، بۆ ئەوەی ئەو خەڵکە ڕێگا دەرکەن و بتوانن بە ئاسانی لەسەفەر و گەشتەکانیاندا بگەنە جێ مەبەستی خۆیان.

وە ئاسمانیشمان گێراوە بە سەقفێکی بێ کۆڵەکەی پارێزراو کە نەکەوێتە سەر زەوی، وە پارێزراویش بێت لە بەرز بوونەوەی جنۆکە و شەیتانەکان بۆ گوێگرتن و دزینی ھەواڵەکان، لەگەڵ ئەوەدا ھێشتا بتپەرست و موشریکەکان ڕوو وەردەگێڕن و پشت ھەڵدەکەن لەبەڵگە و نیشانەکانی خوا لە ڕۆژ و مانگ و ئەستێرەکان، وە پەند و ئامۆژگاری لێ وەرناگرن.

ھەر بەتەنھا زاتی (اللە) یە کە شەوی بۆ پشوودان، وە ڕۆژی بۆ ژیان و خۆریشی وەک نیشانەیەك بەسەر ڕۆژەوە بەدیھێناوە، وە وای کردووە مانگیش نیشانەی شەو بێت، وە ھەریەکەش لەخۆر و مانگ لە خولگەیەکی تایبەتی خۆیاندا ئەڕۆن بەبێ ئەوەی لەو خولگەیەی بۆیان دیارکراوە لابدەن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - پێش تۆ ژیانی ھەتا ھەتایی و نەمریمان بەکەس نەدواە، ئەگەر کاتی دیاری کراوت لەم ژیانە کۆتایی ھات و مردیت، ئایا ئەوانی تر دوای تۆ دەژین و نامرن؟ نەخێر ھچی وانییە ئەبێت ھەموو کەس پاش کۆتایی ھاتنی کاتی لەم دونیا بڕوات و نەمێنێت.

ھەموو نەفس و گیانێکی باوەڕدار و بێباوەڕ لەم دونیایە دەبێت تامی مردن بچێژێت و بمرێت، - ئەی خەڵکینە- ئێمە بە داواکاری (تەكلیفەكان) و نیعمەت و ناخۆشیەکانی دونیا تاقیتان دەکەینەوە، دوای مردنیشتان ھەر بۆ لای ئێمە دەگەڕێنەوە نەک بۆ لای کەسێکی تر، ئەو کاتە پاداشت و تۆلەی کار و کردەوەکانتان دەدەینەوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ھەرکاتێک ئەو بتپەرست و موشریکانە تۆ دەبینن گاڵتەت پێدەکەن و شوێنکەوتوانیانی خۆیانت لێ دوور دەخەنەوە و دەڵێن: ئا ئەمەیە جنێو و تانە و تەشەر دەدات لەخواکانتان كە دەیانپەرستن؟! ئەوان لەگەڵ ئەوەی تانە و تەشەرت لێ دەدەن و گاڵتەت پێدەکەن، نکۆڵیش دەکەن لەوەی خوای گەورە لە قورئان بۆ ناردونەتە خوارەوە، وە ناشکوری ئەو نیعمەتانەیش دەکەن خوا پێیداون، ئەوان شایستەترن بە تانە و تەشەر لێدان چونکە ھەرچی نەنگی و کەموکورتی ھەیە تیاندا کۆبوەتەوە.

مرۆڤ لەسەر پەلە پەل و خێراکردن بەدیھاتووە، ئەو پەلە دەکات لەھەموو شتێک پێش ڕوودانی، یەکێک لەو شتانەیش پەلەی لێدەکات پەلەکردنی بتپەرست و موشریکەکانە بەوەی داوای بەپەلەی سزای خوا دەکەن، لەمەودوا نیشانتان دەدەم - ئەی ئەوانەی پەلە دەکەن لەھاتنی سزای من بۆ سەرتان- ، پەلە مەکەن لە ھاتنی، چونکە ھەر دەگەن بەسزای من.

ئەو بێباوەڕانەی نکۆڵی لە زیندووبوونەوەی پاش مردن دەکەن، لە ڕووی پەلەکردن لە ھاتنی سزای خوای گەورە بۆیان دەڵێن: باشە - ئەی موسڵمانان - ئەگەر ڕاست دەکەن ئەم بەڵێنەتان بە زیندووبونەوە و ھاتنی سزا بۆمان کەی دێت و کەی ڕوو دەدات ؟

ئەگەر ئەو بێباوەڕانەی نکۆڵی لە زیندووبەونەوە دەکەن حاڵی خۆیان بزانیبایە کاتێک ناتوانن بڵێسە و کڵپەی ئەو ئاگرە لە ڕوومەت و پشتیان دوور بخەنەوە، وە یارمەتیش نادرێن لای کەسێکەوە کە سزایان لێ دوور بخاتەوە، ئەگەر دڵنیا بوونایە لەو ڕۆژە و یەقینیان ھەبوایە ھەرگیز پەلەی سزای ئەو ڕۆژەیان نەدەکرد.

ئەو ئاگرەی سزا ئەدرێن پێی لێی ئاگادار نین، بەڵکو کتوپڕ بۆیان دێت، ئیتر ئەو کاتە واقیان وڕ دەمێنێت و بەھیچ شێوەیەک ناتوانن لە خۆیانی دوور بخەنەوە، وە مۆڵەتیش نادرێن بۆ تەوبەکردن و گەڕانەوە بۆلای خوا تا بەر ڕەحمەتی ئەو بکەون.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەگەر دەبینی گەل و ھۆزەکەت گاڵتەت پێدەکەن، ئەوا بزانە تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت بەو شێوەیەت لەگەڵ بکرێت، بەڵکو پێغەمبەرانی پێش تۆیش گاڵتەیان پێکراوە، سەرەنجام ئەو سزایەی بێباوەڕان بە گاڵتە و گەپ گرتبویان کاتێک پێغەمبەرەکانیان لەدونیا دەیانترساندن پێی ، دەوری گرتن و ڕزگاریان نەبوو لێی.

- ئەی پێغەمبەر - بەوانەی کە پەلەی سزای خوایانە دابەزێتە سەریان بڵێ : کاتێک ئێوە لەناو جەرگەی شەو و ڕۆژدان کێ ھەیە لە سزا و لەناوبردنی خوای بەخشندە و میھرەبان بتانپارێزێت؟ نەخێر بەڵکو ئەوانە لەیادی پەروەردگاریان ڕوو وەردەگێڕن و پشت ھەڵدەکەن، وە بەنەزانین و گێلی و کاڵفامی خۆیان ھیچ بیری لێ ناکەنەوە.

یان ئەوانە جگە لە ئێمە خوایەکی تریان ھەیە و بەرگریان لێ دەکات لە سزای ئێمە؟ ئەوانەی ئەوان کردوویانن بە خوای خۆیان ناتوانن یارمەتی خۆیشیان بدەن و زیان و زەرەر و سزا لە خۆیان دوور بخەنەوە، یان سوود و قازانج بە خۆیان بگەیەنن، ئیتر ئەوانە لە کوێ دەتوانن کەسانی تر سەربخەن و یارمەتیان بدەن؟! وە لەلایەن ئێمەیشەوە پەنا نادرێن و ناپارێزرێن لە سزا.

ئێمە ھیچ پەلەمان نییە لە سزادانیان، بەڵکو خۆیان و باوباپیرانیشمان لە دونیا بەناز و نیعمەتەکانمان خۆشگوزەران کرد بۆ ئەوەی زیاتر پەلکێشیان بکەین، ھەتا ماوەیەکی زۆری بەسەردا چوو، وایانزانی ئەو خۆشگوزەرانی و ناز و نیعمەتانە کۆتاییان نایەت و بەردەوام دەبێت بۆیان، بۆیە پێی خەڵەتان و بەردەوام بوون لەسەر کوفر و بێباوەڕی خۆیان، ئایا ئەوانەی بەو ناز و نیعمەتانە خەڵەتان و پەلەی ھاتنی سزای ئێمەیان کرد، ئایا نابینن ڕۆژانە ئێمە لە گشت لایەکی وڵات و زەویەوە بەخەشم و قینی خۆمان لە خەڵکەکەی کەم دەکەینەوە؟ دەی با ئاگاداری خۆیان بن و پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن تاوەکو ئەوەی تووشی خەڵکانی تر بوو تووشی ئەوانیش نەبێت، ئەوانەی ئەوە بیروباوەڕیانە زاڵ و سەرکەوتوو نابن، بەڵکو ئەوە ئێمەین زاڵ و بەدەسەڵاتین بەسەریاندا.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: - ئەی خەڵکینە - من بەو وەحیەی لای پەروەردگارمەوە بۆم کراوە دەتانترسێنم بەسزای خوای گەورە، کەسێکیش کەڕ بووبێت لە ئاست بیستنی ھەق و ڕاستی، کاتێکیش ئاگادار بکرێتەوە و بترسێنرێت لە سزای خوا گوێی لێ نابێت بە گوێگرتنێك کە وەری بگرێت، واتا: ئەوانە وەک کەڕ وان ھیچ ھەق و ڕاستی نابیستن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەوانەی پەلەی ھاتنی سزای خوایانە ئەگەر ھەڵاوێک لەسزای پەروەردگار لێیان بدات ئەو کاتە دەڵێن: ئەی تیاچوون و خەسارۆمەندی بۆ خۆمان، بێگومان ئێمە ستەمکار بووین بەوەی ھاوەڵمان بۆ خوا بڕیاردا و باوەڕمان نەکرد بەوەی موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ھێناویەتی.

بە ڕاستی ڕۆژی قیامەت تەرازووی دادپەروەری دادەنێین بۆ کێشانەکردنی کار و کردەوەکانیان، لەو ڕۆژەدا ھیچ کەسێک ستەمی لێ ناکرێت چاکە و حەسەناتی کەم ناکرێتەوە، یان گوناھ و تاوانەکانی بۆ زیاد ناکرێت، تەنانەت ئەگەر کردەوەکانیان بە ئەندازەی دەنکە خەرتەلەیەکیش بێت لەو ڕۆژەدا ئەیھێنین و ھیچی لێ زایە ناکەین و ئامادەی دەکەین بۆ ئەوەی پاداشت یان سزای لەسەر بدرێتەوە، ئەوەندە بەسە بۆ ئێمە بە وردی کردەوەی بەندەکانمان بژمێرین و لێپرسینەوە بکەین لە گەڵیاندا.

بێگومان ئێمە تەوراتمان بە موسا و ھارون (سەلامی خوایان لێ بێت) بەخشیووە کە جیاکاری دەکات لە نێوان ھەق و ناھەقدا ، لە نێوان حەڵاڵ و حەرامدا ، وە ئەو تەوراتە (پێش دەستکاری کردنی) ھیدایەت و ڕێنوێنی بوو بۆ کەسانێک باوەڕی پێ بھێنن، وە یادخەرەوەی خواناسان و پارێزکارانیشە.

ئەوانەی لە تۆڵە و سزای ئەو پەروەردگارەیان دەترسن کە باوەڕیان پێیەتی ھەرچەندە نەشیاندیوە، ئەوان لە ھاتنی ڕۆژی دوایی و لێپرسینەوەی کاروکردەوە دەترسێن.

ئەم قورئانەی دابەزیوە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) یادخەرەوە و پەند و ئامۆژگارییە بۆ ئەو کەسانەی کە بیر دەکەنەوە و پەند و ئامۆژگاری لێوەردەگرن، وە پڕخێر و بەرەکەتە و سوود و قازانجە، ئایا لەگەڵ ھەموو ئەمانەدا ئێوە نکۆڵی لێدەکەن باوەڕی پێ ناھێنن و دانی پێدا نانێن و کاریشی پێ ناکەن؟

بێگومان پێشتر و لەکاتی منداڵیدا حوججەت و بەڵگەمان بەخشی بە ئیبراھیم لەسەر گەل و ھۆزەکەی، وە ئێمە بەحاڵ و گوزەرانی ئەو ئاگادار بووین، ئەوەی شایستەی بوو لە زانست و زانیاری خۆمان لە بەڵگە و حوججەت بەسەر گەل و ھۆزەکەیەوە پێمان بەخشی.

ئیبراھیم بە ئازەری باوکی و گەلەکەی وت: ئەم بت و پەیکەرە بێ گیانانە چین کە ئێوە بە دەستی خۆتان تاشیوتانن و بەدیاریانەوە ماونەتەوە و دەیانپەرستن ؟

گەلەکەی پێیان وت: باوباپیرانی خۆمان دیوە خەریکی پەرستنی ئەم بتانە بوون، بۆیە ئێمەیش وەکو ئەوان دەیانپەرستین و چاو لەوان دەکەین.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) پێی وتن: - ئەی ئەوانەی شوێن کەسانی تر کەوتوون - خۆتان و باوباپیرانتان لە گومڕاییەکی ڕوون و ئاشکرادا بوون.

