Kurdish Mokhtasar — Teğabün 64:1 – Şems 91:15

ئەوەی لە ئاسمانەکان و زەویدا ھەیە بەپاک و بێگەردی تەسبیحات و زیکرو یادی اللە تەعالا دەکەن، (بەشێوەیەک لەژێر فەرمان و دەسەڵاتی اللە دەرناچن) ئەو پەروەردگارەی کە خاوەنی ھەموو موڵکێکە و ھەموو ستایشێک شایستەی ئەوە، ھەر ئەویش دەسەڵاتدارە بەسەر ھەموو شتێکدا و هیچ شتێك دەسەوسانی ناكات.

- ئەی خەڵكینە - اللە تەعالا ئەو زاتەیە کە (لە نەبوون) ئێوەی بەدیھێناوە، ئەمجا ھەتانە بێباوەڕە و سەرەنجامی ئاگری دۆزەخە، وە ھەشتانە باوەڕدارە و سەرەنجامی بەهەشته، اللە تەعالا بینایە بە ھەر کار و کردەوەیەک کە دەیکەن، وە هیچ كار و كردەوەیەكی ئێوەی لانهێنی و شاراوە نییه و پاداشتان دەداتەوە لەسەری.

اللە تەعالا لەسەر بنچینەی حەق و ڕاستی ئاسمانەکان و زەوی بەدیھێناوە و بەبێ هوودە بەدی نەهێناون، لە جوانترین شێوەدا وێنە و ڕوخساری ئێوەی نەخشاندوە، بەناشیرینی ئێوەی نە نەخشاندووە، وە لە ڕۆژی قیامەتیشدا سەرئەنجام و گەڕانەوەش ھەر بۆ لای ئەوە، پاداشتی كاروكردەوەتان دەداتەوە، ئەگەر چاكتان كردبێت بە بەهەشت پاداشتان دەداتەوە، وه ئەگەر خراپیشتان كردبێت بەئاگری دۆزەخ تۆڵەتان لێ دەسێنێتەوە.

ھەرچی لە ئاسمانەکان و زەویدایە اللە تەعالا – ورد و درشت ھەمووی – دەزانێت، وە زانایە بەوەی دەیشارنەوە (لەناخی خۆتاندا یان لەبەر چاوی خەڵکی) وە بەوەشی ئاشکرای دەکەن، دیسان اللە تەعالا زانایە بەوەشی لەدڵ و دەروون و سینەتاندایە لە چاكه و خراپە دەیشارنەوە، هیچ شتێكی لانهێنی و شاراوه نییه.

- ئەی بتپەرست و موشریكینە - ئایا ھەواڵی ئەو گەل و ھۆزانەی پێشینتان پێ نەگەیشتوە کە بێباوەڕ بوون بە اللە تەعالا، وەك گەلی نوح و گەلی عاد و گەلی سەمود، وە گەلانی تریش، چۆن پەروەردگار سزای دان (لە دونیادا) چەشتیان تۆڵەی کار و کردەوەی خۆیان؟ لە قیامەتیشدا سزای زۆر سەختیان بۆ ھەیە، بەڵێ هەواڵی ئەوانتان پێگەیشت، دەی كەواتە پەند و ئامۆژگاریان لێوەربگرن و تەوبە بكەن و بگەڕێنەوە بۆلای اللە تەعالا پێش ئەوەی ئەوەی بەسەر ئەواندا هات بەسەر ئێوەشدا بێت.

ئەو سزایەش تووشیان هات بە هۆی ئەوەی کاتێک کە پێغەمبەرەکانی خۆیان بە بەڵگە و نیشانەی ڕوونەوە ھاتن بۆ لایان (بە گاڵتە کردن و ڕابواردنێکەوە) وتیان: ئایا مرۆڤێک ھاتووە بۆ ئەوەی ڕێنمونیمان بکات!! لە ئەنجامدا بێباوەڕ بوون و پشتیان ھەڵکرد (لە ئاینی اللە تەعالا)، پەروەردگاریش هیچ زیانی نەكرد و بێنیاز بوو لەباوەڕ و تاعەت و گوێڕایەڵی ئەوان، چونكە تاعەت و گوێرایەڵی ئەوان هیچ بۆ الله تەعالا زیاد ناكات و سوودی پێ ناگەیەنێت، بێگومان اللە تەعالا دەوڵەمەندە و هیچ پێویستی بە بەندەكانی نییە، وە گوفتار و كرداری شایستەی سوپاسگوزارییە.

بێباوەڕان، ئەوانەی باوەڕیان نییە به الله تەعالا، وا دەزانن کە زیندوو ناکرێنەوە (پاش مردنیان) - ئەی موحەممەد- بەوانە بڵێ كە نكۆڵی لە زیندووبونەوە دەكەن: بەڵێ سوێند بە پەروەردگارم لە ڕۆژی قیامەتدا زیندوو دەکرێنەوە و پاشانیش ھەواڵتان پێ دەدرێ بەو کارو کردەوانەی لە دونیا کردووتانە، ئەم زیندووكردنەوە بۆ خوا کارێکی زۆر ئاسانە، ئەو زاتەی لەسەرەتاوە ئێوەی بەدیهێناوە دەسەڵاتی ئەوەیشی هەیه جارێكی تر پاش مردن زیندووتان بكاتەوە بۆ لێپریسنەوە و پاداشت دانەوە.

- ئەی خەڵکینە - جا ئیتر باوەڕ بھێنن بە اللە تەعالا و بە پێغەمبەرەکەی و بەو نوور و ڕوناکییەی کە (قورئانە) و دامان بەزاندووه بۆ سەر پێغەمبەرەکەمان، پەروەردگاریش ئاگادارە بەو کار و کردەوانەی کە دەیکەن، وە ھیچ شتێکی لە کاروکردەوەتانی لانھێنی و شاراوە نییە، وە پاداشتی ھەموویشتان دەداتەوە لەسەری.

- ئەی پێغەمبەر - باسی ئەو ڕۆژە بکە کە اللە تەعالا ھەمووتان کۆ دەکاتەوە، تاوەکو پاداشتی کارو کردەوەکانتان بداتەوە، ئەو ڕۆژەیە کە زیانباری بۆ بێباوەڕان و ستەمکارانە ، باوەڕداران دەبنە میراتگری بەھەشت لەبری خەڵکانی دۆزەخ، وە بێباوەڕانیش دەبنە میراتگری دۆزەخ لەبری خەڵکانی بەھەشت، جا ھەرکەس باوەڕ بە اللە تەعالا بھێنێت و کار و کردەوەی چاک بکات ئەوە پەروەردگار گوناھەکانی دەسڕێتەوە و لێی خۆش دەبێت و دەیشیخاتە باخ و باخاتی بەھەشتێکەوە کە ڕوبارگەلێکی زۆریان بە ژێردا دەڕوات، وە بە هەمیشەیی و ھەتا ھەتایی لەم بەھەشتانەدا دەمێننەوە، وە ھەرگیز لێی دەرناچن، ئا ئەوەیە سەرکەوتن و سەرفرازی زۆر گەورە، ھیچ سەرکەوتن و سەرفرازییەک ھاوشێوەی ئەو سەرکەوتن و سەرفرازییەی بەھەشت نییە.

ئەوانەشی کە بێباوەڕ بوون بە الله تەعالا و ئەو ئایەت و بەڵگەو نیشانانەی دامان بەزاند بۆ پێغەمبەرەكەمان بەدرۆیان زانی، ئا ئەوانە ھاورێ و ھاودەمی ئاگری دۆزەخن بە ھەتا ھەتایی، کە سەرەنجامێکی زۆر خراپە.

ھەر بەڵاو ناخۆشییەکیش بێت (بۆ ماڵ و منداڵی مرۆڤــــ) بێ فەرمان و بڕیاری اللە تەعالا نابێت، جا ھەرکەسێک باوەڕی تەواو بھێنێت بە اللە تەعالا ئەویش دڵی ڕێنمونی دەکات و دایدەمەزرێنێت لەسەر ئیمان (بەشێوەیەک ھەموو بەڵاو موسیبەتێک بە تاقیکردنەوەی ئەو دەزانێت) پەروەردگاریش بە ھەموو شتێک زانایە و هیچ شتێكی لانهێنی و شاراوه نییه.

گوێڕایەڵی اللە تەعالا بکەن و فەرمان بەرداری پێغەمبەریش بن، جا ئەگەر پشتتان ھەڵکرد و گۆێڕایەڵی پێغەمبەر نەبوون، ئەوە تاوانەکەی لە ئەستۆی خۆتانە ، چونکە ئەوەی لە سەر پێغەمبەرەکەی ئێمەیە تەنھا گەیاندنی ڕوون و ئاشکرای پەیامەکەیەتی، پێغەمبەر ئەوەی فەرمانی پێکرابوو بیگەیەنێت پێی گەیاندن و ئەرکی خۆی بەجێھێنا.

اللە تەعالا ئەو زاتەیە کە ھیچ پەرستراوێکی بەهەق نییە جگە لە ئەو، دەی کەواتە باوەڕداران لە ھەموو کاروبارێکتاندا تەنھا پشت بە اللە تەعالا ببەستن و داوای یارمەتیش تەنها ھەر لە ئەو بکەن.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بە اللە تەعالا و کار بە شەریعەتەکەی دەکەن ھەندێک لە ژن و مناڵەکانتان دوژمنتانن بەوەی سەرقاڵتان دەکەن لەنەکردنی یادی اللە تەعالا و ساردتان دەکەنەوە لە جیھاد کردن لە پێناوی ئەودا، جا ئێوەش وریا بن و خۆتان بپارێزن کارتان لێ نەکەن (لە خۆشەویستی ناشەرعی بۆیان) جا ئەگەر چاوپۆشی لەھەڵەیان بکەن و واز لە ئازاردانیان بھێنن و لێیان خۆش بن، ئەوە بێگومان اللە تەعالایش زۆر لێبووردە و میھرەبانە و لە گوناھ و تاوانی ئێوە خۆش دەبێت، چونکە پاداشت دانەوە لەجۆری ئەو کارەیە ئەنجام دەدرێت.

بێگومان ماڵ و مناڵتان ھۆکاری تاقیکردنەوەن بۆ ئێوە (بەو مانایە ماڵ و منداڵ ئەگەر خراپ بن مرۆڤـــ بەرەو تاوان دەبەن، یان جاری وا ھەیە مرۆڤـــ لە پێناو ماڵ و منداڵیدا تووشی کاسبی حەرام دەبێت) لە کاتێکدا اللە تەعالا پاداشتی زۆر گەورەی لایە، كە بەهەشتی نەبڕاوەیە، (ئاگادار بن بەھۆی ماڵ و منداڵتانەوە فریوو نەخۆن کە بێ فەرمانی پەروەردگار بکەن).

جا تەقوای خوا بکەن و لە اللە تەعالا بترسن بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە ڕیگرییەکانی، چەندێک لە تواناتاندا ھەیە، ببیستن و گوێڕایەڵی اللە تەعالا و پێغەمبەرەکەی بن، وە ببەخشن لە پێناو اللە تەعالادا بەو ماڵ و سەروەت و سامانەی ئەو پێی بەخشیون، چونکە دەبێتە مایەی خێر و خۆشی بۆتان لە ڕۆژی دوایدا، جا ھەرکەسێک پارێزراو بێت لە بەخیلی و ڕژدی دەروونی خۆی، ئا ئەوانە سەرفراز و سەرکەوتوون.

ئەگەر قەرز بدەن بە اللە تەعالا بە قەرزێکی چاک، بەوەی لە پێناوی ئەودا بیبەخشن، ئەویش لە (رۆژی دواییدا) چەند بەرامبەری دەکات بۆتان، ھەر چاکەیەک بە دە چاکە و بە حەوت سەد چاکە و زیاتریش لەوە پاداشتان دەداتەوە، وە لێشتان خۆش دەبێت، اللە تەعالا سوپاسگوزارە و لەسەر کاروکردەوەیەکی کەم پاداشتێکی زۆری بەندەکانی دەداتەوە، وە لەسەرخۆیە و لێشتان خۆش دەبێت، (پاداشتی ئەوانە دەداتەوە کە چاکەیان کردوە و پەلەش ناکات لە تۆڵە سەندنەوە لەو کەسانەی سەرپێچی ئەویان کردوە).

ئەو زاتە زانایە بە ھەموو نھێنی و ئاشکراکان، ھیچ شتێکی لانھێنی و شاراوە نییە، خوایەکی بەھێز و بەدەسەڵاتە و ھیچ کەسێک ناتوانێت زاڵ بێت بەسەریدا، وە زۆر دانا و کاربەجێیە لە بەدیھێنان و شەریعەت و ئەندازەگێرییەکەیدا.

ئەی پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) ئەگەر خۆت ویستت یان كەسانێك لە ئوممەتەکەت ویستیان ژنەكانیان تەڵاق بدەن با لەکاتی دیاری کراوی خۆیدا تەڵاقیان بدەن (واتە ئەو کاتەی ئافرەت لە سوڕی مانگانە پاک بووەتەوە، وە لەو پاکیەیشیدا پیاو نەچووبێتە لای)، پاشان عیددەی (ژنەکانتان) بە وردی بژمێرن، بۆ ئەوەى بتوانن ئافرەتەکانتان بگەڕێننەوە ئەگەر ویستتان، وە لە اللە تەعالا بترسن بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانى و خۆ بەدوورگرتن لە نەهی لێکراوەکانى، وە لەپاش تەڵاقدانیان ئەو ژنانە دەرمەکەن تا عیددەکانیان تەواو دەبێت، وە با ئەو ژنانەش لە ماڵەکانیان دەرنەچن (چونکە لەو ماوەیەدا مافی مانەوەی لەماڵدا لەسەر مێردەکەیەتی) مەگەر کاتێک کە کارێکی خراپ و نەشیاو ئەنجام بدەن (وەک زینا و کاری نەشیاوی تر، ئەو کاتە ئەگەر وابوو با بچێتە لای مەحرەمێکی خۆی) ئا ئەوە سنووری اللە تەعالایە لەبارەی تەڵاقەوە، جاھەر کەسێک سنووری ئەو ببەزێنێت ئەوە ستەمی لە خۆی کردووە، چونكە بە دەستی خۆی خۆی تووشی هەلاكەت كردووە بە هۆی سەرپێچی كردنی فەرمانەكانی خوای پەروەردگار، جا تۆ چوزانیت دوای تەڵاقدان چی ڕوو دەدات، پێ دەچێت پەروەردگار کارێکی وا پێش بھێنێت ئەو ژن و مێردە لەو ناتەباییەی نێوانیان پەشیمان ببنەوە، لەبەر ئەوە ئەگەر تەڵاقێکی وا ڕوویدا با لەماڵەکانی خۆیان بمێننەوە و دەرنەچن.

جا ئەگەر گەیشتنە ماوەی دیاری کراوی خۆیان (پاش یەک یان دوو تەڵاق) ئەوسا یان بەباشی بیانھێننەوە بۆ لای خۆتان یان لێیان جیاببنەوە بەباشی (وە ماف و مارەیی خۆیانیان بدەنێ بە بەبێ زوڵم لێکردنیان) بۆ ئەم مەبەستەش (جا چی گەراِنەوەیان بێت یان تەڵاقدانیان بێ بەیەکجاری) دوو کەسی دادگەر لە خۆتان بگرن بە شاھید، ئێوەش ئەی شاھیدەکان لەبەر ڕەزامەندی اللە تەعالا ئەو شاھیدیە بەڕێکوپێکی ئەنجام بدەن، ئەوەشی باسکرا ئامۆژگارییە بۆ کەسێک کە باوەڕی بە اللە تەعالا و ڕۆژی دوایی ھەبێت، جا ھەرکەسێک لە پەروەردگار بترسێت فەرمانەكانی بەجێ بهێنێت ودووریش بكەوێتەوە لەڕێگریەكانی، بێگومان ئەو دەروویی خێری لێدەکاتەوە.

وە لە جێگایەکەوە ڕزق و ڕۆزی ئەدات کە خۆیشی حسابی بۆ نەکردبێت، جا ھەرکەسیێک پشت و پەنای اللە تەعالا بێت ئەوە تەنھا ئەوی بەسە (کە پشتیوانی بێت) چونکە بەڕاستی اللە تەعالا فەرمانی لەسەر ھەرچی دابێت بەئەنجامی ئەگەیەنێت، وە هیچ شتێك دەسەوسانی ناكات، بێگومان پەروەردگار بۆ ھەموو شتێک نەخشەیەکی دیاری کراوی داناوە کە (جێ بەجێ بکرێت)، بۆ تەنگانه و ناڕەحەتی قەدەرێكی هەیە، بۆ كاتی ئاسایی و خۆشگوزەرانیش قەدەرێكی تری هەیە، بۆیە نه تەنگانە بۆ هەمیشە لەگەڵ مرۆڤدایە، نه خۆشگوزەرانیش بەردەوامه تا سەر.

ئەو ئافرەتانەی بێ ئومێد بوونە لە کەوتنە سوڕی مانگانەوە (واتە لەبەر پیری ناکەونە حەیزەوە) جا ئەگەر (لە زانینی عیددەیان) کەوتنە گومان و دوودڵییەوە ئەوا عیددەیان سێ مانگە، ھەروەھا ئەوانەشی (لەبەر منداڵیان) کە ھێشتا نەکەوتوونەتە سوڕی مانگانەوە ئەوانیش عیددەیان ھەر سێ مانگە ، وە ئەو ئافرەتانەشی کە سکیان پڕە عیددەیان ئەو کاتەیە کە منداڵەکەیان دەبێت، جاھەر کەسێک لە اللە تەعالا بترسێت، بە بەجێھێنانی فەرمانەکانی و دوور کەوتنەوە لە ڕێگرییەکانی ئەوە پەروەردگار کارەكانی بۆ فەراهەم دێنێت، وە هەموو تەنگانه و ناڕەحەتییەكی بۆ ئاسان دەكات.

ئەوەی باسکرا لە (حوکمی تەڵاق و عیددە و گەڕاندنەوەی ژنان) فەرمانی اللە تەعالایە بۆ ئێوەی دابەزاندوون - ئەی باوەڕداران - تاوەكو كاری پێ بكەن، جا ھەر کەسێکیش لەو بترسێت، فەرمانەكانی بەجێ بهێنێت و دووریش بكەوێتەوە لە ڕێگرییەكانی ، پەروەردگار لە گوناھەکانی خۆش دەبێت، لە دواڕۆژدا و پاداشتی زۆر گەورەشی پێ دەداتەوە، كه بەهەشتی پان و بەرین و نیعمەتی نەبڕاوەی هەمیشەییه.

- ئەی پیاوان - ئەو ژنانەی کە تەڵاق دراون و تەڵاقێک یان دوانیان ماوە، لەو جێگاو شوێنەی کە خۆتان نیشتەجێن ئەوانیش نیشتەجێ بکەن بە پێی توانا و دەسەڵاتی خۆتان، چونكە الله تەعالا داوای شتێكتان لێ ناكات كە لەتواناتاندا نەبێت، زەرەرو زیانیان پێ مەگەیەنن لە دابین كردنی شوێنی مانەوە و خەرجی ڕۆژانەیان، وە تەنگیان پێ ھەڵ مەچنن جا ئەگەر ئەو ژنانە سکپڕ و دووگیان بوون (ئەگەر سێ تەڵاقیش درابن) ئەوە خەرجیان بکێشن تا ئەو کاتەی سکەکەیان دادەنێن و منداڵەکەیان دەبێت، لەپاشان ئەگەر شیریان دا بە منداڵەکانتان ئەوە ماف و کرێی خۆیانیان بدەنێ، دەشکرێت بە شێوەیەکی جوان لە نێوان خۆتاندا ڕێک بکەون (لەسەر بەخێوکردنی ئەو منداڵە)، ئەگەر پیاوەكە ئەو كرێ و خەرجییەی نەدەدا كە ژنەكە داوای دەكات و ڕێك نەکەوتن لە نێوان یەکدا، ئەوە دەکرێت پیاوەكە ژنێکی تر بە كرێ بگرێت تاوەكو شیر بدات بە منداڵەکە و بە خێوی بکات.

ئەو کەسەی کە دەوڵەمەندە و اللە تەعالا سەروەت و سامانی پێداوە با بە گوێرەی دەوڵەمەندییەکەی خۆی ببەخشێت (بە ژنە تەڵاقدراوەکان لەگەڵ منداڵە شیرە خۆرەکان) ئەو کەسەشی ھەژار و دەست کورت بوو، با بەگوێرەی ئەوەی پەروەردگار پێی داوە ببەخشێت، چونکە اللە تەعالا داوای ماڵ بەخشین ناکات بە گوێرەی ئەوە نەبێت کە پێی بەخشیوە، بێگومان پەروەردگار پاش ھەموو تەنگانەو ناخۆشییەک شادی و دەرووی خێر دەکاتەوە.

زۆرێک لە شارو گوندنشینەکان (لە گەلانی پێشوو) لە فەرمانی اللە تەعالا و پێغەمبەرەکانیان یاخی بوون، ئێمەش لێپرسینەوەیەکی توندمان لەگەڵ کردن و سزای زۆر سەخت و دژواریشمان دان لە دونیا و دواڕۆژدا.

ئیتر ئاکامی کردەوە ناپەسەندەکانی خۆیانیان چەشت و سەرەنجامی سەرپێچییەکەشیان زیانێکی گەورە بوو بۆیان لە دونیا و دواڕۆژدا.

لە دوارۆژیشدا اللە تەعالا سزایەکی زۆر سەختی بۆ ئامادەکردوون، کەواتە لە خوا بترسن و تەقوای ئەوتان ھەبێت - ئەی ئەو کەسانەی خاوەنی ژیری و ھۆشن و باوەڕتان هێناوه بە الله تەعالا و بە پێغەمبەرەكەی- و فەرمانەكانی جێ بەجێ دەكەن و دوور دەكەونەوە لە ڕێگرییەكانی، تاوەكو ئەوەی دووچاری گەلانی پێشوو بووە دووچاری ئێوەیش نەبێت، دڵنیابن کە اللە تەعالا قورئانی بۆ ئێوە دابەزاندووە، سەرەنجامی خراپی گوناهـ و تاوان و سەرپێچییەكانی خۆیتان بیر دەخاتەوە، لە گەڵ چاكی و باشی سەرەنجامی تاعەت و گوێڕایەڵییەكانی.

پێغەمبەرێکی ناردووە کە ئایەتە ڕوونەکانی اللە تەعالاتان بەسەردا دەخوێنێتەوە، تاوەکو ئەوکەسانەی باوەڕیان ھێناوە و کردەوەی چاکەیان کردووە لە تاریکی و گومڕایی بێباوەڕی دەریان بھێنێت بۆ ڕووناکی ئیمان و ئیسلام، جا ھەرکەس باوەڕی بە اللە تەعالا ھێنابێت و کردەوەی چاکەی کردبێت ئەوە پەروەردگار دەیخاتە بەھەشت و باخاتێکەوە کە ڕووبار بە ژێریاندا دەڕوات و بێگومان پەروەردگار لە ئەوێ ڕزق وڕۆزی پاک وچاکی بۆ ئامادەکردووە، وە دەیخاتە بەهەشتی نەبڕاوە و هەتاهەتاییەوە، وە ھەمیشەیش تیایدا دەمێنێتەوە.

اللە ئەو زاتەیە کە ھەر حەوت ئاسمانەکەی بەدیھێناوە، وە بە وێنەی ئەوانیش زەوی بەدیھێناوە (بەحەوت چین)، وە لە نێوانیاندا فەرمانە كەونی و شەرعییەكانی اللە تەعالا دادەبەزێت، تا بزانن پەروەردگار دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە، وە هیچ شتێك دەسەوسانی ناكات، بێگومان ئەو زاتە پیرۆزە بە زانست و زانیاری خۆی ئاگاداری ھەموو شتێکە، وە هیچ شتێكی لانهێنی و شاراوە نییه لە ئاسمانەكان و زەویدا.

.ئەی پێغەمبەر بۆچی شتێک لە خۆت حەرام دەکەیت لەکاتێکدا اللە تەعالا بۆی حەڵاڵ کردوویت لەزەت له ماریەی كەنیزەكت وەربگریت؟ ئایا دەتەوێت ژنەکانت ڕازی بکەیت لەبەر ئەوەی غیرەیان لێكرد؟ لەبەرامبەر ئەو کارەدا الله تەعالا لێت خۆش بووە، وه زۆریش میهرەبانە بەرامبەرت.

بێگومان اللە تەعالا ھەڵوەشاندنەوەی سوێندەکانی بۆ بڕیارداون (بەوەی کەفارەتی بدەن) ئەگەر بینیتان كەفارەتدان خێری تێدایه، یان شكاندنەكەی باشتره، الله تەعالا پشتیوان و یارمەتیدەرتانە، ھەر ئەویشە زانایایه بەحاڵ و گوزەرانتان و ئەوەیش بەرژەوەندیتانی تێدایە، وە زۆریش دانا و کاربەجێیه لە شەریعەتەكەی و قەدەرەكەیدا.

کاتێک پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) بە نھێنی قسەیەکی درکاند لای خاتوو حەفصە و بەڵێنیدا كە نزیكی ماریەی خێزانی نەكەوێتەوە، پاشان کاتێک خاتوو حەفصەیش قسەکەی گەیاندە (خاتوو عائشە)، اللە تەعالایش پێغەمبەری لەمە ئاگادار کردەوە کە (خاتوو حەفصە) نھێنییەکەتی باس کردووە، ئەمجا پێغەمبەریش (صلی اللە علیە وسلم) ھەندێکی لەو قسانەی باس کرد بۆ (خاتوو حەفصە و گلەیی لێکرد) و ھەندێکی تری باس نەکرد، وە کاتێکیش (خاتوو حەفصە) پێی وت: کێ ئەم ھەواڵەی پێ گەیاندیت؟ ئەویش فەرمووی: پەروەردگاری زاناو بە ئاگا لە گشت نھێنییەکان ئاگاداری کردم.

ئەم ئایەتە ڕوو دەکاتە خاتوو حەفصە و خاتوو عائیشە و پێیان دەڵێت : ئەگەر تەوبە بکەن و بگەڕێنەوە بۆ لای اللە تەعالا کارێکی باشتان کردووە، چونکە بەڕاستی بەو کارەتان دڵتان لایدا لە هەق و ڕاستی، وە حەزی بەوە كرد كە پێغەمبەر پێی ناخۆش بوو لەوەی دوور بكەوێتەوە لە ماریەی كەنیزەكی و لەسەر خۆی حەرام بكات، وە ئەگەر پشتی یەکتر بگرن (دژ بە پێغەمبەر - صلی اللە علیە وسلم - سەرکەوتوو نابن) چونکە بێگومان اللە تەعالا و جوبرەئیل و پیاوچاکان پشتیوان و یارمەتیدەری ئەون، لەپاش ئەوان فریشتەکانیش ھاوکار و پشتیوانن بۆی (واتە ئەگەر بتانەوێت دژایەتی بکەن ھیچتان پێ ناکرێت چونکە ئەو پشتیوانی زۆری ھەیە).

ئەگەر پێغەمبەر (صلی اللە علیە وسلم) تەڵاقتان بدات ئەوە دڵنیابن کە پەروەردگار لە بری ئێوە ژنانی باشتری دەداتێ، ژنانی موسڵمانی ئیمانداری ملەکەچی پەروەردگار و تەوبەکاری خواپەرستی ڕۆژووگر لە بێوەژنان و كیژانیش، كه هیچ كەس نەچووبێتە لایان، بەڵام پێغەمبەر تەڵاقی نەدان.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان هێناوە بە الله تەعالا و كار بەشەریعەتەكەی دەكەن خۆتان و ماڵ و منداڵ و کەسوکارتان بپارێزن لە ئاگری دۆزەخ، ئاگرێک کە سوتەمەنێکەی خەڵکی (بێباوەڕ) و بەردە، سەرپەرشت و دەرگاوانی ئەو دۆزەخە کۆمەڵە فریشتەیەکی دڵ ڕەق و زبر و توند و تیژن کە بەھیچ شێوەیەک سەرپێچی اللە تەعالا ناکەن، بەھەر کارێکیش فەرمانیان پێ بکرێت ئەنجامی دەدەن.

(لە قیامەتدا بە بێباوەڕان) دەوترێت: ئەی ئەوانەی بێباوەڕن بە اللە تەعالا ئەمڕۆ ھیچ بڕ و بیانوو و عوزرێک مەھێننەوە بۆ ئەو كوفر و تاوان و گوناهەی لەسەری بوون، چونکە بەڕاستی هیچ بڕوبیانویەكتان لێوەرناگیرێت، تەنھا تۆڵە و سزای ئەو کار وکردەوانە لێ دەسەنرێتەوە کە (لە دونیا) کردوتانە، لە كوفر و بێباوەڕی و بەدرۆ زانینی پێغەمبەران.

ئەی ئەوانەی باوەڕتان ھێناوە بە اللە تەعالا و كار بە شەریعەتەكەی ئەو دەكەن، تەوبە بکەن لە گوناهەكانتان و بگەڕێنەوە بۆ لای اللە تەعالا بە گەڕانەوە و تەوبەیەکی یەکجاری و دڵسۆزانە، تا پەروەردگارتان لە قیامەتدا لە گوناھەکانتان خۆش بێت و بتانخاتە باخ و بەھەشتانێکەوە کە چەند ڕووبار بە ژێریاندا دەڕوات، ئەو ڕۆژە ڕۆژگارێکە کە اللە تەعالا پێغەمبەر و ئەو (ئیماندارانەی) لەگەڵیدان سەر شۆڕ ناکات و نایانخاتە ئاگری دۆزەخەوە، لەسەر پردی سیراط نوورو ڕووناکیان دێت و دەچێت لەبەردەم و لای ڕاستیانەوە دەدرەوشێتەوە، (لە بەرامبەر ئەم نیعمەتەدا) دەڵێن ئەی پەروەردگارمان ئەم نوور و ڕوناکیەمان بۆ تەواو بکە تا دەچینە بەهەشتەوە، وە لەگوناهەكانمان خۆش بە، چونکە بەڕاستی ھەر تۆی کە دەسەڵاتداری بەسەر ھەموو شتێکدا و دەسەوسان نیت لە تەواوكردنی نوور و ڕوناكی و چاوپۆشی كردنی تاوان و گوناهەكانمان.

ئەی پێغەمبەر لەگەڵ بێباوەڕان بە شمشێر جیھاد بکە و بجەنگێ، وە لەگەڵ دووڕوەکانیش بە زمان و جێ بەجێکردنی سزای سنوورەکان، وە توندو تیژ بە لەگەڵیان بۆ ئەوەی لێت بترسێن، ئەوانە لە ڕۆژی قیامەتدا جێگا و شوێنیان ئاگری دۆزەخە کە خراپترین جێگا و سەرئەنجامە.

اللە تەعالا نمونەیەک دەھێنێتەوە بۆ بێباوەڕان ئەوانەی باوەڕیان نییە به الله تەعالا و پێغەمبەرەكانی، نموونەیان بۆ دەهێنێتەوە بە ژنەکەی نوح و بە ژنەکەی لوط، ئەم دوو ژنە خێزان و ژنی دوو بەندەی باوەڕداری چاکی ئێمە بوون، کەچی ئەم دوو ژنە ناپاکیان کرد (بەوەی باوەڕیان پێ نەھێنان و گاڵتەیان پێ دەکردن و سیخوڕیان بەسەرەوە دەکردن, نەک مەبەست خیانەتی ھاوسەرێتی بێت) لەبەر ئەمە ئەم دوو پێغەمبەرە(نوح و لوط) کە مێردی ئەوان بوون نەیانتوانی لای اللە تەعالا تکایەکیان بۆ بکەن و سزایان لێ دووربخەنەوە، وە پیان وترا (بەو دوو ژنە) : بچنە ناو ئاگری دۆزەخەوە لەگەڵ ئەوانەی کە دەچنە ناویەوە (واتە لەگەڵ بێباوەڕانی تردا).

