Pashto Mokhtasar — الكهف 18:1 – النور 24:64

ثنا او صفت د کمال او عزت په صفتونو سره، او په ښکاره او پټو نعمتونو سره یوازې خاص الله تعالی لره دي هغه چې رالیږلی یې دی په خپل بنده او پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم باندې قرآن کریم، او نه یې دی ګرځولی دې قرآن لره کوږوالی او مایل والی د حق نه.

بلکې ګرځولی يې دی دا کتاب نیغ برابر چې هیڅ ګډوډوالی او اختلاف پکې نشته؛ د دې لپاره چې وویروي کافرانو لره د قوي عذاب نه د الله تعالی له طرفه چې دوی يې انتظار کوي، او خبر ورکړي مومنانو ته هغوی چې نیک عملونه کوي په هغه څه سره چې دوی خوشحالوي چې یقینا شته دی دوی لره ثواب ښایسته چې هیڅ قسم ثواب ورسره نه برابریږي.

همیشه به وي په دې ثواب کې همیشه، نو د دوی څخه به نه پرې کیږي دا ثواب.

او وویروي یهودیان او نصاری او ځینې مشرکین هغوی چې وايي: نیولی الله تعالی نازولی.

نشته دې دروغ جوړوونکو لره څه علم او دلیل په هغې دعوه چې دوی یې کوي د نسبت د زوی (نازولي) الله تعالی ته، او نشته د دوی هغو پلارانو (مشرانو) لره چې دوی یې تقلید کوي په دې کې څه دلیل، ډیره زیاته قبیحه ده دغه خبره چې د دوی د خولو نه په ناپوهۍ سره راوځي، نه وایي دوی مګر وینا د دروغو، چې هیڅ اساس او دلیل ورله نشته.

نو آیا ته -ای پیغمبره- وژونکی یې خپل ځان لره د غم او خفګان له وجې کله چې دوی په دې قرآن ایمان نه راوړي، نو ته دا کار مه کوه، ځکه په تا باندې د دوی د هدایت قبلول نشته، بلکې په تا باندې یواځې رسول دي.

یقینا مونږ ګرځولي هغه څه چې د ځمکې دپاسه دي د مخلوقاتو نه ښایست لپاره د ځمکې د دې لپاره چې مونږ ازمیښت وکړو په دوی باندې چې کوم یو د دوی څخه د ښایسته عمل والا دی هغه چې الله تعالی پرې خوشحالیږي، او کوم یو د دوی څخه د ناکاره عمل والا دی، د دې لپاره چې هر چاته بدله ورکړو د هغه څه چې دا یې مستحق وي.

او یقینا مونږ ګرځوونکي یو هغه څه لره چې په مخ د ځمکه دي د مخلوقاتو نه خاورې چې بوټي پکې نه وي، او دا وروسته د ختمیدو د ژوند د هغو مخلوقاتو چې په دې کې دي، نو دوی دې د دې نه عبرت واخلي.

ته ګومان مه کوه -ای پیغمبره- چې یقینا قصه د غار د اوسیدونکو، او د هغوی هغه تخته چې نومونه یې پکې لیکل شوي وو زمونږ د نا اشنا نښو څخه دي، بلکې نورې د دې نه ډيرې نااشنا دي لکه پیدايښت د اسمانونو او ځمکې.

یاد کړه -ای پیغمبره- کله چې پناه ونیوله مومنو ځوانانو د وجې د تختولو په خپل دین سره، نو دوی خپل رب ته په خپلو دعاګانو کې وویل: ای زمونږه ربه! راکړي مونږ ته ستا له طرفه مهرباني داسې چې مونږ ته زمونږ ګناهونه وبخښه، او مونږ د خپل دښمن نه بچ کړه، او وګرځوه مونږ لره د هجرت کولو له چارې څخه د کافرانو نه او د ایمان راوړلو او پرې ټېنګیدلو څخه ښودنه د حق لارې ته او برابروالی.

بیا وروسته د تللو د دوی نه او د پناه وړلو د دوی نه غار ته مونږ ووهلې د دوی په غوږونو باندې پردې د اوریدلو د اوازونو نه، او په دوی مو راوسته خوب ډیر کلونه.

بیا وروسته د دوی د اوږده خوب نه مونږ دوی راویښ کړل د دې لپاره چې وپیژنو -په ښکاره پیژندلو سره- چې کومه یوه د دې دوه جګړه کوونکو ډلو څخه د دوی په وخت تیرولو کې په غار کې ډیر پوهه ده په اندازه د دغې مودې.

مونږ خبر درکوو تا ته -ای پیغمبره- د دوی په حال باندې په رښتیا سره هغه چې هیڅ شک ورسره نشته، یقینا دوی ځوانان وو چې ایمان یې راوړی وو په خپل رب باندې، او د هغه په تابعدارۍ باندې یې عمل کړی و، او مونږ زیات کړ دوی لره هدایت او مضبوطوالی په حق باندې.

او کلک کړي وو مونږ زړونه د دوی په ایمان او په هغه باندې په ثابت پاتي کیدلو، او په صبر کولو سره په پریښودلو د وطنونو د ایمان د وجې، کله چې دوی د کافر باچا مخکې یواځې په الله تعالی د ایمان لرلو اعلان وکړ، نو دوی ورته وویل: رب زمونږ هغه چې مونږ پرې یوازې ایمان راوړی او د هغه بندګي مو کړی رب د اسمانونو او د ځمکې دی، مونږ بندګي نه کوو پرته د هغه نه د هیڅ یو په دروغو سره جوړ شوي معبود، یقینا مونږ به ویلي وي -که چیرته مونږ د هغه نه پرته د چا بندګي وکړه- وینا ظالمانه لری د حق نه.

بیا وکتل ځینو د دوی نه ځینو نورو ته او داسې یې وویل: دا زمونږ قوم دی جوړ کړی یې دي پرته له الله تعالی نه معبودان چې دوی یې بندګي کوي، او دوی نه لري د دوی په عبادت باندې هیڅ ښکاره دلیل، نو نشته هیڅ څوک ډیر ظالم د هغه چا نه چې جوړوي په الله تعالی باندې دروغ په نسبت کولو د شریک هغه ته.

او کله چې تاسې په څنګ شوئ د خپل قوم څخه، او پریښودل تاسې هغه څه چې دوی یې د الله تعالی نه پرته بندګي کوله، نو تاسې بندګي نه کوله مګر یواځې د الله تعالی، نو پناه ویسئ غار ته لپاره د تختولو د خپل دین ستاسې پراخه به کړي تاسې ته ستاسې رب د خپل رحمت او مهربانۍ څخه هغه څه چې تاسې پرې ساتي ستاسې د دښمن نه او حفاظت مو کوي، او اسان به کړي تاسې لره ستاسې د کار نه هغه چې تاسې پرې فایده اخلئ د هغه څه نه چې تاسې ته پرې بدله درکوي د زندګۍ تیرولو نه ستاسې د قوم په منځ کې.

نو دوی هغه کار وکړ چې امر ورته پرې کړی شوی و او الله تعالی په دوی باندې خوب راوست، او دوی یې د خپل دښمن نه بچ وساتل، او ته به وینې -ای دوی ته کتونکيه- لمر لره کله چې راخیژي د مشرق طرف نه نو د دوی د غار نه به د ننوتونکي ښي طرف ته کږیږي، او کله چې د پریوتو په وخت کې لمر پریوځي نو کږيږي د دوی نه په چپ طرف باندې نو دوی ته لمر نه رسیږي، پس دوی په همیشه سیوري کې دي د لمر ګرمي ورته تکلیف نشي رسولی، او دوی د دې غار په پراخه برخه کې دي چې هوا ورته رسیږي څومره چې دوی ورته حاجت لري، دا دوی ته چې ورسیدل د پناه وړلو د دوی غار ته، او په دوی باندې خوب راوستل، او د دوی څخه د لمر کږیدل، او د دوی د ځای پراخوالی او د دوی د خپل قوم نه خلاصیدل: دا ټول د الله تعالی د عجیبه پیدایښت نه دي چې د هغه په قدرت دلالت کوي، چا ته چې الله تعالی د هدایت لارې ته توفیق ورکړي نو هغه په ریښتیا سره هدایت موندونکی دی، او څوک چې لرې کړي د هدایت د لارې نه او بې لارې یې کړي نو هیڅکله به ته دې لره څوک مددګار بیا نه مومې چې د هدایت طرف ته ورته توفیق ورکړي، او هغه ته یې ورسوي؛ ځکه چې هدایت د الله تعالی په لاس کې دی، نه د دې ګمراه او بې لارې کس په لاس کې.

او ته به ګومان کوې په دوی باندې -ای دوی ته کتونکيه- د ویښو د سترګو د غړیدلو د وجې، او حال دا چې دوی ویده دي، او مونږ اړوو راړوو دوی لره د دوی په خوب کې کله ښي طرف ته، او کله چپ طرف ته هسې نه چې ځمکه یې جسدونه وخوري، او سپی د دوی چې د دوی سره ملګری و غځوونکی دی خپلو لیچو لره د غار په خوله کې، که چیرته ته ناڅاپه ورښکاره شې په دوی باندې او دوی ووینې نو د دوی نه به په منډه په شا وتختې د ویرې له وجې نه، او ستا نفس به ډک شي د دوی نه په ویرې سره.

او لکه څرنګه چې مونږ په دوی باندې دغه کارونه وکړل کوم چې مونږ بیان کړل زمونږ د نا اشنا قدرتونو نه، همدغه شان مونږ دوی راویښ کړل وروسته د ډیرې مودې نه د دې لپاره چې پوښتنه وکړي ځینې د دوی له ځینو نورو څخه د هغې مودې باره کې چې دوی په خوب کې تېره کړې وه، نو ځینو دا جواب ورکړ: مونږ په خوب کې یوه ورځ او یا څه حصه د ورځې تېره کړې، او ځینو د دوی نه داسې جواب ورکړ چا ته چې معلومه نه وه خپله موده د خوب: رب ستاسې ښه پوه دی ستاسې په وخت تیرولو په خوب کې، نو تاسې د دې کار علم الله تعالی ته وسپارئ او تاسې هغه څه وکړئ چې تاسو پورې تړاو لري، نو ولیږئ یو کس ستاسې نه ستاسې په اشرفو (د سپینو زرو) روپو سره زمونږ دې معلوم ښار ته، نو ودې ګوري چې کوم یو د دې خلکو نه د حلال طعام او حلال کاروبار والا دی، او بیړه دې نه کوي په خپلو ننوتلو او وتلو او معامله کې، او دا دې ځیرکه وي، او هیچاته دې موقع نه ورکوي چې ستاسې ځای معلوم کړي؛ د دې وجې نه چې په دې باندې غټ ضرر جوړیږي.

که چیرته ستاسې قوم په تاسې باندې خبر شي او ستاسې ځای معلوم کړي نو تاسې به ووژني د کاڼو په ویشتلو سره، او یا به مو بیرته خپل باطل دین ته واړوي هغه چې تاسې پرې وئ مخکې د دې نه چې الله تعالی په تاسې باندې احسان وکړ د هدایت کولو د حق دین طرف ته، او که چیرته تاسې بیرته دې دین ته وګرځیدئ نو هیڅکله به کامیاب نشئ، نه په دنیا او نه په اخرت کې، بلکې تاسې به په دواړو کې ډیر لوی تاوان وکړئ په سبب د پریښودلو ستاسې د حق دین لره هغه چې الله تعالی ورته ستاسې هدایت کړی، او په سبب د ګرځیدلو ستاسې دغه باطل دین ته.

او لکه څرنګه چې مونږ وکړل په دوی باندې نا اشنا نا اشنا کارونه چې دلالت کوونکي دي زمونږ په قدرت باندې د ویده کولو د دوی نه ډیر کلونه، او راویښول د دوی وروسته د دې خوب نه، همدارنګه مونږ خبر کړل په دوی باندې د دوی د ښار والا د دې لپاره چې د دوی د ښار والا پوهه شي چې یقینا وعده د الله تعالی د مؤمنانو سره په مرستې او په دوباره راژوندي کولو باندې ریښتیا او حق ده، او یقینا قیامت راتلونکی دی خامخا هیڅ شک پکې نشته، نو هر کله چې د اصحاب کهفو حال ښکاره شو او مړه شول؛ هغه خلک چې په دوی باندې خبر شوي و هغوی په خپل منځ کې په اختلاف کې شول: چې د دوی سره څه وکړي؟ نو وویل یوې ډلې د دوی نه: جوړ کړئ د دوی د غار په دروازه باندې آبادي چې دوی پټ کړي او بچ یې وساتي، رب د دوی ښه پوهه دی د دوی په حال باندې، نو د دوی حال دا تقاضا کوي چې دوی لره دي د الله تعالی په نزد یو څه خاصیت وي، او وویل هغو کسانو چې سلطه او واک یې په لاس کې و خو علم او سم دعوت ورسره نه و: مونږ به خامخا د دوی په دې ځای باندې د عبادت لپاره مسجد جوړوو د دوی د احترام د وجې نه او د دوی د مرتبې د یادولو د وجې نه.

زر دی چې وایي به بعضې د هغو خلکو نه چې بحث کوي د دوی په قصه کې د شمېر د دوی نه: چې دوی درې کسان دي او څلورم یې سپی دی، او بعضې به وایي چې دوی پنځه کسان دي شپږم د دوی سپی دی، او دې دواړو ډلو چې دا خبره کړې نو دا یې د خپل ګومان مطابق کړې پغیر د دلیل نه، او بعضې وایي: دوی اوه کسان دي او اتم یې سپی دی، ووایه -ای پیغبمره-: یقینا رب زما ښه پوهه دی په شمېر د دوی، نه پوهیږي د دوی په شمېر مګر لږ خلک هغوی چې الله تعالی ورته د دوی شمېر ورښودلی، نو ته بحث مه کوه د دوی په شمېر کې او نه په نورو احوالو د دوی کې د اهل کتابو او نه د نورو خلکو سره مګر بحث ښکاره چې ژوروالی پکې نه وي، داسې چې یوازې په هغو معلوماتو بسنه وکړې کوم چې د هغو باره کې په تا باندې وحې راغلې ده، او ته پوښتنه مه کوه د هیچا نه د هغوی تفصیلې حالاتو باره کې، ځکه چې دوی په دې باندې نه پوهیږي.

او ته مه وایه -ای پیغمبره- د یو کار باره کې چې ته یې سبا ورځ کول غواړې: یقینا زه کوونکی یم دې کار لره سبا ورځ؛ ځکه چې ته نه پوهیږې چې آیا ته دا کار کولی شې، او که ستا او د دې کار تر منځ حایل واقع کیږي؟ او هر مسلمان ته دا ښودنه ده.

مګر دا چې یوځای کړې دا کار د الله تعالی د مشیئت او ارادې سره چې داسې ووایې: زه به دا کار کوم -که چیرته د الله تعالی خوښه شي- سبا ورځ، او یاد کړه رب خپل لره په دې قول سره : ان شاء الله -کله چې ستا نه هیر شي چې دا ووایې- او داسې وایه: امید دی چې وبه ښایي ما ته رب زما ډیر نږدې د دې کار نه هدایت او توفیق.

او تېر کړل اصحاب کهفو په خپل غار کې درې سوه نهه کاله.

ته ووایه -ای پیغمبره- الله تعالی ښه پوهه دی په هغه زمانه چې دوی تیره کړې وه په خپل غار کې، او الله تعالی مونږ خبر کړي یو په وخت د تیرولو د دوی په دې کې، نو نشته وینا د هیچا وروسته د وینا د الله پاک نه، خاص دې الله پاک لره دي پټ هغه څه چې په اسمانونو کې دي او پټ هغه څه چې په ځمکه کې دي په اعتبار د پیدایښت او په اعتبار د علم، څومره ښه لیدونکی دی الله تعالی! نو هغه هر شی ویني، او څومره ښه لیدونکی دی! نو هغه هره خبره اوري، نشته دوی لره پرته لدې نه څوک دوست او کار ساز چې د دوی کارونه برابر کړي، او نه شریکوي په خپل واک او حکم کې هیڅوک، نو خاص هغه یوازې دی په حکم او واک کې.

او لوله د قرآن کریم څخه، نو نشته څوک بدلوونکی د هغه د کلمو؛ ځکه چې هغه ټولې ریښتیا دي او د انصاف نه ډک دي، او هیچیرې به ته بیا نه مومې په غیر د الله پاک نه ځای د پناه چې پناه ورته ویسې، او نه څوک پناه نیوونکی چې پناه پرې ونیسې پرته له هغه نه.

او کلک کړه ځان خپل په ملګرتیا د هغو خلکو کې چې دعا غواړي د خپل رب نه دعا د عبادت او دعا د غوښتلو د حاجت په اول سر د ورځې کې او په اخر د ورځې کې، خالص کوونکي وي د عبادت هغه لره، نه دې اوړي سترګې ستا د دوی نه، چې ته غواړي کیناستل د مالدارانو او لویانو خلکو سره، او ته خبره مه منه د هغه چا چې مونږ ګرځولی زړه د هغه غافل زمونږ د ذکر نه په مهر لګولو سره په هغه باندې، نو امر یې کړی تا ته په شړلو د غریبانو ستا د مجلس نه، او مخکې کړې یې ده تابعداري د هغه څه چې د هغه نفس یې غواړي په تابعدارۍ د رب خپل، او دې عملونه د هغه برباد.

او وایه -ای پیغمبره- دې د الله تعالی د ذکر نه بې پروا خلکو ته د دوی د زړونو د غفلت د وجې نه: ما چې تاسې ته کوم څه راوړي خاص همدا حق دی، او دا د الله تعالی له طرفه دی نه زما له طرفه، او زه نه یم قبلوونکی ستاسو د مطالبو زما نه چې زه دې مومنان د خپل ځانه وشړم، نو څوک چې ستاسې نه غواړي چې ایمان راوړي په دې حق باندې نو ایمان دې پرې راوړي، او خامخا به یې په بدلې خوشحالیږي، او څوک چې ستاسې نه غواړي کفر پرې وکړي نو کفر دې وکړي، او خامخا به غمجن کیږي په هغې سزا چې دا یې انتظار کوي، یقینا مونږ تیار کړی په خپل ځان باندې ظلم کوونکو خلکو لره په اختیارولو د کفر سره اور لوی چې راګیروی به دوی د هغه دیوالونه، نو دوی وسع نه لري د تېښتې د دې نه، او که چیرته دوی مرسته وغواړي د اوبو د هغې سختې تندې د وجې چې دوی ته رسیدلې د دوی مرسته به وشي په داسې اوبو سره لکه ویلي کړی شوي تیل ډیر ګرم، وریتوي به مخونه د دوی د ډیرې ګرمۍ نه، ډیر بد دي دا څښل چې د دوی مدد پرې کیدلی شي، نو پس دا تنده نه ماتوي بلکې نوره یې هم زیاتوي، او نه هغه لمبې مړې کوي کومې چې د دوی پوستکی سوځوي، او ډیر بد دی دا اور ځای د ورتللو چې دوی ورته ورځي، او ځای د اوسیدلو چې دوی پکې اوسیږي.

یقینا هغه کسان چې په الله تعالی یې ایمان راوړی او عملونه یې کړي نیک عملونه نو یقینا دوی ښایسته کړي خپل عملونه نو دوی لره دی ثواب لوی، بیشکه مونږ نه ضایع کوو ثواب د هغه چا چې ښایسته عمل یې کړی وي، بلکه مونږ ورکوو دوی ته بدلې د دوی پوره پوره پرته له څه نقصانه.

دغه کسان چې صفت یې کړی شوی په ایمان او په کولو د نیکو کارونو دوی لره جنتونه د همیشه اوسیدلو دي چې دوی به پکې همیشه اوسیږي، بهیږي به لاندې د ماڼیو د دوی نه د جنت خوږې ویالې، دوی به ښایسته کیدلی شي په دې جنت کې د سرو زرو په بنګړو، او اغوندي به دوی جامې شنې د نرو وریښمو او د غټو وريښمو، تکیه به کوي په پالنګونو باندې چې ښایسته کړی شوي به وي په ښایسته پردو باندې، ښایسته ثواب دی ثواب د دوی، او ښایسته دی جنت ځای د میلمستیا او ځای د اوسېدلو چې دوی پکې اوسیږي.

او ای رسوله د هغو دوو کسانو چې يو کافر بل مؤمن و بېلګه بيان کړه، کافر ته مو له انګورو دوه باغونه ورکړي وو، پر دواړو باغونو مو د خرما ونې چاپېرې کړې وې او په خالي ځايونو کې مو کښتونه را شنه کړي وو.

نو ورکولې به هر یو باغ میوې خپلې د کجورو او انګورو او نورو میوو نه، او هیڅ شی به ترې نه کمیدلو، بلکې پوره پوره به یې ورکولې، او مونږ روانه کړې وه د دوی تر منځ یوه ویاله چې په اسانۍ سره یې اوبه کړي.

او وو د دې باغ والا نور مالونه او میوې هم، نو ویې ویل خپل مسلمان ملګري ته په داسې حال کې چې خبرې یې ورسره کولی د دې لپاره چې په هغه باندې تاثیر وکړي او مغرور وو: یقینا زه زیات یم ستا نه په اعتبار د مال سره، او عزتمند یم ستا نه په اعتبار د طرف، او ډیر قوي یم ستا نه په اعتبار د قوم.

او ننوت دا کافر خپل باغ ته په ملتیا د مومن سره د دې لپاره چې وښایي ده ته خپل باغونه او حال دا چې دا ظلم کوونکي و په خپل ځان باندې په کفر او په تکبر سره، وویل دې کافر: زه دا ګومان نه کوم چې دا باغ دې هلاک شي کوم چې ته وینې؛ د وجې د هغو اسبابو چې ما د دې د ژغورلو لپاره نیولي.

او زه ګمان نه کوم چې ګویا کې قیامت دی قایمیدونکی وي، بیشکه دا خو یوه روانه زندګي ده، او بالفرض که واقع هم شي نو کله چې زه بیرته راژوندی کړی شم او خپل رب ته وګرځول شم خامخا زه به بیاموم وروسته د بیرته راژوندي کولو نه هغه ته غوره زما د دې باغ نه، نو دا چې زه په دنیا کې مالدار یم دا تقاضا کوي چې زه دې بیرته د راژوندې کیدلو وروسته هم مالداره اوسم.

وویل دې ته خپل مومن ملګري په داسې حال کې چې جواب یې ورته ورکاوه: آیا کفر وکړ تا په هغه ذات چې پیدا کړی یې دی ستا پلار ادم -علیه السلام- د خاورې نه، بیا یې پیداکړی یې ته د منۍ نه، بیا یې ستا نه نر انسان جوړ کړی، او ستا غړي یې برابر کړي او ته یې پوره کړی یې، نو پس هغه ذات چې په دې ټولو کارونو قادر دی ستا په بیرته راژوندې کولو هم قادر دی.

لیکن زه خو ستا په شان داسې خبره نه کوم، بلکې وایم: خاص الله تعالی رب زما دی چې مهرباني کوونکی دی په خپلو نعمتونو سره په مونږ باندې، او زه نه شریکوم د دې الله تعالی سره هیڅوک په عبادت کې.

او کله چې دې باغ ته ننوتلې ولې دې ونه ويل: ماشاء الله له الله پرته هيچا لره ځواک نشته، همغه دی چې څه وغواړي کوي يې او هغه پياوړی دی، که مې تر ځان بې وزله او د کم اولاد والا وينې.

نو زه دا انتظار لرم چې رابه کړي ما ته الله تعالی غوره ستا د باغ نه، او یا به راولیږي ستا په باغ باندې عذاب له آسمانه، نو شي به ستا باغ یوه ځمکه چې هیڅ بوټی پکې نه وي ښویېږي به په دې کې قدمونه د هغه د ښویه والي له وجې نه.

او یا به شي اوبه د دې ژورې په ځمکه کې نو ته به هغې ته په هیڅ یوې وسیلې د رسیدلو طاقت نه لرې، او کله چې یې اوبه ژورې شي نو بیا دغو اوبو لره هیڅ بقا نشته.

او یقیني شو هغه څه چې مومن یې توقع کوله، نو چاپېر شو هلاکت د کافر د باغ په میوو، نو شو دا کافر چې اړول راړول یې ورغوي خپل د زیاتې ملامتۍ او پښیمانتیا د وجې په هغه مال باندې چې د دې د باغ په ابادولو او برابرولو یې خرچ کړی، او باغ راپریوتلی و په خپلو ستنو هغه چې په هغوی باندې یې د انګورو څانګې خورې کړې وې، او وایي: های افسوس کاش چې ما یواځې په خپل رب باندې ایمان راوړی و، او د هغه سره مې هيڅوک په عبادت کې نه و شریک کړی.

او نه وو دې کافر لره کومه ډله چې ژغورلی یې و د ده باغ د هغه عذاب نه چې پرې راغلی و، حال دا چې دا هغه کس و چې په خپله ډله یې فخر کاوه، او دا پخپله هم نه وو بچ کوونکي خپل باغ لره د الله تعالی له عذابه.

په دې ځای کې کامیابي صرف یوازې الله تعالی لره ده، هغه پاک ذات ډیر غوره دی په اعتبار د ثواب ورکولو کې خپلو مومنانو دوستانو ته، نو هغه څو چنده کوي دوی لره ثواب، او هغه غوره دی په انجام ورکولو کې.

او بیان کړه -ای پیغمبره- په دنیا باندې دوکه شوي خلکو ته یو مثال، نو مثال د دنیا په ختمیدلو او زر تیریدلو کې په شان د باران د اوبو دی چې مونږ نازلې کړي د آسمانه، نو رازرغون شوي په دې اوبو سره د ځمکې بوټي او شنه شوي، نو وګرځي دا بوټې مات مات ذره ذره، چې باروي بادونه زرې د دې نورو ځایونو ته، نو ځمکه خپل پخواني حالت راوګرځي، او دی الله تعالی په هر شي باندې قدرت لرونکی، نشي عاجز کولی هغه لره هیڅ شی، نو ژوندي کوي څه شي چې وغواړي، او مړه کوي (هلاکوي) څه چې وغواړي.

مال او اولاد د هغه څه نه دي چې د دنیا ژوند پرې ښایسته کیدلی شي، او په اخرت کې د مال هیڅ ګټه نشته مګر هغه چې د الله تعالی په رضا کې خرچ شي، او کوم عملونه او ویناګانې چې د الله تعالی خوښېږي ډیرې ښې دي په اعتبار د ثواب سره د دنیا د ټولو ډولونو او سینګارونو نه، او دا غوره د هغه څه نه دي چې انسان یې امید لري؛ ځکه چې د دنیا ښایست ختمیدونکی دی او د الله تعالی چې کوم عملونه او ویناګانې خوښیږي د هغو ثواب د الله تعالی سره پاتې کیدونکی دی.

او یاده کړه هغه لرې به کړو مونږ غرونه د خپلو ځایونو څخه، او وینې به ته ځمکه ښکاره د وجې د لرې کیدلو د هغه څه چې په دې باندې دي د غرونو او ونو او ابادیو څخه، او راجمع به کړو ټول مخلوقات، نو پرې به نه ږدو له دوی نه هیڅوک مګر بیرته به يې راژوندي کړو.

او پیش به کړی شي خلک ستا په رب باندې صفونه صفونه نو حساب به ورسره وکړي، او دوی ته به وویل شي: یقینا تاسې راغلي یاست مونږ ته یواځې پښیبله لغړ (بربنډ) نا سنته لکه اول ځل چې مونږ پيداکړي وئ، بلکې تاسې ګومان کاوه چې تاسې به هیڅکله بیرته راژوندي نشئ، او مونږ به هیڅکله تاسې لره وخت او ځای مقرر نه کړو چې تاسې ته پکې ستاسې په عملونو بدلې درکړو.

او د عملنامو کتاب به کیښودل شي، نو بعضي خلک به اخیستونکي وي خپلو عملنامو لره په ښي لاس، او بعضي به اخیستونکي وي خپلو علمنامو لره په چپ لاس، او وینې به ته -ای انسانه- کافرانو لره ویریدونکي د هغه حالت نه چې دوی پکې دي؛ ځکه چې دوی پوهیږي په هغه څه چې دوی مخکې لیږلي د کفر او ګناهونو څخه، او وائې به: ای هلاکت او مصیبت زمونږه! څه وجه ده دې کتاب لره چې نه پریږدي ورکوټی او غټ زمونږ د عملونو څخه مګر ساتلی یې دي او شمیرلي یې دي، او بیا به مومي دوی هغه چې دوی کړي په ژوند دنیوي کې د ګناهونو څخه لیکل شوي ساتل شوي، او ظلم نه کوي رب ستا -ای پیغمبره- په هیچا باندې، نو سزا نه ورکوي هیچا لره بې ګناه، او نه کموي د نیکانو د بدلې نه هیڅ ثواب د هغو د نیکو عملونو.

او یاد کړه -ای پیغمبره- کله چې مونږ ملاېکو ته وویل: سجده وکړئ آدم -علیه السلام- ته سجده د احترام، نو سجده وکړه ټولو ملاېکو د خپل رب د امر منلو او عملي کولو د وجې نه مګر ابلیس سجده ونه کړه؛ هغه و د پیریانو د نسل نه او نه و د ملاېکو نه، نو انکار يې وکړ او لویي یې وکړه د سجدې کولو نه، نو ووته د خپل رب د تابعدارئ نه، آیا نیسئ تاسې -ای خلکو- دا ابلیس او اولاد د دې دوستان چې دوستي ورسره کوئ پغیر له ما نه او حال دا چې دوی ستاسې دښمنان دي، نو څرنګه تاسې خپل دښمنان د ځان لپاره دوستان نیسئ؟! ډیر بد دی کار د ظالمانو هغوی چې جوړوي شیطانان دوستان د ځان لپاره په بدل د دوستې د الله تعالی کې.

دا کسان چې تاسې نیولي دوستان پغیر له ما نه دوی ستاسې په شان بندګان دي، ما ندي حاضر کړي دوی پیدایښت د اسمانونو او نه پیدایښت د ځمکې ته کله چې ما دا پیدا کول، بلکې دوی په دغه وخت کې بیخې وو نه، او ما نه وو حاضر کړي بعضي د دوی نه په پیدایښت د بعضو نورو کې، نو زه یواځي یم په پيدایښت او برابرولو د چارو کې، او مونږ نه یو نیوونکي ګمراهانو لره د انسي او جني شیطانانو څخه مددګاران، نو زه بې حاجته یم د مددګارانو نه.

او یاد کړه دوی ته -ای پیغمبره- ورځ د قیامت کله چې به الله تعالی ووایي هغو کسانو ته چې هغه سره یې په دنیا کې شریکان جوړ کړي وو: راوبلئ تاسې شریکان زما هغه چې تاسې ګومان کاوه چې دوی زما شریکان دي کیدای شي دوی ستاسې سره مرسته وکړي، نو دوی هغوی راوبلل نو هغوی ئې بلنه قبوله نه کړه او مرسته یې ورسره ونکړه، او مونږ ګرځولی د عبادت کوونکو او معبودانو ترمنځ ځای د هلاکت چې ټول به پکې یوځای وي، او هغه اور د جهنم دی.

او وبه ویني مشرکان اور د جهنم، نو دوی یقین وکړ پوره یقین چې دوی خامخا غورځیدونکي دي په دې اور کې، او بیا به نه مومي دوی د دې نه بل ځای چې دوی ورته وروګرځي.

او یقینا مونږ بیان کړي په مختلف ډول په محمد صلی الله علیه وسلم باندې نازل شوي قرآن کې ډیرې زیاتې بیلګې د مثالونو د دې لپاره چې دا خلک ترې پند او نصیحت واخلي، لیکن انسان -او په ځانګړې توګه کافر- چې دی ډیر څه چې د هغه نه لیدل کیږي هغه جګړه کول دي په ناحقه سره.

او نه دي حایل شوي د ضدي کافرانو او په منځ د ایمان راوړلو په هغه څه باندې چې محمد صلی الله علیه وسلم د خپل رب له طرفه راوړی او نه دی حایل شوی په منځ د دوی کې او غوښتلو د مغفرت د الله تعالی نه د خپلو ګناهونو لپاره د بیان کموالی، نو پس یقینا بیان شوي دوی لره مثالونه په قرآن کریم کې، او راغلي دوی ته واضحه دلیلونه، بلکې یقینا بند کړي دوی لره غوښتلو د دوی -په زور سره- راتلل د عذاب د پخوانیو امتونو په شان په دوی باندې، او لیدلو د هغه عذاب چې دوی سره یې وعده کړی شوی.

او نه لیږو مونږ هغه څوک چې لیږو ئې زمونږ د پیغمبرانو څخه مګر زیري ورکوونکي ایمان والاوو او نیکیو والا لره، او ویره ورکوونکي کافرانو او ګناهګارانو ته، او نشته دوی لره واک او زور د خلکو په زړونو چې په زور یې په هدایت باندې مجبور کړي، او جګړې کوي هغه کسان چې کفر یې کړی په الله تعالی باندې د پیغمبرانو سره؛ سره د ښکاره والي د دلیل دوی ته؛ د دې لپاره چې ونړوي په خپل باطل سره حق لره هغه چې په محمد صلی الله علیه وسلم باندې نازل شوی، او ګرځولی دوی قرآن کریم او هغه څه چې دوی ته پرې ویره ورکړی شوی خندا او مسخرې.

او نشته هیڅوک ډیر ظلم کوونکی د هغه چا نه چې پند ورکړی شوی هغه ته په آیتونو د رب د ده، نو پروا یې ونه کړه په هغه څه چې پدې کې دي د وعید او عذابه، او مخ یې واړاوه د پند اخیستلو نه په دې باندې، او هیر کړي یې دي هغه ګناهونه چې مخکې یې کړي په خپل دنیوي ژوند کې د کفر او ګناهونو څخه او د هغو څخه یې توبه نه وي ویستلې، یقینا مونږ ګرځولی په زړونو د هغه چا چې دا یې صفت دی پردې چې منعه کوي یې د قرآن کریم د پوهې نه، او په زړونو د دوی کې کوڼوالی دی د قرآن کریم د اوریدلو نه، نو نه اوري دې لره په اوریدلو د قبلولو، او که ته چیرته دوی راوغواړي ایمان طرف ته نو دوی هیڅکله نه قبلوي هغه څه چې ته یې ورته دعوت ورکوې تر کومه چې د دوی په زړونو باندې دا پردې وي، او په غوږونو کې یې کوڼوالی وي.

او دا چې نبي - صلی الله عليه وسلم - د درواغ ګڼونکو سزا ته لېواله نه وي، الله ورته وویل: اې ارسوله! پالونکی دې د خپلو توبه وېستونکو بنده ګانو د ګناهونو بښونکی دی، د داسې لورېينې څښتن دی چې هرڅه ته پراخه ده او د هغه له لورېينې دا هم ده چې ګناهګارانو ته فرصت ورکوي، چې کېدای شي توبه ورته وباسي، که الله تعالی دغو مخ اړوونکو ته سزا ورکولای؛ نو د دنيا په ژوند کې به يې د سزا په ورکولو بيړه کړې وای، خو هغه زغم لرونکی مهربان دی، له هغوی يې سزا وروسته کړه، تر څو توبه وباسي، بلکې د هغوی لپاره ټاکل شوی ځای او زمانه دي چې د هغوی د کفر او مخ اړونې له امله به پکې سزا ورکول کيږي که توبه ونه باسي، چې له هغه څخه به هيڅکله کوم داسې پناه ځای ونه مومي چې پناه ورته يوسي.

او دغه کلي د کافرانو چې نږدي دې تاسې ته لکه کلي د قوم هود او صالح او شعیب هلاک کړل مونږ دوی لره کله چې دوی په خپلو ځانونو باندې په کفر او ګناهونو سره ظلم وکړ، او مونږ مقرر کړی و د دوی هلاکت لره وخت او نیټه مقرره.

او یاد کړه -ای پیغمبره- هغه وخت کله چې موسی -علیه السلام- خپل خادم یوشع بن نون ته وویل: زه به ځم تر څو چې زه ورسیږم ځای د یوځای کیدلو د دوو دریابونو، او یا به زه ډیره زمانه ځم تر څو چې زه مخامخ شم د هغه نیک بنده سره، نو د هغه نه به علم یاد کړم.

نو دا دواړه لاړل، پس هر کله چې ورسېدل ځای د یوځای کیدلو د دواړو دریابونو ته، دواړو خپل هغه ماهي هیر کړ چې د ځان لپاره يې د توخې په شکل را اخیستلی و، نو الله تعالی هغه ماهي راژوندی کړ، او ویې نیوله د ځان لپاره لار په دریاب کې د سوري په شان، چې اوبه ورسره نه یوځای کیدلې.

پس هر کله چې دواړه د دې ځای نه تیر شول، موسی -علیه السلام- خپل خادم ته وویل: راوړه مونږ ته زمونږ ناشته (صباح ناری)، یقینا مونږ رسېدلي یو د خپل دې سفر نه سخت ستړي والي ته.