گەلەکەی پێیان وت : - ئەی ئیبراھیم - ئایا تۆ ڕاستی و ھەقێکت بۆ ھێناوین لەوەی وتت و دەیڵێیتەوە و بەڕاستە، یان گاڵتەمان لە گەڵدا دەکەیت ؟ چونکە پێشان قسەی وامان لێت نەبیستووە.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) وتی: بەڵکو زۆر بەڕاستمە و ھیچ گاڵتە ناکەم، پەروەردگاری ئێوە پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەوییە، ئەوەی بەبێ ئەوەی لە پێشدا نمونەی ھەبێت ئەم زەوی و ئاسمانانەی بەدیھێناوە، وە منیش لەسەر ئەوەی کە (اللە) پەروەردگاری ئێوە و پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەویە شاھیدم، وە بزانن بتەکانی ئێوە ھیچ پشکێکیان نییە لەمەدا.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) بەبێ ئەوەی گەلەکەی گوێیان لە دەنگی بێت لەبەری خۆیەوە وتی: سوێند بە خوا پاش ئەوەی ڕۆیشتن بۆ جەژنەکەتان و پشتتان ھەڵکرد دەبێت نەخشەیەک بکێشم بۆ تێک و پێک شکاندنی بتەکانتان، ئەوەی پێتان ناخۆشە بەسەریان بھێنم.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) بتەکانی ھەموو پارچە پارچە و ورد و خاشکردن، گەورەکەیان نەبێت ، ئەوی ھێشتەوە بەڵکو بگەڕێنەوە بۆ لای ئەو و لێی بپرسن کێ بتەکانی تری شکاندووە.

کاتێک گەڕانەوە بۆ شار بینیان بتەکانیان شکاوە و ورد و خاشکراوە، لەیەکیان پرسی: کێ خواکانمانی بەم شێوەیە شکاندووە و ورد و خاشی کردوون؟ بەڕاستی ئەوەی ورد و خاشی کردوون کەسێکی ستەمکار و زاڵمە، چونکە ئەو سوکایەتی بەو خوایانە کردووە کە پێویستە ڕێزیان لێ بگیررێت و بە گەورە تەماشا بکرێن.

ھەندێکیان وتیان: گوێمان لێ بوو لاوێک بەخراپە باسی دەکردن، ئەو لاوە پێی دەڵێن: ئیبراھیم، ھەبێ و نەبێ ئەمە کاری ئەو بووە.

سەرگەورەکانیان وتیان: بڕۆن ئیبراھیم بھێنن و بە بەرچاوی خەڵکییەوە لێی بکۆڵنەوە و بپرسن لێی، بەڵکو ئەو خەڵکە شاھیدی ئەوە بن کەدان دەنێت بەوەی ئەنجامی داوە، ئەو کاتە داننانەکەی بەڵگە بێت بەدەستی ئێوەوە دژ بە ئەو.

ئیبراھیمیان ھێنا (سەلامی خوای لێ بێت) و لێیان پرسی: ئایا تۆ ئەو کارە خراپ و قێزەونەت بە خواکانمان کردووە ئەی ئیبراھیم ؟

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) بە سوکایەتی پێکردن و دەرخستنی بێ دەسەڵاتی بتەکانیان بە ئامادەیی ھەموو ئەو خەڵکە پێی وتن: من کاری وام نەکردووە، بەڵکو بتە گەورەکەیان ئەو کارەی کردووە، لە بتەکانتان بپرسن بزانن کێ ئەم کارەی بەوان کردووە ئەگەر ئەوان قسە ئەکەن.

جا ئیتر ئەو کاتە کەمێک بیریان کردەوە و تێڕامان، بۆیان ڕوون بوویەوە بتەکانیان ھیچ سوود و قازانجێکیان نییە، دەرەنجام بە خۆیان وت: ئێوە خۆتان ستەمکارن، کاتیک جگە لەزاتی (اللە) خوایەکی تر دەپەرستن.

پاشان دوای ئەو بیرکردنەوە و تێڕامانە جارێکی تر گەڕانەوە بۆ سەرسەختی خۆیان و نکۆڵی کردن لە باوەڕھێنان بە خوای تاک و تەنھا، وە وتیان: - ئەی ئیبراھیم- تۆ دڵنیایت ئەم بتانە قسە ناکەن، ئیتر چۆن ئەڵێیت لەوان بپرسن؟ ئەوان ویستیان بەو کارەیان بەڵگە لەسەر ئیبراھیم جێگیر بکەن، بەڵام نەیانزانی ئیبراھیم لەوان وشیارتر بوو، بەڵگەی لەسەر ئەوان جێگیر کرد.

ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) - ئینکاری بتپەرستیەکەی ئەوانی کرد و- پێی وتن: ئایا جگە لەزاتی (اللە) بت گەلێک دەپەرستن نەسوودتان پێ دەگەیەنن و نەقازانج، ئەو بتانە بێدەسەڵاتن لەوەی زیان لەخۆیان دوور بخەنەوە، یان سوودێک بەخۆیان بگەیەنن، ئیتر پێم ناڵێن چۆن دەتوانن سوود و قازانج بە ئێوە بگەیەنن یان زەرەر و زیانتان لێ دوور بخەنەوە ؟

ڕوو زەردی و شەرمەزاری بۆ ئێوە و بۆ ئەو خوا درۆینانەیش کە جگە لە (اللە) دەیانپەرستن، کە ناتوانن سوود و قازانج بەکەس بگەیەنن یان زەرەر و زیان لەکەس دوور بخەنەوە، ئایا ئیتر ژیر نابن و بیر ناکەنەوە لەوەی لەسەرین و واز لە پەرستنیان بهێنن؟

كاتێك دەسەوسان بوون لە ڕووبەڕووبونەوەی ئیبراھیم بەبەڵگە ھێنانەوە پەنایان بردە بەر بەکارھێنانی ھێز و وتیان: ئیبراھیم بە ئاگر بسوتێنن، وە ئەو خوایانەتان سەربخەن کە ئەو شکاندنی و ورد و خاشی کردن، ئەگەر ئێوە ئەم کارە ئەکەن و ئەتانەوێت تۆڵە بسێنن بۆ ئەوەی جارێکی تر کاری وەھا نەکات.

ئاگرێکی گەورەیان کردەوە و ئیبراھیمیان تێ فڕێدا، ئێمەیش فەرمانمان کرد بەئاگر و پێمان وت: ئەی ئاگر ساردەوەبە و سەلامەت و بێ زیانبە بۆ ئیبراھیم، ئیتر دەست بەجێ ئاگرەکە سارد بوویەوە و زیانی نەبوو بۆ ئیبراھیم.

گەلەکەی ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) ویستیان بەو کارە فێڵی لێ بکەن و لەناوی ببەن و بیسوتێنن، خوای گەورە دەفەرموێت: ئێمەیش فڕ و فێڵی ئەوانمان پوچ و بەتاڵ کردەوە، وە وامان لێکردن زیانمەند و تێکشکاو و دۆڕاو بن لەبەرامبەر ئیبراھیمدا.

ئێمە ئیبراھیم و لوطمان ڕزگار کرد، وە دەرمان کردن بۆ وڵاتی شام، بۆ ئەو زەوییە پڕ خێر و بەرەکەتەی کە زۆرێک لە پێغەمبەرانمان بۆ ئەوێ ڕەوانە کرد، وە خێر و بێری زۆر و زەبەندەیشمان تیا بڵاو کردەوە بۆ بەدیھێنراوەکانی پەروەردگار.

وە ئیسحاقمان بەخشی بە ئیبراھیم، کاتێک لەخوای گەورە پاڕایەوە کە کوڕێکی ساڵح و چاکی بداتێ، پاشان لەئیسحاقیش یەعقوبمان بە زیادە بەش پێ بەخشی، وە ھەریەک لە ئیبراھیم و ئیسحاقی کوڕی و یەعقوبی کوڕەزای، ھەموویانمان گێرا لەپیاوچاکان، کە فەرمانبەردار و گوێڕایەڵی خوای گەورە بن.

وە کردمانن بە پێشەوا تاوەکو خەڵکی ڕێنوێنی بکەن بۆ خێر و چاکە، بانگەوازی خەڵکی بکەن بۆ پەرستنی خوای گەورە بەتاکو تەنھایی بەئیزن و مۆڵەتی پەروەردگاری بەرز و بڵند، وە وەحی و نیگامان بۆ کردن کە کاری خێر و چاکە بکەن، وە نوێژەکانتان بە جوانترین شێوە ئەنجام بدەن، وە زەکاتی ماڵ و سامانتان دەربکەن، ھەمیشە و ھەردەم ئەوان ئێمەیان دەپەرستن و گوێڕایەڵی فەرمان و بڕیاری ئێمە بوون.

وە وردبینیمان بە لوط بەخشی لەجیاکردنەوەی قەزاوەت لە نێوان لایەنە ناکۆکەکاندا ، وە زانست و زانیاریشمان پێ بەخشی لە کاروباری ئاینەکەی، وە سەلامەتمان کرد لەو سزایەی دابەزییە سەر گوندەکەی - گوندی (سەدوم) - ، ئەو گوندەی کە خەڵک و دانیشتوانەکەی سەرگەرمی فاحیشەی نێربازی بوون، بێگومان ئەوان گەلێکی خراپەکاری دوور لەتاعەت و گوێڕایەڵی پەروەردگاریان بوون.

وە خستمانە ناو میھرەبانی و بەزەیی خۆمانەوە و ڕزگارمان کرد لەو سزایەی دووچاری گەلەکەی بوو، بێگومان لوط لە بەندە چاکەکان بوو، فەرمانی بەخەڵکی دەکرد بەوەی ئێمە فەرمانمان پێکردووە، وە ڕێگری خەڵکیشی دەکرد لەو کارانەی ئێمە ڕێگریمان لێکردووە.

- ئەی پێغەمبەر - باسی چیرۆکی نوح (سەلامی خوای لێ بێت) بکە بۆ گەلەکەت ، کاتێک پێش ئیبراھیم و لوط بانگی (اللە تعالی) ی کرد و لێی پاڕایەوە، ئێمەیش داواکەمان گیرا کرد و ئەوەی داوای کرد پێماندا، نوح و کەسوکار و خەڵکە باوەڕدارەکەیمان لە بەڵا سەخت و گەورەکە ڕزگار کرد.

لە فڕوفێڵی ئەو گەلە ڕزگارمان کرد کە باوەڕیان نەبوو بەو ئایەت و نیشانانەی کە بەڵگە بوون لەسەر ڕاستگۆيی خۆی و پەیامەکەی، بەڕاستی ئەوان گەلێکی خراپەکار و نالەبار بوون، ھەر ھەموویانمان لەناو ئاودا نوقم کرد و تیاچوون.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسێک لە چیرۆک و بەسەرھاتی داود و سولەیمانی كوڕی بکە (سەلامی خوایان لێ بێت)، کاتێک حوکم و بڕیاریاندا لە کێشەیەک کەبەرز کرابوویەوە بۆ لایان لە نێوان دوو کەسی ناکۆک، یەکێکیان خاوەنی مەڕ و ماڵاتێک بوو کە شەو چووبویە ناو کێڵگە و کشتوکاڵی ئەوی دیکەیان و زیانێکی زۆری لێدابوو، وە ئێمە ئاگادار و شاھیدی حوکمی داود و سولەیمان بووین، ھیچ شتێک لەو حوکمەی ئەوان لە ئێمە شاراوە نەبوو.

چارەسەری گرفت و کێشەکەمان فێری سولەیمان کرد نەک داودی باوکی، وە پەیامی پێغەمبەرایەتی و زانست و شارەزایی لە حوکمە شەرعیەکانمان بەخشی بەھەریەک لە داود و سولەیمان، سولەیمانمان تایبەت نەکرد پێوەی، وە شاخ و کێو و باڵندەکانیشمان ڕامھێنا ھەموویان لەگەڵ داود تەسبیحات و یادی خوا بکەن، ئێمە ئەو کارەمان کرد، سولەیمانمان فێری چارەسەری کێشە و گرفتەکان کرد، وە حوکم وزانست وزانیاریشمان بەخشی بەھەردووکیان. وە شاخ و کێو و باڵندەکانیشمان ڕاھێنا لەگەڵ داود تەسبیحات و یادی خوا بکەن.

داودمان فێری دروستکردنی زرێ و پۆشاکی جەنگی کرد نەک سولەیمان، بۆ ئەوەی لە کاتی جەنگدا لاشەی خۆتانی پێ بپارێزن، - ئەی خەڵکینە - ئایا ئێوە شوکر و سوپاسی ئەم نیعمەت و بەخششە دەکەن کە خوای گەورە ڕژاندویەتی بەسەرتاندا ؟

ڕەشەبای زۆر بەھێزیشمان ملکەچ و ڕامھێنا بۆ سولەیمان کە بە فەرمانی ئەو دەڕۆیشت بۆ وڵاتی شام کەپڕ بەرەکەت و پیرۆزمان کرد بەناردنی پێغەمبەران و خێر و بەروبومێکی زۆریشمان تێدا بڵاو کردەوە بۆ خەڵکەکەی، وە ئێمە بەھەموو شتێک زانا و ئاگادار بووین، ھیچ شتێکیمان لا شاراوە و نھێنی نییە.