ھەروەھا اللە تەعالا نموونەیەک دەھێنێتەوە بۆ باوەڕداران، ئەوانەی باوەڕیان بە اللە تەعالا و پێغەمبەرەکانی ھەیە، نموونەیان بۆ دەھێنێتەوە بە ژنەکەی فیرعەون، وتی: ئەی پەروەردگارم خانوو کۆشکێکم لای خۆت بۆ دروست بکە لەبەھەشتدا، وە ڕزگارم بکە لە فرعەون وکار وکردەوەی وڕزگاریشم بکە لە گەلی ستەمکاران.

ھەروەھا اللە تەعالا نمونەش دەھێنێتەوە بۆ باوەڕداران، ئەوانەی باوەڕیان بە اللە تەعالا و پێغەمبەرەکانی ھەیە، نموونەیان بۆ دەھێنێتەوە بە مەریەمی کچی عیمران کە داوێنی خۆی پاک ڕاگرت، ئەمجا الله تەعالا فەرمانی كرد بە جوبرەئیل لەو ڕۆحەی کە خۆمان بەدیمان هێناوە فووی پێدا بكات، ئەوەبوو بەقودرەت و دەسەڵاتی اللە تەعالا مەریەم سكی پڕ بوو بەعیسای كوڕی مەریەم بەبێ ئەوەی باوكیشی هەبێت، ئەویش باوەڕی ھێنا بە شەریعەتەكانی اللە تەعالا و ئەو كتێبانەی دابەزیوون بۆ پێغەمبەرەكانی، ( ئەم ئافرەتە ) ھەمیشە و ھەردەم لە ڕیزی ملکەچ و فەرمانبەردارانی پەروەردگار بوو، بە بەجێهێنانی فەرمانەكانی و دوور كەوتنەوە لە ڕێگرییەكانی.

گەورە وزۆرە خێر وبەخشینەکانى پەروەردگار کە ھەرچی دەسەڵات بەسەر دروستکراوەکان وپادشایی ھەیە تەنها بەدەستی ئەوە، ھەر ئەویشە دەسەڵاتی بەسەر ھەموو شتێکدا ھەیە و لەسەر کردنی هەموو شتێک توانادارە، وهیچ شتێكیش دەسەوسانی ناكات.

ئەو زاتەی کە مردن وژیانی بەدی هێناوە وئەفراندوویەتی، تاوەکو -ئەی خەڵكینه- تاقیتان بکاتەوە کامتان کردەوەی چاکترە، ھەر ئەوە زاتێکی باڵادەست بەسەر بێباوەڕان وهیچ كەسێك زاڵ نابێت بەسەریدا، ولێخۆشبووە لە تاوانی ئەو بەندانەی تەوبە دەكەن.

ئەو زاتەی کە ھەر حەوت ئاسمانەکەی لەسەر یەک وچین چین بەدیھێناوە، بەبێ ئەوەی هیچ ئاسمانێك بەر ئاسمانێكی تر بكەوێت، ھەرگیز لە نێو بەدیهێنراوەكانی پەروەردگاری بە بەزەیی ومیھرەباندا ناڕێکی و ناتەبایی نابینیت، چاوبگێڕە و وردببەرەوە بزانە ھیچ ناتەواوی و درزو کون وکەلەبەرێک دەبینێت؟!! نایبینیت، بەڵکو بەدیهێنراوێکی وورد وتۆکمە دەبینیت.

پاشان جار لەدوای جار چاوت بگێڕە سەرسام وملکەچ دەبیت، وچاوت بە ڕسوایی وزەبوونی نائومێدی دەگەڕێتەوە وھیچ ناتەواویەک نابینیت لەبەدیھێنانی ئاسمانەکاندا، لەکاتێکدا ئەو چاوانە ماندوون وپەکیان کەوتووە (واتە ناتوانن کەموکورتی لە بەدیھێنراوەکانی اللە -سبحانه وتعالى- بەدی بکەن).

بێگومان ئێمە ئاسمانی دونیامان بەچراخانی (جوانی ودرەوشاوەیی ئەستێرەکان) ڕازاندووەتەوە، وبەم ئەستێرانەش تیربارانی شەیتانەکانی پێدەکەین (ئەوانەیان کە دەیانەوێت نھێنیەکانی گەردوون لە فریشتەکان بدزن لە ئاسمانەکان)، وە سزای سوتێنەر وسەختمان بۆ ئەمانە ئامادەکردوون (لە ڕۆژی دواییدا).

ھەروەھا لەقیامەتدا سزای دۆزەخیشمان ئامادەکردووە بۆ کەسانێک بێباوەڕ بوون بە پەروەردگاریان، ئەوە خراپترین چارەنووس ومەنزڵگایە.

ئەم بێباوەڕانە کاتێک فڕێ دەدرێنە ناو دۆزەخەوە، لوورە و نرکە و دەنگێکی ناسازیان لێوە دەبیسترێت، لەکاتێکدا کە ئەکوڵێت و جۆش دەدات، وەک دەنگی قوڵپە قوڵپی مەنجەڵ کاتێک دێتە جۆش.

نزیکە دۆزەخ لەڕق وداخی ئەو کەسانە لەت لەت وپارچە پارچە ببێت، وە ھەرکاتێک دەستە وتاقمێکی تێ فڕێ دەدەن، پاسەوان ودەرگاوانەکانی دۆزەخ بۆ سەرزەنشتکردنیان لێیان دەپرسن: باشە ئەوە ھیچ پێغەمبەرێکتان بۆ نەھات کە بتان ترسێنێت لەسزای اللە -سبحانه وتعالى-؟!

بەداخ وحەسرەتێکەوە بێباوەڕان دەڵێن: بەڵێ، پێغەمبەر هات وەکو ترسێنەر بۆمان لە سزای خواى گەورە بەڵام ئێمە بەدرۆمان خستنەوە، -بەو پێغەمبەرە- ووتمان: لەسەر زمانی ئێوەوە خواى گەورە -وەحی:نیگای- بۆ نەناردوینەتە خوارەوە، ئێوەش -ئەی پێغەمبەران- لەسەر گومڕایی و سەرلێشێواویەکی گەورەدان ودوورن لە هەق وڕاستی.

وە بێباوەڕان ووتیان: ئەگەر ووتەی ئەو پێغەمبەرانەمان ببیستایە بەبیستنێک کە سوودی دەبێت بۆمان، یان بیروھۆشمان بەکاربھێنایە وەکو ئەو کەسەی هەق لە پوچەڵ جیا دەکاتەوە، ئێستا نەدەبووینە ھاوڕێ ونیشتەجێی دۆزەخ، بەڵكو باوەڕمان دەهێنا بەپێغەمبەران، وە ئەوەی بۆیان هێناین بەڕاستمان دەزانی، ئەوكات ئێمەیش لەو كەسانە دەبووین كەدەچوونە بەهەشتەوە.

بە خەجاڵەتیەوە دانیان نا بە کوفر -بێباوەڕی- و بەدرۆخستنەوەى پەیامی پەروەردگار بۆیە شایستەى سزای دۆزەخن، دەی ئیتر دووریی لە میھرەبانی وڕەحمی اللە -سبحانه وتعالى- بۆ ھاوڕێ ونیشتەجێیانی دۆزەخ.

بێگومان ئەوانەی لەپەنھانی ونھێنیدا لەپەروەردگاریان دەترسن، اللە -سبحانه وتعالى- لەگوناھـ و تاوانەکانیان خۆش دەبێت، وپاداشتی گەورەیان بۆ ئامادەکراوە ئەویش بریتیە لە بەھەشتی نەبڕاوەی ھەتاھەتایی.

ئەی خەڵکینە ئێوە قسە بەنھێنی یان بەئاشکرا بکەن لەلای اللە -سبحانه وتعالى- یەکسانە وئەو دەیزانێت وئاگادارێـتی، چونکە ئەو زاتە پیرۆزە بێگومان زانایە بەنھێنی نێو سینگ ودڵی بەندەکانی، وھیچ شتێک لەلای ئەو زاتە مەزنە نھێنی وشاراوە نییە.

ئایا ئەو زاتەی ھەموو خوڵقێنراوەکانى بەدیھێناوە ئاگادار نییە بە ھەموو نھێنیەکان وبە ئەوەیشی لەنھێنی شاراوەترە؟! لەکاتێکدا ئەو زاتە زۆر وورد بین و بەئاگایە سەبارەت بەکاروباری بەندەکانی، وھیچ شتێک لەلای ئەو زاتە مەزنە نھێنی وشاراوە نییە.

ئەو زاتەی کە زەوی بۆ ڕام وئاسان وژێربار کردوون بۆئەوەى لەسەری نیشتەجێ ببن، دەی ئێوەش بگەڕێن بە ھەموو گۆشە وکەنارێکیدا ولە ڕزق وڕۆزیەکەی بخۆن کە بۆ ئێوە ئامادەى کردووە، وئەوەش بزانن سەرەنجام وگەڕانەوەتان ھەر بۆ لای ئەوه بۆ لێپرسینەوه وپاداشت دانەوه.

ئایا ئێوە ئەی بێباوەڕان دڵنیان لە ئەو زاتەی کە لە ئاسمانە؛ زەوی شەق نەکات ونەتانباتە خوار بەناخی زەویدا، وەک چۆن قارونی برد بەناخی زەویدا؟ دوای ئەوەی ژێربار وئاسان بوو بۆ نیشتەجێبوون وسەقامگیری، پاشان ئەو زەویە دەستبەجێ دەلەرزێ ودەجوڵێ پاش ئەوەى جێگیر بوو؟!

یان ئایا ئێوە ئەی بێباوەڕان دڵنیان لە ئەو زاتەی لە ئاسمانە؛ کە بەردبارانتان نەکات، وەک چۆن قەومی لوطی بەردباران كرد؟! ئەودەمەی سزاکەی من دێت بەسەرتاندا؛ دەزانن ھەڕەشە وئاگادارکردنەوەى من چۆنە، بەڵام پاش ئەوەى سزاکە دێت بەسەرتاندا ئەوکات ھیچ سوودێک لەو ئاگادارکردنەوەیە نابینین (چونکە دەستبەجێ گوێڕایەڵ نەبوون وپەیامەکەتان پشتگوێ خست).

بێگومان ھۆز وگەلانی پێشووتر لەم بت پەرست وموشریکانە پێغەمبەرەکانیان بەدرۆخستەوە، ئەوە بوو اللە -سبحانه وتعالى- سزای بەسەردا باراندن کاتێک ھەر سووربوون لەسەر کوفر و بەدرۆخستنەوەى پێغەمبەران، جا چۆن بوو نکۆڵی وتۆڵە وبەگژداچوونەوەی من بۆیان، بێگومان بەگژداچوونەوەیەکی زۆر توند بوو.

ئایا ئەوانەى پێغەمبەرانیان بەدرۆ خستەوە سەیری (پۆلە) باڵندەکانیان نەکردووە بەسەریانەوە بەباڵ کراوەیی لەکاتی فڕینیاندا لەهەوادا چۆن باڵەکانیان درێژ دەکەنەوە -ڕایدەخەن- وجارێکی تر دەیھێننەوە یەک؟ ئەو باڵندانە جگە لە خوای میھرەبان کەس بەئاسمانەوە ڕاگیریان ناکات بۆئەوەى نەکەونە خوارەوە بەسەر زەویدا، بێگومان ئەو زاتە بینایە بەھەموو شتێک، وھیچیشی لێ وون نابێت.

ئەی بێباوەڕان ھیچ سەرباز وسوپایەکتان نییە بەرگریتان لێبکات لەسزای اللە -سبحانه وتعالى- ئەگەر بیەوێت سزاتان بدات، نا شتی وانییە، بێباوەڕان لە فریو خواردن وخەڵەفاویدان، شەیتان فریووی داون وھەڵیخەڵەتاندوون.

یاخود کێیە ئەو کەسەی کە ڕزق وڕۆزیتان دەدات ئەگەر خوای گەورە لێتان بگرێتەوە؟! نا، بەڵکو ئەوانە ڕۆچوون لە گومڕایی وسەرکەشی وخۆبەگەورەزانین ودوورە پەرێزی وپشتکردن لە هەق.

ئایا ئەو کەسەی کە بەدەمدا کەوتووە وبەو حاڵەیەوە ڕێ دەکات؛ باشتر ڕێگا دەزانێت (پەروەردگار ئەم نمونەیەی بە بێباوەڕان ھێناوەتەوە کە لەسەر ڕێگای ناهەق دەڕۆن)، یان ئەو ئیماندارەی لەسەر ڕێگایەکی ڕاست ودروست ڕێ دەکات (ئەمەش نمونەی باوەڕدارانە کە لەسەر ڕێگای ھیدایەتن).

ئەی پێغەمبەر بەو بت پەرست وموشریکە بێباوەڕانە بڵێ: ھەر پەروەردگارە کە ئێوەی بەدیھێناوە وگوێ پێبەخشیوون بۆئەوەى بەهۆیەوە ببیستن، وچاو پێبەخشیوون بۆئەوەى بەهۆیەوە ببینن وتێبڕوانن، ودڵی پێبەخشیوون بۆئەوەى بەهۆیەوە بیر بکەنەوە وهزرتان بەکاربهێنن، لەبەرامبەریشدا کەمتان ھەیە سوپاس وشوکری زاتی اللە بکات -سبحانه وتعالى- لەبەرامبەر ئەو نیعمەتانەی پێی بەخشیوون.

ئەی پێغەمبەر بەو بت پەرست وموشریکە بێباوەڕانە بڵێ: ھەر الله یه کە ئێوەی لەسەر زەویشدا بڵاو کردووەتەوە، نەک بتەکانتان کە ھیچ شتێکیان بەدینەھێناوە، گەڕانەوە وکۆکردنەوەشتان ھەر بۆ لای ئەوە لەڕۆژی قیامەتدا، کۆ دەکرێنەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشت دانەوە، نەک کۆ بکرێنەوە بۆ لای بتەکانتان، کەوابێتە ھەر لە ئەو زاتە مەزنە بترسن وھەر بەتەنھا ئەویش بپەرستن.

بێباوەڕان بەڕۆژی قیامەت بەگاڵتەجاڕیەکەوە بە پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- دەڵێن: -ئەی موحەممەد- ئەم بەڵێنەی تۆ وھاوەڵەکانت دەیدەن بە زیندوو بوونەوە وھاتنی ڕۆژی دوایی وسزادان کەی دێتە دی ئەگەر ئێوە ڕاستگۆن؟

تۆش -ئەی پێغەمبەر- پێیان بڵێ: زانیاری تەواو لەھاتنی ئەو ڕۆژە تەنھا لای اللە یە -سبحانه وتعالى-، کەس نازانێت کەی ڕوودەدات؛ تەنها ئەو زاتە دەیزانێت، منیش تەنھا ترسێنەرێکی ئاشکرام بۆ ترساندنتان (سەبارەت بە ئەو ڕۆژە).

كاتێك ئەو بەڵێنەی پێیان درا هاتەدی، وبەچاوی خۆیان لەنزیكترین كاتدا كە ڕۆژی قیامەتە ئەو سزایەیان بینی، ڕوومەت وڕووخساری بێباوەڕان بە الله -سبحانه وتعالى- گۆڕا وڕەش بوو، وە پێیان دەوترێت: ئەمە ئەوە بوو لە دونیادا داواتان دەكرد وبۆ هاتنی پەلەتان بوو.

-ئەی پێغەمبەر- بەنکۆڵی کردنەوە بەو بت پەرست و موشریکە بێباوەڕانە بڵێ: ئەگەر اللە -سبحانه وتعالى- من و ئەو ئیماندارانە لەناو ببات و بمانباتەوە بۆ لای خۆی (وەک ئەوەی ئێوە ئاواتە خوازینی) یان بەرامبەرمان ڕەحم و میھرەبان بێت و ئەجەلمان دوا بخات، کێ ھەیە بێباوەڕان پەنا بدات لە سزای سەختی بە ئازاری پەروەردگار؟! بێگومان ھیچ یەکێک نییە لە سزای ئەو زاتە مەزنە ڕزگاریان بکات.

-ئەی پێغەمبەر- بەو بت پەرست وموشریکانە بڵێ: ئەوە خوای میھرەبانە کە بانگتان دەکات بۆ تەنها پەرستنی ئەو، وئێمە باوەڕمان پێی ھێناوە، پشت وپەناشمان لەھەموو کاروبارێکماندا ھەر ئەوە، جا ئیتر ڕۆژێک دێت وبۆتان دەردەکەوێت کێ لە گومڕایی ئاشکرادایە، وکێیش لەسەر ڕێگای ڕاست ودروستە؟

ئەی پێغەمبەر بەو بت پەرست وموشریکانە بڵێ: لاتان چۆنە ئەگەر بینیتان کە ئاوی سەرزەویتان بەناخدا ڕۆچوو وناتوانن بگەن پێی، کێ ھەیە (جگە لە اللە -سبحانه وتعالى-) ئاوی زوڵاڵ وسازگارتان بداتێ؟ بێگومان جگە لە اللە -سبحانه وتعالى- ھیچ کەسێکی تر نییە.

پێشتر قسە وگفتوگۆ کرا لەسەر تەفسیر ولێکدانەوەی ھاوشێوەی ئەم ئایەتانە لەسەرەتای سورەتی (البقرة)، خواى گەورە سوێندی بەپێنووس خوارد، وبەو دێڕانەیشی کە خەڵكی بەپێنووسەكانیان دەینووسن.

تۆ -ئەی پێغەمبەر- لە سایەی ئەو ناز ونیعمەتەی کە اللە -سبحانه وتعالى- پێی داویت کە پێغەمبەرایەتیە شێت نیت (وەک ئەوەی کە بێباوەڕان بانگەشەی بۆ دەکەن)، بەڵكو تۆ بەریت لەو تۆمەتەی ئەو بت پەرست وموشریكانە دەیدەنە پاڵت.

بێگومان پاداشتی نەبڕاوەت بۆ ھەیە لەبەرامبەر هەڵگرتنی ئەو پەیامەی دەیگەیەنیتە خەڵكی، وه هیچ كەسیش منەتی نیە بەسەرتەوە.

بەڕاستی تۆ لەسەر ڕەوشت و خوویەکی زۆر پەسەند وجوانیت، كە قورئان هێناویەتی، وە تۆیش خۆت بەو خووە جوان وپەسەندە بەجوانترین شێوە ڕازاندووەتەوە.

بەم زوانە تۆ دەیبینیت وئەو بێباوەڕانەیش دەیبینن.

کە کامتان شێتن (واتە لەڕۆژی دوایدا ھەموو شتێک ئاشکرا دەبێت کە تۆ یان ئەوان لەسەر گومڕایی وشێتین).

-ئەی پێغەمبەر- بێگومان پەروەردگارت لەھەموو کەس زاناترە بە ئەو کەسەی گومڕا بووە وڕێگای ڕاستی الله ی وون کردووە -سبحانه وتعالى-، وە زاناترە بە ئەو کەسەیشی کە ڕێگای ڕاست وھیدایەتی گرتۆتە بەر، ئەو دەزانێت ئەوە ئەوانن گومڕابوون، وە ئەوە تۆیت لەسەر هیدایەت وڕێنوێنیت.

-ئەی پێغەمبەر- ھەرگیز گوێڕایەڵی ئەو کەسانە نەکەیت کە تۆ وڕێبازەکەت بەدرۆ دەزانن.

ئەوان ئاواتە خوازن تۆ نەرمیان لەگەڵ بنوێنیت (بەکەمتەرخەمی کردن لە ئاینەکەت)، ئەوانیش نەرمی بنوێنن بەرامبەر بە تۆ.

بەقسەی ئەوانە مەکە کە زۆر سوێند دەخۆن وسووک وڕسوا وبێنرخن وگوێڕایەڵیان نەبیت.

ئەوانە ھەمیشە بەشوێن عەیب ونەنگی خەڵکدا دەگەڕێن وقسەی خەڵک دێنن ودەبەن (دووزمانى دەکەن) وحەزیان لەئاژاوەیە، تاوەكو خەڵكی لێك بتۆرێنن.

زۆر ڕێگری دەکەن لە خێر وچاکە، ودەست درێژی دەکەنە سەر ماڵ وشەرەف وناموس ونەفسی خەڵكی، زۆریش تاوانبار وگوناھبارن.

بەد خوو وڕەوشت ناشیرین وتوند و وشكن، باوک نادیارن - زۆڵن -.

لەبەر ئەوەی ھەریەک لە ئەوانە بە ماڵ وسەروەت وسامان وکوڕ وکاڵیەوە دەنازێت، خۆیان بەگەورە وزل دەزانن لەبەرامبەر باوەڕهێنان بە الله -سبحانه وتعالى- وپێغەمبەرەكەی.

کاتێک نیشانە وئایەتەکانی ئێمەی بەسەردا دەخوێنرێتەوە، دەڵێت: ئەمە سەرگوزەشتە وقسەی ئەفسانەی پێشینانە.

لە مەودوا نیشانەیەك لەسەر لووتی دادەنێین ودیاری دەکەین ناشیرینی بکات وهەرگیز لێی نەبێتەوە، (لوتی داخ دەکەین وسەر لووتی ڕەش دەکەین).

ئێمە ئەو بت پەرست موشریكانەمان تاقیکردەوە بە وشكەساڵی و-قات وقڕی- برسێتی، ھەروەک چۆن خاوەن باخەکانمان تاقیکردەوە، کاتێک کە سوێندیان خوارد بەرەبەیان زوو بچن بەرەکەی لێبکەنەوە هەتاوەكو بەشی ھەژارانی لێنەدەن (ئەو باخانە ھی پیاوێکی خێرۆمەندی چاک بوو، تا خۆی لەژیاندا بوو ھەمیشە یارمەتی ھەژارانی لێدەدا، بەڵام کاتێک کە مرد وکوڕەکانی ھاتن بەو شێوەیە نەمان وخێریان لێ نەدەکرد).

لەسوێندەکانیاندا ھیچ شتێکیان جوودا نەکردەوە بەوەی بڵێن (إن شاء اللە).

ئەمجا ئاگرێك لەلایەن پەروەردگارەوە ھات بەسەر باخەکەدا، لەکاتێکدا ئەوان خەوتبوون، نەیانتوانی ئاگرەکەی لێ دوور بخەنەوە.

ئەمجا وەک شەوی تاریکی لێھات، یان وەک باخێکی ڕنراوی لێھات، کە ھیچ بەروبوومی پێوە نەما.

ئەمجا بەیانی زوو یەکتریان بانگ کرد.

ووتیان: کە ھەستن زوو بچن بۆ سەر باخ وکیڵگەکانتان، پێش ئەوەی ھەژاران بگەنە لاتان ئەگەر ئەتانەوێت بەروبوومەکەی بڕنن.

ئەوجا کەوتنە ڕێ بەرەو باخ وکیڵگەکانیان ولەناو یەکدا بەچپە بەیەکیان دەووت.

بەیەکیان دەووت: ووریابن ئەمڕۆ ھیچ ھەژار ونەدارێک لەناو باخەکەدا نەیەت بەسەرتاندا (بۆ داواکردن ویارمەتیدان).

بەیانی زۆر زوو دەرچوون بۆ ناو باخەکەیان خۆیان یەکلایی کردەوە کە ھەژاران بێبەش بکەن.

کە باخەکەیان بینی بەو شێوەیە سوتا بوو ھەموویان ووتیان: بەڕاستی ئێمە ڕێگامان وون کردووە ئەمە باخەکەی ئێمە نییە.

پاشان کە زانییان ڕێگایان وون نەکردووە، ووتیان: ئێمە بەش بڕاو کراوین، بەھۆی ئەوەی خۆمان یەکلایی کردەوە کە بەشی ھەژاران ونەدارانی لێنەدەین.

کوڕە چاک وباشەکەیان پێی ووتن: کاتێک خۆتان یەکلایی کردەوە کە بەشی ھەژاران ونەدارانی لێنەدەن؛ من پێم نەووتن: بۆ چی یاد وسوپاسی اللە -سبحانه وتعالى- ناکەن وتەوبە ناکەن وبۆ لای ناگەڕێنەوە؟!

ئەمجا ووتیان: پاک وبێگەردی بۆ پەروەردگارمان (کە ستەم لەکەس ناکات) بێگومان ئێمە خۆمان ستەممان لەخۆمان کرد، کاتێک بڕیارماندا لە بەرووبومی باخ وبێستانەکەمان بەشی ھەژاران ونەدارانی لێنەدەین.

پاشان ڕوویان کردە یەکتری بەسەرزەنشت ولۆمەی یەکتری کردنەوە.

بەپەشیمانیەوە ووتیان: تیاچوون بۆ ئێمە بەڕاستی ئێمە لە اللە -سبحانه وتعالى- سنوورمان تێپەڕاند (یاخی بووین)، کاتێک ھەژارانمان بێبەش کرد لەمافی خۆیان.

ئومێدمان وایە پەروەردگارمان لەو باخە باشترمان بداتێ، بەڕاستی ئێمە ھیوامان ھەر بە پەروەردگاری خۆمانە، داوای لێبووردن وخێر وچاکەی لێدەکەین.

وەکو ئەم سزایە، سزای بێبەشکردن لە ڕزق وڕۆزی تووشی ھەموو سەرپێچیکارێک دەکەین. وە سزای دواڕۆژ زۆر سەختتر وگەورەترە، ئەگەر بزانن چەندێک سەخت وبەردەوام دەبێت.

بەڕاستی کەسانی لە خواترس -تەقوادار- ؛ ئەوانەی فەرمانەکانی پەروەردگار جێبەجێ دەکەن ودووریش دەکەونەوە لەڕێگریەکان لەلای پەروەردگاریان بەھەشت وباخاتی پڕ لە ناز ونیعمەتی نەبڕاوەیان بۆ ھەیە.

ئایا ئێمە مسوڵمانان وبێباوەڕان وەک یەک دادەنێین وحسێبیان بۆ دەکەین، ھەروەک بت پەرست وموشریکەکانی مەککە وایان دەزانی (بانگەشەى بۆ دەکەن)؟!

-ئەی بت پەرست وموشریکەکان- ئەوە چیتانه چۆن حوکم وبڕیارێکی ستەمکارانەی ناڕێکی لەو شێوەیە دەدەن؟!

ئایا پەیامێکی -کتێبێکی- ئاسمانیتان ھەیە کە یەکسانی نێوان گوێڕایەڵ وسەرپێچکاری تێدا بخوێننەوە؟!

ھەرچیەکتان بوێت لەو کتێبەدا بەئارەزووی خۆتان تێیدا ھەڵیبژێرن بۆ خۆتان لەدواڕۆژدا.

یان پەیمانی بەھێزتان بەسەرمانەوە ھەیە کە بەسوێند دڵنیاتان کردبێتەوە وناوەڕۆکەکەی ئەوە بێت کە ھەرچی ئێوە بۆ خۆتانی بڕیار بدەن بتاندرێتێ؟!

-ئەی پێغەمبەر- لەوانە بپرسە کە ئەمە دەڵێن: بزان کامیان زامنی ئەم کارە دەکەن؟

یاخود ئایا شەریک وھاوبەشیان ھەیە لەم بڕیارەیاندا کە بتوانن لەپاداشتدا خۆیان یەکسان بکەن لەگەڵ باوەڕداراندا؟! دەی ئەگەر وایە با شەریکەکانیان -هاوبەشەکانیان- بھێنن بۆ ھاوکاریان ئەگەر ڕاست دەکەن ئەوان لەگەڵ باوەڕداراندا یەکسانن لەپاداشت وەرگرتنەوەدا.

ڕۆژێ قیامەت ناڕەحەتیەکان ئاشکرا دەبن و پەروەردگارمان لاقی -ساقی- خۆی دەردەخات، ھەموو خەڵکی بانگ دەکرێن بۆ سوژدە بردن، باوەڕداران سوژدە دەبەن، وبێباوەڕان ودووڕووەکان دەمێننەوە ناتوانن سوژدە ببەن، پێغەمبەر -صلى اللە علیە وسلم- دەفەرموێت: (یکشف ربنا عن ساقە، فیسجد لە کل مؤمن ومؤمنة، ویبقی من کان یسجد فی الدنیا ریاءً وسمعة فیذھب لیسجد، فیعود ظھرە طبقاً واحدا) [رواه البخاري] واتە : (لەو ڕۆژەدا پەروەردگارمان لاقی خۆی دەردەخات، جا ھەموو پیاو وئافرەتێکی ئیماندار سوژدەی بۆ دەبات، وە ئەوەی لە دونیادا لەبەر ڕوپامایی وناوبانگ سوژدەی بۆ بردووە دەمێنێتەوە، دەچێت سوژدە ببات، پشتی ڕەق دەوەستێت وناتوانێت سوژدە بەرێت)، جا دەرکەوتنی لاقی پەروردگار بە چ شێوەیەکە ئێمە وەک سەلەف دەڵێین باوەڕمان پێی ھەیە وەک ئەوەی ھاتووە، لەگەڵ ئەوەشدا شێوە وپۆنیەتی نازانین، پرسیار کردنیش سەبارەتی -بیدعەیە-، ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ناخۆشی وناڕەحەتی ئەو ڕۆژە.

لە ڕۆژی دواییدا چاویان شۆڕە وڕیسوایی وپەشیمانی دایان دەگرێت، چونکە لە دونیادا بانگ دەکران بۆ سوژدەبردن نەدەھاتن, لەکاتێکدا ئەوان لەش ساغ وباش تەندروست بوون لەم حاڵەتەی ئەمڕۆ تێی كەوتوون.

-ئەی پێغەمبەر- وازم لێبهێنە سەبارەت بە ئەو کەسانەی کە ئەم قورئانەی بۆ تۆ دابەزیووە بە درۆ دەزانن، ووردە ووردە کێشیان دەکەین بۆ سزایەک بەبێ ئەوەی بەخۆیان بزانن وھەستی پێبکەن.

لە دونیادا مۆڵەتیان دەدەم هەتاوەکو زیاتر ڕۆ دەچن لەگوناھـ و تاوانەکانیاندا، بێگومان پیلانگێڕانم لە دژی خەڵکی بێباوەڕ زۆر تۆکمە وبەھێزە وڕزگاریان نابێت لەسزای سەختم.

-ئەی پێغەمبەر- ئایا تۆ لەبەرامبەر گەیاندنی بەرنامە وپەیامەکەت داوای پاداشت وکرێیان لێدەکەیت، بۆ ئەوەی قەرزاربار ببن و لەژێری دەرنەچن، ئەمە ھۆکاری پشت ھەڵکردنیانە لەبانگەوازەکەت؟! ئەوەی لەواقیعدا ھەیە پێچەوانەی ئەوەیە، تۆ ھەرگیز داوای پاداشتت لێ نەکردوون، ئیتر بۆچی شوێنت ناکەون؟!

وە ئایا ئەو بێباوەڕانە شتێک لە غەیب و زانینی نھێنیەکانیان لا ھەیە هەتاوەکو ھەندێ بەڵگەی بێ بنەما بۆ خۆیان بینوسنەوە ودژایەتی تۆی پێبکەن؟!