وویل هغه ملګري: آیا ته خبر یې چې څه وشول کله چې مونږ تیږې (ګټي) ته پناه ویوړه؟! نو ما هیر کړل چې تا ته د ماهي باره کې خبر درکړم، او ما هېر نه کړل دا چې تا ته یې یاد کړم مګر شیطان راڅخه هېرکړل، نو ماهي ژوندی شو، او په دریاب کې یې ځان لره لاره ونیوله چې دا د تعجب خبره ده.

موسی -علیه السلام- خپل خادم ته وویل: دا هغه څه وو چې مونږ غوښتل، نو دا نښه ده د هغه نیک بنده، نو دا دواړه راوګرځېدل چې د خپلو قدمونو اثار یې لټول؛ د دې لپاره چې د دغې لارې څخه ورک نشي تر دې چې همدغې تیږې (ګټي) ته ورسېدل، او بیا د دغې نه د ماهي د ننوتلو ځای ته.

نو هر کله چې دوی دواړه د ماهي د ورکېدلو ځای ته ورسېدل هلته یې زمونږ د نیکو بندګانو څخه یو بنده بیامونده (او هغه خضر -علیه السلام-) و، مونږ هغه ته د خپل طرفه رحمت ورکړی و، او زمونږ د طرفه مو ورته پوهه ورکړې وه داسې پوهه چې نور خلک پرې نه پوهېدل، او دا هغه څه دي چې په دې قیصه کې دي.

موسی -علیه السلام- ده ته په تواضع او نرمۍ کې وویل: ایا زه ستا ملګری شم په دې شرط چې ته به ښايې ما ته د هغه علم نه چې الله تعالی تا ته درکړی د هدایت نه حق طرف ته؟.

خضر -علیه السلام- وویل: یقینا ته طاقت نه لرې د صبر کولو په هغه څه باندې چې ته یې وینې زما د علم نه؛ ځکه چې دا نه سمېږي د هغه علم سره چې تا سره دی.

او څرنګه به ته صبر وکړې په هغه څه چې ته یې وینې د هغو کارونو نه چې ته پکې سم طرف نه وې؛ ځکه چې په دې کې ته فیصله کوې ستا د معلوماتو په اندازه ؟!.

موسی -علیه السلام- وویل: زر دی چې ته بیامومې ما لره ان شاء الله صبر کوونکی په هغو کارونو چې زه یې ستا څخه وینم، کلک به یم ستا په تابعدارۍ باندې، هیڅ نافرماني به نه کوم ستا د هیڅ یو کار چې ته یې ما ته کوي.

خضر -علیه السلام- موسی -علیه السلام- ته وویل: که ته زما تابعداري کوې، نو بیا به زما نه پوښتنه نه کوې د هغه څه باره کې چې ته ما وینې چې زه یې کوم، تر دې چې زه اول تاته د هغه سم بیان ونه کړم.

نو هر کله چې دې دواړو اتفاق وکړ په دې خبرو نو روان شول د دریاب غاړې ته تر دې چې یوې کښتۍ سره مخامخ شول، نو په هغې کې سپاره شو پغیر د کرایي نه د خضر -علیه السلام- د احترام د وجې نه، نو خضر -علیه السلام- هغه کښتۍ سورۍ کړه په راویستلو د یوې تختې د هغې له تختو څخه، نو موسی -علیه السلام- ورته وویل: آیا تا سورۍ کړه دې کښتۍ لره حال دا چې مونږ د دې کښتۍ والا پغیر د کرايي نه سواره کړو د دې لپاره چې دوی غرق شي؟! یقیتا تا راتلل وکړل یو ډیر لوی کار ته.

خضر -علیه السلام- موسی -علیه السلام- ته وویل: ایا ما نه و ویلي: چې ته طاقت نه لرې ما سره د صبر کولو په هغو کارونو چې ته یې زما نه وینې؟!

موسی -علیه السلام- خضر -علیه السلام- ته وویل: ته ما مه نیسه په سبب د پریښودلو زما ستا لوظ لره د هېریدلو د وجې نه، او په ما باندې تنګستیا او سختي مه کوه ستا په ملګرتیا کې.

نو دا دواړه روان شول وروسته د ښکته کیدلو د دوی د کښتۍ نه چې تلل د دریاب په غاړه، نو دې دواړو یو هلک ولیده چې بلوغ ته هم نه و رسیدلی د نورو هلکانو سره یې لوبې کولې، نو خضر -علیه السلام- هغه مړ کړ، نو موسی -علیه السلام- ورته وویل: ایا تا مړ کړ یو پاک نفس چې بلوغ ته هم نه و رسېدلی پرته له کومې ګناه څخه؟! یقینا تا راتلل وکړل یو ډیر نا اشنا کار ته!

خضر -علیه السلام- موسی -علیه السلام- ته وویل: یقینا ما تا ته ویلي وو: ته چې یې-ای موسی- طاقت نه لرې ما سره د صبر کولو په هغو کارونو چې زه ئې کوم.

موسی عليه السلام وويل: که له دغه ځل وروسته مې د څه په اړه پوښتنه وکړه، نو بېل مې کړه، زه دې په ملګرتيا پرېښودلو کې د عذر وروستي بريد ته ورسېدم، ځکه دوه ځلې مې ستا د امر مخالفت وکړ.

نو دواړه روان شول تر هغه پورې چې ورسېدل د یو کلي والا ته نو د هغوی نه ئې خوراک وغوښتلو، پس هغوی انکار وکړو چې دې دواړو ته خوراک ورکړي، او د میلمستیا حق ورله ادا کړي، نو دوی په دې کلي کې یو دیوال بیامونده چې کوږ شوی و او نږدې و چې راوغورځیږي او خراب شي، نو خضر -علیه السلام- هغه سم کړ تر دې چې نیغ برابر شو، نو موسی -علیه السلام- خضر -علیه السلام- ته وویل: که چیرته تا غوښتلی وی اخیستل د بدلې د دې په جوړولو نو اخیستلې به دې وه؛ زمونږ د اړتیا له امله، وروسته له دې چې هغوی زمونږ د میلمستیا کولو نه انکار وکړو.

خضر -علیه السلام- موسی -علیه السلام- ته وویل: ستا دا اعتراض زما د مزدورۍ په نه اخیستلو د دې دیوال په ودرولو ځای د بیلتون دی زما او ستا ترمنځ، زر دی چې زه به خبر کړم تا په حقیقت د هغه څه چې تا یې طاقت نه لرلو چې په هغه باندې صبر وکړې کله چې تا زه ولیدم چې ما هغه کارونه کول.

هر چې هغه کښتۍ وه چې تا په ما باندې د هغې د سوري کولو انکار وکړو؛ نو هغه د غریبانو خلکو وه چې په دریاب کې ئې پرې مزدوري کوله له هغې پرته یې بله کومه چاره نه وه، نو ما وغوښتل چې دا کښتۍ عیبناکه شي په هغه طریقه چې ما وکړه؛ تر دې چې واکدار (مسلط) نه شي په هغوی باندې هغه ظالم بادشاه چې د دوی مخې ته و او هره روغه کښتۍ به ئې په زور سره د خپلو مالکانو نه اخیستله، او هره عیبناکه کښتۍ به ئې پریښودله.

او هر چې هغه ځوان هلک و کوم چې تا په ما باندې د هغه د وژلو انکار وکړ نو وو د هغه مور او پلار مومنان، او هغه د الله تعالی په علم کې کافر و، نو مونږ وویرېدلو که چیرته دا بالغ شي نو وبه غورځوي دوی دواړه لره په کفر او سر کښۍ کې د هغه(زوی) سره د زیاتې مینې له امله او یا د هغوی د زیات ضرورت د وجې نه دې ته.

نو مونږ وغوښتل چې بدل به ورکړي الله تعالی دوی ته بل بچی چې غوره به وي د دې نه په دین، نېک والي او په پاکوالي کې د ګناهونو نه، او د دې نه به ډیر نږدې وي په مهربانۍ کولو کې په خپل مور او پلار.

او هر چې هغه دیوال و کوم چې ما برابر کړ او تا په ما باندې د هغه د جوړولو انکار وکړ نو هغه د دوو ماشومانو و په هغه ښار کې چې مونږ ورته ورغلي وو حال دا چې د هغوی پلار مړ شوی و، او د دې دیوال لاندې د دې دواړو لپاره خښه شوي خزانه وه او وو پلار د دې دواړو ماشومانو نیک، نو وغوښتل رب ستا -ای موسی- چې ورسیږي دا دواړه خپلې ځوانۍ ته او غټ شي، او راوباسي دا دواړه خپل هغه خښ شوی مال د دې د لاندې نه؛ نو که چیرته دا دیوال اوس راغورځیدلی وی نو خامخا د دې دواړو مال به ښکاره شوی و او ضایع شوی به و، او وه دا کړنه مهرباني ستا د رب له طرفه په دې دواړو، او دا کارونه ما په خپل اجتهاد (خپله خوښه) نه دي کړي؛ دا و حقیقت د هغو کارونو چې طاقت نه لرلو تا په هغو باندې د صبر کولو.

او پوښتنه کوي ستا څخه -ای پیغمبره- مشرکین او یهودیان د ازمیښت په ډول په باره د حال د ذو القرنین کې، ته ورته ووایه: زر دې چې بیان به کړم زه تاسې ته د هغه د احوالو نه یوه برخه د دې لپاره چې تاسې پرې عبرت او پند واخلئ.

یقینا مونږ طاقت ورکړی و هغه لره په ځمکه کې، او ورکړی مو و دې ته د هر یو شي نه چې د هغه ورته ضرورت و یوه لاره چې خپل مقصد ته پرې ورسېږي.

نو له ځان سره یې هغه لارې چارې واخستې چې مونږ ورکړې وې تر څو پرې خپل مقصد ته ورسیږي، نو لویدیځ لور ته روان شوی.

او هغه په ځمکه کې ولاړ، تردې چې د لمرلوېدو لوري ته په ښکاره د ځمکې پای ته ورسېد، لمر داسې ورته ښکاره شو لکه په توده د تورو خټو په چينه کې چې ډوبيږي، د لمرلوېدو سره يې کافر قوم وليد، موږ ورته د اختيار په ډول وويل: اې د دوو ښکرو والا! يا خو دغو خلکو ته په وژلو يا بل څه سزا ورکړه او يا ښېګڼه ورسره وکړه.

نو وویل ذو القرنین: پس هر چا چې شرک کړی وي په الله تعالی باندې او په خپل شرک باندې همیشوالی وکړ وروسته زمونږ د دعوت نه هغه ته د الله تعالی بندګۍ طرف ته نو زر دی چې سزا به ورکړو مونږ دې ته په وژلو سره په دنیا کې، بیا د قیامت په ورځ خپل رب ته وروګرځي نو عذاب به ورله ورکړي عذاب سخت ویروونکی.

او هر هغه څوک چې د دوی څخه ئې په الله تعالی ایمان راوړ او عمل ئې وکړو عمل نیک نو خامخا وي به دې لره جنت؛ دا بدله ده دې لره د خپل رب له طرفه د دې په ایمان او نیک عمل باندې، او زر دی چې وبه وایو مونږ دې ته زمونږ د کار د دین نه د نرمۍ خبرې.

بیا روان شو په بله لاره پرته د خپلې لمړۍ لارې نه په طرف د ختیځ (لمر راختلو).

او هغه ولاړی تردې چې د لمرختو لوري ته د سترګو تر ليدو ورسېدی، لمر يې وليد چې پر داسې يو قوم را خېژي چې هغوی لره مو له لمر څخه د خونديتوب کورونه او د ونو سيوری نه وو ګرځولي.

همداسې و حال د ذو القرنېن او یقینا راګیر کړی و زمونږ علم په تفصیل سره هغه قوت او بادشاهۍ لره چې د دې سره وه.

بیا روان شو په بله لاره پرته د هغو لمړنیو داوړو لارو نه چې وه په منځ د ختیځ او لویدېځ کې.

او روان وو تر دې چې ورسېده یو کنډو ته په منځ د دوو غرونو کې نو وئې مونده د دې دواړو په خوا کې داسې یو قوم چې نږدې نه و چې د بل چا په خبرو پوهه شوی وی.

دوی وویل: ای ذو القرنین! بیشکه یاجوج او ماجوج (چې دا د بنې آدمو څخه دوه لوی امتونه دي) فساد کوونکي دي په ځمکه کې د هغو مرګونو او فسادونو په وجه چې دوی ئې کوي، نو آیا مونږ نه راجمع کوو تا لره څه مال په دې شرط چې ته جوړ کړي زمونږ او د دوی ترمنځ یو دیوال؟.

وویل ذو القرنین: هغه بادشاهي او ملک چې زما رب ما ته راکړی ډیر غوره دی د هغه مال نه چې تاسې ئې ما ته راکوي، نو پس تاسې زما مدد وکړئ په سړو او سامان آلاتو سره زه به جوړ کړم ستاسې او د دوی ترمنځ پوخ دیوال.

راوړئ ما ته د اوسپنې ټوټې، نو هغوی راوړلې نو شروع شو چې کیښودلې ئې دا په منځ د دواړو غرونو کې، تر دې چې دا دواړه غرونه د دې تختو په کیښودلو سره برابر کړل نو کاریګرو ته ئې وویل: په دې ټوټو باندې اور بل کړئ، تر دې چې ښې سرې او ګرمې شوې د اوسپنې ټوټي وئې ویل: راوړئ ما ته پیتل (زیړ) چې په دې باندې واړووم.

نو طاقت نه لرو یاجوج ماجوج چې په دې باندې وخیژي د دې د اوچتوالي د وجې نه، او دا طاقت هم نه لري چې دا سوری کړي د لاندې طرف نه د دې د کلکوالي د وجې.

ذو القرنین وویل: دا د دیوال زما د رب د مهربانۍ څخه دی چې حایل دی د یاجوج او ماجوج او د هغوی د فساد کولو ترمنځ په ځمکه کې، او د فساد څخه ئې منعه کوي، نو کله چې هغه وخت راشي چې الله تعالی د دوی د راوتلو لپاره مقرر کړی مخکې د قیامت د قایمیدلو نه نو دا دیوال به د ځمکې سره برابر کړي، او ده وعده د الله تعالی- په هموارولو د دې دېوال د ځمکې سره او په راویستلو د یاجوج او ماجوج- ثابته چې هیڅ وروسته والی پکې نشته.

او پرې به ږدو ځنې خلک په اخري زمانه کې چې ګډوډیږې به او د یو بل سره به یوځای کیږي، او پوکی به وشي په دویمه شپیلۍ کې نو راجمع به کړو ټول خلک د حساب او بدلې ورکولو لپاره.

او ښکاره به کړو مونږ جهنم کافرانو ته داسې ښکاره کول چې هیڅ ګډوډي به پکې نه وي د دې لپاره چې ښه ښکاره ئې وویني.

مونږ ښکاره کړی دا جهنم هغو کافرانو ته چې دوی په دنیا کې ړانده وو د الله تعالی د یاد نه؛ لدې امله چې د دوی په سترګو باندې وې پردې منعه کوونکي د دې د لېدلو نه، او وو دوی چې طاقت ئې نه لرلو د اورېدلو د آیتونو د الله تعالی په اورېدلو د قبولوالي.

ایا ګومان کړی هغو کسان چې کفر ئې کړی په الله تعالی باندې چې وګرځوي بندګان زما دملاېکو او پېغمبرانو او شیطانانو نه حقدار د بندګۍ پرته له ما څخه ؟! یقینا مونږ تیار کړی جهنم کافرانو لره ځای د اوسېدلو.

ووایه -ای پیغمبره-: ایا زه نه خبروم تاسې -ای خلکو- په هغو خلکو چې د ډیر تاواني عمل والا دي؟

هغه کسان چې وبه ویني د قیامت په ورځ چې بیشکه د دوی هغه کوششونه چې دوی په دې دنیا کې کول برباد شوي، او دوی ګومان کوي چې بیشکه دوی نیکي کوونکي دي په دې خپل کوشش کې، او دوی به په خپلو عملونو فایده حاصله کړي، او واقع حال د دې خلاف دی.

دغه کسان خاص هم دوی هغه خلک دي چې کفر ئې کړی د خپل رب په هغو آیتونو چې دلالت کوونکي دي د هغه په یووالي، او کفر ئې کړی د هغه په ملاقات، نو برباد شوي عملونه د دوی د وجې د کفر د دوی نه په دې باندې، نو دوی لره به د قیامت په ورځ د الله تعالی په نیزد هیڅ قدر هم نه وي.

دا چمتو شوې سزا دوی لره جهنم دی؛ د وجې د کفر د دوی په الله تعالی باندې، او لدې امله چې دوی زما نازل شوي آیتونه او پيغمبران مسخره ګڼلې و.

یقینا هغه کسان چې ایمان ئې راوړی په الله تعالی او نیک عملونه ئې کړي دي شته دی دوی لره په اوچتو جنتونو کې ځای د دوی د میلمستیا لپاره.

اوسیږې به دوی په دې کې همېشه، نه به لټوي دوی د هغه نه بدلېدل، ځکه چې د دې سره هیڅ قسم بدله نشي برابرېدلی.

ووایه -ای پېغمبره-: یقینا زما د رب خبر ډېرې زیاتې دي، نو که چېرته دریاب د هغو د لیکلو لپاره سیاهي شي نو د دریاب اوبه به ختمې شي مخکې له دې چې د هغه پاک ذات کلمات ختم شي، او اګر که مونږ راوړو نور دریابونه هم نو خامخا دا به هم ختم شي.

ووایه -ای پېغمبره-: یقینا زه یو انسان یم ستا په شان، وحی کېدلی شي ما ته چې بېشکه معبود ستاسې په ریښتیا سره معبود یو دی چې هیڅ شرېک ورله نشته، او هغه الله تعالی دی، نو څوک چې ویرېږي د ملاقات د خپل رب نه نو ودې کړي نېک عمل د شریعت موافق، اخلاص کوونکی دې وي په دې کې خپل رب لره، او نه دې شرېکوي د خپل رب په عبادت کې هیڅوک.

(کهیعص) د دې په شان حروفو باندې بحث د سورت بقرې په اول کې تیر شوی.

دغه یاداشت دی د رحمت د رب ستا څخه په خپل بنده زکریا -علیه السلام- مونږ دا تا ته د عبرت لپاره بیانوو.

کله یې چې اواز وکړو خپل رب ته اواز پټ د دې لپاره چې دیر نږدې وي قبلیدلو ته.

وئې ویل: ای ربه زما! بېشکه کمزوري شوي هډوکي زما، او د سر سپینوالی مې هم زیات شوی، او نه یم زه بد بخته زما په دعا غوښتلو کې ستا نه، بلکې کله چې هم ما ستا څخه دعا غوښتله نو تا زما دعا قبوله کړې.

او بېشکه زه ویریږم د خپلو خپلوانو څخه چې زما د مرګ څخه وروسته به د دین کار ونه کړی شي د وجې د مشغولتیا د هغوی په دنیا باندې، او ده ښځه زما شنډه بچي نه راوړي، نو راکړه ما ته ستا له طرفه یو هلک چې زما مرسته کوونکی وي.

چې وارث شي په پېغمبرۍ کې زما نه، او د کورنۍ د یعقوب -علیه السلام- نه، او وګرځوې دې لره -ای ربه- د غوره دین او اخلاقو او علم والا.

نو الله تعالی د دې دعا قبوله کړه، او اواز يې ورته وکړو: ای زکریا! بېشکه مونږ زیری درکوو تا ته په داسې څه چې تا به خوشحاله کړي، نو بېشکه مونږ ستا دعا قبوله کړې، او تا ته بچی درکوو چې یحیی نوم به یې وي، مونږ نه دی ګرځولی بل هیچا لره مخکې له دې څخه دا نوم.

زکریا -علیه السلام- وویل په داسې حال کې چې تعجب کوونکی و د الله تعالی د قدرت نه: څرنګه به زما بچی پیدا شي او حال دا چې زما ښځه شنډه ده بچي نه راوړي، او زه رسېدلی یم د عمر اخیرې حد ته د زوړوالي او کمزوروالي د هډوکو نه؟!.

ملاېک وویل: کار خو همداسې دی لکه تا چې وویل چې ستا ښځه بچي نشي راوړلی، او یقنیا ته رسېدلی یې د عمر اخري حد ته د بوډا والي او د هډوکو د کمزوروالي نه، خو لیکن ستا رب فرمایلي: پیداکول د رب ستا یحیی لره د شنډې مور نه او د داسې پلار نه چې د عمر اخري حد ته رسېدلی وي ډیر اسان دي او یقینا ته ما پیداکړی یې -ای زکریا- مخکې د دې نه او حال دا چې ته نه وې هیڅ شی چې یاد دشوی وې، ځکه چې ته په دغه وخت کې بیخي نه وې.

زکریا -علیه السلام- وفرماېل: ای ربه زما! وګرځوه ما لره یو نښه چې زه په هغې ډاډمن شم اودلالت کوونکی په حاصلولو د هغه څه چې ملاېکو پرې ما ته زیری راکړی، نو ویې ویل: نښه ستا د حاصلولو د هغه څه چې تا ته پرې ملاېکو زیری درکړی هغه دا ده چې خبرې به نشې کولای د خلکو سره درې ورځې پرته د مرض نه، بلکې ته به روغ رمټ ئې.

نو راووت زکریا -علیه السلام- په خپل قوم باندې د خپلې عبادت ځای څخه، نوهغوی ته ئې اشاره وکړه پغیر د خبرو کولو نه: چې پاکي بیان کړئ د الله تعالی د ورځې په اول او اخر کې.

نو پیدا شو د هغه بچی یحیی، نو هر کله چې ورسید هغه عمر ته چې خطاب ورته کیدلی شو مونږ ورته وویل: ای یحیی! ونیسه تورات لره په طاقت او په کوشش سره، او ورکړې وه مونږ دې ته پوهه، علم، مضبوطه اراده او عزم، حال دا چې هغه ماشوم و.

او مونږ رحم کړی و په ده باندې رحمت زمونږ له طرفه او مونږ پاک کړ ده لره له ګناهونو او وو دی پرهیزګار، عمل یې کاوه د الله تعالی په حکمونو او ځان یې ساته د هغه له منهیاتو څخه.

او دی نیکي کوونکی و د مور او پلار سره، مهربانه و په هغوی، احسان کوونکی و د هغوی سره، او نه و لویي کوونکی د تابعدارۍ د خپل رب نه او نه د تابعدارۍ د مور او پلار نه، او نه و نافرمانه د خپل رب او یا د خپل مور او پلار.

او سلامتیا ده په ده باندې د الله تعالی له طرفه او امان دی ده لره د الله تعالی له طرفه په کومه ورځ چې پيدا کړی شو، او په کومه ورځ چې مړ کیږي به او د دې دنیا څخه به وځي، او په هغه ورځ چې بیرته به ژوندی راپورته کیږي د قیامت په ورځ، او دا درې ځایونه ډیر هغه د ویرې ځایونه دي چې انسان پرې تیریږي، نو چې په دې ځایونو کې څوک په امن کې شو نو بیا په دې باندې د دې نه پغیر نورو ځایونو کې ویره نشته.

او یاد کړه -ای پیغمبره- په تا باندې نازل شوي قرآن کریم کې واقعه د مریم -علیها السلام- کله چې هغه په څنګ شوه د خپلې کورنۍ نه، او یواځې شوه یو ځای ته، د ختیځ طرف ته د دوی نه.

نو ویې نیوله د خپل ځان لپاره د خپل قوم نه یوه پرده چې پټوله یې، تر دې چې د خپل رب د بندګۍ په وخت کې یې ونه ویني، نو مونږ ولیږه دې ته جبریل -علیه السلام-، نو ځان یې جوړ کړ هغې ته د یو پوره برابر انسان په شکل کې، نو دا وویریده چې یقینا دا په دې باندې د بدۍ اراده لري.

نو هر کله چې هغې دا د یو برابر انسان په شکل کې ولیده او د دې طرف ته ور روان وو ویې ویل: زه پناه غواړم په رحمان ذات سره ستا څخه د دې نه چې راورسیږي ما ته ستا نه څه تکلیف -ای مخاطبه- که چیرته ته پرهیزګار یې د الله تعالی نه ویریږې.

جبریل -علیه السلام- وویل: بیشکه زه انسان نه یم، بلکې زه رالیږل شوی یم ستا د رب له طرفه رالیږلی یې یم د دې لپاره چې وبښم تا ته یو هلک پاک صفا.

مریم -علیها السلام- په تعجب کې وویل: څرنګه به زما زوی پید اشي او حال دا چې نه دی نږدې شوی ما ته خاوند او نه بل څوک، او نه زه بد کاره یم چې زما دې زوی پیداشي؟!.

جبریل-علیه السلام- هغې ته وویل: خبره همداسې ده لکه تا چې وویل چې تا ته خاوند نزدېکت نه دی کړی او نه بل چا او ته بد کاره هم نه یې، لیکن ستا رب وویل: پیداکول د زوی په غیر د پلار نه ما ته اسان دي، او د دې لپاره چې شي دا زوی بښل شوی تا ته نښه دې خلکو لره د الله تعالی په قدرت باندې، او رحمت زمونږ له طرفه تا ته او هغه چا ته چې ایمان یې پرې راوړی دی، او وو پيداکول ستا د دې زوی فیصله مقرر شوې د الله تعالی له طرفه، چې لیکل شوې وه په لوح محفوظ کې.

نو حمل یې واخیست په دې عیسی سره وروسته د پوکي کولو د پریښتې نه، نو ګوښه شوه مریم -علیها السلام- په دې عیسی سره د خلکو نه لری ځای ته.

نو راغی په هغې باندې د بچي د پیدایښټ درد، نو رایې وستله د کجورې تنې ته، مریم -علیها السلام- وویل: های ارمان چې مړه شوی وای زه مخکې د دې ورځې نه، او وای زه یو شی چې بیخي یادیدلی نه تر دې چې په ما باندې بد ګومان نه و شوی.

پس عیسی -علیه السلام- مریم -علیها السلام- ته د هغې د قدمونو د لاندې نه اواز وکړو: مه خپه کیږه، یقینا پیداکړی ستا رب ستا نه لاندې د اوبو ویاله (چینه) ته به د هغې نه اوبه څښې.

او ونېسه تنه د کجورې او ویې خوځوه راوبه غورځوي په تا باندې تازه کجورې چې په دغه وخت کې راشوکول شوي.

پس خوره د دې تازه کجورو نه، او څښه د دې اوبو څخه، او خوشحاله شه ستا په بچي باندې او مه خپه کیږه، نو که چیرته تا ولیده یو کس د خلکو نه پس پوښتنه یې وکړه ستا نه د دې بچي باره کې نو ته ورته ووایه: ما لازم کړې (نذر مې کړی) په خپل ځان باندې د خپل رب لپاره چوپتیا د خبرو نه، نو زه خبرې نه کوم نن ورځ هیچا سره د خلکو نه.

نو مریم -علیها السلام- خپل بچی خپل قوم ته په غیږ کې راوړ، نو قوم ئې ورته وویل په داسې حال کې چې نا اشنا ګڼوونکي وو دې لره: ای مریم! یقینا تا راتګ کړی یو ډیر لوی بد کار ته، هغه دا چې تا بچی راوړی پغیر د پلاره.

ای د هارون په شان په عبادت کوونکې! (او دا یو نیک عمله سړی و) نه و ستا پلار بد کاره، او نه دې مور بدکاره وه، نو ته د یوې پاکې کورنۍ څخه ئې چې مشهوره ده په نیکیو باندې، نو تا څنګه بچی راوړ پغیر د پلاره؟!.

نو هغې خپل ځوی عیسی -علیه السلام- ته اشاره وکړه او هغه ئې په غیږ کې و، او قوم ئې هغه ته په تعجب کې وویل: مونږ څرنګه د ماشوم سره خبرې وکړو او حال دا چې هغه په غیږ کې دی.

عیسی -علیه السلام- وویل: یقینا زه د الله تعالی بنده یم؛ ما ته ئې انجیل راکړی، او زه ئې د خپلو پیغمبرانو څخه یو پیغمبر ګرځولی یم.

او ګرځولی ئې یم زه فایده مند د بندګانو لپاره هر ځای چې زه یم، او ما ته ئې امر کړی په ادا کولو د لمانځه او په ورکولو د زکات تر څو چې زه ژوندی یم.

او ګرځولی یې یم زه نیکي کوونکی د خپلې مور سره، او نه یې یم ګرځولی زه لویي کوونکی د خپل رب د تابعدارۍ نه، او نه نافرمانه هغه لره.

او په امان کې یم زه د شیطان او د هغه د ملګرو نه زما د پيدایښت په ورځ او زما د مړ کیدلو په ورځ او زما د بیرته راژوندي کیدلو په ورځ په قیامت کې، نو زه په دې دریو واړو هیبتناکو ځایونو کې شیطان نه یم ګډوډ کړی.

دغه موصوف په دې صفاتو سره عیسی بن مریم دی، او دا بیان د دې باره کې همدا ریښتیا بیان دی، نه هغه چې ګمراهان ئې وائي هغوی چې د هغه په کار کې شک او اختلاف کوي.

نه ښائيږي الله تعالی لره چې ودې نیسي بچي، پاک دی د دې نه، کله چې اراده وکړي د یو کار، نو کافي دی هغه لره چې بس ووائي دې کار ته: (وشه)، نو هغه خامخا کیږي، نو څوک چې داسې وي نو یقینا هغه پاک دی د بچي نه.

او یقینا الله پاک رب زما دی او رب ستاسې د ټولو دی، نو تاسې یواځې هغه ته بندګي خاص کړئ، دا ما چې تاسې ته کوم بیان وکړ همدا سمه نیغه لار ده رسیدونکې ده د الله تعالی رضامنتیا ته.

نو اختلاف وکړ اختلاف کوونکو د عیسی علیه السلام باره کې پس شول دوی بېلابېلې ډلې د هغه د قوم نه، نو ځینو پرې ایمان راوړ او وئې ویل: دا پیغمبر دی، او ځینو پرې کفر وکړ لکه یهودیانو، همدارنګه ځینو ډلو د دې باره کې د حد نه تیری وکړ، نو ځینو پکې وویل چې: دا الله دی، او ځینو وویل: دا د الله تعالی زوی (نازولی) دی، اوچت دی الله تعالی د دې نه، پس هلاکت دی اختلاف کوونکو لره د دې باره کې د حاضریدو د قیامت د لویې ورځې نه سره د هغو صحنو او حساب او سزا نه چې په دې لویه ورځ کې دي.

څومره ښه اوریدل به کوي دوی په دغه ورځ او څومره ښه لیدل به کوي، دوی اوریدل وکړل خو لیکن په داسې وخت کې چې اوریدلو ورته فایده ورنه کړه، او دوی لیدل وکړل خو په هغه وخت کې چې لیدلو به ورته فایده ورنه کړي، خو لیکن ظالمان خلک په دنیا کې په ښکاره ګمراهۍ کې دي د سمې لارې نه، نو دوی اخرت ته نه تیاریږي تر دې چې ناڅاپه ورته راشي او دوی به په خپل ظلم کې وي.

او ویره ورکړه -ای پیغمبره- دې خلکو ته د ورځ د افسوسونو نه کله چې پښیمانه به شي ګناهګار په خپله ګناه باندې، او نیکي کوونکی په نه ډیروالي د نیکیو باندې، په هغه وخت کې چې د بندګانو عملنامې به خورې کړی شي، او د هغوی د حساب کتاب به ختم شي، او هر څوک به د خپل عمل د انجام سره مخامخ شي، او حال دا دی چې دوی په خپله دنیوي ژوند باندې دوکه شوي دي، د اخرت نه غافله دي، او دوی د قیامت په ورځ ایمان نه لري.

یقینا مونږ باقي پاتي کیدونکي یو وروسته د ختمیدلو د ټولو مخلوقاتو، مونږ وارثان کیږو د ځمکې، او د ټولو هغو مخلوقاتو او شیانو چې په دې ځمکه باندې دي د هغوی د ختمېدلو د وجې او زمونږ د باقي کیدلو د وجې وروسته د هغوی نه او زمونږ د مالک کیدلو د وجې نه هغوی لره، او زمونږ د واک د وجې نه په دوی کې څرنګه چې مونږ وغواړو، او خاص یواځې مونږ ته به دوی راوګرځول شي د قیامت په ورځ د حساب او بدلو ورکولو لپاره.

او یاد کړه -ای پیغمبره- په قرآن کریم کې -کوم چې په تا باندې نازل شوی- قصه د ابراهیم -علیه السلام-، یقینا دا ډیر ریښتیا ویونکی و او تصدیق کوونکی د الله تعالی په ایتونو باندې، او پیغمبر و د الله تعالی له طرفه.

کله چې ئې خپل پلار آزر ته وویل: ای زما پلار جانه؛ ته ولې د الله تعالی نه پرته د داسې یو بوت بندګي کوې چې ستا اواز نشي اوریدلی کله چې ورته اواز کوې او ستا بندګي نشې لیدلی کله چې یې ته بندګي کوې، او نه ستا نه ضرر بچ کولی شي، او نه درته څه خیر در رسولی شي؟!.

ای زما پلار جانه: یقینا راغلی ما ته د علم نه د وحې د لارې نه هغه چې تا ته نه دی راغلی، نو زما تابعداري وکړه زه به تا نیغې سمې لارې ته برابر کړم.

ای زما پلار جانه! بندګي مه کوه د شیطان په تابعدارۍ کولو سره د هغه، یقینا شیطان چې دی د رحمان ذات ډیر نافرمانه دی، کله چې امر یې ورته وکړو په سجدې کولو سره ادم -علیه السلام- ته خو مګر هغه سجده ونه کړه.

اې پلار جانه! زه وېرېږم چې د رحمن له لوري به کومه سزا درته ورسيږي، که ته پر خپل کفر مړ شوې، نو په سزا کې به له شيطان سره يوځای وې ستا له هغه سره د دوستۍ له امله.

آزر خپل زوی ابراهیم -علیه السلام- ته وویل: آیا ته مخ اړوونکی یې زما د هغو بوتانو نه چې زه ئې بندګي کوم ای ابراهیمه؟! که ته چیرته زما د بوتانو د بد ویلو نه لاس وانخلي نو زه به تا په تیږو وولم، او ته جدا شه زما نه ډیره موده نو زما سره خبرې مه کوه، او زما سره یو ځای کیږه هم مه.

ابراهیم -علیه السلام- خپل پلار ته وویل: سلام دې وي په تا باندې زما له طرفه، نه به دررسیږي تا ته زما له طرفه څه ضرر، زر دی چې زه به تا لره د خپل رب نه بخنه او هدایت غواړم، یقینا دغه الله تعالی پاک دی د هر قسم عیب نه په ما باندې ډیر مهربان دی.

او زه ډډه کوم ستاسې نه او ډډه کوم ستاسې د معبودانو نه هغه چې تاسې یې بندګي کوئ پرته له الله تعالی نه، او زه رابلم خپل رب لره یوازې چې هیڅ شی ورسره نه شریکوم، امید دی چې ما نه به څه منعه نه کړي کله یې چې زه راوبلم، نو زه به د هغه په رابللو باندې بد بخته شم.

نو هر کله چې ابراهیم -علیه السلام- هغوی او د هغوی هغه معبودان پریښودل چې هغوی یې د الله تعالی نه پرته بندګي کوله، مونږ هغه ته د هغه د کورنۍ بدل ورکړو نو مونږ ورته اسحاق ځوی وروبخښه، او یعقوب لمسی مو وروبخښه، او هر یو د دې دواړو نه مونږ پیغمبر وګرځاوه.

او ورکړی و مونږ دوی ته زمونږ له رحمته د پیغمبرۍ سره سره ډیر خیر، او مونږ ګرځولی و دوی لره ښه شهرت د بندګانو په ژبو باندې.

او یاد کړه -ای پیغمبره- په قرآن کریم کې هغه چې په تا باندې نازل شوی؛ قصه د موسی -علیه السلام-، یقینا دا غوره کړی شوی خاص شوی و، او وو رسول او نبي.

او اواز ورکړی و مونږ دې ته د طرف د طور د غر نه چې د موسی -علیه السلام- ښي طرف ته و او رانږدې کړی و مونږ دې لره د رازدارۍ لپاره، داسې چې الله تعالی ورته خپلې خبرې اورولې وې.

او بښلی و مونږ دې ته -زمونږ د رحمت او انعام کولو نه په هغه باندې- ورور د هغه هارون-علیه السلام- پیغمبر؛ دا قبولوالی د هغه د دعا و، کله یې چې د خپل رب نه دا دعا غوښتلې وه.

او یاد کړه ای پیغمبره په قرآن کریم کې- کوم چې په تا باندې نازل شوی- واقعه د اسماعیل -علیه السلام- یقینا دا و ډیر ریښتونی په وعده کې، هیڅ وعده به یې نه کوله مګر پوره کوله به یې، او و دې رسول نبي.

او وو دی چې امر به ئې کاوه خپل اهل (قوم یا امت) ته په کولو د لمانځه سره، او په ورکولو د زکات سره، او وو دی په نزد د رب خپل غوره کړی شوی.