ھەروەھا شەیتانەکانیشمان بۆ ڕامھێنا بوو دەچوونە بنی دەریاکانەوە مرواری و مەرجانیان بۆ دەردەھێنا، ھەروەھا کۆمەڵە کارێکی تریشیان بۆ ئەنجام دەدا، وەک کاروباری دروستکردنی خانووبەرە و شتی تریش، وە ئێمە چاودێر و پارێزەری ژمارە و کارەکانیان بووین، ھیچ شتێکمان لێ ون نابێت.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی چیرۆکی ئەیوب (سەلامی خوای لێ بێت) بۆ گەلەکەت بکە، کاتێک تووشی بەڵا بوو لە پەروەردگاری پاڕایەوە و وتی: ئەی پەروەردگارم بەڕاستی من تووشی بەڵا و نەخۆشی و مردنی کەسوکارەکەم بووم ، وە تۆیش لە ھەموو بەڕەحم و میھرەبانەکان بەڕەحمتر و میھرەبانتریت، دەی خوایە ئەوەی تووشم بووە لەسەرمی ھەڵگرە.

ئێمەیش وەڵامی نزا و پاڕانەوەکەیمان دایەوە، ئەوەی تووشی بوو بوو لە نەخۆشی و بەڵاو ناڕەحەتی لەسەرمان ھەڵگرت، وە بە ئەندازەی ئەوەیش لە کەسوکار و مناڵەکانی لەدەستی دابوو بۆمان قەرەبوو کردەوە، ئەوەندەی تریش لە گەڵیدا، ھەموو ئەمانەمان بە ڕەحم و میھرەبانییەک لە لایەن خۆمانەوە ئەنجامدا، وە بیرخستنەوەیەکیشە بۆ ھەموو ئەو کەسانەی بە پەرستنەکانیان ملکەچی خوای گەورەن، با ئەوانیش وەک ئەیوب (سەلامی خوای لێ بێت) ئارامگر بن.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی ئیسماعیل و ئیدریس و زولکیفل (سەلامی خوایان لێ بێت) بکە بۆ گەلەکەت، ھەریەک لەوان ئارامگر بوون لەسەر بەڵاو ناخۆشییەکان، وە ئارامگریش بوون لەسەر جێ بەجێ کردنی ئەو فەرمانانەی کە پەروەردگار دابووی بەسەریاندا.

ئێمە ئەوانمان خستە نێو ڕەحمەت و میھرەبانی و بەزەیی خۆمانەوە، وە بەھەشت و پێغەمبەرێتیمان پێ بەخشین، بێگومان ئەوان لەبەندە چاک و ساڵحەکانی ئێمە بوون، ئەوانەی گوێڕایەڵی فەرمانەکانی پەروەردگاریان بوون، وە کارەکانیان چی نھێنی و چی ئاشکرایان لەبەر ڕەزامەندی و ترس لەخوا چاک کردبوو.

- ئەی پێغەمبەر - باسی چیرۆک و بەسەرھاتی خاوەنی حوتەکە یونس (سەلامی خوای لێ بێت) بکە بۆ گەلەکەت، ئەو بە بێ ئیزن و مۆڵەتی پەروەردگاری بە تووڕەیی و ڕق و کینێکی زۆرەوە ڕۆیشت و گەلەکەی بەجێھێشت، به هۆی بەردەوام بوونیان لەسەر تاوان و گوناهكردن، یونس پێی وابوو ئێمە دونیای لەسەر تەنگ ناکەینەوە، وە لەسەر ئەو وازھێنان و ڕۆیشتنەی سزای نادەین، دووچاری تەنگی دونیا و زیندانی ناو سکی حوتەکەی دەریا بوویەوە کاتێک حوتەکە قوتیدا، لەو کاتەدا لەناو تاریکی سکی حوتەکە و تاریکی دەریا و تاریکی شەو لە خوای گەورە پاڕایەوە، دانی نا بە گوناھەکەی و گەڕایەوە بۆ لای خوای گەورە، وە وتی: جگە لە تۆ ئەی زاتی (اللە) ھیچ پەرستراوێکی بەھەق نییە، پاکوبێگەردی بۆ تۆ ئەی پەروەردگارم، بەراستی من یەکێک بووم لە ستەمکاران (ستەمم کرد چونکە بێ فەرمان و مۆڵەتی تۆ گەلەکەم بەجێھێشت).

نزا و پاڕانەوەکەمان گیرا کرد، وە ڕزگارمان کرد لەو ناڕەحەتی و خەم و پەژارەیە، وە لەناو تاریکاییەکان و سکی حوتەکە دەرمانھێنا، ھەروەک چۆن یونسمان ڕزگار کرد ھەر ئاوا ھەموو باوەڕدارانی تریش ڕزگار دەکەین، ئەگەر کەوتنە ناو ناڕەحەتی و خەم و پەژارەوە و لە خوای گەورە پاڕانەوە کە بێت بەھانایانەوە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی چیرۆک و بەسەرھاتی زەکەریا (سەلامی خوای لێ بێت) بکە بۆ گەلەکەت، کاتێک لە پەروەردگار پاڕایەوە و وتی: ئەی پەروەردگارم بە تەنھایی مەمھێڵەرەوە، من ھیچ مناڵێکم نییە، وە تۆیش چاکترین خوای کە لەپاش مردنی مرۆڤ میراتگرانی بۆ جێدەھێڵیت، وە ھەر تۆیت کە بەھەمیشەیی دەمێنیتەەوە نامریت، مناڵێکم پێ ببەخشە لەدوای خۆم بمێنێتەوە.

نزا و پاڕانەوەکەمان گیرا کرد، یەحیامان پێ بەخشی، وە ژنەکەیشمان بۆ ساغ کردەوە و ھێنامانە باری مناڵ بوون بۆی دوای ئەوەی کە مناڵی نەدەبوو، بێگومان زەکەریا و ژنەکەی و کوڕەکەی پێشبڕکێیان دەکرد لەکارە خێر و چاکەکاندا، ئەوان ھەمیشە لێمان دەپاڕانەوە، بە ئومێدی ئەو پاداشتە بوون کە لای ئێمەیە، وە دەترسان لەو سزا و تۆڵەیەیش کە لامانە، ئەوان لە ئاست ئێمە ھەموو کاتێک ملکەچ و باوەڕدار بوون.

- ئەی پێغەمبەری خوا - باسی چیرۆک و بەسەرھاتی مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت) بکە بۆ گەلەکەت، ئەو مەریەمەی داوێنی پاراست لە زینا و داوێن پیسی، خوای گەورە جوبرەئیلی نارد (سەلامی خوای لێ بێت) بۆ لای ، فوی پێداکرد، ئەوە بوو ئەویش سکی پڕ بوو بە عیسای کوڕی مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت)، مەریەم و کوڕەکەیشیمان کردە نیشانەیەکی گەورە و بێ وێنە بۆ ھەموو خەڵکی لەسەر دەسەڵاتی خوای گەورە ، ئەو زاتێکە ھیچ شتێکی لا دەسەوسان نابێت، چونکە عیسای بەبێ باوک و تەنھا لە دایک بەدیھێنا.

- ئەی خەڵکینە - ئەم ئوممەتەتان یەک ئوممەتە، ئەویش ئوممەتی یەکخواپەرستییە کە ئاینی پیرۆزی ئیسلامە، وە منیش پەروەردگارتانم، بۆیە تەنھا بە دڵسۆزی من بپەرستن.

بەڵام خەڵکی بوون بەچەند دەستە و تاقمێکەوە، ھەندێکیان بە یەکخواپەرست و ھەندێکی تریان بەبتپەرست و موشریک و ھەندێکی تریشیان بە بێباوەڕ و باوەڕدار، ھەموو ئەوانەیش بەو شێوەیە بەش بەش و تاقم تاقم بوون تەنھا ھەر بۆ لای ئێمە دەگەڕێنەوە لە ڕۆژی قیامەتدا، ئێمەیش بەپێی کار و کردەوەیان پاداشتیان دەدەینەوە و سزایان لێ دەسێنین.

ھەرکەسێکیان کار و کردەوەی چاکەی ئەنجام دابێت بەو مەرجەی باوەڕی بە خوای گەورە و پێغەمبەران و ڕۆژی دوایی ھەبوو بێت ئەوا ئێمە نکۆڵی لە کردەوە چاکەکانی ناکەین و ھەوڵ و کۆششەکانی بەزایە ناچن و ون نابن، بەڵکو خوای گەورە شوکر و سوپاسی پاداشتەکەی دەکات و بۆیشی زیاد دەکات، وە ڕۆژی زیندووبوونەوە لە نامەی کردەوەکانیشدا دەیبینێتەوە و دڵ خۆش دەبێت کە بۆی تۆمار کراوە.

خەڵکی ئەو شار و گوندانەی بە ھۆی بێباوەڕیانەوە لەناومان بردن ھەرگیز جارێکی تر نایانگەڕێنینەوە بۆ دونیا تاوەکو تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لای خوا، ئەویش تەوبەکەیان لێ وەربگرێت.

ھەرگیز ناگەڕێنەوە، دونیایش بەردەوام دەبێت تا ئەو کاتەی بەربەستەکەی یەئجوج و مەئجوج ئەکرێتەوە (بێگومان ئەمەیش نیشانەیەکە لە نیشانە گەورەکانی ھاتنی ڕۆژی دوایی) ئەوان لەو ڕۆژەدا لە ھەموو شوێنە بەرزەکانی زەوییەوە بەخێرایی دەردەچنە دەرەوە.

بەھاتنە دەرەوەی ئەوانیش ھاتنی ڕۆژی قیامەت نزیک دەبێتەوە، وە ناڕەحەتی و ناخۆشییەکانی دەردەکەون، چاوی بێباوەڕان لەبەر سەختی و ناڕەحەتییەکانی ئەو ڕۆژە لەترسا ئەبڵەق دەبن، وە دەڵێن: ئای تیاچوون بۆ خۆمان لە دونیادا سەرگەرمی گاڵتە و گەپ بووین و خۆمان ئامادە نەکرد بۆ ھاتنی ئەم ڕۆژە گەورە و لێی بێ ئاگا بووین، بەڵکو بە کوفر و بێباوەڕی کردن و ئەنجامدانی گوناھ و تاوان ستەممان لەخۆمان کرد.

بێگومان - ئەی بتپەرست و موشریکینە - خۆتان و ئەو خوایانەیشی دەتانپەرست جگە لە زاتی (اللە تعالی)، وە ھەر کەسێکیش ڕەزامەند بوو بەپەرستنی ئێوە لە جنۆکە و مرۆڤەكان سوتەمەنی ئاگری دۆزەخن، خۆتان و پەرستراوەکانیشتان دەچنە ناویەوە.

ئەگەر ئەوانەی ئێوە کردبوتان بە خوا، وە بەھەق و ڕاستی دەپەرستران خوا بوونایە، خۆیان و ئەوانەیش دەیانپەرستن نەدەچوونە ناو ئاگری دۆزەخەوە، وە ھەر ھەمووشیان بەندە و پەرستراوەکانیشیان بەھەتاھەتایی لە ئاگری دۆزەخدان و ھەرگیز نایەنە دەرەوە لێی.

- لە بەر سەختی ئەو ئێش و ئازارەی لەناو ئاگری دۆزەخ دەیچێژن - ھەناسەیان توند دەبێت، ئەوان لەناو ئاگردا لەبەر ئەو ناڕەحەتی و ناخۆشییە ترسێنەرانە ھیچ قسەیەکی خۆش نابیستن.

کاتێک بتپەرست و موشریکەکان وتیان: کەوایە (بێگومان عیسای کوڕی مەریەم و فریشتەکان و ئەوانەیش پەرستراون دەچنە دۆزەخەوە)، خوای گەورەیش فەرمووی: بەڕاستی کەسانێک لە پێشدا لەلایەن ئێمەوە بەھۆی کار و کردەوە چاکەکانیانەوە بەڵێنی پاشەڕۆژی چاکتریان پێدرابوو (وەكو عیسای کوڕی مەریەم (سەلامی خوای لێ بێت) ئەوانە لە ئاگری دۆزەخ دوور دەخرێنەوە و ناچنە ناویەوە.

ئەوانەی بەڵێنی چاکیان پێدراوە و دەچنە بەھەشتەوە دەنگی قرچە و بڵێسەی ئاگری دۆزەخ ناگاتە گوێیەکانیان، بەڵکو ئەوانە بە ھەمیشەیی و ھەتا ھەتایی لەناو ناز و نیعمەت و بەخششێکدان کە دەروونیان حەزی پێدەکات وھەرگیز ئەو ناز ونیعمەتانەیان لێ نابڕێت.

ترسە گەورەکەی ئەو ڕۆژە ھیچ نایاترسێنێت کاتێک ئاگری دۆزەخ لە ھەموو لایەکەوە دەوری بێباوەڕانی داوە، فریشتەکانیش پیرۆزبایی و پێشوازیان لێدەکەن و پێیان دەڵێن: ئەمە ئەو ڕۆژەتانە کە لە دونیادا پەیمان و بەڵێنتان پێدرابوو، وە موژدەیان دەدرێتێ بەو ناز و نیعمەت و خۆشیانەی لە بەھەشتدا پێی دەگەن.