-ئەی پێغەمبەر- ئارام بگرە لەبەرامبەر فەرمانی پەروەردگارت وردە وردە بەرەو تیاچوون دەڕۆن ئەمیش بەمۆڵەت وماوە پێدانیان، نەکەیت وەک ھاوەڵی نەھەنگەکە بیت (مەبەست یونس پێغەمبەرە -علیه السلام- کە ئارامی نەگرت وبێزار بوو لە گەلەکەی وبەجێیانی ھێشت) وە کاتێکیش ھاواری برد بۆ لای پەروەردگاری وبانگی کرد، لە سێ ناڕەحەتیدا بوو: ناڕەحەتی تاریکی شەو، وتاریکی دەریا، وتاریکی ناو سکی نەھەنگەکە.

خۆ ئەگەر ڕەحمەت وبەزەیی پەروەردگار نەبووایە، ئەوا فڕێ دەدرایە دەشتێکی وشکەوە، وسەرزەنیشتیش دەکرا.

ئینجا پاش ئەوەی یونس پەشیمان بوویەوە وتەوبەی کرد پەروەردگاری ھەڵیبژاردەوە وکردی بە یەکێک لە بەندە ساڵح وچاکەکارەکان.

-ئەی پێغەمبەر- ئەوانەی بێباوەڕ بوون نزیکە لە دژایەتی وڕقیان لە تۆ کاتێک گوێیان لەم قورئانە دەبێت بەچاوی پیسیان ھەڵتدێرن بەهۆی تیژی سەیرکردنیان بۆت، وکاتێک ئەم قورئانەیان بیست کە بۆ سەر تۆ دابەزیووە -بەهۆی شوێنکەوتنی هەوا وئارەزوو وپشتکردن لە هەق- دەڵێن: ئەم پێغەمبەرەی ئەم قورئانەى هێناوە شێتە.

لەکاتێکدا ئەم قورئانە تەنھا ئامۆژگاری وبیرهێنانەوەیە بۆ تەواوی جیهانیان بە مرۆڤ وجنۆکەوە.

الله -سبحانه وتعالى- باسی ساتی زیندووبوونەوە دەكات، كە بەسەر هەموو خەڵكیدا دێت، (الحاقة) یەکێکە لەناوەکانی ڕۆژی دوایی، بەو مانایەی ئەو ڕۆژە ڕۆژێکی ڕاستە، چونکە ھەموو ڕاستیەکانی تێدا دەردەکەوێت.

پاشان ئەو ڕۆژە بەم پرسیارە بە گەورەتر دەردەخات، کاتێک دەڵێت: ئاخۆ دەبێت ئەو ڕۆژە (ئەلحاقە:الحاقة) چی بێت؟

تۆ چوزانیت ئەم ڕۆژە ڕاستە (الحاقة) چیە؟

سەمود (گەلی ساڵح) و عادی (گەلی ھوود) بەدرۆیان زانی وباوەڕیان پێنەهێنا ئەو ڕۆژە ڕاستەی (کە دڵ دادەخروپێنێ بەهۆی سەختی ناڕەحەتیەکانى).

ئەمجا گەلی سەمود خواى گەورە -سبحانه وتعالى- بە دەنگێکی نەعرەتەی زۆر گەورە لەناویانی برد گەیشتە ئەوپەڕی لە توندی وترساندن وسەختیدا.

گەلی عادیش خواى گەورە -سبحانه وتعالى- بە ڕەشەبایەکی ساردی بەھێزی سەخت لەناویانی برد گەیشتە ئەوپەڕی لە توندی وسەختیدا.

حەوت شەو وھەشت ڕۆژ اللە -سبحانه وتعالى- ئەو ڕەشەبایەی بەردەوام بەسەردا زاڵ کردن لەڕەگ وڕیشاڵەوە لەناویانی برد، ئەگەر لەوێ بویتایە ئەو گەلەت دەدی بەمردوویی کەوتوون لەسەر زەوی، وەک قەدی دار خورمای پوواوی ناو زڕاو (یان لێھاتووە).

ئایا دوای ئەوەی دووچاری ئەو سزا سەختە بوون کەسیان دەبینی کە مابێتەوە؟!

فیرعەون وگەلانی پێش ئەویش لەدانیشتوانی گوند وشارە سەرەو ژێربووەکان (ئەوانیش گەلی لوط بوون) بە گوناھـ وتاوانیانەوە ھاتن لە شیرک -هاوبەش بڕیاردان بۆ خواى گەورە- وتاوان وسەرپێچیەکان.

ھەر گەلێک لەو گەلانە سەرپێچی پێغەمبەری پەروەردگاریان کردبێت و بەدرۆیان زانیبێت، اللە -سبحانه وتعالى- گرتنی بە گرتنێکی زۆر سەخت بۆ لەناوبردنیان.

بێگومان ئێمە کاتێک ئاوی تۆفانەکە سەرکەوت وسنوورەکەى تێپەڕاند لەبەرزبوونەوەدا، ئەوانەتان لەپشتی ئەواندا بوون (لەپشتی ئەو كەسانەی سواری كەشتیەكە بوو بوون) لەو کەشتیەکەی نوح -علیه السلام- دروستی كرد هەڵمان گرتن.

بۆ ئەوەی كەشتیەكە وچیرۆکی تیاچوونی گەلی نوح بکەینە پەند وئامۆژگاری وبەڵگە بۆ تیاچوونی خەڵكی بێباوەڕ وڕزگار بوونی باوەڕداران، و لەبەری بکەن و بەبیری خۆیان بیهێننەوە کەسانێك گوێیەکانیان دەبیستێت بەھۆشمەندیەوە.

جا کاتێک ئەو فریشتەیەی کە ڕاسپێردراوە فوو بکات بەکەڕەنادا جارێکی تر فووی پێدا کردەوە، کە مەبەست پێی فووی دووەم جارە.

زەوی و شاخ وکێوەکان لە جێگای خۆیان بەرزکرانەوە، بەیەکجار دران بەیەکدا، زەوی وشاخەكان هەمووی پارچه پارچه بوون.

ئیتر ئەو ڕۆژەی هەموو ئەمانە ڕوو دەدات ئەوە ڕۆژی قیامەت هەڵدەستێت.

ئاسمان ھەمووی لەت وشەق دەبێت ولەیەکتر دەترازێت وسست ولاواز دەبێت، كاتێك فریشتەكان لێی دێنە خوارەوە لەو ڕۆژەدا، ئیتر سست ولاواز دەبێت دوای ئەوەی بەهێز وپێكەوە نوسابوون.

فریشتەکان لەکەنار وقەراغی ئاسماندان، لەو ڕۆژە گەورەدا ھەشت فریشتە لەفریشتە نزیکەکانی پەروەردگار عەرشی پەروەردگاریان لەسەروو خۆیانەوە ھەڵگرتووه.

-ئەی خەڵكینه- لەو ڕۆژەدا خۆتان وکار وکردەوەتان پیشانی الله -سبحانه وتعالى- دەدرێت، وە ھیچ کردەوەیەکتان بە پەنھانی ونھێنی نامێنێتەوە، بەڵكو پەروەردگار ئاگاداری هەموویەتی.

جا ئەو کەسەی کە تۆماری کردەوەکانی درایە دەستی ڕاستی شادە وبەدڵێکی خۆشەوە دەڵێت: ئەوەتا کتێبی کردەوەکانم بگرن وبیخوێننەوە.

چونکە بەڕاستی من خۆم لەدونیا دەمزانی ودڵنیا بووم کە زیندوو دەبمەوە، وتووشی ئەم لێپرسینەوەیە دەبم وپاداشتی (کردەوەکانم) وەردەگرمەوە.

ئەو کەسە لە ژیانێکی پڕ لە شادی وخۆشیدایە کە زۆر پێی ڕازیە، کاتێک ئەو ھەموو ناز ونیعمەتە نەبڕاوە دەبینێت.

لەبەھەشتێکی بەرزدایە، (بەرز لە پلەوپایە وجێگادا).

میوە وبەرووبومی باخەکانى ئەو بەھەشتانە زۆر نزیکە لێیەوە، بەشێوەیەک چ بەپێوە بێت یان بەدانیشتن یان بەڕاکشانەوە دەستی پێیدەگات و ماندووبوونی ناوێت.

ئینجا بۆ ڕێزلێنانیان پێیان دەوترێت: بخۆن وبخۆنەوە نۆشی گیانتان بێت لە خواردن وخواردنەوە کە بەهۆیانەوە تووشی هیچ ناڕەحەتیەک نابن، ئەم پاداشتدانەوەیە بەھۆی ئەو کردەوە چاکانەیە کە لەڕۆژانی ڕابردوو لەدونیادا ئەنجامتان دەدا.

بەڵام ئەو کەسەی کە کتێبی کردەوەکانی درایە دەستی چەپی، بەداخ وحەسرەتێکەوە دەڵێت: خۆزگە کتێبی کردەوەکانم پێم نەدرایە، کە پڕیەتی لە کردەوەی خراپ ومایەی سەپاندنی سزای سەختە بەسەرمدا.

خۆزگە ھەر نەمزانیایە سەرەنجامی حسێب ولێپرسینەوەم چییە.

کاشکای وە خۆزگە مردنەکەم یەکجاری بووایە، ئیتر دوای ئەوە جارێکی تر زیندوو نەدەکرامایەوە.

سەروەت وسامانم ھیچ قازانج وسوودێکی پێنەگەیاندم، ھیچ سزایەکی پەروەردگاری لەسەرم کەم نەکردەوە.

بەڵگەکانم لێ وون بوون، ئەو دەسەڵات وهێز وپلەوپایەی پشتم پێ بەستبوو ھەمووی لەناوچوون ونەمان.

ودەووترێت: بیبەن -ئەی فریشتەکان (ئەوانەى سەرپەرشتیاری دۆزەخن)- بیگرن وکۆت وزنجیر لەدەست وگەردنی بکەن.

پاشان بیخەنە نێو دۆزەخەوە تاوەکو ئاھو بێدادی بێت لەدەست گەرماكەی.

پاشان بە زنجیرێک کە درێژییەکەى حەفتا گەزە بیبەستنەوە وکۆتی بکەن.

لەبەرئەوەی باوەڕی بە اللە ی گەورە ومەزن نەبوو.

ھانی خەڵکی نەدەدا لەسەر خواردن بەخشین بە ھەژار.

ئینجا ئەویش ئەمڕۆ (کە ڕۆژی قیامەتە) ھیچ خەمخۆر ودڵسۆزێکی نییە، بەرگری لێبکات وسزای لێ دوور بخاتەوە.

خواردنیشیان تەنھا کێم وزووخاوی داچۆڕاوی لاشەی خەڵکی دۆزەخە.

ئەمەش کەس نایخوات تەنها گوناھباران وتاوانبارن نەبێت.

خواى گەورە سوێندی خوارد بەو شتانەی کە بەچاوی خۆتان دەیانبینن.

سوێند بێت بە اللە بەو شتانەیش کە بەچاوی خۆتان نایانبینن.

بێگومان ئەم قورئانە قسه وكەلامی الله یە -سبحانه وتعالى-، لەزاری پێغەمبەرێکی بەڕێزەوە بەسەر خەڵكیدا دەخوێنرێتەوە.

(بێباوەڕەکانی مەککە دەیانگوت موحەمەد شاعیرە و ئەوەیشی دەیڵێت شیعرە) پەروەردگاریش بەرپەرچی دانەوە وفەرمووی: ئەم قورئانە شیعری شاعیر نییە، شاعیران ھۆندبێتیانەوە ئیتر بۆ کەمتان باوەڕ دەھێنن.

وە قسەی فاڵچیش نییە، چونکە قسەی فاڵچی زۆر جیاوازە لەم قورئانە، ئیتر بۆ کەمتان بیر دەکەنەوە.

بەڵکو ئەم قورئانە لەلای پەروەردگار وبەدیهێنەری ھەموو جیھانیانەوە ڕەوانەکراوە.

ئەگەر موحەمەد ھەندێک ووتەی بەدەم ئێمەوە ھەڵبەستایە، کە نەمان ووتبوو.

بێگومان ئەوا تۆڵەمان لێدەسەندەوە، و بەدەست وھێز ودەسەڵاتی خۆمان دەمانگرت.

لەپاشانیش شا دەماری دڵیمان دەپچڕی.

وە کەسیش لەئێوە نەیدەتوانی لە بەرامبەر ئێمەدا بەرگری لێبکات، بۆیە زۆر دوورە لەبەر خاتری ئێوە. شتێک ئێمە نەمان ووتبێت بۆ ئێمەی ھەڵبەستێت.

بەڕاستی ئەم قورئانە ئامۆژگاری ویادخەرەوەیە بۆ خواناسان وپارێزکاران، ئەوانەی فەرمانەکانی پەروەردگاریان جێبەجێ دەکەن ودووریش دەکەونەوە لە نەهی لێکراوەکانی.

بێگومان ئێمە دەزانین ھەندێک لە ئێوە قورئان بە درۆ دەزانێت (ئێمەش تۆڵەی خۆمانیان لێ دەسێنین).

بەڕاستی باوەڕ نەکردن بەقورئان وبەدرۆ زانینی داخ وپەژارەیە بۆ بێباوەڕان لە ڕۆژی قیامەتدا.

بێگومان قورئان هەق وڕاست ودروست ودڵنیا بەخشە، وھیچ گومانێکی تێدا نییە کە لە لایەن اللە وە -سبحانه وتعالى- نێردراوەتە خوارەوە.

-دەی پێغەمبەر- تۆیش ھەمیشە یاد وتەسبیحاتی پەروەردگاری مەزنت بکە، وە بە پاک وبێگەرد ڕایگرە لەھەموو شتێک کە شایستەی زاتی پیرۆزی ئەو نییە، وە ناوی ھەرە مەزنی پەروەردگارت بھێنە.

دەڵێن: نەزری کوڕی حارس داوای کرد ووتی: خوایە ئەگەر موحەمەد ڕاست دەکات ئەوە بەزوویی پێش ھاتنی قیامەت بەرد بارانمان بکەیت یان سزایەک بنێریت بۆ خۆم وھۆزەکەم، ئەوجا ئەوەی داوای کرد لەڕۆژی بەدردا بەسەریا ھات وکوژرا، بەم بۆنەیەوە ئەم سوورەتە دابەزی: کەسێک لە بت پەرست وموشریکەکان نزای لەخۆی وگەلەکەی کرد، ووتی: ئەگەر ئەم سزایە دێت وڕاستە، ئەوا با بێت بۆیان، ئەمەش وەگ گاڵتەکردنێک وابوو، ئەو سزایەیان ھەر بۆ دێت لەڕۆژی قیامەتدا.

بێباوەڕان بە الله ئەو سزایەیان بۆ دێت، ئەوجا ھیچ ھێزێک نییە ئەو بێباوەڕانە بپارێزێت وپەنایان بدات لەم سزایە.

لە لایەن اللە وە -سبحانه وتعالى- کە خاوەن دەسەڵات وگەورەیی وپلەوپایەی بەرز وخاوەنی ھەموو نیعمەت وفەزڵێكەوە.

فریشتەکان وجیبريل لەڕۆژی قیامەتدا سەردەکەون بەو پلە وپایەنەدا، کە بەئەندازەی پەنجا ھەزار ساڵی دونیایە لەدرێژیدا.

کەواتە -ئەی پێغەمبەر- خۆگر وئارامگر بە، بەشێوەیەکی جوان لەبەرامبەر ئازاری بێباوەڕانەوە، كە هیچ سكاڵا وناڕەحەتیەكت پێوە دیار نەبێت.

بەڕاستی ئەوانە ھاتنی ئەم سزایە وڕوودانى زۆر بەدوور ومەحاڵ دەزانن.

ئێمەش زۆر بەنزیکی دەزانین، ھیچ گومانی تێدا نییە کە ڕوودەدات.

ئەو ڕۆژەی کە ئاسمان وەک مس وزێڕی تواوە یان وەک ڕۆنی زەیتی لێدێت.

وە شاخەکانیش وەک خووری شیکراوەیان لێدێت لەسووکیدا.

ھیچ خزم ودۆستێکی نزیک لە خزم ودۆستی خۆی ناپرسێتەوە، لەبەر ناڕەحەتی دیمەن وخەریک بوونی بەحاڵی خۆیەوە.

لەو ڕۆژەدا ھەموو لایەک بەیەکتر نیشان دەدەرێن ویەکتریش دەناسن، بەڵام لەبەر سەختی وناڕەحەتی ئەو ڕۆژە ھەرکەس خەمی خۆیەتی وکەس لەکەس ناپرسێت، ئەوەى شایستەى چوونە نێو دۆزەخە ئاوات دەخوازێت بۆ ڕزگاربوونی لەو سزایە کوڕەکانی بکات بە قوربانی لەجێگای خۆی.

ھەروەھا ھاوسەر وبراکەشی بکاتە قوربانی لەپێناو دەربازبوونی.

لەگەڵ ئەو ھۆز وخزم کەسانەش کە پەنایان دەدا، ئەوانەی لەکاتە ناڕەحەتەکاندا ھاوشان وپشتگیری بوون.

نەک ھەر ئەوەندە بەڵکو ئاواتە خوازە ھەرچی ھەیە لەسەر زەوی بە مرۆڤــ وجنۆکە وهتد ەوە بیکاتە قوربانی بۆ ئەوەی ڕزگاری ببێت لەئاگری دۆزەخ.

کارەکە بەو شێوەیە نییە ئەم تاوانبارە ئاواتی بۆ دەخوازێت، بەڕاستی ئەوە ئاگری ڕۆژی دواییە کە بەبڵێسەیە وگڕ دەگرێت.

ئاگرێکە لەبەر گەرمی وبڵێسەی پێستی سەری مرۆڤ زۆر بەتوندی دادەماڵێت.

ئاگری دۆزەخ بانگی ئەو کەسانە دەکات کە لەدونیادا پشتیان کردووە لەھەق وڕاستی وڕوویان لێوەرگێڕاوە، وباوەڕیان پێی نەبووە، وکاریان پێی نەکردووە.

وە ماڵ وسامانی کۆکردبێتەوە وھەڵی گرتبێت و لەپێناوی اللە -سبحانه وتعالى- خەرجی نەکردبێت.

بەڕاستی مرۆڤـــ بە چاوبرسی وچاوچنۆکی دروستکراوە (واتە مرۆڤـــ بەھیچ تێر نابێت جگە بەگڵ نەبێت).

لەکاتێکیشدا تووشی نەخۆش وناڕەحەتی وھەژاری دەبێت دەست دەکات بە ھات وھاوار وناڕەزایی دەربڕین، وھیچ ئارامی نییە.

وە ئەگەر تووشی بەرهەمی زۆر ودەوڵەمەندی (خێر وبەرەکەتی زۆر) ببێت دەیگرێتەوە لەھەژاران وبەشی کەسی لێنادات، و لەپێناو اللە -سبحانه وتعالى- خەرجی ناکات.

جگە ئەو نوێژ خوێنانە نەبێت کە خاوەنی ئەو سیفاتە ناشرینانەن نین.

ئەوانەی کە ھەمیشە وبەردەوامن لەسەر ئەنجامدانى نوێژەکانیان، ھیچ شتێک سەرقاڵیان ناکات، لەکاتی دیاریکراوی خۆیدا ئەنجامیان دەدەن.

ئەوانەی کە لەسەروەت وسامانیاندا مافێکی دیاری کراو ھەیە هەتاوەکو لەپێناو اللە -سبحانه وتعالى- خەرجی بکەن.

بیبەخشن بە ھەژارێک کە خۆی داوا دەکات وە بە ھەژارێکیش ڕووی نایەت داوا بکات کە لە ڕزق بێبەشکراوە لەبەر هەرهۆکارێک بێت.

ئەوانەی باوەڕی تەواویان بەڕۆژی قیامەت ھەیە وبەڕاستی دەزانن، ئەو ڕۆژەی کە اللە -سبحانه وتعالى- پاداشتی ھەموو کەس بەشێوەیەکی شایستە دەداتەوە.

وە ئەوانەی کە لەسزای پەرورەدگاریان دەترسن، لەگەڵ ئەو کردەوە چاکانەیش کە پێش خۆیان خستووە.

چونکە بەڕاستی سزای پەروەردگاریان ترسێنەرە هیچ کەسێکی ژیر پێی واناییە ئەو لێی پارێزراوە -دوورە:ئەمینە-.

ئەوانەیشی کە دامێنی خۆیان دەپارێزن بەداپۆشین ودوور ختسنەوەی لە زینا وداوێن پیسی.

جگە لە خێزان وکەنیزەکەکانیان نەبێت ئەگەر داوێنی خۆیان نەگرن لێیان لۆمە ناکرێن لەسەر چێژوەرگرتن لێیان بە جووتبوون وئەوەى ڕێگەپێدراوە چونکە ئەوانە بۆیان حەڵاڵن.

جا ھەرکەسێک جگە لە ژن وکەنیزەکانى خۆی بۆ چێژوەرگرتن پەنا بباتە بەر شتێکی تر (وەک زینا، موتعە) بۆ تێرکردنی ئارەزووەکانی ئەوە سنووری اللە ی تێپەڕاندووە -سبحانه وتعالى-.

ئەوانەی کە چاودێری ئەمانەتی -سپاردەی- خەڵکی دەکەن ودەیپارێزن لە سامان ونهێنی وشتی تر، وە ئەو پەیمانەی بەخەڵکیان داوە دەیبەنە سەر، خیانەت لە ئەمانەت ناکەن، وبەڵێن وپەیمانەکانیان ناشکێنن.

وە ئەوانەی کە شاهێدی خۆیان بەتەواوی دەدەن، بەبێ جیاوازی لە نێوان خەڵکیدا بەو شێوەیەى داواکراوە، وە شاهیدییەکانیان ناشارنەوە، خزمایەتی و دوژمنایەتی و ڕق و کینە ھیچ کاریگەری نابێت لەسەریان.

وە ئەوانەی کە پارێزگاری لە نوێژەکانیان دەکەن؛ بەئەنجامدانیان دەدەن لەکاتەکانى خۆیاندا، و بەدەست نوێژ وپاک وخاوێنی تەواو ودڵنیاییەوە ئەنجامی دەدەن، ھیچ شتێک سەرقاڵیان ناکات لەئەنجامدانى نوێژەکانیان.

ئەوانەی خاوەنی ئەو سیفەتە جوانانەن لەباخەکانی بەھەشتدا ڕێز لێگیراون، بەوەی لە ناز ونیعمەتی بەردەوامدان، وتەماشای ڕووخساری پیرۆزی پەروەردگاریان دەکەن.

-ئەی پێغەمبەر- چی شتێک بت پەرست وموشریکەکانی گەلەکەتی والێکردووە کە زۆر پەلەیان بێت لەباوەڕ نەکردن بە تۆ؟!

لەلای ڕاست وچەپتەوە لە دوورەوە کۆمەڵ کۆمەڵ دەوەستن و بەتانە وتەشەرەوە سەیرت دەکەن وگاڵتەت پێدەکەن.

ئایا ئەوانەی بەو شێوەیەن لەگەڵ پێغەمبەردا بەتەمان بخرێنە بەھەشتی پڕ لەناز ونیعمەتەوە، وچێژوەربگرن لە نیعمەتی نەبڕاوە تێیدا لەکاتێکدا لەسەر کوفر وبێباوەڕی خۆشیان ماونەتەوە؟!

ھەرگیز بەو شێوەیە نییە کە ئەوان بۆی دەچن وبیری لێدەکەنەوە، بێگومان خۆیان دەزانن ئێمە لەچی دروستمان کردوون (واتە بۆ ئەوەندە لەخۆبایی بوون خۆ خۆیان دەزانن ئێمە لە دڵۆپێ ئاوی قێزەون دروستمان کردوون)، ئەوان زۆر سست ولاوازن، ناتوانن ھیچ قازانج وزیانێک بەخۆیان بگەیەنن، ئیتر بۆچی ھێندە لوتبەرز ولەخۆبایی وخۆبەگەورەزانن؟!

خواى گەورە -سبحانه و تعالى- سوێندی بە نەفسی خۆی خوارد و ئەو پەروەردگاری ڕۆژهەڵاتەکان و ڕۆژئاواکانى خۆر و مانگ و هەموو ئەستێرەکانە، کە ئەو بەدەسەڵات و توانادارە.

بەدەسەڵاتین بەسەر ئەوەی بیانگۆڕین ولەناویان ببەین و لەجێگای ئەوان کەسانی باوەڕدار بھێنین كه گوێرایەڵی اللە -سبحانه وتعالى- دەکەن، (بزانن) ئێمە بۆ ئەو کارە بێ توانا نین لە لەناوبردنیان وگۆڕینیان، ھەرکاتێک بمانەوێت دەیانگۆڕین بە کەسانی تر.

-ئەی پێغەمبەر- وازیان لێبھێنە با لەبێباوەڕی وگاڵتەوگەپ وقسەی پڕوپوچ وگومڕاییدا ڕۆبچن، وە سەرگەرمی گاڵتە وگەپ بن لەژیانی دونیایاندا هەتا ئەو کاتەی لەڕۆژی قیامەتدا دەگەنەوە بەو ھەڕەشانەی لەو قورئاندا لێیان کراوە.

ئەو ڕۆژەی کە لە گۆڕەکانیان بەپەلە دێنەدەرەوە، ھەر دەڵێیت بۆلای بتەکانیان ڕادەکەن (ھەروەک چۆن لەدونیادا گورگە لۆقە وڕاکردنیان بوو بەدەوری بتەکانیاندا).

لە ڕۆژی دواییدا ئەو بێباوەڕانە چاویان شۆڕە وزەلیلی وسەرشۆڕی دایگرتوون، ئا ئەمە ئەو ڕۆژەیە کە لە دونیادا بەڵێنیان پێدرابوو، کەچی ھیچ گوێیان پێنەدا.

بێگومان ئێمە نوح مان ڕەوانەکرد بۆلای گەلەکەی فەرمانمان پێکرد کە گەلەکەت بێدار بکەرەوە وبیانترسێنە (کە دوور بکەونەوە لە بت پەرستی، وموەحید -یەک خوا پەرست- بن) پێش ئەوەی سزای سەختیان تووش ببێت بەھۆی شیرک وھاوبەش بڕیاردانیان بۆ خواى گەورە -سبحانه وتعالى-.

(نوح) بەگەلەکەى ووت: ئەی گەل وھۆزم، بێگومان من ترسێنەرێکی ڕوون وئاشکرام بۆ ئێوە لەو سزایەی کە چاوەڕوانتانە ئەگەر تەوبە نەکەن ونەگەڕێنەوە بۆ لای اللە -سبحانه وتعالى-.

ناوەڕۆکی ترساندنەکەی منیش ئەوەیە پێتان بڵێم: تەنھا اللە -سبحانه وتعالى- بپەرستن وھیچ شتێک نەکەن بەھاوەڵ وشەریکی، ولێی بترسن -تەقوادار بن- ئەمیش بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی ودوورکەوتنەوە لەنەهی لێکراوەکانى، وە گوێڕایەڵ وفەرمانبەرداری منیش بن لەوەی فەرمانتان پێدەکەم.

ئەگەر ھاتوو ئەوەتان کرد ئەوا پەروەردگار لەگوناھەکانتان خۆش دەبێت، مەبەست لێی ئەو گوناھانەیە کە پەیوەیست نییە بەمافی خەڵکیەوە، وە تەمەنی ئوممەتەکەتان لەدونیادا درێژ دەکاتەوە، تا ئەو ماوەیەی کە لەعیلم وزانستی اللە دایە -سبحانه وتعالى-، وزەوی ئاوەدان دەکەنەوە هەتا ئەو کاتەی لەسەر ئەو بانگەوازە بەردەوام بن، بێگومان ئەگەر مردن ھات بەھیچ شێوەیەک دواناخرێت، ئەگەر بتانزانیایە ئەوا پەلەتان دەکرد بۆ باوەڕھێنان بە اللە -سبحانه وتعالى- وتەوبەتان دەکرد لەو شیرک وبت پەرستی وگومڕاییەی کە لەسەرین.

نوح فەرمووی: ئەی پەرورەدگارم، من بەشەو و بەڕۆژ بەردەوام بانگەوازی گەلەکەمم کرد بۆ پەرستنی تۆ بەتەنها وبۆ بەتاکدانانى تۆ -بۆ تەوحید -[یەک خوا پەرستی]-.

کەچی بانگەوازەکەی من ھیچی لەئەوان زیاد نەکرد، جگە لە ھەڵھاتن ودوورکەوتنەوە -ڕاکردن- نەبێت لەوەی بانگم کردن بۆی.

بێگومان ھەرکاتێک بانگم بکردنایە بۆ ئەو کردەوانەى دەبنە ھۆی لێخۆشبوونت بۆیان، ئەو کردەوانەش: پەرستنی تۆ بەتاک وتەنھا وگوێڕایەڵی فەرمانەکانت وفەرمانەکانی پێغەمبەر، لەبەرامبەردا ئەوان پەنجەکانیان دەخستە نێو گوێیەکانیان بۆئەوەی ووتەکانی من نەبیستن وجلوبەرگەکانی خۆشیان دەدا بەسەروچاویاندا هەتاوەکو نەمبینن، وە بەردەوام دەبوون لەسەر شیرک وبت پەرستی وبێباوەڕی وخۆبەزل زانین بەرامبەر قبوڵکردنی ئەوەى من بانگەشەی بۆ دەکەم بۆئەوەى ملکەچی بن.

پاشان -ئەی پەروەردگار- من بەئاشکرا بانگم کردن.

ئەمجا من بۆم ڕاگەیاندن و بەڕوونی ھەموو شتێکم بۆ باسکردن، وە ھەندێک جاریش بەنھێنی بانگەوازم دەکردن هەتاوەکو وازبھێنن لەو شیرک وبت پەرستیەی لەسەری بوون، شێوازە جۆراوجۆرەکانی بانگەوازم لەگەڵدا بەکارهێنان.

پێم دەووتن: داوای لێخۆش بوون بکەن لەپەروەردگارتان، وتەوبە بکەن وبگەڕێنەوە بۆ لای، بێگومان اللە -سبحانه وتعالى- زۆر لێبووردەیە بۆ ئەو بەندانەی تەوبە دەکەن لە گوناھـ وتاوانەکانیان ودەگەڕێنەوە بۆلای.

(ئەگەر وابکەن) بارانی بەلێزمە وخوڕەمتان بۆ دەبارێنێ ھەرکاتێک پێویستان بوو، وە تووشی وشکە ساڵی نابن (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ئیستغفار کردن وداوای لیخۆشبوون لە خوا ھۆکاری سەرەکیە بۆ ڕزق وڕۆزی زۆربوون وبارینی باران).

سەروەت وسامان ومنداڵی زۆرتان پێدەبەخشێت، لەگەڵ باخ وکێڵگە وڕووبار وجۆگەی زۆر هەتاوەکو لەبەرهەمەکەى بخۆنەوە وئاوی ئاژەڵ وکشتوکاڵتانی پێبدەن.

ئەوە ئێوە چیتانە -ئەی قەومەکەم- بۆ لە شکۆ وپلەوپایە وگەورەیی اللە -سبحانه وتعالى- ناترسن، وسەرپێچی دەکەن بێ ئەوەی گوێی پێبدەن؟!

ئەو پەروەردگارەی کە ئێوەی بەچەند قوناغێک دروستکردووە (لەناو سکی دایکتاندا سەرەتا دڵۆپێ ئاو، پاشان وەک پارچە پاروویەک، ئەمجا پارچە خوێنێک، دواتر ئێسک، وپاشان داپۆشینی ئەو ئێسکە بە گۆشت، لەکۆتایدا کۆرپەلەیەکی تەواو، لەدوای لەدایک بوونیش سەرەتا منداڵێکی ساوا، وپاشان گەنجێکی بەھێز وکۆتا قوناغیش پیری ومردن).