او یاد کړه -ای پیغمبره- په قرآن کریم کې کوم چې په تا باندې نازل شوی قصه د ادریس -علیه السلام- یقینا دا و ډیر ریښتیا ویونکی او تصدیق کوونکی د الله تعالی په آیتونو باندې، او پیغمبر و د الله تعالی له پیغمبرانو څخه.

او پورته کړی وو مونږ یاد د دې د هغې پیغمبرۍ د وجې نه چې مونږ دې ته ورکړې وه، نو و دی د لوی مرتبې والا.

دغه بیان شوي په دې سورت کې چې شروع یې په زکریا -علیه السلام- باندې شوې ده او اخرنی یې ادریس -علیه السلام- دی، دا هغه کسان دي چې انعام کړی الله تعالی په دوی باندې په پیغمبرۍ سره د اولادې د ادم -علیه السلام- نه، او د اولاد د هغه چا نه چې مونږ سواره کړي و په کښتۍ کې د نوح -علیه السلام- سره، او د اولادې د ابراهیم -علیه السلام- او د اولادې د یعقوب -علیه السلام- نه، او د هغه چا نه چې مونږ ورته د اسلام طرف ته د هدایت توفیق ورکړی، او مونږ غوره کړي وو او پیغمبران مو ترې جوړ کړي وو، وو دوی چې کله به ئې د الله تعالی آیتونه واوریدل نو سجده به یې وکړه الله تعالی په داسې حال کې چې ژړل به ئې د هغه له ویرې نه.

نو راغلل د دې غوره کړی شویو پیغمبرانو څخه وروسته ناکاره ګمراهان تابعداران، لمونځ يې برباد کړ، نو په سمه طریقه یې نه وو ادا کړی، او خواهشاتو چې یې کوم ګناهونه غوښتل هماغه یې وکړل لکه زنا (بدکاري)، نو زر دی چې دوی به په جهنم کې د شر او پښیمانتیا سره مخامخ شي.

مګر هغه کسان چې توبه یې وویستله د خپل کمي او کوتاهۍ نه، او ایمان یې راوړ په الله تعالی باندې او عمل یې وکړ؛ عمل نیک نو د دغو صفتونو والا به جنت ته داخلیږي، او د دوی د عملونو د ثوابونو څخه به هیڅ شي هم نشي کمیدلی او اګر که لږ هم وي.

جنتونه د اوسېدلو او امن دي هغه چې وعده یې کړې رحمان ذات د خپلو نیکانو بندګانو سره د نه لیدلو په حالت کې چې خامخا به یې ورته داخلوي، او دوی لا تر اوسه نه دی لیدلی نو ایمان یې پرې راوړی، نو وعده د الله تعالی په جنت سره -او اګر که نه یې دی لیدلی- خامخا راتلونکې ده.

نه به اوري دوی په دې جنتونو کې بې فایدې خبرې، او نه غلطې خبرې، بلکې د یو بل سلامونه به اوري، او په دوی باندې د ملاېکو سلامونه به اوري، او دوی ته به راځي د خوراک څخه هغه چې دوی ئې غواړي سبا او بېګا.

دا جنت چې دغه صفتونه لري دا هغه جنت دی چې مونږ ئې ورکوو له خپلو بندګانو هغه چا ته چې عملي کوونکی وي (زمونږ) حکمونو لره، ځان ساتونکی وي له منهیاتو.

او ووایه -ای جبریل- محمد -صلی الله علیه وسلم- ته: یقینا ملاېکې په خپله خوښه نه راښکته کیږي، بلکې د الله تعالی په امر راښکته کیږي، خاص الله تعالی لره دی اختیار د هغه کار چې مونږ به ورسره په اخرت کې مخامخ کیږو، او اختیار د هغه چې مونږ وروستو پریښې د دنیا د کار نه، او اختیار د هغو کارونو چې د دې دواړو ترمنځ دي، او نه دی ستا رب -ای پېغمبره- هیروونکی هیڅ څیز لره.

الله تعالی پیداکوونکی د اسمانونو او د ځمکې دی، او د دې دواړو څښتن او د چارو سمبالوونکی دی، او پیداکوونکی د ټولو هغو مخلوقاتو دی چې د دې دواړو ترمنځ دي او د هغوی څښتن او سمبالوونکی دی، نو خاص یواځې د هغه بندګي وکړه، پس هغه حقدار د بندګۍ دی، او د هغه په بندګۍ باندې کلک شه، نو نشته هغه لره څوک مثال او نه برابر چې د دې سره په بندګۍ کې شریک شي.

او وایي له بعثه منکر کافر؛ د مسخرې په ډول: ایا کله چې زه مړ شم نو زه به بیا بیرته د خپل قبر نه ژوندی راوځم؟! یقینا دا خو ډیره لرې خبره ده.

او یا نه رایادوي دا منکر له بعثه چې مونږ پیداکړی وو دې مخکې د دې نه او نه وو دې هیڅ شي چې یاد شوی وی؟! نو دلیل به ونیسي په اول پیدایش سره په دوهم راژوندي کیدلو، سره د دې نه چې دوهم ځل پیدایښت ډیر اسان دی.

نو قسم دی ستا په رب -ای پیغمبره- خامخا راوباسم به دوی د خپلو قبرونو نه د حشر میدان ته د هغو شیطانانو سره چې دوی ئې ګمراهان کړي وو، بیا به دوی د جهنم دروازو ته ذلیل راکاږو، په داسې حال کې چې په خپلو ګونډو به پراته وي.

بیا به خامخا په زور او سختۍ سره راوباسو د هرې ډلې د ګمراهانو څخه سخت د دوی نه په سرکشۍ کې، او دوی به یې مشران وي.

بیا خامخا مونږ ښه پوهیږو په هغو کسانو چې هغوی ډیر حقدار دي په ننوتلو د دې اور او په څکلو (بارولو) د ګرمۍ او تکلیفونو د هغه لره.

او نشته هیڅوک ستاسې څخه -ای خلکو- مګر خامخا به تیریږي د پل صراط دپاسه کوم چې د جهنم دپاسه به وي، دي دا تیریدل فیصله پخه، الله تعالی دا فیصله کړې، نو نشته څوک رد کوونکی د هغه فیصلې لره.

بیا وروسته د دې تیریدلو نه په پل صراط باندې مونږ به بچ کړو هغه کسان چې ویریدلي د خپل رب نه په عملي کولو د هغه د اوامرو او په ځان ساتلو د هغه د منهیاتو څخه، او پرې به ږدو ظالمان پراته په خپلو ګونډو باندې، د هغه نه به نشي تختیدلی.

او کله چې ولوستل شي په خلکو باندې زمونږ نازل شوې آیتونه په پیغمبر زمونږ باندې چې د ښکاره مضمون والا دي، وایي کافران مومنانو ته: کومه یوه زمونږ د دواړو ډلو نه ډیره غوره ده په اعتبار د اوسیدو او ځای، او ډیره غوره ده په اعتبار د مجلس او ډلې سره: زمونږ ډله او که ستاسې ډله؟!.

او څومره ډیر دي هغه امتونه چې مونږ هلاک کړي مخکې د دې کافرانو څخه چې افتخار کوونکي دي په هغه مال چې د دوی سره دی، هغوی د دوی څخه ډیر ښه وو په اعتبار د مال سره، او د ښایسته شکل والا وو د هغوی د قیمتي جامو د وجې، او د هغوی د نرمو بدنونو د وجې.

ووایه -ای پېغمبره-: هغه څوک چې په خپله ګمراهۍ کې ورننوتی وي نو خامخا مهلت به ورکړي دې ته رحمان ذات تر څو ګمراهي یې نوره هم زیاته شي، تر دې چې دوی وویني هغه سمدستي عذاب په دنیا کې چې دوی سره یې وعده کیدلی شي، او یا وروسته شوی عذاب د قیامت په ورځ، نو زر دی چې دوی به په دغه وخت کې پوهه شي چې څوک د بدې مرتبې او لږ مدد والا، چې آیا دا د دوی ډله ده او که د مؤمنانو ډله؟.

او د دې مهلت ورکولو په مقابل کې دې ګمراهانو لره تر دې چې د دوی ګمراهي نوره هم زیاته شي، زیاتوي الله تعالی هغو کسانو لره چې هدایت یې موندلی ایمان او تابعداري او هغه نیک عملونه چې رسوونکي دي همیشنۍ نیکبختۍ ته ډیر ګټور دي په نیزد د رب ستا -ای پېغمبره- په اعتبار د بدلې سره، او ډیر غوره دي په اعتبار د انجام سره.

آیا ته خبر یې -ای پېغمبره- په حال د هغه کس چې کفر یې کړی زمونږ په- دلېلونو او زمونږ د عذاب نه یې انکار کړی او وايي: که چېرته زه مړ شم او بېرته راژوندی شم نو خامخا راکول کیږي به ما ته ډیر مال او بچي.

آیا دی خبر دی په غېبو نو وايي هغه څه چې وايي یې په دلېل سره؟! او که نیولی یې دی د خپل رب سره لوظ چې خامخا به یې جنت ته داخلوي، او خامخا دې لره به مال او بچي ورکوي؟!

هیڅ کله داسې نه ده لکه دې چې ګومان کوي، خامخا لېکو به مونږ هغه څه چې دا یې وایي او کوي یې، او زیاتوو به مونږ دې لره عذاب دپاسه د خپل عذابه د هغه باطل د وجې چې دی یې دعوه کوي.

او په مېراث به واخلو مونږ د دې نه هغه مال او اولاد چې ده پریښودی وروسته د هلاکولو زمونږ نه دې لره او راځي به مونږ ته د قیامت په ورځ یواځې په داسې حال کې چې اخیستل شوي به وي د دې نه هغه مال او منزله چې دې پرې مزې کولې.

او نیولي دي مشرکېنو د ځان لپاره معبودان پرته له الله تعالی نه؛ د دې لپاره چې شي دوی لره مددګاران او مرسته کوونکي چې دوی د هغوی پواسطه کامیاب شي.

هیچیرې داسې نه ده لکه دوی چې ګومان کوي، نو پس دا معبودان چې دوی یې د الله تعالی نه پرته بندګي کوي خامخا انکار به وکړي د مشرکېنو د بندګۍ نه دوی لره د قیامت په ورځ، او د دوی نه به بېزاره شي او د دوی دښمنان به شي.

ایا ته نه ګورې -ای پېغمبره- چې یقېنا مونږ رالېږلي شیطانان، او مسلط کړي مو دي په کافرانو باندې چې تیزوي (خوټ کوي) دوی لره ګناهونو ته او د الله تعالی د دین نه منع کولو ته په تیزولو سره.

نو بس ته تلوار مه کوه- ای پېغمبره- په غوښتلو د الله تعالی نه زر هلاکت د دوی، یقینا مونږ شمېرو عمرونه د دوی په شمېرلو سره، تر دې چې ختم شي وخت د مهلت ورکولو د دوی نو مونږ به سزا ورکړو دوی ته هغه چې دوی یې مستحق دي.

اې رسوله! د قيامت ورځ په ياد کړه، هغه ورځ چې ځان ساتونکي به يې خپل پالونکي ته د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو سره ډلې ډلې په درناوي او عزت غونډوو.

او به شړو کافران جهنم ته تږي.

طاقت نه لري دا کافران د سپارش کولو د یو بل لپاره مګر هغه څوک چې اخیستی ئې وي د الله تعالی په نیزد په دنیا کې لوظ په ایمان سره په هغه باندې او د هغه په پېغمبرانو باندې.

او وايي یهود او نصاری او ځینې مشرکین: نیولی دی رحمان ذات ځوی.

یقینا تاسې راتلل کړي -ای د دې خبري کوونکو خلکو- خبري ډیرې درنې او لویې ته.

نږدي دي چې اسمانونه وچوي له دې بدې وینا څخه، او نږدې ده چې ځمکه راپریوځي، او نږدې ده چې غرونه راوغورځیږي.

دا ټول د دې وجې نه چې دوی رحمان ذات ته د زوی نسبت کوي، اوچت دی الله تعالی د دې خبرې نه ډیر اوچت.

او نه ده مناسب رحمان ذات لره چې ونیسي زوي ځکه چې هغه پاک دی د دې کار نه.

هر هغه څوک چې له پرېښتو، انسانانو او پېريانو په آسمانونو او ځمکه کې دي د قيامت په ورځ به يې پالونکي ته په عاجزۍ راځي.

یقینا الله تعالی دوی په خپل علم کې راګیر کړي، او شمیرلی یې دي دوی په شمیرلو سره، نو پټ نشي پاتې کیدلی په دې باندې د دوی نه هیڅ شی.

او د قیامت په ورځ به هر یو د دوی څخه الله تعالی ته یواځې راځي چې څوک مددګار به ورسره نه وي او مال به ورسره هم نه وي.

یقینا هغه کسان چې په الله تعالی يې ایمان راوړی او عملونه یې کړي نیک عملونه هغه چې د الله تعالی خوښ دي، زر دی چې الله تعالی به دوی لره مینه پیداکړي داسې چې پخپله به ورسره هم مینه کوي، او خپلو بندګانو ته به یې هم ګران کړي.

پس یقینا اسان کړی مونږ دا قرآن په نازلولو سره ستا په ژبه -ای پېغمبره- د دې لپاره چې ته پرې متقیانو ته زیری ورکړې هغوی چې زما حکمونه عملي کوي، او زما د منهیاتو څخه ځان ساتي، او وویروي په دې سره داسې قوم چې سخت جګړه مار دی او لویي کوونکی دی حق ته په غاړې کیښودلو کې.

او څومومره ډیر دي هغه امتونه چې مونږ ستا د قوم نه مخکې هلاک کړي، نو آیا ته نن ورځ یو د دغو امتونو نه حس کوې؟! او که یا ورله نرم اواز اورې؟! نو پس هغوی ته چې کوم عذاب رسېدلی و د هغوی نه پغیر نور چا ته هم د الله تعالی په حکم رسېدلی شي.

(طه) د دې په شان حروفو باندې بحث د سورت بقرې په اول کې تیر شوی.

مونږ قرآن کریم په تا باندې نه دی نازل کړی -ای پېغمبره- د دې لپاره چې دا ستا د مشقت سبب شي د وجې د غم كولو نه په مخ اړولو ستا د قوم په تا باندې د ایمان راوړلو نه.

مونږ نه دی نازل کړی دا مګر د دې لپاره چې شي نصیحت د هغه چا لپاره چې الله تعالی ورته د خپل ځان نه د ویرې کولو توفیق ورکړی.

نازل کړی دې لره الله تعالی هغه ذات چې پیدا کړې یې ده ځمکه، او پيداکړي يې دي اسمانونه اوچت، نو پس دا لوی قرآن دی؛ ځکه چې دا د لوی ذات له طرفه نازل شوی.

رحمان ذات په عرش باندې اوچت شوی په داسې اوچتېدلو سره چې د هغه د لويي او ذات سره مناسب وي.

خاص یوازې هغه پاک ذات لره دي ټول هغه څه چې په اسمانونو کې دي او ټول هغه څه چې په ځمکه کې دي او هغه مخلوقات چې د خاورو لاندې دي، دا ټول الله تعالی پیداکړي او هغه یې مالک او کار ساز دی.

او که ښکاره کړې -ای پېغمبره- ته وینا خپلې لره، او که پټه یې کړې نو بېشکه هغه پاک ذات په دغو ټولو پوهیږي، نو پس هغه عالم دی په پټو شیانو او په هغه څه چې هغه ډیر پټ دي لکه د زړه خبرې، په هغه باندې د دې څخه هیڅ شي هم پټ نشي پاتې کیدلی.

الله تعالی دی نشته حقدار د بندګۍ پرته له هغه نه، یواځې هغه لره دي نومونه رسیدونکي کمال ته په ښایست کې.

او یقینا راغلی تاته -ای پېغمبره- خبر د موسی بن عمران -علیه السلام-.

کله چې یې په خپل سفر کې اور ولیده، نو خپلې کور والا ته ئې وویل: تاسې په خپل دې ځای کې پاتی شئ، یقینا ما اور ولیده کیدای شي زه تاسې ته د دې اور نه یو لیتکی راوړم، او یا به بیاموم داسې څوک چې ما ته لار راوښايي.

پس هر کله چې د اور خوا ته راغی الله تعالی ورته داسې اواز وکړ: ای موسی!

یقینا زه ستا رب یم نو وباسه خپلې څپلۍ لپاره د تیاري زما خاص خبرو ته، یقینا ته په پاکه دره د (طوی) کې ئې.

او ته ما غوره کړی ئې -ای موسی- زما د پېغام رسولو لپاره، نو زه چې تا ته کومه وحې کوم هغې ته غوږ کیږده.

یقینا زه الله تعالی یم نشته حقدار د بندګۍ زما نه پغېر، نو یواځې زما بندګي وکړه، او لمونځ په پوره توګه سره ادا کړه د دې لپاره چې ما پکې یاد کړې.

یقینا قیامت راتلونکی دی خامخا او واقع کیدونکی دی، نږدی ده چې زه پټ کړم دې لره نو د دې د قاېمېدلو وخت هیڅ مخلوق نه پیژني، خو لیکن د دې علامې پیژني ځکه چې پېغمبر دوی په دې باندې خبر کړي؛ هر یو نفس ته به د هغه په عمل بدله ورکیدلی شي، که خیر وي او که شر.

نو تا دې وانه ړوي د تصدیق کولو نه په قیامت باندې- او هغه ته د تیاري کولو نه په نیک عمل سره - هغه څوک چې ایمان پرې نه راوړي د کافرانو څخه، او تابعداري یې کړې د هغو کارونو چې د دې نفس غوښتلي د محرماتو څخه، نو پس د دې په وجه به ته هم هلاک شې.

او څه دی هغه شی چې ستا په ښي لاس کې دی ستا سره ای موسی؟

موسی-علیه السلام- وفرمایل: دا زما امسا ده؛ په تللو کې په دې باندې تکیه کوم، او راڅنډم په دې سره ونې د دې لپاره چې پاڼې یې زما ګډو ته راوغورځيږي، او زما لپاره په دې کې د دې نه په غیر نورې فایدې هم شته.

الله تعالی وفرمایل: وغورځوه دې لره ای موسی.

نو موسی هغه وغورځوله، پس ناڅاپه هغه بدل شوه په مار باندې چې په تیزۍ سره سپکه روانه وه.

الله تعالی موسی -علیه السلام- ته وویل: امسا دې ونېسه، او مه ویریږه د هغې د بدلېدلو نه په مار باندې، کله چې یې ته راواخلې مونږ به ئې بیرته خپل لومړڼي حالت ته راوګرځوو.

او پیوست کړه لاس خپل ګریوان ته راوبه وځي تک سپين پغیر د برګي مرض نه؛ دا ستا لپاره دویمه معجزه ده.

مونږ تا ته دا دوه نښې دروښودلې د دې لپاره چې وښایو مونږ تا ته -ای موسی- زمونږ د لویو لویو نښو نه هغه چې دلالت کوونکي دي زمونږ په قدرت باندې، او په دې خبره چې بیشکه ته د الله تعالی له طرفه پیغمبر ئې.

لاړ شه -ای موسی- فرعون ته، بېشکه هغه د حد نه وتلې په کفر او سرکشۍ کې په الله تعالی باندې.

وویل موسی -علیه السلام-: ای ربه زما! پرانېځه زما سینه د مصیبتونو برداشت کولو ته.

او اسان کړه ما ته کار د دعوت او تبلیغ زما.

او ما لره طاقت راکړه د فصېح او واضحه خبرو کولو.

د دې لپاره چې پوهه شي زما په خبرو کله چې ورته زه ستا پېغام ورسوم.

او وګرځوه ما لره مرستیال زما د کورنۍ نه چې ما سره زما په چارو کې مرسته کوي.

هارون بن عمران چې زما ورور دی.

مضبوطه کړه په دې سره ملا زما.

او شرېک کړه دغه زما سره په پېغمبرۍ کې.

د دې لپاره چې مونږ تسبېح ووایو ستا تسبېح ډیره.

او یاد کړو تا لره مونږ په ډیرو یادولو سره.

بېشکه ته مونږ لره وینې، په تا باندې زمونږ د کار نه هیڅ شی هم پټ پاتي نه دی.

الله تعالی وفرماېل: بېشکه مونږ درکړي تا ته هغه څه چې تا غوښتلي ای موسی.

او یقېنا مونږ انعام کړی په تا باندې بل ځل.

کله چې الهام وکړو مونږ ستا مور ته هغه څه چې مونږ ورته الهام کاوه د هغې طرېقې نه چې الله تعالی پرې ته د فرعون د چل او فرېب نه وساتلې.

نو یقینا مونږ ورته امر کړی و کله چې ورته مونږ الهام کاوه: چې وغورځوه دې لره وروسته د پیدایښت د هغه نه په صندوق کې، او وغورځوه دا صندوق په دریاب کې، نو وبه غورځوي یې دریاب په غاړه زمونږ په امر، نو راوبه نیسې دې لره دښمن زما او دښمن د هغه، او هغه فرعون دی، او اچولې ما په تا باندې مینه او محبت زما له طرفه، نو خلکو تا سره مېنه پیداکړه، او د دې لپاره چې ستا پالنه زما د سترګو په وړاندې وشي او زما په حفاظت کې وشي.

کله چې ووتله خور ستا روانه وه په کوم طرف چې صندوق روان و څاره یې دا صندوق، نو وئې ویل هغه چا ته چې دا صندوق یې ونېوه: آیا زه نه درښایم تاسې ته داسې څوک چې وبه ساتي دې لره او شیدې به ورکوي او پالنه به یې کوي؟ نو مونږ په تا باندې احسان وکړو چې ته مو خپلې مور ته بېرته راوګرځولې د دې لپاره چې هغه ستا په بېرته راګرځېدلو باندې خوشحاله شي، او ستا د وجې خفه نشي، او وواژه تا هغه قبطي چې تا په سوک وواهه، نو مونږ په تا باندې احسان وکړ چې ته مو د سزا نه بچ کړې، او ته مونږ بچ کړې څو څو وارې د هر قسم امتحان نه چې ته ورسره مخامخ شوی وې، پس ته ووتلې او د مدین والاو سره دې څو کاله تیر کړل، بیا ته راغلې په هغه وخت کې چې ستا لپاره لېکل شوي وو چې ته پکې راشې د دې لپاره چې ستا سره خبرې وشي ای موسی.

او غوره کړی ئې ته ما د دې لپاره چې ته زما لپاره استازی (پېغمبر) شې، رسوي به خلکو ته هغه وحې چې ما تاته کړې.

لاړ شه ته -ای موسی- او ورور ستا هارون، زمونږ په معجزاتو هغه چې دلالت کوونکي دي د الله تعالی په قدرت او یووالي د هغه، او تاسې کمزوري مه کوئ زما طرف ته په دعوت کولو کې، او زما په ذکر کولو (یادولو) کې.

لاړ شئ تاسې دواړه فرعون ته، بېشکه هغه د حد نه وتلی په کفر او سرکشۍ کې په الله تعالی باندې.

نو ووایئ هغه ته وینا نرمه چې سختي پکې نه وي؛ شاید چې پند واخلي، او د الله تعالی څخه وویریږي نو توبه به وباسي.

موسی او هارون -علیهما السلام- وویل: بېشکه مونږ ویریږو د دې نه چې تلوار به وکړي په سزا کې مخکې د پوره کیدو د دعوت د هغه نه، او یا به د حد نه ووځي په مونږ باندې په ظلم کولو کې په وژلو او یا بل قسم ظلم سره.

ویې وییل: تاسې مه ویریږئ؛ یقینا زه ستاسې سره یم په مرسته او تایید کولو کې، اورم او وینم هغه څه چې ستاسو ترمنځ کیږي.

نو ورشئ تاسې دواړه هغه ته نو ورته ووایئ: یقینا مونږ رسولان (استازي) یو ستا د رب -ای فرعونه- نو ولېږه زمونږ سره بني اسرایېل، او دوی ته سزا مه ورکوه په وژلو د ځامنو د دوی، او په بې حیا کولو د زنانو د دوی، یقینا مونږ راغلي یو تا ته په دلېل سره ستا د رب له طرفه زمونږ په ریښتنولۍ، او سلامتي ده له عذاب د الله تعالی نه هغه چا ته چې ایمان یې راوړی، او د الله تعالی د هدایت پیروي یې کړې.

بېشکه مونږ ته الله تعالی وحې کړې چې یقینا په دنیا او آخرت کې به عذاب په هغه چا وي چې نسبت د دروغو یې کړی د الله تعالی آیتونو ته، او مخ یې اړولی د هغه څه نه چې پېغمبرانو پرې راتلل کړي.

فرعون وویل په داسې حال کې چې منکر و د هغې وحې نه چې دې دواړو پرې راتلل کړي و: نو څوک دی رب ستاسې هغه چې تاسې ګومان کوئ چې هغه تاسې ما ته رالیږلي یاستئ ای موسی؟.

وویل موسی: رب زمونږ هغه ذات دی چې ورکړی ئې دی هر یو شي ته د هغه مناسب صورت او شکل، بیا یې ښودنه کړې مخلوقاتو ته چې د څه لپاره یې پیدا کړي دي.

فرعون وویل: نو څه دی حال د پخوانیو امتونو کوم چې په کفر باندې وو؟.

موسی -علیه السلام- فرعون ته وویل: علم د هغو حالاتو چې دغه امتونه پرې وو زما د رب سره دی، لیکل شوی په لوح محفوظ کې، نه خطا کیږي رب زما د دوی په علم کې، او نه هیروي هغه څه چې یاد کړي یې دي د دوی نه.

زما د هغه رب سره چې ګرځولې ئې ده تاسې لره ځمکه همواره د اوسېدلو لپاره، او جوړې کړې یې دي تاسې لره په دې کې لارې برابرې د تګ لپاره په هغوی باندې، او راورولي یې دي د بره نه اوبه د باران، پس راوباسو مونږ په دې اوبو سره بېلا بېل ډولونه د بوټو.

خورئ -ای خلکو- د هغه څه نه چې راویستلي مونږ تاسې لره د پاکو شیانو نه، او څروئ په دې کې خپل څاروي، بېشکه په دې ذکر شویو نعمتونو کې خامخا دلیلونه دی د الله تعالی په قدرت او یووالي باندې د عقلونو والاو لره.

د زمکې د خاورې نه مونږ ستاسې پلار آدم -علیه السلام- پیداکړی، او په دې کې به بېرته تاسې ورګرځوو په خښولو سره کله چې مړه شئ، او د دې نه به مو بېرته راوباسو بل کرت د دویم ځل زندګۍ لپاره د قیامت په ورځ.

او یقینا مونږ ورښودلې فرعون ته زمونږ نهه معجزات ټول، نو هغه دروغ وګڼلې دا ټولې، او بند شو د قبلولو د ایمان نه په الله تعالی باندې.

فرعون وویل: ایا ته مونږ ته راغلی ئې د دې لپاره چې وباسې مونږ د مصر نه د هغه جادو په وجه چې تا پرې راتلل کړي -ای موسی- د دې لپاره چې پاتي شي تاته پادشاهي د مصر؟.

نو خامخا رابه وړو مونږ تاته -ای موسی- جادو ستا د جادو په شان، نو مقرر کړه زمونږ او ستا ترمنځ یوه نیټه په معلوم وخت کې او معلوم ځای کې، چې نه به وروسته کیږو مونږ د هغې نه او ته به هم د هغې نیټې څخه نه وروسته کیږې، او دا ځای باید د دواړو ترمنځ وي او هموار هم وي.

موسی -علیه السلام- فرعون ته وویل: وعده زمونږ او ستاسې ترمنځ د اختر ورځ شوه په کوم وخت کې چې خلک راجمع کیږي او خپل اختر (جشن) لمانځي د څاښت په وخت کې.

نو شا کړه فرعون او وګرځېده، او خپل چلونه او فریبونه یې راټول کړل، بیا راغې په هغه مقرر وخت کې مقرر ځای ته لپاره د غلبې حاصلولو (لپاره د مقابلې).

موسی -علیه السلام- د فرعون جادوګرانو ته د نصیحت په ډول وویل: ځان وساتئ، په الله تعالی باندې دروغ مه جوړوئ د هغه جادو په وجه چې تاسې پرې خلک دوکه کوئ ګنې نو هغه به تاسې هلاک کړي په خپل عذاب سره، او یقینا تاواني شوی هغه څوک چې په الله تعالی ئې دروغ جوړکړي.

نو د یو بل سره مناظره (جګړه) وکړه جادوګرانو کله چې ئې د موسی -علیه السلام- خبرې واوریدلې، او په خپل منځ کې پټې مشورې وکړې.

ځینو جادوګرانو ځینو نورو ته په پټه وویل: بېشکه موسی او هارون جادوګران دي، غواړي چې تاسې په خپل راوړل شوي جادو باندې د مصر د ښار نه وباسي، او ختم کړي ستاسې اوچت دود په زندګۍ کې، او ستاسې اوچت دین.

نو تاسې خپل کار مضبوط کړئ، او په دې کې اختلاف مه کوئ، بیا مخکې شئ صف صف، او وغورځوئ هغه څه چې تاسې سره دي په یو ځل، او یقینا کامیاب شو په خپل مقصد باندې نن ورځ هغه څوک چې په خپل دښمن برلاسی شو.

جادوګرانو موسی -علیه السلام- ته وویل: ای موسی! ته یو د دوو کارونو څخه غوره کړه، یا دا چې ته لومړی خپل جادو وغورځوه، او یا به مونږ لومړی دا کار وکړو.

موسی -علیه السلام- وویل: بلکې تاسې لومړی وغورځوئ هغه جادو چې ستاسې سره دی، نو هغوی وغورځولې هغه امساګانې او رسئ چې د دوی سره وي، نو پس ناڅاپه هغه رسۍ او امساګانې چې دوی وغورځولې موسی -علیه السلام- ته د دوی د جادو د وجې داسې په خیال کې راوستل کیدلې لکه دا چې ماران وي او په تیزۍ سره منډي وهي.

نو پټه کړه موسی -علیه السلام- ویره په خپل زړه کې د دوی د جادو د وجې.

الله تعالی موسی -علیه السلام- ته وویل: په داسې حال کې چې ډاډ ئې ورکاوه: ته مه ویریږه د هغه څه نه چې تا ته په خيال کې ښکاره کېدل، یقینا ته -ای موسی- خاص همدا ته اوچت یې په دوی باندې په غلبې او مرستې سره.

او وغورځوه امسا دې هغه چې ستا په ښي لاس کې ده د دې نه به اژدها مار جوړ شي او روغ به تېر کړي ټول هغه جادو چې دوی جوړ کړی، نو دوی چې څه جوړ کړي نه دي دا مګر جادويي چل، او جادوګر سړی هیڅکله نشي کامیابېدلی په خپل مقصد کې هر چېرته چې وي.

نو موسی -علیه السلام- خپله امسا وغورځوله پس ناڅاپه د هغې نه اژدها مار جوړ شو، او جادوګرانو چې څه جوړ کړی و هغه ټول ئې وخوړل (تیر یې کړل)، نو سجده وکړه ټولو جادوګرانو الله تعالی ته هر کله چې دوی پوهه شول چې هغه څه چې د موسی سره دي؛ جادو نه دی، بلکې د الله تعالی له لورې دی، نو دوی وویل: مونږ ایمان راوړی په رب د موسی او هارون، چې رب د ټولو مخلوقاتو دی.

فرعون وویل په داسې حال کې چې انکار کوونکی و په جادوګرانو د هغوی د ایمان د وجې، او ګواښ کوونکی و هغوی ته: آیا تاسې ایمان راوړی په موسی باندې مخکې د دې نه چې زه تاسې ته اجازه وکړم په دې کار سره؟! بېشکه موسی ستاسې مشر دی -ای جادوګرانو- هغه چې تاسې ته یې جادو درښودلی، نو پس خامخا به زه پرې کړم د هر یو کس ستاسې نه یوه پښه او لاس ادل بدل، او خامخا په سولۍ به کړم (ځوړند به کړم) بدنونه ستاسې د کجورو په تنو پورې تر دې چې تاسې مړه شئ، او د نورو خلکو لپاره عبرت شئ، او په دغه وخت کې به تاسې پوهه شئ چې کوم یو زمونږ څخه د ډیر قوی او همیشني عذاب والا دی: زه او که د موسی رب؟!

جادوګرانو فرعون ته وویل: مونږ هیڅکله نه غوره کوو ستا تابعداري -ای فرعونه- په تابعدارئ د هغو ښکاره ایتونو چې مونږ ته راغلي، او مونږ هیڅکله تا نه غوره کوو په الله تعالی هغه ذات چې مونږ یې پیداکړی یو، نو وکړه ته څه چې کوي په مونږ باندې، ستا په مونږ باندې زور نشته مګر په دې ختمېدونکي دنیا کې، او زر دی خامخا ختمه به شه ستا پادشاهي او زور.

بېشکه مونږ ایمان راوړی په خپل رب باندې امید دی چې لری به کړي زمونږ نه زمونږ پخواني ګناهونه د کفر او نورو نه، او لرې به کړي زمونږ نه ګناه د جادو هغه چې تا یې مونږ په یادولو مجبوره کړي وو په موسی باندې د کامیابۍ لپاره، او د الله تعالی سره غوره بدلې دي د هغه څه نه چې تا پرې مونږ سره وعدې کړي، او د هغه عذاب ډیر همیشنی دی د هغه عذاب نه چې تا پرې مونږ ته ګواښ کړی.

یقینا شان دا دی چې بېشکه څوک چې راشي د قیامت په ورځ خپل رب ته په داسې حال کې چې په هغه یې کفر کړی وي نو د دې لپاره دی اور د جهنم ورننوځي به دې ته، همېشه به وي په دې کې همېشه، نه به مړ کیږي په دې کې چې د هغه د عذاب نه په ارام شي، او نه به پکې ښایسته زندګي تیروي.

او هغه څوک چې راشي خپل رب ته د قیامت په ورځ په داسې حال کې چې ایمان لري په هغه باندې او بېشکه کړي یې وي نیک عملونه، نو همدغه کسان چې دا لوی صفات لري یوازې دوی لره دي لوړې مرتبې، او اوچتې درجې.

دغه درجې دا جنتونه د همیشه اوسېدلو دي بهیږي به لاندې د ماڼیو (بنګلو) د دې ویالې، همیشه به وي دوی په دې کې همېشه، او دا ذکر شوي ثوابونه بدلې د هغه چا دي چې ځان ئې د کفر او ګناهونو څخه پاک وساته.

او بېشکه مونږ وحې کړې وه موسی -علیه السلام- ته: چې د شپې بوځه بندګان زما د مصر نه چې هیڅوک پرې پوهه نشي، او دوی لره په دریاب کې وچه لاره جوړه کړه وروسته د وهلو د هغه نه په امسا سره، په امن کې به یاستې د دې نه به نه ویرېږې چې فرعون او د هغه لښکرې به تاسې رالاندې کړي، او په دریاب کې به د غرقېدلو څخه هم نه ویرېږئ.

نو فرعون د خپلو لښکرو سره یو ځای په دوی پسې ورپسې شو، نو پټ کړو دې فرعون او د هغه لښکرو لره دریاب هغه هیبتناک شی چې دوی یې پټ کړل چې د هغه په حقیقت نه پوهېده مګر یوازې الله تعالی، نو ټول غرق شول او هلاک شول، او موسی -علیه السلام- او د هغه ملګري بچ شول.

او ګمراه کړو فرعون قوم خپل په هغه کفر سره چې دوی ته یې ښایسته کړی و، او په هغه باطل سره چې دوی یې پرې دوکه کړي وو، او دوی ته یې د هدایت لاره نه وه ښودلې.

او مونږ بني اسرایېلو ته وویل وروسته د دې نه چې بچ مو کړل د فرعون او د هغه د لښکرو نه: ای بني اسرایېلو! بېشکه مونږ تاسې بچ کړئ ستاسې د دښمن نه، او ستاسې سره مو وعده کړې وه چې مونږ به د موسی سره خبرې کوو په ښي طرف د وادي کې کوم چې د طور غره په څنګ کې واقع دی، او په تاسو مو د تیه په میدان کې زمونږ د نعمتونو څخه نازل کړي وو ښایسته څښل لکه د شاتو په شان او وړه مرغئ د پاکي او ښاېسته غوښې والا د مړز په شان.

خورئ تاسې د پاکو هغه شیانو څخه چې مونږ تاسې ته درکړي د حلالو خوراکونو څخه، او تاسې تیری مه کوئ د هغه څه نه چې مونږ تاسې ته حلال کړي هغه څه ته چې مونږ پر تاسې حرام کړي، کنه نازل به شي په تاسې باندې زما غضب، او په چا چې زما غضب نازل شو نو یقینا دا په دنیا او اخرت کې هلاک او بد بخته شو.

او بېشکه زه ډیر بخښنه کوونکی او عفوه کوونکی یم هغه چا ته چې توبه وباسي ماته او ایمان راوړي، نیک عمل عمل وکړي او بیا په حق باندې کلک پاتي شي.

او څه وجه ده چې ته په تلوار سره راغلې د خپل قوم نه -ای موسی- نو د هغوی نه مخکې شوې او هغوی دې شاته پریښودل؟.