باسی ئەو ڕۆژە بکە ئاسمانەکان وەک نامەی تۆمار چییان تێدایە دەپێچرێنەوە، ھەرچی بەدیھێنراوی خوایش ھەیە لەسەر ئەو شێوازەی کە یەکەمجار لەسەری بەدیھێنراون کۆدەکەینەوە، ئەمەش بەڵێنێکە ئەنجامدانی لەسەر ئێمەیە و ئەنجامی دەدەین و پێچەوانەی ناجوڵێینەوە، وە بەڕاستی ئەوەی بەڵێنمان پێداوە جی بەجێی دەکەین.

بێگومان لەو پەڕاو و پەرتووکانەی دامانبەزاندە سەر پێغەمبەران دوای ئەوەی لە (لوح المحفوظ) نوووسیمان و بڕیارماندا : بێگومان بەندە چاکەکانم ئەوانەی تاعەت و گوێڕایەڵی خوای گەورە دەکەن دەبنە میراتگری زەوی و دەست دەگرن بەسەریدا، ئەوانیش ئوممەتی موحەممەدن (صلی اللە علیە وسلم).

بەڕاستی لەوەی دامانبەزاند لە پەند و ئامۆژگاری لەم قورئانە ڕاگەیاندنێکی ئاشکرا و ڕوون ھەیە بۆ کەسانی خواپەرست بەو شێوەیەی کردویەتی بە شەریعەت و یاسا و ڕێسا بۆیان، چونکە ھەر ئەوان سوودی لێوەردەگرن.

- ئەی موحەممەد - ئێمە تۆمان ڕەوانە کردووە بۆ ئەوەی ببیت بە ڕەحمەت و بەرەکەت بۆ ھەموو بەدیھێنراوەکانی جیھان، بەو شێوەیەی کە تۆ سوور و پێداگریت لەسەر ھیدایەتدانی خەڵکی و ڕزگارکردنیان لە سزای خوای گەورە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بڵێ: بێگومان من ھەر بۆیە نیگا و سروشم بۆ کراوە بۆ ئەوەی بڵێم: کە پەرستراوای بەھەقی ئێوە تەنھا ھەر خوایەکە کە ھیچ شەریک و ھاوەڵ و ھاوبەشێکی نییە، ئەویش زاتی (اللە تعالی) یە، ئایا ملکەچ دەبن و بڕیارەکەی خوای گەورە بەجێ دەھێنن، واتا: ملکەچ بن بۆ خوای گەورە بە باوەڕ ھێنان و تاعەت و گوێرایەڵی کردنی بڕیارەکانی.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەگەر ھاتوو ئەوانە پشتیان ھەڵکرد لەو پەیامەی بۆت ھێناون و ملەکەچ نەبوون، پێیان بڵێ: ھەموو ئەوەی خوای گەورە بە نیگا و سروش بۆم دەنێرێت بە ئێوەی ڕادەگەیەنم، من و ئێوەش لە زانینی کاتی ئەوەی پێتان دەترسێنم وەک یەک یەکسانین، جا نایشزانم دوای ئەوەی پێم ڕاگەیاندن ئایا ئەوەی بەڵینتان پێدراوە لە سزای خوای گەورە بەم نزیکانە دووچارتان دەبێت، یان دوورە و لە ڕۆژی دوایی سزای خۆتان وەردەگرن .

بێگومان خوای گەورە ئاگاداری ھەموو وتە و گوفتارێکە کە بە ئاشکرا دەیڵێن، وە ئاگاداری ئەوەیشە کە دەیشارنەوە، وە ئەو زاتێکە ھیچ شتێکی لانھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشتی چاکەکارانتان دەدرێتەوە، وە تۆڵەیش لەوانە دەسێنرێت کەسەرپێچی فەرمانەکانی ئەویان کردووە.

وە ناشزانم ئەو سزایەی کە خوای گەورە ھەڕەشەی پێکردوون و دواخراوە، لەوە دەچێت تاقیکردنەوەیەک بێت بۆتان، تاوەکو زیاتر پەلکێشی ناو گوناھ و تاوانتان بکات، بۆ ئەوەی لە دونیا بۆ ماوەیەک کە لە عیلم و زانستی ئەودا دیاریکراوە ڕابوێرن، تاوەکو لەناو کوفر و بێباوەڕی و ستەمکاریدا زیاتر ڕۆبچن ئەمجا سزا و تۆڵەتان زیاتر و گەورەتر بێت.

پێغەمبەری خوا (صلی اللە علیە وسلم) لە خوای گەورە پاڕایەوە و فەرمووی: ئەی پەروەردگارم بەھەق و ڕاستی حوکم و بڕیار بدە لە نێوان من و ئەم بێباوەڕانەی کە ھەمیشە سوورن لەسەر بێباوەڕی، وە داوای یارمەتیش لە پەروەردگاری بەڕەحم و میھرەبانمان دەکەین، وە پاک و بێگەردە لەو وەسفە خراپانەی کە ئێوە لە کوفر و بێباوەڕی دەیڵێن و دەیدەنە پاڵ ئەو.

ئەی خەڵکینە ، لە خوای گەورە بترسن و تەقوای خواتان ھەبێت، فەرمانەکانی بە چاکی جێ بەجێ بکەن، وە دوور بکەونەوە لە ڕێگرییەکانی، بێگومان ئەوەی لەگەڵ ھاتنی ڕۆژی قیامەتدا دێت لە بوومەلەرزە و ناڕەحەتیەکانی تری ئەو ڕۆژە کارێکی زۆر سامناک و گەورەیە.

ئەو ڕۆژەی کە قیامەت دێت لەبەر ناڕەحەتی ڕووداوەکانی ئەبینیت ھەموو دایکێکی شیردەر مناڵە شیرە خۆرەکەی خۆی فەرامۆش و لەبیر دەکات، وە ھەموو ئافرەتێکی دووگیان و سکپڕیش لەتاو ناڕەحەتی و ترسی زۆری ئەو ڕۆژە سکەکەی دادەنێت و لەباری ئەچێت، وە خەڵکیش لەتاو ناڕەحەتی ئەو ڕۆژە بیر و ھۆش و عەقڵیان نامێنێت و وەک سەرخۆشیان لێ دێت، لە ڕاستیشدا ئەوان مەییان نەخواردووەتەوە تاوەکو سەرخۆش بن، بەڵکو سزای خوای گەورە زۆر توند و سەختە، لەبەر ئەوەیە ژیری و عەقڵیان لانامێنێت.

لەناو خەڵکیشدا کەسانێک ھەن بەبێ زانست و زانیاری و بوونی ھیچ بەڵگەیەک دەمەقاڵێ و دەمبازی دەکەن لە بارەی توانا و دەسەڵاتی خوا لە زیندووکردنەوەی مردووەکان، باوەڕی بە ڕۆژی زیندووبوونەوە نییە و شوێن ھەموو شەیتانێکی یاخی و سەرانێکی گومڕا بوو لە پەروەردگاری دەکەوێت.

لەسەر ئەو یاخی بووە لە شەیتانەکانی جنۆکە و شەیتانەکانی مرۆڤ نوسراوە ھەرکەسێک شوێنی بکەوێت و باوەڕی پێ بکات ئەوا گومڕای دەکات لە ڕێگای ھەق و ڕاستی و پەلکێشی دەکات بۆ سزای ئاگری دۆزەخ لەبەر ئەوەی ڕێنومایی کردووە بۆ بێباوەڕی و ئەنجامدانی گوناھ و تاوان.

ئەی خەڵکینە ، ئەگەر گومانتان ھەیە لە دەسەڵات و قودرەتی ئێمە کە بتوانین لە پاش مردن زیندووتان بکەینەوە، ئەوابیر بکەنەوە سەرەتا خوای گەورە چۆن ئێوەی بەدیھێنان، بێگومان ئێمە باوکە ئادەمتانمان لەگڵ بەدیھێنا، پاشان نەوەکانیمان لە ئاوی پیاو (مەنی) بەدیھێنا دوای ئەوەی پیاو دەیڕژێنێتە ناو ڕەحمی ئافرەتەوە، پاشان ئەو ئاوی پیاوە (مەنی) یە لەگەڵ ھێلکەی ئافرەتەکە دەپیتێ و دەبێتە پارچە خوێنێک مەیوو، پاشان ئەو پارچە خوێنە مەیووەش دەگۆڕێت بۆ پارچە گۆشتێک وەک ئەو پارچە گۆشتەی جواوەی ناو دەمی لێدێت، پاشان ئەو پارچە گۆشتەیش جاری وا ھەیە دەبێتە منداڵێکی تەواو بە زیندوویی لەدایک دەەبێت، یان جاری وایش ھەیە نابێتە منداڵێکی تەواو جا لەبەر ئەوە بەناتەواوی لەدایک دەبێت، ئەمەش بۆ ئەوەیە تاوەکو دەسەڵاتی خۆمانتان بۆ دەربخەین کە دەتوانین بەچەند قۆناغێک بەدیتان بھێنین، وە ئەوەیشی ویستمان لێ بێت لەناو ڕەحمی ئافرەت لە کۆرپەلە جێگیری دەکەین تا کاتێکی دیاریکراو کە نۆ مانگە لەدایک دەبێت، پاشان لەسکی دایکانتان بە منداڵی دەرتان دەھێنین، پاشان ئەگەنە ئەوپەڕی ھێز و تەمەنی عاقڵی و باڵغی، جا ھەندێکتان پێش ئەوەی بگەنە ئەو کاتە دەمرن، وە ھەندێکی ترتان دەژێت تا دەگاتە تەمەنی پیری و لاواز بوونی ھێز و عەقڵ و ژیری، تا وەک مناڵ خراپتری لێدێت، دوای ئەوەی کاتی خۆی ھەموو شتێکی دەزانی ئێستا ھەموو شتێکی لەبیر چووتەوە، وە زەوی دەبینیت کە وشکە و ھیچ دار و درەخت و گژوگیایەکی لێ نەڕواوە، کەچی ھەرکە ئاوی بارانی بەسەردا دەبارێت ئیتر ڕووەکەکان دەبزوێت و لە زەوی دەردێن و بەرز دەبنەوە بەھۆی گەشەی ڕووەکەکانیەوە، وە لەھەموو جۆرێک گژوگیایەکی جوان دەڕوێت و سەر دەردەھێنێت.

ئەوەی بۆمان باسکردن - لەسەرەتای بەدیھێنانتان و قۆناغەکانی و حاڵی ئەو کەسەی لەدایک دەبێت – بۆ ئەوە باسکرا باوەڕ بھێنن کە بەڕاستی زاتی (اللە تعالی) ئەو زاتە ھەق و ڕاستەیە کە ھیچ گومان و دوودڵییەکی تێدا نییە، بەپێچەوانەی ئەو بت و دار و بەردەی کە ئێوە دەیانپەرستن، وە بۆ ئەوەی باوەڕتان ھەبێت بەڕاستی ھەر ئەو مردووەکان زیندوو دەکاتەوە، وە دەسەڵاتی ھەیە بەسەر ھەموو شتێکدا، وە ھیچ شتێکیشی لێ دەسەوسان نابێت.

وە بۆ ئەوەی باوەڕیشتان ھەبێت بەڕاستی ڕۆژی قیامەت ھەر دێت و ھیچ گومان لەھاتنی نییە، وە بەڕاستی زاتی (اللە) مردووەکان زیندوو دەکاتەوە لە گۆڕەکانیان بۆ ئەوەی پاداشت و سزای کار و کردەوەیان بداتەوە.

کەسانی وا ھەیە لە نێو بێباوەڕاندا دەمەقاڵێ و گفتوگۆ دەکەن لەبارەی یەکخواپەرستی (اللە تعالی) وە، بەبێ زانست و زانیاریەکی وا کە بیانگەیەنێتە ھەق و ڕاستی، وە بەبێ ئەوەی شوێن ھیچ ڕێنوێنکار و ھیدایەتدەرێک کەوتبن ڕێنماییان بکات، وە بەبێ ئەوەیش پەرتووکێکی درەوشاوەیان لەلایەن خوای گەورەوە بۆ دابەزی بێت ڕێنماییان بکات بۆ لای خۆی، ھیچ شتێکیان لەم شێوەیە پێ نییە و لە خۆیانەوە دەم دەکوتن لە ھەموو شتێک.

ئەم جۆرە کەسە بەفیزێکەوە ملێک لار دەکاتەوە تاوەکو خەڵکی گومڕا بکات و پەشیمانیان بکاتەوە لەباوەڕھێنان بە خوای گەورە لەڕێگای ڕاستی خوای گەورە لایانبدات، ئەو کەسەی حاڵی بەم شێوەیە بێت خوای گەورە باسی دەکات ئەوە لەژیانی دونیا زەلیل و ڕیسوا دەبێت، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا سزای ئاگری سوتێنەری پێدەچێژین.

وە پێی دەگوترێت: ئەو سزایەی کە دەیچێژیت بەھۆی ئەو کار و کردەوانەوەیە لەبێباوەڕی و گوناھ و تاوان ئەنجامت داوون، خوای گەورەیش ستەمکار نییە بۆ بەندەکانی، وە سزای ھیچ کەسێکی بێ گوناھیش نادات.

