Pashto Mokhtasar — الفرقان 25:1 – الأحزاب 33:73

د هغه ذات خير لوی او زيات دی، چې پر خپل بنده او رسول محمد صلی الله عليه وسلم يې قرآن د حق او باطل تر منځ د توپير کوونکي په ډول نازل کړی، تر څو دواړه ډوله مخلوقاتو انسانانو او پېريانو ته رسول وي او د هغوی لپاره د الله له سزا ډاروونکی وي.

يوازې همغه ذات د آسمانونو او ځمکې څښتن دی، نه يې څوک زوی ګرځولی، او نه هغه لره په پاچايۍ کې شريک شته، ټول شيان يې پيداکړي، او د هغو پيدايښت يې د خپلې پوهې او حکمت سره سم اندازه کړی، څنګه چې د هر شي لپاره مناسب دي.

مشرکانو له الله پرته نور داسې شيان معبودان ونيول، چې نه کوچنی او نه لوی څه پيداکولای شي، هغوی په خپله پيداکول کيږي، الله هغوی له نشت څخه پيداکړي دي، هغوی له ځانو د زيان مخه نشي نيولی او نه کومه ګټه ورته رسولای شي، نه ژوندی مړ کولای شي او نه مړی را ژوندی کولای شي او نه مړي له خپلو قبرونو بېرته را پاڅولی شي.

او هغو کسانو چې پر الله او د هغه پر رسول يې کفر کړی وويل: نه دی دغه قرآن مګر داسې درواغ چې محمد له ځانه جوړ کړي؛ نو بيا يې الله ته په نسبت کولو تور لګولی، او په دغه درواغ جوړولو کې نورو خلکو مرسته ورسره کړې ده، پرته له شکه دغو کافرانو باطله وينا له ځانه جوړه کړې ده، قرآن د الله وينا ده، د انسانانو او پېريانو لپاره د هغه غوندې وينا راوړل شونې نه ده.

دغو د قرآن درواغ ګڼونکو وويل: قرآن د پخوانيو کيسې دي او هغه باطلې کيسې دي چې هغوی يې ليکي، محمد را نقل کړې دي؛ نو هغه د ورځې په پيل او په پای کې پرې لوستل کيږي.

ای رسوله! دغو درواغ ګڼونکو ته ووايه: قرآن هغه الله را نازل کړی چې په آسمانونو او ځمکه کې پر هرڅه پوه دی، هغه له ځانه نه دی جوړکړل شوی لکه څنګه چې تاسو ګومان کوئ، بيا يې توبې ته په هڅولو هغوی ته وويل: بېشکه الله له خپلو بندګانو د هغه چا بښونکی دی چې توبه ورته وباسي او پر هغوی مهربان دی.

د نبي صلی الله علیه وسلم درواغ ګڼونکو مشرکانو وويل: دغه سړي لره څه دي چې ځان د الله لخوا رسول ګڼي، همداسې خوراک کوي لکه نور خلک يې چې کوي، په بازار کې د ژوند د توکو په لټه کې ګرځي او را ګرځي، ولې الله له هغه سره يوه پرېښته نه ده رالېږلې چې له هغه سره ملګرې وي چې تصديق او مرسته يې کوي.

او يا پر هغه له آسمانه يوه خزانه را نازله کړي وی او يا هغه لره يو بڼ وی چې مېوې يې ترې خوړلی؛ نو په بازارونو کې به له ګرځېدو او روزۍ لټولو څخه به بې غمه وی، هغو ظالمانو لا دا هم وويل: ای مؤمنانو تاسو د رسول پيروي نه کوئ، بلکې تاسو د يو داسې سړي پيروي کوئ چې عقل يې د کوډو له امله له لاسه ورکړی دی.

ای رسوله وګوره! دا چې له هغوی تعجب وکړې، چې څنګه يې باطل صفتونه درته بيان کړل؛ نو ويې ويل: هغه ګوډګر دی، ويې ويل: ګوډې پرې شوې دي، ويې ويل: لېونی دی؛ نو هغوی په سمه لار نشي تللی او نه هغوی د دې توان لري چې ستا په رېښتينولۍ او امانت دارۍ کې عيب را وباسي.

هغه ذات برکتناک دی، که وغواړي له هغه به هم غوره څه درکړي چې هغوی درته وړانديز کړي دي، دا چې په دنيا کې به داسې باغونه درته پيداکړي چې تر ماڼيو او ونو لاندې به يې ویالې بهيږي او د ونو له مېوو به يې خوراک کوې، او داسې ماڼۍ به درته پيداکړي چې په خوند به پکې اوسېږې.

له هغوی د حق غوښتلو او دليل لټولو ويناوې صادرې نه شوې، بلکې لنډه دا چې هغوی د قيامت ورځ درواغ وګڼله او چا چې د قيامت ورځ درواغ ګڼلې د هغوی لپاره مو لوی سخت لمبه وهونکی اور چمتو کړی دی.

کله چې اور کافران وويني چې هغوی ور وستل کيږي، له لرې ځايه به يې خوټېدل او سخت وېروونکی آواز پر هغوی د سختې غوسې له امله واوري.

کله چې دغه کافران د دوزخ په يو تنګ ځای کې په داسې حال کې وغورځول شي چې لاسونه يې په غاړو کې په ځنځيرونو تړل شوي وي، هغوی به له دوزخ څخه د خلاصون په تمه د خپلو ځانونو مرګ وغواړي.

ورته وبه ويل شي: ای کافرانو نن يو مرګ مه غواړئ، ډېر مرګونه وغواړئ، خو هغه غوښتنه به مو ونه منل شي چې کوئ يې، بلکې تل به په دردوونکې سزا کې پاتې شئ.

ورته ووايه ای رسوله! آيا دغه ياده شوې سزا چې تاسوته بيان کړل شوه ښه ده که هغه تلپاتې جنت چې نعمتونه به يې تل وي هيڅکله به نه ختميږي؟ هغه نعمتونه چې الله يې له خپلو ځان ساتونکو بندګانو ژمنه کړې چې د هغوی لپاره به بدله او د ورتلو ځای وي چې د قيامت په ورځ به ورځي.

هغوی لره به په دغه جنت کې هغه نعمتونه وي چې غواړي يې، دغه پر الله يوه ژمنه ده، چې د هغه ځان ساتونکي بندګان به يې ترې غواړي، او د الله ژمنه ترسره کېدونکې ده، هغه له خپلې ژمنې نه اوړي.

او په هغه ورځ چې کله الله درواغ ګڼونکي مشرکان او له الله پرته د هغه معبودان را غونډ کړي چې هغوی لمانځل، بيا الله دغو معبودانو ته د هغوی د لمانځونکو د ملامتولو لپاره ووايي: آيا تاسو زما بندګان لار ورکي کړي وو چې امر مو ورته کړی و ترڅو ستاسو عبادت وکړي او هغوی له خپل لوري لار ورکي شوي وو؟.

معبودان به ووايي: ای زموږ پالونکيه پاک يې له دې چې تا لره دې شريک وي، زموږ لپاره نه ده په کار چې له تا پرته نور داسې دوستان ونيسو چې دوستي ورسره وکړو؛ نو څنګه به ستا بندګان دېته را وبولو چې له تا پرته زموږ عبادت وکړي؟ خو تا دغو مشرکانو ته د دنيا په خوندونو ګټه رسولې وه، له هغوی مخکې دې د استدراج په ډول د هغوی پلرونو ته هم ګټه رسولې وه، تر دې چې ستا ياد يې هېر کړ؛ نو ستاسره يې نور شيان ولمانځل، او هغوی د خپلې بدبختۍ له امله تباه کېدونکی قوم و.

ای مشرکانو له الله پرته مو چې د کومو معبودانو عبادت کاوه هغوی هم تاسو درواغجن وبللئ په هغه دعوی کې چې د هغوی پر خلاف مو کوله؛ نو نه له خپلو ځانونو د سزا مخه نيولی شئ او نه يې د بې وسۍ له امله مرسته کولی شئ، او ای مؤمنانو له تاسو چې پر الله د شرک له امله څوک ظلم وکړي هغه ته لويه سزا وروڅکو لکه هغه چاته مو چې ورڅکلې ده چې يادونه يې وشوه.

ای رسوله! له تا مخکې مو يوازې انسانان د رسولانو په توګه لېږلي دي، چې خواړه يې خوړل او په بازارونو کې ګرځېدل، ته په دغه کې کوم نوی رسول نه يې، او ای خلکو ستاسو ځينې مو د ځينو لپاره په شتمنۍ او بې وزلۍ، روغتيا او ناروغۍ کې د دغه اختلاف له امله ازمويښت ګرځولي ياست، آيا صبر کولای شئ په هغه څه چې پرې ازمويل شوي ياست؟! اوستا پالونکی ليدونکی دی د هغه چا صبر کوي او هغه چا چې صبر نه کوي، د هغه چا چې پيروي يې کوي او هغه چا چې سرغړونه ترې کوي.

او هغو کافرانو چې له موږ سره يې د مخامخېدو هيله نه لرله او زموږ له سزا نه وېرېدل وويل: ولې موږ ته الله پرېښتې را کوزې نه کړې چې موږ يې د محمد له رېښتيولۍ خبر کړي وای؟يا مو خپل پالونکی مخامخ لېدلی وای چې موږ يې پردې خبر کړي وای؟تر دې چې د دغوکسانو په زړونو کې لويي دومره زياته شوه چې له ايمان راوړلو يې منع کړل او په خپله وينا په کفر او سرکښۍ کې له دغه بريده واوښتل.

کومه ورځ چې کافران د خپل مرګ پر مهال، په برزخ کې، د بيا راژوندي کېدو پرمهال، چې حساب ته بېول کيږي او کله چې اور ته ننه اېستل کيږي پرښتې وويني: په دغو حالتونو کې به هغوی لره هيڅ ښه زيری نه وي، په خلاف د مؤمنانو، او پرښتې به ورته ووايي: پر تاسو د الله له لوري زيری ناروا او حرام کړل شوی دی

او کوم ښه او د خير کار چې کافرانو په دنيا کې کړی هوډ مو کړی چې د هغوی د کفر له امله يې په له منځه وړلو او د ګتې په نشتون کې د هغه شيندل شوي ګرد غوندې وګرځوو چې يو ليدونکی يې له کړکۍ څخه د داخل شوي لمر په رڼا کې ويني.

هغه مؤمنان چې جنتيان دي په دغه ورځ به په غوره ځای کې وي او په دنيا کې به د غرمې له خوب ځای څخه د دغو کافرانو څخه ډېر غوره وي، دغه پر الله د هغوی د ايمان او هغوی د نېک عمل له کبله.

ياد کړه ای رسوله! په کومه وځ چې له نرۍ سپينې وريځې څخه آسمان څېرې کړل شي او پرېښتې د هغوی د زياتوالي له امله د راپاڅېدلو ميدان ته په پرله پسې ډول را کوزې کړو.

هغه پاچايي چې حقه او تلپاتې پاچايي ده د قيامت په ورځ يوازې رحمان ذات لره ده، او دغه ورځ به پر کافرانو سخته وي پر خلاف د مؤمنانو چې پر هغوی به آسانه وي.

ای رسوله! په ياد کړه په کومه ورځ چې ظالم د رسول صلی الله عليه وسلم د پيروۍ د پرېښودو له امله د سختې پښېمانۍ له کبله خپل لاسونه چيچي وايي به: کاشکي مې په هغه څه کې د رسول پيروي کړې وای چې هغه د خپل پالونکي لخوا راوړي دي، او له هغه سره مې د بريا لار نېولې وای.

او له سخت افسوسه به وايي په داسې حال کې چې د ځان لپاره به تباهي رابولي: های های کاشکي مې فلانی کافر دوست نه وای ګرځولی.

پرته له شکه دغه کافر ملګري زه له قرآن څخه وروسته له هغه واړولم چې ماته د رسول له لارې راورسېدی، او شيطان د انسان زيات پرېښودونکی دی، کله چې هم پر هغه سختي راشي له هغه بېزاره کيږي.

او رسول د خپل قوم له حال څخه د شکايت په توګه هغه ورځ وويل: ای زما پالونکيه! بېشکه زما هغه قوم چې زه دې ورلېږلی وم دغه قرآن پرېښود او مخ يې ترې واړوه.

ای رسوله! لکه څنګه چې ته د خپل قوم لخوا له کړاو او له خپلې لارې د ايسارولو سره مخ شوې، همدارنګه مو له مخکېنيو انبياوو څخه د هر نبي لپاره د هغه له ګناهکار قوم څخه دښمن ګرځولی و، پالونکی دې د لارښوونکي په توګه بسنه کوي چې حق ته لارښوونه کوي او د مرستندوی په توګه بسنه کوي چې د دښمن پر خلاف دې مرسته کوي.

او هغه کسان چې پر الله يې کفر کړی وايي: ولې دغه قرآن پر رسول يو ځل نازل نه کړای شو، چې بېل بېل نه وای پرې نازل کړای شوی، ای رسوله! موږ همدارنګه قرآن بېل بېل نازل کړ تر څو يې په څو څو ځلې نازلولو ستا زړه ته آرام درکړو، او همداسې لږ لږ مو نازل کړ د پوهاوي او يادولو د آسانتيا لپاره.

ای رسوله! مشرکان که هر ډول مثال او پوښتنه درته راوړي چې هغوی يې وړاندې کوي، موږ يې حق او ثابت ځواب درته راوړی، او تر ټولو غوره وينا مو درته راوړې ده.

هغه کسان چې د قيامت په ورځ به پړ مخې دوزخ ته ورټېل وهل کيږي، د دغو کسانو لپاره ډېر بد ځای دی، ځکه ځای يې دوزخ دی او له حق څخه ډېره لرې لار ده، ځکه د هغوی لار کفر او لارورکي ده.

او بېشکه موسی ته مو تورات ورکړ او د هغه ورور هارون مو د رسول په توګه د هغه مرستيال وګرځولو.

هغوی دواړو ته مو وويل: دواړه فرعون او هغه قوم ته يې ورشئ چې زموږ ايتونه يې درواغ ګڼلي، هغوی دواړو زموږ امر پرځای کړ، دواړه هغوی ته ورغلل، هغوی يې د الله يووالي ته راوبلل، خو هغوی دواړه يې درواغجن وګڼل؛ نو هغوی مو سخت تباه کړل.

او د نوح قوم چې کله په خپلو درواغ ګنلو نوح عليه السلام درواغجن وګاڼه، هغوی مو په درياب کې غرق کړل، د هغوی تباهي مو د ظالمانو په له منځه وړلو زموږ د قدرت نښانه وګرځوله، د قيامت په ورځ مو د هغوی لپاره دردوونکې سزا چمتو کړې ده.

او د هود قوم عادیان، د صالح قوم ثموديان مو تباه کړل، د څاه څښتنان مو تباه کړل او د دغو دريو ترمنځ مو ډېر ولسونه تباه کړل.

او له دغو تباه شويو څخه مو هر يو ته د پخوانيو امتونو تباهي او د هغې لاملونه بيان کړي، تر څو پند ترې واخلي او هر يو مو په سخته تباهۍ سره د هغوی د کفر او ضد له امله تباه کړل.

او بېشکه ستا له قومه درواغ ګڼونکي خلک، شام ته په خپل تګ کې د لوط د قوم هغه کلي ته راغلل چې د هغوی د ناروا کړنې له امله د سزا په ډول د ډبرو باران پرې شوی و، تر څو پند ترې واخلي، آيا هغوی له دغه کلي څخه ړانده وو چې ويې نه ليدلو؟ نه داسې نه وه. بلکې هغوی د بيا راوژوندي کېدو هيله نه لرله چې له هغه وروسته به حساب ورسره کيږي.

او کله چې دې ای رسوله! دغه درواغ ګڼونکي خلک وويني، ملنډې درباندې وهي چې د مسخرو او نټې په توګه وايي آیا دا هغه څوک دی چې الله موږ ته د رسول په توګه رالېږلی.

نږدې و چې هغه د خپلو معبودانو له عبادته اړولي وو، که چېرې مو يې پر عبادت صبر نه وای کړی، هرومرو به يې په خپلو حجتونو او دلايلو ترې ګرځولي وو، ژر به پوه شي کله چې په خپلو قبرونو کې او د قيامت په ورځ سزا وويني چې آيا هغوی لار ورکه کړې وه او که هغه؟ او ډېر ژر به پوه شي چې څوک لار ورکي دي؟.

ای رسوله! آيا هغه څوک دې ليدلي دي چې خپل هوس يې معبود ګرځولی او د هغه پيروي يې کړې ده، آيا ته د هغه ساتونکی يې چې ايمان ته يې راګرځوې او له کفر څخه يې منع کوې؟!.

بلکې ته ګومان کوې ای رسوله! چې ډېری هغه خلک چې ته يې د الله يووالي او پيروۍ ته رابولې هغوی د قبلولو اورېدل کوي يا هغوی پرحجتونو او دلايلو پوهيږي؟! نه دي هغوی په اورېدو، له عقل څخه کار اخېستو او پوهه کې مګر د څارويو غوندې، بلکې له څارويو هم ډېر لارورکي دي.

ای سوله! آيا تا نه دي کتلي د الله د پيدايښت اغېزو ته چې کله يې سيوری د زمکې پر مخ غوړولی ده، که هغه غوښتي وای هغه به يې داسې درولی وای چې خوځښت به يې نه کولو، بيا مو لمر پر هغو دليل ګرځولی، چې له لمر سره اوږديږي او لنډيږي.

بيا مو هغه سيوری د لمر له لوړېدو سره سم په کمولو سره ورو ورو لږ لږ را ټول کړ.

الله هغه ذات دی چې شپه يې ستاسو لپاره د جامو غوندې ګرځولې چې پکې پتېږئ او نور شيان پټوي، او همغه ذات دی چې خوب يې ستاسو لپاره آرام ګرځولی، چې له بوختياوو مو پکې آرام کوئ، او همغه ذات دی چې ورځ يې ستاسو لپاره خپلو کارونو ته د تللو وخت ګرځولې ده.

او همغه ذات دی چې د داسې باران چې پر بندګانو يې رحمت دی له ورولو سره زيری ورکوونکي بادونه ليږي او موږ له آسمانه د باران پاکې اوبه ورولي دي چې پر هغو خلک پاکي ترلاسه کوي.

تر څو پر دغه ورول شويو اوبو داسې مړه زمکه چې شينګيا پکې نه وي په بېلابېلو شينګياوو راشنه کولو او سبزيانو خورولو سره را ژوندۍ کړو، او پر دغه اوبو هغه څاروي او ډېر مخلوقات چې پيداکړي مو دي اوبه کړو.

پرته له شکه حجتونه او دلايل مو په بېلابېلو ډولونو بيان کړل، تر څو پند ترې واخلي، خو ډېری خلکو له حق څخه نټه وکړه او هغه يې بد وګڼی.

او که مو غوښتي وای هر کلي ته مو يو رسول لیږلی و، چې هغوی يې د الله له عذابه وېرولي او ډار کړي وای، خو موږ دا ونه غوښتل، بلکې موږ يوازې محمد صلی الله عليه وسلم ټولو خلکو ته د رسول په توګه ولېږه.

نو د کافرانو په هغه څه کې پيروي مه کوه چې هغوی د کومې دوکې غوښتنه درڅخه کوي او يا کوم وړانديزونه درته کوي، او په دغه پر تا نازل شوي قرآن سره د هغوی د آزار پر وړاندې او د الله لوري ته په بلنه کې د سختيو په ګاللو کې لوی جهاد کوه.

او الله پاک هغه ذات دی چې دوه دريابونه يې سره يوځای کړي، له هغوی دواړو يې خوږ له مالګين سره يوځای کړی، او د هغوی دواړو ترمنځ يې داسې خنډ او پرده ګرځولې چې يو او بل له ګډېدو منع کوي.

او همغه ذات دی چې د نارينه او ښځينه له مني يې انسان پيدا کړ، او د انسان له پيدايښت څخه يې د خپلوۍ او خسرګنۍ اړيکه پيداکړه، ای رسوله! پالونکی دې ډېر قادر دی هيڅ شی يې نه شي بې وسه کولای، د هغه د قدرت له نښانو د انسان پيداکول دي د نارينه او ښځينه له مني څخه.

او کافران له الله پرته د داسې بتانو عبادت کوي که يې پيروي وکړي ګټه نه شي ورته رسولی او که سرغړونه ترې وکړي زيان نه شي ورته رسولی، او کافر په هغه څه کې د شيطان پيرو دی کوم څه چې الله په غوسه کوي.

ای رسوله! ته مو يوازې د هغه چا لپاره زيری ورکوونکی لېږلی يې چې په ايمان راوړلو او نېک عمل کولو سره د الله پيروي کوي او د هغه چا لپاره وېروونکی چې په کفر او سرکښۍ سرغړونه کوي.

ووايه: ای رسوله! زه د پېغام په رسولو له تاسې کومه بدله نه غواړم، مګر دا چې که له تاسې څوک د الله د خوښۍ لپاره لګښت کول غواړي نو ويې دې کړي.

ای رسوله! په ټولو چارو کې دې پر هغه تلپاتې ژوندي ذات بروسه کوه چې هيڅکله نه مري، او په ستاينه سره د هغه پاک ذات پاکي بيانوه، هغه يې د بنده ګانو پر ګناهونو د باخبره اوسېدو لپاره بسنه کوي، له هغه هيڅ هم پټ نه دي او هغوی ته به پرې جزا ورکړي.

هغه ذات چې آسمانونه، زمکه او څه چې د هغو تر منځ دي په شپږو ورځو کې پيداکړل، بيا پر عرش لوړ او اوچت شو داسې لوړوالی چې د هغه له شان سره ښايي، هغه رحمان ذات دی؛ نو ای رسوله! له يو باخبره پوښتنه وکړه چې هغه الله دی چې پر هر څه پوهيږي او هيڅ هم ترې پټ نه دي.

او کله چې کافرانو ته وويل شي: رحمان ته سجده وکړئ، هغوی وايي: موږ رحمان ته سجده نه کوو، رحمان څوک دی؟ موږ يې نه پېژنو او نه يې منو؟! آيا موږ هغه چاته سجده وکړو چې ته يې د سجدې امر کوې او موږ يې نه پېژنو؟! د هغه لخوا د سجدې امر د هغوی لپاره پر الله د ايمان راوړل لا لرې کړل.

مبارک دی هغه ذات چې په آسمان کې يې د سيارو او روانو ستوريو لپاره منزلونه پيداکړل، په آسمان کې يې داسې لمر پيدا کړ چې رڼا کوي، او داسې سپوږمۍ يې پيدا کړه چې له لمر څخه په رڼا اخېستلو زمکه رڼا کوي.

او الله هغه ذات دی چې شپه او ورځ يې يو په بل پسې راتلونکي او د يو بل ځای ناستي ګرځولي دي، د هغه چا لپاره چې غواړي د الله له نښانو پند واخلي؛ نو لار ومومي، او يا د هغه چا لپاره چې د هغه پر نعمتونو شکر اېستل غواړي.

او د رحمان (اصلى) بنده ګان هغه دي چې په ځمكه ورو ورو (په عاجزۍ) درومي او كله چې جاهلان ورسره مخامخ شي وايى سلام دې وي.

او هغه کسان چې خپل پالونکي ته پر خپلو تنديو د سجدې په حالت کې شپې تېروي او پر خپلو پښو د ولاړې په حالت کې يوازې الله ته لمنځونه کوي.

او هغه کسان له خپل پالونکي څخه په دعا کې وايي: ای زموږ پالونکيه! د دوزخ سزا له موږ لرې کړه، بېشکه د دوزخ سزا له هغه چا سره تل تړلې وي څوک چې کافر مړ شوی وي.

هغه ډېر بد د ورتګ ځای دی څوک چې ورځي او ډېر بد ځای دی څوک چې پکې هستوګن شي.

او هغه کسان چې کله خپل مالونه لګوي؛ نو په لګښت کې د تبذير پولې ته نه رسيږي او له ځانونو او نور خلکو چې د چا لګښت پرې لازم دی په هغو تنګي نه کوي، د هغوی لګښت د بې ځايه لګښت او بخيلۍ تر منځ په عدالت او منځلارۍ سره وي.

او هغه کسان چې له الله پاک سره بل معبود نه رابولي، نه هغه څوک وژني چې الله يې وژل ناروا کړي، خو دا چې الله کله د قاتل يا مرتد او يا هم د واده شوي زنا کوونکي د وژلو اجازه ورکړي، او هغوی زنا نه کوي، چا چې له دغو لويو ګناهونو څخه کومه يوه وکړه د قيامت په ورځ به يې د ترسره کړې ګناه سزا سره مخ شي.

د قيامت په ورځ سزا ورته څو برابره کړای شي او تل به خوار او رسوا پکې پروت وي.

خو څوک چې الله ته توبه وباسي، ايمان راوړي، داسې ښه کار وکړي چې د هغه د توبې پر رېښتينولۍ دلالت کوي، همدوی هغه کسان دي چې الله به يې هغه بد کارونه چې کړي يې دي په نيکيو ورته بدل کړي، الله له خپلو بندګانو يې چې څوک توبه وباسي د ګناهونو بښونکی دی او پر هغوی مهربان دی.

چا چې الله ته توبه واېستله او خپله توبه يې د ښو کارونو په ترسره کولو او ګناهونو په پرېښودلو پياوړې کړه؛ نو پرته له شکه د هغه توبه منل شوې ده.

او هغه کسان چې باطل کار ته نه حاضرېږي، لکه د ګناهونو ځايونو او ناروا لوبو ته، کله چې له پامه په غورځول شويو بې ګټې ويناوو او کړنو تېريږي؛ نو د يو تېرېدونکي غوندې تېريږي، د خپلو ځانونو درناوی کوونکي وي، په هغو کې په اخته کېدو د ځانونو په ساتلو سره.

او هغه کسان چې کله د الله اورېدل شوې او لېدل شوې آيتونه ورته بيانيږي؛ نو له اورېدل شويو آيتونو څخه يې غوږونه نه ګڼيږي او نه له ليدل شويو آيتونو څخه ړنديږي.

او هغه کسان چې د خپل پالونکي په رابللو کې وايي: ای زموږ پالونکيه! موږ ته له خپلو مېرمنو او اولادونو داسې څوک راکړه چې زموږ د سترګو يخوالی وي، د هغه د ځان ساتنې او پرحق د ټينګ درېدو له امله، او په حق کې مو د ځان ساتونکو لپاره داسې امامان وګرځوه چې زموږ پيروي وشي.

دغه کسان چې پر دغو صفاتو متصف دي په لوړ فردوس جنت کې به لوړې ماڼۍ د بدلې په ډول ورکړل شي د الله پر پيروۍ د زغم کولو له امله، او پرېښتې به په دعا او سلام ويلو هر کلی ورته کوي او په جنتونو کې به له کړاوونو خوندي وي.

په هغه جنت کې به تلپاتې وي، غوره آرام ځای دی چې پکې ځای پرځای به شي او ښه هستوګنځی دی چې پکې اوسيږي به.

ای رسوله! هغو کافرانو ته چې په خپل کفر ټينګار کوي ووايه: زما پالونکی د کومې داسې ګټې پروا نه کوي چې ستاسو له پيروۍ دې ورته ورسيږي، که چېرې د هغه داسې بندګان نه وای چې د عبادت او غوښتنې په ډول يې را بولي؛ نو ستاسو به يې هيڅ پروا نه وای کړې، پرته له شکه که تاسو رسول په هغه څه کې درواغجن وګڼئ چې تاسو ته مو د پالونکي لخوا ور سره راغلی و؛ نو ژر ده چې د درواغ ګڼلو سزا به ستاسو سره لازمه وي.

د دې په شان حروفو باندې بحث د سورت بقرې په اول کې تیر شوی.

دغه د هغه قرآن آيتونه دي چې د حق له باطل څخه بېلوونکی دی.

ښايي ای رسوله د خپل زيات حرص له امله چې هغوی ولې په سمه لار نه دي، د هغوی پر سمه لار راتلو د غم او حرص له کبله د ځان وژونکی شې.

که له آسمانه کومه نښانه ورباندې ښکته کول وغواړو، ورباندې ښکته به يې کړو، چې غاړې به يې ذليله ورته ټيټې وي، خو د هغوی د ازمايښت له امله مو دا نه دي غوښتي: چې آيا هغوی پر پټو ايمان راوړي؟.

دغو مشرکانو ته چې هر نوی نصيحت د رحمان لخوا- له داسې دلايلو سره - را نازليږي چې د الله پر يووالي او د نبي پر رېښتينولۍ دلالت کوي، هغوی يې له اورېدو او منلو مخ اړوي.

کله چې هغوی هغه څه درواغ وګڼل چې رسول يې ورته راوړي وو؛ نو هغوی ته د به هغو خبرونو حقيقت راشي چې ملنډې يې پرې وهلې او عذاب به پرې رانازل شي.

آيا دغه کسان پر خپل کفر ټينګار کوونکي پاتې شول، زمکې ته يې و نه کتل چې له هر ډول څخه مو څومره بېلابېلې شينګياوې چې ښکلی منظر او زياتې ګټې لري پکې را شنې کړېدي؟!.

بېشکه په ځمکه کې بېلابېلې شينګياوې را شنې کول، د هغه چا پر قدرت څرګند دلالت دی چې مړي به را ژوندي کوي، خو د هغوی ډېری باور کوونکي نه دي.

او بېشکه ستا پالونکی ای رسوله! داسې برلاسی دی چې هيڅوک نه شي پرې برلاسی کېدلی، پر بندګانو يې مهربانه دی.

او (درياد كړه) ای پيغمبره! کله چې آواز وکړ ستا رب موسی ته پداسې حال چې امر کوونکی و هغه ته پدې خبره چې هغه ظالم قوم ته لاړ شي چې په الله ج یې کفر کړی او د موسی قوم یې خپل مریان ګرځولي دي.

او هغوی د فرعون قوم دی، چې هغوی ته په نرمۍ اوښه توګه له الله څخه د وېرې حکم کوه تر څو د هغه امرونه ومني او له نواهيوو څخه يې ډډه وکړي.

موسی عليه السلام وويل: بېشکه زه له دې خبرې ډارېږم چې په هغه څه کې به مې درواغجن وګني چې ستا لخوا يې ور رسوم.

د هغوی د درواغ ګڼلو له امله مې سينه تنګيږي او له خبرو مې ژبه بنديږي؛ نو جبريل عليه اسلام زما ورور هارون ته ولېږه ترڅو هغه زما مرستيال شي.

او د هغوی لخوا پر ما يوه ګناه هم شته د قبطي د وژلو له امله، وېرېږم چې وبه مې وژني.

الله موسی عليه السلام ته وويل: هيڅکله نه، هيڅکله دې نه شي وژلی، ته او ورور دې هارون زموږ له داسې نښانو سره ورشئ چې ستاسو پر رېښتينولۍ دلالت کوونکې دي، پرته له شکه موږ ستاسو سره يو په مرسته او ملاتړ د هغه څه اورېدونکي يو چې تاسو يې وايئ او هغه څه چې تاسو ته ویل کیږي، له دغه څخه له موږ هيڅ هم نه پاتې کيږي.

دواړه فرعون ته ورشئ ورته ووايئ: پرته له شکه موږ تاته د ټولو مخلوقاتو لخوا رالېږل شوي يو.

دا چې بني اسرائيل له موږ سره ولېږې.

فرعون، موسی عليه السلام ته وويل: آيا موږ ته کوچنی له ځان سره و نه روزلې، او د خپل عمر يوشمېر کلونه دې له موږ سره تېر کړل؛ نو بيا څه شي د نبوت دعوې ته و هڅولې؟!.

او لوی کار دې وکړ، کله چې دې د خپل قوم د يو سړي د مرستې په موخه قبطي ووژلو، او ته د هغو نعمتونو څخه نټه کوونکی يې چې زموږ لخوا پر تا دي.

موسی عليه السلام، فرعون ته د اعتراف کوونکي په توګه وويل: دغه سړی ما وواژه په داسې حال کې چې ماته له وحي راتلو مخکې زه له ناپوهانو وم.

د هغه له وژلو وروسته د مدين کلي ته له تاسو څخه وتښتیدلم، کله چې ستاسو لخوا له وژلو وډار شوم؛ نو پالونکي مې پوهه راکړه او له هغو رسولانو يې وګرځولم چې خلکو ته يې لېږي.

ستا لخوا زما روزنه پرته له دې چې مرېيی مې وګرځوې سره له دې چې بني اسرائيل دې مرېيان ګرځولي دي دا په رېښتيا کومه داسې پېرزوينه چې ته يې احسان پر ما اچوې، خو دا کار مې ستا له بلنې څخه نه منع کوي.

فرعون، موسی عليه السلام ته وويل: دا د مخلوقاتو رب بيا څوک دی چې ګومان کوې ته د هغه رسول يې؟.

موسی، فرعون ته د ځواب ويونکي په توګه وويل: د مخلوقاتو پالونکی، د آسمانونو، زمکې او څه چې د هغوی تر منځ دي د هغو پالونکی دی، که چېرې تاسو باور کوونکي ياست چې هغه يې پالونکی دی؛ نو يوازې هغه ولمانځئ.

فرعون خپل شاوخوا د قوم سردارانو ته يې وويل: آيا د موسی ځواب او هغه درواغجن ګومان ته مو غوږ دی؟!.

هغوی ته موسی وويل: الله ستاسو او ستاسو د لومړنيو پلرونو پالونکی دی.

فرعون وويل: پرته له شکه هغه کس چې ګومان کوي چې تاسوته را لېږل شوی، لېونی دی، نه پوهيږي چې څنګه ځواب ووايي او هغه څه وايي چې نه پرې پوهيږي.

موسی وويل:هغه الله چې زه مو ورته رابولم د ختيځ، لوېديځ او د هغو تر منځ چې څه دي د هغو پالونکی دی، که چېرې تاسو عقلونه لرئ او کار ترې اخلئ.

فرعون په دليل وړاندې کولو کې له عاجزه کېدو وروسته، موسی ته وويل: که دې له ما پرته د بل معبود عبادت وکړ، هرومرو به دې له بنديانو وګرځوم.

موسی عليه السلام، فرعون ته وويل: آيا ته ما له بنديانو ګرځوې که څه هم زه تاته داسې څه راوړم چې هغه زما دا رېښتينولي بيانوي چې زه درته د الله له لورې راغلی يم؟

ويې ويل:هغه څه راوړه چې ياد دې کړل چې ستا پر رېښتينولي دلالت کوي، که چېرې ته په هغه څه کې له رېښتينو څخه وې چې دعوی يې کوې.

نو موسی خپله لکړه په ځمکه وغورځوله؛ نو هغه سملاسي د ليدونکو لپاره په ښکاره ښامار بدله شوه.