موسی-علیه السلام-وویل: دغه دی هغوی زما نه وروسته دي او زر دی چې زما سره به یو ځای شي، او زه د خپل قوم نه مخکې راغلم د دې لپاره چې ته زما نه راضي شې زما په تلوار کولو سره تا ته.

الله تعالی وفرماېل: پس بېشکه مونږ ستا قوم لره چې تا وروسته تر شا پریښی دی د خوسي په عبادت کولو امتحان کړ، نو یقېنا سامري هغوی د خوسي عبادت ته راوبلل، نو په دې سره یې ګمراه کړل.

نو موسی -علیه السلام- خپل قوم ته په غصه راغی د دوی د عبادت کولو د وجې خوسي لره، غمجن و په دوی باندې، موسی -علیه السلام- وفرماېل: ای زما قومه! ایا وعده نه وه کړی الله تعالی ستاسې سره وعده ښاېسته چې په تاسې به تورات نازلوي، او تاسې به جنت ته داخلوي، نو آیا په تاسې دا وخت اوږد شو نو دا وعده مو هیره کړه؟ او که یا تاسې په خپل دې کار سره اراده کړې چې رانازل شي په تاسې باندې غضب ستاسې د رب له طرفه، او په تاسې د هغه عذاب راشي، نو لدې امله تاسې زما د وعدې مخالفت وکړ، پدې سره چې کلک پاتې نه شوئ په تابعدارۍ زما، تر دې چې زه تاسې ته بېرته راشم؟!.

د موسی -علیه السلام- قوم وویل: مونږ وعده خلافي نه ده کړی ستا د وعدې -ای موسی- په خپل اختیار سره، بلکې مونږ مجبور شو، نو یقېنا مونږ ته رابار شو پیټي د ګناهونو د وجې د ګاڼې د فرعونیانو، نو مونږ هغه په یوه کنستل شوي کنده کې وغورځول د هغه نه د خلاصي په خاطر، نو لکه څرنګه چې مونږ هغه په کنستل شوي کنده کې وغورځول همدغه شان سامري هم هغه خاوره واچوله کومه چې د هغه سره وه د جبریل -علیه السلام- د اس د قدم څخه.

نو سامري د دغو ګاڼو څخه بني اسرایېلو لره د خوسي جسد راوویسته چې روح پکې نه و، د غوا په شان اواز به یې کاوه، نو کوم کسان چې اخته شوي و د دوی نه د سامري په کار باندې هغوی ووېل: دا ستاسې معبود دی او د موسی معبود هم دی، هغه دا هیر کړی او دلته یې پریښودلی.

آیا نه ګوري دا کسان چې فتنه کې واقع شوي د خوسي په وجه نو بندګي یې ورله شروع کړې، بېشکه خوسی چې دی نه د دوی سره خبرې کولی شي او نه ورته څه جواب ورکولی شي، او طاقت نه لري په دفع کولو د ضرر د دوی نه او نه د نور چا نه، او طاقت نه لري د فاېدې رسولو خپل ځان ته، او نه بل چا ته.

او یقېنا ویلي و دوی ته هارون -علیه السلام- مخکې د راتللو د موسی -علیه السلام- نه: نه دی په شکل د خوسي کې د سرو زرو نه او اواز د هغه مګر ازمېښت دي په تاسو د دې لپاره چې ښکاره شي مومن له کافر څخه، او یقېنا رب ستاسې -ای قومه- هغه ذات دی چې واک لري د مهربانۍ او رحمت، نه هغه څوک چې اختیار نه لري تاسې نه د ضرر دفع کولو او یا د فاېدې دررسولو، پاتې لا دا چې په تاسې دې رحم وکړي، نو زما تابعداري وکړئ یواځې د الله تعالی په بندګۍ کې، او زما خبره ومنئ په پريښودلو د بندګۍ د بل چا کې.

وویل هغو کسانو چې په امتحان کې غورځېدلي وو د خوسي په عبادت سره: مونږ به همېشه د خوسي په بندګۍ باندې یو تر دې چې بېرته راوګرځي مونږ ته موسی.

موسی -علیه السلام- خپل ورور هارون -علیه السلام- ته ووېل: څه شي ته منع کړی وې کله چې تا لېدلي وو دوی چې ګمراه شوي وو د خوسي په بندګۍ کولو سره پغېر له الله تعالی نه.

چې تا دوی پرېښودلې وو او په ما پسې راغلی وې؟! ایا تا زما د امر نافرماني وکړه کله چې ما ته په دوی باندې خلیفه (نایب) مقرر کړی وې.

او هر کله چې موسی-علیه السلام- د خپل ورور ږېره او د سر وېښتان ونېول او خپل ځان طرف ته یې راکش کړ په داسې حال کې چې انکار کوونکی و په هغه باندې د هغه د دې کار په وجه؛ هارون -علیه السلام- ورته وویل په داسې حال کې چې د هغه نه یې د مهربانۍ او نرمۍ غوښتنه کوله: زما ږېره او د سر ویختان مه نېسه، ځکه زما سره یو عذر شته زما د پاتي کېدلو د هغوی سره، نو بېشکه زه ویرېدلم که دوی یواځې پريږدم نو دوی به یو بل سره اختلاف پیداکړي، نو ته به بېا وایې: تا د دوی ترمنځ اختلاف پیداکړی، او د دوی باره کې دې زما وصیت نه دی ساتلی.

موسی -علیه السلام- سامري ته ووېل: څه دی لوی کار ستا ای سامري؟ او څه شي ته دې کار ته مجبوره کړې؟

سامري موسی -علیه السلام- ته ووېل: ما لېدلي وو هغه څه چې دوی نه وو لېدلي، پس بېشکه ما جبریل په اس باندې لیدلی وو، نو ما راواخېسته یوه لپه د خاورې د هغه د اس د پښو د قدم نه، نو هغه ما په دې ویلي کړی شوی د خوسي په شکل کې ګاڼه باندې واچوله، نو د دې نه یو خوسی جوړ شو چې اواز یې درلود، او همدارنګه ښاېسته کړی و ما ته زما نفس ما چې کوم کار کړی دی.

موسی -علیه السلام- سامري ته وویل: لاړ شه ته نو یقېنا تا لره دا خبره ده چې ته به وایې تر څو چې ته ژوندی یې: نه زه د چا سره لاس لګوم او نه دې زما سره څوک لاس لګوي، نو ته به اوسېږې شړل شوی (یوازې پريښودل شوی)، او یقېنا شته دی ستا لپاره یوه نېټه د قیامت په ورځ چې ستا سره به حساب کیږي او تا ته به پکې سزا درکول کېږي، الله تعالی به دې له دې نېټي نه وروسته کوي، او وګوره خپل خوسي ته چې تا ترې معبود جوړ کړی و، او د دې په بندګۍ باندې ولاړ وې پغېر له الله تعالی نه، مونږ به خامخا په دې باندې اور لګوو تر څو چې ویلي شي، بیا به وغورځوو مونږ دې لره په دریاب کې تر دې چې هیڅ اثر یې پاتې نشي.

بېشکه معبود ستاسې په حقه سره -ای خلکو- هغه الله تعالی دی نشته څوک حقدار د بندګۍ په حقه سره پغیر له هغه نه، هر یو شی یې په خپل علم کې راګیر کړی، نو د هغه پاک ذات څخه د هیڅ شي علم نشي پاتي کیدلی.

لکه څرنګه چې مونږ تا ته د موسی او فرعون قصه وکړه -ای پېغمبره- او قصه د قومونو د هغو دواړو همدارنګه مونږ بیانوو په تا باندې خبرونه او قصې د هغو پېغمبرانو او امتونو چې ستا څخه مخکې تیر شوي د دې لپاره چې دا ستا لپاره تسلي شي، او یقېنا مونږ درکړی تا ته زمونږ له طرفه قرآن کریم په دې سره پند اخلي هغه څوک چې پند یې پرې اخیستلی.

چا چې مخ واړوه لدې قرآن کریم څخه کوم چې په تا باندې نازل شوی او ایمان یې پرې رانه وړ، او په هغه څه یې عمل ونه کړ کوم چې په دې کې دي؛ نو دا به د قیامت په ورځ راځي په داسې حال کې چې باروونکی به وي ډیرې لویې ګناه لره، او د دردناک عذاب مستحق به وي.

وي به په دغه عذاب کې دهمېشه لپاره، او ډیر بد دی هغه پېټی چې دوی به یې باروي د قیامت په ورځ.

په هغې ورځ چې ملاېک به په شپېلۍ کې د بېرته راژوندي کولو لپاره دویم پوکی وکړي، او راټول به کړو مونږ کافران په دغه ورځ سترګې به ئې شنې وي د وجې د بدلېدلو د رنګونو او سترګو د دوی د اخرت د هغو ډیرو سختو حالاتو له وجې چې دوی ورسره مخامخ شوي.

دوی به په خپل منځ کې پټې پټې خبرې کوي چې: تاسې د مرګ نه وروسته په برزخ کې وخت نه وو تیر کړی مګر لس شپې.

مونږ ښه پوهېږو په هغو پټو خبرو چې دوی یې کوي، زمونږ څخه د هغوی هیڅ شی هم نشي پاتي کیدلی، کله چې ووایي د دوی عقلمند: تاسې وخت نه دی تیر کړی د مرګ نه وروسته (برزخ کې) مګر یوه ورځ، نه د دې نه زیات.

او پوښتنه کوي دوی ستا څخه -ای پېغمبره- د غرونو په باره کې د قیامت په ورځ، نو ته ورته ووایه: غرونه چې دي وبه باسي دې لره رب زما د بیخ نه او بیا به ئې والوځوي، نو شي به په شان د هوا.

نو پرې به ږدي ځمکه هغه چې دا غرونه یې بار کړي همواره چې هیڅ ابادي او بوټي به پرې نه وي.

ته به نه وینې -ای دې ته کتوونکېه- په ځمکه کې د هغې د پوره برابروالي د وجې نه هیڅ کوږوالی او نه اوچتوالی او نه ټیټوالی.

په دغه ورځ کې به خلک د بلونکي اواز پسې ورپسې وي د محشر طرف ته، دوی لره به هیڅ کوږوالی نه وي د هغه د تابعدارۍ نه، او ټول اوازونه به رحمان ذات ته چپ شي د هغه د هیبت د وجې، نو ته به په دغه ورځ کې نه اورې مګر په ورو اواز (د قدمونو کشار).

په دغه لویه ورځ کې به فاېده نه ورکوي سپارښتنه د هیچا مګر د هغه چا چې الله تعالی ورته اجازه ورکړي وي چې سپارش وکړي، او د هغه وینا په سپارش کې د الله تعالی خوښه شوي وي.

عالم دی الله پاک په هغه څه چې دا خلک به ورسره په راتلونکي کې مخامخ کيږي د قیامت د حالاتو نه، او عالم دی په هغه څه چې دوی پرېښودي په خپله دنېا کې، او نشي راګېرولی ټول بندګان د الله تعالی ذات او صفات په خپلو علمونو کې.

او عاجزه او ذلېله شوي مخونه د ټولو بندګانو خاص همېشه ژوندي ذات ته چې نه مړ کېږي، برابروونکی دی د خپلو بندګانوو د ټولو چارو او یقېنا تاواني دی هغه څوک چې د ګناه پیټی یې بار کړی په ننویستلو د خپل ځان سره د هلاکت ځایونو ته.

او څوک چې وکړي نیک عملونه پداسې حال کې چې دا ایمان لري په الله تعالی او د هغه په پېغمبرانو نو زر دی چې وبه ویني هغه خپله بدله پوره پوره، او نه به وېرېږي د ظلم نه داسې چې دې ته به په هغې ګناه سزا ورکړل شي چې دې نه ده کړې، او نه به د دې د نېک عمل د ثواب نه څه شی کم شي.

او لکه څرنګه چې مونږ نازل کړي دي د پخوانیو کیسې همدغه شان نازل کړی مونږ دا قرآن کریم په عربي ښکاره (فصېحه) ژبه او مونږ په دې کې بیان کړي مختلف قسمونه د ګواښونو او وېرې ورکولو نه؛ شاید چې دوی د الله تعالی څخه ووېرېږي، او یا به دا قرآن کرېم دوی لره پند جوړ کړي او عبرت به ترې واخلي.

نو اوچت دی الله تعالی او پاک دی، بادشاه دی هغه ذات چې هغه لره بادشاهي د هر یو شي ده، هغه ذات چې هغه حق دی او وینا یې هم حقه ده، اوچت او پاک دی د هغو صفاتو نه چې مشرکین یې ورله بیانوي، او ته تلوار مه کوه -ای پېغمبره- د قران کرېم په لوستلو د جبرېل سره وړاندې لدې چې هغه یې تاته تمام کړي، او ووایه: ای زما ربه! زیاته کړې مالره پوه د هغې پوهې سربیره چې تا راکړې ده.

او یقېنا حکم کړی و مونږ ادم -علیه السلام- ته مخکې له ونې څخه د نه خوړلو، او مونږ د دې نه منع کړی و، او د دې نه د خوړلو انجام مو ورته هم بیان کړی و، نو هغه دا حکم هیر کړی و او د دغې ونې نه یې خوراک وکړ، او د هغې نه یې ځان ونه ساته او مونږ نه و موندلې هغه لره پوخ عزم په ساتلو د هغه څه چې مونږ ورته پرې حکم کړی و.

او یاد کړه -ای پېغمبره- کله چې مونږ ووېل ملاېکو ته: سجده وکړئ ادم ته سجده د احترام، نو ټولو سجده وکړه مګر ابلېس -کوم چې د دوی سره و خو د دوی د جنس څخه نه و- بند شو د سجدې کولو نه د تکبر د وجې.

پس ووېل مونږ: ای آدمه! بېشکه دا ابلېس دښمن ستا دی او دښمن ستا د ښځې دی، پس ودې نه باسي تا لره او بي بي ستا له جنته په خپلې تابعدارۍ سره، د هغو وسوسو په وجه چې کوي یې،نو ته به په تکلېف او مشقت کې پرېوځې.

یقېنا ستا لپاره په الله تعالی باندې دا دي چې خوراک به درکوي په جنت کې نو نه به وږی کیږې، او جامې به درکوي نو نه به بربنډېږې.

او څښاک به درکوي نو نه به تږی کیږې، او سوری به درباندې راولي نو د لمر ګرمي به درته نه رسېږي.

پس وسوسه واچوله شیطان آدم ته، او ورته یې ووېل: آیا نه درښاېم زه تا ته داسې یوه ونه چا چې د هغې نه خوراک وکړ نو هیڅکله به نه مړ کېږي، بلکې همېشه به ژوندی پاتي کیږي، او داسې پاچاهي به حاصلوي چې همېشه به وي نه به پرې کیږي او نه به ختمېږي.

پس خوراک وکړ ادم او حواء د هغې ونې نه چې دا دواړه یې د خوراک نه منعه شوي وو، نو ښکاره شو دې دواړو ته عورتونه د دوی وروسته له دې نه چې پټ وو، او شروع شول دا دواړه چې راشکولی یې پاڼي د جنت د ونو نه، او په دې سره یې خپل عورتونه پټول، او خلاف وکړ ادم د حکم د رب خپل ځکه چې د هغه حکم یې عملي نه کړ په ځان ساتلو سره د خوراک د دغې ونې نه، نو تجاوز یې وکړ هغه څه ته چې ده لره نه وو جاېز.

بیا غوره کړ هغه لره الله تعالی او د هغه توبه یې قبوله کړه، او توفېق یې ورکړ د سمې لارې طرف ته.

الله تعالی ادم او حواء ته ووېل: کوز شئ د جنت نه تاسې دواړه او ابلېس هم، نو پس یقېنا هغه ستاسې د دواړو دښمن دی او تاسې دواړه د هغه دښمنان یاست، نو پس که راشي تاسې ته زما له طرفه بیان زما د لارې: نو ستاسې څخه چې چا زما د لارې د بیان تابعداري وکړه، او په هغه یې عمل وکړ او کوږ ترې نه شو؛ نو بېشکه دې به د حق څخه نه بې لارې کیږي، او په آخرت کې به هم بدبخته نشي په عذاب سره، بلکې الله تعالی به یې جنت ته داخلوي.

او هر چا چې زما د یاداشت نه مخ واړاوه او قبول یې نه کړ او هغه یې ونه مانه نو یقېنا وي به ده لره تنګه زندګي په دنیا کې او په برزخ کې (د مرګ نه وروسته تر قیامته پورې)، او راکش به کړو ده لره د محشر میدان ته د قیامت په ورځ پداسې حال کې چې سترګې او دلېل دواړه به ترې ورک وي.

وایې به دا مخ اړوونکی د ذکر نه: ای زما ربه! ولې دی نن ورځ زه ړوند راپورته کړم، حال دا چې زه په دنیا کې بینا (لېدونکی) وم.

الله تعالی ورته په جواب کې ووېل: همدغه شان کارونه تا په دنیا کې کړي وو، نو یقېنا راغلي وو تا ته ایتونه زمونږ نو تا ترې مخ اړولی و او پریښودي دی وو، او همدارنګه ته به نن ورځ په عذاب کي پريښودل کیږې.

او د دې په شان سزا مونږ هغه چا ته ورکوو چې په حرامو شهوتونو کې ننوتلی وي، او د ایمان نه یې مخ اړولی وي سره د ښکاره دلیلونو څخه د خپل رب له طرفه، او بېشکه عذاب د الله تعالی په آخرت کې ډیر سخت او قوي دي د دنیا او برزخ د تنګې زندګۍ نه او همېشنی هم دی.

آیا نه دي ښکاره شوي مشرکېنو ته ډیر د هغو امتونو چې مونږ د دوی نه مخکې هلاک کړي، دوی ګرځي په کورونو د هغو هلاک شوو امتونو کې، او د هغوی د هلاکت اثار ویني، یقېنا په هغه عذاب کې چې دغو امتونو ته رسېدلی و د هلاکت او ویجاړېدلو نه، خامخا عبرتونه دي د عقلمندو خلکو لپاره.

او که چېرې نه وی هغه خبره چې ستا د رب له طرفه مخکې شوې -ای پېغمبره- چې بېشکه هغه هیچا ته هم مخکې د دلېل قاېمولو نه عذاب نه ورکوي، او که چېرته د هغه سره نه وه مقرره نېته د دوي لپاره نو خامخا په تلوار سره به ئې هغوی ته عذاب ورکړی و؛ ځکه چې هغوی مستحق دي د دې عذاب.

نو صبر کوه -ای پېغمبره- په هغو خبرو چې تا ته د دروغو نسبت کوونکي خلک یې وایي د باطلو صفتونو نه، او پاکي بیانوه سره د حمدونو د رب ستا نه د سهار په لمانځه کې مخکې د لمر راختلو نه، او د مازدېګر په لمانځه کې مخکې د لمر پرېوتلو نه، او د ماښام او ماخوستن په لمونځونو کې د شپي په څه برخو کې، او د ماسپخین په لمانځه کې د لمر د کږېدلو په وخت وروسته د ختمېدو د ورځې د لمړۍ حصې نه او د ماښام په لمانځه کې د ورځې د دویمې حصې د ختمېدو نه وروسته؛ شاېد چې ته حاصل کړې د الله تعالی په نیزد هغه ثوابونه چې ته پرې راضي شې.

او ته مه ګوره هغو شیانو ته چې مونږ فایده ورکړي ده د دروغو نسبت کوونکو بېلابېلو خلکو ته تر څو د ژوند له ښایست نه خوند واخلي، دا د دې لپاره چې مونږ دوی امتحان کړو، نو بېشکه مونږ چې دوی ته څه ورکړي د دې دنیا نه دا ختمېدونکي دي، او ثواب د رب ستا هغه چې تا سره یې پرې وعده کړې تر دې چې ته پرې راضي شي ډیر غوره او تل پاتې دی د هغو شیانو نه چې دوی ته یې په دنیا کې ورکړي د ختمېدونکو خوندونو او مزو نه؛ ځکه چې هغه نه ختمېدونکی دی.

او حکم کوه -ای پېغمبره- خپلو تابعدارانو ته په کولو د لمونځونو، او د دې په ادا کولو ته هم کلک شه، مونږ نه غواړو ستا نه روزي ستا لپاره او نه د بل چا لپاره ، مونږ ستا د روزۍ درکولو ذمه واري اخلو، او ښایسته انجام په دنیا او اخرت کې د پرهېزګارانو لپاره دی هغه کسان چې د الله تعالی نه وېرېږي، نو د هغه حکمونه عملي کوي، او د هغه له منهیاتو ځان ژغوري.

او وایي دا کافران پېغمبر صپلی الله علیه وسلم ته د دروغو نسبت کوونکي: ولي نه راوړي مونږ ته محمد - صلی الله علیه وسلم - یوه معجزه چې دلالت وکړي د هغه په ريښتنولۍ او د هغه په پېغمبرۍ، آیا دې د دروغو نسبت کوونکو ته قرآن کریم نه دی راغلی کوم چې تصدیق کوونکی دی پخوانیو اسماني کتابونو لره؟!.

او که چېرته مونږ هلاک کړي وو دا پېغمبر -صلی الله علیه وسلم- ته د دروغو نسبت کوونکي خلک په نازلولو د عذاب په دوی باندې، د دوی د کفر او ضد له امله مخکې له دې چې دوی ته پېغمبر ولېږم، او راولېږم په دوی باندې کتاب نو خامخا دوی به ویلي و د قیامت په ورځ بهانه به یې کوله د خپل کفر د وجې: ولې تا نه رالېږه -ای ربه- مونږ ته پېغمبر په دنیا کې، نو مونږ به اېمان راوړی وی په هغه باندې او تابعداري به مو کړې وه د هغو آیتونو چې هغه پرې راتګ کړی و وړاندې له دې چې ورسيږي مونږ ته ذلت او شرمندګي ستا د عذاب په وجه؟!.

ووایه -ای پېغمبره- دې دروغجنانو ته: هر یو زمونږ او ستاسې څخه انتظار کوونکی دی د هغه څه چې الله تعالی به یې تر سره کوي، نو تاسې هم انتظار وباسئ، پس زر دی چې تاسې به پوه شئ -خامخا- چې څوک دی د سمې لارې والا، او څوک په هدایت باندې روان دي: مونږ او که تاسې.

نږدې شوې خلکو ته حسابي د عملونو د دوی د قیامت په ورځ حال دا چې دوی په غفلت کې مخ اړوونکي دي د آخرت نه، په دنیا د اخته کېدو له امله.

او نه راځي دوی ته هیڅ یو قرآن (وحې) د دوی د رب له طرفه چې نوي رانازل شوي وي مګر دوی هغه اوري خو داسې اورېدل چې فاېده ورته نه ورکوي، بلکې اورېدل د لوبو چې هیڅ پروا نه کوي په هغه څه چې په دې کې دي.

دوی غوږ ایښودلی دې ته خو زړونه یې د دې نه غافل دي، او پټه کړې په کفر سره ظلم کوونکو خلکو هغې خبرې لره چې دوی پرې مشورې کوي داسې وایې: نه دی دا کس کوم چې دعوی کوي چې بېشکه دا پېغمبر دی مګر انسان ستاسې په شان، د دې خو ستاسې نه څه غوره والی او فرق نشته؟! او دې چې څه راوړي دا خو جادو دی، آیا تاسې د دې تابعداري کوئ او حال دا چې تاسې پوهیږئ چې ستاسې په شان انسان دی، او دې چې څه راوړي دا هم جادو دی؟!.

پېغمبر صلی الله علیه وسلم وفرماېل: رب زما پوهېږي په هغو خبرو چې تاسې یې پټوئ، نو هغه پوهیږي په هره یوه وینا چې وتونکي وي د ویونکي نه په اسمانونو او په ځمکه کې، او هغه ذات ښه اورېدونکی دی د خپلو بندګانو ویناګانو لره، پوهه دی د هغوی په عملونو، او خامخا به ورله پرې سزا ورکوي.

بلکې دوی د محمد صلی الله علیه وسلم په باره کې په شک کې دي، نو بس کله وایې: دا خو ګډوډ خوبونه دي چې څه تعبېر ورله نشته، او کله وایې: نه، بلکې دې خو دا د ځانه جوړ کړي په غېر د دې نه چې د دې دې څه اصل وي، او کله وایې: دا شاعر دی، او که چېرته دې په خپله دعوه کې ریښتونی وي نو پس رادې وړي مونږ ته یوه معجزه د مخکنیو پېغمبرانو په شان، نو پس یقېنا هغوی راتګ کړی و په غټو معجزاتو، لکه: د موسی امسا، او د صالح اوښه.

ایمان نه دی راوړی مخکې د دوی نه د هیڅ یو کلي والا چې د معجزو غوښتنه یې کړې وه نو هغوی ته هغه معجزې ورکړل شوی لکه څرنګه چې هغوی غوښتلې وې، بلکې هغوی ته یې نسبت د دروغو وکړو نو مونږ هلاک کړل، نو آیا دا خلک به ایمان راوړي؟!.

او مونږ نه دي لیږلي -ای پېغمبره- مخکې ستا نه مګر سړي د انسانانو څخه چې مونږ هغوی ته وحې کوله، او مونږ هیڅکله ملاېکې نه دی لېږلي، نو تاسې پوښتنه وکړئ د اهل کتابو نه کوم چې ستاسې نه مخکې و که چېرته په دې نه پوهیږئ.

او مونږ نه و ګرځولي پېغمبران هغوی چې دوی ته مونږ لېږلي و صرف جسدونه چې خوراک یې نه کاوه، بلکې هغوی خوراک کاوه لکه څرنګه چې نور خلک خوراک کوي، او نه و دوی په دنیا کې تل پاتي کېدونکي چې نه مړه کېدل.

بیا مونږ رښتیا کړه خپلو پېغمبرانو سره هغه څه چې مونږ ورسره وعده کړې وه داسې چې بچ مو کړل دوی او هغه څوک چې مونږ غوښتل بچ کېدل د هغوی د مومنانو څخه له هلاکته، او مونږ هلاک کړل تیرېدونکي دحد نه د وجې د کفر د هغوی نه په الله تعالی، او په کولو د هغوی ګناهونو لره.

یقېنا مونږ نازل کړی تاسې ته قرآن کریم په دې کې ستاسې عزت او فخر دی که چېرته تاسې په دې باندې ایمان راوړ، او په هغه څه مو عمل وکړ کوم چې په دې کې دي، آیا تاسې په دې نه پوهېږئ، نو د یو بل نه مخکې والی وکړئ په دې باندې اېمان ته، او عمل کولو ته په هغو احکامو چې په دې کې دي؟!.

او څومره ډېر دي هغه کلېو والا چې مونږ هلاک کړي د هغوی د ظلم او کفر په وجه، او مونږ پیداکړل وروسته د هغوی نه بل قوم!

نو هر کله چې ولېده هلاکېدونکو زمونږ داسې عذاب چې بیخ کندي یې کوله په دغه وخت کې دوی د خپل کلي نه منډې وهلې لپاره د بچ کېدلو د هلاکت نه.

نو دوی ته به د مسخرې په ډول اواز وکړی شي: منډې مه وهئ، او وګرځئ هغه څه ته چې تاسې پکې وئ د مزو اخېستلو نه ستاسې په نعمتونو باندې، او خپلو کورونو ته؛ شاېد چې ستاسې نه ستاسې د دنیا باره کې څه پوښتنه وکړی شي.

وبه وايي دا ظالمان په داسې حال کې چې اعتراف کوونکي به وي په خپلو ګناهونو: ای هلاکته او تاوانه زمونږ! بېشکه مونږ ظالمان یو ځکه چې مونږ په الله تعالی باندې کفر کړی.

نو همېشه به وي د دوی اعتراف په خپلو ګناهونو او ځان ته ښیرا (بد دعا) کولو د دوی په هلاکت سره، دوی به دا ښېرې بیا بیا کوي تر دې چې مونږ وګرځوو دوی په شان د رېبل شوي فصل، مړه چې هیڅ حرکت نشي کولی.

او مونږ نه دي پیداکړي اسمان او زمکه او هغه څه چې د دې دواړو ترمنځ دي لوبې او عبث، بلکې مونږ پیدا کړي دا دواړه لپاره د دلالت کولو زمونږ په قدرت باندې.

که چېرته مونږ اراده کړې وه د نېولو د ښځې او بچي نو مونږ به خامخا نېولی وای د هغه چا نه چې زمونږ سره دي، او مونږ نه یو کوونکي دې کار لره ځکه چې مونږ د دې نه پاک یو.

بلکې مونږ وېشتل کوو په هغه حق سره چې مونږ په هغه سره خپلو پېغمبرانو ته وحي کوو په باطل د کفر والاو باندې نو دا هلاک کړي او وران یې کړي، نو په دغه وخت کې د دوی باطل ختمېدونکی دی، او ستاسې لپاره -ای عقېده لرونکو په نېولو د الله تعالی ښځه او بچې لره- هلاکت دی ځکه چې تاسې الله تعالی ته هغه صفتونه بیانوئ چې د هغه سره مناسب نه دی.

او یوازې دې الله پاک لره دی اختیار د اسمانونو او ځمکې او د هغه سره چې کومې ملاېکې دي هغه لويي نه کوي د هغه د عبادت نه، او نه ستړي کیږي د هغه د بندګۍ نه.

همېشوالی کوي د الله تعالی په پاکۍ بیانولو، د دې نه نه ستړي کیږي.

ایا مشرکېنو نېولي نور معبودان پرته له الله تعالی څخه، چې مړي نشي ژوندي کولی، نو څرنګه دوی بندګي کوي د هغه چا چې هغه د دې کار نه عاجز دی؟!

که په آسمانونو او ځمکه کې له الله پرته نورشمېر معبودان وای، ځمکه او آسمانونه به د هغو معبودانو په پاچايۍ کې د شخړې له امله خراب شوي وو، خو حقيقت د دې پر خلاف دی، نو الله د عرش مالك له هغه څه پاک دی چې مشرکان يې په درواغو ورته بيانوي چې هغه لره شريکان دي.

او الله تعالی یوازې دی په خپله بادشاهۍ او فېصله کې، هیڅوک ترې پوښتنه نشي کولی د هغه څه باره کې چې په تقدېر کې یې لېکلی وي او فیصله یې پرې کړي وي، او هغه د خپلو بندګانو نه د هغوی د عملونو باره کې پوښتنه کوي، او په هغې ورله بدلې ورکوي.

بلکې دوی د الله تعالی نه پرته نور معبودان نېولي، ته ووایه -ای پېغمبره- دې مشرکېنو ته: راوړئ تاسې خپل پوخ دلېل چې دوی د عبادت مستحق دي، نو دا کتاب چې ما ته نازل شوی، او هغه کتابونه چې په مخکنیو پېغمبرانو نازل شوي تاسې لره پکې هیڅ دلېل نشته، بلکې د زیاترو مشرکېنو سره دلېل نه وي مګر جهل او تقلېد، نو دوی د حق د قبلولو نه مخ اړولی.

او مونږ نه دی لېږلی مخکې ستا نه -ای پېغمبره- هیڅ یو پېغمبر مګر وحې مو ورته کوله چې نشته دی حقدار د بندګۍ مګر زه یم نو خاص یواځې زما بندګي وکړئ، او زما سره هیڅ شی هم مه شرېکوئ.

او وایي مشرکین: الله تعالی د ځان لپاره ملاېکې لورګانې نېولي، پاک دی الله تعالی د هغو دروغو نه چې دوی یې وایي، بلکې ملاېکې د الله تعالی بندګان دي، عزت ورکړی شوی دوی ته د الله تعالی له طرفه، او هغه ته نږدې دي.

نه مخکې کیږي د خپل رب نه په هیڅ خبره کې، نو خبرې نه کوي تر دې چې امر ورته وکړي، او دوی د هغه په حکم عمل کوي، نو د هغه د هیڅ حکم خلاف نه کوي.

الله تعالی د هغوی مخکني او وروستني ټول اعمال پېژني، او سپارش نه غواړي مګر د هغه په اجازې سره د هغه چا لپاره چې الله تعالی د هغه لپاره سپارش کول خوښ کړي، او دوی د الله تعالی د وېرې نه ځان ساتونکي دي، نو د هغه مخالفت نه کوي په امر او نهی کې.

او فرضا که چېرته د ملاېکو نه څوک داسې ووایي: بېشکه زه حقدار د بندګۍ یم پرته له الله تعالی څخه، نو یقېنا چې مونږ به ده ته سزا ورکوو په دې خبرې سره په عذاب ورکولو سره په جهنم کې د قیامت په ورځ همېشه به وي په دې کې همېشه، او د دې سزا په شان سزا مونږ هغه چا ته ورکوو چې ظلم ئې کړی په کفر او شرک کولو سره په الله تعالی باندې.

آیا نه پوهېږي هغه کسان چې کفر یې کړی په الله تعالی چې بېشکه اسمانونه او ځمکه د یو بل سره یوځای وو، د دواړو ترمنځ خالي ځای نه وو چې باران ترې شوی و، نو مونږ دا دواړه د یو بل څخه جلا کړل، او پیداکړی مو دی د دغه اسمان څخه زمکې ته له نازل شویو اوبو نه هر یو شی که حیوان دی او که بوټی دی، نو آیا دوی عبرت نه اخلي د دې نه، او يوازي په الله تعالی اېمان نه راوړي؟!.

او پېداکړي مو دي په ځمکه کې غرونه پاخه مضبوط د دې لپاره چې ځمکه په خلکو ونه خوځېږي، او جوړي کړي مو دي په دې کې لارې پراخه د دې لپاره چې دوی په سفرونو کې خپلو مقصدونو ته ورسېږي.

او اسمان مو پرته له ستنو یو ساتونکي چت جوړ کړی له راغورځیدو څخه او ساتل شوی په غلا له غوږ نیولو څخه او مشرکېن د هغو آیتونو نه چې اسمان کې دي -لکه لمر او سپوږمۍ- مخ اړوونکي دي عبرت نه اخلي.

او خاص الله تعالی هغه ذات دی چې پیداکړی یې ده شپه د ارام لپاره، او پیداکړی یې ده ورځ د زندګۍ د تېرولو لپاره، او پیداکړی یې دی لمر نښه د ورځې لپاره، او سپوږمۍ نښه د شپې لپاره، هر یو د لمر او سپوږمۍ نه ګرځي په خپل خاص مدار (خط) کې، د هغه څخه نه کږیږي او نه ترې اوړي.

او مونږ نه دی ګرځولی هیڅ یو کس لره د انسانانو نه مخکې ستا نه -ای پېغمبره- همېشوالی په دې زندګۍ کې؟ آیا نو که ختمه شي ستا نېټه په دې زندګۍ کې او ته مړ شې نو آیا دوی ستا څخه وروسته پاتي کېدونکي دي؟! نه هیڅ کله نه.

هو یو نفس مؤمن او کافر خامخا څکونکی دی مرګ لره په دې دنیا کې، او مونږ ازمېښت کوو په تاسې -ای خلکو- په ژوند د دنېا کې په تکلېفونو او نعمتونو او عذابونو، بیا وروسته د مرګ نه به یواځې مونږ ته تاسې راګرځئ نه بل چا ته، نو خامخا بدلې به درکوو ستاسې په عملونو.

او کله چې ووینې تا -ای پېغمبره- دا مشرکین نو نیسي دوی تا لره مګر په مسخرو سره په داسې حال کې چې خپل پېروان ستا څخه لري کوي او داسې ورته وایي: آیا دا دی هغه څوک چې کنځلي کوي (بد وایي) ستاسې معبودانو ته د کومو چې تاسې بندګي کوئ؟! او دوی د دې مسخرو سره سره انکار کوونکي دي د هغه څه نه چې الله تعالی په دوی باندې په قرآن کريم کې نازل کړي او په هغو نعمتونو چې دوی لره الله تعالی ورکړي؛ کفر کوونکي دي؛ نو دوی ډیر حقدار دي په عیب ویلو باندې ځکه چې په دوی کې هر قسم بدي شته.

پیداکړی شوی دی انسان په تلوار کولو سره، نو هغه په شیانو باندې تلوار کوي مخکې د واقع کېدلو نه، او د دې څخه په تلوار سره غوښتل د مشرکېنو دي عذاب لره، خامخا زه به وښاېم تاسې ته -ای په تلورا سره زما د عذاب غوښتونکو- هغه عذاب چې تاسې په تلوار سره غوښتلی و، نو تاسې هغه په تلوار سره مه غواړئ.

او په تلوار سره وايي کافران هغوی چې انکار کوونکي دي د بېرته راژوندي کېدلو نه:کله به وي هغه بېرته راژوندي کېدل چې تاسې یې زمونږ سره ژمنه کوئ -ای مسلمانانو- که چېرته تاسې ريښتوني یاستئ په هغه څه کې چې تاسې دعوه کوئ د واقع کېدلو؟!

که چېرته پوهه وای دا کافران کوم چې انکار کوونکي دي د بېرته راژوندي کېدلو نه کله چې به دوی اور د خپلو مخونو او شاګانو څخه نشي لرې کولی، او دا چې نه به وي دوی لره څوک مددګار چې د دوی مدد وکړي په لري کولو د عذاب سره د دوی نه، نو که چېرته دوی په دې باندې یقين لرلی نو عذاب به یې په تلوار سره نه و غوښتلی.