لەناو خەڵکیدا کەسانێک ھەن لەسەر گومان و دوودڵی خوا دەپەرستن و دامەزراو نین، ئەگەر ھاتوو تووشی خێر و خۆشی بوو لە لەشساغی و دەوڵەمەندی ئەوا لەسەر باوەڕ و خواپەرستییەکەی بەردەوام دەبێت، خۆ گەر ھاتوو بەپێچەوانەوە بوو تووشی بەڵا و موسیبەت و نەخۆشی و ھەژاری بوو ڕەشبین دەبێت بەرامبەر ئاینەکەی و پاشگەز دەبێتەوە، ئەم کەسە خەسارۆمەندی دونیا بوو، چونکە کوفر و بێباوەڕییەکەی جگە لەوەی لەسەری نوسرابوو ھیچی بۆ زیاد نەکرد، وە خەسارۆمەندی دواڕۆژیش بوو چونکە دوچاری سزای خوا دەبێت، ئەمەش بەدڵنیایی خەسارۆمەندی ڕوون و ئاشکرایە.

بتگەلێک لە بری (اللە تعالی) دەپەرستێت و ھانا و ھاواریان بۆ دەبات ئەگەر سەرپێچیشی بکات ھیچ زیانێکی پێ ناگەیەنێت، وە ھیچ سوود و قازانجێکیشی بۆی نابێت ئەگەر گوێڕایەڵی بکات، ئەو پەرستن و ھاوارکردنە بۆ ئەو بتانە کە نە زیان و نە سوودی ھەیە گومڕاییەکی دوور لەھەق و ڕاستییە.

ئەم بێباوەڕەی کە بتەکان دەپەرستێت و ھانا و ھاواریان بۆ دەبات ھەمیشە زەرەر و زیانەکەی نزیکترە لەو قازانج و سوودەی کە ونە و دیار نییە، بێگومان ئەم پەرستراوانە کە زیانیان نزیکترە لە سوود و قازانجیان خراپترین یارمەتیدەر و پشتیوانن بۆ ئەو کەسانەی داوای یارمەتی و پشتیوانیان لێدەکەن، وە خراپترین ھاوڕێ و ھاودەمن بۆیان.

بە دڵنیایی ئەو کەسانەی باوەڕیان ھێناوە و کار و کردەوە چاکەکانیان ئەنجامداوە خوای گەورە دەیانخاتە بەھەشتانێکەوە ڕووبارەکان بە ژێر کۆشک و تەلارەکانیدا دەڕۆن، بێگومان خوای گەورە ویستی لێ بێت بە ڕەحم و میھرەبانە لەگەڵ ئەو کەسەی کە دەیەوێت ڕەحمی پێ بکات، وە ویستی لێ بێت تۆڵە لەھەر کەسێکیش بسێنێت لێی دەسێنێت، ھیچ کەسێک ناتوانێت خوای گەورە ناچار بەشتێک بکات.

ھەر کەسێک پێی وایە کە خوای گەورە پێغەمبەرەکەی (صلی اللە علیە وسلم) لە دونیا و دواڕۆژدا سەرناخات و یارمەتی نادات، ئەوە با بە گوریسێک خۆی ھەڵواسێت بەمیچی خانووەکەیەوە و خۆی بخنکێنێت و لەسەر زەوی ھەناسە نەدات، پاشان تەماشا بکات بزانێت ئایا ئەو ھەموو ڕق و تووڕەیی و ناڕەحەتییەی دڵ و دەروونی دەڕوات و نامێنێت، بێگومان خوای گەورە سەرخەر و پشتیوانی پێغەمبەرەکەیەتی، جا ئەو کەسەی نکۆڵی لەمە دەکات پێی خۆشە یاخود نا ، با لە ڕقا خۆی بتاسێنێت.

ھەروەکو چۆن نیشانە و بەڵگە ئاشکراکانمان بۆ ڕوونکردنەوە لەسەر زیندووبونەوەی دوای مردن، ھەر بەو شێوەیە ئایەتە ئاشکراکانی قورئانی پیرۆزمان ناردە خوارەوە بۆ موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم)، وە بێگومان خوای گەورە بەچاکە و فەزڵی خۆی ھەرکەسێکی ویست ڕێنومایی دەکات بۆ سەر ڕێگای ڕاست و ھیدایەتی دەدات.

بەڕاستی ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە بە خوای گەورە لە ئوممەتی ئیسلام، وە لە جولەکە و سابیئە (سابیئەکان: شوێنکەوتەی ھەندێک لە پێغەمبەرانن) و لە گاور، وە ئاگرپەرست و بتپەرستەکان ، بێگومان خوای گەورە لە ڕۆژی قیامەتدا حوکم و بڕیار دەدات لە نێوانیاندا، جا ئەو کاتە باوەڕداران دەخاتە بەھەشتەوە، وە جگە لە باوەڕدارانیش ھەموویان دەخاتە ئاگری دۆزەخەوە، بەڕاستی خوای گەورە ئاگاداری تەواوی گوفتار و کرداری بەندەکانیەتی، وە ھیچ شتێکیشی لاشاراوە و نھێنی نییە، وە پاداشت و تۆڵەی ھەموویشیان دەداتەوە.

ئەی پێغەمبەر ئایا نەتزانیوە ھەرچی لەئاسمانەکاندا ھەیە لەفریشتەکان، وە ھەرچی لەزەویشدا ھەیە لەباوەردارانی مرۆڤ وجنۆکە ھەر ھەموویان سوژدەی گوێڕایەڵی بۆ خوای گەورە دەبەن، وە خۆر ومانگ وئەستێرە وچیا ودار ودرەخت وھەرچی گیانداریشە سوژدەی بۆ دەبەن، سوژدەی ملکەچی ولەفەرمان دەرنەچوون، وە زۆرێک لەخەڵکیش بەڕەزامەندی وپێخۆش بوونی خۆیان سژودە ھەر بۆ خوا دەبەن، وە زۆرێک لەخەڵکی تر لاڕێ دەگرن وسوژدەی بۆ نابەن وگوێڕایەڵی ناکەن، لەبەر کوفر بێباوەڕی سزای خوایان لەسەر پێویست بووە، ھەر کەسێک خوا سووک وڕیسوای بکات لەبەر کوفر وبێباوەڕیەکەی ھیچ کەس ناتوانێت ڕێزێ لێ بنێت، بێگومان خوا ھەر شتێکی ویست ئەنجامی دەدات، وە ھیچ کەس نیە خوا ناچار بکات بەئەنجامدانی کارێک.

ئەمانەی باسکران دوو دەستە و تاقمی دژ بە یەکن، لەسەر پەروەردگاریان مشتومڕ و دەمەقاڵێ کەوتە نێوانیانەوە ، کە ئایا کامیان لەسەر ھەق و ڕاستین، دەستە و تاقمی باوەڕداران، وە دەستە و تاقمی بێباوەڕان، دەستە و تاقمی بێباوەڕان لە ھەموو لایەکەوە ئاگر دەوری داون ، ھەروەک پۆشاک و جلوبەرگ ، چۆن مرۆڤ لەبەری دەکات و دەوری لاشە و جەستەی دەدات، وە ئاوی کوڵ بەکوڵیشیان لەسەرەوە بەسەردا دەکرێت.

کاتێک ئەو ئاوە گەرم و کوڵ بە کوڵە دەخۆنەوە ھەناو و ناوسکیان دەتوێنێتەوە، ھەتا دەگاتە پێستیان و دەیتوێنێتەوە.

ھەر لەناو ئاگردا چەکوشی ئاسنینیان بۆ ئامادە کراوە، فریشتەکان بەو چەکوشانە دەدەن بەسەریاندا.

ھەرکاتێک لەتاو گەرمی و ناخۆشی و ناڕەحەتییەکان ئەیانەوێت لە ئاگری دۆزەخ دەرچن، ئەگەڕێنرێنەوە بۆ ناوی، وە پێیان دەگوترێت: سزای سوتێنەر بچەژن.

دەستە و تاقمی باوەڕداران ئەوانەن کە باوەڕیان بە خوای گەورە ھێناوە و کار و کردەوە چاکەکانیان ئەنجامداوە، خوای گەورە دەیانخاتە بەھەشتانێکەوە ڕووبارەکان بەژێر کۆشک و تەلار و درەختەکانیدا دەڕۆن، وە بازنی ئاڵتون و مرواریان ئەکرێتە دەست و پێی دەڕازێنرێنەوە، وە جلوبەرگ و پۆشاکی بەریان لە ئاوریشمە.

خوای گەورە لە ژیانی دونیادا ڕێنومایی کردوون بۆ وتە و قسەی پاکوخاوێن، وەک شاھیدیدان بەوەی ھیچ پەرستراوێکی بە ھەق نییە جگە لە (اللە) ، وە (اللە أکبر) و (الحمد للە) کردن، وە ڕێنومایشی کردوون بۆ سەر ڕێگای سوپاسکراوی ئیسلام.

بێگومان ئەوانەی بێباوەڕ بوون بە خوای گەورە، وە خەڵکانی تریش لە ئیسلام لادەدەن و ڕێگریان لێ دەکەن لە ھاتنە ناوەوەی ئیسلام و چوونە ناو مزگەوتی حەرامەوە، ھەروەکو بتپەرست و موشریکەکان لەساڵی حودەیبیەدا بەرامبەر موسڵمانان ئەنجامیاندا، ئەوا لەمەودا سزای بە ئازاریان پێدەچێژین، ئەو مزگەوتی حەرامەی کردمانە ڕووگەی خەڵکی لە نوێژەکانیان، وە کردمانە ڕوکنێکیش لەڕوکنەکانی حەج و عومرە، چی بۆ ئەوانەی نیشتەجێی مەککەن، وە چی بۆ ئەوانەیش کە لە شوێنانی دەرەوە بۆی دێن و ڕێگایان تێی دەکەوێت یەکسانە، ھەر کەسێک لە مزگەوتی حەرام لەھەق لابدات و دڵی بە ئەنقەست مەیلی گوناھ و تاوان بکات ئەوا سزای بە ئازاری پێ دەچێژین.

- ئەی پێغەمبەری خوا - بھێنەرەوە بیر ئەو کاتەی شوێن و سنووری کەعبەمان بۆ ئیبراھیم (سەلامی خوای لێ بێت) دیاریکرد، پاش ئەوەی ھیچ کەس ئەو جێگا و سنوورەی نەدەزانی، وە وحی و سروشمان بۆ کرد کە لەپەرستنمدا ھیچ کەسێک نەکەیتە ھاوەڵ و شەریکم، بەڵکو بەتاکو تەنھایی ھەر من بپەرستیت، وە ماڵەکەم خاوێن بکەرەوە لە پیسی مادی و مەعنەوی بۆ تەوافکاران و نوێژ خوێنان.

- ئەی ئیبراھیم - جاڕ بدە بە نێو خەڵکدا و بانگیان بکە بۆ ئەنجامدانی حەج و زیارەتی ئەم ماڵەی کە فەرمانمان کرد بە بونیاتنانی، ئەوسا دەبینی خەڵکی بە پیادە و بە سواری پشتی ھەموو وشترێکی لاواز، چونکە ماندوو بووە لە ڕۆیشتنی ڕێگا، ئەو وشترانە لە ھەموو ڕێگایەکی دوورەوە دەیانھێنن بۆ حەج کردن.

بۆ ئەوەی ئامادەی گەلێک لە کەڵک و سوودەکانی دونیا و دواڕۆژ بن، وەک لێخۆشبوونی گوناھ و تاوانەکان و بەدەستھێنانی پاداشتی دواڕۆژ و یەک گوتاری موسڵمانان و زۆرێکی تر لەکەڵک سوودەکان، وە بۆ ئەوەیش ناوی خوا بھێنن لەکاتی سەربڕینی ئەو ئاژەڵانەی لە ڕۆژە زانراوەکاندا سەر دەبڕرێن ئەوانیش : ڕۆژی دەیەمی مانگی (ذي الحجة) و سێ ڕۆژی دوای ئەوە، ئەمەش بۆ ئەوەی سوپاسی خوا بکرێت لەسەر ناز و نیعمەتەکانی لەسەربڕینی وشتر و مانگا و مەڕ و بزن، لەم ڕۆژانەدا لە گۆشتی ئەو ئاژەڵانە بخۆن، وە بیدەن بەو ھەژار و نەدارانەیشی کە زۆر برسیانە با لێی بخۆن.

پاشان با ھەرچی ڕوکن و واجيبی تری حەجەکەیانە ئەنجامی بدەن، وە لە ئیحرام دەربچن و تەحەلول بکەن بە تاشینی مووی سەر و کردنی نینۆک و لابردنی چڵک و پیسی لاشەیان کە بە ھۆی چوونە ناو ئیحرامەوە لەو چەند ڕۆژەدا لەسەر جەستەیان کۆبووبویەوە، با وەفا بکەن بەو کارانەی لەسەر خۆیان واجیب کردووە لە حەج و عومرە و ئاژەڵ سەر بڕین، وە با تەوافی ئیفازە - کە تەوافی ڕوکنە - بکەن بەدەوری ماڵە کۆنەکە، ئەو ماڵەی خوای گەورە ڕزگاری کرد لە دەستی ستەمکاران.

