Persian Al-Mukhtasar in interpreting the Noble Quran — الحاقة 69:1 – الناس 114:6

الله لحظۀ رستاخیز را که بر همگی واقع می‌شود ذکر می‌کند.

سپس اهمیت آن را با این سوال بالا می‌برد: این رخداد واقعی و راستین چیست؟

و تو چه می‌دانی که این رخداد راستین چیست؟

ثمود قوم صالح علیه السلام، و عاد قوم هود علیه السلام قیامت که مردم را از شدت مناظر ترسناکش در هم می‌کوبد تکذیب کردند.

اما ثمود را الله با فریادی بی‌نهایت سخت و هولناک نابود کرده است.

و عاد را الله با بادی بسیار سرد و سخت که بر آنها به نهایت سختی رسید نابود کرده است.

الله به مدت هفت شب و هشت روز این باد را بر آنها فرستاد که همگی‌شان را با هم نابود کرد، و آن قوم را در خانه‌های‌شان نابودشده و افتاده بر زمین می‌دیدی؛ گویی پس از نابودی، تنه‌های پوسیدۀ درختان خرما هستند که بر زمین افتاده‌اند.

پس آیا پس از اینکه عذاب به آنها رسید حتی یک نفر از آنها را باقی می‌بینی؟!

و فرعون و امت‌های پیش از او، و شهرهایی که با زیر و رو شدن، عذاب شدند، یعنی قوم لوط، خطاهایی از شرک و گناهان مرتکب شدند.

و تمامی آنها از فرمان رسول‌شان که به‌سوی آنها فرستاده شد سرپیچی نمودند و او را تکذیب کردند، و الله آنها را به گرفتنی افزون بر آنچه نابودی‌شان با آن کامل می‌شود فرو گرفت.

به‌راستی‌که ما وقتی آب از حد خود در ارتفاع فراتر رفت کسانی را که شما از پشت آنها هستید در کشتی جاری‌ای که نوح علیه السلام آن را به فرمان ما ساخت سوار کردیم، پس شما سوار آن بودید.

تا این کشتی و قصه‌اش را اندرزی قرار دهیم که بر نابودی کافران، و نجات‌یافتن مؤمنان به آن استدلال می‌شود، و گوش‌هایی که آنچه را می‌شنوند حفظ می‌کنند آن را نگاه دارند.

پس آن‌گاه که فرشتۀ مأمور دمیدن در صور یک بار (یعنی برای بار دوم) بدمد.

و زمین و کوه‌ها بالا برده شوند، آن‌گاه یکباره و به شدت کوبیده شوند و اجزای زمین و اجزای کوه‌هایش از هم پاشیده شود.

روزی‌که تمام این موارد رخ می‌دهد قیامت برپا می‌گردد.

و در آن روز آسمان برای نزول فرشتگان از آن می‌شکافد، و بعد از اینکه محکم و منسجم بود در آن روز سست و ضعیف می‌شود.

و فرشتگان در اطراف و کناره‌های آسمان هستند، و در آن روز بزرگ هشت فرشتۀ مقرب، عرش پروردگارت را برمی‌دارند.

- ای مردم- در آن روز بر الله عرضه می‌شوید، از شما هیچ امر پنهانی، هرچه که باشد، بر الله پوشیده نمی‌ماند، بلکه الله از آن آگاه و مطلع است.

اما هرکس نامۀ اعمالش به دست راست او داده شود از شادی و سرور می‌گوید: نامۀ اعمالم را بگیرید و بخوانید.

به‌راستی‌که من در دنیا دانستم و یقین کردم که برانگیخته می‌شوم، و به جزایم می‌رسم.

پس او به‌سبب نعمت‌های جاویدانی که می‌بیند در زندگی خوشی قرار دارد.

در بهشتی که مکان و جایگاه والایی دارد.

میوه‌هایش برای کسی‌که آنها را می‌خورد نزدیک و قابل دسترس است.

برای گرامی‌ داشتن آنها گفته می‌شود: به‌سبب اعمال صالحی که در روزهای گذشته در دنیا از پیش فرستاده‌اید بدون هیچ آزاری در خوردن و نوشیدن بخورید و بنوشید.

و اما کسی‌که نامۀ اعمالش به دست چپ او داده شود، از پشیمانی زیاد می‌گوید: کاش نامۀ اعمالم را به‌سبب اعمال بدی که در آن است و مستوجب عذابم هستند دریافت نکرده بودم.

و ای کاش نمی‌دانستم که چه حسابی دارم.

ای کاش پس از مرگم هرگز برانگیخته نمی‌شدم.

مالم ذره‌ای از عذاب الله از من دفع نکرد.

حجت و توان و مقامی که بر آن تکیه می‌کردم از دستم رفت.

و گفته می‌شود: - ای فرشتگان- او را بگیرید و دستش را به گردنش ببندید.

سپس او را در جهنم افکنید تا از حرارتش رنج بَرَد.

سپس او را در زنجیری که طولش هفتاد ذراع است درآورید.

زیرا او به الله عظیم ایمان نمی‌آورد.

و دیگران را بر اِطعام مسکین تشویق نمی‌کرد.

پس در روز قیامت خویشاوندی ندارد که عذاب را از او دفع کند.

و خوارکی ندارد که از آن تغذیه کند جز عصارۀ بدن‌های جهنمیان.

این خوراک را نمی‌خورند مگر گناهکاران و نافرمانان.

الله به آنچه که می‌بینید سوگند یاد فرمود.

و به آنچه که نمی‌بینید سوگند یاد فرمود.

که قرآن به‌طور قطع کلام الله است، و رسول گرامی‌اش آن را بر مردم می‌خواند.

و سخن شاعری نیست؛ زیرا به نظم شعر نیست، چه کم ایمان می‌آورید.