نه به راځي دوی ته دا اور چې دوی ته پرې عذاب ورکولی شي په داسې حال کې چې دوی ته به پته وي، بلکه ناببره به ورته راځي، نو دوی به یې د ځانه د اړولو توان او طاقت نه لري، او نه به دوی وروسته کېدلی شي تر دی چې توبه وباسي نو دوی ته به مهرباني او رحمت ورسېږي.

او که چېرته مسخرې کوي په تا باندې قوم ستا نو ته په دې کار کې نوی (يواځې) نه یې، نو په تحقيق سره مسخرې شوي په پېغمبرانو باندې مخکې ستا نه -ای پېغمبره- نو یقېنا راګېر کړي وو هغو کافرانو لره چې په پېغمبرانو باندې مسخرې کولی هغه عذاب چې دوی ورپسې مسخرې کولې په دنیا کې کله چې به ورته پېغمبرانو په هغه باندې وېره ورکوله.

ووایه -ای پېغمبره- دې په تلوار سره عذاب غوښتونکو ته: څوک دی هغه ذات چې ساتي تاسې په شپه او ورځ کې د هغه عذاب نه چې رحمان ذات یې په تاسې د رالېږلو اراده لري او ساتي تاسې د هلاکېدو نه؟ بلکې دوی د خپل رب د نصېحتونو او پندونو او دلېلونو څخه مخ اړوونکي دي، فکر نه کوي په هیڅ شي باندې د دې نه د ناپوهۍ او کم عقلې د وجې.

او که یا شته دوی لره معبودان چې بچ کوي دوی زمونږ له عذابه؟ دوی طاقت نه لري د خپل ځان د مدد کولو په لرې کولو د ضرر د هغوی نه، او نه په راوستلو د فاېدې هغه لره، او څوک چې د خپل ځان مدد نشي کولی، نو د بل چا به څنګه مدد وکړي؟! او نه دوی زمونږ د عذابه بچ کېدلی شي.

بلکې مونږ مزي ورکړي دې کافرانو ته، او مزې مو ورکړې وې د دوی پلارانو ته په هغو نعمتونو چې مونږ دوی لره په پراخ ډول ورکړي و؛ دوی لره دا مهلت ورکول وو، تر دې چې اوږده شوه په دوی باندې زمانه نو دوی په دې سره دوکه شول، او په خپل کفر باندې ودرېدل، آیا نه ویني دا دوکه شوي خلک زمونږ په نعمتونو چې په تلورا سره غوښتونکي دي زمونږ عذاب لره چې مونږ راتلل کوو زمکې ته نېمګړې کوو یې د غاړو د هغې نه په هلاکولو زمونږ د دغه غاړو خلکو لره، او په غالب کېدلو زمونږ په هغوی باندې، نو چې عبرت واخلي په دې باندي هسې نه چې ونه رسيږي دوی ته هغه عذابونه کوم چې هغوی ته رسېدلی وو؟! نو دوی غالب نه دي، بلکې دوی مغلوب دي.

ته ووایه -ای پېغمبره-: بېشکه زه ویروم تاسې -ای خلکو- د الله تعالی له عذابه په هغې وحې سره چې ما ته یې زما رب کوي، او د حق نه کاڼه خلک نه اوري هغه څه چې دوی ورته رابلل کېږي په اورېدلو د قبلولو سره کله چې ورته د الله تعالی د عذابه وېره ورکېدلی شي.

او که چېرته ورسېږي دې په تلوار سره عذاب غوښتونکو ته څه برخه ستا د رب د عذابه -ای پېغمبره- نو خامخا په دغه وخت کې به وايي: ای هلاکته او تاوانه زمونږ، بېشکه مونږ وو ظالمان د الله تعالی سره په شرک کولو او په دروغ ګنلو سره هغه څه لره چې محمد صلی الله علیه وسلم پرې راتګ کړی.

او د انصاف تلې د قیامت په ورځ د دې لپاره ږدو چې د دوی عملونه پرې وتلل شي، نو ظلم به نشي کېدلی په دغه ورځ په هیڅ یو نفس باندې په کموالي د نیکیو د هغه او یا په زیاتوالي د بدیو د هغه، او اګر که دا تلل کیدونکی شی ډیر لږ هم وي د اوري د دانې په اندازه نو هم به یې مونږ راوړو، او بس یو مونږ حساب کوونکي حسابوو عملونو د بندګانو زمونږ.

او بېشکه مونږ ورکړی و موسی او هارون -علیهما السلام- ته تورات چې جدایي راوستونکی و په ما بین د حق او باطل او حلال او حرام کې، او هدایت دی د هغه چا لپاره چې ایمان یې پرې راوړی، او پند او نصېحت دی د هغه چا لپاره چې د خپل رب څخه ویرېږي.

متقیان هغه کسان دي چې ویرېږي د خپل رب د سزا نه هغه رب چې دوی پرې اېمان لري سره لدې چې دوی نه دی لېدلی، او دوی د قیامت نه وېرېدونکي دي.

او دا قرآن کریم چې نازل شوی په محمد صلی الله علیه وسلم باندې پند دی د هغه چا لپاره چې غواړي چې پند او نصېحت پرې واخلي، د ډېرې فایدې او خیر والا دی، نو آیا تاسې د دې سره لدې څخه انکار کوونکي یاست؟! په دې باندې اقرار کوونکي نه یاست، او نه په دې باندې عمل کوونکي یاست؟!

او بېشکه مونږ ورکړی وو ابراهیم -علیه السلام- لره دلیل د خپل قوم مقابل کې په وړوکوالي کې، او مونږ په دې باندې خبر وو، نو ځکه مو ورته ورکړل هغه څه چې دې یې مستحق وو زمونږ په علم کې د دلیل نه د خپل قوم مقابل کې.

کله چې هغه خپل پلار آزر او خپل قوم ته ووېل: څه دي دا بوتان چې تاسې په خپلو لاسونو جوړ کړي، او هغه چې تاسې د هغوی په عبادت باندې ولاړ یاست؟

قوم یې ورته ووېل: بېشکه مونږ موندلي خپل پلاران (مشران) چې د دوی بندګي یې کوله، نو مونږ یې هم بندګي وکړه د هغوی د پېروۍ له وجې.

هغوی ته ابراهيم وويل: پرته له شکه اي پيروي کوونکو تاسو او ستاسو پلرونه له حق لارې په څرګنده لار ورکۍ کې ياست.

قوم یې ورته ووېل: آیا راغلی یې ته مونږ ته په ریښتیا سره کله چې تا ووېل هغه څه چې ودې وېل: او که ته ګپ لګوې؟.

ابراهیم -علیه السلام- ورته ووېل: بلکې راتګ کړی ما تاسې ته په ریښتیا سره نه په ګپ سره، نو پس رب ستاسې رب د اسمانونو او د ځمکې دی هغه چې دا دواړه یې پیداکړي په نا اشنا شکل چې مخکې یې مثال نه و، او زه په دې خبره چې هغه رب ستاسې او رب د اسمانونو او د زمکې دی خامخا د ګواهي کوونکو څخه یم، او ستاسې د بوتانو په دې کې هیڅ برخه هم نشته.

او ووېل ابراهیم -علیه السلام- کله چې یې قوم خبره وانه ورېدله: قسم په الله خامخا زه به چل جوړووم ستاسې بوتانو ته هغه چې تاسې یې بد ګڼئ وروسته د دې نه چې تاسې د هغوی نه خپلې مېلې ته لاړ شئ.

نو ابراهیم -علیه السلام- د هغوی بوتان مات کړل تر دې چې وړې وړې ټوټې شول، او د هغوی مشر یې پرېښوده چې کیدای شي هغوی دې ته راوګرځي د دې لپاره چې د هغه نه پوښتنه وکړي چې دا بوتان چا مات کړي؟.

نو کله چې دوی راوګرځېدل او خپل بوتان یې ولېدل چې مات شوي نو د یو بل نه یې پوښتنه وکړه چې: دا زمونږ معبودان چا مات کړل؟ یقېنا هر چا چې دا کار کړی نو خامخا دا خو ډیر ظالم دی، ځکه چې د هغه څه بې عزتي یې کړې چې د هغه لويي او احترام پکار وو.

ځینو د دوی نه ووېل: مونږ د یو ځوان نه اورېدلي وو چې په دوی پسې به يې بد وېل او د دوی عیبونه به یې بیانول چې ابراهیم نومېږي، شاید چې هغه دا مات کړي وي.

نو د دوی مشرانو ووېل: راولئ تاسې ابراهیم د ټولو خلکو مخې ته؛ شاېد چې دوی ګواهي ورکړي د هغه په اقرار په هغه کار چې دې کړی، نو د هغه اقرار به تاسې لره په هغه باندې دلېل وي.

نو هغوی ابراهیم -علیه السلام- راوست او پوښتنه یې ترې وکړه: ای ابراهیمه! آیا تا زمونږ په بوتانو باندې دا نا اشنا بد کار کړی؟!.

ابراهیم علیه السلام -ووېل په داسې حال کې چې خندا کوونکی (ټوکې کوونکی) و په هغوی باندې، د خلکو په وړاندې د هغوی د بوتانو د کمزورئ ښکاره کوونکی و: دا کار خو ما ندې کړی، بلکې د دوی مشر بوت دا کار کړی، نو تاسې ترې پوښتنه وکړئ که چېرته دوی خبرې کولی شي.

پس دوی وګرځېدل خپلو ځانونو ته په فکر او سوچ کولو سره، نو ښه ښکاره شوه دوی ته دا خبره چې بېشکه د دوی بوتان نه چا ته ګټه رسولی شی او نه د چا نه ضرر بچ کولی شي، نو دوی ظالمان و کله چې یې بندګي کوله د دوی پرته له الله تعالی نه.

بیا دوی راوګرځېدل خپل ضد او عناد ته، نو ویې وېل: یقېنا تا ته ښه معلومه ده -ای ابراهېمه- چې دا بوتان خبرې نشي کولی، نو ته څنګه مونږ ته واېې چې مونږ ترې پوښتنه وکړو؟ دوی دا غوښتل چې دا خو د دوی لپاره دلېل دی، نو هغه په دوی باندې دلېل شو.

ابراهیم علیه السلام -هغوی ته ووېل په داسې حال کې چې انکار کوونکی وو په هغوی باندې: ایا تاسې بندګي کوئ پرته له الله تعالی نه د هغو بوتانو چې تاسې ته هیڅ ګټه او تاوان نشي دررسولی، نو دوی عاجز دي د ضرر بچ کولو د خپل ځانونو نه، او د ګټې رسولو خپلو ځانونو ته.

افسوس او هلاکت دې ستاسې لپاره، او هلاکت دی هغه چا لره چې تاسې یې بندګي کوئ پرته له الله تعالی نه د دې بوتانو چې نه چا ته ګټه رسولی شي او نه ضرر، نو ایا تاسې ولې د عقل نه کار نه اخلئ، او د هغوی عبادت نه پریږدئ؟!.

نو هر کله چې دوی د ابراهیم - علیه السلام- سره په دلېل د مقابلې کولو نه عاجز شول نو خپل قدرت او طاقت ته یې مخه کړه، نو ویې وېل: وسوځوئ ابراهیم لره په اور باندې؛ د وجې د مرستې او مدد کولو ستاسو د بوتانو هغه چې ده مات کړي که چېرته تاسې ده لره مخ نیوونکی، سزا ورکوونکي یاست.

نو دوی اور بل کړو او ابراهیم -علیه السلام- ېې پدې کې ورواچاوه، نو مونږ ووېل: ای اوره! شه یخ او خاوند د سلامتیا په ابراهیم باندې، نو دا همدغه شان شو، نو هیڅ تکلېف ورته ونه رسېد.

او د ابراهیم -علیه السلام- قوم هغه ته د چل کولو کوشش وکړ چې هغه وسوځوي، نو مونږ د هغوی چل باطل کړ او خاص همدوی مو هلاک شوي او ناکام وګرځول.

او مونږ نجات ورکړ هغه ته او نجات مو ورکړ لوط ته، او ومو وېستل دواړه د شام زځمکې ته هغه چې مونږ پکې برکت اچولی؛ د هغو پېغمبرانو د وجې چې مونږ په دې ځمکه کې رالېږلي او د هغو نعمتونو له وجې چې مونږ په دې زمکه کې خواره کړي (اچولي دي) د خلکو لپاره.

او وموبښه هغه ته اسحاق کله چې یې د خپل رب نه دعا وغوښته چې یو زوی ورته ورکړي، او ومو بښه هغه ته لمسی یعقوب زیات، او هر یو د ابراهیم او د هغه د زامنو اسحاق او یعقوب نه مونږ ګرځولي وو نېکان الله تعالی ته غاړه کیښودونکي.

او کرځولي وو مونږ دوی داسې امامان چې خلک ورپسې د خیر په کار کې پېروي کوي، خلک رابلي یواځې د الله تعالی بندګۍ طرف ته د هغه په حکم، او مونږ هغوی ته وحې کړی وه چې تاسې د خیر کارونه کوئ، او لمونځ په پوره طرېقې سره ادا کوئ، او زکات ورکوئ، او وو دوی مونږ ته غاړه ايښودونکي.

او لوط ته مو ورکړی وو علم د پریکړې کولو په منځ د جګړه مارو کې، او د هغه د دین په کار مو ورته پوهه ورکړی وه، او بچ کړی مو وو د هغه عذاب نه چې کوم مو د هغه په کلي (سدوم) باندې نازل کړی و، هغه کلی چې خلکو یې بدکارۍ ته راتلل کول، بېشکه دوی وو قوم فسادیان وتونکي د خپل رب د تابعدارۍنه.

او مونږ داخل کړی و ده لره په خپل رحمت کې کله چې مونږ بچ کړ ده لره له هغه عذاب نه چې د دې قوم ته رسېدلی و، بېشکه دی د هغو نېکانو څخه و چې زمونږ په حکم به یې عمل کاوه، او چې مونږ به د څه شي نه منع کاوه د هغه څخه به منعه کېده.

او یاده کړه -ای پېغمبره- قصه د نوح؛ کله چې یې الله تعالی اواز وکړ مخکې د ابراهیم او لوط نه، نو مونږ د هغه بلنه قبوله کړه په غوښتلو د هغه څه چې غوښتلی یې و، نو مونږ نجات ورکړ ده لره او د ده کورنۍ لره هغوی چې مومنان وو د لوی مصېبت نه.

او بچ مو کړ د چل د هغه قوم نه چې نسبت د دروغو یې کړی و په هغو آیتونو چې مونږ پرې دې مضبوط کړی و، کوم چې د دې په ريښتنولۍ دلالت کوونکي وو، بېشکه دوی وو قوم د فساد او شر، نو دوی ټول مو په اوبو کې غرق کړل.

او یاده کړه -ای پېغمبره- قصه د داود او د هغه د زوی سلېمان -علیهما السلام- کله چې دواړو فېصله کوله په یوه قضیه کې چې دوی ته مخې ته راغلې وه د دوو جګړه کوونکو په باره کې؛ چې یو د دې دواړو څخه ګډې درلودې او د شپې لخوا د دې بل په فصل (کښت) کې ورګډې شوې وې نو هغه یې ورله خراب کړی و، او مونږ د داود او سلیمان فیصلې کولو ته حاضر وو، د دوی د فېصلې څخه هیڅ شی پر مونږ پټ نه و.

نو ومو ښودله هغه فېصله سلېمان ته پرته د هغه له پلاره، او هر یو ته د دې دواړو څخه مونږ ورکړې وه پېغمبري او پوهه د دین د احکامو، یوازې سلېمان ته مو نه وه ورکړې، او تابع کړي مو وو داود سره غرونه چې تسبېح به یې ویله د هغه د تسبېح وېلو سره، او تابع کړي مو وو ده لره مرغان، او مونږ کوونکي وو دې ښودنې، فېصلې کولو، پوهې لرلو او تابع کولو لره.

او مونږ ښودلې وه داود -علیه السلام- ته پغېر د سلېمان -علیه السلام- نه جوړول د زغرو د دې لپاره چې تاسې وساتي د رسېدلو د وسلې نه ستاسې بدنونو ته، نو آیا تاسې -ای خلکو- شکر وېستونکي یاست دې نعمتونو لره کوم چې الله تعالی په تاسې باندې کړي دي؟!

او تابع کړې مو وه سلیمان لره هوا د تېزو الوتلو والا چې روانېده به د هغه په امر کله چې به یې ورته امر وکړ د شام ځمکې ته هغه چې مونږ پکې برکت اچولی و د دې وجې نه چې مونږ په دې کې کوم پېغمبران لېږلي وو، او د دې وجې نه چې په دې کې څومره برکتونه خواره کړی شوي، او مونږ په هر یو شي باندې پوهه یو، هیڅ څیز په مونږ باندې د دې نه پټ نشي پاتي کېدلی.

او تابع کړي مو د شیطانانو نه ده لره هغه څوک چې غوپي به یې وهلې د ده لپاره په دریابونو کې راوېستلې به یې ملغلرې او نور شیان، او د دې نه پرته نور کارونه به یې ورله هم کوله لکه ابادي جوړول، او مونږ د دوی تعداد او کارونو لره ساتونکي (یادوونکي) وو، هیڅ شی راڅخه د دې نه نشي پاتي کېدلی.

او یاد کړه -ای پېغمبره- قصه د ایوب -علیه السلام-، کله چې یې دعا وغوښتله د خپل رب څخه کله چې ورته مصېبت ورسېد؛ داسې ووېل: ای زما ربه! بېشکه ما ته مرض رارسېدلی او زما خاندان هم ورک شوی، او ته غوره د ټولو رحم کوونکو څخه یې، نو ما ته چې کوم مصېبت رارسېدلی دا زما څخه واړوه.

نو مونږ د هغه دعا قبوله کړه، او هغه ته چې کوم تکلېف رسېدلی و هغه مو ترې لرې کړ، او کوم بچي او کورنۍ چې ترې ورکه شوي وه هغه مو ورته بېرته ورکړه، او د هغوی په شان مو ورته نور هم ورکړل، دا ټول کارونه مونږ د خپلې مهربانۍ له وجې وکړل، او په دې کې یادداشت او پند دی هر هغه چا لره چې الله تعالی ته یې په بندګۍ سره غاړه کیښودلې وه؛ نو هغه دې صبر وکړي لکه څرنګه چې ایوب صبر کړی وو.

او یاد کړه -ای پېغمبره- اسماعېل او ادرېس او ذو الکفل -علیهم السلام-، هر یو د دوی نه صبر کوونکی و په مصېبتونو باندې او ولاړ وو په کولو د هغه څه چې الله تعالی پرې مکلف کړي وو.

او داخل کړي وو مونږ دوی ټول په خپل خاص رحمت کې، نو مونږ دوی پېغمبران ګرځولی وو، او دوی مو جنت ته داخل کړی وو، بېشکه دوی د الله تعالی د هغو نېکانو بندګان څخه دي چې د هغه په تابعدارۍ یې عمل کړی، او د هغوی پټ او ښکاره برابر شوي.

او یاد کړه -ای پېغمبره- قصه د ماهي والا یونس-علیه السلام- کله چې لاړ پغېر د اجازې د خپل رب نه غصه وو خپل قوم ته د هغوی د سرکشۍ د وجې نه، نو ده دا ګومان وکړ چې مونږ به په ده باندې تنګسیا نه راولو؛ په سزا ورکولو سره د ده په تللو باندې، نو هغه وازماېل شو په سخته تنګسیا سره او په بند پاتي کېدلو سره کله چې ماهي هغه لره تېر کړ، نو د ماهي د خیټې او د دریاب او د شپي په تیارو کې یې د الله تعالی نه دعا وغوښتله؛ په داسې حال کې چې اقرار کوونکی و په خپله خطا باندې الله تعالی ته ورګرځېدونکی و، نو ویې وېل: نشته څوک حقدار د بندګۍ پرته له تا نه، ته پاک یې د هر قسم عیب او شرېک نه، بېشکه زه له ظلم کوونکو څخه وم.

نو مونږ د هغه دعا قبوله کړه، او هغه مو د مصېبت د سختیو نه بچ کړ په راوېستلو د هغه سره د تیارو نه، او د ماهي د خېټې نه، او په شان د یونس د خلاصولو د هغه د مصېبت نه مونږ خلاصوو مومنان کله چې په تلکېف کې پريوځي او د الله تعالی نه دعا وغواړي.

او یاده کړه -ای پېغمبره- قصه د زکریا -علیه السلام- کله چې یې د خپل رب نه دعا وغوښته داسې یې ووېل: ای ربه زما! مه پرېږده ما لره یوازې چې هیڅ بچی مې نه وي، او یقېنا ته غوره د باقي پاتي کېدونکو څخه یې، نو ما لره یو بچې راکړه چې زما څخه وروسته پاتې شي.

نو مونږ د هغه دعا قبوله کړه، او هغه ته مو یحیی زوی ورکړ، او د هغه ښځه مو دې ته برابره کړه، نو وروسته د شنډوالي د هغې نه بچی راوړونکې شوه، بېشکه زکریا او بي بي د هغه او زوی د هغه وو دوی ټول چې تلوار به یې کاوه د خیر کارونو کې، او وو دوی چې رابللو به یې مونږ په داسې حال کې چې امېد به یې لرلو زمونږ د ثوابونو، او وېرېدل به زمونږ له عذابه، او وو دوی چې مونږ ته به یې عاجزي کوله.

او یاد کړه -ای پېغمبره- قصه د مریم -علیها السلام- هغه چې خپل فرج (اندام مخصوصه) یې له زنا څخه ساتلی و، نو الله تعالی هغې ته جبرېل -علیه السلام- ولېږه، نو په هغې کې یې پوکی وکړ، نو هغه په عیسی -علیه السلام- باندې حامله شوه، او وو دا او زوی د دې عیسی نښه د الله تعالی د قدرت د خلکو لپاره، او یقینا چې نشي عاجز کولی الله تعالی لره هيڅ یو شي ځکه چې عیسی یې پغیر له پلار څخه پیداکړو.

بېشکه همدا ستاسې دین دی -ای خلکو- دین یو، او هغه توحید دی کوم چې د اسلام دین دی، او زه ستاسې رب یم، نو تاسې ما لره بندګي خاص کړئ.

او خلک ټوټې ټوټې شول، نو په دوی کې څوک موحد، څوک مشرک، څوک کافر او څوک مومن شول، او هر یو له دوی څخه خاص مونږ ته راګرځېدونکي دي د قیامت په ورځ، نو د دوی د اعمالو سزا به ورته ورکړو.

نو د دوی څخه چې چا نېک عملونه وکړل او حال دا چې دې ایمان لرونکی و په الله تعالی او د هغه په پېغمبرانو او په ورځ وروستنۍ (د اخرت ورځ) نو د ده د نیک عمل به بې قدرې نشي کېدلی، بلکې الله تعالی به د ده دا عمل قبلوي او ثواب به ورله څو چنده کوي، او دې به خپل عمل د قیامت په ورځ په خپله عمل نامه کې بیامومي، نو په دې به خوشحاله شي.

او ناممکن دي د یو کلي والاو لپاره چې مونږ هلاک کړي وي د هغوی د کفر په وجه چې هغوی دې بېرته دنیا ته راوګرځي، د دې لپاره چې توبه وباسي او د هغوی توبه دې قبوله شي.

هیڅکله به راونه ګرځي تر دې چې د یاجوج ماجوج دیوال خلاص شي، او دوی به په دغه ورځ د زمکې د هرې اوچتې برخې نه په ګړندیتوب سره راوځي.

او ښه رانږدې شوی قیامت د دوی په راوتلو سره، او د هغه سختۍ او تکلېفونه راښکاره شوي، نو یقېنا په دغه وخت کې د کافرانو سترګي به خلاصې وي (بوټي به راوتلي وي) د ډیر مصېبت او وېرې د وجې، او وایې به: ای هلاکت دی مونږ لره، بېشکه مونږ په دنیا کې په لهو او لعب کې وو او دې لویې ورځې ته د تیارۍ کولو نه مشغول وو، بلکې مونږ ظالمان وو په کفر او ګناهونو کولو سره.

تاسې -ای مشرکېنو- او هغه بوتان چې تاسې یې بندګي کوئ پغیر له الله تعالی نه، او هغه څوک چې راضي دی ستاسې په بندګۍ کولو هغه لره د انسانانو او پېریانو څخه- خشاک د جهنم یاست، تاسې او ستاسې معبودان دې ته ورننوتونکي یاست.

که چېرته دا معبودان په ریښتیا سره د بندګۍ حقدار وی نو د خپلو تابعدارانو سره به جهنم ته نه ننوتلی، او هر یو د معبودانو او تابعدارانو به په اور کې وي، همېشه به وي دوی په دې کې همېشه، هیڅکله به د دې څخه نه راوځي.

وي به دوی لره په دې جهنم کې -د ډیرو تکلېفونو او دردونو د وجې- سخته ساه اخېستل (اسویلي)، او دوی به په اور کې اوازونه نه اوري د ډیر هېبتناک ویروونکي سختو حالاتو د وجې کوم چې دوی ته رسېدلي.

او کله چې مشرکېنو ووېل: (بېشکه عیسی او ملاېکې هغوی چې بندګي يې شوي وه خامخا به اور ته داخليږي) الله تعالی ووېل: بېشکه هغه کسان چې مخکې مقرر شوې ده هغوی لره د الله تعالی په علم کې چې بېشکه دوی به د نېکانو څخه وي لکه عیسی -علیه السلام- لرې کړی شوي د اور نه.

نه به رسیږي د دوی غوږونو ته اواز د جهنم او دوی به همېشه په هغو نعمتونو او مزو کې وي چې د دوی نفسونه یې غواړي، د دوی نعمتونه به هیڅکله د دوی څخه نه پرې کېږي.

نه به ویروي دوی لره دا لوی مصېبت او بد حالت کله چې به اور په جهنمیانو باندې راتاو شي، او ملاېکې به د دوی استقبال وکړي په هرکلي سره داسې به وایي: دا ستاسې هغه ورځ ده چې تاسې سره یې وعده شوې وه په دنیا کې، او تاسې ته پرې زیری درکول کېده په هغو نعمتونو چې تاسې به ورسره مخامخ کیږئ.

په هغه ورځ چې رانغاړو به مونږ اسمان په شان د رانغاړلو د صحېفې (کاغذ یا سند) په هغه لېکلو چې په دې کې وي، او راجمع به کړو ټول مخلوقات د دوی په هغه شکل چې دوی پرې اول ځل پیداشوي وو، وعده کړې مونږ په دې سره وعده داسې چې هیڅ وروستوالی پکې نشته، بېشکه مونږ کوونکي یو هغه څه لره چې مونږ پرې وعده کوو.

او بېشکه مونږ لیکلي وو په هغو کتابونو کې چې مونږ نازل کړي په پېغمبرانو باندې وروسته د هغه نه چې مونږ ليکلي وو په لوح محفوظ کې: بېشکه زمکه چې ده مالکان کیږي به د دې د الله تعالی نېکان بندګان هغوی چې عمل کوونکي دي د هغه په تابعدارئ، او دوی د محمد -صلی الله علیه وسلم- امت او ډله دي.

کوم نصحيت مو چې نازل کړی په هغو کې ګټه او د هغو خلکو لپاره چې د خپل پالونکي لمانځونکي دي بسنه ده پر هغه څه چې ورته روا کړي يې دي؛ نو همهغوی ترې ګټه اخلي.

او مونږ ته پېغمبر نه یې لېږلی-ای پېغمبره- مګر رحمت لپاره د ټولو خلکو؛ ستا د هغه صفت د وجې چې ته یې لرې ستا د حرص نه په هدایت د ټولو خلکو او د هغوی د الله تعالی د عذاب نه بچ کېدل.

ته ووایه -ای پېغمبره- بېشکه ما ته وحي کیږي زما د رب له طرفه د دې خبرې چې بېشکه حقدار د بندګۍ ستاسې په ريښتیا سره یو دی، هیڅ شریک ورله نشته او هغه الله تعالی دی، نو په هغه باندې ایمان راوړلو ته غاړه کیږدئ، او د هغه تابعدارۍ ته غاړه کیږدئ.

نو که چېرته دوی مخ واړاوه د هغه څه نه چې تا پرې دوی ته راتګ کړی، نو ته ورته ووایه -ای پېغمبره-: ما تاسې ته خبر درکړی چې بېشکه زه او تاسې په یو برابر حالت کې یو زما او ستاسې ترمنځ د فیصلې کولو نه، او زه په دې نه پوهيږم چې تاسې ته به کله هغه عذاب راځي چې الله تعالی یې تاسې سره وعده کړې.

بېشکه الله تعالی پوهېږي په هغو خبرو چې تاسې یې ښکاره کوئ، او پوهيږي په هغه څه چې تاسې یې پټوئ، په هغه باندې هیڅ شی د دې نه نشي پټېدلی، او خامخا به درله پرې بدله درکړي.

او زه نه پوهېږم چې شاېد ستاسې د عذاب وروستوالی ستاسې لپاره ازمېښت او مهلت وي، او مزې درکول وي تاسې لره تر نېټي مقررې پورې د الله تعالی په علم کې؛ د دې لپاره چې تاسې په خپل کفر او ګمراهۍ کې نور هم ورننوځئ.

رسول -صلی الله علیه وسلم- وفرماېل په داسې حال کې چې دعا کوونکی وو د خپل رب نه: ای زما ربه! فېصله وکړه زمونږ او زمونږ د قوم تر منځ هغوی چې په کفر باندې یې همېشوالی کړی په حقه فېصله، او مونږ په خپل رب چې رحمان ذات دی مدد غواړو د هغه کفر او دروغو په مقابل کې چې تاسې یې وايي.

ای خلکو! ووېرېږئ د خپل رب څخه په عملي کولو د هغه څه چې تاسې ته يې پرې امر کړی، او په ځان ساتلو سره د هغه څه نه چې تاسې یې ترې منعه کړي یاست، بېشکه هغه څه چې د قیامت د راتللو سره به یوځای وي د زلزلې د ځمکې او نورو سختو حالاتو څخه یقېنا ډیر لوی کار دی، لازم دي تیاری کول دې لره په هغه عمل چې الله تعالی خوشحاله کوي.

په کومه ورځ چې وبه وینئ تاسې دا زلزله غافله به شي هره یوه پۍ ورکوونکي ښځه د خپل بچي نه، او وبه غورځوي هره یوه حامله زنانه خپل حمل لره د ډېرې وېرې د وجې، او وېنې به ته خلکو لره د هغوی د عقلونو د لاسه ورکولو له کبله د نشیانو په شان د دغه ځای او حالاتو د سختې وېرې له وجې، او دوی به د شرابو د څښولو له امله نشه نه وي، بلکې عذاب د الله تعالی ډېر سخت دی، نو د الله تعالی عذاب د دوی نه عقلونه ورک کړي.

او ځېني د خلکو نه هغه دي چې جګړه کوي د الله تعالی په قدرت کې په راژوندي کولو د مړو پرته له کوم دلېل نه چې دوی سره وي، او تابعداري کوي په خپله عقېده او وینا کې د هر یو شیطان چې سرکش وي د خپل رب د حکم نه، او د هر یو ګمراه مشر.

مقرر کړی شوې په دې سرکښ انسي او جني شیطان باندې چې یقېنا چا چې د ده تابعداري وکړه، او د ده خبره یې ومنله نو خامخا به یې دحق له لارې څخه بې لارې کوي، او عذاب د اور ته به یې رسوي د هغه د کفر او ګناهونو په وجه.

ای خلکو! که چېرته تاسې سره شک وي زمونږ په قدرت باندې ستاسې په بېرته راژوندي کولو باندې، نو تاسې فکر وکړئ په خپل پيدایښت کې؛ نو بېشکه مونږ ستاسې پلار آدم د خاورې نه پیداکړی و، بیا مو د هغه اولاده د هغه څاڅکي د منۍ نه پیداکړه چې سړي یې د ښځي په رحم (بچې دانې) کې اچوي، بیا دا څاڅکی د منۍ بدل شي په کلکه وېنه باندې، بیا دا کلکه وینه د غوښي په ټوټې باندې بدله شي لکه د کرپندوکي په شان، بیا د غوښې دا ټوټه بدله شي؛ یا په پوره برابر پيدایښت باندې او یا پاتي شي په رحم (بچې دانۍ) کې تر دې چې هغه ژوندی بچی راووځي، او یا بدل شي ناقص شکل ته او رحم (بچه دانه) یې وغورځوي؛ دا د دې لپاره چې بیان کړو مونږ تاسې ته زمونږ قدرت په پیداکولو ستاسې کې په پی درپی ډول، او مونږ پرېږدو په بچه دانو کې هغه چې مونږ یې وغواړو د بچو نه تر دې چې پیداشي په نېټه مقرره کې چې هغه نهه میاشتې دي، بیا مو مونږ راوباسو د خېټو د مېندو ستاسې نه واړه واړه بچي، بیا تر دې چې تاسې ورسېږئ پوره والي د قوت او عقل ته، او ځېنې ستاسې څخه هغه دي چې د دې نه مخکې مړه شي، او ځېني ستاسې نه هغه څوک دي ژوند کوي تر دې چې د زوړوالي عمر ته ورسېږي داسې چې قوت او عقل دواړه یې کمزوري شي، تر دې چې د ماشوموالي د حال نه هم ډیر بدتر شي، نه پوهېږي په هغه څه چې دی پرې مخکې پوهېده، او وینې به ته زمکې لره وچه چې هیڅ بوټي پکې نه وي، نو کله چې مونږ په دې باندې د باران اوبه راووروو نو کولاو شي ځمکه د بوټو نه، او را اوچته شي په سبب د راټوکېدلو د بوټو د هغې، او راوباسي (رازرغون کړي) د هر یو قسم د ښایسته شکل والا بوټي نه.

دا کوم بیان چې مونږ تاسې ته وکړ -ستاسې د پیداېښت شروع کېدل او د هغه پۍ درپۍ احوال دي، او احوال د هغه چا چې ستاسې نه پیداکېږی- دا د دې لپاره چې تاسې یقین وکړئ چې بېشکه هغه الله تعالی چې تاسې یې پیداکړي یاست هغه حق ذات دی چې هیڅ شک پکې نشته، په خلاف د هغو بوتانو چې تاسې یې بندګي کوئ، او د دې لپاره چې تاسې ایمان او یقین ولرئ چې بېشکه الله تعالی مړي ژوندي کوي، او بېشکه هغه په هر څه باندې قدرت لرونکی دی، هیڅ شی یې نشي عاجز کولی.

او د دې لپاره چې تاسې ایمان او یقېن ولرئ چې بېشکه قیامت خامخا راتلونکی دی د هغه په راتګ کې هیڅ شک نشته، او بېشکه الله تعالی راژوندي کوي مړي د خپلو قبرونو نه د دې لپاره چې د هغوی په عملونو بدلې ورکړي.

او ځېني له کافرانو څخه هغه دي چې جکړه کوي د الله تعالی دتوحېد باره کې، پرته له څه داسې پوهې نه چې دوی پرې حق ته ورسېږي، او پغیر د تابعدارۍ د یو لارښود نه چې دوی ته دا توحېد وروښايي، او نه کتاب رڼا کوونکی چې دوی ته د الله تعالی له طرفه راغلی وي نو دوی هغه ته ورسوي.

اړوونکي وي خپل څټ لره د لويۍ د وجې د دې لپاره چې خلک واړوي د ایمان نه او د ننوتلو نه د الله تعالی په دین کې، نو دا چې د چا صفت وي د هغه لپاره ذلالت دی په دنیا کې د هغې سزا له وجې چې دې ته به رسېږي، او وبه څکوو مونږ دې ته په اخرت کې عذاب د اور؛ سوځوونکی.

او وېلی کیږي به دې ته: دا عذاب چې تا وڅکه د هغه کفر او ګناه په وجه دی چې تا کړي، او الله تعالی خپل هیڅ یو بنده ته سزا نه ورکوي مګر په ګناه سره.

او ځېني له خلکو هغه دي چې ګډوډ وي په شک باندې د الله تعالی بندګي کوي، نو که ورسېږي دوی ته څه خیر د صحت او مالدارۍ نه نو په خپل اېمان او بندګۍ پاتي شي، او که ورسېږي دوی ته څه ازمېښت په مرض او یا ولږې سره نو په خپل دین باندې بد فالي نېسي نو د هغه نه بېرته وګرځي، تاواني شوه دنیا د ده، نو نه زیاتوي ده لره کفر د دې څه نصېب او برخه د دنیا نه کوم چې دې لره په تقدير کې نه وي لېکل شوي، او اخرت یې هم تاواني کړ د هغه عذاب په وجه چې دا به ورسره مخامخ کېږي، بېشکه دا دی تاوان ښکاره.