او خپل لاس يې په ګرېوان کې ننه اېستی چې سپين نه و، خو سپين نوراني يې ترې راوويستی چې د فيس ناروغۍ له سپينوالی هم نه و، ليدونکو همداسې وليدی.

فرعون د خپل قوم چاپېرو سردارانوته وويل: پرته له شکه دغه سړی پر کوډو پوه کوډګر دی.

غواړي په خپلو کوډو تاسو له خپلې ځمکې وباسي؛ نو ستاسو رايه څه ده د هغه څه په اړه چې له هغه سره يې وکړو؟.

هغوی ورته وويل: هغه او ورور يې وروسته وکړه، د هغوی په سزا کې بيړه مه کوه، د مصر ښارونو ته خلک ولېږه چې کوډګر را ټول کړي.

تاته به هر په کوډو پوه کوډګر راولي.

نو فرعون خپل کوډګر په ټاکلي ځای او ټاکلي وخت کې د موسی د مقابلې لپاره راټول کړل.

او خلکو ته وويل شول: آيا تاسو راټولېږئ چې ووينئ چې موسی برلاسی دی او که کوډګر؟.

په دې هيله چې موږ به په دين کې د کوډګرو پيروي وکړو، که چېرې هغوی لره پر موسی برلاسي وه.

نو کله چې کوډګر فرعون ته راغلل تر څو پر موسی برلاسي شي، هغه ته يې وويل: آيا موږ ته به کومه مادي يا معنوي بدله وي که چېرې موږ لره پر موسی برلاسی و.

فرعون هغوی ته وويل: هو تاسو لره به بدله وي، د هغه پرخلاف ستاسو د بريا په حالت کې به تاسو زما له نږدې کسانو څخه وئ چې لوړې رتبې به درکړم.

موسی په داسې حال کې چې د الله پر مرسته باوري او د دې خبرې بيانوونکی و چې څه له هغه سره دي هغه کوډې نه دي، هغوی ته يې وويل: وغورځوئ هغه رسۍ او لکڼې تاسو يې غورځوونکي ياست.

هغوی خپلې رسۍ او لکڼې و غورځولې او د غورځولو پر مهال يې وويل: د فرعون پر لويۍ موږ برلاسي يو، او موسی به مغلوب وي.

موسی چې لکڼه وغورځوله، هغه ماروګرځېدله؛ نو هغې سملاسي هغه څه تېرول پيل کړل چې خلکو ته يې له کوډو څه ښکارول.

کله چې کوډګرو د موسی لکڼه وليدله چې د هغوی غورځول شوي د کوډو توکي يې تېرول، سملاسي په سجده پرېوتل.

هغوی وويل: موږ د ټولو مخلوقاتو پر پالونکي ايمان راوړ.

د موسی او هارون عليهما السلام پر پالونکي.

فرعون، د کوډګرو د ايمان پر بد ګيلو سره وويل: آيا تاسو مخکې له دې چې زه اجازه درته وکړم پر موسی ايمان راوړ؟! پرته له شکه همدغه موسی ستاسو هغه مشر و چې تاسو ته يې کوډې درښودلې وې او تاسو ټول په يوه خوله شوي ياست تر څو د مصر خلک له خپل ښاره وباسئ؛ نو ژر به پوه شئ چې زه څنګه سزا درکوم، هرومرو به د هر يوه د يو لوري پښه د بل لوري لاس چې ښۍ پښه او چپ لاس يا سرچپه ور پرې کړم، او هرومرو به تاسو ټول د خرماوو پر ونو را وځړوم او هيڅوک به له تاسو پرې نه ږدم.

کوډګرو، فرعون ته وويل: په دنيا کې چې د کومو پرې کولو او ځړولو ګوت څنډنه راته کوې، هغه دومره تاواني نه دی، ستا سزا پای ته رسېدونکې ده، موږ خپل پالونکي ته ورتلونکي يو او موږ په خپله تلپاتې پېرزوينه کې داخل کړي.

موږ هيله لرو چې الله زموږ هغه پخوانۍ تېروتنې له منځه يوسي کومې چې مو ترسره کړي دي د دې له امله چې موږ تر ټولو لومړی پر موسی ايمان راوړ او هغه مو رېښينی وبللو.

او موسی ته مو د امر کوونکو په توګه وحي وکړه، چې بني اسرائيل د شپې له لوري دررسره روان کړه، ځکه فرعون او څوک چې له هغه دي ورپسې دي تر څو یې بیرته راوګرځوي.

نو فرعون ځنې عسکر ښارونو ته ولیږل تر څو نورې لښکرې راغونډې کړي او بني اسرائیل یې پر مټ بیرته راوګرځوي، هغه مهال چې فرعون یې له مصر څخه په تللو پوه شو.

فرعون د بني اسرائلو په کم ګڼلو سره وويل: دغه بني اسرائيل يوه کوچنۍ ډله ده.

او هغوی د هغه څه کوونکي دي چې موږ پر هغوی په غوسه کوي.

او پرته له شکه موږ هغوی ته چمتو او بيداره يو.

نو فرعون او د هغه قوم مو د مصر د زياتو باغونو او د اوبو چينو لرونکې ځمکې را ويستل.

د مال لرونکو خزانو اوښکلو ځايونو څخه.

لکه څنګه مو چې فرعون او د هغه قوم له دغو نعمتونو څخه واېستل، له هغوی وروسته مو د شام په ښارونو کې، بني اسرائيلو ته دغه نعمتونه ورکړل.

نو فرعون او د هغه قوم د لمر د ښه راپورته کېدو پر مهال په بني اسرائيلو پسې شول.

کله چې فرعون او د هغه قوم، د موسی او د هغه له قوم سره مخ شول، په داسې حال کې چې هرې ډلې بله ډله ليدله، د موسی ملګرو وويل: بېشکه فرعون او د هغه قوم په موږ پسې را ورسېدل او موږ د هغوی مقابله نه شو کولی.

موسی خپل قوم ته وويل: چاره داسې نه ده لکه تاسو چې تصور کوئ، پرته له شکه زما پالونکی زما تاييد او مرسته کوي، ژر به لارښوونه راته وکړي او د خلاصون لار به راته وښيي.

نو موسی ته مو د امر کوونکو په توګه وحي وکړه چې درياب په خپله لکڼه ووهي؛ نو هغه يې پرې وواهه، درياب و چاودلو او د بني اسرائیلو د قبيلو په شمېر دولس لارې ترې جوړې شوې، د درياب هره چاودل شوې ټوټه په لوی والي او ځای په ځای کېدو کې د لوی غره غوندې وه، په داسې ډول چې اوبه نه ترې بهېدلې.

او فرعون او د هغه قوم مو دومره رانېږدې کړل چې درياب ته د داسې ګومان کوونکو په توګه ننوتل چې دغه د تګ وړ لاره ده.

موسی او ورسره بني اسرائيل مو وژغورل، له هغوی مو هيڅوک هم تباه نه کړل.

بيا مو فرعون او د هغه قوم په درياب کې په ډوبېدو تباه کړل.

پرته له شکه د موسی لپاره د درياب په چاودلو، د هغه په خلاصون، د فرعون او د هغه د قوم په تباهۍ کې يوه داسې نښانه ده چې د موسی پر رېښتينولۍ دلالت کوي، خو ډېری هغه کسان چې له فرعون سره دي پرې باور کوونکي نه دي.

پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی داسې برلاسی دی چې له دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې توبه ورته وباسي.

ای رسوله! پر هغوی د ابراهيم کيسه ولوله.

کله يې چې خپل پلار آزر او قوم ته وويل: له الله پرته دا د څه شي عبادت کوئ؟.

قوم يې ورته وويل: بوتان لمانځو تل به يې همداسې په لمانځلو لګيا اوسو.

ابراهيم هغوی ته وويل: آيا بتان ستاسو خبره اوري کله يې چې رابولئ؟.

او يا ګټه در رسوي که يې پيروي وکړئ، او يا هم زيان در رسوي که سرغړونه ترې وکړئ؟.

هغوی وويل: نه اوري کله يې چې رابولو، نه ګټه را رسولی شي که يې پيروي وکړو، او نه زيان را رسولی شي که سرغړونه ترې وکړو، بلکې لنډه دا چې موږ خپل پلرونه موندلي چې همداسې يې کول؛ نو موږ د هغوی پيروي کوو.

ابراهيم وويل: آيا فکر مو کړی چې هغه بتان مو ليدلي وای چې له الله پرته مو لمانځل؟

او هغه څه چې ستاسو پخوانيو پلرونو يې عبادت کاوه.

پرته له شکه د ټولو مخلوقاتو له پالونکي پرته، نور هغوی ټول زما دښمنان دي، ځکه هغوی پر باطل دي.

همغه ذات چې زه يې پيداکړی يم، د دنيا او آخرت ښېګڼې ته مې لارښوونه کوي.

او يوازې همغه ذات دی چې کله وږی شم خواړه راکوي او چې کله تږی شم څښاک راکوي.

او چې کله ناروغ شم يوازې همغه ذات له ناروغۍ روغتيا راکوي له هغه پرته بل روغتيا راکوونکی ما لره نشته.

او يوازې همغه ذات دی چې مړ کوي مې چې کله مې نېته پوره شي او له مرګ وروسته مې بېرته راژوندی کوي.

او هغه ذات دی چې يوازې له هغه څخه دا هيله لرم چې د جزا په ورځ به مې تېروتنې را وبښي.

ابراهيم له خپل پالونکي څخه د دعاء غوښتو په حالت کې وويل: ای زما پالونکيه! ما ته په دين کې پوهه راکړه، له مخکېنيو نېکانو انبياو سره مې يوځای کړه چې له هغوی سره مې جنت ته داخل کړه.

او له ما وروسته پېړۍ چې راځي په هغو کې ښه يادونه او ښکلې ستاينه راکړې.

او له هغو کسانو مې وګرځوې چې د جنت د هغو کورونو وارثان دي چې په هغو کې ستا مؤمن بندګان خوندونه اخلي او په هغو کې مې و اوسوې.

او پلار ته مې بښنه وکړې، بېشکه هغه د شرک له امله له حقه له لارورکو څخه دی، د ابراهيم دعا د خپل پلار لپاره مخکې تردې وه چې هغه ته دا خبره څرګنده شي چې هغه له دوزخيانو څخه دی، خو کله چې هغه ته دغه ښکاره شوه بيا ترې بېزاره شو او دعا يې ورته و نه کړه.

اوپه هغه ورځ مې په سزا راکولو مه شرموه، په کومه ورځ چې خلک د حساب لپاره راپاڅول کيږي.

په هغه ورځ چې نه انسان ته هغه مال ګټه رسوي چې په دنيآ کې يې غونډ کړی وي او نه هغه زامن چې د هغوی په مرسته به برلاسی کېدلو.

مګر هغه څوک چې الله ته له داسې روغ زړه سره راغلی وي چې نه په هغه کې شرک وي، نه نفاق، نه ځان ښودنه او نه هم لويي؛ نو هغه به له خپل هغه مال څخه ګټه واخلي چې د الله په لار کې يې لګولی وي او له هغو اولادونو څخه به ګټه واخلي چې هغه ته دعا کوي.

د هغه ځان ساتونکو لپاره به جنت را نېږدې کړل شي چې د خپل پالونکي امرونه يې منل او له نواهيوو يې ځانونه ساتل.

او د محشر په ورځ هغو لارورکو ته چې له حق دينه لار ورکي وو دوزخ ورڅرګند کړل شي.

او هغوی ته به د ملامتيا په ډول وويل شي: هغه بوتان چېرې دي چې تاسو يې عبادت کاوه؟

آيا له الله پرته مو د هغو عبادت کاوه؟ آيا د الله له سزا څخه په مخنيوي سره مو مرسته کولای شي او يا هغوی د خپلو ځانونو مرسته کولای شي؟

نو ځينې به پر ځينو سربېره په دوزخ کې ور وغورځول شي، هم هغوی او هم هغه کسان چې لار ورکي کړي يې دي.

او له شيطانانو څخه د ابليس ټول مرستندويان هم، هيڅوک به ځنې استثناء نه کړل شي.

مشرکان چې له الله پرته د نورو عبادت يې کاوه او له هغه پرته يې نور شريکان نيول وبه وايي: په داسې حال کې چې له هغو کسانو سره به شخړه کوي چې له الله پرته يې د هغوی عبادت کاوه.

په الله قسم موږ له حق څخه په څرګنده بې لارۍ کې وو.

کله مو چې د ټولو مخلوقاتو د پالونکي غوندې وګرځوو، نو داسې عبادت به مو کوو لکه د هغه چې کوو.

او موږ له حق لارې بل چا نه يو بې لاري کړي، مګر هغو مجرمانو چې له الله پرته يې موږ عبادت ته وربللو.

نو اوس موږ لره سپارښت کوونکي نشته چې د الله پر وړاندې زموږ سپارښتنه وکړي، تر څو مو د هغه له سزا څخه وژغوري.

او کوم خالص ملګری شته چې زموږ دفاع او سپارښتنه وکړي.

که چېرې موږ لره يو ځل د دنيا ژوند ته ورګرځېدل وای؛ نو پر الله به باور کوونکي وو.

پرته له شکه د ابراهيم عليه السلام په دغه ياده شوې کيسه او د درواغ ګڼونکو په داسې کېدو کې يو پند دی د پند اخېستونکو لپاره، خو د هغوی ډېری باور کوونکي نه دي.

پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکي داسې برلاسی دی چې له دوښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې توبه ورته وباسي.

د نوح قوم رسولان درواغجن وګڼل، کله چې هغوی نوح عليه السلام درواغجن وګاڼه.

کله چې هغوی ته يې نسبي ورور نوح وويل: آيا له الله څخه نه وېرېږئ تر څو د هغه له وېرې د نورو لمانځل پرېږدئ.

زه ستاسې لپاره یو استازی یم، الله تعالی تاسې ته رالیږلی یم، امانتګر یم هغه څه چې الله تعالی یې راته وحې کړې ده؛ نه پرې څه زیاتوم او نه یې تر کموم.

له الله و وېرېږئ د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه يې په ډډه کولو سره، زما پيروي وکړئ په هغه څه کې چې امر يې درته کوم او له څه څخه مو چې منع کوم.

زه له تاسو پر هغه څه بدله نه غواړم چې د خپل پالونکي لخوا يې درته رسوم، زما بدله يوازې د مخلوقاتو پر پالونکي ده، نه پر بل چا.

له الله ووېرېږئ د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه يې په ځان ساتلو سره، زما پيروي وکړئ په هغه څه کې چې امر درته کوم او له کوم څه څخه مو چې راګرځوم.

هغه ته يې قوم وويل: ای نوحه! آيا موږ د هغه څه پيروي وکړو او عمل پرې وکو حال دا چې ستا پيروان يوازې پست خلک دي په هغو کې موږ سرداران او درانه خلک نه وينو؟!.

نوح عليه السلام هغوی ته وويل: زما به څه پوهه وي د دغو مؤمنانو پر هغو کارونو چې کول يې؟ زه پر هغوی وکيل نه يم چې کړنې يې څارم.

د هغوی حساب يوازې زما پر پالونکي دی، چې پر پټو او ښکاره و يې پوهيږي، ما لره نه دی، که چېرې تاسو پوهېدلی نو هغه څه به مو نه وای ويلي کوم څه مو چې وويل.

زه له خپل مجلسه ستاسو د غوښتنې پر بنسټ د دغو مؤمنانو شړونکی نه، ترڅو تاسو ايمان راوړئ.

زه يوازې يو څرګند وېروونکی يم چې د الله له عذابه مو وېروم.

هغه ته يې قوم وويل: که چېرې له هغه څه څخه لاس په سر نه شې چې موږ وربولې؛ نو هرومرو به له ښکنځل شويو او په ډبرو له وژل شويو څخه شې.

نوح د خپل پالونکي د رابللو په حالت کې وويل: ای زما پالونکيه! پرته له شکه قوم مې درواغجن وګڼلم، په هغه څه کې يې زما تصديق و نه کړ چې ستا لخوا ورسره راغلی وم.

نو زما او زما د قوم ترمنځه څه فيصله وكړې او ما وژغورې او څوك مؤمنان چې له ماسره دي.

موږ د هغه دعا قبوله کړه، هغه او کوم مؤمنان چې ورسره وو هغوی مو له خلکو او څارويو په يوه ډکه کښتۍ کې وژغورل.

بيا له هغوی پاتې خلک مو ډوب کړل، چې هغه د نوح قوم و.

پرته له شکه د نوح او د هغه د قوم په ياده شوې کيسه کې، د هغه او ورسره مؤمنانو، د هغه له قومه د کافرانو په تباهۍ کې د پند اخېستونکو لپاره پند دی، و ډېری د هغوی ايمان راوړونکي نه دي.

او پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی برلاسی دی چې له خپلو دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې له هغوی توبه ورته وباسي.

عاديانو رسولان درواغجن وګڼل کله يې چې خپل رسول هود عليه السلام درواغجن وګاڼه.

ياد کړه کله چې هغه وخت چې نسبي ورور يې هود ورته وويل: آيا له الله څخه نه وېرېږئ چې د هغه له وېرې د نورو لمانځل پرېږدئ.

پرته له شکه زه تاسو ته رسول يم الله در لېږلی يم، امانت داره يم په هغه څه کې نه څه زياتوم چې الله يې دې رسولو امر راته کړی دی او نه څه ترې کموم.

نو له الله ووېرېږئ د هغه د امرونو په منلو او له نواهيوو يې په ځان ساتلو سره او زما پيروي وکړئ په هغه څه کې چې امر يې درته کوم او په هغه څه کې چې ترې منع کوم مو.

او زه له تاسو پر هغه څه بدله نه غواړم چې د خپل پالونکي لخوا يې درته رسوم، زما بدله يوازې د مخلوقاتو پر پالونکي ده، نه پر بل چا.

آيا تاسو پر هر لوړ ځای داسې ساختمان جوړوئ چې پرته له کومې دنيوي يا اخروي ګټې هسې يوه چټي نښه وي؟!.

او داسې کلاوې او ماڼۍ جوړوئ لکه تل چې په دغه دنيا کې ياست او له هغې څخه نه ځئ؟!.

او کله چې په وژلو او وهلو برلاسي اختياروئ؛ نو پرته له زړه سوي او رحمدلي، ظلم کوونکي برلاسي اختياروئ.

نو له الله ووېرېږئ د هغه د امرونو په منلو او له نواهيوو يې په ځان ساتلوسره، زما پيروي وکړئ په هغه څه کې چې امر يې درته کوم او په هغه څه کې چې ترې منع کوم مو.

او د هغه الله له قهره وډارشئ چې تاسو ته يې داسې نعمتونه درکړي چې تاسو هم پرې پوهېږئ.

تاسو ته يې څاروي درکړي او او لادونه يې درکړي دي.

تاسو ته يې باغونه او روانې چينې درکړې دي.

پرته له شکه ای زما قومه! زه پرتاسو د قيامت د لويې ورځې له سزا وېرېږم.

قوم يې ورته وويل: ستا وېرونه او نه وېرونه زموږ لپاره برابره ده، هيڅکله به ايمان درباندې را نه وړو او له هغه څه هيڅکله ونه ګرځو چې پرې يو.

دا يوازې د پخوانيو دين دی، د هغوی عادات او خويونه دي.

اوموږ سزا ليدونکي نه يو.

هغوی د خپل نبي هود عليه السلام درواغجن ګڼلو ته دوام ورکړ؛ نو هغوی مو د درواغجن ګڼلو له امله په شنډه هوا تباه کړل، پرته له شکه په دغه تباهۍ کې د پند اخېستونکو لپاره پند دی، خو د هغوی ډېری ايمان راوړونکي نه دي.

او پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی برلاسی دی چې له خپلو دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې له بندګانو يې څوک توبه وباسي.

ثموديانو رسولان درواغجن وګڼل، د خپل نبي صالح عليه السلام په درواغجن ګڼلو سره.

کله يې چې نسبي ورور يې صالح ورته وويل: آيا له الله څخه نه ډارېږئ چې د هغه له وېرې د نورو لمانځل پرېږدئ.

پرته له شکه زه تاسو ته رسول يم الله در لېږلی يم، امانت داره يم په هغه څه کې نه څه زياتوم چې الله يې د رسولو امر راته کړی دی او نه څه ترې کموم.

نو له الله د هغه د امرونو په منلو او له نواهيوو په ځان ساتلو سره ووېرېږئ، او په هغه څه کې زما پيروي وکړئ چې امر يې درته کوم او په هغه څه کې چې ترې منع کوم مو.

او زه له تاسو پر هغه څه بدله نه غواړم چې د خپل پالونکي لخوا يې درته رسوم، زما بدله يوازې د مخلوقاتو پر پالونکي ده، نه پر بل چا.

آيا تاسو هيله لرئ چې تاسو به په هغو ښېګڼو او نعمتونو کې همداسې ډاډه پرېښودل شئ چې نه به وېرېږئ؟!.

په باغونو او روانو چينو کې.

په داسې کښتونو او خرماوو کې چې مېوې يې نرمې او پخې دي.

او غرونه پرې کوئ، تر څو کورونه پکې جوړ کړئ چې پکې اوسېږئ او تاسو يې په توږلو کې مهارت لرئ.

نو له الله څخه د هغه د امرونو په منلو او له نواهيوو يې په ډډه کولو ووېرېږئ، زما پیروي وکړئ په هغه څه کې چې امر يې درته کوم او په هغه څه کې چې ترې منع کوم مو.

او د ګناهونو په تر سره کولو سره پر خپلو ځانونو له بريده اوښتونکو خلکو امر ته غاړه مه ږدئ.

هغه کسان چې په ځمکه کې وران کاري کوي د ګناهونو په خپرولو، او د الله په پیروۍ د ځانونو سمون نه کوي.

قوم يې ورته وويل: پرته له شکه ته يو له هغه چا يې چې څو څو ځلې کوډې پرې شوې دي، تر دې چې پر عقلونو يې غالبه شوې او له منځه يې ویوړ.

ته هم يوازې زموږ غوندې انسان يې؛ نو تا لره پر موږ کوم غوراوی نشته تردې چې ته رسول وې؛ نو يوه داسې نښانه راوړه چې پردې خبره دلالت کوي چې ته رسول يې، که چېرې ته په هغه دعوا کې رېښتينی وې چې کوې يې چې ته رسول يې.

هغوی ته صالح -په داسې حال کې چې الله هغه ته نښانه ورکړې وه، چې هغه يوه اوښه وه، الله له لويې ډبرې را اېستلې وه -وويل: دغه اوښه ده چې ليدل کيږي او لمس کيږي، هغې لره د اوبو خپله برخه ده او تاسو لره ټاکلې برخه ده، ستاسو په برخه کې هغه اوبه نه څښي او تاسو په هغه ورځ اوبه نه څښئ چې د هغې برخه ده.

هغې ته کوم د زخمي کولو او وهلو زيان مه رسوئ، چې د هغه له امله به د الله عذاب درته ورسيږي چې په لويه ورځ به مو تباه کړي، ځکه چې په هغې ورځ کې پرتاسو کړاو را ښکته کېدونکی دی.

نو پر وژلو يې په يوه خوله شول؛ چې تر ټولو بد بخته يې هغه ووژله، بيا هغوی پر هغه څه پښېمانه شول، کله چې پر ځانونو د خامخا راښکته کېدونکي عذاب په اړه پوه شول، خو دغه پښېمانۍ د عذاب د ليدو پر مهال هغوی ته کومه ګټه نه رسوله.

نو هغې سزا ونيول چې له هغوی سره يې ژمنه شوې وه، چې هغه ځمکه ښورېدنه او چېغه وه، پرته له شکه د صالح او د هغه د قوم په ياده شوې کيسه کې د پند اخېستونکو لپاره پند دی، خو د هغوی ډېری ايمان راوړونکي نه دي.

او پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی برلاسی دی چې له خپلو دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې له بندګانو يې څوک توبه وباسي.

د لوط قوم رسولان درواغجن وګڼل، ځکه هغوی خپل نبي لوط عليه السلام درواغجن وګڼی.

کله چې هغوی ته يې نسبي ورور لوط وويل: آيا له الله څخه نه وېرېږئ چې د هغه له وېرې شرک پرېږدئ.

پرته له شکه زه تاسوته رسول يم، الله تاسو ته لېږلی يم، امانت دار يم نه په هغه څه کې چې د هغه لخوا يې رسوم نه څه پکې زياتوم او نه څه ترې کموم.

له الله و وېرېږئ د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو څخه يې په ډډه کولو سره، زما پيروي وکړئ په هغه څه کې چې امر يې درته کوم او له څه څخه مو چې منع کوم.

او زه له تاسو پر هغه څه بدله نه غواړم چې د خپل پالونکي لخوا يې درته رسوم، زما بدله يوازې د مخلوقاتو پر پالونکي ده، نه پر بل چا.

ايا تاسو يوازې له خلکو څخه نارينه وو ته د شا لخوا ورځئ؟!.

او هغه څه پرېږدئ چې الله ستاسو د شهوتونو د پوره کولو لپاره پيداکړي دي چې هغه ستاسو د مېرمنو شرمځايونه دي؟! بلکې تاسو د الله له پولو په دغه ناوړه نابلده کار اوښتونکي ياست.

قوم يې ورته وويل: ای لوطه! که چېرې له دغه کاره زموږ له منع کولو او پر موږ د بد ويلو څخه لاس په سر نه شې، هرومرو به ته او څوک چې درسره دي زموږ له کلي څخه د اېستل شويو څخه شې.

هغوی ته لوط وويل: پرته له شکه زه ستاسو د دغه کار چې کوئ يې له بد ګڼونکو او ناوړه ګڼونکو څخه يم.

هغه د خپل پالونکي په رابللو سره وويل: ای زما پالونکيه! ما او کورنۍ مې له هغه عذابه وساتې چې دغو خلکو ته د هغوی د ناروا کار له امله رسيږي.

نو د هغه دعا مو قبوله کړه او هغه او ټوله کورنۍ مو يې وژغورله.

پرته د هغه له مېرمنې، بېشکه هغه کافره وه؛ نو له منځه تلونکو او تباه کېدونکو څخه وه.

بيا وروسته له دې چې لوط او کورنۍ يې له سدوم نومي کلي څخه ووتل، پاتې قوم مو يې له هغه وروسته په سخته تباهۍ تباه کړل.

او پر هغوی مو له آسمانه د باران غوندې ډبرې و اورولې؛ نو د دغو کسانو باران چې لوط وېرول او د الله له عذابه يې ډارول ډېر بد و، ځکه چې هغوی د ناوړه کار په ترسره کولو کې دوام وکړ.

پرته له شکه د لوط پر قوم د هغوی د ناوړه کار له امله یاد نازل شوي عذاب کې د پند اخېستونکو لپاره پند دی خو د هغوی ډېری ايمان راوړونکي نه دي.

او پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی برلاسی دی چې له خپلو دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې له بندګانو يې څوک توبه وباسي.

د ګڼې ونې والا کلي خلکو رسولان درواغجن وګڼل، کله يې چې خپل نبي شعيب عليه السلام درواغجن وګڼلو.

کله چې هغوی ته يې نبي شعيب وويل: آيا له الله څخه د هغه له وېرې د شرک په پرېښودلو نه وېرېږئ؟!.

زه ستاسې لپاره یو استازی یم، الله تعالی تاسې ته رالیږلی یم، امانتګر یم هغه څه چې الله تعالی یې راته وحې کړې ده؛ نه پرې څه زیاتوم او نه یې ترې کموم.

نو له الله ووېرېږئ د هغه د امرونو په منلو او له نواهيوو يې په ډډه کولو سره، او په هغه څه کې زما پيروي وکړئ چې امر يې درته کوم او يا مو ترې منع کوم.

او زه له تاسو پر هغه څه بدله نه غواړم چې د خپل پالونکي لخوا يې درته رسوم، زما بدله يوازې د مخلوقاتو پر پالونکي ده، نه پر بل چا.

خلکو ته پېمانه پوره ورکوئ، کله چې څه پرې پلورئ او له هغه چا مه کېږئ چې خلکو ته د پېر پر مهال په پېمانه کې کمی کوي.

او کله چې نورو خلکو تلل کوئ؛ نو په سمه تله تول کوئ.

او د خلکو حقوق مه کموئ، او د ګناهونو په ترسره کولو په زمکه کې فساد مه زیاتوئ.

او له هغه ذاته په دې وېره ځانونه وساتئ چې عذاب درباندې را نازل نه کړي، کوم ذات چې تاسو يې پيداکړي ياست، او پخواني امتونه يې پيداکړي دي.

د شعيب قوم، شعيب ته وويل: پرته له شکه ته له هغو کسانو څخه يې چې څو څو ځلې کوډې پرې شوې دي، تر دې چې کوډې دې پر عقل غالبې شوې دي او له منځه يې وړی دی.

او ته يوازې زموږ غوندې يو انسان يې او تا لره پر موږ کوم زيادت نشته؛ نو بيا ته څنګه رسول يې؟ او موږ ستا په اړه يوازې دا ګومان کوو چې ته له درواغجنو يې په دغه دعوی کې چې ته رسول يې.

او که ته په هغه دعوی کې رېښتينی وې چې کوې يې؛ نو له آسمانه يوه ټوټه پر موږ راوغورځوه.

شعيب هغوی ته وويل: زما پالونکی پر هغه شرک او ګناهونو ډېر پوه دی چې تاسو يې کوئ، له هغه څخه ستاسو له کړنو څه پټ نه دي.

د هغه درواغجن ګڼلو ته يې دوام ورکړ؛ نو لوی عذاب ورته ورسېدی، داسې چې له سختې ګرمې ورځې وروسته ورېځ پرې راغله، پر هغوی يې اور را و اورولو، چې ويې سوځول، بېشکه د هغوی د تباهۍ ورځ د لويې وېرې ورځ وه.

بېشکه د شعيب د قوم په ياده شوې تباهۍ کې د پند اخېستونکو لپاره يو پند دی، خو د هغوی ډېری ايمان راوړونکي نه وو.

او پرته له شکه ای رسوله! ستا پالونکی برلاسی دی چې له خپلو دښمنانو يې غچ اخلي، پر هغه چا مهربانه دی چې له بندګانو يې څوک توبه وباسي.

او بېشکه دغه قرآن پر محمد صلی الله عليه وسلم د مخلوقاتو د پالونکي لخوا نازل کړل شوی دی.

د جبرئیل امين عليه السلام په واسطه نازل شوی دی.

ای رسوله! ستا پر زړه نازل شوی، تر څو له هغو رسولانو شې چې خلک وېروي او د الله له عذابه يې ډاروي.

په څرګنده عربي ژبه يې نازل کړی دی.

او دغه ياد شوی قرآن د پخوانيو په کتابونو کې هم شته، چې پخوانيو آسماني کتابونو د هغه په اړه زيري ورکړي دي.

آيا د دغو درواغ ګڼونکو لپاره ستا پر رېښتينولۍ دا يوه نښانه نده چې د هغه څه پر حقيقت د عبدالله بن سلام غوندې د بني اسرائيلو علماء هم پوهيږي کوم څه چې پر تا نازل شوي دي.

او که دغه قرآن مو پر ځينو هغو اعجميانو نازل کړی وای چې په عربي خبرې نه شي کولای.

او هغه پر دوی لوستی وای، بيا به هم هغوی ايمان راوړونکي نه وو، ځکه ويل به يې: موږ نه پرې پوهېږو؛ نو په کار ده چې د الله شکر وباسي چې په خپله ژبه يې نازل شوی.

همدارنګه مو درواغ ګڼل او کفر د ګناهکارانو په زړونو کې ور ننه اېستلي دي.

له هغه کفره نه اوړي چې پرې دي او نه ايمان راوړي ترڅو دردوونکی عذاب ونه ويني.

نو دغه عذاب ناڅاپه ورته راشي، په داسې حال کې چې په راتګ يې نه پوهيږي تردې چې ناببره يې را ګير کړي.

نو له سخت افسوسه به وايي کله چې ناببره عذاب پرې را نازل شي: آيا موږ ته به مهلت را کول کيږي چې الله ته توبه وباسو؟!

آيا دغه کافران زموږ لخوا په عذاب راتلو بيړه کوي وايي: موږ هيڅکله تا لره ايمان نه راوړو ترڅو آسمان پر موږ ټوټې ټوټې را ونه لويږي لکه ته چې ګومان کوې؟!

نو ای رسوله! خبر راکړه که موږ دغو کافرانو ته د دنيا په ژوند کې تر اوږدې زمانې پورې له نعمتونو د مزو اخېستلو مهلت ورکړ، چې له هغه څه مخ اړوونکي دي چې زه ورسره راغلی يم.

بيا له دغې زمانې وروسته چې دغه نعمتونه يې پکې ترلاسه کړي هغه عذاب ورته راشي چې ژمنه يې ورسره کېدله.

هغوی ته به څه ګټه ورسوي هغه نعمتونه چې په دنيا کې ورسره وو؟! پرته له شکه دغه نعمتونه اوس پرې شول او هيڅ هم له هغو نه موندل کيږي.

او موږ هيڅ امت له امتونو نه دی تباه کړی مګر وروسته د هغوی له عذر پای ته رسولو څخه د رسولانو په لېږلو او کتابونو په نازلولو سره.

د هغوی لپاره پند او يادونه ده، موږ هغوی ته د رسولانو په لېږلو او کتابونو په نازلولو د هغوی له عذر ختمولو وروسته په سزا ورکولو ظالمان نه يو.

او دغه قرآن د رسول الله صلی الله عليه وسلم پر زړه شيطانانو نه دی نازل کړی.

او د هغوی لپاره صحيح نه ده چې د هغه پر زړه يې نازل کړي او نه د دغه توان لري.

هغوی دا نه شي کولای، ځکه هغوی په آسمان کې له هغه ځايه ګوښه کړل شوي دي؛ نو څنګه به هلته ورسېدلی شي او هغه به نازل کړلای شي؟!

نو له الله سره بل معبود مه رابوله چې له هغه سره يې شريک کړې، که نه د دغه له امله به بيا ته له عذاب ورکړل شويو څخه شې.

ای رسوله! له قومه دې تر ټولو نږدې نږدې خپلوان ووېروه، تر څو د الله عذاب ورته و نه رسيږي که چېرې هغوی پر شرک پاتې شي.

په کړنه او وينا دې خپل اړخ د هغو کسانو لپاره نرم کړه چې ستا پيروي يې کړې او مؤمنان دي، پر هغوی د رحم کولو او نرمۍ کولو له امله.

که چېرې هغوی له تا سرغړونه وکړي، او هغه د الله يووالی او پيروي و نه مني چې ته يې امر ورته کوې؛ نو هغوی ته ووايه: زه له هغه شرک او ګناهونو بېزاره يم چې تاسو يې کوئ.