ئایا نابینن کە چۆن اللە -سبحانه وتعالى- ئاسمانی بە حەوت چینی لەسەر یەک دروستکردووە، هەرچینێک لەئاسمان بەسەر چینێکی ترەوەیە؟!

وە مانگی گێڕاوە بە ڕووناکی لە نێو ئاسمانی دونیا بۆ خەڵكی سەر زەوی، وە خۆریشی گێڕاوە بەمایەی ڕۆشنکردنەوە بۆ تەواوی بوونەوەر و دایگیرساندووە.

ھەر زاتی اللە یە -سبحانه وتعالى- کە ئێوەی لە زەوی ڕواندووە (مەبەست ئەوەیە کەسەرەتا باوکە ئادەمی لەگڵ دروست کردووە)، پاشانیش نەوەکانی لەبەروبوومی زەوی سودمەند دەبن.

پاشان دوای مردنتان دەتانگەڕێنێتەوە بۆنێو گڵ، ودواتریش جارێکی تر لەزەوی دەتانھێنێتە دەرەوە وزیندووتان دەکاتەوە.

ھەر زاتی اللە یە -سبحانه وتعالى- کە زەوی بۆ ڕاخستوون، وئامادەی کردووە بۆ نیشتەجێبوون.

هەتا بەئاسانی ھاتوچۆ بکەن بەڕێگا فراوان وکراوەکانیاندا بۆئەوەی ڕزق وڕۆزی حەڵاڵ بەدەست بھێنن.

نوح فەرمووی: ئەی پەروەردگارم، بەڕاستی گەلەکەم سەرپێچیان کردم ویاخی بوون لەوەی فەرمانم پێکردن کە تەنھا تۆ بپەرستن وگوێڕایەڵی تۆ بن، کەچی گێل و گەمژەکانیان شوێن ئەو گەورانەیان کەوتن کە نە سەروەت وسامان ونە نەوە وکوڕەکانیان سودیان پێنەگەیاندن ؛ جگە لە زیان وگومڕایی نەبێت.

گەورە بێباوەڕەکانیان پیلان و فڕوفێڵی گەورەیان گێڕا، بەوەی خەڵکە گێل وگەمژەکەیان لەدژی نوح ھاندەدا.

وە ووتیان بەشوێنكەوتوەكانیان: واز لەپەرستنی خواکانی خۆتان وبتەكانتان نەھێنن لە وەد و سواع ویەغوس ونەسر (ئەمانە پیاو چاکانێک بوون لە ماوەی نێوان ئادەم و نوح دا، جا کاتێک مردن خەڵکی لەبەر خۆشەویستیان وێنە وپەیکەریان بۆ کردن، دوای ئەوان شەیتان لە شێوەی کەسێکدا ھات بۆلای نەوەکانیان پێی ووتن: کەسانی پێش ئێوە ئەم پەیکەر و وێنانەیان پەرستووە ئێوەش بیپەرستن، ئەمەش بەیەکەم سەرەتا دادەنرێت بۆ بت پەرستن، ودواتریش گەشتە نیوە دوورگەی عەرەبی).

بەڕاستی ئەو بێباوەڕانە خەڵکێكی زۆریان به بتەكانیان گومڕا کرد، -ئەی پەروەردگار- ئەم ستەمکارانە لە گومڕایی ولادان لە هەق زیاتر ھیچی تریان بۆ زیاد مەکە بەهۆی پێداگیریان لەسەر کوفر وتاوان کردن.

بەھۆی گوناھـ وتاوانیانەوە، ئەو گەلە له دونیا بە تۆفان نوقمی ئاو کران، ئەمجا پاش مردن ڕاستەوخۆ خرانە نێو ئاگرەوە، کەسێکیشیان دەست نەکەوت لە بت وخواکانیان کە ڕزگاریان بکات لە نوقم بوون وئاگری دۆزەخ.

ئەمجا پاش ئەوەی اللە -تەعالا- نوحی ئاگاداری کردەوە جگە ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە ئیتر کەسی تر باوەڕی پێناھێنن، نوح پاڕایەوە فەرمووی: ئەی پەرورەدگارم ھیچ کەس لە بێباوەڕان مەھێڵە لەسەر ڕووی زەوی ھاتوچۆ بکات وبجوڵێت.

بەڕاستی -پەروەردگارمان- ئەگەر وازیان لێبھێنیت، بەندە باوەڕدارەكانی تۆ گومڕا وسەرلێشێواو دەکەن، وتەنھا وەچە ومنداڵی خراپ وبێباوەڕ دەخەنەوە وگوێڕایەڵی تۆ ناكەن، وه زۆر بێباوەڕ ودوور لە خوا دەبن وشوكر وسوپاسی تۆیش ناكەن لەسەر نیعمەت وبەخشینەکانت.

ئەی پەروەردگارم لە من و لە دایک وباوکم ولەو کەسانەش خۆش بە کە بەباوەڕ وئیمانەوە دێنە ماڵم، ھەروەھا خۆش بە لە پیاوان وئافرەتانی باوەڕدار، ئەی پەروەردگارم تەنھا لەناوچوون بکە بەبەشی ستەمکاران، ئەوانەی بەکوفر وگوناھـ وتاوان ستەمیان لەخۆیان کردووە.

ھۆی ھاتنە خوارەوەی سەرەتاکانی ئەم سورەتە، بوخاری و موسلیم لە عبداللەی کوڕی عەباسەوە -ڕەزای اللە تەعالایان لێبێێت- گێڕاویانەتەوە کە دەڵێت: پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- لەگەڵ کۆمەڵێک لە ھاوەڵانیدا ڕۆیشت بەرەو بازاڕ (عوکاز:عُکاظ) شەیتانەکانیش (لە جنۆکەکان) لەوەرگرتنی ھەواڵی ئاسمان بەرگری کرابوون، تیرە ئەستێرەیان بۆ دەھاوێژرا، بۆیە گەڕانەوە جا (ھۆزەکەیان) ووتیان: ئەوە چیتانە بۆ گەڕانەوە؟ ئەوانیش ووتیان، ڕێگای ھەواڵ وەرگرتنی ئاسمانمان لێ گیراوە، وە تیرە ئەستێرەمان بۆ دەھاوێژرێ، ووتیان: دەبێت شتێک ڕووی دابێت کە بووەتە بەبەربەست لە ڕێی ئێوەدا کە ھەواڵی ئاسمان بزانن، کەواتە بڕۆن گشت خۆڕھەڵات وخۆرئاوا لە زەوی دا بگەڕێن وسەرنج بدەن بزانن چ شتێک ڕووی داوە، ئەوانیش ڕۆشتن بە ھەموو خۆرھەڵات وخۆرئاوای زەوی دا گەڕان، سەرنجیان دەدا تا بزانن چ شتێک بەربەستە لە بەردەمیاندا کە ناتوانن ھەواڵی ئاسمان بزانن. (عبدالله) دەڵێ: ئەنجا ئەوانەیان کە ڕوو بە تیھامە ڕۆشتن، لە نەخلەدا چوونە خزمەت پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- کە دەیویست بڕوات بۆ بازاڕی (عوکاز:عُکاظ) لەو کاتەدا پێشنوێژی نوێژی بەیانی بۆ ھاوەڵانی دەکرد، جنۆکەکان کاتێ گوێیان لە قورئان بوو گوێ بیستی بوون، ئەوسا ووتیان، ئائەمەیە بۆتە بەربەست لە نێوان ئێوە وھەواڵی ئاسماندا، ئەمجا لەو شوێنەوە گەڕانەوە بۆ لای ھۆزەکەیان ووتیان: ئەی ھۆزەکەمان [إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآناً عَجَباً، یهدي إِڵی الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِەِ ولن نُّشْڕکَ بِرَبِّنَا ڕَحَداً] وە اللە -تەعالایش- ئەم ئایەتەی: [قُلْ أوحِێ إِلیَّ أأنَّەُ اسْتَمَعَ نَفَرٌ مِّنَ الْجِنِّ] دابەزاند بۆ پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم-، واتا: -ئەی پێغەمبەر- بەئومەتەکەت بڵێ: اللە -تەعالا- نیگا (وەحی) بۆ کردووم کە بێگومان دەستەیەک لە جنۆکەکان گوێیان گرتووە لە قورئان خوێندنەوەم لەشیوی (نەخلە) ئەمجا کە پێغەمبەر -صلى اللە علیە وسلم- قورئان خوێندنەکەى تەواو کرد، جنۆکەکان ڕۆشتنەوە بۆ لای ھۆزەکەیان وپێیان ووتن: بەڕاستی ئێمە گوێ بیستی خوێندنەوەی ووتەیەکی سەرسوڕھێنەر بووین لە ڕوونکردنەوە وڕەوانبێژیدا.

ئەو وتە وگوفتارەی بیستمان ھیدایەت وڕێنمونی ھەمووان دەکات بۆ ڕێگای ڕاست وژیری وتێگەیشتن، بۆ ھەق وڕاستی لە بیروباوەڕ وگوفتار وکرداردا، و ئێمەش باوەڕمان پێھێنا، ھەرگیز کەسیش ناکەینە ھاوەڵ وشەریک بۆ ئەو پەروەردگارمان كە ئەم قورئانەی دابەزاند.

وە باوەڕمان ھێنا بەوەى بەڕاستی بەرز وبڵندە گەورەیی ومەزنی وشکۆداریی پەرورەدگارمان، ئەو زاتە پیرۆزە ھیچ ھاوسەر ومناڵ ونەوەیەکی بۆخۆی بڕیار نەداوە، وەک ئەوەى بت پەرست وموشریکەکان دەیڵێن.

بێگومان بێ ئەقڵ ونەزانەکەمان (کەمەبەستیان پێی ئیبلیس بوو) درۆی نالەبار وقسەی ناپەسەند ونابەجێ دەربارەی اللە -سبحانه وتەعالا- دەکات کە مناڵ وھاوسەر دەداتە پاڵی، پاک وبێگەردی بۆ ئەو زاتە پیرۆزە لەوەی منداڵ وھاوسەری ھەبێت.

ئێمە وامان دەزانی کە بت پەرست موشریکەکانی نەوەکانی ئادەم وجنۆکە ھەرگیز درۆ بەناوى اللە -تەعالاوە- ناکەن، کاتێک ووتیان پەروەردگار منداڵ وھاوسەری ھەیە، ئێمەش چاومان لەوان کرد و بەووتەی ئەوان باوەڕمان کرد.

لەسەردەمی نەفامیدا بێگومان پیاوانێک لە بەنی ئادەم پەنایان دەبردە بەر پیاوانێک لە جنۆکە بۆ ئەوەی بیانپارێزن کاتێک ئەگەر شەو لە شوێنێکی ترسناکدا بمانایەتەوە، یەکێکیان دەیانووت: پەنا دەگرین بەگەورەی ئەم شیووە لەخراپەی نەفامانی ئەم گەل وھۆزە، جا جنۆکەکانیش ئەمەیان بەھەلزانی زیاتر توشی ترسیان کردن وماندوویان کردن.

ئەی جنۆکەکان بێگومان -زۆر لە- نەوەکانی ئادەم گومانیان وابوو، وەک گومانی ئێوە کە اللە -تەعالا- ئیتر پاش مردن کەس زیندوو ناکاتەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە.

بەڕاستی ئێمە بەرەو ئاسمان ڕۆشتین بۆ دزین وگوێ بیستی ھەواڵ، کەچی بینیمان پڕکراوە لە پاسەوانی بەھێز لە فریشتەکان ناھێڵن ھچ کەس ووتە وھەواڵێک بدزێت، وەک پێشتر ئێمە دەمانکرد، وتیر ونەیزەکیش بەھەموو لایەکدا دەھاوێژرێت بۆ ھەر کەسێک نزیک بکەوێتەوە.

بێگومان ئێمە پێشتر (پێش ھاتنی قورئان) لەھەندێک جێگای ئاسمان دادەنیشتین بۆ گوێگرتن لە ھەواڵی فریشتەکان، بۆ ئەوەی بیگەیەنین بە فاڵچیەکانی سەر زەوی، بەڵام ئێستا بارودۆخەکە گۆڕاوە لەئێستا بەدواوە ھەرکەس بیەوێت گوێ بگرێت یەکسەر تیر ونەیزەکێکی بۆ دەھاوێژرێت ودەیسوتێنێت.

بەڕاستی ئێمە نازانین ھۆکاری ئەم پاسەوانیه توندە چییە، ئایا ویستی زیان وخراپەیەک ھەیە بۆ خەڵکی سەر زەوی! یان اللە -تەعالا- ویستی خێر وچاکە وھیدایەتی ھەیە بۆیان، بەدڵنیاییەوە ھەواڵی ئاسمانمان لێبڕاوە.

بێگومان ئێمە کەسانێکی تەقوادار وچاکەکارمان تێدا ھەیە، وە کەسانێکی فاسق وخراپەکاریشمان تێدا ھەیە، کاتی خۆی هەوا وئارەزوو وڕێگا وڕێبازی ھەمەجۆرمان گرتبووە بەر (ئێستاش ئاینی پیرۆزی ئیسلام ئاشکرا وڕوون ودیارە).

ئێمە دڵنیاین کە ھەرگیز ناتوانین لە دەسەڵاتی اللە -تەعالا- دەربچین لەزەویدا ئەگەر سەبارەت بەئێمە شتێکی بوێت، وە بەھەڵھاتن وڕاکردنیش ھەرگیز لەدەسەڵاتی ئەو ڕزگار نابین، چونکە لەھەموو کات وساتێکدا ئاگای لێمانە و بەزانست ودەسەڵاتی دەورمانى داوە.

بێگومان کاتێکیش کە گوێ بیستی ھیدایەتی قورئان بووین کە ڕێنموێنیکارە بۆ باشترین قسە وکردەوە، خێرا باوەڕمان پێھێنا، جا ھەرکەس باوەڕ بھێنێت بە پەرورەدگاری خۆی ئیتر ناترسێت کە کردەوە چاکەکانی لێ کەم بکرێتەوە، وناترسێت لەوەى گوناهی تر زیاد بکرێت بۆ سەر گوناهەکانى پێشووی.

بێگومان ئێمە کەسانێکی چاک وباشمان تێدا ھەیە ملکەچ وگوێرایەڵن بۆ اللە -تەعالا-، وە لەخوار چاکەکانیشەوە کەسانی ستەمکارمان تێدایە کە لەڕێگای مەبەست وڕاست لایانداوە، جا ھەر کەسێک ملکەچی پەروەردگار بێت بەگوێڕایەڵی کردن وئەنجامدانی کردەوە چاکەکان، ئا ئەوانە ڕێگای ھیدایەت وڕاست ودروستیان گرتووەتە بەر.

بەڵام ئەوانەی ستەمکارن و لەڕێگای مەبەست وڕاست ودروست لایانداوە دەبنە سوتەمەنی دۆزەخ، لەگەڵ ھاوشێوەکانی خۆیان لە مرۆڤەکان ئاگری دۆزەخیان پێ ھەڵدەگیرسێنرێت.

وھەروەکو چۆن وەحی نارد بۆ پێغەمبەر -صلى اللە علیە وسلم- کە دەستەیەک لەجنۆکەکان گوێیان لێگرتووە، هەروەها وەحی بۆ نارد ئەگەر ھەردوولا لە جنۆکە ونەوەى ئادەم ڕێگای ڕاستی ئیسلام بگرنە بەر ولەسەری بەردەوام بن وکردەوەی پێبکەن، اللە -تەعالا- بارانی زۆریان بۆ دەبارێنێت، وە ناز ونیعمەتی جۆرا وجۆریشیان پێدەدات.

بۆ ئەوەی تاقییان بکەینەوە، ئایا شوکر وسوپاسی دەکەن لەسەر نیعمەتەکانی یاخود کوفر وناشکوری دەکەن؟ جا ئەوەی ڕوو وەربگێڕێت لە قورئانی پیرۆز وئامۆژگارییەکانی، پەروەردگار دەیخاتە ناو سزایەکی دژوار وپڕ ئازارەوه كه بەرگەی ناگرێت.

بێگومان مزگەوتەکان سەرجەمیان تەنها بۆ پەرستنی الله -تەعاﻻ- بە تاک وتەنها دروستکراون، کەواتە لەگەڵ ئەودا ھاوار لەکەسی تر مەکەن -لەکەسی تر مەپاڕێنەوە- وکەسی تر مەپەرستن، چونکە ئەگەر وابکەن ئەوا وەکو جولەکە وگاوڕەکان دەبن کە چی دەکەن -لە هاوەڵ بڕیاردان بۆ الله- لەناو کڵێسا وپەرستگەکانیاندا.

وە کاتێک بەندەی اللە -تەعالا- مەبەست لێی پێغەمبەر موحەممەدە -صلی اللە علیە وسلم- لە نێو شیوی نەخلەی لای بازاڕی عوکاز، سەرگەرمی پەرستنی پەروەردگاری بوو جنۆکەکان خەریک بوون دادەبارێنە سەری لەبەر سووربونیان بۆ گوێگرتن لە قورئان.

-ئەی پێغەمبەر- بەو بت پەرست موشریکانە بڵێ: دڵنیا بن من ھەر تەنھا ھاوار لەپەروەردگاری خۆم دەکەم -تەنها لە ئەو زاتە مەزنە دەپاڕێمەوە- وھەر ئەویش دەپەرستم وھیچ یەکێک (هەرکەسێک بێت) ناکەم بە شەریک وھاوەڵی ئەو زاتە مەزنە.

وە پێیان بڵێ: دڵنیاش بن من ناتوانم ھیچ زیانێک لە ئێوە دوور بخەمەوە ئەگەر اللە -تەعاﻻ- قەدەری وابێت وبڕیاری دابێت لەسەرتان، ھەروەک چۆن ناتوانم ھیچ قازانجێکی دونیا ودواڕۆژیشتان پێبگەیەنم ئەگەر اللە -تەعاﻻ- لێی گرتبنەوە.

وە پێشیان بڵێ: بەڕاستی ھیچ کەسێک ناتوانێت پەنام بدات لەئاست سزای اللە -تەعالا- ئەگەر سەرپێچیم کردبێت، وە جگە لەپەنای ئەویش ھیچ پەناگەیەک شک نابەم.

بەڵام ئەوەی لەدەستم دێت بیکەم تەنھا ئەوەیە ئەوەی فەرمانم پێکراوە لەلایەن الله وە بەئێوەى بگەیەنم، وپەیامەکەیشی کە ڕەوانەی کردووە بۆم بیگەینم پێتان، جا ئەو کەسەی لە اللە -تەعالا- وپێغەمبەرەکەی یاخی بێت وسەرپێچیان بکات، بێگومان ئەوە ئاگری دۆزەخی بۆ ئامادەکراوە و بەھەتاھەتایی وھەمیشەیی تێیدا دەمێنێتەوە، وهەرگیز لێی دەرناچێت.

کافر وبێباوەڕان لەسەر کوفر وبێباوەڕی خۆیان بەردەوامن هەتا ئەوکاتەی لەڕۆژی قیامەتدا بەچاوی خۆیان ئەو سزایە دەبینن کە لەدونیادا پێی ترسێنرابوون وھەڕەشەیان پێ کردبوون لێی، ئەو کاتە دەزانن چ کەسێک ھاوکار ویارمەتیدەر وپشتیوانی لاوازتر وژمارەی کەمترە.

-ئەی پێغەمبەر- بەو بت پەرست وموشریکانە کە نکۆڵی لەزیندووبوونەوە دەکەن؛ بڵێ: من نازانم ئەوەی ئەو ھەڕەشانەی پێ دەکرێت کە ڕۆژی دواییه ھاتنی نزیکە، یاخود پەرورەدگارم ماوەیەکی تری بۆ دادەنێت کە تەنها الله دەیزانێت.

ھەر زاتی اللە -تەعالا- زانایە بەھەموو کاروبارە نھێنیەکان، ھیچ شتێک لای ئەو نھێنی وشاراوە نییە، وە ھیچ کەس ئاگادار ناکات بەسەر نھێنیەکانی خۆیدا، بەڵکو ھەر بەو شێوەیە دەمێنێتەوە کە زانینی تایبەتە بەخۆیەوە.

مەگەر بۆ پێغەمبەرێک کە پەروەردگار -سبحانه وتعالى- خۆی ڕازی بێت ئەو کات هەرشتێکی بوێت پێی نیشان دەدات، ئینجا ئەو کاتە اللە -تەعالا- فریشتەکان دەکاتە پاسەوانی ئەو پێغەمبەرە لەپێش و پشتیەوە تاوەکو پارێزگاری لێبکەن لەدزینی ھەواڵ و گوێگرتنی جنۆکە و شەیتانەکان بۆ ئەوەى جگە لەو پێغەمبەرە کەسی تر بەو هەواڵە نەزانێت.

بۆئەوەی پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- ئاگادار بێت و بزانێت کە پێغەمبەران -علیھم السلام- بەڕێک وپێکی وبێ کەموکورتی پەیامەکەی پەروەردگاریان گەیاندووە کە فەرمانی پێکردبوون بەگەیاندنی، لەکاتێکدا زاتی اللە -تەعالا- خۆی چاودێری کردوون، وە ئاگاداری ئەو زانست وزانیاریەیشە کە لەﻻی فریشتەکان وپێغەمبەرانە، وە ھیچ شتێکی لانھێنی وشاراوە نییە، وە ھەموو شتێکیشی ھەژمار وئامار کردووە، بۆیە ھیچ شتێکی لێ وون نابێت.

ئەی ئەو کەسەی کە خۆت داپۆشیووە (ئەم بانگ کردنە ئاڕاستەی پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- کراوە، لەدوای ئەوەی بۆ یەکەم جار لە ئەشکەوتی -حیرا- جبریل نیگای بۆ دەکات، زۆر ترسی لێ دەنیشێت ودەچێتە ماڵەوە ودەڵێ بە خاتوو خەدیجەی خێزانی دامپۆشە دامپۆشە، ھەر لەبەرئەوە جبریل ویستی ئەو ترسەی پێغەمبەر بڕەوێنێتەوە وتێی بگەیەنێت کە تۆ ئەرکی گەورەت لەسەر شانە ودەبێت واز لە پشوو بھێنیت).

شەو ھەستە شەو نوێژ بکە، مەگەر کەمێکی نەبێت (ئەویش بۆ حەوانەوە وپشوو).

ئەگەر ویستت نیوەی شەوەکە شەو نوێژ بکە، یان کەمتر لە نیوەی، هەتا دەگاتە سێ یەکی شەو.

یان کەمێکی لێ زیاد بکە، هەتا دەگاتە دوو لەسەر سێی شەو، وە قورئان بخوێنە بە وردی و لەسەرخۆیی بەشێوەیەک بیر لە مانا و واتاکانی بکەرەوە.

-ئەی پێغەمبەر- بەڕاستی ئێمە لەمەولا فەرموودە و وتەیەکی گران وقورست پێڕادەگەیەنین کە قورئانە، بابەتەکانى: سنوورەکان -حەددە شەرعییەکان- ومیرات -فەرائیز- وحوکم وڕێنموێنی زۆری تێدایە کە گران وقورسن بەشێوەیەک ئەرکی سەرشانت گرانتر دەکات لەگەیاندی پەیامی ئیسلام بەخەڵکی.

بەڕاستی شەو بۆ قورئان خوێندن وپاڕانەوە وبەندایەتی پەروەردگار زیاتر کاریگەرترە لەسەر دڵ ودەروون بۆ نوێژکار وقورئان خوێن لەنوێژ وبەندایەتی کردنی ڕۆژ.

بێگومان تۆ ئەی موحەمەد -صلی اللە علیە وسلم- بەڕۆژدا ماوەیەکی دوور ودرێژت لەبەردەمدایە بۆ ھاتوچۆ وکارکردنت، کەوابوو زۆرینەی کاتی شەوت دابنێ بۆ خواپەرستی وشەونوێژ وقورئان خوێندن.

بەھەموو شێوەکان یاد وزیکری پەروەردگارت بکە، و بەملکەچی و زۆر بەدڵسۆزیەوە ڕووی تێبکە بۆ بەندایەتی کردنی، وە خۆت یەکلایی بکەرەوە بۆ تەنھا پەرستنی ئەو.

ئەو زاتەی کە پەرستی بۆ دەکەیت پەروەردگاری ڕۆژھەڵات وڕۆژئاوایە، ھیچ پەرستراوێکی بەھەق شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەو، کەواتە ھەر ئەو بکە بە پشتیوان وفریاد ڕەسی خۆت وھەموو کاروبارەکانت بە ئەو بسپێرە.

ئارام بگرە لەسەر ئەو وتە ناشرینانەی کە بێباوەڕان دەیڵێن لەتانە وتەشەر وجنێودان پێت، وە بەشێوەیەکی جوان دەسیان لێ ھەڵبگرە و وازیان لێبھێنە بەبێ ئازاردان (بەو مانایەی ڕووبەڕوویان مەبەرەوە وجەنگیان لەگەڵ مەکە، ئەمەش فەرمانی پەروەردگار بوو پێش دابەزینی فەرمان بە جیھاد کردن).

ھیچ گوێ مەدە بەو بێباوەڕانەی کە سەرقاڵی خۆشی وناز ونیعمەتەکانی دونیان، وازم لێبێنە بۆیان، کەمێک چاوەڕوان بکە هەتا ئەو ساتەی کاتی دیاری کراوی خۆیان دێت، ئەوجا من خۆم دەزانم چییان بەسەر دەھێنم.

بێگومان لەدواڕۆژدا کۆت وزنجیری قورس وئاگری گڕگرتووی وبڵێسەداری دۆزەخمان ئامادە کردووە بۆ ئەو بێباوەڕانە.

سەرەڕای ئەو سزایانەی پێشوو، خواردنێکی گەروو گیری (وەک زەقوم) وسزایەکی زۆر سەخت وپڕ ئازاریشمان بۆ ئامادە کردوون.

ئەو سزایە بۆ بێباوەڕان پێش دێت لەڕۆژێکدا کە زەوی وچیاکان دێنە لەرزە وکێوەکان وورد وخاش دەبن و لەئەنجامدا وەک تەپۆڵکەی لمیان لێدێت.

بەڕاستی وبێگومان ئێمە پێغەمبەرێکمان بۆ ڕەوانەکردن کە شاھێدە لەسەر کردەوەکانتان لەڕۆژی قیامەتدا، ھەروەک چۆن پێغەمبەرێکیشمان ڕەوانەکرد بۆلای فیرعەون کە موسا بوو -علیه السلام-.

جا فیرعەون سەرپێچی ئەو پێغەمبەرەی کرد کە لەلایەن پەروەردگارەوە ڕوانە کرابوو، وئێمەش لەدونیادا تۆڵەمان لێسەندەوە بەتۆڵەیەکی سەخت وپێچامانەوە (ئەوەبوو نوقمی دەریامان کرد)، وە لەڕۆژی دواییشدا بەئاگری دۆزەخ سزایان دەدەین، بۆیە ئێوەیش سەرپێچی پێغەمبەرەکەتان مەکەن هەتاوەکو دووچاری ھەمان سزای ئەوان نەبن.

ئەمجا ئێوە -کە بێباوەڕن بەپەروەردگار وپێغەمبەرەکەى بەدرۆ دەخەنەوە-، چۆن خۆتان دەپارێزن لە ڕۆژگارێکی درێژ وسەخت کە (لەبەر ناڕەحەتی دیمەنەکانی) منداڵ پیر دەکات وسەری سپی دەکات.

لەو ڕۆژەدا ئاسمان لەبەر ناڕەحەتی ئەو ڕۆژە لەت وپەت دەبێت، وبەڵێن وپەیمانى الله -تەعالا-یش دێتەدی.

ئەم پەند وئامۆژگاریانەی باسکران -لەدیمەن وناڕەحەتیەکانی ڕۆژی قیامەت بیرخستنەوە وپەند وئامۆژگارین- وسوودی دەبێت باوەڕداران، بۆیە ھەرکەسێک بیەوێت ڕێگا گەیشتن بۆ لای پەروەردگاری خۆی دەگرێتە بەر.

-ئەی پێغەمبەر- بێگومان پەروەردگارت دەزانێت کە تۆ کەمتر لە دوو لەسەر سێی شەو یان نیوەی یان سێ یەکی شەو ھەڵدەستیت بۆ شەو نوێژکردن، وە ھەروەھا دەزانێت کە ھەندێک لە ھاوەڵەکانیشت ھەر بەو شێوەیەن، خوای گەورە ئەندازەی شەو وڕۆژ دیاری دەکات، ھەر بەو شێوەیەش اللە -تەعالا- دەزانێت کە ئێوە ناتوانن کە ئەو ئەندازەیە دیاری بکەن وئەرکی شەو نوێژ کردن بەو شێوەیە جێبەجێ بکەن، ھەر بۆیە پەروەردگار تەوبە وپەشیمانی لێوەرگرتن، جا ھەر چەندێکتان توانی لە شەونوێژ کردن وقورئان خوێندن ئەنجامی بدەن، چونکە اللە -تەعاﻻ- دەزانێت کە ھەندێکتان نەخۆش دەکەون و (ئەوەتان پێناکرێت) یان ھەندێکی ترتان سەفەر دەکات بۆ بازرگانی و بەدەست ھێنانی فەزڵ وڕزق وڕۆزی پەروەردگار، یان ھەندێکی تر لە پێناو اللە -تەعاﻻ- دژی کافرەکان دەجەنگێت بۆئەوەى وشەی الله بەرز بێت، جا ھەرچەندێکتان توانی قورئان بخوێنن ونوێژەکانتان بکەن وزەکاتی ماڵیشتان بدەن بەو شێوەیەی کە اللە دیاری کردووە، وە قەرز بدەن بە اللە -تەعاﻻ- بە قەرزێکی جوان (واتە ماڵ ببەخشن لە پێناو خوادا بەبەخشینێکی جوان) وە ھەرچی پێش دەستی خۆتان بخەن لە خێر وچاکە بۆ دواڕۆژتان ئەوە لەلای اللە -تەعاﻻ- دەیبیننەوە، ئەوەشی لای اللە یە باشتر وگەورەترە، جا داوای لێخۆشبوون بکەن لە پەروەردگار چونکە ھەر ئەو زاتە خوایەکی لێبووردە ومیھرەبانە.

ئەی ئەو کەسەی بەجل وبەرگ وپێخەفت خۆت پێچاوەتەوە، مەبەست پێی پێغەمبەرە -صلی اللە علیە وسلم-.

ھەستە وخەڵکی بترسێنە وبێداریان بکەرەوە لەسزای اللە -تەعالا- ئەگەر باوەڕ نەھێنن.

وە پەرورەدگارت بە گەورە دابنێ (بەگەورەی دابنێ لەوەی کە پێویستی بە ھاوەڵ وشەریک ھەبێت).

دەروونت پاک بکەرەوە لەگوناهــ وتاوان، وە جلوبەرگ وپۆشاکیشت لە چڵک وپیس وپۆخڵی پاک بکەرەوە.

دوور بە -واز بھێنە- لەپەرستنی بتەکان (ئەمە مانای ئەوە نییە کە پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- گوناھی کردبێت بەڵکو مانای ئەوەیە کە خۆی وئومەتی لەسەر بیروباوەڕ وکردەوە وڕەوشتە بەرزەکان پەروەردە بکات).

منەت مەکە بەسەر پەروەردگارتدا بەوەی کردەوەی چاکت زۆرە.

لەبەر ڕەزامەندی پەروەردگارت و لەبەرامبەر ئازاری بێباوەڕان ئارامگر وخۆڕاگر بە.

جا کاتێك کە فووی دووەم کرا بە کەڕەنادا (بەسوڕدا).