بندګي کوي پغېر د الله تعالی نه د داسې بوتانو چې که څوک یې نافرماني وکړي ضرر ورته نشي رسولی، او که تابعداري یې وکړي فاېده ورته نشي رسولی، دا رابلل او بندګي کول د داسې بوتانو چې نه چا ته ضرر رسولی شي او نه چا ته فاېده رسولی شي همدا ګمراهي ده ډېره لرې د حق نه.

رابلي دا کافر کوم چې د بوتانو بندګي کوي هغه څوک چې واقعي ضرر د هغه ډیر نږدی دی د هغه د ورکې فاېدې نه، یقېنا ډیر بد دی هغه معبود چې ضرر یې د فاېدې نه ډیر نږدې دی، ډیر بد دی دا مددګار د هغه چا چې مدد ترې غواړي، او ډیر بد ملګری دی د هغه چا چې ملګرتیا ورسره کوي.

بېشکه ننباسي الله تعالی هغه کسان چې په هغه یې اېمان راوړی او نېک عملونه یې کړي جنتونو ته چې بهېږي به لاندې د ماڼېو د هغه ویالې، بېشکه الله تعالی کوي هغه څه چې غواړي؛ رحم کوي په چا چې رحم کول وغواړي د خپل رحمت نه، او سزا ورکوي چا ته چې سزا ورکول وغواړي، هیڅوک په هغه باندې زور اچوونکي نشته.

هر هغه څوک چې ګومان کوي چې یقېنا الله تعالی به د خپل پېغمبر محمد -صلی الله علیه وسلم- مدد ونه کړي په دنیا او اخرت کې نو بس دا دې د خپل کور چت ته یوه رسۍ اوږده کړي، بیا دې پرې ځان زندۍ (غرغره) کړي چې د د نیا د ځمکې نه ختم شي، بیا دې وګوري چې ایا دا کار بوځي د دې هغه غوصه چې په دې کې وه، نو خامخا الله تعالی د خپل پېغمبر مدد کوونکی دی، که دا عنادي حسدګر وغواړي او که ویې نه غواړي.

او لکه څرنګه چې مونږ تاسې ته ښکاره دلېلونه بیان کړل په بېرته راژوندي کولو باندې همدارنګه مونږ نازل کړی په محمد -صلی الله علیه وسلم- باندې قرآن د ښکاره دلېلونو والا، او بېشکه الله تعالی توفېق ورکوي چا لره چې وغواړي په خپلې مهربانۍ سره د هدایت او نیکۍ لارې ته.

بېشکه هغه کسان چې په الله تعالی یې اېمان راوړی د دې امت نه، او یهودیان او صابئېن (دا د ځېنو پېغمبرانو د تابعدارانو یو ډله ده)، او نصرانیان، او اور پرستان، او بوت پرستان، خامخا الله تعالی به فېصله وکړي د دوی ترمنځ د قیامت په ورځ نو ننباسي به مومنان جنت ته، او دا نور ټول به جهنم ته ننباسي، بېشکه الله تعالی ګواهي کوونکی (خبر دی) د خپلو بندګانو په ټولو ویناګانو او کړنو باندې، په هغه باندې د دوی څخه هیڅ شی هم پټ نشي پاتي کېدلی، او خامخا به ورله پرې بدلې ورکړي.

آیا ته نه وېنې -ای پېغمبره- چې بېشکه الله تعالی چې دی سجده کوي هغه ته سجده د تابعدارۍ ټول هغه څوک چې په آسمانونو کې دي د ملاېکو نه، او هغه څوک چې په زمکه کې دي د انسي او جني مومنانو څخه، او لمر ورته هم سجده کوي، او سپوږمۍ ورته هم سجده کوي، او ستوري ورته په آسمانونو کې سجده کوي، او غرونه او ونې او زنده سر ورته په زمکه کې سجده کوي؛ سجده د غاړي کېښودلو، او سجده ورته کوي ډېر د خلکو نه سجده د بندګۍ او تابعدارۍ، او ډیر د خکلو نه ځان بندوي هغه ته د تابعدارۍ د سجدې نه، نو په دوی باندې لازم شوی عذاب د الله تعالی د دوی د کفر په وجه، او هر هغه څوک چې الله تعالی پرې د هغه کفر له وجې د ذلت او سپکوالي فېصله وکړي نو هیڅوک داسې نشته چې د هغه عزت وکړي، بېشکه الله تعالی کوي چې څه وغواړي، هیڅوک په هغه باندې زور اچوونکی نشته.

دا دوه ډلې دي جګړه کوونکي دي د خپل رب باره کې؛ کومه یوه د دې دواړو ډلو څخه په حقه ده: د اېمان والا ډله، او که د کفر والا ډله؛ نو د کفر والا باندې به اور داسې راتاو شي لکه جامې (کالي) چې په اغوستونکي باندې راتاو شوې وي، او اړول کېږي به د دوی د سرونو دپاسه اوبه سرې ایشېدلې.

په دې اوبو سره به ويلي شي هغه څه چې د دوی په کولمو کې به وي د ډېر ګرموالي له وجې او د دوی پوستکو ته به هم ورسېږي نو هغه به هم ويلي کړي.

او دوی لره به په اور کې د اوسپنو ګورزونه (څټکي) وي ملاېکې به ورله پرې سرونه وهي.

هر کله چې دوی کوشش وکړي د اور نه د وتلو د هغو سختو عذابونو د وجې چې دوی به ورسره په دې کې مخامخ کېږي بېرته به وګرځول شي دوی دې اور ته، او دوی ته به ووېل شي: وڅکئ عذاب د اور سوځونکي.

او د ایمان والا ډله هغوی چې په الله تعالی یې اېمان راوړی او نېک عملونه یې کړي دي، داخل به کړي دوی لره الله تعالی په جنتونو کې چې بهېږي به لاندې د بنګلو او ونو د هغې ویالې، ښاېسته کوي به الله تعالی دوی په وراغوستلو سره دوی ته د سرو زرو بنګړي، او ښاېسته کوي به دوی لره په ملغلرو سره، او د دوی جامې به په دې کې د ورېښمو څخه وي.

او لارښوونه کړې الله دوی ته په دنیوي ژوند کې د ښایسته ویناوو لکه کلمه د شهادت: لا اله الا الله، او د الله تعالی لویي او ثنا بیانول، او ښودنه يې کړې د دوی د اسلام ستایلی شوی لارې ته.

بېشکه هغه کسان چې په الله تعالی یې کفر کړی، او نور خلک هم په اسلام کې د ننوتلو نه بندوي، او بندوي خلک د مسجد حرام نه، لکه مشرکانو چې د حدیبیی په کال کړی و نو زر دی چې وبه څکوو مونږ دوی ته عذاب دردناک، دغه جومات چې مونږ ګرځولې خلکو له قبله د هغوی په لمانځه کې او ځای د عبادت دی په حج او عمره کې، برابر دي په دې د مکې والا کوم چې هلته اوسېږي، او هغه څوک چې ورته راشي د بهر نه چې د مکې والا نه وي، او څوک چې اراده وکړي په دې د کوږوالي د حق نه په یو شي سره د ګناه نه قصدا نو وبه څکوو مونږ دې ته عذاب دردناک.

او یاد کړه -ای پېغمبره- کله چې مونږ بیان کړل ابراهیم -علیه السلام- ته د بیت الله ځای او د هغه حدود وروسته د دی نه چې هغه نا معلوم وو، او مونږ وحې وکړه هغه ته چې زما سره په عبادت کې هیڅ څيز هم مه شرېکوه، بلکې یواځې زما بندګي وکړه، او پاک کړه کور زما د حسي او معنوي پلیتیانو څخه د طواف کوونکو او لمونځ کوونکو لپاره.

او اعلان وکړه په خلکو کې راوبله دوی د ادا کولو د حج دې کور ته کوم چې مونږ تا ته د دې د جوړولو امر کړی؛ راځی به دوی تا ته پیاده او سواره په هر یو اوښ ډنګر چې ستړی شوی وي د مزل له وجې، راولي به دوی لره اوښان چې بار کړي به يې وي د هرې یوې لرې لارې نه.

د دې لپاره چې دوی حاضر شي هغه څه ته چې دوی ته فاېدې ورکوي د بښنې د ګناهونو نه، او د حاصلولو د ثوابونو نه، او یووالي د ټولي د دوی نه او داسې نور، او چې یاد کړي نوم د الله تعالی په هغه څه چې دوی ئې ذبحه کوي د قربانیو نه په هغو ورځو معلومو کې چې هغه: لسم د ذې الحجې دی او درې ورځې د هغې نه وروسته؛ له وجې د شکر اېستلو نه په هغو نعمتونو چې دوی ته الله تعالی ورکړي د اوښانو او غواګانو او ګدو نه، نو تاسې خوراک وکړئ د دې قربانیانو نه، او خوراک ورکړئ د دې نه هغه چا ته چې هغه ډیر غريب وي.

بیا دې پوره کړي هغه چې پاتي وي په دوی باندې د حج د طرېقو نه، او ځان دې حلال کړي په کلولو (ښرېلو) د سرونو خپلو او په کمولو د نوکانو د دوی، او په لرې کولو د هغو خېرو چې د احرام په وجې په دوی جمعه شوي وي، او پوره والی دې وکړي په هغه څه چې دوی په خپل ځان باندې واجب کړي د حج او عمرې او قربانیانو نه، او طواف دې وکړي طواف افاضة د بیت الله شریف نه هغه چې الله تعالی ازاد کړی د تسلط د ظالمانو نه په هغه باندې.

دغه حکمونه چې تاسې ته پرې امر شوی -د ځان حلالولو نه په ښرېلو (کلولو) د سر او په کمولو د نوکانو او په لرې کولو د ګندګۍ، او په وفا کولو په خپلو نذرونو او په طواف کولو سره په بیت الله شریف باندې- دا هغه څه دي چې الله تعالی په تاسې واجب کړي، نو تاسې احترام وکړئ د هغه څه چې په تاسې ئې واجب کړي، او څوک چې ځان وساتي د هغه څه نه چې الله تعالی ورته د هغه نه د ځان ساتلو امر کړي وي د احرام په وخت کې؛ د وجې د احترام کولو د هغه د الله تعالی پولو لره د دې ویرې نه چې هسې نه چې پکې واقع نه شي، او د هغه د محرماتو نه هسې نه چې هغه حلال وګڼي نو دا غوره دی ده لره په دنیا او اخرت کې په نیزد د خپل رب جل جلاله، او حلال شوي تاسې لره -ای خلکو- څاروي لکه اوښان او غواګانې او ګډې بزې، نو نه دي حرام شوي په تاسې باندې د دوی نه حام او نه بحېره او نه وصېله، او نه دي حرام د دې نه مګر هغه چې تاسې ئې بیامومئ په قرآن کريم کې د حراموالي د مرادارې او وینې بهېدونکې او نورو نه، نو ځان وساتئ د ګندګۍ نه چې هغه بوتان دي، او ځان وساتئ د هرې یوې وینا نه چې هغه باطله وي دروغ وي په الله تعالی او یا د هغه په مخلوقاتو باندې.

ځان وساتئ له دغو ذکر شویو شیانو نه؛ واوړئ له هر دین څخه پرته له هغه دین څخه چې الله ته خوښ دی، مه کیږئ شریک جوړوونکي د هغه سره په بندګۍ کې هیچا لره، او هر هغه څوک چې شرک کوي د الله تعالی سره ګویا کې دی له اسمان څخه راغورځېدلی، نو یا خو به ئې مرغان غوښې او هډوکي وتښتوي، او یا به یې سیلۍ (باد) په لرې ځای کې وغورځوي.

دا هغه شیان دي چې الله تعالی پرې امر کړی د خپل توحید او هغه ته د اخلاص کولو نه، او ځان ساتل د بوتانو د بندګۍ او د دروغو د وینا نه، او څوک چې تعظیم او احترام کوي د دین د نښو -او د هغه نه قرباني او د حج طرېقې هم دي- نو بېشکه د هغه تعظیم کول دې شیانو لره د هغه خپل رب ته د زړه د اخلاص څخه دي.

تاسې لره په هغو قربانیو کې چې تاسې یې په بیت الله کې حلالوئ فاېدې دي، لکه سورلۍ کول او وړۍ او د هغه نسل او شېدې، د هغې د حلالولو د نېټې پورې نږدې د هغه کور سره چې الله تعالی ازاد کړی د ظالمانو د تسلط نه په هغه باندې.

او هر یو پخواني امت لپاره مونږ مقرر کړی وه طرېقه خاصه د وینې د تویولو الله تعالی ته د نږدېکت لپاره؛ د دې لپاره چې یادوي به نوم د الله تعالی په هغو چې دوی ئې حلالوي د دغو قربانیانو نه په وخت د حلالولو کې؛ د وجې د شکر کولو نه الله تعالی لره په هغه نعمتونو چې دوی ته یې ورکړي د اوښانو او غواګانو او ګډو بزو څخه، نو حقدرا د بندګۍ ستاسې په رښتیا سره -ای خلکو- یو دی هیڅ شریک ورله نشته، نو خاص یواځې هغه ته غاړه کیږدئ او د هغه تابعداري وکړئ، او زیری ورکړه -ای پېغمبره- عاجزي کوونکو او اخلاص کوونکو ته په هغه څه چې دوی پرې خوشحالیږي.

هغه کسان چې کله الله ياد شي، له سزا يې ويريږي؛ نو د امر له سرغړونې يې ډډه کوي او که کوم کړاو ورته رسيږي صبر کوي، بشپړ لمنځونه کوي او کوم څه چې الله په روۍورکړي د نېکۍ په لارو کې يې لګوي.

او اوښان او غواګانې هغه چې بیت الله شرېف ته هدیه کیږي؛ مونږ ګرځولي ستاسې لپاره نښې د دین، شته دی په دې کې ستاسې لپاره فاېدې دینې او دنیوي، نو ووایاست: (بسم الله) په وخت د حلالولو د هغې کې وروسته د دې نه چې یوځای برابرې کړي پښي خپلې او دا ولاړ وي او مخې ته یوه پښه ئې تړل شوي وي د دې لپاره چې ونه تښتي، نو کله چې راوغورځيږي وروسته د هغه د حلالولو نه په خپل اړخ باندې، نو خورئ تاسې -ای هدیه کوونکو- د دې نه، او ورکړئ د دې نه هغه فقیر ته چې د سوال کولو نه ځان ساتي، او هغه فقیر ته چې سوال کوي، نو لکه څرنګه چې مونږ دا تاسې ته تابع کړي د دې لپاره چې تاسې پرې بارونه ویسئ او تاسې پرې سواره شئ؛ همداسې مونږ دا تاسې ته تابع کړي نو هغه ځای ته ځي چې تاسې ئې هلته حلالولوئ؛ د وجې د نږدېکت نه الله تعالی ته د دې لپاره چې تاسې شکر وباسئ په دې نعمت د الله تعالی چې تاسې ته ئې دا تابع کړي.

هیچېري نه رسېږي الله تعالی ته غوښې د هغو قربانیانو چې تاسې یې قرباني کوئ او نه وینې د هغې، او نه دا هغه ته پورته کېږي، لیکن پورته کېږي هغه ته اخلاص او تقوی ستاسې په دې کې؛ داسې چې تاسې خالص کړئ خپل عملونه په وخت د قربانۍ کولو ستاسې کې هغه ته، همداسې الله تعالی دا تاسې ته تابع کړي د دې لپاره چې تاسې د الله تعالی لویي بیان کړئ او شکر وباسئ هغه ته په دې وجه چې تاسې ته یې د حق توفیق درکړی، او زیری ورکړه -ای پېغمبره- نېکي کوونکو ته د خپل رب په بندګۍ کې او د هغو په کردار او تعامل کې د الله تعالی د بندګانو سره، په هغه څه چې هغوی پرې خوشحالېږي.

بېشکه الله تعالی له هغو کسانو څخه چې په هغه یې ایمان راوړی دفع کوي ورڅخه شر د هغوی د دښمنانو اړوي، بېشکه الله تعالی نه خوښوي هر خیانتګر په خپل امانت کې، ناشکري کوونکی د الله تعالی نعمتونو لره، نو د الله تعالی شکر نه وباسي په هغو باندې، بلکې بد یې ګڼي.

اجازه ورکړې الله تعالی مومنانو ته -هغوی چې مشرکین ورسره جنګ کوي- د جنګ کولو؛ د وجې د هغه ظلم نه چې دوی ته د دوی د دښمنانو له خوا رسېدلی، او بېشکه الله تعالی د مومنانو په غالب کولو د هغوی په دښمن باندې پغېر د جنګه خامخا قدرت لرونکی دی، لېکن د هغه حکمت دا تقاضا کوي چې په مؤمنانو باندې ازمېښت وکړي د کافرانو سره په جنګ کولو.

هغه کسان چې کافرانو د خپلو کورونو څخه په ظلم باندې وېستلي، چې د هغوی هیڅ جرم نه و مګر دا چې هغوی ویلي وو: رب زمونږ الله تعالی دی، نشته دی مونږ لره پغیر له هغه نه بل رب، او که چېرې نه وی هغه چې روا کړي الله تعالی پېغمبرانو او مومنانو ته د هغوی د دښمنانو سره د جنګ نه نو خامخا هغوی به تیری کړی وی په عبادت خانو باندې، نو ورانې کړی به یې وی د راهبانو ګیرجې، او د نصرانیانو کلېساګانې، او د یهودیانو عبادتخانې، او د مسلمانانو جوماتونه کوم چې د لمانځه لپاره جوړ شوي دي، په دې کې مسلمانان الله تعالی ډیر یادوي، او خامخا مرسته به کوي الله تعالی د هغه چا سره چې د هغه د دین او د پېغمبر مرسته او مدد کوي، بېشکه الله تعالی خامخا قوي او قدرت لرونکی دی په مرستې د هغه چا چې د هغه د دین مرسته کوي، زورور دی هیڅوک پرې نشي غالب کېدلی.

دا کسان چې د مرستې وعده ورسره شوې ده دوی داسې خلک دي چې که چېرته مونږ دوی ته په زمکه کې قدرت ورکړ داسې چې دوی په خپلو دښمنانو بریالي کړو نو دوی به لمونځ په پابندۍ سره ادا کړي، او د خپلو مالونو زکاتونه به ورکړي، او په هغه څه به امر کوي چې کوم باندې یې شرعې امر کړی، او د هغه څه نه به خلک منع کوي د کوم نه چې شریعت منع فرمایلې، او خاص یواځې الله تعالی ته ورګرځېدل د ټولو کارونو دي لپاره د ورکولو د ثواب او د سزا.

او که چېرته تا ته نسبت د دروغو کوي -ای پېغمبره- قوم ستا، نو ته صبر کوه! نو پس ته نه یې اول د هغو پېغمبرانو نه چې قوم یې ورته نسبت د دروغ کړی، نو بېشکه نسبت د دروغو کړی و مخکې ستا د قوم نه قوم د نوح -علیه السلام- د نوح -علیه السلام-، او نسبت د دروغو کړی وو عادیانو د هود -علیه السلام- او ثمودیانو د صالح -علیه السلام-.

او نسبت د دروغو کړی و قوم د ابراهیم -علیه السلام- د ابراهیم -علیه السلام-، او قوم د لوط -علیه السلام- د لوط -علیه السلام- تکذېب کړی و.

او نسبت د دروغو کړی و د مدین والاو د شعیب -علیه السلام-، او فرعون او قوم یې د موسی -علیه السلام- تکذېب کړی و، نو ما د هغوی د قومونو نه عذاب وروسته کړی و هغوی ته د مهلت ورکولو لپاره، بیا مې هغوی راونېول په عذاب سره، نو ته وګوره څرنګه و انکار زما په دوی باندې، نو بېشکه دوی مې هلاک کړل د دوی د کفر په وجه.

پس څومره ډیر دی هغه کلي چې مونږ هلاک کړي -او حال دا چې دوی ظالمان وو د دوی د کفر کولو په وجه- په عذاب د بیخ کندنې سره، نو کورونه د دوی وران شوي خالي دي د اوسېدونکو نه، او څومره ډیر دي کوهیان خالي د ورتلونکو نه د هغوی د هلاکت د وجې، او څومره ډیرې اوچتې اوچتې ماڼۍ دي چې ښاېسته شوي دي خو لېکن بچ یې نه کړل خپل اوسېدونکي د عذاب نه.

آیا نه ګوري دا د دروغو نسبت کوونکي هغه څه لره چې پېغمبر -صلی الله علیه وسلم- پرې راتګ کړی په ځمکه کې؛ د دې لپاره چې ووېنې نښې د هلاکت د دغو هلاک شویو کلېو، بیا فکر وکړي په خپلو عقلونو د دې لپاره چې عبرت واخلي، او واوري کیسې د دوی پداسې اروېدلو چې پند ترې واخلي، نو پس حقېقې ړوندوالی د سترګو ړوندوالی نه دی، بلکې حقېقي ړوندوالی کوم چې هلاکوونکی او تباه کوونکی دی هغه ړوند والی د پوهې دی، داسې چې دغه کس لره څه اعتبار نه وي او نه څه پند او نصېحت اخلي.

او کله چې ستا قوم په دنیا کې په بیړني او په اخرت کې په وروستني عذاب سره وویرول شول، نو دوی ستا څخه په تلوار سره د عذاب غوښتنه کوي او هیچېرې الله تعالی د دوی سره خلاف نه کوي د هغې وعدې چې د دوی سره ئې کړی ده، او په تلوار سره عذاب د دوی هغه و چې کوم په دوی باندې د بدر په ورځ راغلی و، او بېشکه یوه ورځ د عذاب په اخرت کې پشان د زرو ورځو ده د هغو نه چې تاسې یې شمېرئ د کلونو د دنیا نه د هغه عذاب په وجه چې په هغې ورځ کې دی.

او څومره ډیر دي د کلو نه چې ما ورته مهلت ورکړی و په عذاب سره او حال دا چې دوی ظالمان وو په سبب د کفر د دوی، او ما دوی ته په تلوار سره عذاب نه دی ورکړی د مهلت د وجې نه دوی ته، بیا مې راونېول دوی په عذاب د بېخ کندۍ سره، او خاص یواځې ما ته راګرځېدل د دوی دي په ورځ د قیامت، نو زه به بدله ورکوم دوی ته په سبب د کفر کولو د دوی په همیشني عذاب سره.

ووايه: اې خلکو زه يوازې تاسو لره وېروونکی يم، هغه څه درته رسوم چې پرې لېږل شوی يم، په خپله وېرونه کې څرګند يم.

پس هغه کسان چې په الله تعالی یې اېمان راوړی او عملونه یې کړي نېک عملونه؛ شته دوی لره بښنه د ګناهونو د خپل رب له طرفه، او دوی لره په جنت کې ښاېسته روزي ده چې هیڅکله به نه بندېږي.

او هغه کسان چې کوشش کوي په دروغجن ګنلو کې زمونږ آیتونو لره دوی دا ګومان کوي چې ګویا کې دوی به الله تعالی عاجز کړي او د هغه نه به خلاص شي نو عذاب به ور نه کړي، دوی خاوندان د اور دي داسې به په اور کې وي لکه څرنګه چې ملګری د ملګري سره یوځای وي.

او مونږ نه دی لېږلی مخکې ستا نه -ای پېغمبره- هیڅ یو پېغمبر او نه نبي مګر کله چې یې د الله کتاب لوستلی نو اچولي شیطان د ده په لوستلو کې هغه څه چې دا په خلکو باندې ګډوډ کړي چې ګویا کې دا هم وحې ده، نو پس باطلوي الله تعالی هغه چې اچوي یې شېطان د خپلې وسوسې او شبهو نه، او کلکوي آیتونه خپل، او بېشکه الله تعالی پوهه دی په هر شي باندې، هیڅ یو شی په هغه باندې پټ نشي پاتې کېدلی، د حکمت والا دی په خپل پېداېښت او تقدیر او تدبیر کې.

اچوي شیطان په وخت د لوستلو د پېغمبر کې د دې لپاره چې وګرځوي الله تعالی هغه څه چې دا یې غورځوي امتحان لپاره د منافقېنو، او لپاره د هغو کسانو چې سخت شوي زړونه د هغوی د مشرکېنو نه، او بېشکه ظالمان خلک د منافقېنو او مشرکېنو نه خامخا په دښمنۍ کې دي د الله تعالی او د هغه د پېغمبر سره او ډېر لرې دي د حق او سمې لارې نه.

او لپاره د دې چې ښه یقین وکړي هغه کسان چې الله تعالی ورته علم ورکړی چې بېشکه په محمد صلی الله علیه وسلم باندې رانازل شوی قرآن کرېم همدا حق دی هغه چې الله تعالی پرې تا ته وحې کړې -ای پېغمبره- نو زیات به شي اېمان د دوی په دې باندې، او د دوی زړونه به دې ته نرم او ټیټ شي، او بېشکه الله تعالی خامخا هدایت کوونکی دی هغو کسانو ته چې په دې یې اېمان راوړی د حق نېغې لارې ته هغه چې هیڅ کوږوالی پکې نشته؛ دا بدله ده دوی لره په سبب د عاجزۍ کولو د دوی هغه ته.

او هغه کسان چې پر الله يې کفر کړی او د هغه رسول يې درواغجن ګڼلی تل په شک کې دي له هغه څه څخه چې الله پر تا قرآن نازل کړی دی، همداسې دوام ورکوونکي به وي، ترڅو ناببره قيامت نه وي راغلی او هغوی پر همدغه حالت وي او يا د هغې ورځې سزا ورته راشي چې هغوی لره پکې لورېينه او ښېګڼه نه وي او هغه د هغوی په نسبت د قيامت ورځ ده.

بادشاهي او اختیار د قیامت په ورځ -هغه ورځ چې رابه شي دوی ته هغه عذاب چې د دوی سره یې وعده شوې وه- یوازې خاص الله تعالی لره ده، هیڅوک جګړه کوونکی نشته هغه لره په دې کې، هغه پاک ذات یوازې فیصلې کوي د مومنانو او کافرانو ترمنځ، نو فیصله به کوي هر یو لره د هغه څه چې دا یې مستحق وي، نو پس هغه کسان چې په الله تعالی یې اېمان راوړی او نېک عملونه یې کړي، دوی لره لوی ثواب دی چې هغه د همیشني جنت نعمتونه دي کوم چې نه پرې کېږي.

او هغه کسان چې کفر یې کړی په الله تعالی او نسبت د دروغو یې کړی هغو آیتونو ته چې زمونږ په پېغمبر باندې نازل شوي دي، د دوی لپاره دی عذاب ذلیلوونکی، الله تعالی به یې په دې عذاب سره په جهنم کې ذلیلوي.

او هغه کسان چې پرېښي یې دي خپل کورونه او وطنونه لپاره د لټولو د رضا د الله تعالی او لپاره د قوي کولو د هغه دین لره، بیا د الله تعالی په لاره کې په جهاد کې مړه شوي، او یا په خپل مرګ مړه شوي خامخا په جنت کې به ورته الله تعالی ښاېسته روزي ورکوي داسې همیشنۍ روزي چې نه به پرې کېږي، او بېشکه خاص الله تعالی هغه ښه روزي ورکوونکی دی.

خامخا داخل به کړي الله تعالی دوی داسې ځای ته چې دوی به یې خوښوي او هغه جنت دی، او بېشکه الله تعالی ښه پوهه دی د هغوی په کارونو او نیتونو، صبرناک دی ځکه چې په تلوار سره ورته د هغوی په نقصان کولو باندې سزا نه ورکوي.

دغه چې بیان شو؛ د الله په لار کې مهاجرینو لره جنت ته ننویستل، او په اجازې ورکولو سره په مقابله د زیاتي کوونکي لره په شان د هغه چې په ده یې زیاتی کړی داسې چې په دې کې په دې باندې هیڅ ګناه نشته، نو که چېرته دې زیاتي کوونکي بېرته زیاتي کولو ته راوګرځېده نو یقېنا الله تعالی مرسته کوي د مظلوم انسان، بېشکه الله تعالی عفوه کوونکی دی د مومنانو ګناهونو لره، بښنه کوونکی دی دوی ته.

دغه مدد د مظلوم سره په دې وجه چې بېشکه الله تعالی قدرت لرونکی دی په هغه څه چې غواړي یې، او د هغه د قدرتونو څخه دا دي چې ننباستل د شپې په ورځې کې، او د ورځې په شپه کې؛ په زیاتولو د یو د دواړو نه او په کمولو د بل یو، او بېشکه الله تعالی ښه اورېدونکی دی د خپلو بندګانو ویناګانو لره، پوهه دی د هغوی په کارونو، په هغه باندې د دې نه هیڅ شي هم پټ نشي پاتي کېدلی، او خامخا به ورله پرې بدلې ورکوي.

دغه چې بیان شو- د ننباستلو د الله تعالی نه شپه په ورځ کې، او ورځ په شپه کې- د دې وجې نه چې بېشکه الله تعالی هغه حق ذات دی، نو د هغه دین هم حق دی، او د هغه وعده هم حقه ده، او د مؤمنانو سره د هغه مرسته هم حق او یقېني ده، او هغه چې مشرکېن یې بندګي کوي پرته له الله تعالی نه د بوتانو، دا باطل دي چې هیڅ اساس نه لري، او بېشکه الله تعالی خاص هغه اوچت دی په خپلو بندګانو په اعتبار د ذات او قدرت او زور سره، لوی دی داسې چې هغه لره هر قسم تکبر لويي او عظمت دی.

آیا ته نه ګورې -ای پېغمبره- چې بېشکه الله تعالی رالیږلي د بره نه اوبه د باران، پس شي ځمکه وروسته له باران څخه شنه؛ د هغو بوټو د وجې چې په دې رازرغون کړي، بېشکه الله تعالی ښه مهربان دی په خپلو بندګانو داسې چې په دوی یې باران وکړ او د دوی لپاره یې زمکه رازرغونه کړه، پوهه دی د دوی په مصلحتونو، په هغه باندې د دې نه هیڅ شی هم پټ نشي پاتي کېدلی.

ده لره یوازې بادشاهي ده د هغه څه چې په اسمانونو کې دي او باشاهي د هغه څه چې په زمکه کې دي، او بېشکه الله تعالی خاص هغه بې حاجته ذات دی چې هیڅ یو مخلوق ته نه دی محتاج، ستایل شوی ذات دی په هر حال کې.

آیا ته نه ګورې -ای پېغمبره- چې بېشکه الله تعالی تابع کړي تا لره او خلکو لره هغه څه چې په زمکه کې دي د زنده سرو او جماداتو نه ستاسې د فاېدې او ضرورتونو لپاره، او تابع کړي یې دي تاسې لره کښتۍ چې ګرځي په دریاب کې د هغه په حکم او تابع کولو د یو ښار نه بل ښار ته، او کلک کړی یې دی اسمان هسې نه چې په زمکه باندې راپریوځي مګر د هغه په حکم سره، نو که هغه ورته اجازه وکړه چې راوغورځېږه نو راوبه غورځېږي، بېشکه الله تعالی په خلکو باندې شفقت کوونکی مهربان دی، داسې چې دوی لره یې دا ټول شیان تابع کړي سره د دې نه چې په دوی کې ظلم کول هم شته.

او الله تعالی هغه ذات دی چې تاسې یې راژوندي کړي یاست وروسته لدې نه چې تاسې نه وئ، بیا به مو مړه کوي کله مو چې عمرونه ختم شي، بیا به مو بېرته راژوندي کوي وروسته دمړه کولو ستاسو نه د دې لپاره چې ستاسې په عملونو درسره حساب کتاب وکړي، او په هغه درله بدلې درکړي، بېشکه انسان خامخا ډیر ناشکره دی د الله تعالی نعمتونو لره -سره لدې نه چې هغه ښکاره دي- داسې چې د هغه سره د بل چا بندګي هم کوي.

د هر یو امت لپاره مونږ مقرر کړې کړنلاره د بندګۍ، نو دوی په خپله طرېقه باندې بندګي کوي، نو جګړه دې ونه کړي -ای پېغمبره- ستا سره مشرکین او د نورو دینونو والا ستا په طرېقه د بندګۍ کې، نو بېشکه ته ډیر حقدار یې په حق باندې د دوی نه؛ ځکه چې دوی باطل پرست دي، او ته راوبله خلک د توحید خالص کولو ته یوازې الله تعالی لره، بېشکه ته په سمه لاره باندې یې، چې هیڅ کوږوالی پکې نشته.

او که دوی و نه منله پرته لدې چې جګړه وکړي ستا سره وروسته د ښکاره کېدلو د دليل نه، نو ته وسپاره کار د دوی الله تعالی ته داسې ورته ووایه د وېرې ورکولو په شکل: الله تعالی ډیر ښه پوهېږي په کومو کارونو چې تاسې یې کوئ، په هغه باندې ستاسې د عملونو نه هیڅ هم پټ نشي پاتي کېدلی، او خامخا به درله پرې بدلې درکوي.

الله به فېصله وکړي د خپلو بندګانو ترمنځ: مومن د دوی نه او کافر د دوی نه د قیامت په ورځ په هغه څه کې چې دوی پکې اختلاف کوونکي وو په دنیا کې د دین د کار نه.

آیا ته نه پوهېږې -ای پېغمبره- چې بېشکه الله تعالی پوهېږي په هغه څه چې په آسمان کې دي، او پوهېږي په هغه څه چې په زمکه کې دي، پټ نشي پاتې کېدلی په دې باندې هيڅ شي د هغه څه نه چې په دې دواړو کې دي، بېشکه علم د دې شیانو لېکل شوی په لوح محفوظ کې، بېشکه د دې ټولو علم الله تعالی ته ډېر اسان دی.

او بندګي کوي مشرکېن پرته له الله تعالی نه د داسې بوتانو چې نه دی رالېږلی الله تعالی دلیل د هغوی په بندګۍ کولو باندې په خپلو رالېږل شویو کتابونو کې، او نشته دوی لره په دې باندې څه دلیل د پوهې نه، بلکې د دوی تکیه د خپلو پلرونو په ړندې تابعدارۍ باندې وه، او نشته ظالمانو لره څوک مددګار چې دوی وساتي د الله تعالی د هغه عذاب نه چې په دوی به راځي.

او کله چې ولوستل شي په دوی باندې آیتونه زمونږ په قران کرېم کې چې واضحه دي، وېنې به ته په مخونو د هغو کسانو کې چې کفر یې کړی په الله تعالی انکار د دې آیتونو د هغو د تندو د کوتوالي د وجې کله چې دوی دا واوري، نږدې وي د ډېرې غصې د وجې چې حمله وکړي په هغه چا چې زمونږ ایتونه پرې لولي، ته دوی ته ووایه -ای پېغمبره-: ایا پس خبر کړم تاسې په هغه څه چې هغه ستاسې د دې غوسې او تندي کوتوالي څخه ډیر سخت دی؟ هغه اور دی هغه چې وعده یې کړي الله تعالی د کافرانو سره چې دوی به ورته ورننباسي، او ډیر بد دی هغه ځای د ورګرځېدلو چې دوی به ورته ورګرځي.

اې خلکو! بیان شوی یو مثال نو تاسې هغه ته غوږ شئ، او د هغه نه عبرت واخلئ، بېشکه هغه چې تاسې یې بندګي کوئ د بوتانو او نورو نه پغېر له الله تعالی نه هیچیری نشي پیداکولی یو مچ سره د دې نه چې دا څومره وړوکی مخلوق دی، ځکه چې دوی عاجز دي، او که دوی ټول هم راټول شي چې دا پیداکړي نو پیدا به یې نه کړي، او دا خو لا څه کوې که چېرته مچ د دوی نه هغه عطر یا نور څه چې په دوی باندې وي وتختوي نو دوی یې د هغه نه نشي خلاصولی، او دا چې دوی مچ نشي پیداکولی، او څه شي ترې خلاصولی هم نشي؛ نو ښکاره شو د دوی عجز د هغه څه نه چې د دې څخه لوی دی، نو تاسې څرنګه د الله تعالی نه پرته د دوی بندګي کوئ؟ -سره د دې نه چې دوی دومره عاجز دي-! کمزوری دی دا طالب او دا هغه بوت دی چې بندګي ئې کیدلی شي کوم چې د مچ نه څه شي نشي خلاصولی، او کمزوری دی دا مطلوب کوم چې مچ دی.

هغه مهال چې دوی د الله تعالی سره د ځینو مخلوقاتو عبادت وکړ نو دوی الله تعالی په هغه لوی والی سره ندی منلی کوم لوی والی چې د هغه حق دی، بېشکه الله تعالی زورور دی، او د هغه د قوت او زور څخه دادي چې پیداکړي ئې دي آسمانونه او زمکه او هغه څه چې د دې دواړو ترمنځ دي، زورور دی هیڅوک پرې نشي غالب کېدلی؛ د مشرکېنو بوتانو پر خلاف، ځکه هغه کمزوري دي هیڅ شی هم نشي پیداکولی.

الله پاک غوره کوي د ملاېکو نه استازي، او غوره کوي د خلکو نه هم استازي، نو بعضې ملاېکې پېغمبرانو ته رالېږي لکه جبریل -علیه السلام- ئې رالیږلی ئې وو پېغمبرانو ته چې انسانانو ته لیږل شوي و، او رالېږلي یي دي استازي د انسانانو نه خلکو ته، بېشکه الله تعالی اورېدونکی دی هغه څه لره چې مشرکان یې د هغه په پېغمبرانو او ستازو پسې وایي، پوهه دی په هغه چا چې خپلې پېغمبرۍ لپاره یې غوره کوي.