او په ټولو چارو کې دې پر هغه برلاسي ذات بروسه وکړه چې له دښمنانو يې غچ اخلي، له هغوی پر هغه چا مهربانه دی چې هغه ته په توبه ورګرځي.

هغه پاک ذات چې ويني دې کله چې لمانځه ته پاحېږې.

او هغه پاک ذات چې له يو حاله بل حال ته په لمونځ کوونکو کې ستا بدلېدل را بدلېدل ويني، له هغه هيڅ هم پټ نه دي ته يې يا له تا پرته بل څوک يې ترسره کوي.

بېشکه همغه ذات دی چې د هغه قرآن او ذکر اورېدونکی دی چې ته يې لولې يا يې په لمانځه کې کوې او پر نيت دې ښه پوه دی.

آيا خبر درکړم چې هغه شيطانان پر چا نازليږي چې تاسو ګومان کوئ چې هغوی دغه قران را نازلوي؟

شيطانان له غيب ويونکو څخه پر درواغ جوړوونکي او زيات ګناهکاره نازليږي.

له پورته مجلسه شيطانان خبرې غلا کوي، بيا يې له کاهنانو(غيب ويونکو) خپلو دوستانو ته ور ښيي، او ډېری کاهنان درواغجن دي، که چېرې يوه کلمه رېښتيا وايي سل نورې درواغ ورسره جوړوي.

او هغه شاعران چې تاسو دا ګومان کوئ چې محمد صلی الله عليه وسلم له هغوی څخه دی، د هغوی پيروي خو يوازې له سمې او نېغې لارې اوښتي خلک کوي؛ نو هغه شعرونه روايت کوي چې هغوی يې وايي.

ای رسوله! ته وينې چې د هغوی د لار ورکۍ له نښانو دا هم ده چې په هر ناو کې لالهانده وي، کله د چا ستاينه کوي او کله يې بيا بد بيانوي او کله بيا له دغو دواړو پرته په بل حالت کې وي.

او هغوی درواغ وايي؛ نو وايي: موږ دا وکړل او په حقيقت کې يې کړي نه دي.

مګر له شاعرانو هغه کسان چې ايمان يې راوړی، ښه کارونه يې کړي، الله يې ډېر ياد کړی او د الله له دښمنانو يې غچ اخېستی وروسته له دې چې هغوی ظلم پرې کړی دی لکه حسان بن ثابت رضی الله عنه، او هغه کسان چې له الله سره په شريک نيولو او د هغه پر بندګانو يې په تيري کولو ظلم کړی دی ژر به هغوی پوه شي چې د هغوی لپاره څنګه د ورتګ ځای دی چې ورځي به؛ نو ژر دي چې داسې لوی ځای او دقيق حساب ته به وروګرځول شي.

طس) د دغو ډول آيتونو په اړه تفصيل د البقره سورت په پيل کې تېر شو. دغه پر تا نازل شوي آيتونه د قرآن او داسې څرګند کتاب آيتونه دي چې هيڅ پټوالی پکې نشته، چا چې فکر پکې وکړ پوه به شي چې هغه د الله لخوا دی.

دغه آيتونه حق لوري ته لارښوونکي او تر هغه پورې رسوونکي دي او پر الله او د هغه پر رسول ايمان لرونکو لره زيری ورکوونکي دي.

هغه کسان چې په بشپړه توګه لمنځونه کوي، او مستحقو خلکو ته د خپلو مالونو زکاتونه ورکوي او په آخرت کې پر ثواب او عذاب باور کوونکي دي.

بېشکه هغه کافران چې پر آخرت او په هغو کې د ثواب او عذاب پر شتون باور نه لري، هغوی ته مو يې بد اعمال ښايسته کړي؛ نو د هغو پر ترسره کولو يې دوام کړی؛ او هغوی لالهانده دي حق او سم کار ته لار نشي موندلی.

دغه کسان چې په دغو ياد شويو صفتونو متصف دي، همدوی لره په دنيا کې د وژلو او بندي کېدلو بد عذاب دی او په آخرت کې تر ټولو خلکو زيات تاوانيان دي، چې خپل ځانونه او کورنۍ يې د قيامت په ورځ په اور کې د تل لپاره په اچولو زيانمنې کړي دي.

او بېشکه ای رسوله! تاته دغه پر تا نازل شوی قرآن د داسې ذات لخوا در ښوول کيږي چې په خپل مخلوق، تدبير او شريعت کې حکمت لرونکی دی، ښه پوه دی د خپلو بندګانو له ګټو هيڅ هم ترې پټ نه دي.

در په ياد کړه ای رسوله! کله چې موسی خپلې کور والا ته وويل: بېشکه ما يو اور وليدی، د بلېدو له ځایه به يې يا کوم داسې خبر درته راوړم چې لار راته وښيي، او يا به له اور څخه اخېستل شوې سکروټه راوړم چې له يخ څخه پرې تاوده شئ.

کله چې د اور هغه ځای ته ور ورسېدی چې ليدلی يې و؛ نو الله آواز ورته وکړ: چې برکت ورکړل شوی دی هغه چاته چې په اور کې دی او هغه پرېښتې چې تر اور چاپېره دي، د مخلوقاتو پالونکي لره لويي ده او له هغو صفاتو پاک دی چې وړ يې نه دي او لار ورکي يې ورته بيانوي.

الله ورته وويل: ای موسی! بېشکه همدا زه داسې برلاسی الله يم چې هيڅوک نشي را باندې برلاسی کېدلای، په خپل مخلوق، تقدير او شريعت کې د حکمت څښتن يم.

او لکڼه دې و غورځوه، موسی حکم ومنلو؛ نو ويې ليدله چې ښوري او خوځيږي لکه يو مار چې وي، له هغې لکڼې په څټ ولاړ او بېرته را و نه ګرځېد، الله ورته وويل: له هغې مه وېرېږه، بېشکه زما پر وړاندې رسولان نه له ماره ډاريږي او نه له بل څه شي څخه.

خو پرته له هغه چا چې پر ځان يې د ګناه په ترسره کولو ظلم کړی وي، بيا يې له دغه وروسته توبه اېستلې وي؛ نو بېشکه زه هغه لره بښونکی او پر هغه مهربانه یم.

او لاس دې د کميس په هغه خلاص ځای کې ننباسه چې له غاړې سره دی، له ننه اېستلو وروسته به پرته د فيس له ناروغۍ د واورې غوندې سپين راووځي، د هغو نهو نښانو تر څنګ چې ستا پر رېښتينولۍ شاهدي ورکوي، چې له لاس سره: لکڼه، کلونه، د مېوو کموالی، طوفان، ملخ، سپږې، څنګښې او وينه ده، دغه نښې فرعون او د هغه قوم ته وې، بېشکه هغوی په کفر کولو د الله له پيروۍ وتونکي خلک وو.

کله چې هغوی ته زموږ دغه څرګندې او ښکاره نښانې راغلې چې د موسی تاييد مو پرې کړی و، هغوی وويل: هغه نښانې چې موسی راوړې دي ښکاره کوډې دي.

او هغوی پر دغو څرګندو نښانو کفر وکړ او هغه يې و نه منلې، حال دا چې په زړونو کې يې باور لرلو چې دا د الله له لوري دي، د هغوی د ظلم او له حق څخه د لويۍ له امله ای رسوله! فکر وکړه چې په ځمکه کې د ورانکارو خلکو د کفر او ګناهونو له کبله يې پايله څنګه شوه؟ پرته له شکه هغوی مو تباه کړل او ټول مو له منځه يوړل.

او پرته له شکه داود او د هغه زوی سليمان ته مو پوهه ورکړه، له هغو څخه د الوتونکو د خبرو پوهه، او داؤد او سليمان د الله عزوجل د شکر کوونکو په توګه وويل: ټولې ستاينې هغه الله لره دي چې پر موږ يې پېرزوينه کړې ده چې موږ يې له خپلو ډېری مؤمنو بنده ګانو څخه په پوهه او نبوت ځانګړي کړي يو.

سليمان مو يې په نبوت، پوهه او پاچايۍ کې د خپل پلار داود وارث وګرځاوه، هغه پر خپل ځان او خپل پلار د الله د لورېينې د ښکاره کولو په موخه وويل: ای خلکو! الله موږ ته د الوتونکو د غږونو پوهه راکړې ده او هر هغه څه يې راکړي دي چې نبيانو او پاچايانو ته يې ورکړي دي، پرته له شکه دغه څه چې الله پاک موږ ته راکړي دا يو ښکاره او څرګند غوراوی دی.

او سليمان ته يې له انسانانو، پېريانو اومرغانو يې لښکرې را غونډې کړل شوې وې او هغوی په يو نظام يو بل ته چلول کېدل.

همداسې چلول کېدل تر دې چې د مېږيانو ناو ته راغلل چې د شام په سيمه کې و، يو ميږي له مېږيانو وويل: اې مېږيانو خپلو کورونو ته مو ننوځئ تر څو مو سليمان او د هغه لښکرې تباه نه کړي، حال دا چې هغوی به پرتاسو پوه هم نه وي، ځکه که هغوی پرتاسو پوه وي؛ تر پښو لاندې مو نه کوي.

کله چې سليمان د مېږي وينا واورېده، د هغه له دغې وينا مسکی په خندا شو او خپل پالونکي ته يې په رابللو وويل: ای زما پالونکيه! ما ته توفيق راکړې او دا مې په زړه کې را واچوې چې ستا د هغه نعمت شکر وباسم چې پر ما او زما پر مور او پلار دې پېرزو کړی و، او د دې توفيق راکړې چې داسې ښه کار وکړم چې ته پرې راضي شې او په خپله پېرزوينه دې ما د خپلو نېکو بندګانو په ډله کې داخل کړې.

سلیمان علیه السلام ټول مرغان ولټول نو ملا چرګک یې ونه مونده، نو ویې ویل: څه دي چې ملا چرګک نه ویم؟ آیا د هغې له کتلو څه منع کړی یم، او یا ناسوب شوی دی؟.

کله يې چې ناسوب والی ښکاره شو؛ نو ويې ويل: هرومرو به سخته سزا ورکړم، يا به يې د ناسوب والي له امله د سزا په توګه حلال کړم، يا دا چې څرګند دليل راوړي چې د ناسوب والي عذر يې بيان کړي.

نو ملاچرګک په خپل ناسوب والي کې ډېر ځنډ ونه کړ، کله چې راغی، سليمان عليه السلام ته يې وويل: پر هغه څه خبر شوم چې ته نه يې پرې خبر شوی، د سبا نومې سيمې د خلکو څخه مې يو رېښتينی خبر درته راوړی چې هيڅ شک پکې نشته.

بېشکه ما يوه ښځه وموندله چې پر هغوی واکمني کوي، او دغې ښځې ته د ځواک او پاچايۍ له اسبابو هرڅه ورکړل شوي دي، هغې لره يو لوی تخت دی چې له هغو څخه د خپل قوم چارې اداره کوي.

دغه ښځه او د هغې قوم مې په داسې حال کې وموندل چې له الله پرته لمر ته يې سجدې کولې، او شيطان هغوی ته يې د شرک او ګناه کارونه ښايسته کړي دي؛ نو له حق لارې يې ګرځولي او هغوی حق ته لار نه مومي.

شيطان هغوی ته يې د شرک او ګناه کارونه ښايسته کړي، تر څو يوازې هغه الله ته سجدې و نه کړي کوم چې هغه باران را ښکاره کوي چې په آسمان کې یې پټ کړی دی، او هغه شينګيا چې په ځمکه کې ده، او پر هغو کارونو پوه دی چې تاسو يې پټوئ او يا يې ښکاره کوئ، له دغو هيڅ هم له هغه نشي پټېدلی.

الله هغه ذات دی چې له هغه پرته په حقه بل معبود نشته، د لوی عرش رب دی.

سليمان عليه السلام، ملاچرګک ته وويل: ګورو به چې تا په هغه دعوی کې رېښتيا ويلي چې کړې دې ده او که له درواغجنو يې.

نو سليمان يو ليک وليکلو او ملاچرګک ته يې وسپارلو او ورته يې وويل: دغه زما ليک وېسه او د سبا سيمې خلکو ته يې وروغورځوه او هغوی ته يې وروسپاره، بيا له هغوی يو اړخ ته شه داسې چې هغه څه اورې چې هغوی يې د ليک په اړه سره تکراروي.

ملکې ليک تر لاسه کړ او ويې ويل: ای سردارانو! ماته يو لوی عزتمن ليک راغورځول شوی.

د دغه لېږل شوي ليک مضمون د سليمان لخوا دی او په بسم الله الرحمن الرحيم پيل شوی دی.

دا چې لويي مه کوئ، غاړه اېښودونکي او د هغه څه منونکي راشئ چې ورته رابولم مو چې هغه د الله يووالی او د هغه شرک پرېښودل دي چې اوس تاسو پرې ياست، دا چې له هغه سره د لمر عبادت کوئ.

ملکې وويل: ای سردارانو او مشرانو! زما په کار کې ماته حق لاره وښيئ، زه تر هغه د هيڅ کار په اړه پرېکړه کوونکی نه يم تر څو تاسو ماته حاضر نه شئ او خپله رايه مو پکې څرګنده نه کړئ.

له قومه يې سردارانو وويل: موږ د لوی ځواک څښتنان يو، او په جنګ کې د ډېرې سختۍ څښتنان يو، نور نو رايه هغه ده چې ته يې مناسبه بولې، وګوره چې په څه امر راته کوې، موږ يې پر پلي کولو ځواکمن يو.

ملکې وويل: پرته له شکه پاچايان چې کله له کليو څخه کوم کلي ته ننوځي، هغه په وژلو، چور چپاول ورانوي، مشران او سرداران يې خوار ګرځوي وروسته له دې چې هغه د عزت او درناوي څښتنان وي، پاچايان تل همداسې کوي کله چې د کوم کلي پر خلکو برلاسی شي، تر څو د خلکو په زړونو کې وېره او ډار پيداکړي.

زه د ليک څښتن او د هغه قوم ته د يوې ډالۍ لېږونکې يم او بيا ګورم چې استازي د دغې ډالۍ له لېږلو وروسته له څه سره راځي.

کله چې د هغې استازی او له هغه سره يې مرستندويان راغلل او سليمان ته يې ډالۍ را اخېستې وې، سليمان د هغوی د ډاليو رالېږل بد وګڼل ويې ويل: آيا تاسو مې په مالونو مرسته کوئ تر څو له تاسو وګرځم، کوم نبوت، پاچايي او مال چې الله ماته راکړي هغه غوره دي له هغه څه چې تاسو ته يې درکړي، بلکې تاسو پر هغه څه خوشحالېږئ چې د دنيا لږه توښه درکول کيږي.

سليمان عليه السلام، د هغې استازي ته وويل: هغه ډالۍ بېرته هغوی ته وروړه، موږ به هغې او قوم ته يې له داسې لښکرو سره ورشو، چې هغوی به يې د مقابلې توان ونه لري او هغوی به د سبا نومې سيمې څخه خوار او بې عزته وباسو وروسته له دې چې پکې عزتمن وو، که چېرې هغوی ماته غاړه اېښودونکي را نشي.

سليمان عليه السلام د خپل پاچايۍ جاسوسانو ته د ويناکوونکي په توګه وويل: ای خلکو څوک به له تاسو د هغې د پاچايۍ تخت ماته راوړي مخکې تر دې چې هغوی غاړه اېښودونکي راشي؟.

له پېريانو مارد نومي پيري په دې ويلو ځواب ورکړ: زه به د هغې تخت درته راوړم مخکې تر دې چې ته له خپل هغه ځايه پورته کېږې چې پکې يې، زه يې پر راوړلو ځواکمن او د هغه څه په اړه امين يم چې پکې دي، هيڅکله به څه ترې کم نه کړم.

له سليمان سره موجود يو نېک پوه سړي وويل: چې له هغه سره د کتاب پوهه هم وه، او ترڅنګ يې د الله لوی هغه نوم هم و چې د هغه په مرسته څوک دعا وغواړي؛ نو قبليږي: زه د هغې تخت درته راوړم مخکې ستا د سترګو تر رپ، داسې چې الله ته به دعا وکړم؛ نو هغه به يې راته راوړي، نو هغه دعا وکړه او دعا يې قبوله شوه، کله چې سليمان دهغې تخت له ځان سره نېږدې ځای پرځای شوی وليد ويې ويل: دغه زما د پالونکي پېرزوينه ده، تر څو مې وازمويي چې زه د هغه د نعمتونو شکر کوم او که يې ناشکري کوم؟ که چا د الله شکر واېستی؛ نو د شکر ګټه به يې ور ورسيږي، الله بې پروا دی، د بندګانو شکر يې هغه ته څه نه ورزياتوي، چا چې د الله له نعمتونو نټه وکړه او شکر يې ونه اېستی، بېشکه زما پالونکی د هغه له شکره غني او کريم دی، او د هغه له کرم څخه داده چې پر هغه چا يې غوروای ورکړی چې له نعمتونو يې نټه کړې ده.

سليمان عليه السلام وويل: د هغې د پاچايۍ تخت له خپل پخواني حالت څخه ورته بدل کړئ چې وګورو: آيا هغه خپل تخت پېژندلی شي او که له هغو کسانو کيږي چې د خپلو شيانو پېژندګلوۍ ته لار نشي موندلی.

کله چې د سبا سيمې ملکه، سليمان ته راغله د ازموينې په ډول ورته وويل شول: آيا دغه ستا تخت دی؟ هغې له پوښتنې سره سم ځواب ورکړ: ګواکې همداسې دی، نو سليمان وويل: الله موږ ته له هغې مخکې پوهه راکړې، پر داسې چارو د توان پيداکولو له امله، موږ د الله امر ته غاړه اېښودونکي او هغه لره پيروان يو.

د الله له يووالي هغه څه راګرځولې وه چې د خپل قوم په پيروۍ او د هغوی په پل د پل اېښودلو له کبله يې له الله پرته نور شيان لمانځل، بېشکه هغه پر الله د کفرکوونکي قوم څخه وه، چې د هغوی غوندې کافره وه.

هغې ته وويل شول: ماڼۍ ته ننوځه په داسې حال کې چې هغه د هوارې سطحې غوندې وه، کله يې چې وليده، ګومان يې وکړ چې اوبه دي؛ نو پايڅې له پنډيو راپورته کړې تر څو پرې ګډه شي، سليمان عليه السلام وويل: دا يوه ښویه د شيشوبنګله ده، او اسلام ته يې راوبلله، هغې په داسې ويلو د هغه بلنه ومنله: ای زما پالونکيه! ما ستا سره د نورو په لمانځلو پر ځان ظلم کړی و، او له سليمان سره يې د ټولو مخلوقاتو پالونکي ته غاړه کېښودله.

او بېشکه ثموديانو ته مو د هغوی ورور صالح عليه السلام ورولېږی، چې هغوی يوازې د الله عبادت وکړي، خو د هغه له رابلنې وروسته هغوی سملاسي دوې ډلې شول: يوه مؤمنه ډله او بله کافره او په خپلو کې يې شخړې کولې چې کومه يوه پر حقه ده.

صالح عليه السلام هغوی ته وويل: ولې له رحمت مخکې په بيړه د عذاب غوښتنه کوئ؟ آيا تاسو له الله د خپلو ګناهونو بښنه نه غواړئ په دې هيله چې درباندې ورحميږي.

قوم يې په حق کې د ضد کولو له امله ورته وويل: موږ په تا او په هغو مؤمنانو پورې بد شاګوم نيولی چې ستا سره دي، صالح عليه السلام هغوی ته وويل: له بدفالۍ کوم بد مصيبت نه يې را ګرځولي، له الله سره پوهه ده له هغه هيڅ پټ نه دي، بلکې تاسو يو داسې قوم ياست چې ازمويل کېږئ په هغه خير چې درته پراخه کيږي او په هغه شر چې درته رسيږي.

د حجر په ښار کې نهه کسان وو چې په ځمکه کې يې په کفر او ګناهونو فساد خپرولو، او په ايمان نېک عمل کولو يې سمون نه راوستلو.

ځينو يې ځينو ته وويل: ستاسو هر يو دې پر الله قسم وکړي، چې هرومرو به يې نن شپه کور ته ورځو، هغه او کورنۍ به يې وژنو، بيا به د وينې ولي (څښتن) ته وايي: موږ د صالح او د هغه د کورنۍ په وژلو کې حاضر نه وو او موږ چې څه وايو په هغو کې رېښتيني يو.

هغوی د صالح او د هغه د مؤمنو پيروانو لپاره په پټه چل جوړ کړ، موږ د هغه د مرستې او د هغوی له چل څخه د خلاصون لپاره او د هغه له قوم څخه د کافرانو د تباهۍ لپاره تدبير ونيوی، خو هغوی پردې پوه هم نه وو.

نو ای رسوله! فکر وکړه چې د هغوی چل او تدبير څنګه پايله ورکړه؟ بېشکه موږ له خپل لوري په سزا ورکولو هغوی له بېخه و اېستل او هغوی ټول مو تباه کړل.

دغه يې کورونه دي چې ديوالونه يې پر چتونو ور وران شوي دي او له څښتنانو يې د هغوی د ظلم له امله خالي شوي، بېشکه د هغوی د ظلم له امله په عذاب ور رسېدو کې د هغو خلکو لپاره پند دی چې ايمان راوړي، نو همدوی دي چې له نښانو پند اخلي.

او د صالح عليه السلام له قومه مو هغه کسان وژغورل چې پر الله يې ايمان راوړی و، او له الله څخه وېرېدل د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيو څخه يې په ځان ساتلو سره.

ای رسوله! در په ياد کړه لوط، کله يې چې خپل قوم ته ويل په داسې حال کې چې هغوی يې ترټل او پر هغوی يې بد ويل: ايا تاسو يو بد کار ترسره کوئ چې هغه لواطت دی په خپلو مجلسونو کې په ښکاره ډول چې ځينې مو ځينو ته ګوري؟!.

آيا تاسو سړيوته د شهوت په موخه ورځئ ښځې پرېږدئ، چې پاک لمني او اولاد نه غواړئ، بېشکه دغه حيواني شهوت پوره کول دي، بلکې پر تاسو چې ايمان، پاکي او له ګناهونو لرېوالی لازم و، له دغو ټولو ناپوه خلک ياست.

نو نه و د هغه د قوم جواب پرته لدې خبرې چې؛ د لوط کورنۍ له خپل کلي نه وباسئ، ځکه دوی داسې خلک دي چې کرکه کوي له پلتیو څخه، دا خبره یې د لوط پر کورنۍ د ملنډو وهلو له امله کوله، ځکه هغوی ورسره په هغه ناوړه او پلیتو کارونو کې ګډون نه کاوه چې دوی به کول، بلکه پر دوی به یي بد ویل د هغه بدو کړنو له امله.

نو هغه او کورنۍ مو يې وژغورل، پرته د هغه له مېرمنې چې د هغې په اړه مو دا پرېکړه کړې وه چې هغه به په سزا کې له پاتې کېدونکو څخه وي ترڅو له تباه کېدونکو څخه شي.

او پر هغوی مو له آسمانه ډبرې و اورولې، ډېر بد تباه کوونکی اورښت و د هغه چا لپاره چې له عذابه وېرول شوي وو خو هغوی خبره نه وه منلې.

ای رسوله! ووايه: الله لره د هغه پر نعمتونو او د نبي صلی الله عليه وسلم د اصحابو لپاره د هغه له داسې عذاب څخه په ژغورنه ستاينه ده چې د لوط او صالح عليهما السلام پرقومونو راغلی و، آيا يو الله چې پر حقه د عبادت وړ دی د هر څه واک يې په لاس کې دی هغه غوره دی او که هغه معبودان چې مشرکان يې عبادت کوي چې نه د ګټې واک لري او نه د زيان؟!

آيا چا چې آسمانونه او ځمګه پرته له مخکېنۍ بېلګې پيداکړي، ستاسو لپاره يې له آسمانه د باران اوبه را اورولې دي ای خلکو، پر هغو مو ښکلي او ښايسته باغونه را شنه کړي دي، چې تاسو د دغو باغونو ونې له هغه څخه د خپلې بې وسۍ له امله نه شوای را شنې کولای؛ نو الله هغه ذات دی چې دغه يې را شنه کړي، آيا دالله سره په دې کارونوکې بل شریک شته؟! نه، پس برابروي خالق دمخلوق سره غټ ظالمان دي.

يا هغه څوک چې ځمکه يې محکمه ثابته وګرځوله چې پر هغه چا نه خوځيږي چې پرې اوسيږي، په هغې کې يې د ننه سيندونه پيداکړي چې بهيږي، غرونه يې د هغې لپاره محکموونکي ګرځولي او د دوو دريابونو ترمنځ يې - چې یو ترېو بل خوږ دی- خنډ پيدا کړی چې د مالګين پر خوږ د ګډېدو مخه نيسي ترڅو خراب نه شي چې بيا د څښلو وړ نه وي، آيا داسې لمانځلی له الله سره شتون لري؟! نه، بلکې ډیری د هغوی نه پوهیږي، که چېرې پوهېدلی؛ نو له مخلوقاتو څخه به يې هيڅوک له الله سره نه و شريک کړی.

ایا هغه ذات چې د هغه چا دعا قبلوي چې په کار کې تنګي پرې راغلې وي او کار يې سخت شوی وي، له انسان څخه ناروغي، بې وزلي او داسې نور لرې کوي، په ځمکه کې مو ځينې د ځينو له يو کهول وروسته بل کهول ځای ناستي ګرځوي، آيا له الله سره بل کوم معبود داسې کولای شي؟! تاسو ډېر لږ پند او نصيحت قبلوئ.

ایاهغه څوک چې د وچې په تيارو او د درياب په تيارو کې د نښو او ستوريو په درولو لار درته ښيي، څوک دی چې د داسې باران د نېږدې کېدو زيری ورکوونکي بادونه لېږي چې پر بندګانو يې رحمت وي، آيا له الله سره بل معبود شته چې داسې وکړي؟! پاک دی الله او سپېڅلی دی له هغه څه چې له مخلوقاتو يې هغوی ورسره شريکوي.

ایاهغه څوک چې د ميندو په رحمونو کې له يو پړاو وروسته د بل پړاو د پيدايښت پيل کوي، بيا يې را ژوندی کوي وروسته تردې چې مړ کړی يې وي، او څوک دی چې له آسمانه په باران ورولو روزي درکوي او له ځمکې د نبتاتوپه رازرغونولو روزي درکوي! آيا له الله سره بل کوم معبود شته چې دغه کار وکړي؟! ووايه ای رسوله! دغو مشرکانو ته: پر خپل شرک مو دليلونه راوړئ که چېرې تاسو په هغه دعوی کې رېښتيني یاست چې دا دعوی لرئ چې پرحقه ياست.

ووايه ای رسوله: کومې پرېښتې چې په آسمانو کې دي او کوم خلک چې په ځمکه کې دي هيڅوک هم پر پټو نه پوهيږي، خو يوازې الله هغه ذات دی چې پرې پوهيږي، او له الله پرته نور ټول څه چې په آسمانو او ځمکه کې دي پر دې هم نه پوهيږي چې کله به را پاڅول کيږي.

آيا د هغوی پوهه د آخرت پيروي کوي چې پرې پوه شي؟ نه داسې نه ده، بلکې هغوی د آخرت په اړه په شک او حيرانتيا کې دي، بلکې آن سترګې يې ترې ړندې شوې دي.

او هغه کسان چې کفر يې کړی د بد ګڼلو په ډول يې وويل: آيا چې کله موږ مړه شو او خاورې شو، بيا شونې ده چې ژوندي به را پاڅول کېږو؟

بېشکه زموږ سره ژمنه شوې وه او مخکې زموږ له پلرونو سره ژمنه شوې وه، چې موږ ټول به را پاڅول کېږو، خو موږ د دغې ژمنې را منځته کېدل ونه ليدل، دغه ژمنه چې زموږ ټولو سره کيږي يوازې د پخوانيو له هغودرواغجنوکيسو څخه دي چې هغوی يې په کتابونو کې ليکلې دي.

ای رسوله! له بېرته را پاڅېدو دغو نټه کوونکو ته ووايه: په ځمکه کې هر لوري ته وګرځئ، تر څو فکر وکړئ چې د بېرته را پاڅېدو درواغ ګڼونکو مجرمانو پايله څنګه شوه، چې هغوی مو د درواغ ګڼلو له امله يې تباه کړل.

ستا له بلنې د مشرکانو په مخ اړولو له امله مه خپه کېږه او نه دې د هغوی د چل له کبله ستا سينه تنګه شي، ځکه الله د هغوی پر خلاف ستا مرسته کوونکی دی.

ستا له قومه د بېرته را پاڅېدو څخه انکار کوونکي کافران وايي: کله به وي د هغه سزا ژمنه چې ته او مؤمنان يې له موږ سره کوئ، که چېرې تاسې رېښتيني ياست په دغه دعوی کې چې کوئ يې؟.

هغوی ته ووايه: ای رسوله! کېدی شي ځينې برخه د هغې سزا درته نېږدې شوې وي چې تاسو يې په بيړه غواړئ.

او بېشکه ستا پالونکی ای رسوله! پر خلکو د لورېينې څښتن دی، چې هغوی ته په سزا ورکولو کې بيړه نه کوي، سره له دې چې هغوی په کفر او ګناهونو کې اخته وي، خو ډېری له خلکو د الله پر هغو نعمتونو شکر نه وباسي چې پرې کړي دي.

او بېشکه پالونکی دې پر هغه پوهيږي چې بندګان يې په زړونو کې پټوي او څه چې ښکاره کوي، له هغه هيڅ هم پټ نه دي او پر هغو به جزا ورکړي.

اونشته هیڅ یوشی چې هغه پټ وي دخلکوڅخه په آسمان کې اونه په ځمکه کې مګر هغه په څرګند کتاب لوح محفوظ کې شتون لري.

بېشکه دغه پر محمد صلی الله عليه وسلم نازل شوی قرآن بني اسرائيلو ته ډېری هغه څه بيانوي چې هغوی پکې اختلاف کوي او د هغوی کوږوالی څرګندوي.

او دا قرآن د هغو مؤمنانو لپاره لارښوونه او لورېينه ده چې پر هغه څه عمل کوونکي دي چې په هغه کې راغلي.

بېشکه پالونکی دې ای رسوله! د خلکو ترمنځ - چې مؤمنان هم دي او کافران هم دي - د قيامت په ورځ په انصاف پرېکړه کوي، پر مؤمن رحم کوي او کافر ته سزا ورکوي، هغه برلاسی دی چې له خپلو دوښمنانو غچ اخلي او هيڅوک پر هغه نشي برلاسی کېدلای، داسې پوه دی چې حق او باطل نه ور څخه ګډوډيږي.

نو پر الله بروسه وکړه او په ټولو چارو کې پر هغه باور وکړه، بېشکه ته پر څرګند حق يې.

پرته له شکه اې رسوله! ته هغه مړي نشې اورولای چې پر الله د کفر له امله يې زړونه مړه شوي اونه هغه څوک اورولای شې چې الله يې د حق له اورولو غوږونه کاڼه کړي دي، هغه څه ته يې چې رابولې، کله چې ګرځي، له تا څخه مخ اړوونکي وي.

ته د هغه چا لارښوونکی نه يې چې له حقه يې سترګې ړندې شوې وي؛ نو مه پرې خپه کېږه او ځان دې په هغه څه کې ستړی کړه چې توان يې لرې چې پر حق پوه شې، مګر هغه څوک چې زموږ پر آيتونو ايمان لري؛ نو هغوی د الله امرونو ته غاړه اېښودونکي دي.

کله چې پر هغوی عذاب راشي او پر کفر او ګناهونو يې د ټينګار له امله عذاب پرې ثابت شي، او تر ټولو ناوړه خلک پاتې شي، هغوی ته به د قيامت په را نېږدې کېدو سره د لويو نښو څخه د يوې نښې په توګه له ځمکې يو ځناور را وباسو چې له هغوی سره به داسې خبرې کوي چې هغوی به پرې پوهيږي هغه دا چې خلکو زموږ پر نبي، زموږ نازل شوي آيتونه نه منل.

ای رسوله! در په ياد کړه هغه ورځ چې د امتونو له هر امت څخه به د هغوی له لويانو يوه ډله داسې کسان را غونډ کړو چې زموږ آيتونه يې درواغ ګڼل، لومړي به يې وروستيو ته وروګرځوو، بيا به حساب ته بوتلل شي.

د هغوی بوول به همداسې دوام وکړي، تردې چې هغوی به د حساب ميدان ته راشي، الله به د رټنې په توګه ورته ووايي: آيا زما هغه آيتونه مو درواغ ګڼل چې زما پر يووالي يې دلالت کولو او زما پر شريعت مشتمل وو، او تاسو ته در معلوم هم نه وو چې هغه باطل دي؛ نو بيا څنګه درته روا وه چې هغه مو درواغ ګڼل، ( یعنې لومړی به مو ځان پوه کړی و، بیا به مو د حق او یا باطل په اړه پریکړه کوله).

پر هغوی به عذاب را ښکته شي، د هغوی د دغو ظلم له امله چې پر الله يې کفر کړی او د هغه آيتونه يې درواغ ګڼلي دي؛ نو هغوی به له خپلو ځانونو څخه د دفاع په موخه له دغه کار څخه د عاجزۍ او د هغوی د دليلونو د بطلان له امله خبرې نه شي کولای.

آيا دغه د بېرته را ژوندي کېدو درواغ ګڼونکي نه ويني چې موږ شپه څنګه ګرځولې چې هغوی په خوب کولو آرام پکې کوي، او ورځ مو روښانه ګرځولې چې پکې ويني، ترڅو خپلو کارونو خوا ته هڅه وکړي، بېشکه په دغه تکراري مرګ او له هغه وروسته را ژوندي کېدو کې د هغو خلکو لپاره څرګندې نښانې دي چې ايمان راوړي.

ای رسوله! در په ياد کړه هغه ورځ چې په پوکي ګومارل شوې پرېښته د دويم ځل لپاره په ښکر کې پوکی وکړي؛ نو ټول هغه څوک چې په آسمانونو او ځمکه کې دي په وېره به ووېريږي پرته له هغه چا چې الله په خپله پېرزوينه له وېرې ژغورلي وي، او ټول د الله مخلوقات به هغه ته په دغه ورځ غاړه اېښودونکي سرټيټي راشي.

او په دغه ورځ به غرونه وينې چې ته به ګومان کوې چې کلک ولاړ دي خوځښت نه کوي او په حقيقت کې به د ورېځې غوندې تېز ځي، الله داسې جوړ کړي دي او همغه ذات به يې خوځوي، بېشکه هغه پر هغه څه خبر دی چې تاسو يې کوئ، ستاسو له کړنو له هغه څه پټ نه دي، او پر هغو به جزا درکړي.