ئائەو ڕۆژە ڕۆژێکی زۆر سەخت وگرانە.

لەسەر ئەوانەی باوەڕیان بە اللە -تەعاﻻ- وپێغەمبەرەکەی نییە ئاسان نییە.

-ئەی پێغەمبەر- واز لە من وئەو کەسە بھێنە (بۆ تۆڵەسەندنەوە) کە دروستم کرد بەتەنھا (کاتێک کە لەسکی دایکیدا بوو، پاشان کوڕ وسەروەت وسامانم پێبەخشی کەچی ھەر باوەڕی نەھێنا، ڕاڤەکارانی قورئان دەڵێن: اللە -تەعاﻻ- مەبەستی وەلیدی کوڕی موغیرەیە کە دەسەڵاتێکی زۆری پێدا کەچی لەبری ئەوەی سوپاسگوزار بێت یاخی بوو).

وە ماڵ وسەروەت وسامان ودارایی زۆر وزەبەندم پێدا.

وە کوڕ ونەوە پێی بەخشی ھەمیشە ئامادە و لەبەردەستی بوون لێی جیا نەدەبوونەوە لە سەفەر وکۆبوونەوەکان (لەبەر ئەوەی کە باوکیان سەروەت وسامانی زۆر بوو پێویستی نەدەکرد ئەوان سەرقاڵی کاسبی بن).

وە ھۆکاری ژیانم بۆ ڕاخستبوو لەکەلوپەل وماڵ ومناڵ وھەموو نازو نیعمەتێکیش بەھرەمەندم کردبوو بەدرێژایی ژیانی.

پاش ھەموو ئەمانە لەگەڵ ئەوەی باوەڕیشی نییە پێم ھێشتا بەتەمایە بۆی زیاد بکەم.

نەخێر بەو شێوەیە نییە ئەو بیری لێدەکاتەوە وچاوەڕوان نەبێت بۆی زیاد بکەم، چونکە ئەو (وەلیدی کوڕی موغیرە) بێباوەڕێکی سەرسەختە بە بەڵگە ونیشانەکانمان (کە ناردوومانە بۆ پێغەمبەرەکەمان).

بەم زووانە سزای زۆر سەختی پێ دەچێژم کە ناتوانێت بەرگەی بگرێت.

بێگومان ئەم بێباوەڕەی کە ناز ونیعمەتت بەسەردا ڕشت، (مەبەست پێی وەلیدی کوڕی موغیرەیە) بیری کردەوە و لەدەروونی خۆیدا ھەڵیسەنگاند هەتاوەکو قورئان پوچەڵ بکاتەوە، بەڵام بەھەڵەدا چوو ملکەچی ڕاستی نەبوو.

نەفرينی لێكرا وسزادرا، دەک بەکوشت بچێت وگۆڕی وون بێت، (خوا ڕسوای بکات) چۆن ھەڵسەنگاندنێکی کرد بۆ قورئان.

دووباره نەفرينی لێكرا وسزادرا، دەک بەکوشت بچێت وگۆڕی وون بێت، (خوا ڕسوای بکات) چۆن ھەڵسەنگاندنێکی کرد بۆ قورئان.

پاشان سەرنجی دا ( وبیری کردەوە لەوەی دەیڵێت).

ئەمجا ناوچەوانی گرژ کرد وڕەش داگیرسا، كاتێك هیچی نەبینیەوه كه تانەی پێبدات لە قورئان.

پاشان پشتی ھەڵکرد وخۆی بەزلزانی لەوەی کە باوەڕ بھێنێت وشوێن پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- بکەوێت.

ئەمجا ووتی: ئەم قورئانەی موحەممەد هێناویەتی وتە وکەلامی اللە -تەعالا- نییه، بەڵكو سیحر وجادووە وموحەممەد لەخەڵکانی ترەوە وەریگرتووە.

وە ووتی: ئەم قورئانە وتەی الله نیه، بەڵكو وتەی مرۆڤـە.

(لەپاش ھەموو قسەکانى وەلید) اللە دەفەرموێت: دەبێت ھەر زۆر زوو بیگەیەنم بە چینێك لەچینەكانی ئاگری دۆزەخ، ئەویش سەقەره ئاهـ وداد وبێدادیەتی لەدەست گەرما پڕوكێنەرەكەی.

-ئەی موحەممەد- جا تۆ چوزانیت سەقەر چیە؟

ئەو سەقەرە ئاگرێکی وایە ھیچ ناھێڵێتەوە لەگۆشت وئێسک ھەمووی دەسوتێنێت، وە دەستیش لەھیچ ھەڵناگرێت، پاشان سوتاندنی هەموو لاشەى ئێسک وگۆشتی دروست دەبێتەوە پاشان جارێکی تر ئاگرەکە دەیسوتێنێت، ئیتر بەم شێوەیە بەردەوام دەیسوتێنێت.

ئەو ئاگرە زۆر سووتێنەرە پێست ولاشە ڕەش دەکاتەوە وڕەنگی دەگۆڕێت ودەیبرژێنێت.

نۆزدە لە فریشتەکان وان بەسەریەوە و سەرپەرشتی دەکەن.

وە ئێمە سەرپەرشتیارانی ئاگری دۆزەخمان دانەناوە لەفریشتەکان نەبێت، چونکە مرۆڤ ناتوانێت بەرگەی بگرێت، (( ئەبوجەهل بانگەشەی ئەوەی كرد كە خۆی و هۆزەكەی دەتوانن ڕێبگرن لە سزای ئەوان و پاشانیش لەئاگر بێنە دەرەوە)) وە ئەو ژمارەیەشمان تەنھا بۆ تاقیکردنەوەی بێباوەڕان داناوە؛ بۆ ئەوەى هەر قسەى پوچەڵیان بڵێن و سزایان چەندەها جار بکرێت، وە بۆ ئەوەش خاوەن کتێبە ئاسمانیەکانیش لە (جولەکە و گاوڕەکان) دڵنیا بن لەڕاستی ئەم قورئانە (چونکە ئەو ژمارەیەش لە کتێبەکانی تەورات و ئینجیلدا باسکراوە) وە ھەروەھا بۆ ئەوەی باوەڕداران زیاتر باوەڕەکەیان دابمەزرێت، وە ھیچ کەسیش لەخاوەن کتێب و باوەڕدارانیش دوو دڵ نەبن لەڕاستی قورئان، وە بۆ ئەوەیش دوو ڕوو و دڵ نەخۆش و بێباوەڕانیش ھەر بۆ خۆیان قسە بکەن و بڵێن: ئایا اللە مەبەستی چییە لە نمونە ھێنانەوە بەم ژمارە سەیرە؟ ھەر بەو شێوە اللە -تەعالا- ھەرکەسێک بیەوێت گومڕای دەکات، وە ھەر کەسێک بیەوێت ڕێنمونی دەکات، ھیچ کەس نازانێت ژمارەی سەرباز و لەشکرەکانی اللە چەندن لە زۆریاندا خۆی نەبێت، ((بۆیە با ئەبوجەهل بزانێت كاتێك بەگاڵتەكردن ولاقرتێوە دەیووت: (موحەممەد تەنها نۆزده یارمەتیدەری هەیە؟))، وە ئەم ئاگری دۆزخە تەنھا بیرخەرەوە و پەند و ئامۆژگارین بۆ نەوەى ئادەم هەتاوەكو گەورەیی دەسەڵاتی پەروەردگار -سبحانه وتعالى- بزانن.

نەخێر وتەکە بەو شێوەیە نییە کە بت پەرست وموشریکەکان گومان دەکەن (وبانگەشەی بۆ دەکەن): گوایە خۆی وھاوڕێ وھاودەستەکانی دەتوانن سەرپەرشتیارانی دۆزەخ لەکار بخەن وڕێگری بکەن لەسزادانیان! وانیە پەروەردگار سوێندی بەمانگ خوارد (سوێند خواردن بەدروستکراوەکان تەنھا بۆ خوای گەورەیە، ئەویش لەبەر گرنگیان، وە بۆ کەس نییە سوێندیان پێبخوات).

وە سوێند بەشەو کاتێک کە پشت ھەڵدەکات.

وە سوێند بە بەرەبەیان کاتێک کە ڕوون دەبێتەوە وخۆی دەنوێنێت.

بێگومان ئاگری دۆزەخ و (سەقەر) یەکێکە لەبەڵا وشتە سامناک وگەورەکان.

ترسێنەرە بۆ تەواوی خەڵکی.

-ئەی خەڵکینە- بۆ ئەوانەتان کە دەتانەوێت پێشبڕکێ بکەن وپێش بکەون بە باوەڕ وکردەوەی چاک، یان بۆ ئەوانەی دەیانەوێت بەکوفر وبێباوەڕی وگوناھـ وتاوان دوا بکەون.

ھەموو کەسێک بارمتەی دەستپێشخەری کردەوەی خۆیەتی لەڕۆژی دواییدا، جا گەر چاکی کردبێت چاک بەدەست دەھێنێت وڕزگاری دەبێت لەتیاچوون، وە ئەگەر خراپیشی کردبێت خراپ بەدەست دەھێنێت ولەناو ئاگردا دەەیھێڵێتەوە.

باوەڕداران نەبێت (کە نامەی کردەوەکانیان بەدەستیان ڕاستی وەردەگرن)، ئەوان اللە -تەعاﻻ- لەبەر گوناھەکانیان سزایان نادات، ولێیان خۆش دەبێت، بەھۆی ئەو کردەوە چاکانەى ئەنجامیان داوە.

لەڕۆژی قیامەتدا لە ناو باخەکانى بەھەشتدا پرسیار لەیەکتری دەکەن.

لەحاڵی تاوانباران وکافرەکان، ئەوانەی بە کوفر وبێباوەڕی وگوناھـ وتاوان خۆیان فەوتاند و بەھیلاک برد.

پێیان دەڵێن: ئەوە چی بوو بەھۆی ئەوەی کە ئێوەی ڕاپێچی ناو ئاگری سەقەر کرد؟

بێباوەڕان لەوەڵامدا دەڵێن: ئێمە لە نوێژ خوێنان نەبووین، لەوانە نەبووین لەدونیادا نوێژە واجبەکان ئەنجام دەدەن.

لەوانەیش نەبووین لەوەی اللە -تەعاﻻ- ڕزق وڕۆزی دابووین؛ خواردن ببەخشین بە ھەژاران وبێ نەوایان.

وە ئێمە لەگەڵ کەسانی ناڕەوا ھەمیشە لەقسەی ھیچ وپوچ وبێ شەرعیدا ڕۆچوو بووین، وە ھەمیشە لەگەڵ کەسانی گومڕا و لە خوا دوور خەریکی قسە ودەمەتەقێ بووین.

وە ڕۆژی دوایی وپاداشتمان بەدرۆ دەزانی وباوەڕمان پێی نەبوو.

هەتا ئەو کاتەی کە مردن یەخەی پێ گرتین (ئێمە ھەر لەبێباوەڕی خۆمان بەردەوام بووین)، مردن نەیھێشت تەوبە بکەین وبگەڕێینەوە له گوناهـ و تاوان كردن.

ئینجا ئەو کاتە تکا و شەفاعەتی ھیچ تکاکارێک لە شەفاعەتی فریشتەکان و پێغەمبەران و پیاوچاکان سوود و قازانجی نییە بۆیان، چونکە مەرجی شەفاعەت کردن ئەوەیە اللە -تەعاﻻ- ڕازی بێت لەو کەسەی کە شەفاعەتی بۆ دەکرێت، (وە مۆڵەتیش بدات کە شەفاعەتی بۆ بکرێت).

چی شتێک وایکردووە لەو بت پەرست وموشریکانە پشت ھەڵبکەن لەقورئانی پیرۆز؟!

لەپشت ھەڵکردن ودوورکەوتنەوەیان لەقورئانی پیرۆز وئاینی ئیسلام، ھەروەک گەلە گوێدرێژە کێوی سڵکەر وان.

کە لەترسی شێر ھەڵھاتوون.

نەخێر وانییە، بەڵکو ھەریەک لەو بت پەرست وموشریکانە دەیانەوێت اللە -تەعاﻻ- نامەیەکی کراوەیان بۆ بنێرێت لەسەر ڕاستی پەیامەکەی موحەمەد -صلی اللە علیە وسلم- ھۆکاری ئەم سەرسەختیەشیان کەمی بەڵگە ولاوازی بورھان نيیە، بەڵکو ئەوانە فێری ملەجەڕی ونکۆڵی ونەخۆشی خۆبەزلزانین بوون.

نەخێر بابەتەکە بەو شێوەیە نییە، ھۆکاری ڕۆچوونیان لەگومڕاییدا، ئەوەیە ئەوان باوەڕیان نییە بەڕۆژی دوایی، بۆیە لەسەر کوفر وبێباوەری خۆیان مانەوە هەتا ئەو ڕۆژەی مردن یەخەی گرتن.

نەخێر (با ئەوەندە ڕۆنەچن لە یاخی بووندا)، چونکە ئەم قورئانە یادخەرەوە وئامۆژگاریە.

جا هەرکەسێک ویستی قورئان بخوێنێت وپەند وئامۆژگاری لێوەربگرێت، خوێندیەوە وئامۆژگاری لێوەرگرت.

جا ئەو خەڵکە پەند وئامۆژگاری وەرناگرن، مەگەر ویستی اللە -تەعاﻻ-ی لەگەڵ بێت، ھەر پەروەردگارە شایانی لێ ترسانە، بەوەی فەرمانەکانی جێبەجێ بکەیت ودووریش بکەویتەوە لەو شتانەی ئەو نەهی لێکردوون، وھەر ئەویش ئەو زاتەیە لەگوناھی بەندەکانی خۆش دەبێت ئەگەر تەوبە بکەن وبگەڕێنەوە بۆلای.

اللە -تەعالا- سوێند دەخوات بەڕۆژی دوایی، ئەو ڕۆژەی ھەموو خەڵک لەگۆڕەکانیان ھەڵدەسنەوە ودەچن بەرەو لای پەروەردگاری ھەموو بەدیھێنراوەکان (ئەم سوێندەش بەڵگەیە لەسەر گرنگی ئەو ڕۆژە لای اللە -تەعاﻻ-).

وە سوێند دەخوات بەو دەروونە پاکانەی کە خاوەنەکانیان لۆمە دەکەن لەکەمتەرخەمییان لە ئەنجامدانى کردەوە چاکەکان، وکردنی گوناھــ وتاوانەکان، سوێند بێت بەو دووانە ھەموو خەڵکی زیندوو دەکرێنەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشت وەرگرتن.

ئایا مرۆڤـــ وادەزانێت کە پاش مردن ئێسکە ڕزیووەکانی کۆناکەینەوە بۆئەوەى زیندووی بکەینەوە بۆ لێپرسینەوه وپاداشتدانەوە؟!

بەڵێ، ئێمە زۆر بەتواناین تەنانەت لەسەر ڕێککردنەوەی خەت وھێڵی سەرپەنجەکانیشیان، وەك پێشتر چۆن بووە.

بەڵکو مرۆڤــ دەیەوێت بەنکۆڵی کردنی لە زیندووبوونەوە، لەداھاتوودا بەردەوام بێت لەسەر خراپەکاری (وبیر لە پەشیمان بوونەوە وتەوبەیش نەکاتەوە).

بەگاڵتەکردن و بەدوور زانینی ھاتنی ڕۆژی قیامەت دەپرسێت ودەڵێت: ئاخۆ کەی ڕۆژی دوایی دێت؟

جا کاتێک (لەترسی مردن وھاتنی قیامەت) چاو ئەبڵەق وسەرسام دەبێت، کاتێک بەچاوی خۆیان ئەوە دەبینن کە باوەڕیان پێی نەبوو.

وە مانگ گیرا وتاریک بوو.

وە ڕۆژ ومانگ کۆکرانەوە (واتە لەشوێنی خۆیان نەمان و کەوتنە خوارەوە).

جا لەو ڕۆژەدا مرۆڤــــی تاوانبار (لەترس وبیمی ناڕەحەتیەکانی ئەو ڕۆژە) ھاوار دەکات ودەڵێت: ئەی ھاوار بۆ کوێ ڕابکەم وھەڵبێم؟!

نەخێر لەو ڕۆژەدا ھیچ پەناگایەک وکەسێک نییە تاوانبار وگوناھبار پەنای بۆ ببات، وخۆی پێ بپارێزێت.

-ئەی پێغەمبەر- لەو ڕۆژەدا گەڕانەوە وسەرەنجام بۆ لێپرسینەوە وپاداشت دانەوە تەنھا بۆلای پەروەردگارتە.

لەو ڕۆژەدا ھەموو ھەواڵێک دەدرێت بە مرۆڤەکان لەو کردەوانەی کە پێش خۆیان خستووە و لەوەشی دوای خۆیان خستووە (لەچاکە وخراپە).

(نەک ھەر ئەوەندە) بەڵکو مرۆڤـــ ئاگادارە وشاهێدە بەسەر خۆیەوە (ھەموو ئەندامەکانی شاھێدی دەدەن لەسەر ئەوەی کە کردوویانە لە گوناهــ وتاوان).

ھەرچەند بڕ وبیانووی زۆریش بھێنێتەوە بۆ خۆی کە کردەوەی خراپی نەکردووە، ھیچ سوودێکی پێناگەیەنێت.

(پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- کاتێک قورئانی بۆ دەھات پێش ئەوەی جبریل لێببێتەوە پەلەی دەکرد لە خوێندنی قورئانەکە هەتاوەکو لەبیری نەچێتەوە و لەبەری بکات، اللە -تەعاﻻ-یش ئەم ئایەتەی ناردە خوارەوە) -ئەی پێغەمبەر- پەلە مەکە بە زمانت لە قورئان خوێندن (بۆ لەبەرکردنی لەترسی ئەوەى لەبيرت بچێتەوە).

بێگومان لەسەر ئێمەیە کۆکردنەوەی لەسنگتدا، وە جێگیرکردنی خوێندنەوەی لەسەر زمانت.

ئەگەر نێردراوەکەمان جبریل قورئانی بۆت خوێندەوە ئەوا بەجوانى و وردی گوێ بگرە بۆ خوێندنەوەکەى.

پاشان لەسەر ئێمەیشە ڕاڤە وڕوونکردنەوەی مانا و واتاکانی.

نەخێر وانییە، کە نکۆڵیتان لە زیندووبووەنەوەی پاش مردن دەکرد، ئێوە دەزانن ئەو زاتەی کە دەسەوسان نەبووە لە بەدیھێنانتان لەسەرەتاوە، بێگومان دەسەوسانیش نابێت لە زیندووکردنەوەتان لەپاش مردن، بەڵام ھۆکاری باوەڕ نەکردنتان بەزیندووبوونەوە ئەوەیە ژیانی دونیاتان زۆر خۆش دەوێت کە زۆر خێرا کۆتایی دێت.

وە وازھێنانتان لەژیانی دواڕۆژ کە ڕێگای ھەستانە بەوەی اللە -تەعاﻻ- فەرمانی پێکردوون لە پەرستن وگوێرایەڵی، وە وازھێنانە لەوەی ئەو زاتە پیرۆزە داوای لێکردوون لێی دوور بکەونەوە لە قەدەغە ونەهی لێکراوەکان.

ڕووخساری خەڵکانی باوەڕدار وبەختەوەر لەو ڕۆژەدا گەشاوە ودرەوشاوەن بەهۆی نور وڕۆشناییەوە.

بۆ پەروەردگاری خۆیان دەڕوانن وتەماشا دەکەن، چێژی لێوەردەگرن (کۆمەڵە فەرموودەیەکی سەحیح ھاتووە باس لەوە دەکەن کە باوەڕداران لەڕۆژی دوایدا خوای گەورە دەبینن هەروەکو چۆن لەشەوێکی ساماڵدا سەیری مانگ دەکەن).

وە ڕووخساری خەڵکانی بێباوەڕ وبەدبەختیش لەو ڕۆژەدا تاڵ وڕەشن.

دڵنیان لەوەی سزایەکی گەورە و بەئازاریان بەسەردا دادەبەزێت.

نەخێر بەو شێوەیە نییە کە بت پەرست وموشریکەکان لێی دەڕوانن گوایە ئەگەر مردن سزا نادرێن (ھەر ئاوا بۆیان ناچێتە سەر)، کاتێک کە گیان -ڕۆح- گەشتە گەروو وقوڕ قوڕاگەیان.

ئینجا دەووترێت: کێ فریای ئەو کەسە دەکەوێت (کە گیانی -ڕۆحی- گەشتووەتە گەرووی)، وڕوقیەیەکی بەسەردا بخوێنیت بەڵکو چاک بێتەوە؟!

ئەو کەسەی کە گیانی دەکێشرێت و لەسەرە مەرگدایە دەزانێت کە ئیتر کاتی ماڵ ئاواییە له دونیا به مردن.

ناڕەحەتیەکان کۆ دەبنەوە وزۆر دەبن لەکاتی کۆتایی ھاتنی دونیا و سەرەتای ھاتنی ڕۆژی دوایی.

ئەگەر ئەوە ھاتەدی و ڕوویدا، ئیتر مردوو دەدرێنە بەر بۆ لای پەروەردگاری.

کافر وبێباوەڕان باوەڕیان نەکرد بەو پەیامەی پێغەمبەر ھێناویەتی، وە نوێژیشیان نەکرد بۆ اللە -تەعاﻻ- (پاک وبێگەردی بۆ زاتی بەرز وبڵندی ئەو -سبحانه وتعالى-).

بەڵکو سەرەڕای ئەوەش پێغەمبەری بەدرۆزانی وباوەڕی نەکرد بەپەیامەکەی وپشتی لێهەڵکرد.

پاشان ئەو بێباوەڕە بە لووتبەرزی و خۆبەزلزانیەوە گەڕایەوە نێو ماڵ ومنداڵی.

اللە -تەعاﻻ- ھەڕەشە لە بێباوەڕ دەکات وپێی دەفەرموێت: سزاکەی شوێنی کەوتووە ونزیک بووەتەوە لێی.

پاشان ئەو ڕستەیە بۆ زیاتر دڵنیا بوون دووبارە دەکاتەوە ودەفەرموێت: (پاشان اللە -تەعاﻻ- ھەڕەشە لە بێباوەڕ دەکات وپێی دەفەرموێت: ﴿ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى﴾ واتە: ﴿پاشان سزاکەی شوێنی کەوتووە ونزیک بووەتەوە لێی﴾).

ئایا مرۆڤ وادەزانێت ھەروا وازی لێدەھێنرێت وبەرەڵا دەکرێت، وداوای لێناکرێت کە شەریعەت وبەرنامەیەک جێبەجێ بکات؟!

ئایا ئەم مرۆڤە ڕۆژێک دڵۆپە ئاوێک نەبوو لە تۆوی پیاوەوە دەڕژێنرایە (ناو منداڵدانی ئافرەتەوە، ئەی لەبەر چی ئێستا ئا بەو شێوەیە)؟!

پاشان بوو بە پارچە خوێنێکی ھەڵواسراو (بە منداڵدانەوە) وپاشتریش اللە تەعالا ڕێک وپێکی کرد (وڕۆحی کرد بەبەریدا و بەجوانترین شێوە بەدیھێنا).

جا ھەر لەو دڵۆپە ئاوەوە اللە -تەعاﻻ- نێر ومێی پێکھێنا وبەدیھێنا.

ئایا اللە -تەعاﻻ- (بەو شێوە وقۆناغە یەک لەدوای یەکانە مرۆڤی بەدیھێناوە) ناتوانێت جارێکی تر مردووەکان زیندوو بکاتەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە؟ بەڵێ، دەتوانێت ئەوە بکات ودەسەڵاتی ھەیە مردوووەکان زیندوو بکاتەوە.

بێگومان ماوەیەک لە ڕۆژگار بەسەر نەوەى ئادەمدا ھاتووە کەشتێک نەبووە کە باس وخواس بکرێت (واتە ڕۆژگارێک ھەبووە کە مرۆڤ ھەر نەبووە لە بووندا هەتا باسی ھەبێت، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەو سەردەمەی ھێشتا الله -تەعاﻻ- ئادەمی خەڵق نەکردبوو).

بەڕاستی ئێمە مرۆڤمان بەدیھێناوە لە دڵۆپێک ئاوی پیتێنراو لە تۆوی پیاو وھێلکەدانی ئافرەت، تاوەکو تاقی بکەینەوە، ئەمجا بیستن وبینینمان بۆی دروستکرد، تاوەکو بەگوێی خۆی ھەق ببیستێت و بەچاوی خۆی بەڵگە ودەسەڵاتی پەروەردگار ببینێت، وە ھەستێت بەئەنجامدانی ئەوەی تەکلیفمان لێکردووە لەشەریعەتدا.

بێگومان ئێمە لەسەر زمانی پێغەمبەرەکانمانەوە ڕێگای چاک وخراپمان بۆ ڕوونکردەوە، بەوەیش ڕێگای گومڕایی بۆ دەرکەوت، جا ئیتر خۆی سەرپشک بێت یان رێگای سوپاسگوزاران بگرێت وئیماندار بێت، یان ڕێگای سپڵە وناسوپاسگوزاران بگرێت وبێ باوەڕ بێت ونکۆڵی لە ئایەت وبەڵگە ونیشانەکانی اللە -تەعاﻻ- بکات.

بێگومان ئێمە کۆت وزنجیرمان ئامادە کردووە بۆ ئەوانەى کە بێباوەڕن بە اللە -تەعاﻻ- وپێغەمبەرەکەی کە بەهۆیانەوە ڕادەکێشرێن بۆ نێو دۆزەخێکی هەڵگیرساو.

بەڕاستی باوەڕداران کە گوێڕایەڵی اللە -تەعاﻻ-ن لەڕۆژی قیامەت و لەبەھەشتدا، لەپەرداخێکی پڕدا خواردنەوەى تێکەڵاو کراو بەکافور دەخۆنەوە، كه بۆن وتامی خۆشی ھەیه.

ئەم خواردنەوەیە -شەرابە- پیاک وخاوێنەی ئامادەکراوە بۆ خەڵکانی گوێڕایەڵی پەروەردگار کانیاوێکە بەندە ڕاست ودروستەکانی لەھەر جێگایەکدا بیانەوێت لێی دەخۆنەوە، زۆرە وھەرگیز کۆتایی نایەت، ھەڵیدەگرنەوە ودەیبەنەوە بۆ ھەر جێگایەک خۆیان بیانەوێت.

سیفەتی ئەو بەندە ڕاست ودروستانەی ئەو خواردنەوە -شەرابە- دەخۆنەوە ڕەوشتیان وایە کە نەزرەکانیان جێبەجێ دەکەن ودەبەنە سەر وئەترسن لەو ڕۆژەی کە زیانەکەی بەھەموو شوێنێکدا بڵاودەبێتەوە، کە مەبەست پێی ڕۆژی قیامەتە.

وە خواردن دەدەن بە ھەژاران وھەتیوان ودیلەکان لەو خواردنەی کە زۆر حەزیان لێیەتی وپێویستیان پێیەتی.

کاتێک خواردن دەدەن بەھەژاران لای خۆیان دەیشارنەوە وناھێڵن کەس پێی بزانێت، قسەی دڵیانە نەک بەزاریان بیڵێن، لەناخەوە دەڵێن: ئێمە تەنھا لەبەر ڕەزامەندی اللە -تەعاﻻ- خواردن دەبەخشین بەئێوە، وە ھیچ پاداشت وسوپاسێکیشمان ناوێت لێتان.

بێگومان ئێمە لەپەروەردگاری خۆمان دەترسین لەڕۆژێکدا کە ڕووخسارەکان زۆر ترش وتاڵن، ڕۆژێکە زۆر سەخت وتەنگ ودژواره.

جا اللە -تەعاﻻ- بەفەزڵ وگەورەیی خۆی لەشەڕ وخراپەی ئەو ڕۆژە پاراستنی وڕووی گەش وڕۆشندار وشادمانی پێبەخشین، وەک ڕێزلێنان ودڵخۆشیەک بۆیان.

لەبەرامبەر خۆگری وئارامگرتنیان (لەسەر گوێرایەڵی وچاکە كردن) وئارام گرتن لەسەر قەدەرەکانی اللە -تەعاﻻ-، ودوورکەوتنەوە لەخراپە، پاداشتیان بە بەھەشت وپۆشینی ئاوریشم دانەوە.

ئەو بەختەوەرانە لەسەر تەخت وقەنەفەی ڕازاوە وجوان لەبەھەشتدا پاڵیان لێ داوەتەوە، لەبەهەشتدا تیشکی خۆر وسەرمای زۆر سارد ئازاریان نادات، بەڵکو ئەوان لەژێر سێبەرن بە بەردەوامی، و نە گەرما و نە سەرمایان دەبێت.

سێبەری درەختەکانی بەھەشت بەسەر سەریانەوەن، وە چنینی میوە وبەرووبوومەکانیشی ئاسانکراوە بۆیان، بەشێوەیەک کەسێک پاڵ کەوتبێت یان دانیشت بێت یان بەپێوە بێت دەستی پێیان دەگات وماندوو نابێت لەلێکردنەوەیان.

خزمەتکارەکان بەقاپی زیوی وپەرداخی شوشە وڕەنگی ڕوونیانەوە بەدەوریاندا دەسوڕێنەوە وھاتوچۆیانە، وخواردنەوە -شەراب- دەدەن بە ئەوانەى داوای دەكەن.

ھەموو کاسە وپەرداخی خواردنەوەیان لەجوانی وڕوونیان وەک شووشە ڕوونن، بەڵام لەزیو دروستکراون؛ شوشەی زیوین، کە بەئەندازەیەکی پێویست وجوان ئامادەیان کردوون.

ھەروەھا ئەو باوەڕدارە ڕێزلێگیراوانە لە خواردنەوەیەکیان -شەرابێکیان- پێ نۆش دەکرێت کە تێکەڵە بەزەنجەبیل.

لە بەھەشتدا لەکانیەک دەخۆنەوە به سەلسەبیل ناسراوە.

ئەمجا نەوجەوانانی ھەمیشە لاوی ڕوخۆش لەبەھەشتدا بەدەوریاندا ھەڵدەسوڕێن، کاتێک دەیانبینیت لەدرەوشاوەیی ڕووخسار وجوانی ڕەنگ وزۆری وجیاجیاییان وادەزانیت مروارین و بەو ناوەدا پرژاون.

وەکاتێک دەڕوانیت وسەیر دەکەیت ناز ونیعمەت دەبینیت (لە باخی نەبڕاوەی بەھەشت) ناتوانرێت وەسف بکرێت، وە موڵکی زۆر وگەورە دەبینیت ھیچ موڵکێک ھاوشێوەی ئەو نییە.

پۆشاکی نەرم ونۆڵی سەوزی ئاوریشمیان بەسەر ئاوریشمی ئەستوردا لەبەر کردووە، وە ڕازێنراونەتەوە بەبازنی زیوو، وە پەروەردگاریان خواردنەوەیەکی -شەرابێکی- پاک وخاوێنیان پێدەبەخشێت.

وەک ڕێزلێنانێک پێیان دەوترێت: بێگومان ئەم بەھەشتە پاداشتی گەورەی ئێوەیە بەهۆی کردەوە چاکەکانتان، وھەموو ھەوڵ وکۆششێکتان قبوڵکراوە وسوپاسکراوە لەلای پەروەردگار.

دڵنیاش بە -ئەی پێغەمبەر- ئێمە قورئانمان بە بەش بەش بۆ سەر تۆ دابەزاندووە، نەک ھەمووی بەجارێک.