ئەوەی فەرمانمان پێکردوون - لە تەحەلولکردن بەتاشینی مووی سەر و نینۆک کردن و لابردنی چڵک و پیسی و وەفا کردن بە نزرەکان و تەوافی ماڵی خوا- ئەوە ئەوەیە خوای گەورە لەسەری واجب کردوون، جا لەبەر ئەوە ئەوەی خوای گەورە واجبی کردووە لەسەرتان بە گەورەی بگرن، ھەر کەسێک دوور بکەوێتەوە لە قەدەغەکراوەکانی ناو ئیحرام بە نیەت و مەبەستی گەورەڕاگرتنی فەرمانی خوا و لەترسی ئەوەی سنوورەکانی خوای گەورە نەشکێنێت و حەرامکراوەکانیش حەڵاڵ نەکات، ئەوا ئەمەی بۆ دەبێتە چاکە و خێری دونیا و دواڕۆژ لای پەروەردگاری، - ئەی خەڵکینە - خواردنی گۆشتی وشتر و مانگا و مەڕ و بزنتان بۆ حەڵاڵ کراوە، تەنھا ئەوانە نەبێت کەبەسەرتاندا دەخوێنرێتەوە، وە ھیچ شتێکیتان لەسەر حەرام نەکراوە لەو وشترە نێرانەی کە چەند نەوەیەک لەپشتی ئەوان بوون، یان ئەو وشترانەی گوێیان بڕراوە، یان ئەو وشترانەی لەسەریەک وشترە مێنگەیان دەبێت، خواردنی ھیچی لەسەر یاساغ و حەرام نەکردوون ئەوە نەبێت کە لە قورئاندا بەسەرتاندا دەخوێنرێتەوە لە حەرامی مردارەوە بوو و خوێن و بەراز و شتی تریش، جا کەوابێت دوور بکەونەوە لەشتە پیس و قێزەونەکان کە مەبەست پێی بتەکانە، وە دووریش بکەونەوە لە ھەموو وتەیەکی پووچ و بەتاڵ کە بۆ خوا ھەڵبەستراوە، یان بۆ یەکێک لە بەدیھێنراوەکانی ھەڵبەستراوە.

لەوانە دوور بکەونەوە و خۆتان لە ھەموو ئاینێک ھەڵاوێرن جگە ئەو ئاینە نەبێت خوای گەورە پێی ڕازییە، وە ھیچ کەس مەکەن بە ھاوەڵ و ھاوبەشی لە پەرستنەکاندا، ھەر کەسێک ھاوەڵ و ھاوبەشی بۆ دابنێت وەک ئەوە وایە لە ئاسمانەوە بەربووبێتەوە خوارەوە، ئەو کاتە یان ئەوەتانێ باڵندەکان دەیفڕێنن و پارچە پارچەی دەکەن، یان ئەوەتانێ ڕەشەبا بیبات لە شوێنێکی دوور فڕێی بدات.

ئەوەی خوای گەورە فەرمانی پێکردووە لە یەکخواپەرستی و دڵسۆزی و ئیخلاص بۆی، وە دوور کەوتنەوە لە بتەکان و قسە و گوفتاری ناھەق، ھەر کەسێک دروشمەکانی ئاین بەرز ڕابگرێت - وەک ئاژەڵ سەربڕین و ئەنجامدانی ئەرکەکانی حەج- بێگومان ئەوە نیشانەی پارێزگاری و ترسی دڵەکانە لە پەروەردگاری.

لەو ئاژەڵانەی بۆ ھەدی و قوربانی کردن لای ماڵی خوا دیاری کراون بۆتان ھەیە سوود لە خورییەکەی و شیرەکەی و بەرەکەی و سواربوونی وەربگرن، تا ماوەیەکی دیاری کراو کە کاتی سەربڕینیان دێت لە نزیک ماڵی خوا، ئەو ماڵەی کە خوای گەورە ئازادی کرد لە دەستی ستەمکاران.

هەموو ئوممەتانی پێشوو چەند پەرستن و دروشمێکمان بۆ دانابوون لە قوربانی کردن و خۆێن ڕشتن بەمەستی نزیک بوونەوە لە خوای گەورە، بە ئومێدی ئەوەی ناوی (اللە) بھێنن لەکاتی سەربڕینی ئەو قوربانیانەدا، وەک شوکر و سوپاسێک لەسەر ئەو ناز و نیعمەتانەی لە وشتر و ڕەشەوڵاخ و مەڕ و بزن ڕۆزی دابوون، - ئەی خەڵکینە - پەرستراوی بە ھەق و ڕاستیتان ھەر یەک پەرستراوی تاک و تەنھایە ئەویش زاتی (اللە) یە، گەردنکەچی و گوێڕایەڵی تەواو تەنھا ھەر بۆ ئەو دەکرێت، جا - ئەی پێغەمبەری خوا- موژدەی خێر و چاکە بدە بە بەندە گەردنکەچ و دڵسۆزەکان بەوەی دڵیان خۆش دەکات.

ئەوانەی کاتێک ناوی (اللە) دەھێنرێت دڵەکانیان ترسی لێ دەنیشێت، بۆیە دوور دەکەونەوە لەسەرپێچی فەرمانەکانی، وە کاتێک دووچاری ناڕەحەتی و بەڵاو موسیبەتێک دەبن ئارامی لەسەر دەگرن، وە نوێژەکانیان بەڕێک و پێکی ئەنجام دەدەن، وە لە پێناوی خوای گەورە لەو ماڵ و سەروەت و سامانە دەبەخشن کە ڕۆزی داون.

ئەو وشتر و ڕەشەوڵاخەی کە دەکرێتە دیاری بۆ ماڵەکەی خوا و لەوێ سەر دەبڕرێن ئێمە کردومانە بە یەکێک لە دروشمەکانی ئاین و نیشانەکانی، سوود و کەڵکی دونیا و ئاینتانی تێدایە، کەوابێت لە کاتی سەربڕینیدا ناوی خوا بھێنن و بڵێن : (باسم اللە)، کاتێک ئەو وشتر و ڕەشەوڵاخانە لەسەر دوو قاچ و دەستێکیان ڕادەوەستن، وە دەستێکیشیان دەبەسترێتەوە بۆ ئەوەی ڕانەکات، کاتێک لە دوای سەربڕین کەوتە سەر لایەکی، ئەوا خواردنی حەڵاڵ دەبێت بۆیە - ئەی ئەو کەسانەی ئەوانەتان کردووە بە دیاری و قوربانی- لە گۆشتەکانیان بخۆن، وە بەشی خواردنی ئەو ھەژارانەیشی لێ بدەن لەبەر شەرم و شکۆیان دەست لە خەڵکی پان ناکەنەوە، وە بەشی ئەو ھەژارنەیش کە داوا لە خەڵکی دەکەن، ھەروەکو چۆن ڕاممان کردبوو بۆتان کە باریان لێ بنێن و سواریان ببن، ھەر بەو شێوەیەش ڕاممان کردووە بۆتان لەھەر جێگایەک بتانەوێت سەریان ببڕن، بەنیەت و مەبەستی نزیک بوونەوە لە خوای گەورە، تاوەکو بەڵکو شوکر و سوپاسی ئەو نیعمەتەی بکەن کە ئەو ئاژەڵانەی بۆ ملکەچ و ڕام کردوون.

خوێن و گۆشتی ئەو ئاژەڵانەی سەر دەبڕێن و دەکرێن بە قوربانی ھیچی ناگات بە خوای گەورە و بەرز نابێتەوە بۆ لای، بەڵکو ئەوەی بەرز دەبێتەوە بۆ لای ئەو تەقوا و خواناسینەکەتانە، بەوەی موخلیس و دڵسۆزی ئەو بن لەجێ بەجێ کردنی فەرمانەکانی بۆ ئەوەی بەو کارە نزیک ببنەوە لێی، ھەروەھا خوای گەورە ملکەچی کردوون و ڕامی ھێناون بۆ ئەوەی (اللە أکبر) بکەن و سوپاس و شوکری ئەوە بکەن کە موەفق و سەرکەوتووی کردوون بۆ ھەق و ڕاستی، جا - ئەی پێغەمبەری خوا - موژدەی خێر و خۆشی بدە بەوانەی چاکەکارن لەپەرستنەکانیان بۆ پەروەردگاریان، وە چاکەکاریشن لە مامەڵەکردن لەگەڵ بەدیھێنراوەکانی خوا.

بێگومان (اللە تعالی) بەرگری دەکات لەوانەی باوەڕیان ھێناوە بە خوای گەورە، وە شەڕ و خراپەی دوژمنەکانیان لێ دوور دەخاتەوە، بەڕاستی خوای گەورە ئەو کەسانەی خۆش ناوێت ناپاکی لە ئەمانەتەکانیان دەکەن، وە نکۆڵی دەکەن لەناز و نیعمەتەکانی خوا، وە سوپاس و شوکری ناکەن لەسەری، بەڵکو کارێک دەکەن ئەو توڕە ببێت پێی.

اللە تەعالا مۆڵەتیدا بە باوەڕداران کە لەگەڵ بتپەرست و موشریکەکاندا بجەنگن، دوای ئەوە دووچار و ڕووبەڕووی زوڵم و ستەمی دوژمنەکانیان بوونەوە، وە بێگومان (اللە جل جلالە) بەدەسەڵاتە بەبێ جەنگ و کوشتاریش باوەڕداران سەربخات بەسەر دوژمنەکانیاندا، بەڵام حیکمەت و دانایی ئەو وایە کە باوەڕداران بە جەنگ کردن لەگەڵ بێباوەڕاندا تاقی بکاتەوە.

ئەوانەی بە زوڵم و ستەم بێباوەڕان لە ماڵ و زێدو وڵاتی خۆیان بێ بوونی ھیچ تاوانێک دەریانکردن، ئەوە نەبێت دەیانووت: پەروەردگاری ئێمە (اللە)یە، جگە ئەو ھیچ پەروەردگارێکمان نییە، ئەگەر اللە تەعالا جەنگ و کوشتاری ڕێ پێنەدایە بۆ پێغەمبەران و باوەڕداران دژ بە دوژمنەکانیان ئەوا دەست درێژیان دەکردە سەر پەرستگاکان و دێر و پەرستگای گۆشەگیران و کەنیسەی گاورەکان و پەرستگای جولەکەکان و مزگەوتی موسڵمانان کە بۆ نوێژکردن دروست کراوون دەیانڕوخاندن، ئەو مزگەوتانەی کە موسڵمانان یاد و زیکری (اللە) ی بە زۆری تێدا دەکەن، بێگومان اللە تەعالا یارمەتی ئەو کەسە دەدات و سەری دەخات کەیارمەتی پێغەمبەرەکەی و ئاینەکەی دەدەن، بێگومان اللە تەعالا زۆر بەھێزە بۆ سەرخستنی ئەو کەسەی کە ئاینەکەی سەردەخات، وە زاڵ و بەدەسەڵاتیشە و ھیچ کەسێک زاڵ نابێت بە سەریدا.

ئەوانەی بەڵێنیان پێدراوە کە سەربخرێن، ئەوانەن ئەگەر لەسەر زەویدا پایەدار و بەھێزمان کردن بەسەرخستنیان بەسەر دوژمنەکانیاندا نوێژەکانیان بەڕێک و پێکی ئەنجام دەدەن، وە زەکاتی ماڵ و سامانیان دەردەکەن، وە ئەوەی شەرع فەرمانی پێکردووە ئەوانیش فەرمانی پێدەکەن، وە ڕێگریش لەوە دەکەن کە شەرع ڕێگری لێکردووە، وە کۆتایی و سەرەنجامی ھەموو پاداشت و تۆڵە سەندنەوەیەکیش ھەر بۆ اللە تەعالایە.

- ئەی پێغەمبەری خوا - ئەگەر گەل و ھۆزەکەت بەدرۆت دەزانن و باوەڕت پێ ناکەن، ئەوا ئارام بگرە لەسەر قسە و قسەڵۆکیان، چونکە تۆ یەکەم پێغەمبەر نیت گەل و ھۆزەکەی بە درۆیان دانابن، پێش گەل و ھۆزەکەی تۆ گەل و ھۆزەکەی (نوح)یش (نوح)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، وە گەلی عادیش (ھود)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، ھەروەھا گەلی سەمودیش (صاڵح)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد.

وە گەل و ھۆزەکەی (ئیبراھیم) (ئیبراھیم)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، وە گەل و ھۆزی (لوط)یش (لوط)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد.

وە خەڵکی مەدیەنیش (شوعەیب)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، وە فیرعەون و گەلەکەی (موسا)یان بەدرۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، ئەمجا منیش بۆ ماوەیەک مۆڵەتی ئەو بێباوەڕانەمدا و تۆڵەیانم دواخست تاوەکو زیاتر پەلکێشیان بکەم، پاشان قار و غەزەبم لێگرتن و سزامدان، جا بیر بکەرەوە و تێڕامێنە من چۆن نکۆڵیم لێکردن و ڕێم لێگرتن، بەدڵنیایی بە ھۆی بێباوەڕییانەوە لەناوم بردن.