د قيامت په ورځ چې څوک له ايمان او نيک عمل سره راشي هغه لره به جنت وي، او هغوی به د قيامت په ورځ له وېرې څخه د الله په امن ورکولو ډاډه وي.

او څوک چې له کفر او ګناهونو سره راشي، هغوی لره به اور وي چې پړ مخې به پکې اچول کيږي، او د ترټنې او سپکاوي په ډول به ورته ويل کيږي: آيا تاسو ته له هغه څه پرته د بل څه سزا درکول کيږي چې په دنيا کې مو کوم کفر او ګناهونه کول؟.

ای رسوله! هغوی ته ووايه: بېشکه ماته خو يوازې دا امر شوی چې د هغې مکې د پالونکي عبادت وکړم چې محترمه يې ګرځولې ده، چې په هغې کې به وينه نه توييږي، په هغې کې به پر هيچا ظلم نه کيږي، د هغې ښکار به نه وژل کيږي او د هغې ونې به نه پرې کيږي او همغه پاک ذات لره د هر څه واک دی، او ماته امر شوی چې الله لره له تسليمېدونکو او په پيروۍ له غاړه اېښودونکو شم.

او ما ته دغه امر شوی چې پر خلکو قرآن ولولم، چا چې د هغه لارښوونه غوره کړه او پر هغه څه يې عمل وکړ چې پکې دي؛ نو د لارښوونې ګټه به يې ځانته ورسيږي، او څوک چې لار ورکی شو او له هغه څه يې مخ واړوی او نټه يې ترې وکړه چې په هغو کې دي او پر هغه څه يې عمل ونه کړچې پکې دي؛ نو هغه ته ووايه: بېشکه زه يوازې له وېروونکو يم چې تاسو د الله له عذاب څخه وېروم او لارښوونه زما په لاس کې نه ده.

ای رسوله! ورته ووايه: الله لره د هغه پر هغو نعمتونو ستاينه ده چې نه شمېرل کيږي، الله به تاسو ته ستاسو په ځانونو، آسمان، ځمکه او روزۍ کې خپلې نښانې دروښيي، تاسو به يې داسې وپېژنئ چې پر حق باور کولو خوا ته به مو لارښوونه وکړي، ستاسو پالونکی له هغه څه بې خبره نه دی چې تاسو يې کوئ، بلکې هغه پرې خبر دی، له هغه هيڅ هم پټ نه دي او تاسو ته به پرې جزا درکړي.

د دې په شان حروفو باندې بحث د سورت بقرې په اول کې تیر شوی.

دغه د څرګند قرآن آيتونه دي.

پر تا د موسی او فرعون له کيسې لږه برخه په داسې حق لولو چې هيڅ شک پکې نشته د هغو خلکو لپاره چې ايمان راوړي، ځکه هغوی داسې کسان دي چې له هغه څه ګټه اخلي چې پکې دي.

بېشکه فرعون د مصر په ځمکه کې سرغړونه وکړه، په هغې کې يې واک ترلاسه کړ، د هغې خلک يې په بېلو بېلو ډلو ووېشل، له هغوی به يې يوه ډله ترلاسه لاندې کړې وه چې هغوی بني اسرائيل وو، چې نارينه اولادونه به يې ور وژل او ښځينه به يې د خدمت لپاره ژوندۍ پرېښودلې ترڅو ښه خوار شي، بېشکه هغه په ظلم کولو، سرکښۍ او لويۍ کولو په ځمکه کې له ورانکارو څخه و.

او موږ غواړو چې پر هغو بني اسرائيلو پېرزوينه وکړو کوم چې فرعون د مصر په ځمکه کې کمزوري کړي دي، د هغوی د دښمن په تباه کولو او له هغوی څخه د کمزورۍ په لېرې کولو سره، هغوی داسې امامان وګرځوو چې په حق کې يې پيروي کيږي او د فرعون له تباهۍ وروسته هغوی د شام د مبارکې ځمکې وارثان وګرځوو، لکه څنګه چې الله تعالی فرمايلي: او موږ هغه کمزوري کړل شوي کسان وارثان وګرځول د ځمکې په ختيځو او لوېديځو برخو کې، چېرې چې مو چې برکت اچولی وو.

او موږ غواړو چې هغوی ته په ځمکه کې واک ورکړو چې هغوی په ځمکه کې د واکمنۍ څښتنان وګرځوو، فرعون، د هغه لوی مرستيال هامان او په پاچايۍ کې د هغوی دواړو مرستنديه لښکرو ته هغه څه ور وښيو چې هغوی ترې وېريږي چې هغه د پاچايي له لاس نه وتل او له بني اسرائيلو څخه د نارينه پيداشوي بچي او بیا یې په لاس د هغه پاچايي پای ته رسېدل دي.

د موسی عليه السلام مور ته مو په زړه کې دا خبره ورواچوله چې هغه ته تی ورکړي تردې چې کله له فرعون او د هغه له قومه د موسی پر وژلو ووېرېدلې؛ نو په صندوق کې يې واچوه او بيا يې د نيل په سیند کې وغورځوه، له ډوبېدو او له فرعون څخه د هغه په اړه مه وېرېږه، او مه د هغه د بېلتون له امله خپه کېږه، بېشکه موږ يې تاته ژوندی راګرځوونکي يو، او د الله له هغو رسولانو يې ګرځوونکي يو چې خپل مخلوق ته يې ليږي.

هغې هغه څه ومنل چې موږ د موسی په صندوق کې اېښودلو او په درياب کې د غورځولو الهام ورته کړی و؛ نو د فرعون خلکو وموندلو او وايې خېستلو، تر څو هغه څه رامنځته شي چې الله غوښتي و، چې موسی به د فرعون دوښمن کيږي او د هغه په لاس به يې پاچايي له منځه وړي، هغوی ته غم جوړوونکی و، بېشکه فرعون د هغه وزير هامان او د هغوی دواړو مرستندويان د هغوی د کفر او سرکښۍ او په ځمکه کې د فساد له امله ګناهکار وو.

کله چې فرعون د هغه د وژلو اراده وکړه مېرمنې يې ورته وويل: دغه هلک زما او ستا لپاره د خوښۍ سرچينه ده، مه يې وژنه، کېدای شي په خدمت کولو څه ګټه راورسوي او يا به يې په زوی ولۍسره زوی ونيسو، په داسې حال کې چې هغوی پر دې نه پوهېدل چې د هغوی د پاچايۍ حال به د هغه په لاس څرنګه ګرځي.

او د موسی عليه السلام د مور زړه له موسی پرته د دنيا له نورو ټولو چارو خالي شو؛ نو نه يې شوای زغملی، تر دې چې نېږدې وه چې له هغه سره د سخت تړاو له امله دا خبره ښکاره کړي چې هغه يې زوی دی، که چېرې يې موږ زړه نه وای ټينګ کړی او صبر مو نه وای ورکړی، تر څو پر خپل پالونکي له بروسه کوونکو مؤمنانو شي داسې چې پر پرېکړه يې صبر کوونکې وي.

د موسی عليه السلام مور په نهر کې د موسی له غورځولو وروسته د هغه خور ته وويل: په هغه پسې شه چې څه پرې کيږي؛ نو هغې له لرې ورته کتل، ترڅو يې حال څرګند نه شي، خو فرعون او د هغه قوم پر دې نه پوهېدل چې هغه يې خور ده او د هغه حال معلوموي.

او د الله په تدبير سره موسی د نورو ښځو له شېدو خوړلو منع شو، مخکې تر دې چې هغه يې مور ته را وګرځوو، کله يې چې خور د هغوی په تی (شېدو) ورکولو حرص وليد، هغوی ته يې وويل: ايا داسې کورنۍ درته ونه ښايم چې هغه ته تی ورکړي او پاملرنه ورته وکړي او هغه لره به نصيحت کوونکي وي.

نو موسی مو يې مورته را وګرځولو، ترڅو يې له نېږدې په ليدلو سترګې يخې شي او د هغه د بېلوالي له امله خپه نشي، ترڅو پوه شي چې د هغه په راګرځولو سره د الله ژمنه داسې حق ده چې هيڅ شک پکې نشته، خو ډېری يې پر دغه ژمنه نه پوهېدل او هيڅوک نه پوهېدل چې هغه يې مور ده.

کله چې هغه د سختې ځوانۍ عمر ته ورسېد او د ځواک له اړخه غښتلی شو؛ نو موږ هغه ته له نبوت مخکې د بني اسرائيلو په دين کې پوهاوی او علم ورکړ، لکه څرنګه مو چې موسی ته د هغه د پيروۍ له کبله بدله ورکړې ده همدارنګه په هر وخت او هر ځای کې نېکانو ته بدله ورکوو.

د خلکو په خپلو کورونو کې د آرام پر مهال موسی ښار ته ننوت؛ نو دوه کسان يې وموندل چې له يوبل سره جګړه کوي او يوبل سره وهي، يو د موسی عليه السلام له قوم بني اسرائيلو څخه و، بل د فرعون له قوم قبطي و چې د موسی دښمنان وو؛ نو د خپل قوم سړي يې ترې وغوښتل چې د قبطي دښمن پر خلاف د هغه مرسته وکړي؛ نو موسی قبطي په سوک وواهه، چې په همدغه سوک يې ووژلو ځکه ډېر پياوړی سوک و، موسی عليه السلام وويل: دا کار د شيطان له ښايسته کولو او د هغه له دوکه کولو څخه و، بېشکه شيطان د هغه چابې لاری کوونکی دوښمن دی چې څوک يې پيروي وکړي، دښمني يې څرګنده ده، له ما چې څه وشول دا د هغه د دښمنۍ له امله او له دې کبله چې هغه لارورکی کوونکی دی زما لار ورکي غواړي.

موسی له خپل پالونکي په دعا غوښتلو په داسې حال کې چې څه له هغه ترسره شوي و اعتراف کوونکی و وويل: ای زما پالونکيه! ما پر خپل ځان ظلم کړی، د دغه قبطي په وژلو سره؛ نو ماته مې د ګناه بښنه وکړه؛ نو الله د موسی لپاره خپله بښنه موږ ته بيان کړه، بېشکه هغه دی بښونکی د هغه چا چې له بندګانو يې څوک توبه وباسي او پر هغوی مهربان دی.

بيا خبر همداسې د موسی له هغه دعا سره پيوسته شو چې پکې ويلي يې و: ای زما پالونکيه! د هغه ځواک، حکمت او پوهې له امله چې پر ما دې پېرزويلي دي، بيا هيڅکله د مجرمانو په جرم کې زه مرستندوی نه شم.

کله چې له موسی د قبطي وژنه ترسره شوه؛ نو سهار يې په ښار کې په وېره انتظار کولو چې څه به کيږي، هغه و چې هغه سړی چې پرون يې د قبطي دښمن پر خلاف مرسته او کمک ترې غوښتی و نن بيا د يو بل قبطي پر خلاف مرسته ترې غواړي، موسی هغه ته وويل: پرته له شکه ته يو بې لارې او څرګندې لار ورکۍ څښتن يې.

کله چې موسی عليه السلام وغوښتل چې هغه قبطي راونيسي چې د هغه او د اسرائيلي دښمن و، اسرائيلي دا ګومان وکړ، چې موسی د ده نيول غواړي ځکه چې ترې اورېدلي يې و (چې ويل يې ته خو څرګند بې لارې يې)؛ نو موسی ته يې وويل: آيا غواړې ما هم ووژنې لکه څرنګه دې چې پرون يو تن ووژلو، ته يوازې غواړې په زمکه زورواکی شې چې خلک وژنې او ظلم پرې کوې، ته نه غواړې چې د شخړه کوونکو ترمنځ له روغې کوونکو څخه شې.

کله چې خبر خپور شو، د ښار له لرې سيمې يو سړی تېز په منډه راغی پر موسی له نيولو وېرېدلو ويې ويل: ای موسی! پرته له شکه د فرعون د قوم سرداران ستا د وژلو مشوره کوي؛ نو له ښاره ووځه، پرته له شکه زه ستا لپاره د خېر غوښتونکو څخه يم، پرتا وېرېږم چې هغوی به دې ونيسي او وبه دې وژني.

نو موسی د هغه نصيحت کوونکي سړي خبره ومنله، له ښاره د وېرې په حالت کې ووتلو په دې انتظار چې څه به ورته پېښيږي، له خپل پالونکي څخه يې په دعا غوښتلو وويل: ای زما پالونکيه! ما له ظلم کوونکي قوم څخه وژغوره، چې ماته زيان ونه رسوي.

کله چې هغه د مدين په لوري وخوځېدی ويې ويل: هیله ده چې پالونکی مې ماته داسې د خير لار وښيي، چې ترې لار ورکی نه شم.

کله چې د مدين هغو اوبو ته ورسېد چې خلک ترې خړوبیدل؛ نو يوه ډله خلک يې وموندل چې خپل څاروي خړوبوي، او له هغوی بلې خواته يې دوې ښځې وموندلې چې خپل پسونه يې له اوبو را ګرځول ترڅو خلک خپل څاروي اوبه کړي، موسی عليه السلام هغوی دواړو ته وويل: تاسو لره څه دي چې له خلکو سره يوځای خپل پسونه نه اوبوئ؟ هغوی دواړو ورته وويل: زموږ عادت دادی چې راځو خو تر هغه يې نه اوبوو چې ترڅو شپانه نه وي ګرځېدلي، ترڅو له هغوی سره ګډوډې نه شو، او زموږ پلار ډېر سپينږيری دی، پسونه نه شي اوبولی؛ نو موږ د خپلو پسونو اوبولو ته اړشوې یو

نو موسی هغوی دواړو ته زړه بد شو او پسونه يې ورته اوبه کړل، بيا سيورې خواته ولاړ هلته يې آرام وکړ او له خپل پالونکي يې په اشاره خپله اړتيا وغوښتله چې ويې ويل: ای زما پالونکيه! هره ښېګڼه چې پر ما راکوزه کړې زه ورته اړ يم.

کله چې هغوی دواړه ولاړې خپل پلار يې په کيسه خبر کړ؛ نو يوه يې ورواستوله ترڅو موسی را وغواړي، هغه د حيا په حالت کې ورته راغله ويې ويل: زما پلار دې بولي، چې راشې تر څو تاته زموږ د څارويو د اوبه کولو بدله درکړي؛ نو کله چې موسی د هغوی پلار ته راغی او په خپلو کيسو يې خبر کړ، هغه د ډاډ لپاره ورته وويل: مه وېرېږه له ظالم قوم څخه د فرعون او د هغه له ډلې ژغورل شوی يې، ځکه هغوی پر مدين پاچايي نه لري، نو تاته زيان نه شي در رسولی.

يوې لور يې وويل: اې پلاره! هغه د پسونو څرولو لپاره مزدور کړه، هغه د دې وړ دی چې مزدور يې کړې، ځکه هغه ځواک او امانتداري دواړه لري، نو د ځواک په مرسته به خپل مسؤوليت اداکوي او د امانت له امله به هغه څه ساتي چې باور پرې شوی وي.

د هغوی دواړو پلار موسی عليه السلام ته په وينا کولو وويل: بېشکه زه غواړم له دغو دواړو لوڼو يوه په نکاح درکړم، په دې شرط چې مهر به يې دا وي چې آته کاله به زموږ پسونه څروې که چېرې دې لس کاله موده پوره کړه دا به ستا لخوا ښېګڼه وي لازم نه دي درباندې، ځکه تړون يوازې پر اته کلونو دی، له هغو پورته يوه ښېکڼه ده، او زه نه غواړم چې پرتا داسې څه لازم کړم چې پر تا سختي وي، که د الله خوښه وه ما به له هغو نېکانو ومومې چې پر خپلو ژمنو وفا کوي او ژمنې نه ماتوي.

موسی عليه السلام وويل: دا هغه څه دي چې زما او ستا ترمنځ پرې تړون وشو، پر هره يوه موده مې چې عمل درته وکړ: که په آته کلونو او که په لسو کلونو؛ نو ما به پر خپله ژمنه وفا کړې وي، له ما څخه به د زيادت غوښتنه نه کوې، الله د هغه څه ساتونکی دی چې تړون مو پرې کړی او د هغه څارونکی دی.

کله چې موسی د لسو کلونو موده پوره کړه، له خپلې کورنۍ سره له مدينه د مصر په لور روان شو، د طور غره له لوري يې يو اور وليدی، خپلې کورنۍ ته يي وويل: همدلته اوسئ، ما يو اور وليدی، کېدای شي کوم خبر درته ترې راوړم يا د اور کومه سکروټه چې اور پرې بل کړئ، او له يخه پرې ځانونه تاوده کړئ.

کله چې موسی هغه اور ته راغی چې ليدلی يې و، پالونکي يې د ناو له ښي لوري آواز ورته وکړ، له هغه ځايه چې الله له ونې څخه د موسی سره په خبرو کولو مبارک ګرځولی و داسې: چې اې موسی بېشکه زه الله د ټولو مخلوقاتو پالونکی يم.

او دا چې امسا دې وغورځوه، موسی هغه وغورځوله د خپل پالونکي د امر په ځای کولو لپاره، کله يې چې وليده هغه حرکت کوي او داسې خوځيږي لکه يو تېز مار چې وي شا يې کړه او له هغې څخه د وېرې له امله په تېښته شو او له تېښتې يې را ونه ګرځېدی؛ نو پالونکي آواز ورته وکړ: اې موسی راوګرځه له هغې مه وېرېږه، بېشکه ته له هغې او نوروهغو شيانو څخه په امن کې يې چې خلک ترې وېريږي.

خپل لاس دې د غاړې لخوا ګریوان ته ننباسه نو پرته له پيس ناروغۍ به تک سپین را ووځي؛ نو موسی هغه ننه اېستلو چې د واورې غوندې سپين راووتلو، لاس دې ځان ته درنېږدې کړه ترڅو له وېرې په امن کې شې، موسی هغه ځانته نېږدې کړ؛ نو وېره ترې ولاړه، دغه دوه ياد شوي چې امسا او لاس وو، ستا د پالونکي لخوا فرعون او د هغه له قومه سردارانو ته دوه لېږل شوي دليلونه دي، بېشکه هغوی د کفر او ګناهونو په ترسره کولو سره د الله له پيروۍ وتلي خلک دي.

موسی خپل پالونکي ته په توسل کولو سره وويل: بېشکه ما له هغوی يو تن وژلی؛ نو وېرېږم که زه د هغه څه د رسولو لپاره هغوی ته ورشم چې پرې لېږل شوی يم هغوی به مې د هغه تن له امله ووژني.

او زما ورور هارون له ما څخه ډېر څرګند بيان کوونکی دی هغه له ما سره د مرستيال په توګه ولېږه چې زما د خبرې تصديق کوي، که چېرې فرعون او د هغه قوم درواغجن وګڼلم، بېشکه زه وېرېږم چې هغوی به مې درواغجن وګڼي لکه څنګه چې د هغو امتونو همدا عادت و چې له ما مخکې رسولان ورلېږل شوي؛ نو درواغجن يې ګڼلي دي.

الله د موسی د دعا په قبلولو سره وويل: ای موسی ژر ده چې ستا ورور به د مرستيال رسول په توګه درسره ولېږو چې پرې قوي دې کړو، او تاسو دواړوته به يو داسې دليل او تاييد در په برخه کړو چې هغوی به تاسو ته هيڅ زيان نه شي رسولای چې تاسو يې بد ګڼئ، زموږ د هغو نښانو له امله چې تاسو مو ورسره لېږلي ياست تاسو دواړه او ستاسو مؤمن پيروان به بريالي واست.

کله چې موسی عليه السلام زموږ له څرګندو نښانو سره هغوی ته ورغی هغوی وويل: دا خو يوازې هغه درواغ دي چې موسی له ځانه جوړ کړي دي او موږ دغه په خپلو پخوانيو پلرونو کې نه وو اورېدلي.

موسی فرعون ته په وينا کولو وويل: زما پالونکی پر هغه چا پوهيږي چې په حقه وي د الله پاک لخوا له لارښوونې سره راغلی وي او پر دې هم پوهيږي چې په آخرت کې به ښه پايله د چا وي، بېشکه تېری کوونکي خپلې موخې ته نه شي رسېدلای او نه له خپلې وېرې خلاصېدلای شي.

فرعون د خپل قوم سردارانو ته په وينا کولو وويل: ای درباريانو! بېشکه زه تاسو لره له ما پرته بل معبود نه پېژنم؛ نو ای هامانه! په خټه اور بل کړه چې سخته شي او بيا لوړه ماڼۍ راته جوړه کړه په دې هيله چې زه د موسی پالونکی ووينم او پرې خبر شم، بېشکه زه خو موسی په هغه څه کې درواغجن ګڼم چې دعوی يې کوي چې هغه د الله لخوا ما او زما قوم ته را لېږل شوی دی.

د فرعون او د هغه د لښکرو لويي سخته شوه او پرته له کوم لامله يې د مصر په ځمکه کې له حقه لويي وکړه او له بېرته را ژوندي کېدو يې انکاروکړه، او دا ګومان يې وکړ چې د قيامت په ورځ به موږ ته د حساب او سزا لپاره نه را ګرځي.

فرعون او د هغه لښکرې مو ونيولې او په درياب کې مو په ډوبولو وغورځول او ټول تباه شول؛ نو فکر وکړه ای رسوله! چې د ظالمانو انجام او پايله څنګه شوه، چې انجام او پايله يې تباهي وه.

او هغوی مو د سرکښانو او لارورکو لپاره مشران وګرځول، چې د اور خواته د کفر او لار ورکۍ په خپرولو بلنه کوي، او د قيامت په ورځ به يې له سزا څخه په ژغورلو مرسته نه کيږي، بلکې هغوی لره به سزا څو برابره ورکول کيږي ځکه چې د بدې لارې بنسټ يې اېښی دی، او هغې ته يې په لار ورکۍ بلنه کړې ده، هغوی ته به يې د خپل عمل ګناه ليکل کيږي او همدارنګه د هغو کسانو د عمل ګناه چې د هغوی د پيروۍ له امله يې هغه ګناه ترسره کړې ده.

او په دغې دنيا کې مو د هغوی سزا ته رسوايي او ترټل ور زيات کړل او د قيامت په ورځ به هغوی له بد ګڼل شوو او د الله له لورېينې له لرې کړل شوو څخه وي.

اوقسم دی خاماخاپه تحقیق سره موسی ته مو تورات ورکړ وروسته تردې چې پخوانيو امتونو ته مو رسولان ولېږل خو هغوی درواغجن وګڼل؛ نو هغوی مو د درواغ ګڼلو له امله يې تباه کړل، چې په هغو کې د خلکو لپاره هغه څه و چې ويې ګوري؛ نو ګټه ترې واخلي او عمل پرې وکړي او هغه څه هم و چې هغوی ته زيان رسوي؛ نو پرې يې ږدي، او پکې د هغوی لپاره د ښېګڼې خوا ته لارښوونه وه او داسې رحمت و چې د دنيا او آخرت ښېګڼې پکې وې، کېدای شي د الله له هغو پېرزوينو پند واخلي چې پرې کړې يې دي؛ نو شکر به يې وباسي او ايمان به پرې راوړي.

ای رسوله! هغه مهال ته د لوېديځ غره په خوا کې حاضر نه وې چې موږ موسی عليه السلام ته د فرعون او د هغه د ډلې خواته د لېږلو امر بشپړ کړ او نه ته له حاضرو خلکو وې چې پر دغه خبر پوه شوی وای چې بيا يې خلکو ته بيان کړې؛ نو هغوی چې پر څه خبر وې دا د الله هغه وحي ده چې تاته يې کړې ده.

خو موږ له موسی وروسته ډېر امتونه او خلک پيداکړي دي، چې اوږده زمانه پرې تېره شوې ده تردې چې د الله ژمنې يې هېرې کړې دي، او نه ته د مدين په خلکو کې هستوګن وې چې پر هغوی زموږ آيتونه لولې، بلکې موږ له خپل لوري ته لېږلی يې، تاته مو د موسی د حالت او په مدين کې د اوسېدو په اړه وحي کړې ده؛ نو تا له دغه څخه خلک زموږ پر هغه وحي خبر کړل چې درته کړې مو ده.

او ته د طور غره په څنډه کې هم نه وې کله چې موږ موسی ته آواز وکړ او هغه ته مو هغه څه وحي کړل چې ورته وحي مو کړل ترڅو پر دغه خلک خبر کړې، بلکې موږ ته د خپل پالونکي لخوا دې د خلکو لپاره د رحمت په توګه ولېږلې؛ نو د دغه خبر مو درته وحي کړ ترڅو هغه قوم ووېروې چې له تا مخکې رسول نه دی ورته راغلی چې هغوی يې وېرولي وای کېدای شي هغوی پند واخلي؛ نو پر هغه څه ايمان راوړي چې ته د الله پاک لخوا ورسره راغلی يې.

که چېرې داسې نه وای چې هغوی ته يې د کفر او ګناهونو له امله الهي سزا رسېدلې وای؛ نو هغوی ته د رسول په نه لېږلو به يې په استدلال کولو سره ويل: ولې دې موږ ته رسول را ونه لېږلو چې موږ ستا د آيتونو پيروي کړې وای او پر هغو مو عمل کړی وای او د خپل پالونکي پر امر عمل کوونکي مؤمنان وای، که چېرې دا خبره نه وای؛ نو په سزا ورکولو کې به مو بيړه کړې وای، خو هغوی ته مو سزا ورکول وروسته کړل تر څو هغوی ته د رسول په لېږلومونږدهغوی عذرته دپاې ټکی کیږدو.

کله چې محمد قريشو ته د خپل پالونکي لخوا له رسالت سره راغی، قريشو، يهود د هغه په اړه وپوښتل؛ نو يهودو قريشو ته دغه دليل وروښود چې ويې ويل: ولې محمد ته هغه څه نه دي ورکړل شوي لکه موسی ته چې څرګندې نښانې ورکړل شوې وې چې په دې خبره يې دلالت کولو چې هغه د خپل پالونکي له لوري رسول دی، لکه لاس او امسا، ای رسوله! پر هغوی د رد په توګه ووايه آيا له دې مخکې يهودانو پر هغه څه کفر ونه کړ چې موسی ته ورکړل شوي و، اومشرکینو د تورات او قرآن باره کې وويل:چې دا دواړه کوډې دي د يوبل ملاتړ کوي او ويې ويل: موږ پر هر يو له قرآن او تورات کافران يو.

ای رسوله! دغو خلکو ته ووايه: راوړئ داسې کتاب چې د الله له لوري نازل شوی وي او له تورات او قرآن زيات لارښوونکی وي، که چېرې مو راوړ زه به يې پيروي وکړم که تاسو په هغه دعوی کې رېښتيني ياست چې کوئ يې چې تورات او قرآن کوډې دي.

که چېرې قريشو د هغه څه ځواب درنه کړ چې ورته رابللي دې دي چې داسې کتاب راوړي چې له تورات او قرآن څخه زيات لارښوونکی وي؛ نو باور وکړه چې د هغوی لخوا د تورات او قرآن درواغ ګڼل پرته له دليله دي، بلکې هغه يوازې د نفسي غوښتنو له امله دي، او له هغه چا زيات لارورکی بل څوک نشته چې د الله پاک له لارښوونې پرته د خپلو هوسونو پیروي کوي، پرته له شکه الله هغه ظالم قوم ته د هدايت او لارښوونې توفيق نه ورکوي چې پر الله يې د کفر له امله پر ځانونو ظلم کړی وي.

او پرته له شکه موږ مشرکانو او له بني اسرائيلو يهودو ته د پخوانيو امتونو خبره رسولې ده، او د هغه عذاب خبره چې پر هغوی زموږ د رسولانو د درواغجن کڼلو له امله را نازل شو، په دې هيله چې له دغه پند واخلي او ايمان راوړي ترڅو هغه څه ور ونه رسيږي کوم چې ورته ورسېدل.

هغه کسان چې د قرآن له نزول مخکې يې پر تورات ايمان راوړی وو هغوی پر قرآن هم ايمان راوړي ځکه هغوی يې په خپلو کتابونو کې خبر او صفت ليدلی وو.

او کله چې پر هغوی لوستل کيږي وايي: موږ ايمان پرې راوړی بېشکه هغه حق دی چې هيڅ شک پکې نشته، زموږ د پالونکي لخوا نازل شوی دی، موږ له دغه قرآنه مخکې لا مسلمانان وو، ځکه پر هغه څه مو ايمان لرلو چې له هغه مخکې نورو رسولانو راوړي وو.

دغه کسان چې په ياد شويو صفتونو متصف دي الله به يې د عمل بدله دوه ځلې ورکړي؛ يو دا چي پر خپل کتاب يې په ايمان راوړلو صبر کړی وو او بل دا چې پر محمد صلی الله عليه وسلم يې ايمان راوړ کله چې هغه نبي شو او د خپلو نېکو اعمالو په ښېګڼو هغه ګناهونه له منځه وړي چې ترسره کړې يې دي او څه مو چې روزي ورکړې د خير په لارو کې يې لګوي.

کله چې دغو مسلمانانو د کتاب له څښتنانو باطل خبرې واورېدې له هغې يې مخ واړوی پاملرنه يې ورته ونه کړه او د باطل څښتنانو ته يې په وينا کولو وويل: زموږ لپاره زموږ د اعمالو بدله ده او ستاسو لپاره ستاسو د اعمالو بدله ده، زموږ لخوا له ښکنځلو او زيان خوندي اوسئ موږ د ناپوهۍ د څښتنانو ملګرتيا نه غواړو ځکه په هغو کې د دين او دنيا ضرر او زيان دی.

بېشکه ای رسوله! ته هغه چاته لار نه شې ښوولی چې ته يې خوښوې لکه ابوطالب او داسې نور، چې د ايمان توفيق ورکړې، بلکې يوازې الله هغه ذات دی چې چاته وغواړي د لارښوونې توفيق ورکوي، او هغه ښه پوه دی چې په پخوانۍ پوهه کې يې دي چې څوک د نېغې لارې لارموندونکي دي.

د مکې مشرکانو له اسلام اوايمان راوړلو څخه د عذر غوښتنې په توګه وويل: که چېرې مو د دغه اسلام پيروي وکړه چې تا راوړی دی؛ نو زموږ دښمنان به مو له خپلې ځمکې په تېزۍ و باسي، آيا دغه مشرکان مو په حرم کې نه وو ځای پرځای کړي چې په هغو کې وينه تويول او ظلم ناروا کړل شوي وو، د نورو له يرغل څخه پکې خوندي وو، زموږ له لوري هر ډول مېوې د روزۍ په توګه ورته راتلې چې موږ ورته را چلولې وې؟! خو ډېری د هغوی پر هغه نعمتونو نه پوهيږي چې الله پرې کړي وو تر څو د هغه شکر وباسي.

او څومره داسې کلي دي چې د الله له نعمت يې نټه کړې او په ګناهونو او بدکارونو کې له بريده اوښتي دي، پر هغوی مو عذاب ورلېږلی او پرې تباه کړي مو دي، چې دغه ړنګ شوي يې هستوګنځي دي، خلک پرې تېريږي له اوسېدونکو وروسته يې يوازې لږ لاررويان پکې اوسېدلي دي او موږ هغه وارثان يو چې آسمانونه او ځمکې او څه چې په هغو کې دي مونږ یې وارثان کېږو.

ای رسوله! ستا پالونکی تر هغه د کليو تباه کوونکی نه و، تر څو يې اوسېدونکو ته په لوی کلي کې د رسول په لېږلو د هغوی عذر نه وای پوره کړی لکه څنګه يې چې ته د کليو په مرکز کې ولېږلې چې هغه مکه ده، او نه موږ د کليو د اوسېدونکو تباه کوونکي وو په داسې حال کې چې هغوی پر حق ولاړ وای، موږ يوازې هغه مهال هغوی تباه کوو چې که چېرې هغوی د کفر او ګناهونو په تر سره کولو ظلم کوونکي وي.

او څه چې مو پالونکي درکړي هغه څه دي چې لږ ګټه ترې اخلئ او د دنيا په ژوند کې ښکلا پرې کوئ او بيا ختميږي، او په آخرت کې چې له الله سره کوم لوی ثواب دی هغه غوره او زيات پاتې کېدونکی له هغه څه څخه چې په دنيا کې کومه توښه او د ښکلا توکي دي؛ نو آيا پر دغه نه پوهېږئ چې هغه څه ته لومړيتوب ورکړی چې پاتې کېدونکی دی پر هغه څه چې له منځه تلونکی دی؟!.

او چاته مو چې په آخرت کې د جنت او هلته په تلپاتې نعمتونو ژمنه ورکړې ده، نو هغه به هرومرو ور ګرځېدونکی وي، لکه څنګه مو چې هغه چاته داسې څه ورکړل چې د دنيا په ژوند کې له مال او ښکلا څخه پرې ګټه اخلي، بيا به د قيامت په ورځ اور ته له حاضر کړل شوو څخه وي.

او په کومه ورځ چې يې پالونکی په دې ويلو آواز ورته وکړي: چېرې دي زما هغه شريکان چې تاسو يې له ما پرته عبادت کولو او دا ګومان مو کولو چې هغوی زما شريکان دي؟.

او کفر ته بلونکو کسانو چې عذاب پرې واجب شوی و وويل: اې زموږ پالونکيه! دغه کسان دي چې موږ يې لار ورکي کړي يو، موږ هغوی لار ورکي کړي دي، لکه څنګه چې موږ لار ورکي شوي يو، موږ له هغوی تاته بيزاري کوو چې هغوی موږ لمانځي، بلکې هغوی شيطانان لمانځي.

ورته وبه ويل شي: خپل شريکان مو راوبولئ ترڅو له هغه رسوايۍ مو وباسي چې پکې ياست؛ نو هغوی به يې شريکان راوبولي خو هغوی به يې آواز ته ځواب ور نه کړي، چمتو شوی عذاب به وويني؛ نو وبه غواړي چې کاشکي په دنيا کې حق ته لار موندونکي وای.

په کومه ورځ چې يې پالونکی په دې ويلو آواز ورته وکړي چې زما هغو رسولانو ته مو څه ځواب ورکړ چې درلېږلي مو وو.

هغه څه به ترې پټ شي چې استدلال يې پرې کولو؛ نو هيڅ به يې هم په ياد نه راځي او نه به ځينې له ځينو پوښتنه کولای شي ځکه په هغه ورځ به مصيبت ډېر سخت وي له دې امله چې هغوی به باور وکړي چې عذاب ته ورګرځېدونکي دي.

نو چا چې له دغو مشرکانو له کفره يې توبه و اېستله او پر الله او د هغه پر رسولانو يې ايمان راوړ او نېک عمل يې وکړ؛ نو ښايي پر هغه څه له برياليو څخه وي چې غوښتل يې او له هغه څه خوندي وي چې ترې وېرېدل.