ئەمجا خۆڕاگر بە لەبەرامبەر فەرمانی پەروەردگارتەوە لەڕوانگەى قەدەر وشەرعەوە، وە ملکەچ وفەرمانبەرداری تاوانباران وبێباوەڕان مەبە كە بانگەشە بۆ كوفر وبێباوەڕی دەكەن.

یاد وزیکری پەروەردگارت بکە بە ئەنجامدانی نوێژی بەیانی لەسەرەتای ڕۆژ، وە بەنوێژی نیوەڕۆ وعەسر لەکۆتایی -ڕۆژ- ودەمەو ئێواراندا.

وە یادی ئەو بکە بەئەنجامدانی ھەردوو نوێژی شێوان وخەوتنان، وە له دوای ئەوانیش شەو ھەستەوە بۆ شەونوێژ کردن.

بێگومان ئەو بت پەرست وموشریکانە حەزیان لە ژیانی دونیایی تەمەن کۆتایە کە بەخێرایی دەڕوات، لەبەرامبەریشدا ڕۆژێکی زۆر سەخت وگران وقورسیان فەرامۆش کردووە (کە قیامەتە).

(ئەو بێباوەڕانە نازانن کە ھەر) ئێمە بەدیمان ھێناون وئەندام و جومگەکانی لەشیانمان قایم پێکەوە بەستووە، وەھەرکاتێکیش بمانەوێت لەناویان دەبەین ودەیانگۆڕین و بەکەسانی تر جێگایان دەگرینەوە.

بەڕاستی ئەمەش (ئەم سورەتە وتەواوی سورەتەکانی قورئان) یادخستنەوەن، جا ھەرکەسێک ئارەزووی (بەھەشت بکات) ئەوە ڕێگای ڕاستی وڕەزامەندی پەروەردگاری دەگرێتە بەر.

ئارەزووی گرتنەبەری ڕێگای ڕەزامەندی پەروەردگارتان نابن، مەگەر اللە -تەعاﻻ- ئارەزوو بکات وبیەوێت ئەو ڕێگایە بگرنە بەر، هەموو شتێک بەدەستی ئەوە، بەڕاستی اللە -تەعاﻻ- زۆر زانایە بەوەی لەبەرژەوەندی بەندەکانیدایە، وە بە ئەوەیشی بەکەڵکی ئەوان نایەت، وە زۆریش دانا وکاربەجێیە لەبەدیھێنان وقەدەر وبەڕێوەبردنیدا.

جا هەرکەسێک ئەو زاتە پیرۆزە بیەوێت دەیخاتە ناو میھرەبانی وڕەحمەتی خۆیەوە، وە سەرکەوتووی دەکات بۆ باوەڕ وکردەوە چاکەکان، وە سزای سەختیشی ئامادە کردووە بۆ ئەوانەی بەکوفر وبێباوەڕی وگوناھــ و وتاوان ستەمیان لەنەفسی خۆیان کردووە، ئەویش سزای ئاگری دۆزەخە.

سوێند بەو بایانەی کە یەک لەدوای یەک وەك یاڵی -مووی ملی- ئەسپ ھەڵدەکەن.

وە سوێند بەو بایانەش کە بەھێز ھەڵدەکەن بەھەڵکردنێکی توند.

وە سوێند بەو بایانەش کە ھەورەکان دەھێنن ودەبەن وبڵاوەیان پێدەکەن.

وەسوێند بەو فریشتانەش، یان بەو بەڵگە ونیشانانەی کە ھەق وناھەق لەیەکتر جودا دەکەنەوە.

ئەمجا سوێند بەو فریشتانەی کە وەحی -سروشی- پەروەردگار دەگەیەنن بە پێغەمبەران.

بەدابەزینی وەحی اللە -تەعاﻻ- بڕوبیانووی بۆ خەڵکی نەھێشتەوە، وە ترساندنیشی بەسزای سەخت ئەگەر باوەڕ نەھێنن.

بێگومان ئەوەی بەڵێنتان پێدراوە لەھاتنی رۆژی دوایی و زیندووبوونەوە وپاداشت وەرگرتن هەر دێتەدی.

ئەمجا کاتێک کە ئەستێرەکان ڕووناکیان نەما وتاریک بوون (بەو مانایەی کە لەجێگای خۆیان ترازان).

وە کاتێک کە ئاسمان کەلێنی تێبوو لەیەک ترازا ویەکاڵا کرایەوە، بۆئەوەی فریشتەكان لێیەوە دابەزنە خوار.

وەکاتێک کێو وچیاکان تەخت کران و ورد وخاش بوون وچوون بەهەوادا.

وە ساتی وادە دانراو بۆ گشت پێغەمبەران (بۆ ئەوەی لەگەڵ ئوممەتەکانیاندا ڕووبەڕوو ببنەوە، وپەروەردگار دادگاییان بکات).

بۆ چ ڕۆژێک دواخراوە! (بۆ ڕۆژێکی گەورەی وا کە ھەموو بەندەکانی خوا سەریان سوڕ دەمێنێت لەو ڕۆژە لەبەر ناڕەحەتی دیمەن وڕووداوەکانی، لەو ڕۆژەدا ھەموو پێغەمبەران ڕووبەڕووی ئوممەتەکانیان دەبنەوە، بۆ ئەوەی شاھێدی بدەن لەسەریان).

ئەو ڕۆژە ڕۆژی جیاکردنەوەیە (جیاکردنەوەی باوەڕداران لە بێباوەڕان، جیاكردنەوەی هەق وڕاستیە له پوچەڵ -باتڵ- وناڕاستی، جیاكردنەوەی بەختەوەرەكانە له بەدبەختەكان).

تۆ چوزانیت -ئەی پێغەمبەر- ڕۆژی جیاکردنەوە چیە؟!

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی ئەو پەیامەی پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- کە لەلایەن اللە -تەعالا-وە ھێنابووی باوەڕیان پێنەکرد و بەدرۆیان دانا.

ئایا گەلان وئوممەتانی پێشینمان بەهۆی بێباوەڕیان به الله -تەعاﻻ- وپێغەمبەرەكانى لەناو نەبرد؟

پاشان ئەو گەلانەشی دوای ئەوان ھاتن ویاخی بوون (مەبەست پێی بێباوەڕانی مەککەیە)، وەك ئەوان لەناومان بردن.

ھەر بەو جۆرەی گەلانی پێشوومان لەناو برد لەگەڵ گشت تاوانباران مامەڵە دەکەین کە باوەڕیان بەو پەیامە نیە کە پێغەمبەر -صلی اللە علە وسلم- ھێناویەتی.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نەبوو بەهەڕەشەكانی پەروەردگار بەسزادان وتۆڵە لێسەندنەوە لێیان.

-ئەی خەڵکینە- ئایا ئێمە ئێوەمان لەئاوێکی قێزەونی بێنرخی کەم بەدی نەھێناوە؟

ئەمجا ئەو ئاوە قێزەونە بێ نرخەمان نەخستە جێگایەکی قایم ومەحکەمەوە (کە منداڵدانی ئافرەتە)؟

هەتا ماوەیەکی دیاری کراو، کە ماوەی سکپڕی ودووگیانیە.

ئەمجا ئێمە سیفەتی ئەو مناڵە وقەدەر وڕەنگ وشتەکانی تریشمان بەڕێکوپێکی دیاریکرد، بەڕاستی ئێمە ئەندازەگیر وکارچاکێکی دروستین بۆ وەھا کارێک.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارەتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بەھێز ودەسەڵاتی اللە -تەعاﻻ-.

ئایا ئێمە زەویمان نەکردووەتە جێگای کۆبوونەوەی ئێوە، کە ھەموو خەڵکی لەخۆ دەگرێت؟

کەسانی زیندوو لەخۆ بگرێت بەنیشتەجێ بوون تێیدا وئاوەدانکردنەوەى، وە کەسانی مردوویش لەخۆ بگرێت بەناشتن وشاردنەوەیان.

وە کێوی بەرز وبڵندمان دانەمەزراندوە لەزەویدا، تاوەکو نەھێڵێت بلەرزێ، وە ئایا -ئەی خەڵکینە- ئاوی شیرین وسازگارمان پێنەبەخشیوون بۆ خواردنەوە، ئەو زاتەی ئەمانەی بەدیھێناوە دەسەوسان نییە لە زیندوو کردنەوەتان.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارەتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بەناز ونیعمەتەکانی اللە -تەعاﻻ- کە بەسەریانەوەیە.

دەوترێت بە ئەوانەی پێغەمبەرەکانیان بەدرۆزانی وباوەڕیان نەکرد بەو پەیامەی ھێنابوویان: بچن بۆ سزای ئەو دۆزەخەی کە باوەڕتان پێی نەبوو.

بڕۆن بۆ سێبەری دووکەڵی ئەو ئاگرەی سێ پارچەیە.

نە سێبەرێکی فێنکە ونە پارێزەریشە لەگڕ وبڵێسەی دۆزەخ کە پێتان بگات.

بێگومان ئاگری ئەو دۆزەخە بڵێسه وپریشکی وەک کۆشکی زۆر بەرز دەھاوێژێت.

ئەو بڵێسە وپریشکانەی لەوێوە دەھاوێژرێن لەڕەشی وگەورەییاندا ھەر دەڵێی کاروانی وشتری زەردن.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارەتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بە سزای اللە -تەعاﻻ-.

ئەمڕۆ ڕۆژێکە (بێباوەڕان) ناتوانن ھیچ قسەیەک بکەن.

وە ڕێگاشیان پێنادرێت کە بڕوبیانوو بھێننەوە بۆ پەروەردگاریان لەسەر ئەو کوفر وبێباوەڕی وگوناھــ و تاوانەی لەسەری بوون.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بە ھەواڵەکانى -ڕووداووەکانى- ئەم رۆژە.

ئەمە ڕۆژی جیاکردنەوەیە لەنێوان بەدیھێنراوەکاندا، ئێوە وئوممەتانی پێش ئێوەشمان کۆکردووەتەوە لەیەك دەشتی كاكی بەكاكیدا -تەخت ویەک ئاستدا-.

جا ئەگەر فڕوفێڵێکتان ھەیە بۆ ئەوەی ڕزگارتان بێت لەسزای اللە -تەعاﻻ- ئەوا با فڕوفێڵی خۆیان بکەن لێم.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بەڕۆژی جیاكردنەوە (بەڕۆژی قیامەت).

بێگومان پارێزکاران وخواناسان، ئەوانەی بەجێبەجێکردنی فەرمانەکان و دوورکەوتنەوە لە نەهی لێکراوەکان لەپەروەردگاریان دەترسن، لەناو سێبەری درەختە گەڵادار وکانیاوە سازگارەکاندان.

وە لەھەر جۆرە میوەیەک ئارەزوو بکەن بۆیان ئامادە دەکرێت.

پێیان دەوترێت: بخۆن لە خواردنە پاک وبەچێژەکان، وبخۆنەوە لە خواردنەوەیەکی -شەرابێکی- چێژدار وئاسان کە بەهۆیەوە تووشی هیچ ناڕەحەتیەک نابن؛ ئەمیش لەپاداشتی ئەو کردەوە چاکانەی کە ئەنجامتان دەدا.

بێگومان ئێمە بەو شێوەیەی کە پاداشتی ئێوەمان داوەتەوە، پاداشتی چاکەکارانیش دەدەینەوە.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نیە بەوەی اللە -تەعاﻻ- ئامادەی كردووه بۆ پارێزكاران ولەخواترسان.

بە بێباوەڕان دەووترێت: ئەمجا ئێوەش ئەی بێباوەڕان (بۆ ماوەیەکی کەم) لەم دونیایەدا بخۆن وڕابوێرن، بەڕاستی ئێوە بەکوفر وبێباوەڕیتان بە اللە -تەعاﻻ- وپێغەمبەرەکانی لە تاوانبارانن.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی باوەڕیان نییە بەپاداشتی ڕۆژی دوایی -ڕۆژی لێپرسینەوە-.

وە کاتێک بەو بێباوەڕانە بووترێت: کڕنوش بەرن بۆ پەروەرەدگارتان (واتە نوێژ بکەن) کڕنوش نابەن ونوێژ ناکەن بۆ پەروەردگاریان.

تیاچوون وسزای سەخت وخەسارۆتمەندی لەو ڕۆژەدا بۆ ئەوانەی ئەو پەیامەی پێغەمبەر -صلی اللە علیە وسلم- کە لەلایەن اللە -تەعالا-وە ھێنابووی باوەڕیان پێنەکرد و بەدرۆیان دانا.

ئەگەر باوەڕ بەم قورئانە نەھێنن کە لەلایەن پەروەردگاریانەوە دابەزیووە، ئیتر بەچ فەرموودەیەکی تر باوەڕ دەھێنن دوای قورئان؟

لەچی پرسیار دەكەن ئەو هاوبەش پەیداكارانە -موشریکانە- دوای ئەوەی الله -تەعاﻻ- پێغەمبەر -صلی الله علیه وسلم-ی بۆ ڕەوانەكردوون؟!

هەندێكیان پرسیار لە هەندێكی تریان دەكەن دەربارەی هەواڵە گەورەكە، ئەوە ئەو قورئانەیە نێردراوەتە سەر پێغەمبەرەكەیان كە هەواڵی زیندووبوونەوەی لە خۆ گرتووە.

ئەو قورئانەی كە ئەوان جیاوازن تێیدا و وەسفی دەكەن بە جادوو یان بە هۆنراوە یان بە غەیب زانین یان بە ئەفسانەی پێشینان.

وانییە بەو شێوەى ئەوان گومانی بۆ دەبەن -بانگەشەی بۆ دەکەن-، ئەوانەی قورئان بەدرۆ دەزانن لەمەودا سەرەنجامی درۆی خراپی خۆیان دەزانن.

پاشان دڵنیایان دەكاتەوە لێی جارێكی تر.

ئایا زەویمان ڕانەخستووە بۆیان و گونجاوە بۆ دامەزران ونیشتەجێبوونیان لەسەری؟!

وه شاخەكانمان لەسەر زەوی وەك مێخ لێكردووه تاكو ڕێگری بكات لە هەر لەرزینەوەیەك.

ئێوەمان بەدیهێناوە -ئەی خەڵكینە- لەچەند جۆرێك: له نێر و له مێ.

وە خەوتنتانمان گێڕاوە بە دابڕان لە چالاكی بۆ ئەوەی بحەسێنەوە.

وە شەومان گێڕاوە بە داپۆشەر بۆتان بە تاریكیەكەی وەك ئەو پۆشاكەی كە دامێنتانی پێ دادەپۆشن.

وە ڕۆژمان گێڕاوە بە گۆڕەپان بۆ ئیش و گەڕان بەدوای ڕۆزیدا.

وە حەوت ئاسمانمان بەدیهێناوە بەسەرتانەوە بەهێز لە بنیادناندا و پتەو لە دروستكردندا.

وە ڕۆژمان گێڕاوە بەچرایەكی بەهێز لە بڵێسە وڕووناكی.

وە بارانمان باراندووە بۆتان زۆر بەخووڕ لەو هەورانەی كاتی باران بارینیان هاتووە.

بۆئەوەی بەو بارانه بڕوێنین جۆرەها دانەوێڵە وڕووەك.

وەپێی دەڕوێنین باخی زۆر وچڕوپڕ لەزۆری بەناویەكداچوونی لقەكانی.

بەڕاستی ڕۆژی جیاكردنەوە لە نێوان دروستكراوەکاندا وادەیەكی دیاری كراوە بەكاتێك كە دواناكەوێت.

ئەو ڕۆژەی كە فریشتەكە (ئیسرافیل) فووی دووەم دەكات بە كەڕەنادا (سوڕ)دا ئینجا ئێوە -ئەی خەڵكینە- كۆمەڵ كۆمەڵ دێن.

وە ئاسمان كرایەوە و درزی تێکەوت وەك دەرگای كراوە.

وە شاخەكان خرانە ڕێ هەتا بوون بە تەپوتۆزێكی پەرش وبڵاو وەك (تراویلكە:سەراب)یان لێهات.

بەڕاستی دۆزەخ لە قەرەوڵ و چاوەڕوانیدایە.

شوێنی ستەمكارانە و دەگەڕێنەوە بۆی.

تیایدا دەمێننەوە سات وساڵانێكی زۆر كە كۆتایی نییە.

نایچێژن تێیدا هەوایەكی ساردكەرەوە كە ساردیان بكاتەوە لەگەرمای دۆزەخ، هەروەها نایچێژن تێیدا خواردنەوەیەكی بەتام.

نایچێژن تێیدا جگە لە ئاوی زۆر گەرم، وە ئەوەی دەچۆڕێت لە كێم وزوخاوی ئەهلی ئاگر.

پاداشتێكە گونجاوە بۆ ئەوەی لەسەری بوون لە بێباوەڕی و گومڕایی.

بەڕاستی ئەوان لە دونیادا نەدەترسان لە لێپێچینەوەی الله -تەعاﻻ- لێیان لە قیامەتدا، چونكە بەڕاستی ئەوان باوەڕیان نەدەهێنا بە زیندووبوونەوە، ئەگەر بترسانایە لە زیندووبوونەوە باوەڕیان دەهێنا بە الله -تەعاﻻ-، وە كردەوەی چاكیان ئەنجام دەدا.

وە دڵنیا بوون لە بەدرۆخستنەوەى ئایەتەکانمان کە نێردراو بوون بۆ پێغەمبەرەكەمان.

وە هەموو كردەوەكانیانمان هەژمار كردووە وڕێکمان خستووە بە نووسین ونووسراوە لە لاپەڕەی كردەوەكانیاندا.

دەی بچێژن -ئەی ستەمكاران- لەم سزا بەردەوامە، بۆتان زیاد ناكەین جگە لەسزا وئازار نەبێت بۆ سەر سزا وئازارەکانتان.

بەڕاستی بۆ پارێزکاران لە پەروەردگاریانەوە شوێنی سەرفرازیی ھەیە بەدەستی دێنن وداواکراوەکەیان کە بەھەشتە، لەپای جێبەجێکردنی فەرمانەکانی و دوورکەوتنەوە لەو شتانەی نەهی لێکردووە.

چەندەها باخ وکێڵگە وجۆری جیاواز لە ترێ

وە کچانی تازە مەمک کردووی ھاوتەمەن.

وە پەرداخی پڕ لە شەراب -مەی-.

قسەی پڕوپوچ ودرۆ لەبەھەشتدا نابیستن، وە ھەندێکیان ھەندێکی تریان بە درۆ ناخەنەوە.

ھەموو ئەمانەی پەروەردگار پێی بەخشیوون منەت و بەخشین وپاداشتێکی تەواوە لەلایەن پەروەردگاریانەوە.

پەروەردگاری ئاسمانەکان و زەوی و ئەوەى لەنێوانیاندایە، بەبەزەیی لە دونیا ولە ڕۆژی قیامەتدا، ئەوەی لە زەوی وئاسمانەکاندایە ناتوانن پرسیاری لێبکەن مەگەر ڕێگەیان پێ بدات.

لە ڕۆژێکدا کە جبریل و فریشتەکان ڕیزبوون و وەستاون، کەسیان تکا بۆ کەس ناکەن مەگەر پەرورەدگاری بەبەزەیی ڕێگەی بدات تکا بکات بە قسەی بەجێ وەکو وشەی تەوحید -یەک خوا پەرستی-.

ئەو ڕۆژە کە باسکرا بۆتان ئەو ڕۆژەیە کەوا گومانی تێدا نییە ڕوودەدات، ھەرکەسێک دەربازبوونی دەوێت تیایدا لە سزای اللە -تەعاﻻ- با ڕێگەی گەڕانەوە بگرێتە بەر بەئەنجامدانى ئەو کردەوە چاکانەی کە پەروەردگاری ڕازی دەکات.

بێگومان -ئەی خەڵکینە- ئێمە ئێوەمان ئاگادار کردەوە لە سزایەکی نزیک کە ڕوودەدات، لە ڕۆژێکی وادا کە مرۆڤ ئەو کردەوەی دەبینێت لە دونیادا ئەنجامی داوە، وە بێباوەڕ دەڵێت و ئاواتەخوازی دەربازبوونە لە سزا: خۆزگە ببومایە بە خۆڵ وەک ئاژەڵان کاتێک پێیان دەوترێت لە ڕۆژی قیامەتدا: ببن بە خۆڵ.

الله -تەعاﻻ- سوێند بەو فریشتانە دەخوات كە گیانی بێباوەڕان بەتوندی و بەسەختی دەكێشن.

وە سوێند بەو فریشتانە دەخوات كە گیانی بڕواداران بەئاسانی و بەسووکی دەكێشن.

وە هەروەها سوێند بەو فریشتانە دەخوات كه بەفەرمانی الله -تەعاﻻ- مەلە دەكەن لەئاسمانەوە بەرەو زەوی.

وە سوێند بەو فریشتانە دەخوات كە پێش هەندێكی تریان دەكەون لەجێبەجێ كردنی فەرمانی الله -تەعاﻻ-.

وە سوێند دەخوات بەو فریشتانەی كە فەرمانەكانی الله -تەعاﻻ- جێبەجێ دەكەن كە فەرمانی پێكردوون، وەك ئەو فریشتانەی كردەوەی بەندەكانیان پێ سپێردراوە، سوێند بە هەموو ئەوانە دەخوات كە زیندوویان دەكاتەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە.

ئەو ڕۆژەی زەوی دێتە لەرزین لە فووی یەكەمدا.

بەدوای فووی یەکەمدا؛ فووی دووەم دێت.

دڵی کافر و فاسیقەکان لەو ڕۆژەدا لە ترسدایە.

بەچاویاندا شوێنەواری ڕیسوایی دەردەكەوێت.

ئەوان دەیانووت: ئایا دوای ئەوەی مردن دەگەڕێینەوە بۆ ژیانێكی تر، زیندوو دەكرێینەوە؟!

ئایا دوای ئەوەی بووینە ئێسكێكی ڕزیو و بۆش، دەگەڕێینەوە وزیندوو دەكرێینەوه؟!

ووتیان: ئەگەر بگەڕێنەوە گەڕانەوەیەكی خەسارەتمەندە، وهيوابڕاوە خاوەنەكەی.

فەرمانی زیندووبوونەوە ئاسانە، بێگومان ئەو زیندووبوونەوە هەر یەك نەعرەتەیە لەلایەن مەلائیكەی ڕاسپێردراو بە فووكردن.

كتوپڕ هەمووان زیندوون لەسەر ڕووی زەوی پاش ئەوەى مردوو بوون لەناو سکیدا -لەژێریدا-.

ئایا ئەی -پێغەمبەر- هەواڵ وسەرگوزەشتەی موسا لەگەڵ پەروەردگاری، وموسا لەگەڵ فیرعەونی دوژمنیت پێگەیشووە؟!

ئەو دەمەی پەروەردگاری -پاك و بێگەردی بۆ زاتی ئەو- بانگی كرد لە دۆڵی پاكی (توا:طوی)دا.

(لەنێو وتەکانیدا) ئەم وتانەى -سەرەتا- بە موسا فەرموو: بڕۆ بۆ لای فیرعەون، ئەو لە سنوور دەرچووە لە ستەم و خۆبەگەورەزانیندا.

پێی بڵێ: ئایا دەتەوێ -ئەی فیرعەون- پاك ببیتەوە لە بێباوەڕی وگوناهەكانت؟

وە ڕێگات پێ نیشان بدەم بۆ لای پەروەردگارت كە ئەو بەدیهێناویت وپەروەردەی كردوویت بۆئەوەى لێی بترسیت، وئەو كردەوانە بكەیت كە ئەو پێی ڕازییە، ودوور بكەویتەوە لەوەی كە پێی توڕە دەبێت؟

ئینجا موسا -علیه السلام- نیشانە هەرە گەورەكەی نیشان دا كە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ئەو نێردراوی پەرورەدگارێتی، ئەویش نیشانەی دەست وگۆچانەكەی بوو.

فیرعەون هیچ وەڵامێكی پێ نەبوو جگە لە بەدرۆ زانین وباوەڕ نەكردن بە ئەو نیشانە نەبێت، وە سەرپێچی ئەوەی كرد كە موسا -علیه السلام- فەرمانی پێکرد.

پاشان پشتی کرد لە باوەڕهێنان بەوەى موسا -علیه السلام- پێی هاتبوو و کۆششی دەکرد بۆ سەرپێچی کردنی فەرمانەکانى خواى گەورە و پێچەوانە بوونەوەى هەق و ڕاستی.

قەومەکەى و شوێنکەوتووانى کۆکردەوە بۆ شکست هێنان بە موسا -علیه السلام- بۆیە بانگی کرد و وتی:

من پەروەردگاری هەرە گەورەتانم، جگە لەمن گوێڕایەڵی كەسی تر ناكەن.

ئینجا پەروەردگار گرتی و لەدونیادا سزایدا بە خنكاندن لەدەریاكەدا و پاشان سزایدا لە قیامەتدا بە خستنە ناو توندترین سزاوه.

بەڕاستی لەو سزایەی بەسەر فیرعەونمان دا لە دونیا و قیامەتدا ئامۆژگارییە بۆ كەسانێك لەپەروەردگاریان دەترسن، بێگومان هەر ئەو كەسە سوود لەو ئامۆژگارییە وەردەگرێت.

ئایا بەدیهێنانی ئێوە لای پەروەردگار -ئەی بێباوەڕەكان بە زیندوبوونەوە- قورسترە یان بەدیهێنانی ئەو ئاسمانەی كە بنیاتی ناوه؟!

لە ڕووی سەرەوە بەرزی كردووەتەوە بەشێوەیەکی یەکسان وڕێكوپێكی و بەبێ درز وكەموكورتی.

وە شەوەكانی تاریك كرد كاتێك خۆرەكەی ئاوا دەبێت، وە ڕوناكیەكەیشی دەرخست كاتێك خۆرەكەی هەڵدێت.

دوای ئەوەی ئاسمانی بەدیهێنا زەویشی ڕاخست، وهەموو سوودەكانی خستە نێویەوە.

وە ئاوی لێدەرهێنا بەڕۆشتنی كانیاوەكان، وە تیایدا سەوزی كردووە ئەو ڕووەكانەی ئاژەڵەكانیان لێی دەخۆن.

وە شاخەكانی والێكرد جێگیر بێت لەسەر زەوی.

ئەمانە هەموو سوودن بۆ خۆتان و ئاژەڵەكانتان -ئەی خەڵكینە- ئەو كەسەی ئەمانەی هەموو بەدیهێناوه دەستەوسان نییە لە دووبارەو تازە بەدیهێنانەوەیاندا.

جا كاتێك فووی دووەم هات كە هەرچی شتە دادەپۆشێت بە ناڕەحەتیەكانی و قیامەت هەڵدەستێت.

ئەو ڕۆژە كە هات مرۆڤ بیری دەكەوێتەوە كە چی پێشخستووە لە كردەوەی باش -خێر- یان خراپ -شەڕ-.

وئاگری دۆزەخ هێنراو بەئاشكرا نیشانی ئەو كەسە درا كە بڕوانێت.

ئینجا هەركەسێك لەسنوور دەرچووبێت لە گومڕاییدا.

وە فەزڵ و چاكەی دنیای بڕاوەی دابێت بەسەر ژیانی قیامەتی هەتاهەتاییدا.

بەڕاستی ئاگر جێگەی مانەوەیەتی وتێیدا دەمێنێتەوە.

بەڵام هەركەسێك ترسابێت لە وەستانی لەبەردەم پەروەردگاریدا، وە ڕێگری كردبێت له نەفسی خۆی لە شوێنكەوتنی ئەو ئارەزووانەی كە پەروەردگار یاساغی كردوون، ئەوە بەڕاستی بەهەشت جێگای مانەوەیەتی وتێیدا دەمێنێتەوە.

بەڵام هەركەسێك ترسابێت لە وەستانی لەبەردەم پەروەردگاریدا، وە ڕێگری كردبێت له نەفسی خۆی لە شوێنكەوتنی ئەو ئارەزووانەی كە پەروەردگار یاساغی كردوون، ئەوە بەڕاستی بەهەشت جێگای مانەوەیەتی وتێیدا دەمێنێتەوە.

پرسیارت لێدەكەن -ئەی پێغەمبەر- ئەوانەی زیندوبوونەوە بەدرۆ دەزانن وباوەڕیان پێی نییه: كەی قیامەت دێت وكەی ڕوودەدات؟

تۆ زانیاریت نییە دەربارەی بۆئەوەى باسی بكەیت بۆیان، ئەوە كاری تۆ نییە، تەنها كاری تۆ خۆئامادەكردنە بۆ ئەو ڕۆژە.

زانینی هاتنی قیامەت بەتەنها لای پەروەردگارتە.

بەڕاستی تۆ تەنها ئاگاداركەرەوەی بۆ ئەو كەسەی لەقیامەت دەترسێ، لەبەرئەوەی ئەو سوود دەبینێت لە ئاگاداركردنەوەی تۆ.

ئەو ڕۆژەی قیامەت دەبینن بەچاوەکانى خۆیان وادەزانن نەماونەتەوە لە ژیانی دونیادا جگە ئێوارەی یەك ڕۆژ نەبێت یان بەیانیەكەی.

پێغەمبەری خوا -صلی الله علیه وسلم- ڕووی گرژ كرد وڕووی وەرگێڕا.

لەبەر هاتنی عبدالله كوڕی ئوم مەكتوم بۆ داوای ڕێنموێنی كردن، كە ئەو نابینا بوو، كاتێک هات بۆ لای پێغەمبەر -صلی الله علیه وسلم- سەرقاڵ بوو بە بێباوەڕ وموشریكەكانەوە بەئومێدی ڕێنمونی كردنیان.

جا تۆ چوزانیت -ئەی پێغەمبەر- بەڵكو ئەو نابینایە بیەوێت پاك ببێتەوە لە گوناهەكانی؟!

یان ئامۆژگاری وەربگرێت بەوەی لەتۆی دەبیستێت لەو ئامۆژگارییانە، بۆئەوەى سوودمەندبێت لێیان.

بەڵام ئەو كەسەی خۆی بێ نیازە بەوەی كە هەیەتی لەسەروەت و سامان لەجیاتی باوەڕهێنان بەوەی تۆ هێناوتە (مەبەست پێی بت پەرستەکانی قوڕەیشە).

تۆ ڕوو لەو دەكەیت، وڕوو بەئەوان دەدەیت.

چ شتێك لەسەر تۆیە ئەگەر خۆی پاك نەكاتەوە لەگوناهەكانی بە گەڕانەوەی بۆ لای الله -تەعاﻻ-؟

بەڵام ئەوكەسەی بەپەلە دێت بۆ لات و بەدوای خێر وچاكەدا دەگەڕێت.

وه لەپەروەردگاری دەترسێت.

تۆ خۆتی لێ بێئاگا دەكەیت وسەرقاڵ دەبیت بەسەرانی بێباوەڕ وموشریكەكانەوە.

ئەوە وانییە، چونكە بەڕاستی ئەم ئایەتانە ئامۆژگاری و یادخەرەوەن بۆ ئەو كەسەی بیەوێت وەری بگرێت.

هەركەسێك بیەوێت یادی الله -تەعاﻻ- دەكات، وئامۆژگاری وەردەگرێت بەوەی لەم قورئانەدایە.

ئەم قورئانە لەچەندین پەڕاوێزی ڕێزلێنراون لەلای فریشتەكان.

بەرز وبڵندە لەشوێنێكی بەرزدا، پاك وخاوێنە وپیس وپۆخڵ نابێت.

بەدەستی نێردراوەكانەوەیە لە فریشتەكان.

بەڕێزن لای پەروەردگاریان، زۆر چاكەكار وگوێڕایەڵن.

نەفرەت لە مرۆڤی بێباوەڕ، چەند پێنەزان وبێباوەڕە بە الله -تەعاﻻ-!