زۆرێک لە گوند و شارەکانمان - بەھۆی ستەمکاری و بێباوەڕییانەوە - بە سزایەکی سەخت لەناو برد، خانووەکانیان خاپوور کران و چۆڵ بوون لە دانیشتوانەکەی، وە بیری پڕ ئاویان بێ خاوەن کەوت و چۆڵ و کاول بوون، وە زۆر کۆشک و تەلاری بەرز و بڵندی جوان و ڕازاوەیان وێران بوون، وە نەبوونە قەڵای قایم بۆ پاراستنی خاوەنەکانیان.

ئایا ئەوانەی پێغەمبەریان بە درۆ دانا و باوەڕیان پێنەکرد، نەگەڕاون بەسەر زەویدا، تاوەکو بەچاوی خۆیان شوێنەواری ئەو گوند و شارە خاپوورکراوانە ببینن، بە ژیری خۆیان بیری لێ بکەنەوە و پەند و ئامۆژگاری لێوەربگرن، وە چیرۆکی ئەوانیان گوێ لێ بووبێت تاپەندی لێ وەربگرن، بێگومان کوێری و نابینایی کوێری و نابینایی چاوەکان نییە، بەڵکو کوێری و نابینایی فەوتێنەر کوێری و نابینایی ئەو دڵانەیە لەناو سینەدان، کاتێک ئەو دڵانە کوێر دەبنەوە ئیتر خاوەنەکانیان پەند و ئامۆژگاری لە ھیچ شتێک وەرناگرن.

- ئەی پێغەمبەر - گەل و ھۆزەکەت پەلەت لێ ئەکەن بۆ ئەوەی لە دونیا خێرا پەروەردگار سزایان بدات (ئەمەش وەک گاڵتە پێکردن بە پێغەمبەریان دەووت)، وە سزاکەی تریشیان بۆ دوابخرێت بۆ ڕۆژی دوایی، کاتێک بەو دوو سزایە ترسێنران، وە ئەوەش بزانە اللە تەعالا بەڵێنی خۆی دەباتە سەر و بێ بەڵێنی ناکات تێیدا، پەلەی ھاتنی سزایان بوو، اللە تەعالا لە ڕۆژی بەدردا بۆی ناردن و شکستی پێھێنان، وە بێگومان سزای ڕۆژێک لە دواڕۆژدا ھێندە سەخت و ناڕەحەتە وەک سزای ھەزار ساڵی دونیا وایە لەو ساڵانەی کە ئێوە دەیژمێرن.

چەندەھا خەڵکی ستەمکار و بێباوەڕی گوند و شاری ترمان مۆڵەتدا و سزامان دواخستن و پەلەمان نەکرد لە سزادانیان بۆ ئەوەی زیاتر پەلکێشیان بکەین، بەڵام کە کاتی خۆی ھات بەسزای سەختی لەناوبەر گرتمن، وە ھەمووشیان تەنھا بۆ لای من دەگەڕێنەوە لە رۆژی قیامەتدا، بەسزای ھەمیشەیی تۆڵەی ھەموو بێباوەڕییەکەیان لێ دەسێنمەوە.

- ئەی موحەممەد - پێیان بڵێ: ئەی خەڵکینە، من تەنھا ترسێنەری ئاشکرای ئێوە و گەیەنەری ئەو پەیامەم کە پێی ھاتووم.

ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە و کار و کردەوە چاکەکانیان کردووە، پەروەردگار لە گوناھەکانیان خۆش دەەبێت، وە ڕزق و ڕۆزییەکی پاک و پیرۆزیان لە بەھەشتدا بۆ دەبێت و هەرگیز نابڕێتەوە .

ئەوانەی ھەوڵیاندا کە بەڵگە و نیشانەکانی ئێمە بەدرۆ بخەنەوە و خەڵکی باوەڕیان پێ نەکات، وایانزانی اللە تەعالا دەسەوسان دەکەن و لەدەستی دەردەچن و سزایان نادات، ئەوانە ھاوڕێ و ھاودەمی ئاگری دۆزەخن و ھەمیشە لە گەڵیدان، وەک چۆن کەسێک ھەمیشە لەگەڵ ھاوڕێکەی بێت.

- ئەی پێغەمبەر - پێش تۆ ھیچ پێغەمبەر و نێرراوێکمان نەناردووە کە ئایەتەکانمان بەسەر خەڵیکدا بخوێننەوە، ئیللا ئەو پێغەمبەرە ھەرکاتێک ئەو کتێب و پەڕاوەی اللە تەعالای خوێندبێتەوە بەسەریاندا شەیتان وەسوەسەی دەخستە خوێندنەوەکەیەوە بۆ ئەوەی خەڵکی وابزانێت ئەو وەسوەسەیەش وەحی و نیگای اللە تەعالایە بۆ پێغەمبەرەکەی، ئەوسا اللە تەعالایش وەسوەسە و فڕوفێڵەکەی شەیتانی پوچەڵ کردەوە، وە ئایەت و نیشانەکانی خۆی چەسپاند، بێگومان اللە تەعالا زانا و ئاگادارە بە ھەموو شتێک، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە دانا و کاربەجێیە لە بەدیھێنراوەکانی و ئەندازەگیریان و بەڕێوەبردنی کاروبارەکانیدا.

تا ئەو دوو دڵی و وەسوەسەیەی شەیتان دەیخستە نێو خوێندنەوەی پێغەمبەرەکەیەوە بۆ ئەوە بوو اللە تعالی بیکاتە مایەی تاقیکردنەوەی ئەو کەسانەی نیفاق و دووڕوویی لە دڵیاندایە، وە تاقیکردنەوەی ئەو کەسانەیش دڵیان ڕەق بووە لە بتپەرست و موشریکەکان، وە بێگومان ستەمکاران لە دوو ڕووان و بتپەرست و موشریکەکان لە دژایەتی کردنێکی سەرسەختی اللە تەعالا و پێغەمبەرەکەیدان، وە زۆریش دوورن لە ھەق و ڕاستی و ژیرییەوە.

وە ئەوانەی اللە تەعالا زانست و زانیاریەکی بەکەڵکی پێ بەخشیوون، بابزانن و دڵنیابن ئەو قورئانەی دابەزیووە بۆ سەر موحەممەد (صلی اللە علیە وسلم) ئەو ھەق وڕاستیەیە کە اللە تەعالا وەحی و نیگای کردووە بۆ تۆ - ئەی پێغەمبەر- وە ھیچ گومانێکی تێدا نییە، تاوەکو باوەڕی پێ بھێنن و ئیمانەکەیان پێی زیاد بکات، وە دڵەکانیان بۆی ملکەچ دەبێت و دەترسن لە پەروەردگاریان، وە بێگومان اللە تەعالا ھیدایەتی ئەوانە دەدات بۆ سەر ڕێگای ڕاست کە باوەڕیان پێی ھێناوە، ئەو ڕێگایەی کەۆھیچ خوار و خێچییەکی تێدا نییە، وەک پاداشتێک لەبەرامبەر گەردنکەچییان بۆی.

بەردەوام ئەوانەی بێباوەڕن بە اللە تەعالا و پێغەمبەرەکەی بەدرۆ دادەنێن لە گوماندان لەو قورئانەی اللە دایبەزاندووە بۆت، وە لەسەر ئەم باوەڕەشیان بەردەوامن و دەمێننەوە لەسەری تا ئەو کاتەی لەپڕ ڕۆژی دوایی دێتە سەریان، یاخود سزایەکیان بۆ دێت کە ڕەحمەت و خێری تێدا نییە بۆیان، ئەوە ئیتر ڕۆژی قیامەتە سەبارەت بە ئەوان ڕزگار بوونیان نییە لێی.

ھەموو موڵک و دەسەڵات لە ڕۆژی قیامەتدا -ئەو ڕۆژەی ئەوانەی ھەڕەشەی سزا وتۆڵە سەندنەوەیان لێکرابوو دەیانھێنن بۆ لێپرسینەوە - ئەو ڕۆژە موڵک دەسەڵات تەنھا بۆ اللە یە، ھیچ کەس ناتوانێت ململانێی لەگەڵدا بکات، پاکوبێگەردی بۆ زاتی بەرز و بڵندی، ھەر خۆی دادوەری دەکات لە نێوان باوەڕداران و بێباوەڕاندا، بەو شێوەیەی شایستەی ھەر کامیانە بڕیاریان بۆ دەدات، ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە و کار و کردەوەی چاکیان ئەنجامداوە پاداشتی گەورەیان بۆ ئامادە کراوە، لەناو بەھەشتە خۆش و پڕ لەناز و نیعمەتە نەبڕاوەکاندان.

ئەوانەیش بێباوەڕ بوون بە اللە، وە ئەو بەڵگە و نیشانە و ئایەتانەی دامان بەزاندبووە سەر پێغەمبەرەکەمان بەدرۆ دانا، ئەوانە سزای ڕسواکەریان بۆ ھەیە، سزایەک اللە تەعالا لە ئاگری دۆزەخدا ئەوانی پێ سووک و ڕیسوا دەکات.

ئەوانەی وڵات و شار و نیشتمانی خۆیان بەجێھێشت لە پێناو ڕەزامەندی اللە و سەربەزری ئاینەکەیان، پاشان لە پێناو ئەویشدا لە گۆڕەپانی جیھاددا کوژران، یان مردن، ئەوا بێگومان اللە تەعالا لە بەهەشتدا ڕۆزی و نیعمەتێکی زۆر چاکی ھەمیشە و نەبڕاوەیان پێ دەبەخشێت، وە بێگومان ھەر (اللە سبحانە وتعالی) یە چاکترین ڕزق و ڕۆزیدەرە.

اللە تەعالا لە بەھەشتدا دەیانخاتە جێگایەکەوە زۆر پێی ڕازین، وە بێگومان اللە زانایە بەکار و کردەوە و نیەت و نیازی دڵیان، وە زۆر خۆگر و لەسەرخۆیە، پەلەی نییە بۆ تۆڵە سەندنەوە لەو کارانەی زیادەڕۆییان تێدا کردووە.

ئەوەی باسکرا لەوەی کە ئەوانەی لە پێناو اللە تەعالا کۆچیان کرد کە دەیانخاتە بەھەشتەوە، ھەروەھا ڕێگا دراوە ھەر کەسێک دەست درێژی کرایە سەری ھاوشێوەی ئەو دەست درێژی کردنە ھەقی خۆی بسێنێتەوە، وە ھیچ گوناھبار نابێت و مافی ڕەوای خۆیەتی، جا ئەگەر ھاتوو دەست درێژیکار جارێکی تر گەڕایەوە بۆ دەست درێژی کردن و سنوور بەزاندن، ئەوا بێگومان اللە ئەو کەسە سەر دەخات کە دەست درێژی کراوەتە سەر و زوڵم و ستەمی لێکراوە، بێگومان اللە چاوپۆشی لە باوەڕداران دەکات و لێیان دەبورێت و لێیشیان خۆش دەبێت.

ئەو سەرخستن و کۆمەکی کردنەی ستەم لێکراوان بۆ ئەوەیە کە بزانرێت اللە تەعالا دەسەڵاتی ھەیە و بەتوانایە بۆ ھەر شتێک ویستی لەسەر بێت، وە بەشێک لە دەسەڵات و تواناکانی بریتییە لەوەی شەو بەناو ڕۆژدا دەبات، وە ڕۆژیش بەناو شەودا، بەزیاد کردنی یەکێکیان و کەمکردنەوەی ئەوی دیکەیان، وە بێگومان اللە وتە و گوفتاری بەندەکانی چاک دەبیستێ، وە زانا و ئاگاداریشە بەکار و کردەوەکانیان و ھیچ شتێکیانی لا نھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشت و تۆڵەشیان لەسەر دەداتەوە.