ای رسوله! ستا پالونکی هغه څه پيداکوي چې پيدا کول يې غواړي او چا ته چې غواړي د خپلې پيروۍ او نبوت لپاره يې غوره کوي، مشرکانو لره څه اختيار نشته تر څو پر الله نيوکه وکړي هغه پاک او سپېڅلی دی له هغو شريکانو چې له الله سره يې برخه والاجوړوي.

او ستا پالونکی پوهيږي پر هغه څه چې د هغوی سيني يې پټوي او څه چې څرګندوي یې او له هغه څېزونو څخه هیڅ شی له هغه نه پټ ندی او زر ده چې بدله به يې ورکړي.

همغه الله پاک دی چې له هغه پرته بل مستحق دعبادت نشته، يوازې هغه لره په دنيا کې ستاينه ده او يوازې هغه لره په آخرت کې ستاينه ده او د هغه پرېکړه پلې کېدونکې ده چې هيڅ ردوونکی نه لري او يوازې هغه ته به د قيامت په ورځ د حساب او جزا لپاره ورګرځئ.

ای رسوله! دغو مشرکانو ته ووايه: خبر راکړئ که چېرې الله پر تاسو شپه د تل لپاره همداسې اوږده کړي، چې د قيامت تر ورځې نه ختميږي؛ نو له الله پرته بل کوم معبود شته چې تاسو ته د ورځې غوندې رڼا راولي؟! نو آيا دغه دليلونه نه اورئ او نه پوهېږئ چې له الله پرته بل معبود نشته چې تاسو ته دغه راولي؟!.

ای رسوله! هغوی ته ووايه: خبر راکړئ که چېرې الله ورځ درباندې د تل لپاره د قيامت تر ورځې اوږده کړي؛ نو له الله پرته بل کوم معبود دی چې شپه درباندې راولي چې آرام پکې وکړئ او د ورځې د کار ستړيا څخه مو پکې په راحت شئ؟! نو آيا تاسې دغه دليلونه نه وينئ او نه پوهېږئ چې له الله پرته بل معبود نشته چې دغه ټول درته راولي؟!.

او هغه پاک ذات له خپلې لورېينې ای خلکو تاسوته شپه تياره ګرځولې ده، ترڅو آرام پکې وکړئ وروسته تردې چې د ورځې له کار څخه ستړي شوي وئ، او ورځ يې ستاسو لپاره رڼا ګرځولې ده تر څو پکې د روزۍ لټولو پسې هڅه وکړئ، کېدای شي پر تاسو د الله د نعمتونو شکر وباسئ او ناشکري يې ونه کړئ.

او په کومه ورځ چې پالونکی يې په دې ويلو آواز ورته وکړي: چېرې دي زما هغه شريکان چې تاسو یې پرته له ما عبادت کاوه او ګومان مو کاوه چې هغوی زما شريکان دي؟.

او له هر امته به يې نبي حاضر کړو چې د هغوی پر کفر او درواغ ګڼلو به شاهدي ورکړي؛ نو له دغو امتونو څخه به درواغ ګڼونکو ته ووايو: راوړئ حجتونه او دلیلونه مو پر کفر او درواغ ګڼلو مو؛ نو د هغوی حجتونه به پرې شي[بې فائدې] او باور به وکړي چې هغه حق چې شک پکې نشته الله لره دی، او ترې پټ به شي هغه چې دوی جوړکړي وودالله سره کوم شريکان.

بېشکه قارون د موسی عليه السلام له قومه و؛ نو پرهغوی يې لويي وکړه، هغه ته مو د مال دومره خزانې ورکړې وې چې د خزانو چابيانې به يې پر يوه ځواکمنه ډله هم درنې وې، کله چې يې قوم ورته وويل: د لويي ناز مه کوه، بېشکه الله د کبرله کبله خوشحالي کوونکي نه خوښوي، بلکې هغوی بد ګڼي او پر دغه عذاب ورکوي.

او کوم مالونه چې الله درکړي د هغو په بدل کې په آخرت کې څه ثواب ولټوه، داسې چې د خير په لارو کې يې ولګوه او همدارنګه له خوراک، څښاک، جامو او نورو نعمتونو څخه دې خپله برخه هم مه هېروه، خو چې د زيات لګښت بريد او لويۍ بريد ته نه وي رسېدلې، او له خپل پالونکي او د هغه له بندګانو سره ښه معامله کوه لکه څنګه چې الله پاک ستاسره ښه کړي دي او په ځمکه کې د ګناهونو په ترسره کولو او پيرويو په پرېښودلو ورانکاری مه کوه، بېشکه الله پر دغه څه په ځمکه کې ورانکاري نه خوښوي بلکې بد يې ګڼي.

قارون وويل: بېشکه دغه مالونه چې راکړل شوي دي زما د پوهې او پياوړتيا له امله، چې زه د دغه وړ يم. آيا قارون پردې خبره نه پوهېدی چې بېشکه الله له هغه مخکې ډېر امتونه تباه کړي دي چې هغوی تر قارون هم زيات پياوړي او د زياتو مالونو ټولوونکي وو؟! هغوی ته يې ځواک او مالونو کومه ګټه ونه رسوله، او د قيامت په ورځ به له ګناهکارانو څخه يې د ګناهونو په اړه پوښتنه نه کيږي ځکه الله د هغوی پر ګناهونو پوه دی؛ نو پوښتنه به يوازې د چوپ کولو او رټنې وي.

نو قارون د سينګار په حالت کې راووت د خپلې لويي ښکاره کوونکی و، د قارون ځينو هغو ملګرو چې د دنيا د ښکلا هيله يې لرله وويل: کاشکي موږ ته هم د دنيا داسې ښکلا راکړل شوې وای لکه قارون ته چې ورکړل شوې ده، بېشکه قارون د بشپړې لويې برخې څښتن دی.

او هغو کسانو چې پوهه ورکړل شوې وه - کله یې چې قارون په خپله ښکلا کې وليدی او هغه څه يې واورېدل چې د هغه ملګرو یې تمه درلوده؛ نو هغوی - وويل: تباهي دې وي تاسو لره! د الله ثواب په آخرت کې او هغه نعمتونه چې چمتو کړي يې دي د هغه چا لپاره چې ايمان يې راوړی وي او نېک عمل يې کړی وي غوره دي له هغه څه څخه چې قارون ته کومه د دنيا ښکلا ورکړل شوې ده، او د دغې کلمې ويلو او د هغې پر غوښتنه د عمل کولو توفيق يوازې هغه صبر کوونکو ته ورکول کيږي چې پر هغه څه صبر کوي چې له الله سره کوم ثواب دی هغه ته يې لومړيتوب ورکړی پر هغه له منځه تلونکې توښه چې په دنيا کې ده.

نو د هغه د سرکښۍ له امله مو له هغه څخه د غچ اخېستنې په موخه هغه او د هغه کور په ځمکه کې ننه اېستل، نو له الله پرته هغه لره نه کومه ډله وه چې مرسته يې وکړي او نه هغه په خپله د ځان له مرسته کوونکو څخه و.

اوهغه کسان چې په ځمکه کې د هغه له ننه اېستلو مخکې يې د هغه د مال او ښکلا غوندې هيله کوله د افسوس کوونکو او پند اخېستونکو په توګه ويل: آيا نه پوهېدو چې الله له خپلو بندګانو چاته وغواړي روزي يې پراخوي او له هغوی چې چاته وغواړي روزي يې تنګوي؟! که چېرې الله پر موږ احسان نه وای کړی چې پر هغه څه يې موږ ته سزا را نه کړه چې ومو ويل؛ نو موږ به يې هم داسې په ځمکه کې ننه اېستلي وای لکه قارون يې چې ننه اېستی، بېشکه کافران خلک نه بریالي کيږي، نه په دنيا او نه آخرت کې، بلکې د هغوی پایله او د ورګرځېدو حالت په دنيا او آخرت کې تاوان دی.

دغه د آخرت کور موږ د نعمتونو او درناوي کور ګرځوو د هغو کسانو لپاره چې په ځمکه کې پر حق له ايمان راوړلو او د هغه له پيروۍ څخه لويي کول نه غواړي او نه په هغې کې فساد غواړي، او ښه پايله چې هغه جنت او د هغه نعمتونه او په هغو کې د الله رضا ده دا ټول د هغو متقيانو لپاره دي چې د خپل پالونکي امرونه مني او له نواهيوو يې ځان ساتي.

څوک چې د قيامت په ورځ د لمانځه، زکات، روژې او داسې نورو نېکيو سره راشي؛ نو هغه لره د دغې نېکي ښه بدله ده داسې چې نېکي به يې لس برابره شي، او څوک چې د قيامت په ورځ د کفر، سود خوړلو، زنا او داسې نورو بديو سره راشي؛ نو هغو کسانو ته چې بدکارونه يې کړي دي پرته له زيادته به يوازې د هغوی د بدو کارونو په اندازه سزا ورکړل شي.

بېشکه هغه ذات چې قرآن يې پر تا نازل کړی او د هغه رسونه او په هغه کې چې څه دي پر هغو يې عمل کول درباندې لازم کړي دي تر څو مکې ته د بريا په حال کې راوګرځې، ای رسوله! مشرکانو ته ووايه: زما پالونکی پر هغه چا ښه پوه دی چې له لارښوونې سره راغلی او پر هغه چا هم چې له لارښوونې او حق څخه په څرګنده یې لیارې دی.

او ای رسوله! مخکې له رسول کېدو دې تا دا فکر نه و کړی چې تاته به د الله له لوري قرآن وحي کيږي، خو د الله پاک لخوا يو رحمت و چې پر تا يې د قرآن د نازلېدو غوښتنه وکړه؛ نو د کافرانو مرستندويه مه کېږه په هغه ناوړه غقیدواوعملونو چې هغوی پکې اخته دي.

او هيڅکله دې دغه مشرکان تا د الله له آيتونو وا نه ړوي وروسته تردې چې پرتا نازل شوي دي، چې ته يې لوستل او رسونه پرېږدې، خلک پر الله ايمان راوړلو، د هغه يووالي او پر شريعت يې عمل کولو ته رابوله، او هيڅکله له هغو مشرکانو مه کېږه چې د الله سره په عبادت کې نور باطل معبودان شریکوي، بلکې له هغو موحدينو شه چې يوازې د الله عبادت کوي.

او له الله پرته د بل معبود عبادت مه کوه، له هغه پرته بل په حق معبود نشته، د الله پاک له ذات پرته نور هرڅه تباه کېدونکي دي، يوازې هغه لره حکم دی چې څه غواړي پرېکړه به يې کوي، او د قيامت په ورځ به د حساب او بدلې لپاره يوازې هغه ته ورستنېږئ.

الٓمٓ) د بقرې سورت په پيل کې د دغو ډول تورو تفصيل تېر شو.

آيا یقیناخلک ګومان کوي سره دویناددوی چې موږ پر الله ايمان راوړی،چې پرته له داسې ازموينې به پرېښودل شي چې د هغوی د وينا حقيقت څرګند کړي چې آيا هغوی په حقه مؤمنان دي؟! معامله داسې نه ده لکه هغوی چې ګومان کړی.

په تحقیق سره پرته له شکه ازمایلي مونږپخواني،پس راښکاره کوي الله په پوره راښکاره کولواوراڅرګندوي یې تاسوته رښتیادرښتینوپه ایمان کې اودرواغ ددرواغجنو[په ایمان کې].

داسې نه ده.ایا هغه خلکو دا ګومان کړی چې شرک او نور ګناهونه ترسره کوي چې موږ به بې وسې کړي او زموږ له سزا به وژغورل شي؟ ډېر بد دی د هغوی دا حکم چې کوي يې، هغوی الله نه شي بې وسې کولای او نه يې له سزا خلاصېدلی شي که چېرې د کفر په حالت کې مړه شي.

څوک چې د قيامت په ورځ له الله سره د مخامخ کېدو هيله لري تر څو ثواب ورکړي؛ نو پوه دې شي هغه نېټه چې الله د دغه لپاره ټاکلې ده ژر راتلونکې ده، او هغه د خپلو بندګانو د ويناوو اورېدونکی دی، پر کړنو يې ښه پوه دی، له هغه هيڅ هم نه پاتې کيږي او ژر به یې پرکړنو سزا ورکړي.

او څوک چې له خپل نفس سره جهاد کوي چې د الله پيروۍ ته يې اړباسي او له ګناه يې لرې کوي، او د الله په لار کې جهاد کوي؛ نو هغه په حقيقت کې د ځان لپاره جهاد کوي، ځکه ګټه يې همدته ورګرځېدونکې ده، او الله له ټولو مخلوقاتو څخه بې پروا دی، د هغوی پيروي الله ته څه نه ورزياتوي او نه د هغوی سرغړونه له هغه څه کموي.

او هغه کسان چې ايمان يې راوړی او زموږ لخوا يې پر ازموينه صبر کړی او نېک اعمال يې کړي دي، هرومرو به يې ګناهونه له منځه يوسو د هغو نېکو اعمالو له امله چې ترسره کړي يې دي او په آخرت کې به د هغو اعمالو غوره بدله ورکړو چې په دنيا کې يې کړي دي.

او انسان ته مو سپارښتنه کړې چې له خپل مور او پلار دواړو سره نيکي او ښېګڼه وکړي، خو ای انسانه! که ستا مور اوپلار دې اړ باسي چې ته له ما سره داسې څه شريک کړې چې د هغه د شريکولو په اړه څه پوهه ونه لرې- لکه د سعد بن ابي وقاص رضی الله عنه مور ته چې داسې څه پېښ شول - په دغه کې يې پيروي مه کوه، ځکه د خالق د سر غړونې پر وړاندې د مخلوق پيروي روا نده، د قيامت په ورځ يوازې ماته مو راګرځېدل دي، پر هغه څه به مو خبر کړم چې په دنيا کې مو کول او پر هغه به جزا درکړم.

او هغه کسان چې پر الله يې ايمان راوړی او نېک عملونه يې کړي دي، د قيامت په ورځ به يې هرومرو په نېکانو کې شامل کړو او له هغوی سره يوځای به يې راپورته کړو اود هغوی په شان بدلې به ورکړو.

او له خلکو ځينې وايي:موږ پر الله ايمان راوړی، خو کله يې چې کافران د ايمان له امله وځوروي؛ نو د هغوی ځورونه لکه د الله عذاب غوندې ګڼي او له کافرانو سره د يووالي په موخه له ايمانه اوړي او که ستا د پالونکي لخوا ستا مرسته وشي ای رسوله! - هغوی خامخا وايي ای مؤمنانو موږ خو په ايمان کې له تاسو سره وو- آيا الله پر هغه څه ښه پوه نه دی چې د خلکو په زړونو کې دي؟! او له هغه هيڅ هم له کفر او ايمانه پټ نه دي چې د هغوی په زړونو کې دي؛ نو هغوی څنګه الله پر هغه څه خبروي چې په زړونو کې يې دي سره له دې چې الله له هغوی هم ډېر ښه پوه دی چې د هغوی په زړونو کې دي.

او هرومرو به الله هغه کسان څرګند کړي چې په حقه يې ايمان راوړی او هغه منافقان به هم ښکاره کړي چې ايمان ښکاره کوي او کفر پټوي.

او هغه کسان چې کفر يې کړی هغو کسانو ته به يې ويل چې يوازې پر الله يې ايمان راوړی: په دين او هغه څه کې زموږ پيروي وکړئ چې موږ پرې يو، موږ به ستاسو ګناهونه هم پر غاړه واخلو؛ نو يوازې موږ ته به سزا راکړل شي نه تاسوته، خو هغوی يې هيڅ هم له ګناهونو پر غاړه نه شي اخېستی او هغوی په دغه وينا کې يې درواغجن دي.

او هرومرو به دغه مشرکان چې خپل باطل ته بلنه کوي خپل هغه ګناهونه پرغاړه واخلي چې ترسره کړي يې دي او د هغو کسانو ګناهونه به هم پر غاړه واخلي چې د هغوی د بلنې پيروي يې کړې ده پرته له دې چې د پيروانو له ګناهونو يې څه کم کړل شي، او د قيامت په ورځ به د هغو باطلوخبرو په اړه وپوښتل شي چې په دنيا کې يې جوړولې.

او پرته له شکه نوح مو د رسول په توګه خپل قوم ته يې ولېږلو، په هغوی کې يې نهه سوه پنځوس کاله وخت تېر کړ چې د الله يووالي ته يې رابلل، خو هغوی درواغجن وګڼلو او پر خپل کفر پاتې شول؛ نو هغوی طوفان ونيول په داسې حال کې چې هغوی پر الله د کفر او د رسولانو د درواغ ګڼلو له امله ظالمان وو؛ نو په ډوبېدو سره تباه شول.

نو نوح او له مؤمنانو چې څوک له هغه سره په کښتۍ کې وو هغوی مو د ډوبېدو له تباهۍ وژغورل او کښتۍ مو د خلکو لپاره داسې د پند نښانه وګرځوله چې پند ترې اخلي.

ای رسوله! در په ياد کړه د ابراهيم کيسه کله يې چې خپل قوم ته وويل: يوازې د الله عبادت وکړئ، د هغه له عذابه د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيو يې په ډډه کولو ووېرېږئ، دغه څه چې امر درته پرې شوی ستاسو لپاره غوره دي که تاسو پوهېږئ.

بېشکه ای مشرکانو تاسو چې د څه عبادت کوئ هغه داسې بوتان دي چې هيڅ ګټه او زيان نه شي رسولای، او له ځانه داسې درواغ جوړوئ چې ګومان کوئ چې هغه بوتان د عبادت وړ دي، بېشکه هغه څه چې له الله پرته يې تاسو عبادت کوئ ستاسو لپاره د روزۍ واک نه لري چې روزي درکړي؛ نو له الله روزي وغواړئ يوازې هغه روزي ورکوونکی دی او يوازې د هغه عبادت وکړئ او د هغه شکر وباسئ پر هغه روزۍ چې پرتاسو يې پېرزو کړې ده، او د قيامت په ورځ د حساب او جزا لپاره يوازې هغه ته ورګرځول کېږئ نه ستاسو بوتانو ته.

او ای مشرکانو که تاسو محمد صلی الله عليه وسلم په هغه څه کې درواغجن وګڼئ چې ورسره راغلی دی؛ نو پرته له شکه له تاسو مخکې امتونو لکه د نوح قوم، عادیانو او ثموديانو هم رسولان درواغجن ګڼلي دي او په رسول خو يوازې څرګنده رسونه ده، او د کوم څه په رسولو چې هغه ته امر شوی و هغه يې تاسو ته ورسول.

آيا دغو مشرکانو نه دي ليدلي چې الله څنګه په پيل کې د مخلوق پيداکول کوي بيا يې له منځه تلو وروسته بېرته راګرځوي؟! بېشکه دغه پر الله ډېر آسانه دي او هغه ځواکمن دی هيڅ شی يې نه شي بې وسې کولای.

ای رسوله! دغو د بېرته را ژوندي کېدو درواغ ګڼونکو ته ووايه: په ځمکه کې وګرځئ بيا فکر وکړئ چې الله څنګه د پيدايښت پيل کړی، بيا الله خلک د هغوی له مرګ وروسته د دويم ځل لپاره را ژوندي کوي د راپورته کېدو او حساب لپاره، بېشکه الله پر هر څه ځواکمن دی، هيڅ شی يې نه شي بې وسې کولای؛ نو د خلکو د بېرته را پاڅولو څخه نه بې وسې کېږي لکه څنګه يې چې د لومړي ځل پيداکولو څخه نه و بې وسې.

له مخلوقه يې چې چاته وغواړي په انصاف سزا ورکوي او چاته چې وغواړي په پېرزوينه پرې رحميږي او يوازې هغه ته د قيامت په ورځ د حساب لپاره ورګرځول کېږئ کله مو چې له خپلو قبرونو ژوندي را پورته کړي.

او تاسو مو له پالونکي نه شئ پاتې کېدلی او نه يې له سزا څخه په ځمکه او نه هم په آسمان کې تښتېدلای شئ، او له الله پرته نه تاسو لره کوم دوست شته چې چارې مو سمبال کړي، او نه له الله پرته تاسو لره کوم مرستندوی شته چې د هغه سزا درڅخه لېرې کړي.

او هغه کسان چې د الله پاک له آيتونو او د قيامت په ورځ يې له مخامخکېدو انکار کړې، همدوی زما له رحمته ناهيلي شوي، هيڅکله به يې د خپل کفر له امله جنت ته ننه نه وځي، او همدوی لره په آخرت کې دردوونکی عذاب انتظار کوي.

د ابراهيم د قوم ځواب هغه لره چې کله يې چې هغوی ته امر وکړ چې يوازې د الله عبادت وکړي او له هغه پرته د بتانو عبادت پرېږدي يوازې دا و چې ويل يې: د خپلو معبودانو د مرستې په موخه هغه ووژنئ يا يې په اور کې وغورځوئ؛ نو الله هغه له اوره وژغوره، بېشکه په اور کې د هغه له غورځولو وروسته د هغه ژغورنه د هغو خلکو لپاره پند دی چې ايمان راوړي، ځکه همغوی دي چې له عبرتونو ګټه اخلي.

ابراهيم عليه السلام خپل قوم ته وويل: تاسو بوتان په الوهیت سره نیولي عبادت یې کوئ،اوپه دې نږدې ژوند کې ستاسویودبل سره بیژندګلوي او مینه کول ددې په عبادت ولاړه ده، بيا به د قيامت په ورځ ستاسو ترمنځ دغه مينه له منځه ولاړه شي؛ نو د عذاب د ليدو پر مهال به مو ځينې له ځينو بېزاري کوي،اویوپه بل به بدوایي او ستاسو د ورتګ ځای چې ورګرځئ اور دی، او تاسو لره به مرستندويان نه وي چې د الله له عذابه مو وژغوري، نه به هغه بوتان ستاسو مرستندويان وي چې د الله پرته مو دهغې عبادت کړی او نه بل څوک.

نو لوط عليه السلام ورته خپل ایمان ښکاره کړ ، او ابراهيم عليه السلام وويل: بېشکه زه مې خپل پالونکي ته د شام مبارکې ځمکې لوري ته هجرت کوم، بېشکه هغه داسې برلاسی دی چې څوک نه شي پرې برلاسي کېدلای، او څوک چې د هغه لوري ته هجرت کوونکی وي نه خواريږي، په خپل تقدير او تدبير کې د حکمت څښتن دی.

او ابراهيم ته مو اسحاق او د هغه زوی يعقوب ورکړل، او په اولاد کې مو يې نبوت او د الله له لوري نازل شوي کتابونه ور په برخه کړل، او په دنيا کې مو پر حق د صبر کولو ثواب ورکړ چې اولاد مو يې نېک کړ او ستاينه مو ور په برخه کړه، او په آخرت کې به هغه ته د نېکانو بدله ورکول کيږي، او په دنيا کې چې څه ورکړل شوي د هغو له امله به په آخرت کې هغه څه ترې کم نه کړل شي چې کومه ښه بدله په آخرت کې ورته چمتو کړل شوې ده.

ای رسوله! در په ياد کړه لوط چې کله يې خپل قوم ته وويل: تاسو داسې يوه ناوړه ګناه کوئ چې له تاسو مخکې په مخلوقاتو کې هيچا نه وه ترسره کړې؛ نو تاسو لومړني هغه څوک ياست چې دغه ګناه مو رامنځته کړې ده چې روغ فطرت ترې نفرت کوي.

آيا تاسو نارينه وو ته د هغوی د شا لخوا د شهوت پر ځای کولو لپاره ورتګ کوئ او د مسافرو لار شکوئ؛ نو هغوی پر تاسو د ناروا کړنې د وېرې له امله نه شي تېرېدلای، او په خپلو ناستو کې ناوړه کړنې کوئ لکه ځان لوڅول او په وينا او فعل د هغه چا آزارول چې پر تاسو تېريږي؟ نو د قوم ځواب يې هغه لره د هغه لخوا د نارواو څخه د منع کولو وروسته يوازې دا و چې ويل يې: د الله هغه عذاب پر موږ راوله چې ته مو پرې ډاروې که ته په هغه څه کې رېښتينی وې چې دعوی يې کوې.

لوط عليه السلام د خپل پالونکي په رابللو سره د خپل قوم د ضد او د سپکاوي په توګه د هغوی له لوري د خپلو ځانو پر خلاف د عذاب غوښتنې وروسته وويل: ای زما پالونکيه! په ځمکه کې د ورانکاري قوم پرخلاف زما مرسته وکړه چې هغوی کوم کفر او ناوړه ګناهونه خپروي.

کله چې موږ هغه پرېښتې ابراهيم ته د اسحاق او له هغه وروسته د هغه د زوی يعقوب د زيري ورکولو لپاره ورولېږلې هغوی ورته ويلې: موږ د سدم نومي کلي د خلکو چې د لوط د قوم کلی دی تباه کوونکې يو، ځکه د هغه اوسېدونکي ظالمان وو چې ناوړه کارونه يې کول.

ابراهيم عليه السلام پرېښتو ته وويل: په دغه کلي کې چې تاسو يې د خلکو د تباهۍ هوډ لرئ لوط هم دی او هغه له ظالمانو څخه نه دی، پرېښتو وويل: موږ ښه پوه يو چې څوک پکې دي، هرومرو به هغه او کورنۍ يې له هغې تباهۍ وژغورو چې د کلي پر خلکو راتلونکې ده خو پرته له مېرمنې يې چې هغه به له تباه کېدونکو پاتې کېدونکو څخه وي او ژر ده چې هغه به د کلي له خلکو سره يوځای تباه کړو.

کله چې هغه پرېښتې چې د لوط د قوم تباهۍ ته مو لېږلې وې لوط ته ورغلې هغه زړه تنکی شو او د خپل قوم د ناوړه کار څخه د وېرې له امله د هغوی راتګ خپه کړلو، هغه پرېښتې د سړيو په څېرو کې ورغلې او د هغه قوم له ښځو پرته نارينه وو ته د شهوت پوره کولو لپاره ورتلل او پرېښتو هغه ته وويل: ته مه خپه کېږه هيڅکله به دې قوم زيان درته ونه شي رسولای او مه پر هغه څه غمجن کېږه چې موږ د هغوی پر تباهۍ خبر کړې، بېشکه موږ له تباهۍ څخه ستا او ستا د کورنۍ ژغورونکي يو، پرته ستا له مېرمنې چې هغه به په تباه کېدونکو پاتې کېدونکو کې وي او ژر ده چې له هغوی سره يوځای به يې تباه کړو.

بېشکه موږ د دغه کلي پر خلکو چې ډېر بد کارونه کوي له آسمانه د يو داسې عذاب را نازلوونکي يو چې هغه نښانه شوې ډبرې دي دا د هغوی لپاره يو عذاب دی چې د الله له پيروۍ څخه د ډېر ناوړه کار په ترسره کولو وتلي وو، چې هغه له ښځو پرته نارينه وو ته د شهوت لپاره ورتګ دی.

او پرته له شکه موږ د دغه کلي څخه چې تباه مو کړ يوه څرګنده نښانه د هغو خلکو لپاره پرېښې ده چې له عقله کار اخلي، ځکه همدوی دي چې له آيتونو پند اخلي.

او د مدين سيمې ته مو د هغوی نسبي ورور شعيب عليه السلام ورولېږلو؛ نو هغه وويل: ای زما قومه! يوازې دیو الله عبادت وکړئ او د هغه په خانګړی عبادت مو د آخرت په ورځ د بدلې هيله ولرئ او په ځمکه کې د ګناهونو په کولو او د هغو په خپرولو فساد مه کوئ.

قوم يې هغه درواغجن وګڼلو؛ نو سخته زلزله ورته ورسېدله، چې په خپلو کورونو کې پړمخې پراته وګرځېدل، مخونه يې له خاورو سره ولګېدل او هيڅ خوځښت يې نه لرلو.

او موږ همدارنګه عاديان د هود قوم، ثموديان د صالح قوم تباه کړل، او ای د مکې خلکو تاسو ته د هغوی له ځايونو په ونو، ډبرو او هغه څه چې د هغوی تباهۍ ته مو لارښوونه کوي سره په حضرموت (سيمه) کې څرګنده شوه، چې ځايونه يې خالي دي او پر دغه شاهدي ورکوي. او شيطان هغوی لره هغه کفر او نور ګناهونو کول ښايسته کړل؛ نو له نېغې لارې يې وګرځول او هغوی د حق او باطل، لارښوونې او سرکښۍ ليدونکي وو چې رسولانو يې ورښوولي وو، خو د لارښوونې د پيروۍ پر ځای يې د نفسي غوښتنو پيروۍ ته لومړيتوب ورکړ.

قارون مو په خپل کور کې يې په ځمکه کې په ډوبولو تباه کړ کله يې چې پر موسی تېری وکړ، او فرعون او د هغه وزير هامان مو په درياب کې په ډوبولو تباه کړل،او بېشکه موسی هغوی ته له داسې څرګندو نښانو سره راغی چې د هغه پر رېښتينولۍ يې دلالت کولو، خو هغوی د مصر په ځمکه کې پر موسی له ايمان راوړلو څخه لويي وکړه؛ نو هغوی زموږ له عذابه خوندي نه شول چې له موږ دې پاتې شي.

له مخکې ياد شويو څخه مو هر يو په خپل تباه کوونکي عذاب ونيوی، پرځينو مو لکه د لوط قوم پرله پسې سختې ډبرې را ولېږلې، ځينې مو لکه د صالح او شعيب قومونه په سخته چېغه ونيول، ځينې مو لکه قارون له خپله کوره سره يې په ځمکه کې ډوب کړل او ځينو مو لکه د نوح قوم، فرعون او هامان په ډوبولو تباه کړل، او الله پرته له کومې ګناه په تباه کولو پر هغوی ظلم نه دی کړی، بلکې هغوی پر خپلو ځانونو د ګناهونو په ترسره کولو سره ظلم کړی چې د عذاب وړ وګرځېدل.

د هغو مشرکانو بېلګه چې له الله پرته نور بتان يې نيولي او په دې هيله يې عبادت کوي چې هغوی ته به ګټه ورسوي او يا به يې سپارښتنه وکړي داسې ده لکه د غڼې (تارکشې) چې داسې يو کور يې نيولی وي چې پر ځان له تيري څخه يې خوندي کړي او پرته له شکه چې تر ټولو کمزوری کور د غڼې (تارکشې) کور وي، چې هغه له ځانه د دښمن مخه نه شي نيولی، همدارنګه بتان چې دي نه ګټه رسولای شي، نه زيان او نه سپارښت کولای شي، که چېرې مشرکان پر دې پوهېدلای؛ نو له الله پرته بتان به يې نه وای نيولي چې عبادت یې کوي.

بېشکه الله پاک پوهيږي پر هغه څه چې هغوی يې له الله پرته عبادت کوي، له هغه هيڅ هم پټ نه دي، هغه داسې برلاسی دی چې څوک نه شي پرې برلاسی کېدلای، په پيدايښت، تقدير او تدبير کې يې د حکمت څښتن دی.

دغه بېلګې چې موږ يې خلکو ته بيانوو د دې لپاره دي چې هغوی بيداره کړي او حق ور وښيي او لارښوونه ورته وکړي او په مطلوب ډول يې يوازې د الله پر شريعت او حکم پوه خلک درک کولای شي.

الله پاک آسمانونه او ځمکه په حقه پيداکړي دي او په باطل يې نه دي پيداکړي اونه يې بې ګټې پيداکړي دي، بېشکه په دغه پيداکولو کې د مؤمنانو لپاره د الله پر قدرت څرګند دلالت دی، ځکه همغوی د الله پر پيداکولو له خالق څخه استدلال کوي، خو کافران د نړۍ پر بېلابېلو لوريو او نفسونو تېريږي پرته له دې چې د خالق لويي او د هغه پاک قدرت ته يې دې متوجه کړي.

ای رسوله! پر خلکو لوله هغه څه چې الله تاته له قرآنه وحي کړي دي، او بشپړه لمونځ کوه[هغه لمونځ چې الله ویلی اورسول کړی] بېشکه له ټولو صفاتو سره اداکړل شوی لمونځ سړی په ګناهونو او ناوړه کارونو کې له اخته کېدو راګرځوي، ځکه په زړونو کې يو داسې رڼا پيداکوي چې هغه ګناهونو ته له نېږدېوالي منع کوي او ښو کړنو ته لارښوونه کوي او د الله ياد ترټولو لوی او ترهرڅه ستر دی، او الله پر هغه څه ښه پوهيږي چې تاسو يې کوئ، له هغه څخه ستاسو له کړنو هيڅ هم پټ نه دي او تاسو ته به پر اعمالو مو جزا درکړي، که چېرې موعمل ښه و؛ نو ښه جزا به درکړي او که بد عمل مو و؛ نو بده بدله به درکړي.

ای مومنانو! تاسو د یهودو او نصاراوو سره خبرې او شخړې مه کوئ مګر په ښه اسلوب او ښایسته طریقې سره چې په وعظ او ښکاره دلائلو سره رابلل دي، پرته له هغو کسانو چې په ضد او لویي سره یې ظلم کړی، او ستاسو په وړاندې یې د جنګ اعلان کړی، نو دوی سره تر هغې جنګ وکړئ تر څو چې مسلمانان شي او یا هم په لاس جزیه (باج) ورکړي په داسې حال کې چې خوار او ذلیل وي، او یهودو او نصاراوو ته ووایئ: مونږ په هغه څه باور لرو چې مونږ ته الله تعالی کوم قرآن نازل کړی، او په هغه څه هم باور لرو کوم توارت او انجیل چې تاسو ته نازل شوی، او زمونږ او ستاسو معبود یو دی چې نه په الوهیت کې او نه په ربوبیت او کمال کې شریک لري، او مونږ یوازې همده ته غاړه ایښودونکي او ذلیل یو.

او لکه څرنګه چې مونږ تا څخه مخکې کتابونه نازل کړي دي همدا راز مو پر تا هم قرآن نازل کړی، نو ځینې له دوی څخه هغه کسان دي چې تورات لولي -لکه عبد الله بن سلام- او په دې هم ایمان لري؛ ځکه چې په خپلو کتابونو کې د ده ستاینه مومي، او له دغه مشرکینو څخه ځینې دي چې ایمان پرې راوړي، او پرته له هغو کافرانو چې عادت یې کفر او انکار د حق وي سره د څرګندوالي د هغه بل څوک پرې نه کافر کېږي.