پوهېږي الله پاک په هغه حال باندې چې د هغه استازي پرې دي د ملاېکو او خلکو نه مخکې د هغوی د پیداېښت او وروسته د مرګ د هغوی نه، او خاص یواځې الله تعالی ته ورګرځېدل د ټولو کارونو دي د قیامت په ورځ، کله چې خپل بندګان به راژوندي کړي نو هغوی لره به بدلې ورکړي په هغو عملونو چې دوی وړاندی کړي وو.

اې هغو کسانو چې پر الله يې ايمان راوړی او پر هغه څه يې عمل کړی چې ورته روا کړي يې دي، په خپلو لمنځونو کې يوازې الله لره رکوع او سجده کوئ او له صدقې، خپلوۍ پالنې او داسې نورو څخه ښېګڼه کوئ په دې هيله چې موخې ته به رسېږئ او له هغه څه به ژغورل کېږئ چې وېره ترې لرئ.

او جهاد کوئ په لاره د الله تعالی کې خاص د هغه د رضا لپاره، هغه تاسې غوره کړي یاست او ستاسې دین یې آسان ګرځولی چې هیڅ تنګستیا او سختي پکې نشته، دا د نرمۍ دین ستاسې د پلار ابراهیم -علیه السلام- دین دی، او بېشکه الله تعالی نومولوي یاستئ تاسې مسلمانان په پخوانیو کتابونو کې او په قرآن کرېم کې هم؛ لپاره د دې چې شي پېغمبر ګواهي ورکوونکی په تاسې چې بېشکه تاسې ته یې دررسولی و هغه دین چې هغه ته یې په رسولو امر شوی و، او د دې لپاره چې شئ تاسې ګواهي ورکوونکي په پخوانیو امتونو باندې چې د هغوی پېغمبرانو هغوی ته د الله تعالی دین رسولی و، نو تاسې په دې باندې د الله تعالی شکر ادا کړئ په ادا کولو د لمانځه په پوره توګه سره، او ورکړئ تاسې زکات د مالونو ستاسې، او الله تعالی ته وروګرځئ، او په خپلو کارونو کې په هغه باندې بروسه وکړئ، نو هغه پاک ذات ښه دوست دی د هغه چا چې دوستي ورسره وکړي د مومنانو نه، او ښه مددګار دی د هغه چا چې مدد ترې وغواړي، نو د هغه سره دوستي وکړئ هغه به ستاسې سره دوستي وکړي، او د هغه نه مدد وغواړئ نو مدد به مو وکړي.

بېشکه پر الله ايمان راوړونکي او د هغه پر شريعت عمل کوونکي پر هغه څه بريالي شول چې غوښتل يې او له هغه څه خوندي شول چې ترې وېرېدل.

هغه کسان چې په خپل لمانځه کې عاجزي کوونکي دي په داسې حال کې چې غړي يې پکې آرامه شوي او زړونه يې له بوختياوو فارغه شوي دي.

او هغه کسان چې له باطل، چټياتو او هغو ويناوو اوکړنو مخ اړوونکي دي چې په هغو کې ګناه وي.

او هغه کسان چې له رذايلو څخه د ځانونو د پاکوالي او خپلو مالونو د پاکوالي په موخه زکات ورکوونکي دي.

او هغه کسان چې له زنا، لواطت، او نارواوو څخه په لېرې والي د خپلو عورتونو ساتونکي دي، او هغوی پاک لمني او پاکيزه دي.

پرته له مېرمنو يې او هغو مينځو چې هغوی يې څښتنان دي؛ نو له هغوی څخه د کوروالي په کولو او داسې نور څه کې د ګټې په اخېستلو سره نه ملامتيږي.

نو څوک چې له خپلو مېرمنو او هغو مينځو پرته چې څښتنان يې وي له نورو څخه خوند لټوي هغوی د الله له پولو اوښتونکي دي چې د الله له حلال کړي شيانو څخه د هغه حرام کړل شويو شيانو ته تېری کوي.

او هغه کسان چې د الله او د هغه بندګانو لخوا د ورکړل شوي امانت او خپلو ژمنو خيال ساتونکي دي، چې نه يې ضايع کوي بلکې وفا پرې کوي.

او هغه کسان چې تل د خپلو لمنځونو ساتنه کوي چې په خپلو وختونو کې يې د ټولو ارکانو، واجباتو او مستحباتو سره اداکوي.

هغه کسان چې پر دغو صفاتو متصف دي همدوی وارثان دي.

هغه کسان چې لوړ جنت په ميراث وړي هغوی به تل پکې اوسېدونکي وي چې نعمتونه به يې پکې نه ختميږي.

موږ د بشر پلار آدم عليه السلام له خټې پيداکړ، چې له سوچه خاورې څخه اخېستل شوې وه او له داسې اوبو څخه اېستل شوې وه چې هغه اوبه د زمکې له خاورې سره ګدې شوې وې.

بیا مو د هغه اولاد د نسلونو په توګه له داسې نطفې څخه پيداکړل چې په رحم (اولادځای) کې د پيدايښت تر ورځې ځای پر ځای کيږي.

بيا مو وروسته له دې په رحم کې ځای پرځای شوې نطفه د وينې سره ټوټه وګرځوله، بيا مو دغه د وينې سره ټوټه د ژوول شوې غوښې غوندې ټوټه وګرځوله، بيا مو دغې د غوښې ټوټې ته سخت هډوکي ور پيداکړل، چې دغو هډوکو ته مو غوښه ورواغوستله، بيا مو په هغه کې د روح په پو کولو او د ژوند حالت ته په را اېستلو بل مخلوق وګرځاوه؛ نو الله برکتناک دی او ترټولو غوره پيداکوونکی دی.

بيا تاسو ای خلکو! د دغو پړاوونو څخه له تېرېدو وروسته ژر ده د خپلو وختونو په را رسېدو سره مړه کېږئ.

بيا تاسو له مړه کېدو وروسته له قبرونو څخه د قيامت په ورځ راپاڅول کېږئ، تر څو د هغه څه په اړه حساب درسره وشي چې وړاندې مو لېږلي دي.

بېشکه مو ستاسو د پاسه ای خلکو! اوه آسمانونه پيداکړي دي چې ځينې يې د ځينو د پاسه دي، او موږ له خپل مخلوق څخه بې خبره نه يو او نه يې هېروونکي يو.

او له آسمانه مو د باران اوبه د اړتيا په اندازه نازلې کړې دي، نه زياتې دي چې ورانکاری وکړي او نه کمې دي چې بسنه ونه کړي، په زمکه کې مو داسې ځای پرځای کړې دي چې خلک او څاروي ګټه ترې اخلي او موږ د دې توان لرو چې له منځه يې يوسو او تاسو ګټه ترې وا نخلئ.

نو پر دغو اوبو مو تاسوته د خرماوو او انګورو باغونه را شنه کړل، په هغو کې د بېلابېلو شکلونو او رنګونو مېوې دي لکه انځر، انار او مڼې چې له هغو يې تاسو خورئ.

او ستاسو لپاره مو د انځر هغه ونه پيدا کړه چې د سينا غره له سيمې څخه راوځي، داسې غوړي را باسي چې له مېوې څخه يې ترلاسه کيږي غوړول پرې کيږي او په کتغ کې کارول کيږي.

او بېشکه ستاسو لپاره ای خلکو! په څارويو(اوښانو، غواوو او پسونو) کې پند دی او لارښوونه ده چې د الله قدرت او پېرزوينې ته پرې لار پيداکوئ، موږ د دغو څارويو له ګېډو تاسو ته خالصې مزې دارې شېدې درڅښو، او په دغو کې تاسوته ډېرې ګټې چې ترلاسه کوئ يې لکه سپرلۍ، وړۍ، پشم، وېښتان، او د هغو له غوښو خوراک کوئ.

او په وچه کې پر اوښانو او په اوبو کې په کښتۍ کې سپرول کېږئ.

پرته له شکه موږ نوح عليه السلام يې خپل قوم ته ولېږئ چې د الله لوري ته يې راوبولي، هغه ورته وويل: ای زما قومه! يوازې د الله عبادت وکړئ، تاسو لره له هغه پاک ذات پرته بل په حقه معبود نشته؛ نو آيا له الله څخه نه وېرېږئ د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه يې په ډډه کولو سره.

نو له قوم څخه يې هغو اشرافو او سردارانو چې پر الله يې کفر کړی و خپلو پيروانو او عامو خلکو ته وويل: نه دی هغه چې فکر کوئ چې دی رسول دی مګر ستاسو غوندې يو انسان دی، پرتاسو مشري او سرداري غواړي، که الله موږ ته رسول رالېږل غوښتی، هرومرو به يې له پرېښتو رالېږلی وای او له انسانانو يې نه رالېږلو، دا ډول دعوی مو په خپلو هغو پخوانيو کې نه ده اورېدلې چې تېرشوي دي.

نه دی هغه مګر داسې يو سړی چې لېونتوب پرې راغلی دی، څه چې وايي نه پرې پوهيږي؛ نو تر هغه وخته انتظار ورته وکړئ تر څو يې خلکو ته حال څرګند شي.

نوح عليه السلام وويل: ای زماپالونکيه! د هغوی پرخلاف مې مرسته وکړه داسې چې د هغوی لخوا زما د درواغجن ګڼلو غچ راته ترې واخله.

نو هغه ته مو وحې وکړه چې زموږ په مخکې زموږ په ښوونه کښتئ جوړه کړه، کله چې زموږ لخوا د هغوی د تباهۍ امر راغی، له هغه ځای څخه پياوړې چينې را وخوټېدې چې ډوډۍ پکې پخېدله، نو کښتۍ ته له ټولو ژونديو شيانو څخه نر او ښځه ور ننباسه، تر څو يې نسل پاتې شي، خپله کورنۍ دې هم ورننباسه پرته له هغه چا څخه چې د الله لخوا يې د تباهۍ خبره شوې ده لکه مېرمن او زوی دې، د هغو خلکو د خلاصون او نه تباهۍ په اړه خبره مه راسره کوه چې د کفر له امله يې ظلم کړی دی، هغوی هرومرو د طوفان په اوبو کې په ډوبېدو سره تباه کېدونکي دي.

کله چې ته او له ژغورل شويو مومنانو چې څوک درسره دي کښتۍته پورته شوئ؛ نو بيا ووايه: هغه الله لره ستاينه ده چې موږ يې له ظالم قوم څخه وژغورلو او هغوی يې تباه کړل.

او ووايه: ای زما پالونکيه! په زمکه کې مې په برکتناکه کوزولو سره کوز کړه او ته تر ټولو غوره کوزوونکی يې.

بېشکه په دغه يادشوي کې چې د نوح او د مومنانو ژغورنه او د کافرانو تباهي ده، زموږ د استازو پر مرسته او د هغوی دې درواغجن ګڼونکو په تباهۍ کې زموږ پر قدرت څرګندې نښانې دي، که څه هم موږ د نوح د قوم ازمويونکي يو هغوی ته د استازو په لېږلو سره، تر څو مومن له کافره او پيروي کوونکی له سرغړوونکي بېل شي.

بيا مو د نوح د قوم له تباه کولو وروسته بل امت پيداکړ.

نو د هغوی له منځه مو په هغوی کې رسول ولېږلو چې الله ته يې راوبولي، هغوی ته يې وويل: يوازې د الله عبادت وکړئ له هغه پاک ذات پرته تاسو لره بل په حقه معبود نشته؛ نو آيا له الله څخه د هغه له نواهيوو څخه په ډډه کولو او اوامرو په منلو سره نه وېرېږئ؟!.

د نوح د قوم هغو اشرافو او سردارانو چې پر الله يې کفر کړی و، آخرت او په هغو کې د ثواب او سزا شتون يې درواغ ګڼلي و او د دنيا په ژوند کې زموږ لخوا د پېرزوينو پراخۍ په سرغړونه کې اخته کړي و، خپلو پيروانو او عامو خلکو ته داسې وويل: نه دی دغه مګر ستاسو په څېر يو انسان، هغه څه خوري چې تاسو يې خورئ او له هغه څه څښاک کوي چې تاسو يې ترې کوئ؛ نو هغه لره پرتاسو کوم غوراوی نشته، تر څو تاسو ته د استازي په توګه راولېږل شي.

او که چېرته مو د ځان په څېر د یو انسان پیروي وکړه، هغه مهال به تاسو تاوانیان یاست، ځکه د هغوی پیروي به تاسو ته ګټه نه رسوي، ځکه چې تاسو به خپل معبودان پریښي وي او د هغه چا پيروي به مو کړي چې پر تاسو هیڅ کوم غوره والی نه لري.

آيا دغه څوک چې ګومان کوي هغه تاسو ته درلېږل شوی دی دغه ژمنه درسره کوي، چې کله تاسو مړه شئ، خاورې او وراسته هډوکي وګرځئ چې د بيا ځلې لپاره به له قبرونو څخه ژوندي را اېستل کېږئ؟! آيا دغه عقل مني؟!.

ډېره لرې ښکاري هغه (خبره) چې تاسو سره یې وعده کیږي چې ګویا له مرګ څخه وروسته به بیرته له قبرونو څخه ژوندي راوویستل شئ، هغه مهال چې خاورې او وراسته هډوکي وګرځئ.

نه دی ژوند مګر د دنيا ژوند نه د آخرت ژوند، له موږ څخه ژوندي خلک مړه کيږي بيا نه ژوندي کيږي او نور پيداکيږي چې بيا ژوند کوي، موږ له خپل مرګ وروسته د قيامت په ورځ د حساب لپاره را اېستل کېدونکي نه يو.

نه دی دغه چې دعوی کوي چې تاسو ته رسول دی مګر داسې يو سړی چې په دغه خپله دعوی سره پر الله درواغ تړي او موږ پر هغه باور کوونکي نه يو.

رسول وويل: ای زما پالونکيه! ته مې د هغوی پر وړاندې مرسته وکړه چې له هغوی غچ راته واخله د هغوی لخوا زما د رواغجن ګڼلو له امله.

نو الله په دې ويلو سره ځواب ورکړ: چې لږه موده وروسته به دغه کسان چې د هغه څه درواغ ګڼونکي دي چې زه ورسره راغلی يم پر هغه څه پښېمانه شي چې د هغوی لخوا کوم درواغ ګڼل واقع شوي دي.

نو هغوی يوې سختې تباه کوونکي چېغې ونيول، ځکه هغوی د خپل ضد له امله د سزا وړ وو؛ نو د سېل د خس خشاک غوندې تباه وګرځېدل، همداسې تباهي دې وي ظالم قوم لره.

بيا مو د هغوی له تباه کولو وروسته نور قومونه او امتونه پيداکړل لکه د لوط قوم، د شعيب قوم او د يونس قوم.

هيڅ امت له دغو درواغ ګڼونکو امتونو څخه نه هغه ټاکل شوې نېټې څخه وړاندې کېدی شي چې د تباهۍ وخت يې راشي او نه له هغه وروسته کېدی شي، که څه هم هغوی لره ډېر وسايل وي.

بيا مو پرله پسې خپل رسولان ولېږل، کله به چې له دغو امتونو څخه يو امت ته يې رالېږل شوی رسول راغی، هغوی به درواغجن ګڼلو؛ نو ځينې مو د ځينو پسې تباه کړل، چې هغوی لره څه شتون پاتې نشو مګر له هغوی څخه د خلکو خبرې، نو هغه قوم لره دې تباهي وي چې پر هغه څه ايمان نه راوړي چې رسولانو يې د خپل پالونکي لخوا دوی ته پرې راتګ کړی و.

بيا مو موسی او د هغه ورور هارون له خپلو نهه نښانو سره ولېږل چې هغه لکړه، لاس،ملخ، سپږې، څنګښې، وينه، طوفان، وچ کالونه او د مېوو کمښت و او له څرګند دليل سره.

هغوی دواړه مو فرعون او د هغه د قوم سردارانو ته ولېږل، خو هغوی لويي وکړه، پر دوی دواړو يې ايمان را نه وړ، حال داچې هغوی پرخلکو د قهر او ظلم په کولو سره لويي کوونکي خلک وو.

هغوی وويل: آيا زموږ غوندې پر دوو انسانانو ايمان راوړو چې هغوی لره پر موږ کوم غوراوی نشته حال داچې د هغوی قوم بنواسرائيل په عاجزۍ زموږ پيروان دي.

هغوی دواړه يې په هغه څه کې درواغجن وګڼل چې د الله له لوري ورسره راغلي وو؛ نو هغوی د خپل درواغجن ګڼلو له امله په ډوبېدو سره له تباه کېدونکو وګرځېدل.

پرته له شکه موږ موسی ته تورات ورکړ په دې هيله چې د موسی قوم په هغه لار ومومي او عمل پرې وکړي.

او د مريم زوی عيسی او مور يې مريم مو يوه داسې نښانه وګرځول چې زموږ پرقدرت دلالت کوونکې وه، چې هغه يې پرته له پلاره په خېټه شو، او هغوی دواړه مو د ځمکې په يوه لوړه برخه کې ځای پرځای کړل، داسې چې برابر او د کرارۍ لپاره وړ و، په هغه ځای کې نوې نوې اوبه روانې وې.

ای رسولانو! له هغه څه خورئ چې درته حلال کړل شوي دي چې خوراک يې خوندور دی او له شريعت سره سم ښه کارونه کوئ، بېشکه زه پر هغه څه ښه پوه يم چې کوئ يې، ستاسو له کړنو پر ما هيڅ هم پټ نه دي.

او بېشکه ستاسو ملت ای رسولانو! يو داسې ملت دی چې اسلام دی او زه مو پالونکی يم له ما پرته تاسو لره بل پالونکی نشته؛ نو زما د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه مې په ډډه کولو له ما ووېرېږئ.

بيا يې پيروانو له هغوی وروسته په دين کې اختلاف وکړ؛ نو ګوند ګوند او ډلې ډلې شول، هره ډله خوشحاله وه پر هغه څه چې ايمان يې پرې لرلو په دې فکر چې همدغه د الله پروړاندې خوښ دين دی او هغه څه ته يې نه کتل چې له نورو سره وو.

ای رسوله! هغوی پرېږده په هغه ناپوهۍ او حيرانتيا کې چې پکې دي پر هغوی د سزا د نېټې تر راتلو پورې.

آيا له دغو خوشحاله ډلو سره چې څه دي دا ګومان کوي چې موږ هغوی ته د دنيا په ژوند کې کوم مالونه او اولادونه ورکوو هغه يوه داسې ښېګڼه ده چې وړ يې دي؟! امر داسې نه دی لکه څنګه چې هغوی ګومان کړی دی، بېشکه موږ دغه يوازې د لاسر کښۍ او استدراج لپاره ورکوو، خو هغوی دغه نه احساسوي.

آيا له دغو خوشحاله ډلو سره چې څه دي دا ګومان کوي چې موږ هغوی ته د دنيا په ژوند کې کوم مالونه او اولادونه ورکوو هغه يوه داسې ښېګڼه ده چې وړ يې دي؟! امر داسې نه دی لکه څنګه چې هغوی ګومان کړی دی، بېشکه موږ دغه يوازې د لا سرکښۍ او استدراج لپاره ورکوو، خو هغوی دغه نه احساسوي.

بېشکه هغه کسان چې د ايمان او ښېګڼې سربېره يې له خپل پالونکي وېرېدونکي دي. .

او هغه کسان چې د کتاب پر آيتونو ايمان لري. .

او هغه کسان چې خپل پالونکی يوازې ګڼي او هيڅ نه ورسره شريکوي. .

او هغه کسان چې د خير په کارونو کې کوښښ کوي، او په ښو کړنو الله ته نېږدې کيږي حال داچې وېرېدونکي دي له دې چې الله به يې خيراتونه او ښه کارونه قبول نه کړي کله چې د قيامت په ورځ هغه ته وروګرځي.

هغه کسان چې پر دغو لويو صفتونو متصف دي د ښو کارونو خوا ته منډې وهونکي دي او همدوی ور وړاندې کېدونکي دي او له همدې امله له نورو مخکې دي.

او موږ هيڅوک نه مکلفوو مګر څومره عمل چې ترسره کولی شي، او له موږ سره يو داسې کتاب دی چې د هر عمل کوونکي عمل مو پکې ثابت کړی دی، د هغه حق په اړه خبرې کوي چې شک پکې نشته او له هغوی سره به يې د نيکيو په کمولو او بديو په زياتولو سره ظلم ونه شي.

بلکې د کافرانو زړونه له هغه کتاب څخه په غفلت کې دي کوم چې په حق خبره کوي او له هغه کتابه چې پر هغوی نازل شوی دی او هغوی لره له کفر پرته نور اعمال هم شته چې کوونکي يې دي.

تر دې چې دقیامت په ورځ په سزا ورسوو هغه کسان له دوی چې دنیا کې نعمت پرې شوی و، نو ناڅاپه به دوی په چغو وهلو سر شي مرسته غوښتونکي.

د الله له رحمت څخه به د ناهيله کولو په موخه ورته وويل شي: چېغې مه وهئ او مه په دغه ورځ مرسته غواړئ، ځکه تاسو لره کوم مرسته کوونکی نشته چې د الله له سزا مو وژغوري.

بېشکه د الله د کتاب آيتونه په دنيا کې پر تاسو لوستل کېدل، خو تاسو به د کرکې له امله له هغو مخ اړوونکي وئ کله به مو چې اورېدل.

دا مو پر خلکو د لويي کوونکو له امله کول، چې ګومان مو کولو تاسو د حرم له خلکو ياست حال داچې تاسو يې اهل نه وئ، ځکه د حرم اهل ځان ساتونکي وي، د هغه په اړه به مو د شپې ناوړه کيسې کولې او درناوی مو يې نه کولو.

آيا دغو مشرکانو فکر نه دی کړی چې الله کوم قرآن نازل کړی د دې لپاره چې هغوی ايمان پرې راوړي او پر هغه څه عمل وکړي چې پکې دي، او يا هغه څه ورته راغلي دي چې له هغوی مخکې پخوانيو ته يې نه وو راغلي؛ نو مخ يې ترې واړوه او درواغ يې وګاڼه. .

يا داچې هغوی محمد صلی الله عليه وسلم نه دی پېژندلی چې الله ورلېږلی دی؛ نو ترې نټه کوونکي دي حال دا چې هغه يې پېژندلی دی او د هغه رېښتينولي او امانتداري يې پيژندلې ده.

بلکې هغوی وايي: چې هغه لېونی دی، بېشکه درواغجن يې وګاڼه خو هغه له داسې حق سره د الله لخوا ورته راغلی دی چې شکه پکې نشته، د هغوی ډېری د حق ناخوښوونکي دي، د خپلو ځانونو لخوا د کينې او خپل باطل تعصب له امله يې بد ګڼونکي دي.

او که الله د هغوی د نفسي غوښتو سره سمې چارې روانې او تدبير کړي، آسمانونه او ځمکه به خراب شي او څه چې پکې دي هغه به هم خراب شي، ځکه هغوی د چارو پر پايلو او سم او ناسم تدبير نه پوهيږي، بلکې موږ هغه ډول راوړي دي چې د هغوی عزت او شرف دی پکې او هغه قرآن دی چې هغوی ترې مخ اړوونکي دي.

ای رسوله! آيا تا له دغو خلکو د هغه څه کومه بدله غوښتې ده چې ورسره راغلی يې، چې هغوی يې د بلنې ردوونکي ګرځولي دي؟ دغه ستا لخوا نه دي شوي؛ نو ستا د پالونکي ثواب او بدله غوره ده د دغو خلکو او نورو له بدلې څخه او هغه پاک ذات تر ټولو غوره روزي ورکوونکی دی.

او بېشکه ای رسوله! ته خو دغه او نور خلک داسې نېغې لارې ته رابولې چې هيڅ کوږوالی پکې نشته او هغه د اسلام لار ده.

او بېشکه هغه کسان چې پر آخرت او کوم حساب، سزا او ثواب چې آخرت کې دي باور نه لري هغوی د اسلام له لارې نورو داسې کږو لاروته کږېدونکي دي چې دوزخ ته رسوونکې دي.

او که پر هغوی لورېينه وکړو او هغه وچ کالي او لوږه ترې پورته کړو، لا به له حق څخه په لارورکۍ کې زياتوالی وکړي، په تردد او حيرانۍ کې به وي.

او بېشکه هغوی مو په ډول ډول کړاونو وازمويل، خو هغوی نه خپل پالونکي ته غاړه کېښوده او نه يې هغه لره عاجزي وکړه، او نه يې په زارۍ الله ته دعا وکړه چې کړاونه ترې پورته کړي د هغو د نازلېدو پر مهال.

آن تردې چې پر هغوی د يوې سختې سزا دروازه ورپرانېزو، هغه مهال پکې له هرې لارې او خير ناهيلي وي.

ای د بيا ژوندون دروغ ګڼونکو! الله پاک همغه ذات دی چې تاسو ته يې غوږونه درکړي ترڅو پرې واورئ، سترګې يې درکړې ترڅو پرې ووينئ او زړونه يې درکړي ترڅو پرې پوه شئ خو له دې سره تاسو پر دغو نعمتونو لږ شکر وباسئ.

او همغه ذات دی ای خلکو! چې تاسو يې په ځمکه کې پيداکړي ياست او د قيامت په ورځ د حساب او بدلې لپاره يوازې هغه ته ورټولول کېږئ.

او همغه پاک ذات دی چې ژوندي کوي له هغه پرته بل ژوندی کوونکی نشته او يوازې هغه ذات دی چې مړه کوي له هغه پرته بل مړ کوونکی نشته او يوازې د هغه په توان کې د رڼا او تيارې، اوږدوالي او لنډوالي له پلوه د شپې او ورځې اندازه کول دي؛ نو آيا د هغه پرقدرت او په پيدايښت او تدبير کې پر يوازېتوب تاسو نه پوهېږئ.

بلکه دوی خو هماغه څه وایې چې ویلي و پلرونو او مخکنیو د دوی په کفر کې.

هغوی د لرې ګڼلو او انکار په ډول وايي: کله چې موږ مړه شو اوخاورې او زاړه هډوکي شو؛ بيا به د حساب لپاره ژوندي را پاڅول کېږو؟!.

بېشکه دغه له مرګ وروسته د بېرته را پاڅولو ژمنه له موږ سره هم وشوه او له دې وړاندې زموږ له اسلافو سره هم شوې وه خو موږ د دغې ژمنې رامنځته کېدل ونه ليدل، خو دا يوازې د پخوانيو باطلې کيسې او د هغوی درواغ دي.

ورته ووايه ای رسوله! دغو له بيا پاڅېدو څخه نټه کوونکو کفاروته: چا لره دي دغه ځمکه او څه چې پرهغې کې دي که چېرې تاسوه لره پوهه وي؟.

ژر به هغوی ووايي: ځمکه او څه چې پرځمکه دي الله لره دي؛ نو ورته ووايه: آيا له دې پند نه اخلئ چې ځمکه او څوک چې پرې دي هغه لره دي، هغه مو له مرګ وروسته پر بيا ژوندي کولو قادر دی؟.

هغوی ته ووايه: د اوو آسمانونو رب څوک دی؟ او د هغه لوی عرش رب څوک دی چې تر هغو لوی مخلوق شتون نه لري؟.

ژر به هغوی ووايي: د اوو آسمانونو او لوی عرش څښتن الله دی؛ نو ورته ووايه: آيا له الله څخه د هغه د اوامرو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه په ډډه کولو نه وېرېږئ تر څو د هغه له سزا خوندي شئ؟.

ورته ووايه: څوک دی هغه ذات چې د هرڅه واکمني يې په لاس کې ده، د هغه له واکمنۍ هيڅ نه دي وتلي، هغه له خپلو بندګانو چې چاته وغواړي مرسته يې کوي او چاته چې د بدۍ اراده وکړي څوک يې مخه نه شي نيولی چې عذاب ترې لرې کړي، که چېرې تاسو لره پوهه وي؟.

ژر به هغوی ووايي: د هر څه واکمني د الله پاک په لاس کې ده، ورته ووايه: نوڅنګه مو عقلونه له منځه ځي او پردې له اقرار سربېره د نورو عبادت کوئ؟!.

امر داسې نه دی لکه هغوی يې چې دعوی کوي، بلکې موږ هغه حق ورته راوړی چې شک پکې نشته او هغوی هرومرو الله لره د شريک او زوی په دعوی کې درواغجن دي، الله ډېرلوړ دی د هغوی له وينا څخه.

الله څوک زوی نه دی نيولی لکه څنګه چې کفارګومان کوي او نه له هغه سره په حقه بل معبود شته، که داسې وی چې له هغه سره په حقه بل معبود وی، هرومرو به هر معبود له مخلوق څخه له خپلې هغې برخې سره تللی و چې پيداکړې يې ده او يو پر بل به برلاسي شوي وی؛ د نړۍ نظام به فاسد شوی وی، خو حقيقت دا دی چې له دې څخه هيڅ هم نه دي واقع شوي؛ نو دا پر دې دلالت کوي چې پر حقه معبود یو دی او هغه يوازې الله دی، پاک او سپېڅلی دی له هغه څه څخه چې مشرکان يې ورته بيانوي او د زوی او شريک وړ نه دی.

پر هر هغه څه پوه دی چې له مخلوق پټ دي او پر هر هغه څه هم پوه دی چې ليدل کيږي او په حواسو درک کيږي، پر هغه له دغو شيانو هيڅ هم پټ نه دي؛ نو هغه پاک ذات لوړ دی له دې چې هغه لره دې کوم شريک وي.

ووايه: ای رسوله! ای زما پالونکيه! که په دغو مشرکانو کې هغه سزا را ووينې چې ژمنه يې ورسره کيږي.

ای زما پالونکيه! که چېرې هغوی ته سزا ورکړې او زه د دغه شاهد وم؛ نو ما له هغوی څخه مه ګرځوه چې ما ته هغه مصيبت را ورسيږي کوم چې هغوی ته ورسيږي.

او بېشکه موږ پردې قادر يو چې له هغوی سره مو د کومې سزا ژمنه کړې تا داسې وګرځوو چې مشاهده يې کړې او ويې وينې، نه له دې څخه بې وسې يو او نه له نورو څخه.

ای رسوله! څوک چې بدي درسره کوي هغه ته په غوره عادت ځواب ورکوه، دا چې ترې تېرېږه او په آزار يې زغم کوه، موږ پر هغه شرک او تکذيب ډېر ښه پوهېږو چې هغوی يې بيانوي او يا يې تاته بيانوي چې وړ دې نه دي لکه جادو او لېونتوب.

او ووايه: ای زما پالونکيه! په تا پناه غواړم د شيطانانو له چونګارو او وسوسو څخه.

او پر تا پناه غواړم ای زما پالونکيه له دې چې زما په چارو کې هغوی ماته راشي.

آن تردې چې کله له دغو مشرکانو څخه يوه ته مرګ راشي او څه چې پرې نازليږي هغه وويني؛ نو په خپل ژوند کې چې څه ترې پاتې شوي يا يې د الله پر وړاندې کومه کوتاهي کړې وي د پښېمانۍ په ډول وايي: ای زما پالونکيه بېرته مې د دنيا ژوند ته وګرځوه.

کېدای شي زه غوره کار وکړم، کله چې ورته را وګرځم، هيڅکله نه، چاره به داسې نه وي لکه هغه يې چې غوښتنه کوي، هغه يوازې داسې تورې دي چې هغه يې ويونکی دی، که دنيا ته را وګرځول هم شي؛ نو کړې ژمنه به پوره نه کړي او دغه مړ شوي به د دنيا او آخرت تر منځ په يو مانع کې پاتې شي، د بېرته را ژوندي کېدلو او را پورته کېدلو تر ورځې پورې، دنيا ته به ترې را نشي تر څو د هغه څه تلافي وکړي کوم چې ترې پاتې دي او يا هغه څه سم کړي چې خراب کړي يې دي.

کله چې د پوکولو لپاره ګومارل شوې پرېښته په ښکر کې د دويم ځل لپاره د قيامت اعلانوونکی پوکی وکړي؛ نو د هغوی تر منځ به نه هغه نسبونه وي چې يو پر بل پرې وياړي ځکه د آخرت سختيو به بوخت کړي وي او نه به ځينې له ځينو څخه پوښتنې کوي پر هغه څه د بوختيا له امله چې غمجنوي يې.

نو د چا چې تلې پر بديو د نېکيو د زياتوالي له امله درنې شوې همدغه خلک بريالي دي چې خپله موخه يې ترلاسه کړه او له هغه څه څخه لرې کړی شول چې ترې وېرېدل.

او د چاچې پر نېکيو د بديو د زياتوالي له امله تلې سپکې شي؛ نو همدوی هغه کسان دي چې خپل ځانونه يې د هغه څه په ترسره کولو چې زيان ورته رسوي او هغه ايمان او نېک عمل په پرېښودلو چې ګټه ورته رسوي ضايع کړي دي؛ نو هغوی په اور کې اوسېدونکي وي چې نه به ترې اېستل کيږي.

اور به يې مخونه سوځوي او په اور کې به يې سربېره او لاندې شونډې د سختې تروشۍ له امله له غاښونو سره راټولې شي.

د هغوی د رټلو لپاره به ورته وويل شي: آيا په دنيا کې پر تاسو د قران آيتونه نه لوستل کېدل چې تاسو يې درواغ ګڼونکي واست؟!.

هغوی به وايي: ای زموږ پالونکيه! ستا په پخوانۍ پوهه کې پرموږ مو خپله بدمرغي برلاسې شوې وه او موږ له حق څخه لار ورکی قوم وو.

ای زموږ پالونکيه! له اوره مو وباسه، که بيا هغه کفر او لارورکۍ ته وروګرځېدو چې پرې وو؛ نو موږ به هرومرو پر خپلو ځانونو تېری کوونکي وو، پرته له شکه عذر به مو پای ته رسېدلی وي.

الله به ووايي: ذليله او سپک په اور کې واوسئ او له ما سره خبرې مه کوئ.

بېشکه زما له بندګانو يوه ډله هغه کسان وو چې پرما يې ايمان راوړی وو ويل يې: ای زموږ پالونکيه! پر تا مو ايمان راوړی؛ نو زموږ د ګناهونو بخښنه راته وکړه او په خپله لورېينه را باندې رحم وکړه او ته ترټولو غوره بخښونکی يې.

نو تاسو دغه خپل رب ته بلونکي مومنان داسې د ملنډو محل وګرځول چې پر هغوی مو مسخرې کولې او ملنډې مو پرې وهلې تردې چې پر هغوی د ملنډو وهلو د بوختيا له امله مو خپل ځانونه زما له يادولو هېر کړل او تاسو د مسخرو او ملنډو په توګه پر هغوی پورې خندل.

بېشکه دغو مومنانو ته مې د قيامت په ورځ پر جنت د بريا بدله ورکړه، د الله پر پيروۍ د هغوی د صبر او هغه آزار له امله چې له تاسو څخه ورته رسېده.

الله به وفرمايي: څومره کاله تاسو په ځمکه کې وئ؟ او څومره وخت مو ضايع کړ؟.

هغوی به په خپله وينا ځواب ورکړي: موږ يوه ورځ يا د ورځې څه برخه پاتې شوي يو، نو له هغو خلکو څخه پوښتنه وکړه چې د ورځو او مياشتو حساب نيسي.

وبه وايي: تاسو په دنيا کې يوازې لږ وخت پاتې شوي ياست چې پر پيروۍ صبر کول پکې آسانه و که چېرې تاسو د خپل پاتې کېدلو پر اندازه پوهېدلئ.

نو آيا ای خلکو! تاسو دا ګومان کوئ چې موږ پرته له حکمته تاسو هسې چټي پيداکړي ياست، د څارويو غوندې نه ثواب او سزا شتون لري، او نه به د قيامت په ورځ د حساب او بدلې لپاره زموږ خواته راګرځول کېږئ؟!.

نو الله پاک دی، پاچا دی او څه ډول چې وغواړي په خپل مخلوق کې تصرف کوونکی دی، همغه حق دی، ژمنه يې حق ده، وينا يې حق ده، له هغه پرته بل په حقه لمانځلی نشته، د هغه عزتمن عرش څښتن دی چې تر ټولو مخلوقاتو لوی دی او څوک چې تر ټولو د لوی مخلوق پالونکی وي هغه د ټولو پالونکی هم وي.

څوک چې له الله سره بل معبود رابولي چې د عبادت پر وړتيا يې کوم دليل هم ورسره نه وي ( او له الله پرته د بل هر معبود همدغه حال دی)؛ نو د هغه د بد عمل بدله به د هغه له پالونکي سره وي، همغه ذات به د سزا بدله ورکړي، بېشکه کافران نه بريالي کيږي د هغه څه په ترلاسه کولو سره چې غواړي يې او نه له هغه څه څخه په ژغورنه چې ترې وېرېږي.