بیر ناکاتەوە کە الله -تەعاﻻ- لەچی بەدیهێناوه، هەتا بەو شێوەیە خۆی بەگەورە دەزانێت وفیز لێدەدات بەسەر زەویدا وبێباوەڕە پێی؟!

لە ئاوێكی كەم بەدیهێناوه، لە ئەندازەگیریەكی وردی قۆناغ لەدوای قۆناغ بەدیهێناوه.

پاشان هاتنە دەرەوەی بۆ ئاسان كردووە، لەدوای ئەو قۆناغانەی ناو سكی دایكی.

پاشان دوای ئەوەی ئەندازەیەک تەمەنی كرد لەژیاندا، دەیخاتە گۆڕ ودەمێنێتەوە تێیدا هەتا زیندوو دەبێتەوە.

پاشان كەی ویستی زیندووی دەكاتەوە بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە.

وانییە وەك ئەوەی ئەو بێباوەڕە گومان دەبات كە گوایە ئەو مافانەی پەروەردگاری كە لەسەریەتی جێبەجێی كردووە، ئەو فەرزەكانی جێبەجێ نەكردووە كە الله -تەعاﻻ- لەسەری واجب كردووە.

با ئەو مرۆڤە بێباوەڕە بە الله -تەعاﻻ- سەیری ئەو خواردنەی بكات كە دەیخوات؛ چۆن بەدەستهاتووە؟!

بنچینە وبنەماكەی لەو بارانە بەهێز وبەخوڕە هاتووەتە خوارەوە كە لەئاسمانەوە باریووە.

پاشان زەویمان لەت لەت کرد ودرزی برد بۆ ڕووەك ڕوواندن.

دانەوێڵەمان تیایدا ڕواند لە گەنم و جۆ وزەڕات وهتد.

ترێ وسەوزەی تەڕمان تێدا ڕواند بۆئەوەی ببێتە ئالیك بۆ ئاژەڵەكانیان.

زەیتون ودار خورمامان تێدا ڕواند.

باخ وکێڵگەی درەخت زۆرمان تێدا ڕواند.

وە میوەمان تێدا ڕواند، وە ئەو ئالیك وگژوگیایەیش كه ئاژەڵەكانتانی پێ بەخێو دەكەن.

بۆ سوود وژیانی خۆتان وئاژەڵەكانتان.

جا كاتێك ناڵە وشریخە گەورەكە هات كە گوێ كەڕ دەكات ئەویش فووی دووەمە.

ئەو ڕۆژەی هەموو كەسێك لە برای خۆی ڕادەكات.

وە لەدایك وباوكی هەڵدێت.

وە هەڵدێت لەژن ومنداڵەكانی.

هەریەكێك لەوان بێ ئاگایە لەویتر لەبەر ناخۆشی وناڕەحەتیەكانی ئەو ڕۆژە.

ڕوخسار وڕوومەتی بەختەوەران لەو ڕۆژەدا درەوشاوەیە.

دەم بەپێكەنین ودڵخۆشن بەوەی الله -تەعاﻻ- بۆی ئامادە كردوون لە سۆز ومیهرەبانی خۆی.

وه ڕوخسار وڕوومەتی بەدبەختەكان لەو ڕۆژەدا ڕەش وتەپوتۆزاوییە.

تاریكی دەموچاویان دادەپۆشێت.

ئەوانەی بەو حاڵە وەسف كراون ئەوانەن كە کافر -بێباوەڕ- وتاوانبارن -فاسقن-.

کاتێک خۆر پێکھاتەکانی کۆکرایەوە و پێچرایەوە، ڕووناکی نەما.

وە کاتێک ئەستێرەکان کەوتنە خوارەوە و ڕووناکیان سڕایەوە.

وە کاتێک شاخەکان جوڵێنران ولەشوێنی خۆیان خزێنران.

وە ئەگەر وشترە ئاوسەکان کە خاوەنەکانیان کێبڕکێ دەکەن لەسەریان پشتگوێ خران بەهۆی ئەوەى خاوەنەکانیان وازیان لێهێنان.

وە کاتێک گیانداران کۆکرانەوە لەگەڵ مرۆڤ لەیەک شوێندا.

وە کاتێک دەریاکان گڕدران ھەتا دەبن بە ئاگر.

وە کاتێک گیانەکان جووت کرانەوە لەگەڵ ھاوشێوەکانیاندا، خراپەکار لەگەڵ خراپەکار جووت دەکرێت، و لەخواترس لەگەڵ لەخواترساندا جووت دەکرێت.

وە کاتێک کچۆڵەی زیندەبەچاڵکراو، اللە -تەعاﻻ- پرسیاری لێکرد.

بە چ تاوانێک کوشتیتیان بکوژانت؟!

وە کاتێک پەڕاوی کردەوەی بەندەکان بڵاوکرایەوە، بۆئەوەی ھەموو یەکێک پەڕەی کردەوەی خۆی بخوێنێتەوە.

وە کاتێک ئاسمان داماڵرا ھەروەک پێست لەمەڕ دادەماڵرێت.

وە کاتێک دۆزەخ ھەڵگیرسێنرا.

وە کاتێک بەھەشت نزیک کرایەوە لەپارێزکاران وخواناسان.

کاتێک ئەمانە ڕوودەدەن ھەموو کەسێک دەزانێت بۆ ئەو ڕۆژە چی کردەوەیەکی پێشخستووە.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بەو ئەستێرە نادیارانە پێش ھەڵھاتنیان لەشەودا.

ئەو ئەستێرە گەڕۆکانەی لەخولگەی خۆیاندا وون دەبن لەکاتی ھەڵھاتنی بەرەبەیاندا وەک ئاسک دەچنە لانکەکانیان، واتە: ماڵەکانیان.

وە سوێند دەخوات بەسەرەتای شەو کاتێک دێت، وە کۆتاییەکەی کاتێک پشت ھەڵدەکات.

وە سوێند دەخوات بە بەرەبەیان کاتێک ڕووناکیەکەی دەردەکەوێت.

بەڕاستی ئەو قورئانەی دابەزیووەتە سەر موحەممەد -صلی اللە علیە وسلم- قسەی اللە -تەعاﻻ-یە فریشتەیەکی متمانەپێکراوی بەڕێز گەیاندوویەتی کە ئەویش جبریلە -علیه السلام-، اللە -تەعاﻻ- متمانەی پێ بەخشیووە.

خاوەن ھێز و پلەیەکی گەورەیە لای خاوەن عەرش -پاک وبێگەردی بۆ ئەو زاتە مەزنە-.

بەگوێی دەکەن جێنشینانی ئاسمان، متمانە پێکراوە لەو وەحی ونیگایەی دەیگەیەنێت.

ھاوڕێکەتان موحەممەد -صلی اللە علیە وسلم- ژیر وڕاستگۆ وئاقڵه، وەك خۆتان ناسیووتانە، بێ گومان شێت نییە وەک ئێوە ھەڵیدەبەستن بۆی.

ئەو ھاوەڵەی ئێوە جبریلی بینیووە لەسەر ئەو شێوەی دروستکراوە لەسەری لەئاسۆی ئاسمانی ڕووندا.

ئەو ھاوەڵەی ئێوە بێگومان ڕژد وچروک نییە بەرامبەرتان لەگەیاندنی ئەوەی فەرمانی پێکراوە پێتان، وە ھیچ پاداشتێک وەرناگرێت وەک ئەوەی کاھینەکان وەریدەگرن.

وە ئەو قورئانە قسە وگوفتاری شەیتانی دەرکراو نییە لەبەزەیی ومیھرەبانی اللە -تەعاﻻ-.

چی ڕێگەیەکە گرتوتانە بەر بۆ نکۆڵی كردن لە قورئان لەوەی کە لەلایەن اللە -تەعالا-ەوه هاتووە، لە دوای ئەو بەڵگانەی باسكران؟!

قورئان جگە لەیادخەرەوە وئامۆژگاری نەبێت ھیچ شتێکی تر نییە بۆ جنۆکە ومرۆڤەکان.

بۆ ئەو کەسانەی لەئێوە بیانەوێت بەڕێکی لەسەر ڕێگەی ڕاستی وهەق بڕۆن.

ئێوە ئارەزووی گرتنەبەری ڕێگای ڕاست ناکەن، مەگەر ئەوەی اللە -تەعاﻻ- بیەوێت، كە پەروەردگاری ھەموو بەدیھێنراوەکانە.

کاتێک کە ئاسمان کەلێنی تێکەوت لەیەک ترازا ویەکاڵا کرایەوە، بۆئەوەی فریشتەكان لێوەی دابەزنە خوار.

وە کاتێک کە ئەستێرەکان کەوتنە خوارەوە وپەرش وبڵاو بوونەوە.

وە ساتێک کە دەریاکان ھەندێکیان کرانەوە بەسەر ھەندێکی تریان وتێکەڵ بەیەک بوون.

وە کاتێک کە گۆڕەکان ژێرە وژوورکران بۆ ئەوەی مردووەکانی نێوی زیندوو ببنەوە.

ھەموو کەسێک دەزانێت چی لەپێش خۆیەوە ناردووە (لە کردەوە بۆ قیامەت) وچیشی دواخستووە (لە کردەوەى چاک وئەنجامی نەدا، یان چیی دواخستووە لە کردەوەى چاکە وخراپ کە خەڵکی چاویان لێ دەکەن -چاکە وخراپەکانی بۆ دێت لەپاش مردنیشی-).

ئەی ئادەمیزادی بێباوەڕ چ شتێک تۆی یاخی کردووە وفریوی داوی بەرامبەر بە پەروەردگاری میھرەبان وبەڕێزت، کاتێک ڕێزی لێگرتوویت مۆڵەتی داویت وپەلەی نەکردووە لە سزادانت؟!

ئەو پەروەردگارەی کە لەنەبوونەوە بەدیھێناویت، وە پاشان ئەندامەکانی لاشەتی ڕێکخستووە.

لەسەر ھەر شێوە وشێوازێک کە خۆی ویستبێتی بەدیت بھێنێت بەدی ھێناویت، وە زۆر چاکەی لەگەڵ کردوویت کە لەسەر شێوەى گوێدرێژ ومەیمون وسەگ وهتد خەڵقی نەکردوویت.

نەخێر بەو شێوەیە کە بیرتان لێکردووەتەوە، -ئەی لەخۆبایی بووەکان- بەڵکو ئێوە باوەڕتان بەڕۆژی پاداشت دانەوە نییە، بۆیە کردەوەیشی بۆ ناکەن.

بێگومان ئێوە چەند چاودێرێکتان لەفریشتەکان بەسەرەوە دانراوە کە كار وكردەوەكانتان تۆمار دەکەن ودەینووسن.

ئەو فریشتانە لای اللە -تەعاﻻ- ڕێزلێگراون، نووسەرن، کردەوەکانتان دەنووسن وتۆماریان دەکەن.

ھەرچی ئێوە بیکەن ئەوان دەیزانن ودەینووسن.

بێگومان چاکەکاران لەڕۆژی قیامەتدا لەناز ونیعمەتی نەبڕاوەی پەروەردگاردان.

وە بەڕاستی خراپەکاران لەناو ئاگرێکدان کە بەسەریاندا ھەڵدەگیرسێت.

لەڕۆژی پاداشتدانەوەدا دەچنە ناویەوە کە داد وبێدادیانە -دەناڵێنن- بەدەست گەرماکەیەوە.

وە بەھیچ شێوەیەک ناتوانن لێی بچنە دەرەوە، بەڵکو بەھەمیشەیی تێیدا دەمێننەوە.

-ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ڕۆژی دوایی (ڕۆژی لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە) چیە؟! چەندە سەخت وناڕەحەتە؟!

پاشان جارێكی تر -ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ڕۆژی دوایی (ڕۆژی لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە) چیە؟!

ئەو ڕۆژە ڕۆژێکە کە ھیچ کەس ناتوانێت فریایی ھیچ کەسێکی تر بکەوێت وسوودی پێبگەیەنێت، و ھەموو فەرمان وکردەوەیەکیش ھەر بۆ خوایە، بۆ ھیچ یەکێکی تر نییە، وە ھەرچۆنێکی بوێت بەو شێوەیە فەرمان وکردەوە دەکات.

ھاوار وتیاچوون وخەسارۆمەندی بۆ تەرازوو بازان.

ئەوانەی کاتێک پێوانە بکەن بۆ خۆیان لەسەر ماڵی خەڵکی بەتەواوی وەری دەگرن، بەبێ کەموکورتی.

وە کاتێک لەسەر ماڵی خۆیان بۆ خەڵکی بپێون (شتیان پێ بفرۆشن) کەمیان بۆ دەپێون ودەكێشن، ئەمەش حاڵی خەڵکی مەدینە بوو، پێش ئەوەی پێغەمبەر -صلى اللە علیە وسلم- کۆچ بکات بۆ شاری مەدینە.

ئایا ئەوانەی ئەم کارە خراپە دەکەن نازانن کە بێگومان زیندوو دەکرێنەوە ودەبرێن بۆلای اللە -تەعاﻻ-؟

بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە لەڕۆژێکی گەورەدا، کە زۆرێک لە ناڕەحەتی وناخۆشیەکان لەخۆ دەگرێت.

ڕۆژێکە کە ھەموو بەدیھێنراوەکان لەبەردەم پەروەردگار ھەموواندا دەوەستن بۆ لێپرسینەوە.

کارەکە بەو شێوەیە نییە کە بیرتان لێدەکردەوە، کە پاش مردن زیندووبوونەوە نییە، چونکە نامەی کردەوەی تاوانباران ودووڕووان لەناو دەفتەرێکی پەستی تەنگی ڕەشدایە لەدۆزەخدا.

-ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ئەو دەفتەرە چییە؟!

نامەیەکی نووسراوی مۆر کراوە، لەناو ناچێت، بەھیچ شێوەیەک دەستکاری ناکرێت، وکەم وزیادی بۆ ناکرێت.

خەسارۆمەندی وتیاچوون بۆ بێباوەڕان لەو ڕۆژەدا (ڕۆژی دوایی).

ئەوانەی کەباوەڕیان نییە بەڕۆژی دوایی وزیندووبوونەوە وبەدرۆی دەزانن، ئەو ڕۆژەی کە اللە -تەعاﻻ- پاداشتی کردەوەی بەندەکانی تێدا دەداتەوە كه لەدونیا ئەنجامیان دابوو.

ھیچ کەس بێباوەڕ نییە بەو ڕۆژە و بەدرۆی نازانێت جگە لەکەسانی ستەمکاری تاوانبار نەبێت، ئەوانەی کە سنوورەکانی اللە -تەعاﻻ-یان تێپەڕاندوو وزۆر گوناهــ وتاوان دەکەن.

ئەو کەسانە کاتێک ئەو بەڵگە وئایەتانەی ئێمەیان بەسەردا بخوێنرێتەوە کە بۆ پێغەمبەرەکەمان دامان بەزاندووە، لەوەڵامدا دەڵێن : ئەمانە ئەفسانە ودرۆی پێشینانن، نەک لەلایەن اللە وە ھاتبێت.

نەخێر بەو شێوەیە نییە کە ئەو بێباوەڕانە بیریان لێدەکردەوە، (بەڵگەکانی ئێمە درۆی پێشینان نین) بەڵکو ژەنگی ئەو خراپە وتاوان وگوناھانەی کەدەیانکرد پەردەی ھێناوە بەسەر دڵەکانیاندا، وبەدڵیان هەق وڕاستی نابینن.

نەخێر ڕزگاریان نابێت، بێگومان ئەو کەسانە لەڕۆژی دواییدا بێبەش دەبن لەبینینی پەروەردگاریان.

پاشان ئەوانە دەخرێنە ئاگری دۆزەخەوە، کە داد وبێدادیانە -هاوار وناڵەیانە- بەدەست گەرماکەیەوە.

ئەمجا لەڕۆژی قیامەتدا پاش ئەوەی کە دەخرێنە دۆزەخەوە، بەسەرزەنشتێکەوە پێیان دەوترێت: ئەمە ئەو ئاگر وئەو ڕۆژە بوو کە ئێوە باوەڕتان پێی نەبوو و بەدرۆتان دەخستەوە لەدونیادا، کاتێک پێغەمبەرەکەتان پێی ڕاگەیاندن.

کارەکە بەو شێوەیە نییە کە بیرتان لێدەکردەوە، کە لێپرسینەوە وپاداشت دانەوە نییە، بێگومان کتێبی کردەوەی چاکەکاران لە جێگا وشوێنی بەرز وبڵندایە.

جا -ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ئەو جێگا بەرز وبڵندانە چیە وچۆنه؟!

نامەیەکی نووسراوی مۆر کراوە، لەناو ناچێت، بەھیچ شێوەیەک دەستکاری ناکرێت، وکەم وزیادی بۆ ناکرێت.

کتێبێکی مۆرکراوی لەشوێنێکی ھێندە بەرز وبڵنددایه، کە فریشتە نزیک وبەڕێزەکانی ھەموو ئاسمانێک دەیبینن.

بێگومان چاکەکاران لەڕۆژی قیامەتدا لەناز ونیعمەتی نەبڕاوەی پەروەردگاردان.

لەسەر کورسی وتەخت وقەنەفە ڕازاوەکانی بەھەشت دانیشتوون وتەماشای پەروەردگار ودیمەنە جوانە دڵڕفێنە ئاسوودە بەخشەکانی بەھەشت دەکەن.

لە ڕووخساریاندا جوانی وگەشاوەیی وخۆشگوزەرانی دەبینیت.

خزمەتكارەكانی بەهەشت خواردنەوەیەکی -شەرابێکی- پاکی سەرمۆریان پێنۆش دەکەن كە مۆر دراوە لەسەر پەرداخەكانی (بەشێوەیەک کەس جگە لەئەوان دەستی بۆ نەبردووە).

ئەو خواردنەوانە -شەرابانە- دوا قومی بۆنی میسکی لێ دێت، جا با پێشبڕکێ کاران بۆئەمە پێشبڕکێ بکەن بەکردەوەیەک کە جێی ڕەزامەندی اللە بێت، وە وازیش بھێنێت لە ھەرچیەک زاتی پیرۆزی ئەو توڕە دەکات.

ئەو خواردنەوە-شەرابە- تێکەڵ کراوە لە ئاوی کانیاوی (تەسنیم).

کانی (تەسنیم) لە بەرزترین جێگای بەهەشتەوە سەرچاوەی گرتووە، کەسە نزیکەکانی پەروەردگار لێی دەخۆنەوە، ئاوێکی خاوێنی پاڵفتەیە، وە تەواوی باوەڕدارانی تریش لێی دەخۆنەوە کە لەگەڵ شتی تریش تێکەڵ دەکرێت.

بێگومان لە دونیادا ئەوانەی بێباوەڕ وتاوانبار بوون گاڵتەیان دەکرد بە باوەڕداران وپێ دەکەنین پێیان.

وە کاتێک بەلای باوەڕداراندا تێپەڕ ببوونایە دەستیان دەکرد بە سرتە سرت وچاو لێداگرتن.

وە کاتێکیش دەگەڕانەوە نێو ماڵ ومنداڵ وکەسوکاریان بەگاڵتەکردن بە باوەڕدارانەوە دەگەڕانەوە.

وە کاتێکیش کە مسوڵمانەکانیان ببینیایە دەیانووت: ئەمانە گومڕا وسەرلێشێواون، و وازیان لەئاینی باوباپیرانیان ھێناوە.

لە کاتێکدا ئەو بێباوەڕانە (ئەو قسانەیان دەکرد) نەنێردرابوون کە چاودێر بن بەسەر باوەڕدارانەوە، هەتاوەکو کردەوەکانیان تۆمار بکەن.

لەڕۆژی قیامەتیشدا ھەروەک چۆن بێباوەڕان لەدونیادا پێدەکەنین بەباوەڕداران ئەمڕۆیش باوەڕداران بەئەوان پێدەکەنن.

لەسەر کورسی وتەخت وقەنەفە ڕازاوەکانی بەھەشت دانیشتوون وتەماشای ئەو ناز ونیعمەتە نەبڕاوە وھەمیشەییانە دەکەن کە اللە -تەعاﻻ- بۆیانی ئامادەی کردووە.

ودەڵین: ئایا بێباوەڕان پاداشتی ئەو کردەوە خراپانەیان وەرگرتووەتەوە کە لەدونیادا دەیانکرد؟ بەدڵنیاییەوە بێباوەڕان سزای ئەو کردەوە خراپانەیان وەردەگرنەوە کە لەدونیادا دەیانکرد.

کاتێک کە ئاسمان کەلێنی تێبوو لەیەک ترازا ویەکاڵا کرایەوە، بۆئەوەی فریشتەكان لێوەی دابەزنە خوار.

گوێڕایەڵی پەروەردگاری خۆی کرد، و لەسەریەتی وناچارە کە بۆ پەروەردگاری ملکەچ بێت.

وە کاتێک لەڕۆژی دواییدا کە زەوی ڕاخراو وتەخت کراو، ھەروەک چۆن پێسەیەک ڕادەخرێت.

ئەوەی تێیدا بوو لە گەنجینە وکانزا ومردوو ھەمووی فڕێ دایە دەرەوە، وھیچی تێدا نەما.

گوێڕایەڵی پەروەردگاری خۆی کرد، و لەسەریەتی وناچارە کە بۆ پەروەردگاری ملکەچ بێت.

ئەی ئادەمیزاد بەڕاستی تۆ ھەمیشە لە ماندوو بوون وتێکۆشاندایت بە تێکۆشانێکی جدی، بەئەنجامدانی خێر وشەڕ، سەرەنجامیش لەڕۆژی قیامەتدا دەگەیتەوە پێی، تاوەکو اللە -تەعاﻻ- پاداشتی کردەوەکانت بداتەوە.

جا ئەو کەسەی نامەی کردەوەکانی بدرێتەوە دەستی ڕاستی.

ئەوە پاشتر لێپرسینەوەیەکی سووک وئاسانی لەگەڵدا دەکرێت، کردەوەکانی خۆی پیشان دەدرێت بەبێ ئەوەی ھیچ لۆمە وسەرزەنشت بکرێت.

وە بەدڵخۆشیەوە دەگەڕێتەوە ناو کەس وکار وماڵ ومنداڵی.

بەڵام ئەوەی کە نامەی کردەوەکانی لە پشتەوە درایە (دەستی چەپی).

ئەوا ھاوار وگریانی لێ بەرز دەبێتەوە وداوای مردنی خۆی دەکات وئاواتەخوازیەتی.

وە دەچێتە ناو ئاگری دۆزەخەوە، وداد وبێدادیەتی -هاوار وناڵەیەتی- بەدەست گەرماکەیەوە.

لەبەر ئەوە (ئەو کەسە لەدونیادا ھەمیشە لە کەیف وئارەزوو پەرستی خۆیدا بوو) بە دڵ خۆشی دەگەڕایەوە ناو ماڵ ومنداڵی، دڵخۆش بوو به بێباوەڕی وگوناهـ وتاوانەكانی.

بەراِستی ئەو کەسە واگومانی دەبرد ھەرگیز لەدوای مردنی جارێکی تر ناگەڕێتەوە بۆ ژیانی وزیندوو ناکرێتەوە.

بەڵێ بێگومان اللە -تەعاﻻ- دەیگەڕێنێتەوە بۆ ژیانێکی تر ھەروەکو چۆن یەکەمجار بەدیھێناوە، بێگومان پەروەردگاری بینایە بەحاڵی بەندەکەی، وھیچ شتێکی ئەوی لانھێنی وشاراوە نییە، و لەسەر کردەوەکانى پاداشتی دەداتەوە.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بەشەفەق وسورایی کەناری ئاسمان لەپاش ئاوابوونی خۆر.

وە سوێند دەخوات بەشەو و ئەوەیشی تێیدا کۆ دەبنەوە (ودەگەڕێنەوە بۆ یەک شوێن لە مرۆڤــ و گیانلەبەران).

وە سوێند بەمانگی شەوی چواردە کاتێک کە تەواو پڕ دەبێت وخەرمانە دەدا (ودەدرەوشێتەوە).

-ئەی خەڵکینە- ئێوە لە حاڵێکەوە دەگوێزرێنەوە بۆ حاڵێکی تر، لەدڵۆپە ئاوێکەوە بۆ پارچە گۆشتێک، پاشان ژیان ودواتر مردن وپاش ئەویش زیندووبونەوە.

دەی ئیتر ئەو بێباوەڕانە بۆ باوەڕ ناھێنن بە اللە -تەعاﻻ- و بەڕۆژی دوایی؟!

ئەو (بێباوەڕانە) کاتێکیش کە قورئان بخوێندرێتەوە بەسەریاندا سوژدە نابەن بۆ پەروەردگاریان؟!

نەک ھەر ئەوەندە، بەڵکو ئەوانەی کە بێباوەڕن، ھەرچییەک پێغەمبەرەکەیان بۆی ھێنابن باوەڕی پێ ناکەن بەدرۆی دەزانن.

اللە -تەعاﻻ- زانایە وچاک ئاگادارە بە ئەوەیشی لەدڵ ودەروونی خۆیاندا دەیشارنەوە، وە هیچ شتێكی لە كردەوەكانیانی لانهێنی وشاراوه نییه.

-ئەی پێغەمبەر- موژدەیان بدەرێ كە سزایەکی سەختی بەئازار چاوەڕوانیانه.

جگە لەو کەسانەی کە باوەڕیان ھێناوە وکردەوەی چاکیان کردووە، ئەو کەسانە پاداشتی نەبڕاوەیان بۆ ئامادەکراوە (لەلایەن پەروەردگاریانەوە) کە بەھەشتی هەتاهەتاییه.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بەئاسمانی خاوەن ئەستێرە وهەسارەی گەورە وجێگا وشوێنی خۆر ومانگ وئەستێرەکانی تر.

وە سوێند دەخوات بەو ڕۆژەی کە بەڵێنی پێدراوە کە ھەموو بەدیھێنراوەکان تێیدا کۆ بکرێتەوە (کەمەبەست لێی ڕۆژی دواییە).

وە سوێند بەھەموو شاھیدێکی ئەو ڕۆژە، بۆ نمونە وەکو پێغەمبەر شاھێدی دەدات لەسەر ئوممەتەکەی، وە سوێند بەھەموو شاھێدی لەسەر دراوێکیش، بۆ نمونە وەکو ئەم ئوممەتە کە پێغەمبەرەکەی شاھێدی لەسەر دەدات.

تیابچن وبەکوشت بچن ونەفرینیان لێ بێت خاوەنی چاڵە ئاگرەکان (ئەوانەی کە چاڵە ئاگرینەکەیان سازدا بۆ باوەڕداران لەسەر ئەوەی پەشیمان نەبوونەوە لە باوەڕەکەیان وسەرەنجام ھەموویانیان بە بەرچاوی خەڵکەوە خستە ناو ئەو چاڵە ئاگرەوە وسوتاندنیانن).

ئاگریان تێیدا هەڵگیرساند، وه باوەڕدارانیان بەزیندوویی تێهاویشت.

لەکاتێکدا (پادشای تاوانبار ودەست وپێوەندەکانی) دانیشتبوون لەسەر ئەو چاڵەی گەورەیەی كە پڕ كرابوو لەئاگر بۆ باوەڕداران.

ئەوان لە نزیکەوە تەماشای ئازاردان وسوتاندنی باوەڕدارەکانیان دەکرد وئامادە بوون بەسەریانەوە.

بۆیە ئەو سزایەش دەدران تەنھا لەبەر ئەوەی کە باوەڕیان ھێنابوو بە خوای گەورەی بەدەسەڵاتی بەتوانا کە ھیچ کەسێکی زاڵ نابێت بەسەریدا، وە سوپاسکراوە بۆ ھەموو شتێک.

ئەو پەروەردگارەی کە ھەر خۆی خاوەنی ئاسمانەکان وزەویە، وە ئاگاداری ھەموو شتێکە، وھیچ شتێکیشی لەکاروباری بەندەکانی لەﻻ شاراوە ونھێنی نیە.

ئەو (تاوانبارانەی) کە باوەڕدارە پیاو وئافرەتەکانیان دووچاری ئەو سزا وناڕەحەتیە کرد، بۆ ئەوەی لەباوەڕھێنان بە پەروەردگاری تاک وتەنھا وازیان پێ بھێنن، لەپاشان ئەو خوانەناسانە بەردەوام بوون لەسەر سەرپێچی خۆیان وتەوبەشیان نەکرد، لەڕۆژی قیامەتدا سزای دۆزەخ وسزای سوتێنەریان بۆ ئامادەکراوە، لەتۆڵەی ئەوەی سزای باوەڕدارانیاندا وسوتاندنیان.

بێگومان ئەوانەی باوەڕیان ھێناوە وکردەوەی چاکەیان کرد (مەبەست پێی ئەو باوەڕدارانەیە کە سوتێنران وە ھەموو باوەڕدارێکی چاکەکاریش)، باخەکانی بەھەشتیان بۆ ئامادەیە کە چەندەھا جۆگا وڕووبار بەژێریاندا دەڕوات، بەڕاستی ئا ئەوەیە سەرکەوتنی ھەرە گەورە، کە ھیچ سەرکەوتنێک شان لەشانی نادات.

-ئەی پێغەمبەر- بەڕاستی سزا وتۆڵەی پەروەردگارت لە ستەمکاران -ئەگەر ماوەیەکیش مۆڵەتیان بدات- زۆر سەخت وبەتینە.

بێگومان ھەر ئەو پەروەردگارە لەنەبوونەوە مرۆڤەکانی بەدیھێناوە، وە پاشانیش لەدوای مردن زیندوویان دەکاتەوە.

ھەر ئەویشە پەروەردگاری لێبوردەی خاوەن سۆز وخۆشەویستی بۆ بەندەی تەوبەکارانی، وە پشتیوان ودۆستەکانی خۆی خۆش دەوێت لە پارێزکاران وخواناسان.

خاوەنی عەرشی بەڕێزی بەرز وپایەدار.

ھەر شتێکی بیەوێت دەیکات، لە لێخۆشبوون لەگوناھــ وتاوان بۆ ھەرکەسێک خۆی ویستی لەسەر بێت، ھیچ کەسێک ناتوانێت زۆر لەپەروەردگار بکات وناچاری بکات بەھیچ شتێک.

-ئەی پێغەمبەر- ئایا ھەواڵی لەشکر وسوپاکانت پێگەیشتووە؟! (ئەو بێباوەڕانەی کە ھەردەم خەریکی کۆکردنەوەی سوپا بوون لەدژی پێغەمبەران -هەق- وشوێنکەوتووانی).

سوپا ولەشکری فیرعەون، سەموودی گەلی ساڵح -علیه السلام- (اللە -تەعاﻻ- سزای فیرعەون ولەشکرەکەیدا بەنوقم کردنیان لەڕووباری نیلدا، وە سزای گەلی سەموودیش دا بەوەی وڵاتی کاول کردن وداینی بەسەریەکدا).

ئەوە ڕێگر نەبوو لەباوەڕھێنانی ئەوانە؛ کە ھەواڵی گەلانی پێشوویان پێنەگەیشتبێت کە پەروەردگار چی بەسەر ھێناون وچۆن لەناوی بردوون، بەڵکو ئەوەی ھاندەر بوو بۆ باوەڕ نەھێنانیان تەنھا ئەوە بوو کە شوێن ھەوا وئارەزووەکانیان کەوتبوون.

اللە -تەعاﻻ- بەدەسەڵات و زانستی -عیلمی- خۆی دەوری کردەوەکانی داون وھەمووی تۆمار کردووە وژماردوونی، ھیچ شتێکی لەدەست دەرناچێت، وە پاداشت وتۆڵەی ھەمووشیان دەداتەوە.