او ای پېغمبره! له دې مخکې نه تا کوم کتاب لوستلو، او نه دې په ښي لاس څه لیکل؛ ځکه چې ته نالوستی وې، لوست او لیک دې نه کولو، او که چېرې تا لوست او لیک کولی نو هرومرو به نا پوهه خلک ستا د نبوت په اړه په شک کې پرېوتي وی، او دلیل به یې نیولی چې تا د پخوانیو کتابونو څخه لیکل کول.

بلکې دا پر تا نازل شوی قرآن څرګند آیاتونه دي د هغو مؤمنو خلکو په زړونو کې چې علم ورکړل شوی دی، او نه منکرېږي زمونږ له آیاتونوڅخه پرته له هغو ظالمانو چې په کفر او شرک سره یې پر ځان ظلم کړی.

او مشرکانو وویل: ولې پر محمد د خپل رب لخوا داسې آیاتونه ندي نازل شوي لکه څرنګه چې له ده څخه په مخکنو پېغمبرانو نازل شوي وې، ووایه -ای پېغمبره- دغو وړاندیز کوونکو ته: آیاتونه خو د الله په لاس کې دي، نازلوي يې څرنګه یې چې خوښه شي، او د نازلولو واک یې زه نلرم، زه خو یوازې ستاسو وېرونکی یم د الله تعالی له عذاب څخه، ښکاره وېرونکی.

آیا دغو د آیاتونو وړاندېزونکو ته بس نه دي چې مونږ پر تا -ای پېغمبره- قرآن نازل کړی چې پر دوی لوستل کېږي، بېشکه په دغه نازل شوي قرآن کې هغه قوم لپاره رحمت او پند دی چې ایمان راوړي، پس همغوی ترې ګټه پورته کوي، ځکه هغه څه چې پر دوی نازل شوي ډېر ښه دي له هغه چې دوی وړاندیزول په شان د هغه چې پخوا پر پېغمبرانو نازل شوي.

ووایه -ای پېغمبره- کافي دی الله تعالی په شاهدي ورکولو زما په ریښتنولۍ د هغه څه په اړه چې ما راوړی، او ستاسو په دروغجن ګڼلو، پوهېږي په هغه څه چې آسمانو او ځمکه کې دي، هېڅ ترې نه پټېږي په دې دواړو کې، او هغه کسان چې پر باطل باور لري چې د الله پرته د نورو عبادت کوي، او په الله کفر کوي چې د عبادت وړ دی، همدوی تاوانیان دي؛ ځکه چې کفر یې پر ایمان تبدیل کړی دی.

ای پېغمبره! مشرکان پر تا د هغه عذاب بیړه کوي چې تا ترې ویرولي، او که چېرې الله تعالی عذاب لپاره وخت نه وی ټاکلی چې نه وروسته کېږي او نه مخکې کېږي نو خامخا به ورته هغه عذاب راغلی وو کوم یې چې غوښتی، او خامخا به دوی ته ناڅاپه راشي په داسې حال کې چې دوی یې هیله نه لري.

بیړه کوي دوی پر تا د هغه عذاب چې تا ورسره ژمنه کړې، او بېشکه هغه جهنم چې الله تعالی یې کافرانو سره ژمنه کړې له دوی را چاپېرېدونکی دی، د دې له عذاب څخه نشي تښتېدلی.

هغه ورځ چې پر دوی له پاسه عذاب راخپور شي، او د دوی د پښولاندې فرش وګرځي، او الله تعالی د زورنې په توګه ورته ووایي: د هغه شرک او ګناهونو خوند وڅکې چې تاسو کول.

ای زما هغو بندګانو چې پر ما یې ایمان راوړی، د هغې ځمکې څخه هجرت وکړئ چې تاسو پکې زما د عبادت وس نلرئ، بېشکه زما ځمکه پراخه ده، یوازې زما عبادت وکړئ، او ما سره هېڅوک شریک مه نیسئ.

او د مرګ څخه وېره دې تاسو له هجرت څخه نه منع کوي، هر ساکښ د مرګ څکونکی دی، بیا یوازې مونږ ته د قیامت په ورځ حساب او بدلې ورکولو لپاره راګرځئ.

او هغه کسان چې پر الله يې ايمان راوړی او داسې نېکې کړنې يې ترسره کړې دي چې هغه ته يې نېږدې کوي، هرومرو به يې په جنت کې په داسې لوړو کورونو کې استوګن کړو چې لاندې ترې ويالې بهيږي تل ترتله به پکې وي، هلته به فنا نه پرې راځي، د الله د پيروي کوونکو لپاره دغه غوره بدله ده.

غوره بدله د الله پر تابعدارۍ عمل کوونکو لره ده هغه چې د الله تعالی په تابعدارۍ او د هغه له نافرمانۍ کولو څخه یې صبر کړی وي، او یوازې پر خپل رب بروسه کوي په خپلو ټولو کارونو کې.

ټول خوځېدونکي -سره له زیاتوالي- چې روزي نشي راټولولی او نه یې په شا بارولی شي، الله دوی ته هم روزي ورکوي او تاسو ته هم، نو تاسو د لوږې له وېرې د هجرت په پرېښودلو هېڅ عذر نلرئ، او هغه ستاسو د ویناوو اورېدونکی دی، ستاسو په کړنو او نیتونو پوهه دی، هېڅ ترې پټ ندي، او زر دی چې بدله به درکړي.

ای پېِغمبره! که چېرې له دې مشرکانو پوښتنه وکړې: آسمانونه چا پېدا کړي؟ ځمکه چا پېدا کړې؟ لمر او سپوږمئ چا په کار اچولي چې یو بل پسې راځي؟ خامخا به ووایي: الله پېدا کړي، نو څرنګه یوازې پر الله د ایمان راوړلو اړول کېږي، او له هغه پرته د نورو معبودانو عبادت کوي چې ګټه او زیان نشي رسولی.

الله تعالی روزي پراخوي خپلو بندګانو ته چې خوښه یې شي، او تنګوي یې چا ته یې چې خوښه شي، د حکمت له کبله چې خپله پرې پوه دی، بېشکه الله په هر څه پوه دی، هېڅ هم ترې پټ ندي، نو کوم تدبیر یې چې بندګانو ته مناسب وي هغه ترې پټ نه دی.

او که ته پوښتنه وکړې -ای پېغمبره- له مشرکانو څخه: چا له آسمانه اوبه راورولې چې ځمکه یې پرې زرغونه کړه پس له دې چې وچه وه؟ خامخا به ووایي: الله دی چې له آسمانه یې باران راورولی او ځمکه یې پرې زرغونه کړې، ته ورته ووایه -ای پېغمبره-: ثنا ده هغه ذات لره چې تاسو ته یې دلیل ښکاره کړی، بلکه پایله داده چې زیاتره یې عقل نه کاروي؛ ځکه که چېرې یې عقل کارولی نو د الله سره به یې بتان نه شریکول چې نه ګټه رسولی شي او نه زیان.

او نه دی ژوند د دنیا -سره له دومره شهوتونو او خوندونو- مګر ساعت تېري ده د هغې پورې تړل شوو زړونو لپاره او لوبې دي، نه پاتې کېږي دا چې په بیړه ختم شي، او بېشکه د آخرت کور خامخا هماغه د پاتې کېدو ریښتنی ژوند دی، که چېرې پوهېدلای نو هغه څه به یې نه وړاندې کول چې فنا کېږي په هغه څه چې پاتې کېږي.

او کله چې مشرکان په بېړیو کې په سمندر کې سپاره شي یوازې الله ته په دعا کې اخلاص کوي چې د ډوبېدو یې وژغوري، خو کله یې چې له ډوبېدو وژغوري بېرته مشرکان شي او نور معبودان ورسره رابلي.

بېرته مشرکان وګرځېدل څو نا شکري وکړي د هغو نعمتونو چې مونږ ورکړي دي، او څو خوند واخلي د دنیا د ژوند له هغه ښایست څخه چې مونږ ورکړی، زر دی چې کله مړه شي په خپل بد انجام به پوهه شي.

آیا دا د الله له نعمتونو څخه منکر شوي بل نعمت نه ویني چې کله مونږ دوی له ډوبېدو څخه وژغول، هغه دا چې دوی ته مونږ حرم د امن ځای ګرځولی چې د دوی وینې او شتمنۍ پکې خوندي دي، په داسې حال کې چې په نورو باندې حملې کېږي، وژل کېږي، بندیانېږي، میرمنې او بچي یې مینځې او مریان کېږي، او شتمنۍ يې لوټېږي، آیا په باطلو خدایانو باور لري، او د الله نعمت چې پر دوی دی کفر کوي، او د الله شکر پرې نه وباسي؟!.

هېڅوک له هغه چا زیات ظالم نه دی چې پر الله دروغ تړي او د شریک نسبت ورته کوي، او یا هغه حق دورغجن بولي چې د هغه پېغمبر ورته راوړی، شک نشته چې دوزخ د کافرانو او د دوی په څېر خلکو استوګن ځای دی.

او هغه کسان چې زمونږ د خوښۍ په خاطر خپلو نفسونو سره جهاد کوي نو خامخا به هغوی ته نېغې لارې ته د رسېدو وس ورکړو، او بېشکه الله تعالی د نېکانو سره په مرسته او لارښوونه کې مل دی.

(الم) د دې(تورو) په اړه د البقرې سورت په پیل کې خبرې شوې دي.

فارسیان پر رومیانو برلاسي شول.

د فارسیانو ښارونو ته نږدې د شام په ځمکه، او رومیان به د فارسیانو له غلبې وروسته پر دوی ډېر زر برلاسي کېږي.

له دریو کلونو څخه کمه او له لسو څخه به زیاته موده نه وي، بشپړه واکمني د الله ده، د رومیانو له بریا مخکې او وروسته، او په هغه ورځ چې رومیان پر فارسیانو برلاسي شي نو مومنان به خوشالېږي.

رومیانو ته د الله په مرسته ځکه خوشالېږي چې دوی اهل کتاب دي، الله مرسته کوي چا ته چې وغواړي د چا په مقابل کې چې وغواړي، او هغه برلاسی دی چې څوک پرې نشي برلاسی کېدلای، په مومنو بندګانو مهربان دی.

دغه مرسته او بريا د الله تعالی له لوري ژمنه وه، الله د دغې خپلې ژمنې خلاف نه کوي، او په پوره کېدلو سره يې د مؤمنانو د الله د مرستې پر ژمنه باور زياتيږي، خو ډېری خلک د خپل کفر له امله پر دغه نه پوهيږي.

په ایمان او د شریعت په احکامو نه پوهېږي، بلکې د دنیا په ښکاره ژوند چې د معاش ترلاسه کولو او مادي آبادۍ سره اړیکه نیسي ښه پوهېږي، او دوی له هغه آخرت چې د ژوند ریښتینی کور دی مخ اړونکي دي، هغې خوا ته نه ګوري.

آيا دغو درواغ ګڼونکو مشرکانو په ځانونو کې فکر نه دی کړی، چې الله څنګه پيداکړي او برابر کړي دي، الله اسمانونه، ځمکه او څه يې چې ترمنځ دي يوازې په حقه پيداکړي دي، هغوی يې بې ځايه نه دي پيداکړي، او په دنيا کې يې د هغو لپاره ټاکلې موده ګرځولې ده، او ډېر خلک د خپل پالونکي د قيامت په ورځ له مخ کېدو څخه نټه کوونکي دي، له همدې امله هغوی په داسې نېک عمل چې د پالونکي په وړاندې يې منل شوی وي د بېرته را پاڅېدلو لپاره چمتووالی نه نیسي.

آیا دوی په ځمکه نه دي ګرځېدلې څو سوچ وکړي چې له دوی څخه مخکې د دروغ ګڼونکو قومونو پایله څرنګه وه؟ دا قومونه له دوی څخه ډېر ځواکمن وو، او د کښت او ودانولو لپاره یې ځمکه اړولې وه، او له دوی يې زیاته ودانه کړې وه، او دوی ته خپل پېغمبران د الله د یووالي په اړه له ښکاره دلائلو سره راغلي و نو دروغجن یې وبلل، نو الله چې کله دوی تباه کړل ظلم یې ورسره نه وو کړی، بلکې دوی خپلو ځانونو سره ظلم وکړ چې د کفر له کبله یې د هلاکت کندې ته وغورځول.

بیا د هغو کسانو پایله چې د الله سره په شریک جوړلو او بدو عملونو یې خپلې کړنې بدې شوې وې، ډېره زیاته بده پایله وه؛ ځکه دوی د الله آیتونه دروغ ګڼل او ټوکې او ملنډې یې پرې وهلې.

الله تعالی له مخکنۍ بېلګې پرته پېدایښت پېل کړی، بیا یې فنا کوي، بیا یې راګرځوي، بیا یوازې ده ته د حساب او بدلې لپاره د قیامت په ورځ ورګرځئ.

او په کومه ورځ چې قیامت شي مجرمان به د الله د رحمت څخه ناهیلي شي، او هیلې به یې پرې شي؛ په الله باندې دبې دلیله کفرکولو له کبله.

او نه به وي دوی لره له هغو شریکانو څخه چې دوی یې په دنیا کې عبادت کولو څوک چې د دوی له عذاب څخه د ژغورلو سپارښتنه وکړي، او دوی به له خپلو شریکانو منکر وي، ځکه هغه مهال یې دوی رسوا کړل چې دوی ورته اړتیا لرله؛ ځکه ټول په تباه کېدو کې سره برابر شول.

او په هغه ورځ چې قیامت ترسره کېږي په دغه ورځ به خلک په دنیا کې د خپلو عملونو په اندازه وویشل شي، په منځ د هغو کې چې پورته شوي وي علیین (پورته ځای) ته او یا ښکته شوي وي (اسفل سافلین) ښکته د ښکتو ته.

پس هغه کسان چې په الله باور لري او د هغه د خوښې ښه عملونه یې تر سره کړې وي، پس دوی لره جنت دی چې خوشاله به وي، ځکه چې هغه تلپاتې نعمتونه به ترلاسه کوي چې هېڅکله ترې نه پرې کېږي.

او هغه کسان چې په الله یې کفر کړی او زمونږ په پېغمبر نازل شوي آیتونه یې دروغ ګڼلي، او پاڅون او حساب یې دروغ ګڼلي دي، همدوی به عذاب ته حاضرولای شي او تل به ورسره مل وي.

نو د الله پاکي کوئ کله چې ماښام مهال کې ننوځئ، او هغه د ماښام او ماسخوتن لمونځونو وختونه دي، او پاکي یې کوئ کله چې سهار مهال کې ننوځئ، او هغه د سهار د لمانځه وخت دی.

او یوازې د ده ستاینه ده؛ په آسمانونو کې یې ملائکې او په ځمکه کې یې مخلوقات ستاینه کوي، او پاکي يې کوئ کله چې مازیګر کې ننوځئ چې هغه د مازیګر د لمانځه وخت دی، او پاکي یې کوئ کله چې ماسپښین وخت کې ننوځئ.

راوباسي ژوندی له مړي څخه، لکه د انسان راویستل له نطفې څخه، او د چورګوړی له هګۍ څخه، او راوباسي مړی له ژوندي څخه لکه د نطفې روایستل له انسان څخه، او هګۍ له چرګې څخه، او ژوندۍ کوي ځمکه وروسته له وچېدو د باران په ورولو او شنه کولو، او په شنه کولو د ځکمې د را ژوندي کولو په څېر به تاسو هم له خپلو قبرونو څخه د حساب او بدلې لپاره راوځئ.

او د الله له هغو لويو نښانو چې د هغه پر ځواک او يووالي دلالت کوي، اې خلکو له خاورې ستاسو پيداکول دي، کله يې چې ستاسو پلار ورڅخه پيداکړ، بيا تاسو انسانان په تناسل (زېږېدو) زياتېدئ او د ځمکې په ختيځو او لوېديځو کې يې خپرېدئ.

او د هغه له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي یې دلالت کوي دا دي: چې -ای سړیو- تاسو ته یې ستاسو له جنس څخه مېرمنې پېدا کړې دي څو مو نفسونه په همجنستوب سره ډاډ ترلاسه کړي، او ستاسو او هغوی تر منځ یې مینه او لورینه ګرځولې ده، بېشکه په دې یادو شوو کې خامخا ښکاره دلیلونه دي هغه قوم خلکو لپاره چې سوچ کوي؛ ځکه همدوی د عقل کارولو څخه ګټه اخلي.

او د هغه له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي یې دلالت کوي دا دي: چې آسمانونه او ځمکه یې پېدا کړي دي، او له دې څخه ستاسو د ژبو توپیر دی، او ستاسو د رنګونو توپیر دی، بېشکه په دې یادو شوو کې خامخا ښکاره دلیلونه دي د پوهې او ځیرکتیا خاوندانو ته.

او د هغه له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي یې دلالت کوي: د شپې ستاسو خوب دی، او د ورځې خوب مو د کارونو د ستړیا څخه د آرام لپاره، او د هغه له نښانو څخه دا چې تاسو ته یې ورځ پېدا کړې چې پکې خپاره شئ له رب څخه مو روزي غوښتونکي اوسئ، بېشکه په دې یادو شوو کې خامخا دلیلونه دي هغو خلکو لپاره چې د سوچ کولو او منلو لپاره اوري.

او د هغه له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي یې دلالت کوي: دا چې تاسو ته په آسمان کې بریښنا درښایي، او تاسو ته د تندر څخه ویره او د باران هیله یو ځای کوي، او له آسمان څخه د باران اوبه راوروي، چې پرې ځمکه له وچېدو وروسته په ګیاوو شنه کوي، بېشکه په دې کې خامخا ښکاره دلیلونه دي هغه خلکو ته چې عقل کاروي، نو په همدې د مرګ څخه وروسته د حساب او بدلې لپاره د پاڅون دلیل نیسي.

او د الله تعالی له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي يې دلالت کوي د غورځېدو پرته د آسمان، او نړېدو پرته د ځمکې ودرېدل دي، د الله په امر سره، بیا کله چې تاسي له ځمکې څخه د ملائکې په شپیلي کې پوکي کولو سره راوبلي نو تاسو به له خپلو قبرونو څخه د حساب او بدلې لپاره راوځئ.

او یوازې هغه لره دي څه چې آسمانونو کې دي، او یوازې هغه لره دي څه چې په ځمکه کې دي په ملکیت، پېدایښت او اندازه کولو سره، ټول هغه څه چې آسمانو کې دي او ټول هغه چې په ځمکه کې دي د ده له مخلوقاتو څخه ده ته غاړه ايښودونکي او د ده امر ته تسلمېدونکي دي.

او هغه ذات دی چې پېدایښت یې له مخکېنۍ بېلګې پرته پېل کړی، او بیا یې د فنا کېدو وروسته راګرځوي، او بېرته راګرځونه د پېل څخه آسانه ده، او دواړه ورته آسانه دي، ځکه چې کله د یو څه اراده وکړي ورته وایي: (وشه) نو وشي، او ده لره لوړه ستاینه ده په ټولو د بشپړتیا او لویۍ صفتونو کې، او هغه برلاسه دی چې څوک پرې نه برلاسه کېږي، او د مخلوق په پېدایښت او سمبالښت کې دحکمت والادی.

ای مشرکانو! الله تعالی تاسو ته ستاسو له ځانو اخیستل شوی یو مثال بیانوي: آیا ستاسو د ملکیت له مریانو څخه تاسو سره ستاسو په شتمنیو کې څوک په برابره شریک شته، چې تاسو وېرېږئ چې شتمني مو درسره وویشي لکه څرنکه چې ځینې له تاسو خپل خپلواک سیال څخه وېرېږي چې شتمنۍ یې ورسره ونه ویشي؟ آیا تاسو خپلو ځانو لپاره د مریانو په داسې (چلن) خوښ یاست؟ له شک پرته په دې خوښ نه یاست، نو الله خو ډېر وړ دی چې په خپل ملکیت کې د مخلوقاتو او مریانو څخه څوک شریک ونلري، په دغه څېر او نورو مثالونو سره مونږ ګڼ ډول دلیلونه بیانوو هغو خلکو لپاره چې عقل کاروي، ځکه چې همدوی ترې ګټه اخلي.

د هغوی د لار ورکۍ لامل په دلايلو کې کموالی او د هغو نه بيانول نه دي، بلکې هغه د نفسي غوښتنو پيروي او د هغوی له لوري پر هغوی د الله د حق په اړه د ناپوهۍ له مخې د پلرونو پسې تګ دی، نو څوک به د لارښوونې توفيق ورکړي څوک چې الله لار ورکی کړی وي، هيڅوک هم توفيق نشي ورکولای او نه به هغوی لره مرستندويان وي چې د الله له عذابه يې وژغوري.

ای پېغمبره! هغه دین ته مخ کړه ته او هغه څوک چې درسره دي کوم ته چې الله ور مخ کړی یې؛ د ټولو دینونو څخه ده ته ورکوږ شه، د اسلام دین چې خلک یې پرې پېدا کړي، د الله د پېدایښت بدلون نشته، همدا نېغ دین دی چې کوږوالی نه لري، لیکن زیاتره خلک نه پوهېږي چې حق دین همدا دین دی.

ده ته له خپلو ګناهونو څخه په توبه کولو وروګرځئ، او په پلي کولو د هغه د اوامرو او د هغه د نواهیو څخه په ځان ساتلو ترې ووېرېږئ، او لمونځ په پوره توګه بشپړ کړئ، او له هغو مشرکانو مه ګرځئ چې له فطرت سره ټکر کې دي په خپلو عبادتونو کې د الله سره شریک نیسي.

او له هغو مشرکانو مه کېږئ چې خپل دین یې بدل کړی، او په ځینې یې ایمان راوړی، او په ځېنې یې کفر کړی، او ډلې شوي دي، هره ډله یې په خپل باطل باندې خوشاله ده، فکر کوي چې یوازې همدوي په حقه دي او له دوی پرته نور په باطله دي.

او کله به چې مشرکانو ته ناروغتیا یا ناچاري یا تنګسه ورسېدله نو یوازې خپل رب به یې رابله په عاجزۍ سره به ورته ورګرځېدل چې مصیبت ترې لرې کړي، خو کله به یې چې ترې د مصیبت لرې کولو لورینه وکړه، نو یو دم یوه ډله له دوی څخه د الله سره نور څه په دعا کې شریکولو ته ورګرځي.

کله چې د الله پر نعمتونو کفر وکړي -چې له دې څخه د تکلیف لرې کول دي- او خوند واخلي په دې دنیا کې له هغه څه چې د دوی مخکې دي نو زر دی چې د قیامت په ورځ به په خپلو سترګو وویني چې دوی په ښکاره بې لارېتوب کې وو.

څه دي چې دوی یې شرک کولو ته رابللي دي او هېڅ دلیل نلري؟! نو مونږ خو د کوم کتاب دلیل پر دوی ندی نازل کړی چې دوی پرې د الله سره د شریک نیولو دلیل ونیسي، او دوی سره کوم کتاب هم نشته چې د دوی د شرک په اړه خبرې کوي، او دوی ته د کفر صحت ثابتوي.

او کله چې مونږ خلکو ته د خپلو نعمتونو څخه کوم نعمت د روغتیا او شتمنۍ ور وڅکو نو پرې خوشاله شي په لویي کولو سره، او که چېرې ورته د خپلو لاسونو د کړنو او ګناهونو له کبله د ناروغتیا او تنګسیا بدي ورسي، نو یو دم د الله د لورینې څخه ناهیلي شي، او د بدۍ له لرې کیدلو هم ناهیلي شي.

آیا دوی نه دي لېدلي چې بېشکه الله تعالی روزي پراخوي چا ته چې وغواړي له بندګانو څخه د ازمیښت لپاره چې شکر وباسي او که کفر کوي؟ او تنګوي یې چا ته چې وغواړي د ازمیښت لپاره چې صبر کوي که غوصه کېږي؟! بېشکه ځینو ته د روزۍ په پراخوالي، او ځینو ته د رزوۍ په تنګسیا کې خامخا مومنانو ته د الله تعالی د مهربانۍ او لورینې دلیلونه دي.

نو اې مسلمانه! د خپلوۍ څښتن ته هغه ښېګڼه او خپلوي پالنه ورکړه چې وړ يې دی او اړمن ته هغه څه ورکړه چې اړتيا يې پوره کړي او هغه بې وزله ته څه ورکړه چې له ښاره يې لار پرې شوې وي، په دغو لارو کې ورکړه د هغو خلکو لپاره غوره ده چې د الله رضا غواړي، او هغه کسان چې دغه مرسته او حقوق وړاندې کوي همهغوی د هغه جنت په ترلاسه کولو - چې لټوي يې او هغې سزا څخه په خونيتوب چې ترې وېريږي - بريالي دي.

او هغه شتمنۍ چې تاسو یې له خلکو څخه یو چاته ورکوئ دې لپاره چې تاسو ته بېرته یو څه زیات درکړي نو د الله په نزد د هغې اجر نه زیاتېږي، او هغه شتمنۍ چې تاسو یې هغه چا ته ورکوئ چې خپله اړتیا پرې لرې کړي او تاسو پرې د الله مخ غواړئ، له خلکو څخه مرتبه او بدله نه غواړئ، نو همدوی هغه خلک دي چې د الله په نزد یې اجر زیاتېږي.

یوازې الله هغه ذات دی چې ستاسو پېدایښت یې کړی، بیا یې روزي درکړې، بیا مو مړه کوي، بیا مو د پاڅون لپاره ژوندي کوي، آیا ستاسو له بتانو څخه چې تاسو یې له ده پرته عبادت کوئ څوک له دې کوم کار کولای شي؟! پاک دی هغه او لوړ دی د هغه څه چې مشرکان یې وایې او عقیده پرې لري.

په وچه او درياب کې فساد ښکاره شو، لکه وچکالي، د بارانونو کمښت، د ناروغيو او وباوو زياتوالی، د هغوی د کړو ګناهونو له امله، دغه ځکه ښکاره شو، ترڅو هغوی ته الله د دنيا په ژوند کې د ځينو بدو کړنو سزا يې وروڅکي په دې هيله چې هغه ته په توبه کولو راوګرځي.

ووایه -ای پېغبمبره- دوی مشرکانو ته: وګرځئ په ځمکه کې، نو سوچ وکړئ چې څرنګه وه پایله د دروغجنو قومونو له تاسو څخه مخکې؟ بېشکه بده پایله یې وه، د دوی زیاتره په الله مشرکان وو، هغه سره به یې د نورو عبادت کولو، نو د الله سره د شرک کولو له امله تباه شول.

ای پېغمبره! مخ دې د اسلام سم دین ته ور نېغ کړه چې کوږوالی پکې نشته مخکې له دې چې د قیامت ورځ راشي هغه چې کله راشي نو ګرځوونکی نه لري، په دغه ورځ خلک ویشل کېږي: یوه ډله په جنت کې په نعمتونو کې دي، او بله په اور کې په عذاب کې.

څوک چې په الله کفر وکړي نو د ده د کفر زیان -چې په اور کې تلپاتې کېدل دي- [هغه ضرر] همده ته ورګرځي، او چا چې نېک عمل وکړ چې د الله رضا غواړي نو خپلو ځانو ته د جنت داخلېدل او نعمتونه ترلاسه کول چمتو کوي همېشه به وي پکې تلپاتې.

تر څو هغو کسانو ته چې پر الله يې ايمان راوړی او داسې نېک کارونه يې کړي دي چې د هغوی پالونکی خوشحالوي له خپلې پېرزوينې او نېکۍ بدله ورکړي، بېشکه هغه پاک ذات پر هغه او د هغه پر رسولانو کفر کوونکي نه خوښوي، بلکې سخته سزا ورکوي او د قيامت په ورځ عذاب ورکوي.

او د هغه له سترو نښانو څخه چې په قدرت او یووالي یې دلالت کوي دا دي: چې بادونه لېږي چې بندګانو ته د باران د نازلېدو د نږدېوالي زېری ورکوي، چې تاسو ته -ای خلکو- د خپل رحمت څخه در وڅکوي په سبب د هغه څه چې د باران څخه وروسته کومه امدني او پراخي راځي، او ددې دپاره چې بېړۍ د هغه په خوښه په سمندر کې وچلېږي، او ددې دپاره چې ولټوئ دهغه مهرباني په سبب د تجارت په سمندر کې، او ښایې چې تاسو د الله په نعمتونو شکر وباسئ نو در زیات یې کړي.

او بېشکه مونږ له تا مخکې-ای پېغمبره-ډېر پېغمبران خپلو قومونو ته لېږلي، نو دوی ورته په کلکو دلائلو راغلي وو چې د دوی په رښتنولۍ یې دلالت کولو، نو هغه څه یې دروغ وګڼل چې د دوی پېغمبرانو ورته راوړي وو، نو له هغو خلکو مو غچ واخیست چې ناکاره کړنې یې کړې وې، نو په خپل عذاب مو تباه کړل، او پېغمبرانو او مومنانو ته مو د تباهۍ څخه نجات ورکړ، او مومنانو ته نجات ورکول او ورسره مرسته پر مونږ حق او واجب ده چې مونږ پر ځان لازمه کړې ده.

الله پاک هغه ذات دی چې هواوې چلوي او پورته کوي يې، بيا دغه هواوې ورېځې خوځوي او حرکت ورکوي؛ نو په آسمان کې يې چې څنګه وغواړي لږ وي او که ډېرې کش کوي او ټوټه يې ګرځوي، بيا اې لېدونکيه ته وينې چې باران د دغې ورېځې له منځ راوځي، کله چې باران له بنده ګانو يې چاته رسيږي، هغوی د الله د داسې باران په اورولو چې وروسته ترې د ځمکې د هغه څه شنه کول وي چې هغوی او څاروي يې ورته اړتيا لري خوشحاليږي چې پر هغوی يوه لورېينه ده.

او بېشکه دوی مخکې له دې چې الله پرې باران ووروي د باران ورېدلو څخه نا هیلي وو.

وګوره -ای پېغمبره- د هغه باران اغیز ته چې الله یې په خپلو بندګانو د لورینې لپاره وروي، څرنګه الله ځمکه ژوندۍ کوي په ګڼو ګیاوو چې د وچوالي د ځمکې څخه وروسته یې شنه کوي، بېشکه هغه ذات چې دا وچه ځمکه ژوندۍ کوي خامخا د مړو راژوندي کوونکی دی، او هغه په هر څه باندې واکمن دی.

او که چېرې مونږ د دوی پر کرهنو او ګیاوو باد راولېږو چې برباد یې کړي پرې، نو دوی خپل کښتونه تک زیړ رنګي وویني پس له دې چې شنه وو، نو خامخا به دوی له دې لېدلو وروسته د الله تعالی په مخکینیو نعمتونو کفر کوي سره له زیاتوالي د نعمتونو.

لکه څرنګه چې ته مړو ته اورول نشې کولی او نه کوڼ ته اورول کولی شې، په داسې حال چې دوی در څخه لرې وي چې نور هم د دوی نه اورېدل ټینګ شي، نو همدا راز ته لارښوونه نشې کولای هغه چا ته چې د دوی په څېر وي په مخ اړولو او ګټه نه پورته کولو کې.

او ته اوس د هغه چا سمې لارې ته په لارښوونه نشې بریالیکیدلی، څوک چې له سمې لارې څخه بې لارې شوی وي، نه شي اورولی دوی داسې اورول چې ګټه ترې واخلي مګر هغه څوک چې زمونږ پر آیتونو باور لري؛ ځکه همدا له هغه څه ګټه پورته کوي چې ته یې وایې، نو همدوی زمونږ امر ته غاړه ایښودونکي دي، ورته عاجزي کوونکي دي.

ای خلکو! الله هغه ذات دی چې تاسو یې له سپکو اوبو پېدا کړي یاست، بیا یې د ماشومتوب له کمزورتیا وروسته د سړیتوب قوت درکړ، بیا د سړیتوب د قوت وروسته بوډاوالی کمزوري کړئ، الله چې څه وغواړي له کمزورتیا او قوت څخه پېدا کوي یې، او هغه په هر څه پوهه دی، هېڅ هم ترې پټ نه دي، ځواکمن دی چې هېڅ یې نشي کمزوری کولی.

او کله چې قیامت ترسره شي مجرمان به قسمونه خوري چې په په قبرونو کې مو له یو ساعت پرته نور وخت ندی تېر کړی، لکه څرنګه چې د هغه وخت پېژندلو څخه اړول شوي دي چې په قبرونو کې یې تېر کړي همدا راز په دنیا کې له حق څخه اړول شوي وو.

او له نبيانو او پرېښتو هغه کسان چې الله پوهه ورکړې وويل: بېشکه تاسو د الله په پخوانۍ پوهه کې ليکل شوي څه کې ځنډ وکړ، چې ستاسو له پيدايښته بيا ستاسو د دغې راپوته کولو تر ورځې پورې ده چې تاسو نټه ترې کوله، دا هغه ورځ ده چې خلک له قبرونو پکې پورته کيږي، خو تاسو نه پوهېدئ چې بېرته راپورته کېدل به ترسره کيږي؛ نو نټه مو ترې کوله.

نو په کومه ورځ چې الله تعالی مخلوقات د حساب او بدلې لپاره پاڅوي، ظالمانو ته به هغه عذرونه چې جوړوي هېڅ ګټه ونه رسوي، او نه به له دوی څخه په توبه ویستلو او الله ته په ورګرځېدلو د هغه رضا کول وغوښتل شي؛ ځکه چې وخت به یې تېر شوی وي.

او بېشکه مونږ په دې قرآن کې خلکو لپاره -پر دوی د پام کولو لپاره- هر ډول مثال بیان کړی؛ څو دوی ته حق له باطل څخه څرګند شي، او که چېرې ته دوی ته راوړې -ای پېغمبره- په خپلې ریښتنولی باندې کوم دلیل نو خامخا به وایي هغه کسان چې کفر یې کړی: نه یاست تاسو په هغه څه کې چې راوړی مو دی پرته له باطل ویونکو.

د همدې ټاپې په څېر چې د دغو خلکو په زړونو وهل شوې کومو ته چې ته نښه راوړې نو ایمان پرې نه راوړي، ټاپه وهي الله په زړونو د ټولو هغو کسانو چې پدې نه پوهېږي چې څه تا راوړي هغه حق دي.

نو صبر وکړه -ای پېغمبره- ستا د قوم په دروغجن ګڼلو تا لره، بېشکه تا سره د الله ژمنه په مرسته کولو او کلکولو کې شته، هېڅ شک پکې نشته، او تا دې بېړه کولو او د صبر پرېښودلو ته مجبوره نکړي هغه کسان چې باور نلري چې بیا ژوندي شي.

(الم) د دې په څېر (حروفو) په اړه د البقرې سورت په پېل کې وړاندې بحث شوی دی.

دا پر تا نازل شوي آیتونه -ای پېغمبره- هغه آیتونه دي چې د حکمت وینا کوي.

او هغه لارښوونه او لورینه ده د هغو کسانو لپاره چې ښایسته عمل کوي، د خپل رب او بندګانو حقوق پر ځای کوي.