او ووايه: ای رسوله! ای زما ربه زما د ګناهو بخښنه راته وکړه او په خپله لورېينه را باندې ورحمېږه او ته غوره هغه څوک يې چې پر ګناهکاره رحمېږې او توبه يې قبلوې.

دغه يو سورت دی چې موږ نازل کړی او پر احکامو مو يې عمل واجب کړی او په هغه کې مو څرګند آيتونه نازل کړي دي، په دې هيله چې په هغه کې له شته احکامو څخه پند واخلئ؛ نو عمل پرې وکړئ.

نا واده شوې زناکاره ښځه او ناواده شوی زنا کار سړی هر يو له هغوی دواړو سل درې ووهئ، د هغوی دواړو په اړه دې نرمي او زړه سوی تاسو نه نيسي چې پر هغوی حد پلی نه کړای شئ يا پکې کموالی راولئ، که چېرې تاسو پر الله او د آخرت په ورځ ايمان لرئ او پر هغوی د حد پلي کولو لپاره دې يوه ډله مومنان هم حاضر شي تر څو ښه مشهور شي، د هغوی او نورو لپاره مخنيوی شي.

د زنا د بدوالي له امله الله دا خبره بيان کړه چې څوک په زنا اخته وي هغه يوازې د خپل ځان غوندې له زانیې ښځې سره د واده لېوالتيا لري يا له مشرکې ښځې سره چې له زنا ځان نه ساتي سره له دې چې د هغې مشرکې نکاح روا هم نه وي، او کومه ښځه چې د زنا عادت لري هغه هم يوازې د ځان په څېر له زاني سړي سره د واده لېوالتيا لري يا مشرک سړي سره چې له زنا ځان نه ساتي سره له دې چې له هغه سره نکاح حرامه وي، او پر مومنانو د زانيې ښځې نکاح او زاني سړي ته ور واده کول حرام کړل شوي دي.

او هغه کسان چې پر پاک لمنو ښځو د زنا تور لګوي (او پر پاک لمنو سړيو تور هم همدا حکم لري) بيا د زنا پر تور څلور شاهدان رانه ولي؛ نو ای واکمنانو هغوی اتيا درې ووهئ او هيڅکله يې شاهدي مه منئ دغه کسان چې پر پاک لمنو ښځو تور لګوي هغوی د الله له پيروي وتلي دي.

مګر هغه کسان چې له دغه کار وروسته الله ته توبه وباسي او خپل اعمال سم کړي؛ نو بېشکه الله د هغوی توبه او شاهدي قبلوي، پرته له شکه الله له خپلو بندګانو د هغه چا بخښونکی دی چې توبه وباسي او پرې مهربانه دی.

هغه نارينه چې پر خپلو مېرمنو تورلګوي خو له هغوی سره له ځانو پرته نور شاهدان نه وي چې پر مېرمنو د تور د صحت شاهدي ورکړي، يو له هغوی به څلور ځلې د الله په نوم شاهدي ورکوي چې هغه پرخپله مېرمن د زنا په تورلګولو کې رېښتينی دی.

بيا به په پنځم ځل شاهدي کې د ځان پر خلاف د الله د لعنت د استحقاق ښېرا ورزياتوي که چېرې هغه پر خپله مېرمن تور لګولو کې درواغجن وي.

نو د سړي پر دغې شاهدۍ ښځه د دې وړ ګرځي چې د زنا حد پرې پلی شي، خو له هغې ښځې څخه د حد مخه داسې نيول کيږي چې هغه ښځه څلور ځلې د الله په نوم شاهدي ووايي: چې سړی پر هغې تورلګولو کې درواغجن دی.

بيا په پنځم ځل شاهدۍ کې به د ځان پر خلاف د الله د غضب ښېرا ور زياتوي چې که هغه سړی په هغه تور کې رېښتينی وي چې پر دې يې لګولی دی.

ای خلکو! که چېرې پر تاسو دالله فضل او د هغه رحمت نه وی او دا چې هغه له خپلو بندګانو د هغه چا ډېر توبه قبلوونکی دی چې توبه وباسي، په خپل تدبير او شريعت کې د حکمت څښتن دی، هرومرو به يې ستاسو پرګناهونو تاسو ته په سزا درکولو کې بيړه کړې وی او پر هغو به يې رسوا کړي وئ.

بېشکه هغه کسان چې تور يې لګولی(چې د مومنانو پر مور عائشه رضی الله عنها د زنا تور دی) هغه يوه داسې ډله ده ای مومنانو چې تاسو ته يې نسبت کيږي! دا ګومان مه کوئ چې د هغوی تور ستاسو لپاره شر دی بلکې په هغو کې ستاسو لپاره خير دی ځکه په هغو کې ثواب، د مومنانو لپاره ښه پلټنه او د مومنانو د مور برائت دی، هر چا چې پر هغې د زنا په تور کې ګډون کړی هغه لره د کړې ګناه سزا ده پر دغه لوی بهتان د تکلم له امله، چا چې د دغه تور لويه برخه پر غاړه اخېستې پر دې د پيل له امله هغه لره لوی عذاب دی، چې له دې څخه موخه د منافقانو سردار عبدالله بن ابی ابن سلول دی.

کله چې نارينه مومنانو او ښځينه مومنانو د دغه لوی تور خبره واورېده ولې يې د تورن شوي مومنانو وروڼو له دغه تور څخه د خونديتوب ګومان ونه کړ او ويې نه ويل چې دغه څرګند درواغ دي.

ولې د مومنانو پر مور عائشه رضی الله عنها تور لګوونکو پر خپل لوی تور څلور شاهدان را نه وستل چې هغې ته د نسبت کړي تور پر صحت يې شاهدي ورکړې وی؛ نو کله هغوی پر دغه تور څلور شاهدان را نه وستل او هيڅکله به يې رانشي وستلی؛ نو هغوی د الله په پرېکړه کې درواغجن دي.

ای مومنانو! که پرتاسو د الله فضل او رحمت نه وی چې تاسو ته په سزا درکولو کې يې بيړه ونه کړه، چاچې له تاسو توبه واېستله د هغه توبه يې قبوله کړه؛ نو هرومرو به د هغو درواغو او د مومنانو پر مور د تورلګولو له امله چې پکې لوېدلي وئ تاسو ته لوی عذاب در رسېدلی وی.

کله چې مو ځينې له ځينو روايت کوي او هغه درواغ سره بطلان يې په خپلو خولو له يو بل څخه نقلوئ، چې تاسو لره پر هغه څه پوهه هم نشته او دا ګومان کوئ چې دا آسانه کار دی، حال دا چې هغه د الله پر وړاندې لوی کار دی ځکه په هغو کې درواغ او پر بېګناه تورلګول دي.

کله مو چې دغه لوی درواغ واورېدل ولې مو ونه ويل: موږ لره په کار نه ده چې د دغه ناوړه کار په اړه خبرې وکړو، پاکي ده تالره ای زموږ پالونکيه، دغه تور چې د مومنانو پرمور يې لګولی لوی درواغ دي.

الله تاسو ته در په يادوي او نصيحت درته کوي چې بيا دغه ډول لوی درواغو ته ور ونه ګرځئ او پر بېګناه د زنا تور و نه لګوئ که چېرې تاسو پر الله ايمان لرونکي وئ.

الله تاسو ته داسې آيتونه په ډاګه بيانوي چې د هغه پرحکمونو او نصيحتونو شامل دي، الله ستاسو پر افعالو ښه پوه دی، له هغه هيڅ هم پټ نه دي، ژر به پر هغو تاسو ته بدله درکړي، په خپل تدبير او شريعت کې د حکمت څښتن دی.

بېشکه هغه کسان چې په مومنانو کې منکرات خپروي چې له هغو څخه د زنا تور لګول هم دي، هغوی لره په دنيا کې د تور لګولو په پلي کولو سره دردوونکې سزا ده او په آخرت کې د دوزخ عذاب دی، الله د هغوی پر درواغو او هغه څه پوهيږي چې خپل بندګان يې ورګرځي او د هغوی پر مصالحو پوهيږي او تاسو پر دغه نه پوهېږئ.

او که چېرې ای په تور کې واقع خلکو! پر تاسو د الله فضل او د هغه لورېينه نه وی، او دا چې بېشکه الله نرمي کوونکی او پر تاسو مهربان دی، هرومرو به يې تاسو ته په سزا درکولو کې بيړه کړې وی.

ای هغو کسانو چې پر الله مو ايمان راوړئ او د هغه پر شريعت مو عمل کړئ، د باطل په ښايسته کولو کې د شيطان د لارو پيروي مه کوئ، چاچې د هغه د لارو پيروي وکړه؛ نو هغه هرومرو پر بدو کړنو او ويناوو او له شريعت څخه خلاف کارونو امر کوي، ای مؤمنانو که چېرې پرتاسو د الله پېرزوينه نه وای؛ نو هيڅکله به له تاسې يو هم په توبه اېستلو نه وای پاک شوی چې توبه يې اېستلې وای، خو الله چې چاته وغواړي دتوبې په اېستلو يې پاکوي، الله ستاسو د ويناوو اورېدونکی دی او ستاسو پر کړنو ښه پوه دی، له هغه څخه هيڅ هم پټ نه دي ژر به تاسو ته پر خپلو اعمالو مو جزا درکړي.

په دين کې د فضيلت او مال کې د پراخۍ څښتنان دې خپلو هغو اړمنو خپلوانو ته د ورکړې په پرېښودلو لوړه نه کوي چې هغوی يوه ګناه کړې ده، ځکه هغوی د الله په لار کې له بې وزلو مهاجرينو څخه دي، هغوی ته دې عفوه وکړي او ورته تېر دې شي، آيا تاسو نه خوښوئ چې الله مو ګناهونه وبښي کله چې تاسو هغوی ته بښنه وکړئ او ورته تېر شئ؟! الله له خپلو بنده ګانو د هغه چا بښونکی دی چې توبه وباسي او پر هغوی مهربانه دی؛ نو بنده ګان يې دې پرهمدې پيروي وکړي، دغه آيت د ابوبکر رضی الله عنه په اړه نازل شو، کله چې هغه پر مسطح د لګښت نه کولو لوړه وکړه، ځکه چې هغه په تورلګولو کې برخه اخېستې وه.

بېشکه هغه کسان چې پر داسې پاک لمنو بې خبرو مؤمنو ښځو تور لګوي چې هغوی په ناروا کې نه اخته کيږي، داسې خلک په دنيا او آخرت کې د الله له لورېينې لرې کړل شوي دي، او هغوی لره په آخرت کې لوی عذاب دی.

هغوی ته به د قيامت په ورځ دغه سزا ورسيږي، کله چې يې ژبې د هغوی پر خلاف د باطلې وينا شاهدي ورکړي، لاسونه او پښې يې د هغه څه شاهدي ورکړي چې کول يې.

په دغه ورځ به الله هغوی ته په عدالت بشپړه سزا ورکړي، هغوی پوهيږي چې بېشکه الله پاک ذات حق دی؛ نو هر څه چې د هغه لخوا صادريږي هغه حق، څرګند دي هيڅ شک پکې نشته.

هر ناپاک له نارينه، ښځينه، کړنو او ويناوو څخه يوازې د هغه چا لپاره وړ او سم دي چې ناپاک وي، او پاک د هغه چا لپاره وړ او سم دي چې په خپله پاک وي، دغه پاک نارينه او پاکې ښځې په هغه څه کې بې ګناه دي چې ناپاک نارينه او ناپاکې ښځې يې د هغوی په اړه وايي، هغوی لره د الله لخوا بښنه ده چې ګناهونه به يې پرې بښي او هغوی لره ښه روزي ده چې هغه جنت دی.

ای هغو کسانو چې پر الله مو ايمان راوړئ او د هغه پر شريعت موعمل کړی، له خپلو کورونو پرته نورو کورونو ته تر هغه مه ننوځئ، تر څو مو يې له اوسېدونکو څخه د ننوتلو اجازه نه وي اخېستې، او پر هغوی مو سلام نه وي اچولی، په سلام اچولو او اجازه غوښتلو کې داسې وايئ: السلام عليکم آيا داخل شم؟ دغه اجازه غوښتل چې تاسو ته پرې امر شوی دی، له سملاسي ننوتلو څخه غوره ده، کېدای شي له هغه څه پند واخلئ چې امر درته پرې شوی او پيروي يې وکړئ.

که چېرې مو په دغو کورونو کې هيڅوک و نه موندل؛ نو تر هغه مه ورننوځئ تر څو د هغه چا لخوا اجازه نه وي درکړل شوې چې د اجازې واک لري، که چېرې يې څښتنانو درته وويل: وګرځئ؛ نو را وګرځئ او مه ننوځئ، بېشکه دغه ستاسو لپاره د الله پر وړاندې ډېره پاکيزه لار ده، الله پر هغه څه ښه پوه دی چې تاسو يې کوئ، له هغه ستاسو له اعمالو هيڅ هم پټ نه دي، ژر دی چې تاسو ته به پرې جزا درکړي.

پر تاسو کومه ګناه نشته چې پرته له اجازې داسې عامه خونو ته ننوځئ، چې پر هيچا پورې اړه ونه لري، د عامه ګټو لپاره چمتو شوې وي، لکه کتاب خونې، په بازارونو کې دوکانونه، الله ستاسو پر هغواعمالو او حالاتو ښه پوه دی چې تاسو يې ښکاروئ او يا يې پټوئ، له هغه څخه هيڅ هم پټ نه دي او ژر به جزا پرې درکړي.

اې رسوله! مؤمنانو ته ووايه! خپلې سترګې هغو ښخو او عورتونو ته له ګتلو بندې کړي چې ورته روا نه دي، خپل شرم ځایونه په ناروا کې له اخته کېدو او لوڅولو وساتي، کوم څه چې الله ناروا کړي دغو ته له کتلو بندول او د شرم ځايونو ساتل د هغوی لپاره د الله په وړاندې ډېره پاکي ده، پرته له شکه؛ الله هغه څه ښه خبر دی چې هغوی يې کوي، له هغه هيڅ هم نه ترې نه پټيږي او جزا به پرې ورکوي.

او مومنو ښځو ته هم ووايه: چې خپلې سترګې د هغو عورتونو له کتلو وساتي چې نه دي ورته روا، خپل شرم ځايونه له ناروا څخه په لرې والي او په پټولو وساتي، پرديو ته دې خپل سينګار نه ښکاروي، خو دا چې هغه څه ترې ښکاره شي چې پټول يې ناشوني وي، لکه جامې، او خپل پړوني دې داسې اچوي چې وېښتان، مخونه او غاړې يې پکې پټې شي، پټ سينګار دې له خپلو مېړونو، پلرونو، د مېړونو له پلرونو، زامنو، بنزيانو، وروڼو، د وروڼو له زامنو، د خويندو له زامنو، باوري مسلمانو يا کافرو مېرمنو، نارينه او ښځينه مرېيانو، هغو تابع شويو کسانو چې ښځو ته کومه اړتيا نه لري او له هغو ماشونو پرته چې تر اوسه د ښځو پر عورتونو خبر نه لري له دغو ټولو پرته نورو ته نه ښکاروي، ښځې دې خپلې پښې په لوی لاس داسې نه وهي چې پټ کړل شوی سينګار يې لکه د پښو شرنګوونکي او داسې نور يې وپېژندل شي، ای مومنانو ټول الله ته توبه وباسئ له بد نظر کولو او داسې نورو شیانو څخه، په دې هيله چې په موخه کې به بريالي او له وېروونکي څخه به خوندي شئ.

ای مومنانو د هغو نارينه وو ودونه ور وکړئ چې مېرمنې نه لري او د هغو آزادو مېرمنو ودونه وروکړئ چې مېړونه نه لري، ستاسو د مومنو مرېيانو او مينځو ودونه ور وکړئ، که چېرې هغوی بې وزله وي الله به يې په خپله پراخه پېرزوينه شتمن کړي، الله د روزۍ پراخوونکی دی، د هيچا شتمن کول د هغه روزي نه کموي، د خپلو بندګانو پر حالاتو ښه پوه دی.

هغه کسان دې له زنا څخه پاک لمني ولټوي چې د بېوزلۍ له امله واده نه شي کولی، تردې چې الله يې له خپل پراخ فضل څخه شتمن کړي، هغه مرېيان چې له خپلو سردارانو څخه د هغه مال په بدل کې آزادي غواړي چې سوداګري پرې کوي؛ نو پر سردارانو يې لازم دي چې دغه بدله ترې قبوله کړی که چېرې هغوی يې پر اداکولو او په دين کې په سمون راوستلو پوهېدل، پر هغوی لازم دي چې د الله له هغه مال څخه څه ورکړي چې الله ورکړی دی تر څو د هغوی د آزادۍ له بدلې څخه څه اندازه کمه کړي، او خپلې مينځي د مال په لټه کې زنا ته مه اړباسئ، لکه څنګه چې عبدالله بن ابي پر خپلو دوو مينځو وکړل، کله چې هغوی پاک لمني او له زنا لرې والی غوښتلو، د هغه څه د غوښتلو په موخه چې هغه يې په خپل شرم ځای ترلاسه کوي، له تاسو څخه چې څوک هغوی دغه کار ته اړباسي؛ نو پرته له شکه الله د هغوی له اړ اېستلو وروسته د ګناهونو بښونکی يې دی او پر هغوی مهربانه دی، ځکه هغوی اړاېستل شوې دي او ګناه به يې پر اړ اېستونکي وي.

او اې خلکو تاسو ته مو څرګند آيتونه لېږلي چې حق له باطله بېلوي او له هغو کسانو مو بېلګه درته لېږلې ده چې له تاسو مخکې کوم مؤمنان او کافران تېر شوي دي او پر تاسو مو نصيحت نازل کړی دی چې هغه کسان پند ترې اخلي، کوم چې له پالونکي يې وېريږي د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو سره.

الله د آسمانونو او ځمکې روښانوونکی او هغه چا ته لارښوونکی دی چې پکې دي، د هغه پاک ذات د نور بېلګه د مومن په زړه کې داسې ده لکه پرته له سوري په يو دېوال کې تاخچه، په هغې کې يوه ډېوه وي، ډېوه په يوه داسې ځلېدونکې شيشه کې، لکه د ملغلرې غوندې ځلېدونکی ستوری، د مبارکې ونې تېل پکې سوځول کيږي، چې هغه د زيتون ونه ده، داسې ونه چې له لمر څخه يې هيڅ شی هم نشي پټولی، نه په سهار کې او نه په ماښام کې، نېږدې ده چې تېل يې له پاکوالي څخه رڼا ورکړي، که څه اور نه وي ورته رسېدلی؛ نو هغه وخت به څنګه وي چې کله اور ورته ورسيږي؟! د ډېوې رڼا د شيشې پر رڼا سربېره ده، همدارنګه وي د مومن زړه، کله چې په هغه کې د هدايت ډېوه بله شي، الله له خپلو بندګانو چې چاته د قرآن له پيروانو توفيق ورکوي، الله په ورته شيانو بېلګې بيانوي او الله پر هرڅه پوه دی له هغه هيڅ هم پټ نه دي.

دغه ډېوه په هغو جوماتونو کې بليږي چې الله د هغو د مرتبې او بنسټ د لوړوالي امر کړی، په هغو کې په آذان، ذکر او لمانځه کولو د هغه نوم ياديږي، د الله د خوښۍ په لټه کې د ورځې په پيل او پای کې په هغو کې لمونځ کوي.

داسې نارينه دي چې اخیستل او پلورل يې د الله پاک له ياده، په بشپړه توګه له لمانځه اداکولو او وړ خلکو ته له زکات ورکولو څخه نه غافلوي، هغوی د قيامت له هغې ورځې څخه ډاريږي چې په دغه ورځ به زړونه له سزا د خونديتوب د هيلې او له هغه څخه د وېرې تر منځ اوړي را اوړي، او سترګې به هم هر اړخ ته اوړي را اوړي چې کوم طرف ته به لیږل کیږي.

دغه عمل ځکه کوي تر څو الله هغوی ته يې د عمل غوره بدله ورکړي، له خپل فضله لا زياته بدله ورکړي، الله چې چاته وغواړي پرته له حسابه د هغو د اعمالو په اندازه روزي ورکوي، بلکې د هغو د اعمالو څو برابره يې ورکوي.

او هغه کسان چې پر الله يې کفر کړی، د هغوی هغه اعمالو لره چې کړي يې دي هيڅ ثواب نشته، د ځمکې په ژوره برخه کې د هغه رېګ غوندې دي چې تږي ته ښکاري او هغه د اوبو ګومان پرې کوي؛ نو ورځي، کله چې ورشي او ورته ودريږي هيڅ اوبه نه مومي، همدارنګه کافر دا ګومان کوي چې د هغه عمل به ګټه ورته ورسوي، خو کله چې مړ شي او راپورته کړل شي، هيڅ ثواب به ونه مومي، خپل پالونکی به خپلې لورې ته ومومي چې د هغه د عمل بشپړ حساب به ورکړي او الله ژر حساب اخېستونکی دی.

او يا د هغوی اعمال په ژور درياب کې دهغو تيارو غوندې دي چې پر سر يې څپه وي، د دغې څپې پر سر بله څپه وي، د هغې د پاسه داسې ورېځ وي چې لار ښودونکي ستوري يې پټ کړي وي، د يو او بل د پاسه پرله پسې تيارې وي، څوک چې په دغو تيارو کې نښتی وي هغه چې کله لاس را وباسي، نږدې نه ده چې د سختې تيارې له امله يې وويني، همدارنګه وي کافر، چې پر هغه د ناپوهۍ، شک، حيرانتيا او پر زړه يې د مهر لګېدو له امله پرله پسې تيارې راغلې وي، او چاته چې الله له لارورکۍ لارښوونه او دهغه پر کتاب پوهه ور په برخه نه کړي؛ نو هغه لره هيڅ لارښوونه نشته چې لار پرې پيدا کړای شي او نه کوم کتاب شته چې رڼا ترې واخستی شي.

ای رسوله! آيا ته نه پوهېږې څه چې په آسمانونو کې دي او څه مخلوقات چې په ځمکه کې دي د الله پاکي بيانوي، هغه لره په هوا کې مرغان غوړېدلي وزرونه پاکي بيانوي، د دغو ټولو مخلوقاتو څخه پر هر يوه الله پوه دی چې څوک يې لمونځ کوي لکه انسان، څوک هغه لره پاکي بيانوي لکه مرغان، او الله پر هغه څه ښه پوه دی چې هغوی يې کوي، د هغوی له کړنو هيڅ هم ترې پټ نه دي.

يوازې الله لره ده د آسمانونو او زمکې پاچايي، او يوازې هغه ته د قيامت په ورځ د حساب او بدلې لپاره ورګرځېدل دي.

ای رسوله! آيا ته نه پوهېږې، چې الله ورېځ روانوي، بيا يې ځينې برخې له ځينو سره يوځای کوي، بيا يې پاس له پاسه ټينګوي؛ نو وينې چې باران د ورېځ له مينځه راوځي، د آسمان له لوري له داسې ټينګې ورېځې څخه راوځې چې په لوی والي کې له اوبو څخه د شګو غوندې جامدو ټوټو څخه جوړ شويو غرونو سره ورته والی لري؛ نو له خپلو بندګانو چې چاته وغواړي ور روسوي يې، اوچاته چې وغواړي ترې ګرځوي يې، نېږدې ده چې د ورېځې برېښنا يې له سختې رڼا سترګې يوسي.

الله شپه او ورځ په يو او بل پسې اوږدې او لنډې بيايي او راولي، بېشکه په دغه ياد شويو آيتونو کې د الله پر ربوبيت دلايل دي، دالله پر قدرت او يووالي د سترګورو لپاره پند دی.

او الله هر ژوندی چې د ځمکې پر مخ درومي له نطفې پيداکړی؛ نو ځينې يې پر ګېډو ځي لکه ماران، ځينې يې په دوو پښو تګ کوي لکه انسان او مرغه او ځينې يې په څلورو ځي لکه څاروي، الله چې وغواړي هغه څه پيداکوي چې ياد شول او هغه څه هم چې نه دي ياد شوي، پرته له شکه الله پر هرڅه قادر دی هيڅ شی یې نشي بې وسه کولای.

او پر محمد صلی الله عليه وسلم مو داسې څرګند آيتونه نازل کړي چې حق لارې ته لارښوونه کوي، او الله چې چاته وغواړي داسې نېغې لارې ته توفيق ورکوي چې کوږوالی پکې نه وي؛ نو دغه لار يې جنت ته رسوي.

او منافقان وايي: موږ پر الله ايمان راوړی او پر رسول مو ايمان راوړی، د الله پيروي مو کړې او د هغه د رسول پيروي مو کړې ده، بيا له هغوی يوه ډله مخ اړوي؛ نو د الله په لار کې د جهاد پر امر او داسې نورو د الله او د هغه د رسول پيروي نه کوي، وروسته له دې چې هغوی پر الله او د هغه پر رسول د ايمان رواړلو او د هغوی د پيروۍ ګومان کړی دی، دغه د الله او د هغه د رسول له پيروۍ مخ اړوونکي مؤمنان نه دي، که څه هم هغوی دعوی کړې چې مؤمنان دي.

کله چې دغه منافقان الله او د رسول لوري ته ور وبلل شي، ترڅو يې رسول ترمنځ د هغه څه په اړه پرېکړه وکړي چې هغوی پکې شخړې کوي؛ نو سملاسي د خپل نفاق له امله د هغه له پرېکړې مخ اړوونکي وي.

او که چېرې پوه شي چې حق هغوی لره دی، او هغه د هغوی په ګټه پرېکړه کوي؛ نو هغه ته غاړه اېښوودونکي عاجزي کوونکي راځي.

آيا د دغو خلکو په زړونو کې ناروغي ده چې ورته لازمه ده او که له دې خبرې په شک کې دي چې هغه به د الله رسول وي، يا هغوی له دې خبرې ډاريږي چې الله او د هغه رسول به په پرېکړه کې ظلم پرې وکړي؟ له دغو ياد شويو به هيڅ هم نه وي، بلکې د هغوی په زړونو کې د رسول له پرېکړې د مخ اړولو او له هغه سره د ضد له کبله ناروغي ده.

پرته له شکه د مؤمنانو وينا بايد داسې وی چې کله د الله او د رسول لوري وروبلل شي، ترڅو يې ترمنځ پرېکړه وکړي چې ويلي يې وی: د هغه وينا مو واورېده او د هغه امر مو ومنی دغه کسان چې پر دغو صفتونو متصف دي همدوی په دنيا او آخرت کې بريالي دي.

او څوک چې د الله او د هغه د رسول پيروي وکړي، د هغوی دواړو حکم ته غاړه کېږدي او د ګناهونو له پايلي وډار شي او د الله له سزا د هغه د اوامرو په منلو او له نواهيوو څخه يې په ډډه کولو ځان وساتي، يوازې همدوی د دنيا او آخرت په ښېګڼو بريالي دي.

د منافقانو چې څومره له وسه وو همدومره ټينکې لوړې يې وکړې: چې که ته هغوی ته جهاد ته د وتلو امر وکړې، هغوی به هرومرو ووځي، ورته ووايه ای رسوله!: لوړې مه کوئ ستاسو درواغ مشهور دي او ستاسو له خپل ګومان سره سمه پيروۍ هم مشهوره ده، الله پر هغه څه ښه خبر دی چې کوئ يې، له هغه ستاسو له اعمالو هيڅ هم پټ نه دي، څومره يې چې تاسو پټ کړئ.

دغو منافقانو ته ووايه ای رسوله!: په ښکاره او پټه کې د الله او د رسول پيروي وکړئ، که چېرې د هغوی له پيروۍ مخ واړوئ چې امر درته پرې شوی؛ نو هغه يوازې پر رسونه مکلف دی، او تاسو پر پيروۍ او پر هغه عمل کولو مکلف ياست چې هغه ورسره راغلی دی، که چېرې د هغه څه په ترسره کولو پيروي وکړئ چې د کولو امر يې درته کړی، او له هغه څه ځانونه وساتئ چې ترې منع شوي ياست، حق ته به لار ومومئ، پر رسول يوازې څرګنده رسونه ده، هغه تاسو په زور پر سمه لار نشي راوستلی او نه مو پرې مجبورولای شي.

له تاسو څخه چې چا پر الله ايمان راوړی او ښې کړنې يې ترسره کړې دي الله له هغوی سره ژمنه کړې چې د دښمنانو پر خلاف به يې مرسته کوي او په ځمکه کې به يې خليفه ګان ګرځوي لکه څنګه يې چې له هغوی مخکې مؤمنان پکې خليفه ګان ګرځولي وو، او دا ژمنه يې ورسره کړې ده چې کوم دين يې د هغوی لپاه خوښ کړی هغه دين د اسلام دی هغه به برقراره او قوي وي، او دا ژمنه يې ورسره کړې ده چې وېره به يې په ډاډ وربدلوي، هغوی يوازې ما لمانځي، له ما سره هيڅ نه شريکوي، چا چې له دغو نعمتونو وروسته کفر وکړ همدوی د الله له پيروۍ وتلي دي.

او په بشپړه توګه لمونځ ترسره کوئ، د مالونو زکات مو ورکوئ، او د هغه څه په ترسره کولو چې امر يې درته کړی او هغه په پرېښودلو چې ترې منع کړي يې ياست د رسول پيروي کوئ، په دې هيله چې د الله رحمت تر لاسه کړئ.

ای رسوله! هيڅکله د هغو خلکو په اړه ګومان مه کوه چې پر الله يې کفر کړی چې هغوی به له ما څخه پاتې شي کله چې زه پر هغوی سزا را نازله کړم، د قيامت په ورځ به يې هستوګنځی دوزخ وي او دوزخ له بد ځايونو بد ځای د هغوی دی.

اې هغو کسانو چې پر الله يې ايمان راوړی او پر هغه څه يې عمل کړی چې ورته روا کړي يې دي، ستاسو مرېيان، مينځې او هغه آزاد ماشومان چې د بلوغ عمر ته نه وي رسيدلي په دريو وختونو کې دې درڅخه اجازه وغواړي، د سهار له لمانځه مخکې کله چې د خوب جامې د بيدارۍ په جامو بدلوئ، د غرمې پر مهال کله چې د غرمې خوب لپاره جامې وباسئ او د ماخوستن له لمانځه وروسته، ځکه هغه ستاسو د خوب، د بيدارۍ د جامو اېستلو او خوب د جامو اغوستلو وخت دی، دغه درې وختونه ستاسو لپاره د پټولو دي چې هيڅوک به پرته له اجازې نه درننوځي، له دغو وختونو پرته په نورو کې نه پرتاسې کومه ګناه شته او نه پر هغوی چې پر تاسو دې در ننوځي، ځکه هغوی پرتاسو ډېر ګرځېدونکي دي، ستاسې ځينې پر ځينو ګرځي؛ نو په ټولو وختونو کې له ننوتلو را ګرځول ستونزمن وي، مګر په اجازه غوښتلو سره، لکه څنګه چې الله تاسو ته د اجازې غوښتلو حکمونه بيان کړل، ستاسو لپاره هغه آيتونه بيانوي چې هغو حکمونو ته لارښوونه کوي کوم يې چې ستاسو لپاره روا کړي دي، الله د خپلو بنده ګانو پر مصلحتونو ښه پوه دی او کوم حکمونه چې ورته روا کوي په هغو کې د حکمت څښتن دی.

او کله مو چې ماشومان د بلوغ عمر ته ورسېدل؛ نو هغوی دې د خپلو مشرانو غوندې په ټولو یاد شويو وختونو کې د ننوتلو پرمهال اجازه وغواړي، لکه څرنګه چې الله د اجازې غوښتلو حکمونه بيان کړل، همدارنګه تاسو ته خپل آيتونه بيانوي، الله د خپلو بنده ګانو پر ګټو ښه پوه دی او څه يې چې هغوی ته روا کړي په هغو کې د حکمت څښتن دی.

هغه بوډۍ ښځې چې د بوډا والي له امله مياشتنۍ ناروغي او حمل نه ورته راځي، هغوی چې نور د ودېدلو هيله نه لري، پر هغوی کومه ګناه نشته که ځينې جامې لکه پړونی او لوپټه کېږدي په دې شرط چې د هغې پټې ښکلا څرګندوونکې نه وي د کومې پر پټولو چې امر ورته شوی، خو که د زياتې پردې او پاک لمنۍ له امله د دغو جامو له اېښودلو هم ډډه وکړي دا به ورته غوره وي، الله ستاسو د ويناوو ښه اورېدونکی او پر کړنو مو ښه پوه دی، له هغه هيڅ هم پټ نه دي او پر هغو به تاسو ته جزا درکړي.

نه پر هغه ړانده چې سترګې يې له لاسه ورکړې کومه ګناه شته، نه پر ګوډ ګناه شته، نه پر ناروغ ګناه شته که د الله په لار کې جهاد غوندې ځينې مکلفيتونه پرېږدي چې توان يې نه لري، نه ای مؤمنانو پر تاسو کومه ګناه شته چې له خپلو کورونو خوراک وکړئ چې له هغو څخه مو د پلرونو کورونه هم دي، نه پر تاسو په دې کې ګناه شته چې د پلرونو له کورونو خوراک وکړئ، يا مو د ميندو له کورونو، يا مو د وروڼو له کورنو، یا مو د خويندو له کورنو، يا مو د ترونو له کورنو، يا مو د عمه ګانو له کورنو، يا مو د خاله ګانو له کورونو، يا له هغو کورنو څخه چې ساتنه يې تاسوته در سپارل شوې ده، لکه د باغ ساتونکی، او نه پر تاسو ګناه شته چې له خپل عادت سره سم په خوښه د ملګري له کورونو خوراک وکړئ، نه پر تاسو ګناه شته چې ګډ خوراک سره وکړئ يا بېل بېل، کله چې دغو ياد شويو کورونو يا نورو ته ننوځئ؛ نو څوک چې پکې دي پر هغوی داسې سلام واچوئ چې السلام عليکم. خو که څوک پکې نه وو بيا پر خپلو ځانونو سلام واچوئ او داسې ووايئ: السلام علينا و علی عباده الصالحين، دغه د الله لخوا يوه مبارکه ډالۍ ده چې تاسو ته يې حکم کړی دی، تر څو مو تر منځ مينه او محبت پيداشي، يوه ښه کلمه ده چې د اورېدونکي زړه پرې خوشحاليږي، په دغه ډول تېر شوي ښکاره بيان سره په مخکېني سورت کې الله نښانې بيانوي په دې هيله که تاسو له عقله کار واخلئ او عمل پرې وکړئ.

بې شکه په خپل ايمان کې رېښتيني مؤمنان هغه کسان دي، چې پر الله او د هغه پر رسول يې ايمان راوړی، کله چې له نبي صلی الله عليه وسلم سره د مسلمانانو د يو ګټې په چاره کې يوځای وي؛ نو تر هغه وخته نه ترې ځي تر څو يې د تلو اجازه نه وي غوښتې، پرته له شکه هغه کسان چې د عذر پر مهال له تا څخه اجازه غواړي ای رسوله! همدوی په حقه پر الله او د هغه پر رسول باور لري؛ نو کله چې له تا څخه د خپل کوم مهم کار لپاره اجازه وغواړي، له هغوی چې دې چاته خوښه وي اجازه ورکړه، هغوی ته يې د ګناهونو بښنه غواړه، بېشکه الله له خپلو بندګانو چې څوک توبه ورته وباسي بښونکی او پر هغوی مهربان دی.

ای مؤمنانو د الله د رسول درناوی وکړئ، کله چې آواز ورکوئ، نو په نوم يې مه رابولئ، لکه اې محمده او د هغه د پلار په نوم لکه اې د عبدالله زويه! لکه څنګه چې ستاسو ځينې له ځينو سره کوي، بلکې وواياست: اې د الله رسوله! اې د الله نبي! او کله مو چې کوم عام کار ته را بولي، نو د هغه رابلل د عامو رابللو غوندې مه کوئ لکه ستاسو ځينې يې ځينو ته عادتا په کوچنيو چارو کې کوي، بلکې د هغې د را بللو منلو ته له يوبل وړاندې کېږئ، بېشکه الله پر هغو خلکو پوهيږي چې له تاسو یې ځينې پرته له اجازې پټ وځي، نو هغه کسان چې د رسول الله صلی الله عليه وسلم له امره سرغړونه کوي ودې ډار شي چې هغوی ته به الله کومه ستونزه او کړاو ورسوي او يا به داسې دردوونکې سزا ور ورسوي چې هغوی به يې نشي زغملای.

خبردار اوسئ د پيدايښت، ملکيت او تدبير له پلوه، څه چې په آسمانونو او ځمکه کې دي هغه يوازې الله لره دي، ای خلکو تاسو چې په هر حال کې وئ هغه پرې پوه دی، له هغه هيڅ هم پټ نه دي، د قيامت په ورځ چې له مرګ وروسته په بېرته ژوندي کېدو هغه ته ورګرځي؛ نو هغوی به د دنيا پر هغو کړنو چې ترسره کړې يې دي خبر کړي، او الله پر هر څه ښه پوه دی، په آسمانونو او ځمکه کې هيڅ هم ترې پټ نه دي.