ئەوەی باسکرا لەوەی اللە تەعالا شەو بەناو ڕۆژدا دەبات و ڕۆژیش بەناو شەودا، لەبەر ئەوەیە کە ھەر اللە ھەق و ڕاستە، ئاینەکەیشی ھەق و ڕاستە، وە بەڵێنەکانیشی راست و دروستن، وە یارمەتی و سەرخستنی بۆ باوەڕدارانیش ھەق و ڕاستە، وە بێگومان ئەو بتانەیشی جگە لە اللە دەپەرسترێن ھەموویان پڕ و پوچ و بەتاڵن، وە ھیچ بنەمایەکیان نییە، وە بێگومان ھەر اللەیە بەزات و قەدر و دەسەڵاتی خۆی بەرز و بڵندە بەسەر ھەموو بەدیھێنراوەکانیدا، گەورەیە بەجۆرێک ھیچ زاتێک لەو گەورەتر نییە و لە ھەموو بەدیھێنراوەکانی گەورەتر و مەزنتر و بەڕێزترە.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا نەتبینیوە بێگومان اللە تەعالا لە ئاسمانەوە بارانی باراندووە، زەویش پاش ئەو بارانە بە ڕووەکە جوانەکای سەوز دەبێت، بێگومان اللە تەعالا زۆر میھرەبان و بەلوتفە بۆ بەندەکانی کاتێک بارانی بۆ باراندن، وە زەوی بۆ سەوز کردن، وە زۆر شارەزای بەرژەوەندییەکانیانە، وە ھیچ شتێکی لا شاراوە نییە.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەیە تەنھا موڵکی اللە تەعالایە، وە بەدڵنیایی اللە تەعالا زۆر دەوڵەمەندە و پێویستی بە ھیچ لە بەدیھێنراوەکانی خۆی نییە، وە لەھەموو کات و ساتێکیشدا سوپاسکراوە.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا نەتبینیوە بە دڵنیاییەوە اللە تەعالا ئەوەی لە زەویدا ھەیە لە گیاندار و بێ گیان ھەر ھەمووی بۆ سوود و قازانج و پێویستی تۆ و خەڵکی ڕامھێناوە و موسەخەری کردوون، وە ئەو کەشتیانەیش بەناو دەریادا دەڕۆن بەفەرمانی ئەو ڕامیھێنراون بۆتان بۆ ئەوەی لە وڵات و جێگایەکەوە بتانگوازێتەوە بۆ وڵات و جێگایەکی تر، وە ئەم ئاسمانەیشی ڕاگرتووە تاوەکو نەکەوێت بەسەر زەویدا بە مۆڵەت و فەرمانی خۆی نەبێت، چونکە ئەگەر مۆڵەتیدا و فەرمانی کرد ئیتر ئەو کاتە ئاسمان دەکەوێت بەسەریدا، بێگومان اللە تەعالا بەرامبەر خەڵکی زۆر بە بەزەیی و میھرەبانە، چونکە لەگەڵ ئەوەی ستەمیش دەکەن کەچی ئەو ئەم ھەمووە شتەی بۆ موسەخەر و ڕامھێناون.

اللە تەعالا ئەو زاتەیە ئێوەی زیندوو كردووەتەوە ، دوای ئەوەی کە ئێوە لەم گەردوونەدا نەبوون ھێناینە بوون و بەدیھێنان، پاشانیش دەتانمرێنێت ئەگەر تەمەنتان تەواو بوو، پاشان دوای مردنیش زیندووتان دەکاتەوە تاوەکو لێپرسینەوەتان لەگەڵدا بکات لەسەر کار و کردەوەکانتان، وە پاداشت و تۆڵەتان لەسەر بداتەوە، بێگومان مرۆڤ زۆر ناسوپاس و سپڵەیە بەرامبەر ناز و نیعمەتەکانی اللە تەعالا - کە زۆر ئاشکرا و دیارن- وە لەگەڵ ئەودا شتی تر دەپەرستێت.

بۆ ھەریەک لە ئوممەتانی پێشووتر شەریعەت و یاسایەکمان دانان، کە ئەوان کاریان پێدەکرد، - ئەی پێغەمبەر - ھیچ کەس لە بتپەرست و موشریکەکان و خاوەن ئاینەکانی تر مافی ئەوەیان نییە ململانێ و کێشمە کێشت لەگەڵدا دروست بکەن لەسەر شەریعەتەکەت، چونکە تۆ لە پێشتری بۆ ھەق و ڕاستی لەوان، چونکە بەدڵنیاییەوە ئەوان خەڵکانی ناھەق و باتڵن، کەوابێت - ئەی پێغەمبەر - بانگەوازی خەڵکی بکە بۆ ئەوەی خەڵکی بەتاکو تەنھایی اللە تەعالا بپەرستن، بێگومان تۆ لەسەر ڕێباز و ڕێگایەکی ھەق و ڕاستیت، کە ھیچ خوار و خێچیەکی تێدا نییە.

ئەگەر ئەوانە نەھاتنە سەر ڕێگای ڕاست و دەمەقاڵی و موجادەلەیان لەگەڵدا کردیت دوای دەرکەوتنی بەڵگە و نیشانەکان، ئەوا ھەواڵەی لای زاتی اللەیان بکە و ھەڕەشەیان لێ بکە و پێیان بڵێ: اللە ئاگاداری ھەموو ئەو کار و کردەوانەیە ئەنجامی دەدەن، وە ھیچ شتێک لەکار و کردەوتانی لانھێنی و شاراوە نییە، وە تۆڵە و پاداشتی ھەموویشتان دەداتەوە لەسەری.

ھەر اللە تەعالا لە ڕۆژی قیامەتدا دادوەری دەکات لە نێوان بەندەکانیدا، بە باوەڕدار و بێباوەڕیانەوە، لەو شتانەی کە لە دونیادا کێشە و گرفت ھەبووە لە نێوانیاندا لەسەر کاروباری ئاینەکەیان.

- ئەی پێغەمبەر - ئایا نەتزانیوە ئەوەی لە ئاسمانەکان و زەویدایە اللە تەعالا پێی دەزانێت و زانا و ئاگادارە پێی، ھیچ شتێکی لا نھێنی و شاراوە نییە، بەدڵنیاییەوە زانینی ئەوە تۆمار کراوە لە تەختی پارێزراو (لوح المحفوظ) دا، بێگومان زانینی ھەموو ئەمانە کارێکی ئاسان و سانایە لای اللە تەعالا.

بتپەرست و موشریکەکان بتگەلێک لەبری اللە دەپەرستن لە کاتێکدا اللە بۆ پەرستنی ئەو بتانە ھیچ پشتگیری و بەڵگەیەکی نەناردووەتە خوارەوە لەکتێبەکانیدا، وە ھیچ بەڵگەیەکی زانستیشیان نییە لەسەر پەرستنی ئەو بتانە، بەڵکو تەنھا شتێک پشتی پێ ببەستن چاولێکەری کوێرانەی باوباپیرانیانە، وە ستەمکاران ھیچ پشتیوان و یارمەتیدەرێکیان نییە بیانپارێزێت لە سزای اللە تەعالا.

ھەر کاتێکیش ئایەتە ڕوون و ئاشکراکانی ئێمەیان بەسەردا بخوێنرێتەوە، ئەوانەی باوەڕیان نییە بە اللە تەعالا لە ڕوخسار و ڕوویاندا گرژی و تاڵی و پێناخۆش بوون دەبینیت کاتێک گوێبستی ئایەتەکان دەبن، نزیکە لەتاو داخ و خەفەت بەمشتە کۆڵە بەرببنە سەر و گوێلاکی ئەو کەسانەی ئایەتەکانی ئێمەیان بەسەردا دەخوێننەوە، - ئەی پێغەمبەر - پێیان بڵێ: ئایا پێتان بڵێم چی لەو داخ و خەفەت و ڕوو گرژیەی ئێوە خراپترە؟ مەگەر ھەر ئەو ئاگرەی کە اللە تەعالا بەڵێنی داوە بێباوەڕان بخاتە ناویەوە، ئەوەش خراپترین سەرەنجامە بۆی ئەگەڕێنەوە.

ئەی خەڵکینە ، نموونەیەک ھێنراوەتەوە ئێوەیش چاک گوێی بۆ بگرن و پەندی لێوەربگرن، بێگومان ئەو بتگەلەی جگە لە اللە ھاواریان بۆ دەبررێت و دەپەرسترێن ھەرگیز ناتوانن مێشێک چەند بچوکیشە بەدیبھێنن چونکە دەسەوسانن و ھیچیان لەدەست نایەت، ئەگەر ھەرچەند ھەمووشیان بۆی کۆببنەوە بۆ ئەوەی ئەو مێشە بەدیبھێنن ناتوانن بەدیبھێنن، وە ئەگەر مێشێک شتێکیشیان لێ بسێنێت لەو شتانەی بۆیان دانراوە وەک بۆن و ھاوشێوەکانی ناتوانن لێی بسێننەوە، جا لەبێ تواناییان لەبەدیھێنانی مێشێک یان لێسەندنەوەی شتێک لێیان ڕوون دەبێتەوە ئەو بتانە توانای شتی گەورەتریان نییە، ئیتر چۆن لەگەڵ ئەو ھەمووە بێ تواناییە لەبری اللە تەعالا دەیانپەرستن؟! ئەم داواکارە کەمەبەست لێی بتەکانن کە لە بری اللە دەپەرسترێن لاواز و بێدەسەڵاتن چونکە ئەوەی لێیان دەفڕێنرێت ناتوانن وەری بگرنەوە، وە لاوازو بێدەسەڵاتیشە ئەو مێشەی کە ئەو بتانە داوایان لێدەکەن فڕینراوەکەیان بۆ بگێڕنەوە.

ئەو بێباوەڕانە وەک پێویست اللە تەعالا بە گەورە و بەرز و بڵند نەزانی، کاتێک لەگەڵ ئەودا ھەندێک لە مەخلوقاتەکانی ئەویان پەرست، بێگومان اللە تەعالا زۆر بەتوانا و بەدەسەڵاتە، بەشێک لەھێز و توانای ئەوەیە ئاسمانەکان و زەوی و ئەوەیشی لەناو ئەواندایە بەدیھێناوە، زۆر بەدەسەڵاتە و ھیچ شتێک بەسەریدا زاڵ نابێت، بەپێچەوانەی بتی بتپەرستەکانەوە کە زۆر لاواز و زەلیل و بێدەسەڵاتن ناتوانن ھیچ شتێک دروست بکەن و بەدیبھێنن.

اللە (سبحانە وتعالی) لەناو فریشتەکاندا نێرراو ھەڵدەبژێرێت، ھەروەھا لەناو خەڵکیشدا پێغەمبەرانێک ھەڵدەبژێرێت، ھەندێک لەو فریشتانە ڕەوانەی لای پێغەمبەرەکان دەکات، وەک جوبرەئیل کە ڕەوانەی لای پێغەمبەرانی کردووە لە مرۆڤەكان ، وە پێغەمبەرانیشی ڕەوانەی لای خەڵکی کردووە بۆ ئەوەی پەیامی خۆی بەخەڵکی ڕابگەیەنن، بەدڵنیاییەوە اللە تەعالا بیسەری ئەوەیە بتپەرستەکان دەیڵێن لەبارەی پێغەمبەرەکانەوە، وە بینەری ئەو کەسانەیشە کەھەڵیبژاردوون بۆ پێغەمبەرایەتی.

اللە تەعالا ئاگادار و زانایە بەوەی نێردراوەکانی له فریشتەکان وله خەڵکیش لەسەرین، پێش بەدیھێنان وپاش مردنیشیان، وە تەنھا ھەر بۆلای ئەویش دەگەڕێنەوە لە ڕۆژی قیامەتدا، وە بەندەکانی زیندوو دەکاتەوە بۆ ئەوەی پاداشتی ئەو کار وکردەوانەیان بداتەوە لەپێش خۆیانەوە ئەنجامیانداوە.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بە اللە تەعالا و بەپێی شەریعەتەکەی ئەو ھەڵسوکەوتتان کردووە، کڕنوش و سوژدە تەنھا بۆ اللە تەعالا ببەن لە نوێژەکانتاندا، وە کاری چاکە ئەنجام بدەن لە خێر و صەدەقە کردن و بەجێھێنانی صیلەی ڕەحم -پەیوەندی خزمایەتی-، بە ئومێدی ئەوەی سەرفرازی دواڕۆژ ببن و ڕزگار بن لەمەترسییەکانی ڕۆژی قیامەت.

لەڕێگای اللە تەعالادا جیھاد بکەن و تێبکۆشن بە جیھاد و تێکۆشانێکی ڕاست و دروست لەبەر ڕەزامەندی ئەو، ھەر ئەو ئێوەی ھەڵبژاردووە بۆ ھەڵگرتنی ئاینەکەی خۆی، وە ئاینەکەیشی بۆ ئاسان کردوون و ھیچ ناڕەحەتی و گرانی و قورسییەکی تێدا نییە، ئەم ئوممەتە پاکە ئوممەتی باوکتان ئیبراھیمە (سەلامی خوای لێ بێت)، وە بەدڵنیاییەوە لە کتێب و پەڕاوە ئاسمانییەکانی پێشوو و قورئانیشدا ناوی ناون موسڵمان، تاوەکو پێغەمبەر ببێت بە شاھید بەسەرتانەوە ئەوەی فەرمانی پێکراوە پێتان بگەیەنێت پێی گەیاندوون، وە بۆ ئەوەیش ئێوە ببن بە شاھید بەسەر ئوممەتانی پێشووەوە کە پێغەمبەرەکانیان پەیامەکەی اللە تەعالایان پێگەیاندن، کەوابێت شوکر و سوپاسی اللە بکەن لەسەر ئەم نیعمەت و بەخششانەی، ئەویش بەجوانترین شێوە نوێژەکانتان ئەنجام بدەن، وە زەکاتی ماڵ و سامانتان دەربکەن، وە پەنا ببەن بۆ اللە تەعالا و پشتی پێ ببەستن لە ھەموو کاروبارێکتاندا، بێگومان ئەو باشترین پشتیوانە بۆ کەسانێک لە باوەڕداران ئەویان کردبێت بەپشت و پەنای خۆیان، وە باشترین یارمەتیدەریشە بۆ کەسانێک داوای یارمەتی و کۆمەکیان لەو کردبێت، کەوابێت پشتی پێ ببەستن بۆ ئەوەی پشتیوانتان بێت، وە داوای یارمەتی وسەرخستنی لێ بکەن بۆ ئەوەی یارمەتیتان بدات و سەرتان بخات.