هغه کسان چې لمونځ په بشپړه توګه ادا کوي، او د خپلو شتمنیو زکات ورکوي او د آخرت اړوند په پاڅون، حساب، ثواب او جزا کلک باور لرونکي دي.

په دغو صفتونو ستایل شوي کسان خامخا د خپل رب لخوا په هدایت دي، او همدوی د هغه څه په ترلاسه کولو کې بریالي دي چې غواړي یې، او له هغه څه چې ویرېږي لرې دي.

او ځینې خلک -لکه النضر بن الحارث- هغه دي چې چټي خبرې غوره ګڼي چې په هغې سره د الله د دین څخه په ناپوهۍ سره خلک واړوي، او د الله آیتونه په ټوکو ونیسي او ملنډې پرې ووهي، د دې صفتونو لرونکو لپاره په آخرت کې رسوا کوونکی عذاب دی.

او کله چې پر هغه زمونږ آیتونه ولوستل شي نو له لویي د هغې له اورېدلو څخه په شا وګرځي لکه چې بېخي یې اورېدلي نه وي، او یا یې لکه چې د غږونو اورېدلو څخه په غوږونو کې دروندوالی وي، پس ده ته زېری ورکړه -ای پېغمبره- په دردونکي عذاب چې د ده انتظار باسي.

بېشکه هغه کسان چې په الله باور لري او نیکې کړنې تر سره کوي، دوی لپاره د نعمتونو باغونه دي، له هغه څه به پکې خوند اخلي چې الله تعالی دوی ته چمتو کړي.

تلپاتې به وي پکې، الله تعالی دوی سره ريښتینې ژمنه کړې چې شک پکې نشته، او هغه پاک ذات برلاسی دی چې هېڅوک پرې نشي برلاسی کیدلای، حکمت والا دی په پېدایښت، اندازه کولو او شریعت کې.

الله پاک آسمانونه بې له ستنو پورته شوي پېدا کړي دي، او پر ځمکه کې یې کلک غرونه ودرولي دي څو پر تاسو ونه خوځېږي، او د ځمکې پر سر یې د حیواناتو ډولونه خپاره کړي، او مونږ د آسمان لخوا د باران اوبه راورولې دي، پس را شنه کړي مونږ له هر ټولګي څخه په تازه بڼه چې انسانان او ژوي ترې ګټه اخلي.

دا یاد شوي د الله پېدایښت دی، نو وښایاست -ای مشرکانو- څه پېدا کړي هغو چې تاسو یې له الله پرته عبادت کوئ؟! بلکه ظالمان د حق څخه په ښکاره بې لارېتوب کې دي، چې د خپل رب سره هغه څوک شریکوي چې هېڅ نشي پېدا کولی او دوی پېدا شوي دي.

او لقمان ته مونږ په دین پوهه او د کارونو سمون ورکړی وو، او ورته مو ویلې وو: -ای لقمانه- په هغه څه د خپل رب شکر وباسه چې پر تا یې د خپلې تابعدارۍ د وس درکولو لورینه کړې، او څوک چې د خپل رب شکر وباسي نو بېشکه د ده د شکر ایستلو ګټه همده ته رسي، ځکه چې الله د ده د شکر ایستلو څخه بې پروا دی، او چا چې د الله تعالی له نعمت څخه انکار وکړ او پر ده یې کفر وکړ نو بېشکه د ده د کفر زیان د همده دی، او الله تعالی ته یې هېڅ زیان نه رسي ځکه چې هغه د خپل ټول مخلوق څخه بې پروا دی، په هر حالت کې ستایل شوی دی.

او یاد کړه -اې پېغمبره- کله چې لقمان خپل زوی ته وویل په داسې حال کې چې هغه نیکیو ته هڅولو، او له بدیو څخه یې وېرولو: اې زویکیه! د الله سره د بل چا عبادت مه کوه، بېشکه د الله سره د بل معبودباطل عبادت کول په نفس ستر ظلم دی په ستره ګناه ترسره کولو سره چې په اور کې د تل پاتې کېدلو لامل ګرځي.

او مونږ انسان ته د هغه د مور او پلار د تابعدارۍ او هغوی سره په هغه څه کې د نیکۍ کولو - چې د الله نافرماني نه وي - سپارښتنه کړې ده، د ده مور دې لره په خپله خېټه کې د سختۍ څخه وروسته سختیو په ګاللو سره بار کړی و، او له تي بېلول یې په دوو کلونو کې دي، او مونږ ورته وویل: په هغو نعمتونو چې الله پر تا کړي شکر وباسه، بیا د مور او پلار شکر وباسه چې ستا پالنه او ساتنه یې کړې ده، یوازې ماته مو راګرځېدل دي نو زه به هر چا ته هغه بدله ورکوم چې وړتیا یې لري.

او که چېرې مور او پلار پوره زور وکاروي چې تا د الله تعالی سره د بل څه په شریک جوړلو مجبور کړي د دوی لخوا په برلاسۍ سره، نو ته په دې کې د دوی دواړو تابعداري مه کوه؛ ځکه چې د مخلوق تابعداري د خالق په نافرمانۍ کې نشته، او ملګرتیا کوه دوی دواړو سره په دنیا کې په نېکي کولو، خپلوۍ پاللو او احسان سره، او د هغه چا پيروي وکړه چې ما ته په توحید او تابعدارۍ راګرځي، بیا مو یوازې ما ته د قیامت په ورځ ستاسو د ټولو راګرځېدل دي، نو خبر به مو کړم په هغه څه چې تاسو په دنیا کې ترسره کول، او بدله به یې درکړم.

ای زما زویه! بېشکه بدي یا نېکي څومره چې وړه هم وي لکه د اوري دانې هومره، او د یو ګټ په خېټه کې وي چې هېڅوک ترې خبر نه وي، او یا په بل ځای آسمانونو یا ځمکه کې وي؛ نو بېشکه الله به یې د قیامت په ورځ راوړي، او بنده ته به پرې بدله ورکړي، بېشکه الله باریک لېدونکی دی چې هېڅ باریکه شیان ترې نه پټېږي، او په حقائقو او ځایونو یې خبردار دی.

ای زما زویه! لمونځ په بشپړه بڼه ترسره کوه، د نېکۍ امر کوه، له بدۍ منع کوه، او کوم تکلیف چې په دې درورسي پرې صبر کوه، بېشکه څه چې تا ته پرې امر شوی هغه دي چې الله پر تا لازم کړي چې ویې کړې، ستا اختیار پکې نشته.

او د لویۍ له کبله له خلکو خپل مخ مه اړوه، او نه د ځمکې په سر له خوښۍ او ځان ته مغرور کېدلو سره ګرځه، بېشکه الله نه خوښوي هر لویي کونکی په ګرځېدو کې، او نه ویاړمن په هغه نعمتونو چې الله ورکړي او په خلکو پرې لویي کوي او د الله شکر پرې نه وباسي.

او منځنی اوسه په خپل تګ کې د بېړې او خوځښت ترمنځ، داسې تګ چې پت ښکاره کوي، او غږ دې ټیټ کړه، دومره یې مه لوړوه چې ځورول وکړي، بېشکه ناکاره د غږونو څخه د خرو غږ دی ځکه غږونه یې پورته دي.

آیا تاسو نه دي لېدلي -ای خلکو- چې بېشکه الله پاک تاسو ته له هغه څه چې په آسمانونو او ځمکه کې دي ګټه پورته کول آسانه کړي دي، له لمر او سپوږمئ او ستورو څخه، او همدا راز یې درته آسانه کړي هغه څه چې په ځمکه کې دي د ځناورو ونو او ګیاوو څخه، او بشپړه کړې یې دي پر تاسو خپل ښکاره نعمتونه؛ لکه د څېرې ښایست او د بڼې ښکلا، او پټ (نعمتونه) لکه عقل او پوهه، او د دې نعمتونو سره هم ځینې له خلکو هغه دي چې ناندرې وهي د الله په توحید کې پرته د الله وحی ته له مستند دلیل څخه، او یا روښانه عقل، او نه کوم څرګند کتاب چې د الله لخوا نازل وي.

او کله چې د الله د یووالي په اړه دې ناندرې کوونکو ته وویل شي: تابعداري وکړئ د هغې وحی چې الله په خپل پېغمبر نازله کړې ده، دوی وایي: مونږ یې تابعداري نه کوو، بلکې د هغه څه تابعداري کوو چې مونږ پرې خپل مشران موندلي چې هغه دالهوباطلو بندګي ده،.ایا تابعداري کوي دوی دخپلومشرانو اګرکه بلي دوی لره شیطان-په سبب دبې لارې کولوددوی په عبادت دبوتانو-عذاب دجهنم ته په ورځ دقیامت!

او څوک چې الله ته په داسې حال کې ور مخامخ شو چې په عبادت کې اخلاصمند وو او په عمل کې ښایسته کوونکی وو[نظر یې په الله لګیده] نو بېشکه ده هغه څه کلک ونیول چې د ژغورنې هیله ترې کېږي او د پرې کېدلو ویره یې نه وي، او یوازې الله ته د کارونو ورګرځېدل دي، پس هر چا ته د هغه وړ بدله ورکوي.

او څوک چې کافر شو نو د هغه کفر دې تا خپه نه کړي -ای پېغمبره- یوازې مونږ ته یې د قیامت په ورځ راګرځېدل دي، نو مونږ به یې په هغه بدو کړنو خبر کړو چې په دنیا کې یې کولې، او بدله به پرې ورکړو، بېشکه الله پوهه دی په هغه څه چې سینو کې دي، د هغې څخه ترې هېڅ نه پټېږي.

ګټه به ورکړو لږه موده په ورکولو د هغو خوندونو چې په دنیا کې یې ورکوو، بیا به یې د قیامت په ورځ سخت عذاب ته را کش کړو چې د اور عذاب دی.

او که چېرته له دغو مشرکانو پوښتنه وکړې -ای پېغمبره- چې آسمانونه چا پېدا کړي؟ ځمکه چا پېدا کړې؟ خامخا به ووایي: دا ټول الله پېدا کړي؟ ته ورته ووایه: ستاینه هغه ذات لره ده چې پر تاسو یې حجت څرګند کړ، بلکې زیاتره یې د ناپوهۍ له کبله نه پوهېږي چې څوک د ستاینې وړ دی.

یوازې الله لره هغه څه دي چې په اسمانونو او زمکه کې دي په پېدایښت، ملکیت او سمبالښت کې، بېشکه الله د ټولو مخلوقاتو څخه بې پروا دی، په دنیا او آخرت کې ستایل شوی دی.

او که پر ځمکه کې چې څومره ونې دي هغه پرې شي او قلمونه ترې جوړ شي، او سمندر ورته رنګ شي، او که اووه سمندرونه یې مرسته وکړي، نو د الله خبرې به خلاصې نه شي ځکه چې نه ختمېدونکي دي، بېشکه الله تعالی برلاسی دی چې هېڅوک پرې غالب کېدلای نه شي، حکمت والا دی په پېدایښت او سمبالښت کې.

نه دی پېدایښت ستاسو -ای خلکو- او نه ستاسو پاڅون د قیامت په ورځ د حساب او بدلې لپاره په آسانتیا کې مګر په څېر د پېدایښت د یو کس او پاڅون د هغه، بېشکه الله تعالی اورېدونکی دی چې نه یې مشغوله کوي اورېدل د یو غږ د اورېدلو د بل غږ څخه، لېدونکی دی چې نه یې مشغوله کوي کتل د یو شي د کتلو د بل شي څخه، او همدا راز یې نه مشغوله کوي پېدایښت د یو کس او یا پاڅون د هغه د پېدایښت او پاڅون د بل کس څخه.

آیا ته نه وینې چې بېشکه الله کموي له شپې څخه چې ورځ ور زیاته کړي، او کموي ورځ چې شپه ور زیاته کړي، او د لمر او سپوږمۍ مزل یې اندازه کړی دی، چې هر یو په خپل مدار کې تر ټاکلي وخت روان دي، او بېشکه الله په هغو کړنو چې تاسي یې کوئ خبردار دی، هېڅ هم ستاسو له کړنو څخه ترې پټ نه دي، او زر دی چې تاسو ته به پرې بدله درکړي.

دا سمبالونه او اندازه کونه په دې شاهدي ورکوي چې بېشکه یوازې الله حق دی، هغه حق دی په خپل ذات، صفاتو او افعالو کې. او بېشکه هغه څه چې مشرکان یې له الله پرته عبادت کوي باطل دي چې بنسټ نلري، او بېشکه الله پر ټولو مخولوقاتو اوچت دی په ذات سره او په غلبې او مرتبې سره، هغه چې ترې بل اوچت نشته، هغه چې له هر شي لوی دی.

آیا ته نه وینې چې بېشکه بېړۍ په سمندر کې د هغه په مهربانۍ او تابع کولو چليږي، څو تاسو ته -ای خلکو- د الله په ځواک او مهربانۍ ښوونکې نښې دروښایي، بېشکه په دې کې خامخا د الله تعالی په ځواک باندې نخښې شته دی هر په زیان صبر کوونکي لره، او د نعمتونو په ترلاسه کولو شکر کوونکي لره.

او کله چې ترې له هر اړخه د غرونو او ورېځو په څېر څپې راچاپېره شي، نو یوازې الله ته په اخلاص دعا او عبادت کوي، او کله چې یې دعا ومني، او وچې ته یې وژغوري، او له غرقېدو یې وساتي، نو ځینې یې درمیانه تګ والا شي خو، کوم شکر چې پرې لازم شوی هغه په بشپړه توګه نه ادا کوي، او ځینې یې د الله له نعمت څخه چورلټ انکار کوي، او د الله له آیتونو انکار نه کوي مګر هر بې لوظه -لکه دغه کس چې الله سره ژمنه وکړي چې که ودې ژغورلم نو له شکر ویستونکو به شم- ډېر د الله په نعمتونو باندې کفر کوونکی د خپل هغه رب شکر نه وباسي چې په ده یې نعمتونه ورولي دي.

اې خلکو! د خپل رب څخه وډار شئ؛ د هغه د اوامرو په پلي کولو او نواهیو څخه په ځان ژغورلو کې، او ووېرېږئ د هغې ورځې له عذاب څخه چې ګټه نشي رسولی پلار خپل زوی ته، او نه د هېڅ شي ګټه رسولی شي زوی خپل پلار ته، بېشکه د الله ژمنه په بدله ورکولو د قیامت په ورځ له شک پرته واقع کېدونکې ده، نو د دنیا ژوند دې تاسو په دوکه کې نه اچوي په شهوات هوسونو او چټیاتو سره، او نه دې تاسو شیطان په دوکه کې اچوي د الله په صبر سره تاسو باندې او د عذاب په وروسته کولو له تاسو څخه.

بې شکه یوازې الله سره د قیامت پوهه ده، نو پوهېږي چې کله واقع کېږي، او باران وروي کله چې وغواړي، او پوهېږي په هغه څه چې په رحمونو کې دي چې نر دی که ښځه؟! نیک بخت دی که بد بخت؟! او هېڅوک نه پوهېږي چې سبا به کوم د نېکۍ یا بدۍ کار کوي، او نه هېڅوک پوهېږي چې په کومه ځمکه به مري، بلکې الله دې ټولو باندې پوهېږي، بېشکه الله پوهه او خبردار دی په دې ټولو خبرو، هېڅ هم ترې لدې پټ نه دي.

(الم) د دې په څېر (حروفو) په اړه د سورت بقرې په پېل کې وړاندې بحث شوی دی.

دا هغه قرآن دی چې محمد صلی الله علیه وسلم راوړی او پر هغه د رب العالمین له لوري نازل کړی شوی، هېڅ شک پکې نشته.

بېشکه دا کافران وایي: بېشکه محمد خپل رب پورې په دروغو تړلی دی، داسې نه ده څرنګه چې دوی وایي، بکه دا هغه حق دی چې شک پکې نشته، ستا د رب لخوا -ای پېغمبره- پر تا نازل کړی شوی څو ووېروې هغه قوم چې له تا مخکې ورته پېغمبر نه دی راغلی چې د الله له عذاب څخه یې ووېروي، ښایي[تاسو امید ولرئ] چې دوی حق ته لار ومومي نو تابعداري او عمل پرې وکړي.

الله تعالی هغه ذات دی چې آسمانونه یې پېدا کړي، او ځمکه یې پېدا کړې، او د دې دواړو ترمنځ چې څه دي هغه یې په شپږو ورځو کې پېدا کړي، او هغه واکمن دی پر دې چې د سترګو له رپ څخه یې هم په لږ وخت کې پېدا کړي، بیا پورته شو په عرش په داسې پورته کېدلو چې د ده له شان سره ښایي، نشته تاسو لره -ای خلکو- له ده پرته څوک ملګری چې ستاسو د کارونو سرپرستي وکړي، یا سپارښتګر چې ستاسو رب ته مو سپارښتنه وکړي، آیا تاسو فکر نه کوئ، چې د هغه الله عبادت وکړئ چې پېدا کړي یې یاست او هغه سره د بل چا عبادت ونکړئ؟!.

الله پاک په آسمانونو او ځمکه کې د ټولو مخلوقاتو چارې سمبالوي، بیا دا چارې ده ته ورخېژي په ورځ کې چې اندازه یې ستاسو -ای خلکو- په شمېر د دنیا د زرو کالو برابره ده.

هغه ذات چې دا ټول کارونه سمبالوي هماغه په پټو او ښکاره و پوه دی، له دې دواړه ترې هېڅ شی هم نه پټېږي، برلاسی دی چې هېڅوک پرې نشي برلاسي کېدلی هغه چې له خپلو دښمنانو څخه بدله اخلي، په خپلو مومنانو بندګانو باندې مهربان دی.

هغه ذات چې ډېر کلک (ښه) یې جوړ کړي څه یې چې پېدا کړي، او د آدم علیه السلام پېدایښت یې له خټې پېل کړی پرته له مخکنۍ بېلګې.

بیا یې پیدا کړه د ده اولاده وروسته له هغه، دهغه اوبو څخه چې رایې ښکلې، سمدس راووتلې په شکل د منئ.

بیا یې د انسان پېدایښت په برابره توګه بشپړ کړ، او له خپل روح څخه یې پکې پوکی وکړ په امر کولو ملائکې ته د روح په پوکولو، او تاسو ته یې-ای خلکو-غوږونه درکړل چې پرې واورئ، او سترګې یې درکړې چې پرې ووینئ، او زړونه یې درکړل چې عقل وکاروئ، تاسو لږ د دې نعمتونو شکر وباسئ کوم چې پر تاسو الله کړي دي.

مشرکانو او پاڅون (بعث) دروغ ګڼونکو وویل: کله چې مونږ مړه شو او پر ځمکه کې ورک شو، او زمونږ تنې خاورې شي، نو آیا بیا به له سره ژوندي پاڅو؟! دا خو عقل نه مني، بلکه دوی په واقع کې په پاڅون کافران شوي، باور پرې نلري.

ته ورته ووایه -ای پېغمبره- دې مشرکانو د بعث (پاڅون) دروغ ګڼونکو ته: د مرګ هغه ملائکه مو چې د روحونو اخیستل ورته الله سپارلي مړه کوي، بیا یوازې مونږ ته د قیامت په ورځ د حساب او بدلې اخیستلو لپاره راګرځئ.

زر دی چې مجرمان به د قیامت په ورځ په داسې حال کې را څرګند شي چې خوار او سرونه به یې په بعث (پاڅون) باندې د کفر کولو له کبله ټیټ نیولي وي، د رسوایۍ احساس به کوي او وایي به: اې ربه زمونږ! مونږ ولېدل هغه بعث (پاڅون) چې مونږ دروغ ګڼل، او واموورېدل د هغه څه ریښتینولي چې پېغمبرانو ستا لخوا مونږ ته رواړې وه، نو موږ بېرته د دنیا ژوند ته وګرځوه چې ستا د رضامندۍ لپاره نېک عمل وکړو، مونږ اوس په بعث (پاڅون) او په هغه څه چې پېغمبرانو راوړي یقین لرونکي یو( نو ای پېغمبره!) که چېرې مو مجرمان په دې حال ولېدل نو ستر کار به مو لېدلی وي.

او که چېرې مو هر نفس ته نېکي او د هغې وسه ورکول غوښتلی نو دې ته به مو مجبور کړی وی، لیکن لازمه شوې ده زما د طرفه وینا دحکمت او د عدل چې خامخا به د قیامت په ورځ دوزخ له انسي او پېري کافرانو څخه ډکوم؛ ځکه چې دوی د کفر او بې لارېتوب لار غوره کړې وه د ایمان او استقامت پر لارې.

او د قیامت په ورځ به دوی ته د ځورونې او زورنې لپاره وویل شي: پس وڅکئ عذاب لدې کبله چې تاسو د دنیا په ژوند کې د الله سره د قیامت په ورځ د حساب لپاره مخ کېدلو څخه بې پروا شوي واست، مونږ تاسو په عذاب کې پرېږدو، ستاسو په کړېدلو هېڅ پروا نلرو، او وڅکئ عذاب داور همیشه نه قطع کیدونکی، له دې کبله چې تاسو کوم ګناهونه په دنیا کې کول.

یقینا زمونږ په پېغمبر نازل شوي آیتونو باندې هغه کسان باور لري چې کله پرې هغوی ته وعظ وشي نو الله ته سجده وکړي پاکي ویونکي وي په ستاینه د هغه، او دوی په هیڅ حال کې لویي نه کوي؛ نه په بندګۍ د الله او نه په سجده کولو هغه ته.

لرې کېږي اړخونه د دوی له خپلو هغو بسترو چې دوی پرې خوب کوي، پرېږدي یې او الله ته مخه کوي، رابلي هغه په خپلو دعاګانو وغیره کې د هغه د عذاب له وېرې، او د رحمت په هیله، او د الله په لار کې هغه شتمنۍ لګوي چې مونږ دوی ته ورکړي دي.

نو هیچا ته ندي معلوم هغه څه چې الله تعالی د دوی د سترګو یخېدو لپاره دوی ته چمتو کړي، لدې کبله چې کومې نېکې کړنې دوی په دنیا کې تر سره کولې، نو دا داسې بدله ده چې د ستروالي له کبله یې له الله پرته هېڅوک نشي راګېرولی.

څوک چې په الله باور لرونکی وي، د هغه په اوامرو عمل کوونکی وي، د هغه له نواهیو څخه ځان ژغورونکی وي، د هغه چا په څېر نه دی چې د هغه له تابعدارۍ بهر وي، دواړه ډلې د الله په نزد په بدله کې سره برابرې نه دي.

هر هغه کسانو چې په الله ایمان راوړی او نیک عملونه یې کړي، نو د هغوی لپاره چمتو شوې بدله؛ جنتونه دي چې دوی به پکې استوګنه کوي د الله لخوا عزت دی دوی ته، د هغو نیکو کړنو بدله ده کومې چې دوی په دنیا کې کولې.

او هر هغه کسان چې د الله د تابعدارۍ څخه په کفر او ګناهونو کولو سره وتلي دي، نو استوګنځای د دوی چې د قیامت په ورځ ورته چمتو شوی دی اور دی، تل به پکې پاتې وي، هر کله چې وتل وغواړي بېرته ورګرځول کېږي پکې، او د ځورونې لپاره به ورته وویل شي: وڅکئ د هغه اور عذاب چې تاسو به په دنیا کې دروغ ګاڼه کله به چې ستاسو پېغمبرانو ترې وېرولئ.

او مونږ به خامخا ور وڅکوو دغه دروغ ګڼونکو او د خپل رب د تابعدارۍ څخه وتونکو لره په دنیا کې افتونه او ازمیښتونه، مخکې له ستر عذاب څخه چې دوی ته په آخرت کې چمتو شوی که توبه ونباسي، څو د خپل رب تابعدارۍ ته راوګرځي.

او هېڅوک له هغه چا زیات ظالم نه دی چې د الله په آیتونو ورته وعظ وشي خو دی پند وانخلي، او په بې پرواهۍ سره مخ واړوي، بېشکه مونږ له مجرمانو - د کفر او ګناهونو په کولو هغه کسان چې د الله د آیتونو څخه مخ اړوي له شک پرته غچ (انتقام) اخیستونکي یو.

او بېشکه مونږ موسی علیه السلام ته تورات ورکړی ؤ، نو ته په شک کې مه لوېږه -ای پېغمبره- د موسی علیه السلام سره د اسراء او معراج په شپه په مخامخ کېدلو (یعنې هغه لېدل بالکل حق دي) او مونږ په موسی علیه السلام نازل شوی کتاب د بني اسرائیلو لپاره د بې لاریتوب څخه د مخنیوي لارښود ګرځولی و.

او له بني اسرائيلو مو داسې امامان جوړ کړل چې خلک يې په حق کې پيروي کوي، زموږ په اجازه او زموږ له لوري د هغوی پر پياوړتيا هغوی لره پر دغه حق ته لارښوونه کوي، ځکه هغوی د الله د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو او د بلنې په لار کې پر ستونزو يې صبر کړی او پر خپل رسول يې نازل کړل شوي آيتونه په يقيني ډول ريښتيني بلل.

بېشکه -ای پېغمبره- ستا رب به د قیامت په ورځ د دوی ترمنځ په هغه څه کې پرېکړه کوي چې دوی پکې په دنیا کې اختلاف کولو، نو حق ویونکی به له باطل ویونکي څرګند کړي، او هر یو ته به هغه سزا ورکړي چې وړ یې وي.

آیا ړانده شوي دا خلک دوی ته نه دي څرګند چې مونږ څومره قومونه له دوی مخکې تباه کړل؟! چې اوس دوی د هغوی په هغه کورونو کې ګرځي چې هغوی پکې له تباه کېدو مخکې ګرځېدل، د هغوی له حالت څخه یې پند وانخست، بېشکه په هغه تباهۍ کې چې دې قومونو ته د کفر او ګناهونو له کبله پېښ شوې ده خامخا پندونه دي چې د دوی د پېغمبرانو د ريښتنولۍ لپاره دلیل دی چې دوی د الله لخوا راغلي وو، آیا دا د الله د آیتونو دروغ ګڼونکي د منلو او پند اخیستولو لپاره نه اوري؟!.

آیا دا د بعث (پاڅون) دروغ ګڼونکي نه ویني چې مونږ د باران اوبه وچې ځمکې ته لېږو چې ګیاه نلري، نو راوباسو په دې اوبو سره ګیاوې چې د دوی اوښان او غوایان او پسونه ترې خوري، او دوی هم ترې خوري؟! آیا دوی دا نه ویني، او نه پوهېږي چې هغه چا چې وچه زمکه شنه کړه د مړو په ژوندي کولو واکمن دی؟!.

او د بعث (پاڅون) دروغ ګڼونکي په بیړه د عذاب غوښتونکي وایي: هغه پرېکره به کله وي چې تاسو دعوه لرئ چې د قیامت په ورځ به زمونږ او ستاسو ترمنځ پرېکړه وشي، نو زمونږ د ورګرځېدو ځای به اور وي او ستاسو به جنت وي؟!.

ته ورته ووایه -ای پېغمبره-: دا ژمنه د قیامت په ورځ ده، بېشکه دا د بندګانو تر منځ د پرېکړې ورځ ده چې هغو کسانو ته چې په دنیا کې یې په الله کفر کړی د دوی باور کول پس د قیامت د ورځې له کتلو ګټه نه رسوي، او نه به وروسته کولی شي څو خپل رب ته توبه وباسي او هغه ته ور وګرځي.

نو -ای پېغمبره- له دوی نه مخ واړوه پس له سرکښي کولو د دوی په بې لاریتوب کې، او انتظار باسه د هغه څه چې په دوی به راځي، دوی هم انتظار باسي د هغه عذاب چې ته یې ژمنه کوې.

ای پېغمبره! د الله تعالی په تقوی او د هغه امر منلو او نواهي څخه ځان ژغورلو باندې خپله او ستا ملګري پاتې شئ، او یوازې له ده ووېرېږه، او د کافرانو او منافقانو په هغه څه کې مه منئ چې د دوی زړونه یې غواړي، بېشکه الله تعالی د کافرانو او منافقانو په چلونو پوه دی، او د خپل مخلوق په پېدایښت او تنظیمولو کې دحکمت والا دی .

او د هغې وحې پېروي وکړه چې پر تا یې ستا رب نازلوي، بېشکه الله تعالی په هغه څه چې تاسو یې کوئ خبردار دی، هېڅ شی ترې نه پاتې کېږي، او زر به تاسو ته ستاسو د کړنو بدله درکړي.

او په خپلو ټولو کارونو کې یوازې پر الله تعالی بروسه کوه، او الله تعالی د هغه بندګانو لپاره چې بروسه پرې کوي د ساتونکي په توګه بس دی.

الله د يو سړي په سينه کې دوه زړونه نه دي پيداکړي، همدارنګه يې مېرمنې په ناروا والي کې د ميندو غوندې نه دي ګرځولې او نه يې په خوله بللي زامن د حقيقي زامنو غوندې کړي، ځکه ظهار چې سړی خپله مېرمن د خپلې مور او خور غوندې ناروا کوي او همدارنګه د ناپوهۍ د زمانې له هغو دودونو چې يوڅوک به يې زوی وبللو چې تاسې يې په خپلو خولو کې سره تکراروئ اسلام دغه عادات باطل کړل، هغه لره هيڅ حقيقت نشته، نو مېرمن مور نه کيږي او په خوله بللی زوی د هغه چا حقيقي زوی نه کيږي چې د زوی والي دعوی يې کوي، او الله پاک حق وايي ترڅو يې بنده ګان پرې عمل وکړي او حق لارې ته يې لارښوونه وکړي.

هغه کسان چې تاسو یې د زویتوب دعوه لرئ خپلو ریښتینو پلرونو ته وبلئ، ځکه چې هغوی ته یې بلل د الله په نزد انصاف دی، نو که چېرې یې تاسو پلرونه نه پېژنئ چې ورته یې وبلئ نو بیا دوی ستاسو ورونه دي په دین کې او له مرییتوب څخه ستاسو آزاد کړی شوي دي، نو یوه ده دوی ته په ای وروره او ای تره زویه غږ وکړئ، او په تاسو ګناه نشته کله چې له تاسو څخه یو څوک تېروته او په زویتوب نیونکي ته یې وبله، لیکن قصدا په داسې وینا ګناهګارېږئ، او الله تعالی د هغو بندګانو بخښونکی دی چې توبه وباسي، پرې لورین دی چې په تېروتنه یې نه نیسي.

پېغمبر (محمد صلی الله علیه وسلم) پر مومنانو له خپلو ځانونو هم زیات حق لرونکی دی په ټولو هغو څه کې چې هغې خوا ته دوی راوبلي، که څه هم د دوی زړونه بل څه وغواړي، او د ده صلی الله علیه وسلم بیبیانې د ټولو مومنانو د مېندو په منزله دي، په هر مومن حرام دي چې کومې یوې د دوی سره واده وکړي پس د هغه صلی الله علیه وسلم د مرګ څخه، او د خپلولئ څښتنان د میراث په اړه د الله په حکم کې یو په پر بل ډېر حق لرونکي دي نظر له ایمان او د الله په لار کې د هجرت خاوندانو، هغه کسان چې د اسلام په پېل کې به یې له یو بل څخه میراث اخیستلو، بیا وروسته د دوی میراث اخیستل منسوخ شول، مګر که تاسو -ای مومنانو- د وارثانو څخه پرته خپلو دوستانو ته وصیت یا کومه ښیګڼه ورسره کوئ نو کولی شئ، دا پرېکړه په لوح محفوظ کې لیکل شوې وه نو عمل پرې واجب دی.

او یاد کړه -اې پېغمبره- کله چې مونږ د پېغمبرانو څخه ټېنګه ژمنه واخیسته چې یوازې د یو الله عبادت به کوي او د هغه سره به څوک نه شریکوي، او کومه وحي چې دوی ته راغلې هغه به رسوي، او له تا مو ځانګړې (ژمنه) واخیسته، او له نوح او ابراهیم او موسی او د مریمې زوی عیسی څخه، له دوی مو ټېنګه ژمنه واخیسته چې وفاء به کوي په رسولو د الله د هغه رسالت (پېغام) کوم چې دوی ته په امانت ورکړل شوی و.

دا ټېنګه ژمنه الله تعالی له پېغمبرانو ځکه واخیستله څو له ریښتینو پېغمبرانو څخه د دوی د ریښتیا په اړه پوښتنه وکړي، کافرانو ته د زورنې په موخه، او الله تعالی د قیامت په ورځ په ده او د ده په پېغمبرانو باندې کفر کوونکو ته د دوزخ د اور دردناک عذاب چمتو کړی دی.

ای هغو کسانو چې په الله یې ایمان راوړی او د هغه په شریعت یې عمل کړی، یاد کړئ د الله نعمت پر تاسو، کله چې مدینې ته ډلې ډلې لښکرې ستاسو د وژلو لپاره راغلې، او منافقانو او یهودو ورسره مرسته وکړه، نو مونږ پرې سیلۍ راولېږله چې هغه د صبا باد و کوم سره چې د پېغمبر علیه السلام مرسته شوې وه، او مونږ د ملائکو لښکرې هم راولېږلې چې تاسو نه کتلې، نو کافران په تېښته پر شا شول، چې هېڅ وس یې نه درلود، او الله تعالی په هغه څه چې تاسو کول لېدونکی دی هېڅ ترې نشي پټېدلای، او زر دی چې تاسو ته به ستاسو د کړنو بدله درکړي.

او کله چې تاسو ته کافران د درې له پورته او ښکته، ختیځ او لوېدیځ خوا وو راغلل، دغه مهال سترګې له ټولو شیانو څخه یوازې خپل دښمن خواته کږې شوې، او د سختې وېرې له کبله زړونه ستونو ته ورسېدل، او په الله تعالی مو ګڼ ګومانونه کول؛ کله به د مرستې او کله ترې د ناهیلې کیدلو.

د خندق غزا په دغه دریځ کې مومنان وآزمایل شول دا چې د دښمنانو راټولېدو سره مخامخ شول، او د وېرې له کبله په سختو خوځولو سره وخوځول شول، او په دې ازميښت کې مومن او منافق څرګند شول.

په دغه ورځ منافقانو او کمزوري ایمان والاوو چې په زړونو کې یې شک دی وویل: په دښمن باندې د بریا او پر ځمکه د واکمنۍ وعده نه وه کومه چې مونږ سره الله او د هغه رسول کړې وه پرته له دې چې برباده او بې بنسټه وي.