قورئانی پیرۆز ھۆنراوە وپەخشان نیە، وەک بێباوەڕان دەیانووت، بەڵکو قورئانێکی گەورە وبەڕێزە.

لەناو تابلۆیەکی پیرۆزی پارێزراوە، واتە لە (لوح المحفوظە: نووسراوەتەوە لە جێگایەک کە بە دایکی ھەموو نوسراوەکان ناسراوە -أم الکتاب-) وە پارێزراو(محفوظ) یشه لەدەست تێوەردانی شەیتانەکان، ولە گۆڕین وزیاد وکەمکردن.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بەئاسمان وئەو ئەستێرانەیشی لەشەودا دەردەکەون.

-ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ئەو ئەستێرە گەورەیەی لەشەودا دەردەکەوێت چییە؟

ئەستێرەیەکە بە ڕووناکی ودرەوشاوەی خۆی تاریکی شەو كون دەكات.

سوێند بەھەموو ئەوانە ھیچ کەسێک نییە چاودێری بەسەرەوە نەبێت (ھەموو کەس دوو فریشتە کردەوەکانی تۆمار دەکەن یەکێکیان چاکەکان وئەوی دیکەش خراپەکان)، بۆ لێپرسینەوەی ڕۆژی قیامەت.

(واتە مرۆڤـــ بۆ ئەوەندە سەرکەشە) دەبا تەماشا بکات وسەرنج بدات کە اللە -تەعاﻻ- لە چی بەدیھێناوە، تاوەکو دەسەڵاتی ئەو زاتە پیرۆزەی بۆ دەرکەوێت وبێ توانایی وبێ دەسەڵاتی مرۆڤیشی بۆ ڕوون بێتەوە.

اللە -تەعاﻻ- بەدیھێناوە لە ئاوێکی ھەڵقوڵاو -فڕێدراو- کەدەڕژێتە ناو منداڵدانەوە (واتە لە ئاوی پیاو وھێلکەدانی ئافرەت).

ئەو ئاوە دەردەچێت لەناوەندی مۆرگەی ئێسکی پشتی پیاو، ودانەی پەراسووەکانی سینگی ئافرەتەوە.

بێگومان اللە -تەعاﻻ- کە مرۆڤی بەدیھێناوە لەو ئاوە قێزەونە، بەدەسەڵات و بەتوانایشە لەسەر زیندوو کردنەوەی پاش مردنی وڕزانی لەخاکدا، بۆ لێپرسینەوە وپاداشتدانەوە.

لە ڕۆژێکدا (کە ڕۆژی دواییە) ھەموو نھێنی وڕاز ونیاز وبیروباوەڕێکی ناو دڵەکان ئاشکرا دەکرێت، ئیتر لەو ڕۆژەدا چاکەکاران جیا دەکرێنەوە لە خراپەکاران.

ئادەمیزاد لەو ڕۆژەدا ھیچ ھێز وپشتیوانێکی نییە کە ڕزگاری بکات لەسزای اللە -تەعاﻻ-، وە ھیچ یارمەتیدەرێکی نییە یارمەتی بدات.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بە ئاسمانی خاوەن باران، چونکە لەوێوە جار لەدوای جار دەبارێتە سەر زەوی.

وە سوێند دەخوات بە زەوی خاوەن درز وقڵیش (کە بەھۆی دەرھاتنی دار ودرەخت وبەرهەم وڕووەکەوە درزی تێ دەبێت).

بێگومان ئەم قورئانە پیرۆزەی دابەزیووە بۆ سەر موحەممەد -صلی اللە علیە وسلم- وتەی جیاکەرەوەیە، ھەق لە پوچەڵ -باتڵ-، وڕاستی لەدرۆ جیا دەکاتەوه.

ئەم قورئانە وتەی گاڵتە وگەپ وناڕەوا وبێھوودە نییە، بەڵکو وتەی ھەق وڕاستیە.

بێگومان بێباوەڕان، ئەوانەی باوەڕیان نیە بەوەی پێغەمبەرەکەیان بۆی ھێناون، ھەردەم خەریکی پیلان وفڕوفێڵن بۆ ئەوەی لەمپەر وکۆسپ بۆ بانگەوازەکەی دروست بکەن، وپوچەڵی بکەنەوە.

وە منیش پیلان ونەخشەی خۆم دەخەمە کار بۆ ئاشکرا کردنی ئاینی ھەق وڕاستی ولەناو بردنی پوچەڵ -ناڕەوا-.

جا تۆیش -ئەی پێغەمبەر- پەلە مەکە لەو بێباوەڕانه، وکەمێک مۆڵەتیان بدە ولێیان بوەستە، وپەلە مەکە سەبارەت بە سزادان ولەناوبردنیان.

تەسبیحات ویادی پەروەردگاری بەرز وبڵند وپایەدارت بکە، بەرز وبڵندە بەسەر ھەموو بەدیھێنراوەکانیدا، (بە ووتنی: سبحان ربي الأعلی).

ئەو پەروەردگارەی کە مرۆڤی بەجوانی بەدیھێناوە، و بەژن و باڵایشی ڕێکوپێک کردووە.

ئەو پەروەردگارەی کە نەخشەی ھەموو بەدیھێنراوەکانی کێشاوە (لە شێواز وجۆر وڕەنگ وسیفات وکار وگوفتار و ڕزق وئەجەلی)، پاشان ڕێنمونی ھەموو بەدیھێنراوێکی کردووە بۆ ئەو شتەی شیاو وشایستەیەتی.

ئەو پەروەردگارەی کە گژوگیا ولەوەڕی دەرھێناوە بۆ ئاژەڵەکانتان.

پاشان ماوەیەکیش دەیگۆڕێت بە پووش وپەڵاشی زەرد و وشکی ڕەش ھەڵگەڕاو، دوای ئەوەی کە سەوز وتەڕ وپاراو بوو.

-ئەی پێغەمبەر- ئێمە قورئانت بەسەردا دەخوێنینەوە و لەسینگتدا کۆی دەکەینەوە وھەرگیز لەبیریشت ناچێتەوە، بۆیە لەکاتی خوێندنەوەدا پێشبڕکێ لەگەڵ جبریلدا مەکە، ھەروەکو پێشتر وات دەکرد چونکە بەپەرۆش بوویت لەسەری تاوەکو لەبیرت نەچێتەوە.

مەگەر شتێک کە اللە -تەعاﻻ- بیەوێت و لەبیرتی بەرێتەوە لەبەر ھەر حیکمەتێک خۆی بیەوێت، بێگومان ئەو ئاگادارە بەو شتانەی کە ئادەمیزاد دەیکات بەئاشکرا و بەنھێنی، وە ھیچ شتێکیشی لانھێنی وشاراوە نییە.

ئێمە یارمەتیت دەدەین وئاسانی دەکەین بۆت ئەنجامدانى ھەموو کردەوەیەکی چاک کە هۆکارن بۆ چوونە بەھەشتت.

ئەمجا تۆش ھەمیشە ئامۆژگاری خەڵکی بکە بەو قورئانەی بۆمان ناردوویت وڕێنموێنیان بکە بۆ سەر ڕێگای ڕاست وشەریعەتی ئیسلام، ئەگەر ئەو ئامۆژگاری وڕێنموونیانە سوودی ھەبێت بۆیان وپەندی لێوەربگرن.

تەنها ئەوانە سوود لە ئامۆژگاریەکانت وەردەگرن؛ کە بێگومان لە اللە -تەعاﻻ- دەترسن.

بەڵام ئەوەیشی بێباوەڕ بێت دوور دەکەوێتەوە لە ئامۆژگاری ولێی ڕادەکات، لەبەرئەوەی بەدبەخترین کەسە لەڕۆژی دواییدا، چونکە چووەتە ناو ئاگری دۆزەخەوە.

ئەوەی دەچێتە ناو ئاگرە ھەرە گەورەکەی ڕۆژی دوایی (مەبەست پێی ئاگری دۆزەخە)، ھاوار وداد وبێدادیەتی لەدەست گەرما وناڕەحەتیەکانی بۆ هەمیشەیی.

پاشان بەھەمیشەیی لەناو ئەو ئاگرەدا نە دەمرێت کە گیانی بکێشرێت وڕزگاری ببێت لەسزای دۆزەخ، وە نە دەژێت بەژیانێکی ئاسوودەیی وخۆشی.

بێگومان ڕزگاری بوو ئەوەی کە دڵ ودەروونی خۆی پاک بکاتەوە لە شیرک وھاوەڵ پەیدا کردن بۆ پەروەردگار.

وە یادی پەروەردگاری خۆی کرد بەو شێوەیەی شەرع دیاریکردووە، ونوێژەکانی ئەنجامدا بەو شێوەیەی داواکراوە لێی ئەنجامی بدات.

کەچی ئێوە ژیانی دونیا ھەڵدەبژێرن وفەزڵی دەدەن بەسەر ژیانی دواڕۆژدا، لەگەڵ ئەو ھەمووە جیاوازیە گەورەیەی لەنێوانیاندا ھەیە.

لەگەڵ ئەوەیشدا ژیانی دواڕۆژ لەو ھەموو خۆشی وچێژەى ژیانی دونیا خێرتر وباشتر وبەردەوامترە، چونکە ناز ونیعمەتەکانی دواڕۆژ ھەمیشە وبەردەوامە وھەرگیز کۆتایی نایەن ونابڕێنەوە.

ئەوەى بۆتان باسمان کرد لە فەرمان و چیرۆکەکان لەو کتێب و پەڕانەیە کە پێش قورئان دابەزێندراون هەن.

لەو پەیام وپەڕاوانەیە کە دابەزیوون بۆ سەر ئیبراھیم وموسا -علیهما السلام-.

-ئەی پێغەمبەر- ئایا دەنگ وباسی ڕۆژە داپۆشەرەکەت پێگەشتووە (ڕۆژی دوایی کە بەناڕەحەتیەکانی تەواوی خەڵکی وبەدیهێنراوەکان دادەپۆشێت لەو ڕۆژەدا)؟!

لەڕۆژی قیامەتدا خەڵکی بەدبەختن یان بەختەوەرن، بۆیە ڕووخساری بەدبەختەکان لەو ڕۆژەدا زەلیل وڕیسوا وشەرمەزارە.

خاوەنی ئەو ڕووخسارانە، ھەوڵدەرێکی ڕەنجەڕۆن، کۆت وزنجیر کراوەتە گەردن وپێیەکانیان وپێی ڕادەکێشرێن.

خاوەنی ئەو ڕووخسارانە دەچنە ناو ئاگرێکی ھەرە گەرمەوە، ئاھو ناڵە ناڵیانه بەدەست گەرمیەکەیەوە.

وە لەسەرچاوەیەکی گەرم وکوڵ بەکوڵ ئاویان دەدرێتێ.

خۆراکیشیان تەنھا لە دڕکێکی تفت وتاڵی وشکە، کە خراپترین خواردن وبۆگەنترینیانە، پێی دەوترێت (شیبریق:الشِّبْرِق) ئەگەر وشک ببێتەوە ژەھراوی دەبێت.

ئەویش نە گۆشتی پێدەگرن وقەڵەو ببن پێی ونە برسێتیشیان پێدەشکێت.

ڕووخساری بەختەوەرەکانیش لەو ڕۆژەدا ڕووخۆش وجوان وگەشاوەن، لەبەر ئەو ناز ونیعمەتە خۆشانەی پێیان دراوە.

ڕازین لە کردەوەی چاک وکۆشش وماندووبونی دونیای خۆیان، چونکە بەچەند بەرامبەر پاداشتی گەورە دراونەتەوە لەلایەن پەروەردگاریانەوه.

لە ناو بەھەشتێکی بەرز وبڵند دان، بەرز وبڵند لەشوێن وپلەوپایەدا.

ھیچ قسە وگوفتارێکی ھیچ وپووچ وبەتاڵ وبێ مانای تێدا نابیستن، ئەوە سەرەڕای ئەوەی قسە وگوفتاری حەرامی ھەرگیز تێدا نابیسترێت.

لەو بەھەشتەدا سەرچاوە وکانی لەبەر ڕۆشتوویان تێدایە، ھەرچۆنێکیان بوێت بەکاری دەھێنن.

ھەروەھا سیسەم وقەنەفە وجێگای حەوانەوەی بەرزی تێدایە.

وە کوپ وپەرداخی جوان وڕازاوەی ئامادەکراو بۆ خواردنەوەی تێدایە.

وە پاڵپشت وسەرینی جوانی ڕیزکراوی یەک لەدوای یەک.

وە قاڵی و فەرش و ڕاخەری جوان و ڕەنگا و ڕەنگی لێرە و لەوێ تیا ڕاخراوە.

ئەو بێباوەڕانە بۆ وورد نابنەوە لە ووشتر کە چۆن اللە -تەعاﻻ- بەدیھێناوە، وژێرباری کردووە بۆ ئادەمیزاد؟

وە بۆ تەماشای ئاسمان ناكەن و وورد نابنەوە لێی چۆن بەرزی کردووەتەوە، تاوەکو وایلێھاتووە لەسەروویانەوە سەقفێکی پارێزراو بوونی ھەیە وناکەوێتە خوار بەسەریاندا، (وئەو ھەموو ئەستێرە جوانەی تیا نەخشێنراوە بەبێ بوونی پایەیەک -عامودێک- لەنێوان ئاسمان وزەویدا).

وە بۆ وورد نابنەوە لە چیا وشاخ وکێوەکان کە چۆن داکوتراون ودامەزرێنراون لەسەر زەوی، تاوەکو نەجوڵێت وژیان لەخەڵکی تێک نەچێت؟!

وە بۆ تەماشای دەشتەکانی زەوی ناکەن کە چۆن ڕاخراوە ولەبارکراوە بۆ کشتوکاڵ وژیان بەسەربردنی خەڵکی تیایدا؟!

-ئەی پێغەمبەر- تۆیش ئامۆژگاری ئەوانە بکە وبیانترسێنە لەسزای اللە -تەعاﻻ-، چونکە بەڕاستی تۆ تەنھا یادخەرەوەیت. ھیچ شتێکیت جگە لەیادخستنەوە لێ داوا ناکرێت، وە تەوفیق ویارمەتیدانیشیان بۆ باوەڕھێنان ئەوە تەنھا بەدەستی اللە -تەعاﻻ-یە.

تۆ دەسەڵاتت نیە بەسەریاندا تا بتوانیت بەزۆر باوەڕیان پێ بھێنیت.

بەڵام ئەو کەسەی کە پشت ھەڵدەکات وبێباوەڕ دەبێت بە اللە -تەعاﻻ- وپێغەمبەرەکەی.

ئەوە اللە -تەعاﻻ- لەڕۆژی قیامەتدا سزای دەدات بە سزایەکی زۆر گەورە، ودەیخاتە ناو ئاگرەوە بەھەمیشەیی.

بێگومان ھەر بۆلای ئێمەیە گەڕانەوەیان لەپاش مردنیان (واتە پاش مردن زیندوو دەکرێنەوە ودەگەڕێنەوە بۆلای اللە -تەعاﻻ-).

پاشان بەڕاستی ھەر لەسەر ئێمەشە لێپرسینەوەیان لەسەر کردەوەکانیان، نە تۆ ونە جگە تۆیش مافی لێپرسینەوەتان نیە لەگەڵ خەڵیکدا.

اللە -تەعاﻻ- سوێند بە بەرەبەیان دەخوات.

وە سوێند بە دە شەوی یەکەمی مانگی -زی ئەلحیجە:ذي الحجة- دەخوات.

وە سوێند بە ھەموو شتێکی جووت وتاک دەخوات، (یان مەبەست بە جووت ڕۆژی یەکەم ودووەمی -ئەیام ئەلتەشریقە:أیام التشریق*- کە پەلە کردن تیایدا دروستە، وبە ڕۆژی تاکیش مەبەست پێی ڕۆژی سێھەمی -ئەیام ئەلتەشریق:أیام التشریق-ە، * أیام التشریق: واتە ڕۆژەکانى 11 و 12 و 13 مانگی ذي الحجة ؛ واتا سێ ڕۆژی دواى یەکەم ڕۆژی جەژنی قوربان).

وە سوێند بەشەوگار کاتێک کە دێت وبەردەوام دەبێت وتێدەپەڕێت وپشت ھەڵدەکات، وەڵامی ھەموو ئەم سوێندانە ئەوەیە، بێگومان پاداشتی کردەوەتان لەڕۆژی دواییدا دەدرێتەوە.

ئایا ئەمانەی کەسوێندی پێخورا، سوێندێکی تێدا نیە قەناعەت بەخاوەن ئەقڵ وژیرییەکان بکات؟!

-ئەی پێغەمبەر- ئایا نابینیت پەروەردگاری تۆ چی کرد بە گەلی عاد کە گەلی ھود پێغەمبەر بوون، کاتێک باوەڕیان بەپێغەمبەرەکەی نەکرد وبەدرۆیان زانی؟! (اللە -تەعاﻻ- بەڕەشەبای بەھێز لەناو ماڵەکانی خۆیاندا لەناوی بردن).

وە چی کرد بە ئییرەم (ئیرەم ناوێکی تری عادی یەکەمە، یان ناوی باپیری عادی یەکەمە)، کەخاوەن پایەی بەرز وخانوو کۆشکی ستوندار بوون.

اللە -تەعاﻻ- ھاوشێوەیانی بەدی نەھێنا بوو لە ووڵاتدا.

وە ئایا نەتزانیووە پەروەردگارت چی کرد بەگەلی سەموود کە گەلی صاڵح پێغەمبەر بوون (کاتێک کە یاخی بوون)، ئەوانەی لە نێو شیو ودۆڵەکاندا تاشەبەردیان دەبڕی وخانوویان لێ دروست دەکرد.

وە ئایا نەتبینی پەروەردگارت چی کرد بەفیرعەونی خاوەن سنگ ومێخی زۆر کە سزای خەڵکی پێدەدا؟

ھەموو ئەوانە (گەلی عاد وسەموود وفیرعەون) بێباوەڕ ویاخی بوون وسنووری زوڵم وستەمیان تێپەڕاند، ھەر یەک لەوانە لەوڵاتی خۆیدا سنووریان تێپەڕاند.

فەساد وخراپەکاری وتاوانی زۆریان ئەنجامدا، بەوەی کوفر وبێباوەڕی وگوناھـ وتاوانیان تێدا بڵاو کردەوە.

اللە -تەعاﻻ- سزای سەختی پێچەشتن، وڕیشەکێشی کردن لەزەویدا.

-ئەی پێغەمبەر- بێگومان پەروەردگارت بەوردی چاودێری کار وکردەوەی خەڵکی دەکات، بۆئەوەی ھەرکەسێک چاکی کرد پاداشتی بە بەھەشت بداتەوە، وە ئەوەیشی خراپی کرد سزای بەئاگر بدات.

ئادەمیزادی (بێباوەڕ وسپڵە) سروشتی وایه کاتێک کە پەروەردگاری تاقی کردەوە بەوەی ناز ونیعمەتی ڕشت بەسەریدا وڕێزی لێگرت وماڵ ودارایی ومناڵ وپلە وپایەی پێبەخشی، وادەزانێت ئەمە بەھۆی ڕێز وپلەوپایەیەتی لای اللە -تەعاﻻ- ودەڵێت: وادیارە پەروەردگارم منی خۆش دەوێت بۆیە (من شایستەى ئەو بەھرەیەم) وڕێزی لێناوم.

بەڵام کاتێک پەروەردگار تاقیکردەوە بەوەی کە ڕزق وڕۆزی لێگرتەوە، یان کەمی کردەوە، لەبەرامبەردا دەڵێت: وادیارە پەروەردگار سوکایەتی پێکردووم (چونکە وادەزانێت ڕێزی ئادەمیزاد بە سەروەت وسامانەوەیە).

نەخێر، ھەرگیز وانیە کە مرۆڤ گومانی بۆ دەبات، ئەگەر اللە -تەعاﻻ- نیعمەتەکانى خۆی ڕشت بەسەر کەسێکدا بەڵگە بێت لەسەر ڕەزامەندی اللە -تەعاﻻ- لەو کەسە، وە سزا ولێسەندنەوەى نیعمەتەکان بەڵگە نییە لەسەر سوکایەتی پێکردنی پەروەردگار بەو کەسە، بەڵکو ڕاستیەکەی ئەوەیە ئێوە ڕێز لەھەتیوان ناگرن، لەوەی اللە -تەعاﻻ- لەو ڕزق وڕۆزیەی پێی داون بەشی ھەیتوانی لێ نادەن.

ھەروەھا ھانی یەکتر نادەن لەسەر خواردن دان بەھەژاران، بەو ھەژارانەی قوت وبژێوی ڕۆژانەیان نییە.

سەرەڕای ئەمە ئێوە میرات ومافی بەشدارانی (ھەتیو وبێنەوا وئافرەتان) بەھەڵپە دەخۆن وھیچ گوێ نادەنە حەڵاڵ وحەرامیەكەی.

وە سەروەت وسامان وماڵ وداراییتان زۆر زۆر خۆش دەوێتو بەپەرۆشن لەسەر کۆکردنەوەى سامان ونەبەخشینی، وە زۆر ڕەزیل وچروکن لەبەخشین لەپێناو اللە -تەعالا-دا.

دەست ھەڵگرن لەو کارانەتان ونابێت ئەوە پیشەتان بێت، (چونكه ھەروا ناچێتە سەر بۆتان) بیر بكەنەوە کاتێک دێت کە زەوی دەھەژێنرێت و ورد وخاش دەبێت (وشاخەکان لەگەڵ زەوی یەکسان دەکرێن).

-ئەی پێغەمبەر- لەڕۆژی دواییدا پەروەردگارت دێت (ھاتنێک کە شیاوی الله -تەعاﻻ- بێت، بۆ لێپرسینەوە وداگایی کردن لە نێوان خەڵکیدا) ھەروەھا فریشتەکانیش پۆل پۆل دێن.

لەو ڕۆژەدا ئاگری دۆزەخ دەھێنرێت کە حەفتا ھەزار گوریسی ھەیە، لەگەڵ ھەر گوریسێکدا حەفتا ھەزار فریشتە ڕای دەکێشێت، لەو ڕۆژەدا مرۆڤ بیری دەکەوێتەوە ودەزانێت چەندێک لەھەقی اللە -تەعالا-دا کەمتەرخەم بووە، بەڵام ئەو بیر کردنەوەیە چ سودێکی ھەیە لەو ڕۆژەدا، چونکە ئەو ڕۆژە ڕۆژی پاداشت دانەوەیە نەک ڕۆژی کردەوە؟!

لەتاو پەشیمانی بێباوەڕ دەڵێت: خۆزگە بۆ ئەم ژیانی دواڕۆژەم شتێکم لەکردەوەی چاکە پێش خۆم بخستایە، چونکە ژیانی ڕاستەقینە ئەم ژیانەیە.

لەو ڕۆژەدا کەس ناتوانێت ھاوشێوەی اللە -تەعاﻻ- سزای کەس بدات، چونکە سزای اللە -تەعاﻻ- سەخت ونەبڕاوەیە.

وە ھیچ کەسیش ناتوانێت ھاوشێوەی اللە -تەعاﻻ- کەلەپچە وکۆت وزنجیری کەس بکات، وەک ئەو کەلەبچە وکۆتکردنەى بێباوەڕان.

بەڵام نەفس ودەروونی باوەڕداران لەکاتی سەرەمەرگ وڕۆژی قیامەتدا پێی دەوترێت: ئەی دەروون ونەفسی ئارام بە باوەڕ وکردەوە چاکەکان.

بگەڕێرەوە بۆ لای پەروەردگارت بەشێوەیەک ڕازیت لەو پاداشتە تەواوەی وەری دەگریت، وە جێگای ڕەزامەندی پەروەردگاریشە بەوەی کردەوەی چاکت ھەبوو لەدونیادا.

بچۆ بۆ نێو ڕیزی بەندە چاک وساڵح خواناسەکانم.

لەگەڵیاندا بچۆ بۆ نێو بەھەشتەکەم، کە ئامادەم کردووە بۆیان.

اللە -تەعاﻻ- سوێند دەخوات بەشاری حەرام کە مەبەست پێی شاری مەککەی پیرۆزە.

-ئەی پێغەمبەر- حەڵاڵە بۆ تۆ لەم شارەدا ھەرچی دەکەیت، لە کوشتنی ئەو کەسەی شایستەی کوشتنە، وە بەدیل گرتنی ئەو کەسەی شایستەی بەدیل گرتنە.

وە سوێند بەباوک وڕۆڵەکەی، بەئادەم باوکی ھەموو مرۆڤەکان، وە بەنەوەکانی ئادەم.

سوێند بە ئەوانە، ئێمە ئادەمیزادمان بەدیھێناوە کە ھەمیشە لەھەوڵ وناڕەحەتی وڕەنج دایە، لەوەی لەدونیادا بەدەست زۆرێک لەناڕەحەتیەکانەوە ئاھــ وداد وبێدادیەتی.

ئایا ئادەمیزاد وا دەزانێت ئەگەر گوناهــ وتاوان وسەرپێچی بکات ھیچ کەس دەسەڵاتی نابێت بەسەریدا، وتۆڵەی لێ ناسێنێتەوە، ئەگەر ئەو پەروەردگارەیش بێت کە بەدیھێناوە؟!

ئەو یاخی بووە بەشانازیەوە دەڵێت: پار وپوڵێکی زۆری کەڵەکە بووی لەسەر یەکم خەرج کرد.

ئایا ئەو شانازیکەرە وا دەزانێت الله -تەعاﻻ- نایبینێت كە چۆن ماڵەكەی خەرج دەكات؟! وە وادەزانێت کەسیش لێپرسینەوەی ئەو ماڵەی لەگەڵدا ناکات؛ کە چۆن پەیدای کردووە؟ و لەچیشدا خەرجی کردووە؟

ئایا ئێمە دوو چاوی ڕێک وپێک وجوانمان پێ نەداوه، تاوەکو پێیان ببینێت؟!

ھەروەھا زمانێک ودوو لێومان پێ نەداوە بۆ قسە وگفتوگۆ کردن؟!

وە ئایا ڕێگای چاک وڕێگای خراپمان پێ نەناساندووە ونیشانمان نەداوە؟!

ئەو داوای لێکراوە کە بەسەر کۆسپەکاندا زاڵ بێت کە دەیگەیەنێتە بەھەشت، داواکراوە ئەو کۆسپانە ببڕێت وزاڵ بێت بەسەریاندا.

-ئەی پێغەمبەر- تۆ چووزانیت ئەو کۆسپانە چین کە پێویستە بیانبڕێت هەتاوەکو بچێتە بەھەشتەوە؟!

ئازادکردنی بەندە وکۆیلەیە، جا کۆیلە یان کەنیزەک بێت جیاوازی نییە.

یان خواردن دانە بەھەژاران لە ڕۆژانی قات وقڕی وبرسێتیدا، کە خواردنی تێدا زۆر دەگمەن وکەمە.

بەتایبەت بەھەتیووێکی خزم ونزیکی خۆت بێت.

یان بە ھەژارێکی پەک کەوتە وکەنەفت، ھیچ شتێکی نەبێت.

پاشان لەو کەسانە بێت کەباوەڕیان ھێناوە وئامۆژگاری یەکتر دەکەن بەئارام گرتن لەسەر گوێڕایەڵی کردن وپەرستن وئارام گرتن لەسەر گوناھـ وتاوان وبەڵا وناڕەحەتییەکان، وھەروەھا ئامۆژگاری یەکتریش دەکەن بەبەزەیی ومیھرەبانی لەنێوان خۆیان وخەڵکیشدا.

ئا ئەوانەی کە ئەو سیفەتانەیان تێدایە یارانی دەستەی ڕاستن (کە بەختەوەرن واللە -تەعاﻻ- لێیان ڕازیە).

وئەوانەیشی کە بێباوەڕبوون بەو ئایەت ونیشانە وبەڵگانەى دامان بەزاندووە بۆ سەر پێغەمبەرەکەمان، ئەوانە کۆمەڵەی دەستی چەپی بەد فەڕ ودۆزەخین.

لەڕۆژی قیامەتدا دەرگای ئاگرێگی گەورەیان لەسەر داخراوە، تاوەکو سزا بدرێن تێیدا.

خواى گەورە سوێندی خوارد بەخۆر، وسوێندی خوارد بەکاتی بەرزبوونەوەی دوای ھەڵھاتنی لەڕۆژھەڵاتەوە.

وە سوێندی خوارد بەمانگ کە دەردەکەوێت دوای ئاوابوونی خۆر.

وە سوێند بە ڕۆژگار کاتێک کە بەتیشکی سەر ڕووی زەوی ڕووناک دەکاتەوە.

وە سوێند بە شەو کاتێک کە ڕووی زەوی بەتاریکیەکەی دادەپۆشێت، بۆیە سەر زەوی تاریک دەبێت.

وە سوێند بەئاسمان، وبە ئەو زاتەیش کە دروستی کردووە وبە وردی وئەوپەڕی ڕێک وپێکی بەدیھێناوە.

وە سوێند بەزەوی و بەڕاخراویەکەی بۆئەوەى خەڵکی لەسەری نیشتەجێ بن.

وە سوێند بەدەروونی ئادەمیزاد، وە سوێندیش بەو بەدیھێنانەی کە اللە -تەعاﻻ- بەشێوەیەکی زۆر ڕێک وپێک بەدیھێناوە.

ئەمجا ئیلھامی بۆ کرد بۆ ناسین وتێگەیشتنی خراپە وتاوان وچاکە وخواناسین (واتە خێر وشەڕی بۆ ڕوونکردەوە ونیشانی دا چی چاکەیە بیکات وچیش خراپە خۆی لێ دوور بگرێت).

سوێند بەھەموو ئەوانە بەڕاستی ڕزگاری بوو، سەرفراز بوو ئەوەی کە دەروون ونەفسی خۆی پاک کردەوە، بەڕازاندنەوەی بە ئاکار وڕەوشتە جوانەکان، وە پاککردنەوەی لەخراپە وگوناھـ وتاوان.

وە بەڕاستی ئەوەیشی کە دەروون ونەفسی خۆی بێنرخ وپیس کرد بەکردنی گوناھـ وتاوانەکان؛ بەدبەخت ودۆڕاوە.

گەلی سەموود بەھۆی کردنی گوناهـ وتاوان وسەرکەشی ویاخی بوونیانەوە، بڕوایان بە پێغەمبەرەکەیان -بە صاڵح- نەھێنا.

کاتێک کە خراپترین کەسیان ھەستایەوە (بۆ سەربڕینی ووشترەکە)، دوای ئەوەی گەلەکەی ئەو کارەیان پێی سپارد.

ئەمجا پێغەمبەر ی خوا ساڵح -علیه السلام- پێی ووتن: وازبھێنن لەم وشترەی اللە -تەعاﻻ- ونۆرە ئاوی بدەن با لەنۆرەکەی خۆی بخواتەوە، وزیانی لێ مەدەن و بەخراپ نزیكی مەكەونەوە.

کەچی (ئەو گەلە ستەمکارە) بڕوایان بەھەڕەشەکانی ئەو پێغەمبەرە نەکرد و وشترەکەیان سەربڕی، ئەمجا پەروەردگاریان بەھۆی تاوان وگوناھەکانیانەوە سزای سەختی بەسەردا ڕشتن و وڵاتەکەیانی کاول کرد و لەگەڵ خاکدا یەکسانی کردن.

اللە -تەعاﻻ- بەو شێوەیەی لێکردن وە ھیچ ناترسێت لەپاشەڕۆژی ئەم تۆڵە سەندنەوە (لەو گەلە ستەمکارە).