او یاد کړه -ای پېغمبره- کله چې وویلې د منافقانو یوې ډلې مدینې والاوو ته: ای د یثرب (د مدینې نوم وو د اسلام څخه مخکې) خلکو، ستاسو پاتې کېدل نشته د خندق نږدې د سلع غره په لمن کې نو خپلو کورونو ته ستانه شئ، او یوې ډلې د پېغمبر علیه السلام څخه اجازه غوښتله چې خپلو کورونو ته په دې بهانه وګرځي چې هغه دښمن ته ښکاره دي، خو هغه ښکاره نه دي څرنګه چې دوی دعوه کوي، بلکه دوی په دروغو عذر وړاندې کولو سره له دښمن څخه تېښته غواړي.

او که چېرې دښمن پر دوی د مدینې له ټولو خواوو ورننوځي او له دوی وغواړي چې کفر او الله سره شریک نیولو ته بېرته وګرځي نو دوی به خامخا دښمن سره دا ومني، او په مرتد کېدلو او کفر ته بېرته ګرځېدلو کې به ځنډ ونکړي مګر لږ.

او پرته له شکه دغو منافقانو د احد په ورځ له جګړې د تېښتې وروسته ژمنې وکړې، که الله هغوی په بله جګړه حاضر کړي؛ نو له خپل دښمن سره به هرومرو جګړه کوي، د هغوی د وېرې له امله به نه تښتي، خو هغوی بيا هم ژمنه ماته کړه، بنده د هغه څه په اړه پوښتل کيږي چې له الله سره یې پرې ژمنه کړې وه او ژر به حساب ورسره پرې وشي.

ته ووایه -ای پېغمبره- دوی ته: تېښته به درته هېڅ ګټه و نه رسوي که چېرې د مرګ یا وژنې له وېرې له جنګ څخه وتښتئ؛ ځکه نېټې (د مرګ) ټاکل شوې دي، او که وتښتئ او نېټه مو نه وي را رسېدلي نو له ژوند څخه به خوند وانخلئ مګر لږه موده.

ورته ووایه -ای پېغمبره-: څوک دی چې تاسو له الله څخه وساتي که وغواړي تاسو لپاره هغه مرګ او وژنه چې تاسو یې بد ګڼئ، او یا تاسو لپاره سلامتیا او خیر وغواړي چې تاسو یې هیله لرئ، هېڅوک به مو ونه ساتي، او دا منافقان به ځانونو لپاره له الله پرته بل دوست ونه مومي چې د دوی کار ساز کړي، او نه مرستندوی چې دوی د الله له عذاب څخه بچ کړي.

پرته له شکه الله په تاسو کې د رسول الله صلی الله عليه وسلم په ملتيا له جګړې د نورو را ګرځوونکي پېژني او هغه کسان هم پېژني چې خپلو وروڼو ته وايي: موږ ته راځئ، له هغه سره يوځای جنګ مه کوئ، ترڅو مړه نه شئ، ځکه موږ پر تاسو له وژلو وېرېږو، دغه مرسته پرېښودونکي جنګ ته نه راځي او نه ګډون پکې کوي، مګر ډېر کم ترڅو له ځانونو عار دفع کړي، نه د دې لپاره چې د الله او د هغه د رسول مرسته وکړي.

پر تاسو -ای مومنانو- بخیلان دي په مالونو کې چې ستاسو مرسته پرې نه کوي، او په خپلو ځانو بخیلان دي چې تاسو سره جنګ ته نه ځي، او بخیلان په دوستۍ کې نو تاسو سره دوستي نه کوي، پس کله چې ویره پرې راشي د دښمن سره د مخامخ کېدو پر مهال نو وینې به دوی چې تا ته به ګوري -ای پېغمبره- چې سترګې به یې چورلي له بې زړه توب څخه په شان د هغه چا د سترګو چې د مرګ سلګۍ پرې وي، خو کله چې وېره ترې لاړه شي او ډاډه شي نو تاسو بیا د تېرو ژبو په وینا ځوروي، بخیلان دي د غنیمتونو په لټولو کې، د دې صفاتو لرونکو ریښتنی ایمان نه دی راوړی، نو الله تعالی یې د کړنو ثواب برباد کړی، او دا بربادول الله تعالی ته اسانه دي.

دا بې زړه خلک ګومان کوي چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم او مومنانو وژلو ته راټولې شوې لښکرې به تر هغې لاړې نشي تر څو د مومنانو بېخ ونباسي، او که فرض کړه دا لښکرې بیا راشي نو دا منافقان به خوښوي چې دوی دې د مدینې څخه بهر وي د کوچیانو سره، او ستاسو د حالاتو پوښتنې دې کوي: څه وشول پر تاسو پس له جنګ کولو له دښمن خپل سره؟ او که چېرې دوی ستاسو تر منځ وای -ای مومنانو- نو تاسو سره به جنګ ته نه تللی مګر ډېر لږ، نو تاسو یې پروا مه ساتئ، او مه پرې خفه کېږئ.

پرته له شکه ستاسو لپاره په هغه څه کې چې رسول الله ويلي، ترسره کړي او کوي يې غوره بېلګه ده، په خپله مبارک حاضر شو او جګړه يې وکړه، نو له دغه وروسته بيا تاسې څنګه د هغه له ځانه په خپلو ځانونو بخيلي کوئ او د رسول الله صلی الله عليه وسلم لار نه غوره کوئ، مګر هغه څوک چې د الله د بدلې او لورېينې هيله لري، د آخرت د ورځې هيله لري او عمل ورته کوي او الله ډېر يادوي، او څوک چې د آخرت د ورځې هيله نه لري او نه الله ډېر يادوي، نو هغه د الله د رسول صلی الله عليه وسلم تګلاره نه غوره کوي.

او کله چې مومنانو د دوی د جنګ لپاره راټولې شوې لښکرې ولېدلې ویې ویل: دا هغه ازمیښت او مصیبت او مرسته ده چې الله او د هغه پېغمبر یې له مونږ سره ژمنه کړې وه، الله او د هغه پېغمبر په دې خبره کې ريښتیا ویلې وو، بېشکه چې واقع شو، زیات نکړل د دې لښکرو لېدل دوی لره مګر په الله ایمان او هغه ته غاړه ایښودل.

په مومنانو کې ځېنې داسې نران دي چې الله سره یې ريښتیا ویلي، نو په څه يې چې الله سره ژمنه کړې په هغې یې وفا کړې کلک پاتې شوي او د الله په لار جهاد کې یې صبر کړی، له دوی څخه ځینې مړه شوي او یا د الله په لار کې وژل شوي، او ځينې یې لا د هغه په لار کې د شهادت انتظار کوي، او دغو مومنانو چې د الله تعالی سره په څه ژمنه کړې وه تبدیل یې نکړه لکه څرنګه چې منافقانو د خپلو ژمنو باره کې وکړل.

څو بدله ورکړي الله تعالی هغو ريښتینو ته چې وفا یې کړې د الله سره په ژمنو د خپل ريښتیا ویلو او په ژمنو د وفا کولو، او عذاب ورکړي منافقانو ماتوونکي د ژمنو خپلو که خوښه یې شي، دا چې له توبې یې مخکې په خپل کفر کې مړه کړي، او یا توبه وباسي چې د توبې وس ورکړي، او الله تعالی د هغه چا ته بخښونکی دی چې له خپلو ګناهونو توبه وباسي، پرې لورین دی.

او وګرځول الله تعالی قریش او غطفان او هغه کسان چې دوی سره وو د سختیو او غم سره چې هیلې یې له لاسه ورکړې وې، او په هغه څه برلاسي نشو چې کومه اراده یې د مومنانو د بېخ ایستلو کړې وه، او الله تعالی په جګړه کې له دوی سره د مومنانو کافي شو، چې باد یې راولېږه او ملائکې یې نازلې کړې، او الله ځواکمن برلاسی دی، هېڅوک ورسره مقابله نه کوي مګر هغه پرې برلاسه کېږي او رسوا کوي یې.

او راښکته شول هغه یهود چې د دوی مرسته یې کړې وه له خپلو کلاګانو چې ځانونه یې پکې له خپل دښمن څخه ژغورل، او د دوی په زړونو کې یې وېره واچوله، یوه ډله مو وژله -ای مومنانو- او بله ډله مو بندي کوله.

او الله د دوی له هلاکت نه پس د هغوی د ځمکو مالکان کړئ چې فصلونه او خرما پکې وې، او د هغوی د کورونو او نورو شتمنیو مالکان شوئ، او د خیبر د زمکې مالکان هم شوئ چې تر اوسه مو پرې پښې نه وې ایښې، مګر زر ده چې پښې به پرې کېږدئ، او دا ژمنه او زېری دی مومنانو ته، او الله تعالی په هر څه واکمن دی، هېڅ شی یې نشي نا توانه کولی.

ای پېغمبره، خپلو میرمنو ته ووایه کله چې له تا څخه په نفقه (روزۍ) کې پراختیا غواړي او تا سره څه نه وي چې ورته یې پراخه کړې: که چېرې تاسو د دنیا ژوند او د هغې ښایست غواړئ نو راشئ ماته چې هغه ګټه درکړم کومه چې طلاقو شوو ښځو ته ورکول کېږي، او داسې مو طلاقې کړم چې نه پکې زیان وي او نه ضرر رسونه.

او که چېرې تاسو د الله او د هغه د پېغمبر رضا غواړئ، او د آخرت په کور کې جنت غواړئ، نو په خپل حال صبر وکړئ، بېشکه الله تعالی له تاسو څخه هغه چا ته چې په صبر او ښه وخت تېرولو سره نېکې وکړي ستر اجر تیار کړی دی.

ای د پېغمبر میرمنو! په تاسو کې چې څوک ښکاره ګناه وکړي نو د قیامت په ورځ به یې عذاب دوه برابره شي د دې د مرتبې او منزلت په خاطر، او د پېغمبر صلی الله علیه وسلم د خاطر ساتلو لپاره، او دا دوه برابره کول الله ته آسانه دي.

او له تاسو ( د نبي له مېرمنو) چې څوک د الله او د هغه د رسول پر پيروۍ پاتې کيږي، د الله د خوښې نېک عمل کوي، له ټولو نورو ښځو پرته به دوه برابره بدله ورکړو، او په آخرت کې مو د هغې لپاره لويه بدله چمتو کړې چې هغه جنت دی.

اې د نبي محمد صلی الله عليه وسلم مېرمنو! تاسو په فضل او شرف کې د نورو ښځو غوندې نه ياست، بلکې تاسو په فضل او شرف کې داسې مرتبه لرئ چې له تاسو پرته نورې نه شي ورته رسېدلای که چېرې تاسو د الله امرونه ومنئ او له نواهيوو يې ډډه وکړئ، نو کله چې له پرديو سړيو سره خبرې کوئ هيڅکله مو وينا او آواز مه نرموئ، چې له دې امله به د هغه چا تمه پيداشي چې په زړه کې يې د نفاق او ناروا شهوت ناروغي وي، نو له شک پيداکولو لېرې وينا کوئ داسې چې د اړتيا تر بريده جدي وي او بې ځايه نه وي.

او په کورونو کې مو اوسئ، له اړتيا پرته مه ترې وځئ، خپلې ښکلاوې مو مه ښکاره کوئ، لکه څنګه چې له اسلام مخکې د ښځو کار و، چې هغوی دا د سړيو د میلان جلبولو د پاره ښکاره کولو، او په بشپړ ډول لمونځ کوئ، او د خپلو مالونو زکات ورکوئ، د الله او د هغه د رسول پيروي کوئ، بېشکه الله پاک غواړي ای د الله د رسول مېرمنو او د هغه د کورنۍ خلکو چې له تاسو بد او ناوړه لرې کړي، او غواړي چې ستاسو نفسونه د ښو خوينو په فضيلتونو سره په ښايسته کولو او له بدو څخه يې په خالي کولو سره په بشبړ ډول پاک کړي، چې له هغه وروسته هيڅ خيری پاتې نه شي.

او ستاسو په کورونو کې د الله پر رسول نازل کړل شوي آيتونه او د هغه د رسول پاک سنت په ياد کړئ، بېشکه الله پر تاسو ډېر مهربان دی چې تاسو يې د خپل نبي په کور کې ګرځولې ياست، ښه باخبر دی چې تاسو يې د خپل رسول لپاره مېرمنې غوره کړې ياست، او د هغه د امت د ټولو مؤمنانو ميندې يې جوړې کړې ياست.

پرته له شکه الله عاجزي کوونکي نارينه او عاجزي کوونکې ښځينه، د الله رېښتيني بلونکي نارينه او رېښتينې بلونکې ښځينه، الله لره غاړه اېښودونکي نارينه او غاړه اېښودونکې ښځينه، په خپل ايمان او وينا کې رېښتيني نارينه او رېښتينې ښځينه، پر طاعاتو، له ګناهونو او پر ستونزو صبر کوونکي نارينه او صبر کوونکې ښځينه، په فرض او نفلو کې د خپلو مالونو صدقه کوونکي نارينه او صدقه کوونکې ښځينه، د الله لپاره فرض او نفل روژه نيوونکي نارينه او روژه نيوونکې ښځينه، د خپلو شرم ځايونو ساتونکي نارينه او د خپلو شرم ځايونو ساتونکې ښځينه چې د هغه په وړاندې يې له لوڅولو پټوي چې کتل يې ورته روا نه وي، همدارنګه د زنا له ناروا او د هغې له مقدمو يې لېرې ساتي، او په زړونو او ژپو په پټه او ښکاره د الله ډېر يادوونکي نارينه او ډېرې يادوونکې ښځينه چې دي الله د هغوی لپاره له ګناهونو يې بخښنه چمتو کړې ده او د قيامت په ورځ يې لویه بدله ورته چمتو کړې چې هغه جنت دی.

او د مؤمن او مؤمنې لپاره صحيح نه ده چې کله الله او د هغه رسول د هغوی په اړه پرېکړه وکړي چې هغوی لره دې په منلو او نه منلو کې اختيار وي، څوک چې د الله او د هغه د رسول څخه سرغړونه وکړي، نو هغه له نېغې لارې څخه په څرګنده لار ورکۍ سره لار ورکی دی.

او ای رسوله! کله چې دې هغه چا ته ويل چې الله پرې د اسلام پېرزوينه کړې وه او تا پرې د آزادۍ پېرزوينه کړې ده، چې هغه زيد بن حارثه رضي الله عنهما دی، کله چې د خپلې مېرمنې زينب بنت جحش د طلاق په اړه تاته د مشوره غوښتونکي په توګه راغی، تا هغه ته وويل: خپله مېرمن دې وساته طلاق مه ورکوه، د الله څخه د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو ووېرېږه، او ای رسوله! په خپل زړه کې د خلکو له وېرې هغه څه پټوې چې الله تا ته د زينب د نکاح په اړه وحي کړې وه، او الله به ژر د زيد لخوا د هغې طلاق او بيا ستا سره د هغې نکاح څرګنده کړي، کله چې زيد په خپله خوښه وغوښتل او له هغې سره يې زړه نه غوښته چې پاتې شي او طلاقه يې کړه، تا ته مو په نکاح کړه، تر څو پر مؤمنانو د زوی بللیو د مېرمنو په نکاح کې کومه ګناه نه وي، کله چې يې هغوی طلاقې کړې او عدت يې تېر شي، او د الله امر ترسره کېدونکی و چې پر وړاندې يې هيڅ مانع او خنډ نه و.

پر نبي محمد صلی الله عليه وسلم په هغه څه کې نه کومه ګناه شته او نه کومه تنګي چې الله هغه ته د خپل بللي زوی د طلاق شوې مېرمنې نکاح حلاله کړې ده، او په دې خبره کې له هغه مخکې نبيانو د کړنلارې پيروي کوي، نو هغه صلی الله عليه وسلم په دې کې کوم نوی رسول نه دی، او څه چې الله د دغه نکاح او زوی بلل کېدو له منځه وړلو پرېکړه کوي، په دې کې نبي نه رايه لري او نه اختيار، ترسره کېدونکې پرېکړه ده چې هيڅ ردوونکی نه لري.

دغه نبيان چې د الله را نازل کړل شوي پيغامونه یې خپلو امتونو ته رسوي او له الله تعالی پرته له هيچا نه ډاريږي، او د هغه څه په کولو کې د نورو خلکو د وينا پروا نه کوي چې الله ورته روا کړي دي، او الله د خپلو بندګانو د کړنو لپاره د ساتندوی په توګه بسنه کوي ترڅو حساب ورسره وکړي، او بدله يې ورکړي، که خير وي، نو خير او که شر وي، نو شر.

او محمد له تاسو سړيو څخه د هيچا پلار نه دی، نه هغه د زيد پلار دی، تر څو يې د مېرمنې نکاح ورسره حرامه شي کله چې هغه طلاق ورکړي، خو خلکو ته د الله استازی دی، او د نبيانو مهر دی، چې له هغه وروسته نبي نشته، او الله پر هرڅه ښه پوه دی او د بندګانو له امره يې هيڅ هم ترې پټ نه دي.

ای هغو کسانو چې پر الله مو ايمان راوړی او پر هغه څه مو عمل کړی چې درته روا کړي يې دي، په زړونو، ژبو او غړو مو الله ډېر ډېر ياد کړئ.

او د ورځې په پيل او پای کې د دغو دواړو وختونو د غوره والي له امل په سبحان الله او لا اله الله ويلو سره د هغه پاکي بيانوئ.

همغه ذات دی چې لورېينې درباندې کوي او ستاينه مو کوي، او ملایک یې تاس ته دعا کوي ترڅو مو د کفر له تيارو څخه د ايمان رڼا ته را وباسي، او پر مؤمنانو ډېر مهربان دی، چې کله د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو پيروي کوي، نو سزا نه ورکوي.

په کومه ورځ چې مؤمنان له خپل پالونکي سره یې مخامخ کيږي هرکلی به يې د خپل رب له لوري په سلامتيا او ډاډ وي او الله هغوی لره پتمن اجر چمتو کړی چې د هغه جنت دی، د هغوی لپاره د خپلې پيروۍ او د هغه له سرغړونې څخه د لرې والي له امله بدله ده.

ای نبي ته مو خلکو ته پر هغوی د شاهد په توګه لېږلی يې، چې هغه څه دې ورته ورسول چې هغوی ته ورسره لېږل شوی وې، او مؤمنانو ته د هغه جنت د زيري ورکوونکي په توګه چې الله هغوی لره چمتو کړی دی، او کافرانو ته د هغه عذاب د وېروونکي په توګه چې هغوی لره يې چمتو کړی دی.

او د الله يووالي، د هغه په امر د هغه پيروۍ ته مو د بلونکي په توګه لېږلی يې، او د داسې رڼا کوونکي چراغ په توګه مو لېږلی يې چې هر څوک لارښوونه وغواړي، نو رڼا ترې ترلاسه کولای شي.

او پر الله هغو ايمان راوړونکو ته چې پر هغه څه عمل کوي چې ورته روا کړي يې دي، د هغه څه خبر ورکړه چې خوشالوي يې چې هغوی لره د الله پاک له لوري داسې لويه پېرزوينه ده چې په دنيا کې د هغوی مرستې او آخرت کې جنت ته په داخلېدو د هغوی بريا ته شامله ده.

او په هغه څه کې د کافرانو او منافقانو پيروي مه کوه چې هغوی د الله له دينه ګرځولو ته بلنه کوي، او له هغوی مخ اړوه، کېدای شي دا زيات دې خبرې ته بلونکی وي چې هغوی پر هغه څه ايمان راوړي چې ته ورته ورسره راغلی يې، او په ټولو چارو کې دې پر الله بروسه کوه، چې له هغو ډلې دې پر خپلو دښمنانو بريا هم ده، او الله د کارجوړوونکي په توګه بسنه کوي چې بندګان يې په دنيا او آخرت کې په ټولو چارو کې پر هغه بروسه کوي.

اې هغو کسانو چې پر الله يې ايمان راوړی او پر هغه څه يې عمل کړی چې ورته روا کړي يې دي، کله مو چې پر مؤمنو مېرمنو تړون وکړ د نکاح تړون، بيا مو هغوی له دخول مخکې طلاقې کړې، نو ستاسو لپاره پر هغوی عدت نشته، هغه بيا که په حيضونو سره وي او که مياشتو، ځکه دا خبره څرګنده شوه چې د هغوی په رحمونو کې څه نه دي جوړ شوي، له خپل توان سره سم مو هغوی ته په مالونو متعې ورکړئ، ترڅو په طلاق مات شوي زړونه يې لږ جوړ شي او پرته له ازاره يې په ښه توګه لاره پرېږدئ.

ای نبي! موږ ستا هغه مېرمنې درته روا کړې دي چې مهرونه يې دې ورکړي، او هغه مينځې مو درته روا کړې چې الله په غنیمت کې درکړې دي، او ستا لپاره مو ستا د تره د لوڼو نکاح، ستا د عمه ګانو د لوڼو نکاح، ستا د ماما د لوڼو نکاح او ستا د هغو خاله ګانو د لوڼو نکاح حلاله کړې ده چې ستا سره يې له مکې څخه مدينې ته هجرت کړی، او د هغې مؤمنې ښځې نکاح مو درته روا کړې ده چې خپل ځان پرته له مهر درته ډالۍ کړي که ته ورسره نکاح غواړې، او د ډالۍ نکاح يوازې د هغه صلی الله عليه وسلم لپاره ده له امته يې د بل چا لپاره روا نه ده، بېشکه موږ پر هغه څه پوهېږو چې پر مؤمنانو مو د هغوی د مېرمنو په اړه واجب کړي دي، هغه دا چې له څلورو مېرمنو زياتې ورته روا نه دي، او څه مو چې هغوی لره د مينځو په اړه يې روا کړي دي هغه دا چې پرته د شمېر له قيده له څومره مينځو چې غواړي ګټه پورته کولای شي، او هغه څه مو درته روا کړي چې روا کړي مو دي کوم چې بيان کړل شول چې له تا پرته بل چا ته مو نه دي روا کړي، تر څو ستا لپاره کومه تنګي او سختي نه وي، او الله له خپلو بندګانو د هغه چا بښونکی دی چې توبه ورته وباسي او پر هغوی مهربان دی.

ای رسوله! له مېرمنو دې کومې چې ته غواړې وېش يې ورته وروسته کړه له هغې سره شپه مه تېروه، او له هغوی چې هره يوه غواړې در نېږدې يې کړه چې شپه ورسره تېروې، د کومې نېږدې کول او کومې وروسته کول چې غواړې په دې کې پرتا کومه ګناه نشته، ستا لپاره دغه اختيار اوپراخي دې خبرې ته ډېره نېږدې ده چې د مېرمنو سترګې دې يخې شي، پر هغه څه خوښې شي چې هغوی ټولو ته يې ورکوې، ځکه هغوی پر دې خبره پوهيږي چې ته د واجب پرېښودونکی نه يې، په حق بخل نه کوې، او ای سړيو الله پر هغه څه پوهيږي چې ستاسو په زړونو کې ځينو مېرمنو ته زړه کيږي او ځينو ته نه، او الله د خپلو بندګانو پر کړنو ښه پوه دی چې له هغو هيڅ هم ترې پټ نه دي، زغمونکی دی چې هغوی ته په سزا ورکولو کې بيړه نه کوي کېدای شي هغوی توبه ورته وباسي.

ای رسوله! ستا لپاره روا نه دي چې کومې مېرمنې ستا په نکاح کې دي له هغوی پرته له نور ښځو سره نکاح وکړې، نه دا درته روا دي چې هغوی طلاقې کړې يا ځينې يې طلاقې کړې ترڅو له هغوی پرته نورې وکړې، که څه هم له هغوی پرته د نورو هغو ښځو ښايست دې خوښ شي چې ته واده ورسره غواړې، خو دا درته روا دي چې له اينځو د څومره څښتن شې پرته له ټاکلي شمېر يې غوره کړې، او الله د هر څه ساتونکی دی، دغه پرېکړه د مؤمنانو د ميندو پر غوره والي دلالت کوي، چې د هغوی طلاق او پر هغوی د نورو بنو کړل منع کړل شول.

ای هغو کسانو چې پر الله مو ايمان رواړی او پر هغه څه مو عمل کړی چې درته روا کړي يې دي، د نبي عليه السلام کوټو ته مه ننوځئ مګر وروسته تردې چې ډوډۍ ته ستاسو په بللو سره د ننوتلو اجازه درته وشي، خو ناسته مو داسې مه اوږدوئ چې د ډوډۍ د پخېدو انتظار کوئ، بلکې کله چې ډوډۍ ته وبلل شوئ، نو ننوځئ، اوکله مو چې وخوړه، نو ووځئ، له هغه وروسته کرار مه کېنئ چې ځينې مو د ځينو په خبرو خوند اخلئ، ځکه دغه ناسته نبي صلی الله عليه وسلم ته اذيت رسوي، خو هغه شرميږي له دې چې له تاسو د وتلو غوښتنه وکړي، او الله په حقه له امر کولو نه شرميږي، نو تاسو ته يې ترې د وتلو امر وکړ تر څو هغه صلی الله عليه وسلم ته په ناسته اذيت ونه رسوئ، او کله چې د نبي صلی الله عليه وسلم له مېرمنو د اړتيا کوم لوښی څه غواړئ، نو د اړتيا توکي د پردې تر شا ترې وغواړئ داسې مخامخ يې مه ترې غواړئ چې تاسو هغوی وينئ، د هغوی د خونديتوب لپاره، د رسول الله صلی الله عليه وسلم د مرتبې له امله، دغه د پردې ترشا غوښتنه ستاسو او د هغوی د زړونو لپاره ډېره پاکيزه ده، ترڅو شيطان ستاسو او د هغوی زړونو ته کومه د وسوسې او ناروا ښايسته کولو لار پيدا نه کړي، او ای مؤمنانو ستاسو لپاره په کار نه دي چې په خبرو د ځنډ له امله د الله رسول اذيت کړئ، او نه دا درته روا دي چې د هغه له وفات وروسته له مېرمنو سره يې نکاح وکړئ، هغوی د مؤمنانو ميندې دي، او د هيچا لپاره روا نه ده چې له خپلې مور سره نکاح وکړي، د آذیت یو ډول د هغه له وفات وروسته یې له مېرمنو سره نکاح کول دي، دا ناروا کار دی او د الله په وړاندې لويه ګناه شمېرل کيږي.

او که له کړنو مو څه ښکاره کوئ او يا يې په زړونو کې پټوئ، نو هيڅکله له هغو هيڅ هم له الله نه پټيږي، بېشکه الله پر هر څه ښه پوه دی، له هغه ستاسو له کړنو او نورو شيانو هيڅ هم نه پټيږي، ژر به ستاسو د کړنو بدله درکړي، که خير و، نو د خير او که شر و، نو د شر.

پر هغو ښځو کومه ګناه نشته چې(لاندې یاد کسان) وويني يا له پردې پرته خبرې ورسره وکړي(چې هغه): د هغوی پلرونه، زامن يې، وروڼه يې، ورېرونه يې، نسبي يا رضاعي خورېيونه يې دي او نه پر هغوی کومه ګناه شته چې له پردې پرته مؤمنې ښځې خبرې ورسره وکړي يا هغه اينځې چې هغوی يې څښتنانې دي، او اې مؤمنو ښځو له الله ووېرېږئ په هغه څه کې چې امر يې پرې کړی او منع يې ترې کړې ده، او هغه د هغه څه ليدونکی دی چې له تاسو يې څوک ښکاره کوي او له تاسو صادريږي.

بېشکه الله د پرېښتو په وړاندې د رسول محمد صلی الله عليه وسلم ستاينه کوي، پرېښتې يې هغه لره دعا کوي، ای هغوکسانو چې پر الله مو ايمان راوړی او پر هغه څه مو عمل کړی چې هغه د خپلو بندګانو لپاره روا کړي دي، پر رسول درود ووايئ او پر هغه سلامتيا ووايئ په سلامتيا ويلو سره.

بېشکه هغه کسان چې الله او د هغه رسول ته په وينا يا کړنه ازار رسوي، الله به هغوی په دنيا او آخرت کې د خپل رحمت له پراخۍ لېرې کړي او وبه يې شړي، او هغوی لره يې په آخرت کې د سزا په ډول رسوا کوونکی عذاب چمتو کړی د هغه رسول ته د اذيت رسولو له امله.

او هغه کسان چې مؤمنان او مؤمنانې په وينا او کړنه ځوروي پرته له کومې داسې ګناه چې هغوی دې کړې وي او د ځورولو لامل يې شي، نو هغوی درواغ او څرګنده ګناه پر غاړه اخېستې ده.

ای نبي! خپلو مېرمنو ته دې ووايه، خپلو لوڼو ته دې ووايه، او د مؤمنانو ښځو ته ووايه: کوم پړوني چې اغوندي هغه دې پرځانونو را خپروي ترڅو د پرديو سړيو په مخکې د هغوی ستر ښکاره نه شي، دا ډېره نېږدې ده دېته چې هغوی وپېژندل شي چې هغوی آزادې دي، نو څوک به په آذيت رسولو سره نه ورته وړاندې کيږي لکه څنګه چې اينځو ته وړاندې کيږي، او الله له خپلو بندګانو څخه د هغه چا بښونکی دی چې توبه ورته وباسي، پر هغه مهربان دی.

که دغه منافقان له خپل نفاقه، چې د خپل کفر په پټولو او اسلام په ښکاره کولو، او هغه کسان چې په زړونو کې يې د خپلو هوسونو سره د اړيکې له امله بې لارې ده او هغه کسان چې مدينې ته د درواغو خبرونه راوړي تر څو د مؤمنانو ترمنځ اختلاف پيداکړي لاس په سر نه شي: ای رسوله! هرومرو به تاته د هغوی د سزا امر وکړو، او هرومرو به دې پر هغوی مسلط کړو، بيا به له لږې زمانې پرته هغوی په مدينه کې ستاسره و نه اوسيږي، د هغوی د تباهۍ او يا په ځمکه کې د هغوی د ورانکارۍ له امله چې یا به تباه شي او یا به له مدینې وویستل شي.

د الله له رحمته به شړل شوي وي، په هرځای کې چې موندل کيږي، نيول کيږي به او سخت به وژل کيږي، د هغوی د نفاق او په ځمکه کې د ورانکارۍ د خپرولو له امله يې.

دغه د الله روانه تګلاره ده د منافقانو په اړه کله چې هغوی خپل نفاق ښکاره کړي، او د الله تګلاره ثابته ده هيڅکله به هغې لره بدلون ونه مومې.

ای رسوله! مشرکان له تا څخه د انکار او درواغ ګڼونکو په توګه پوښتنه کوي او همدا راز يهود هم درڅخه د قيامت په اړه پوښتنه کوي: دغو خلکو ته ووايه: د قيامت پوهه له الله سره ده، ما لره د هغو په اړه هيڅ هم نشته، او ای رسوله! ته څه پوهېږې یقینا قيامت نېږدې وي؟.

له شک پرته الله پاک کافران له خپل رحمته شړلي دي او د قيامت په ورځ يې هغوی لره داسې لمبه وهونکی اور چمتو کړی چې انتظار به يې کوي.

هغوی به د تل لپاره په دغه اور کې وي چې د هغوی لپاره چمتو کړل شوی دی، هلته به نه کوم دوست مومي چې مرسته يې وکړي او نه کوم مرستندوی چې له هغوی عذاب لېرې کړي.

په کومه ورځ چې مخونه يې د دوزخ په اور کې اړول کيږي، هغوی به د سخت افسوس او پښېمانۍ له امله وايي: های کاشکي مو د دنيا په ژوند کې د الله امر منلی وای د هغه څه په پرځای کولو سره چې امر يې راته کړی و، او له هغه څه څخه په ډډه کولو سره چې ترې منع کړي يې وو، او د رسول پيروي مو کړې وای په هغه څه کې چې د خپل پالونکي له لوري يې راوړي و.

هغوی به له بې بنسټه باطل دليل سره راشي چې وبه وايي: ای زموږ پالونکيه! له شک پرته موږ د خپلو سردارانو او خپلو قومونو د مشرانو پيروي کړې وه، نو هغوی موږ له نېغې لارې لارورکي کړو.

ای زموږ پالونکيه! دغو سردارانو او لويانو ته چې موږ يې له نېغې لارې لارورکي کړي يو دوه برابره د هغه عذاب ورته وګرځوه چې موږ ته دې ګرځولی دی ځکه هغوی موږ لارورکي کړي يو، او له خپل رحمته دې یې په لوی شړلو سره وشړه.

ای هغو کسانو چې پر الله يې ايمان راوړی او پر هغه څه يې عمل کړی چې ورته روا کړي يې دي، رسول مو مه آزاروئ چې د هغو خلکو غوندې به شئ چې موسی يې آزارولو، لکه د هغوی لخوا د هغه په بدن کې عيب بيانول، نو الله له هغه څه برائت ورکړ چې هغوی ويل، د هغه سلامتي يې ورته په ډاګه کړه له هغه څه څخه چې هغوی به پسې ويل، او موسی د الله په وړاندې داسې مخور و، چې غوښتنه يې نه ردېدله او هڅه يې نه ناکامېدله.

ای هغو کسانو چې پر الله يې ايمان راوړی او پر هغه څه يې عمل کړی چې ورته روا کړي يې دي، له الله څخه د هغه د امرونو په پرځای کولو او له نواهيوو يې په ډډه کولو وډار شئ، او سمه رېښتينې وينا وکړئ.

له شک پرته که تاسو له الله څخه ووېرېږئ او سمه وينا وکړئ، هغه به مو کړنې درته سمې کړي او قبولې به يې کړي، او له تاسو به مو ګناهونه لېرې کړي، نو نه به مو رانیسي پرې، او څوک چې د الله او د هغه د رسول پيروي کوي، هغه ستره بريا ترلاسه کړه چې هيڅ بريا نه شي ورته نېږدې کېدلای، او هغه بريا د الله رضا او جنت ته ننوتل دي.

له شک پرته موږ شرعي تکليفونه او کوم مالونه او رازونه چې ساتل کیږي پر آسمانونو، ځمکه او پر غرونو وړاندې کړل، نو هغوی يې له پورته کولو انکار وکړه[دا عرض اختیاري وو]، او له پايلې يې ووېرېدل، او انسان هغه پر غاړه واخېستل، بېشکه هغه انسان خپل ځان لره ډېر ظلم کوونکی او د هغو په غاړه اخېستلو له پايلې ډېر ناپوه دی.

انسان هغه د الله په تقدير پورته کړ، تر څو الله نارينه منافقانو او ښځينه منافقانو، نارينه مشرکانو او ښځينه مشرکانو ته د هغوی د نفاق او پر الله د شرک سزا ورکړي، او تر څو الله د هغو مؤمنو نارينه او مؤمنو ښځينه وو توبه قبوله کړي چې د تکليفونو د امانت پورته کول يې په ښه توګه کړي دي، او الله خپلو هغو بندګانو لره بښونکی دی چې توبه وباسي، پر هغوی مهربان دی.