و سخن کاهنی نیست، زیرا سخن کاهنان در مغایرت با این قرآن است، چه کم پند می‌پذیرید.

بلکه نازل‌شده‌ای از جانب پروردگار تمام مخلوقات است.

و اگر محمد صلی الله علیه وسلم برخی گفته‌هایی که ما آنها را نقل نکرده‌ایم به ما نسبت داده بود.

به‌طور قطع از او انتقام می‌گرفتیم و او را به قوت و قدرتی از جانب خویش فرو می‌گرفتیم.

سپس به‌طور قطع رگ متصل به قلبش را می‌بریدیم.

آن‌گاه هیچ‌یک از شما او را در برابر ما محافظت نمی‌کرد، پس بعید است که به خاطر شما به دروغ بر ما سخن نسبت داده باشد.

و همانا قرآن به‌طور قطع، اندرزی است برای کسانی‌که با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی پروردگارشان از او تعالی می‌ترسند.

و همانا ما به‌طور قطع می‌دانیم که برخی از میان شما این قرآن را تکذیب می‌کنند.

و تکذیب قرآن به‌طور قطع پشیمانی بزرگی در روز قیامت در پی دارد.

و قرآن مسلّماً همان حقیقت و امری یقینی است که بدون هیچ شک و تردیدی از جانب الله نازل شده است.

پس - ای رسول- پروردگارت را از آنچه که سزاوارش نیست منزه بدان، و نام پروردگار بزرگت را یاد کن.

یکی از مشرکان از روی استهزاء خواست که عذاب بر او و قومش واقع شود اگر این عذاب حاصل می‌شود، درحالی‌که این عذاب در روز قیامت واقع می‌شود.

برای کافران به الله؛ و کسی نیست که این عذاب را بازگرداند.

از جانب الله که دارای علوّ و درجات و بخشش‌ها و نعمت‌های بزرگ و نیکو است.

در روز قیامت که روزی طولانی و به اندازۀ پنجاه هزار سال است، فرشتگان و جبرئیل در آن درجات به‌سوی او بالا می‌روند.

پس - ای رسول- بدون بی‌قراری و گله‌مندی صبر کن.

زیرا آنها این عذاب را دور و وقوع آن را محال می‌دانند.

و ما آن را بدون تردید نزدیک و واقع‌شدنی می‌دانیم.

روزی‌که آسمان مانند مس و طلا و سایر فلزهای گداخته‌شده مذاب می‌شود.

و کوه‌ها از نظر سبکی مانند پشم‌ها می‌شوند.

و هیچ خویشاوندی از حال خویشاوندش نمی‌پرسد، زیرا هرکس به خویشتن مشغول است.

هر انسانی به خویشاوندش نشان داده می‌شود و بر او پوشیده نمی‌ماند، با این وجود به‌سبب هراس زیاد، هیچ‌کس از هیچ‌کس دیگر نمی‌پرسد، و کسی‌که مستحق جهنم است دوست دارد که به جای خویش فرزندانش را برای عذاب پیش کند.

و همسر و برادرش را فدیه دهد.

و فامیل‌های نزدیکش را فدیه بدهد، همان کسانی‌که در سختی‌ها کنارش بودند.

و تمام انسان‌ها و جن‌ها و هر آنچه را در روی زمین است فدیه بدهد، تا رها شود و از عذاب جهنم نجات یابد.

امر چنانکه این جنایتکار آرزو می‌کند نیست، زیرا آتش آخرت زبانه و شعله می‌کشد.

از حرارت و اشتعال زیاد پوست سر را به شدت برمی‌کند.

هرکس را که از حق روی گردانده، و از آن دور شده است و به آن ایمان نیاورده و عمل نکرده است.

و مال جمع کرده، و در انفاق از آن در راه الله بخل ورزیده است فرا می‌خواند.

به‌راستی‌که انسان بسیار حریص آفریده شده است.

هرگاه آسیبی همچون بیماری یا فقر به او رسد کم‌صبر است.

و هرگاه فراخ‌حالی و ثروت که می‌پسندد به او رسد، برای بخشش آن در راه الله بسیار منع‌کننده است.

جز نمازگزاران، که از این صفات نکوهیده پاک هستند.

همان کسانی‌که بر نمازشان مواظبت می‌کنند، و از آن غافل نمی‌شوند، و آن را در وقتی که برایش مشخص شده است برپا می‌دارند.

و همان کسانی‌که سهمی مشخص و مفروض در اموال‌شان است.

و آن را به کسی‌که از آنها تقاضا کند، و به کسی‌که از آنها تقاضا نکند و به هر سببی از روزی محروم شده است می‌پردازند.

و همان کسانی‌که روز قیامت را تصدیق می‌کنند، روزی‌که الله هرکس را متناسب با عملش جزا می‌دهد.

و همان کسانی‌که با وجود اعمال صالحی که پیش فرستاده‌اند از عذاب پروردگارشان می‌ترسند.

به‌راستی‌که عذاب پروردگارشان امر ترسناکی است که هیچ عاقلی از آن ایمن نیست.

و همان کسانی‌که عورت‌های‌شان را با پوشاندن و دورکردن از فواحش حفظ می‌کنند.

مگر از همسران‌شان یا کنیزانی که در اختیار دارند، که در بهره ‌بردن از آنها از طریق جماع یا غير آن مورد سرزنش نیستند.

پس کسانی‌که بهره ‌بردن از غیر همسران و کنیزان را بجویند، اینها همان متجاوزان از حدود الله هستند.

و همان‌ها که از اموال و اسرار و سایر اموری که بر آن امین قرار داده شده‌اند، و از پیمان‌های‌شان که با مردم پیمان بسته‌اند محافظت می‌کنند، و در امانت‌های‌شان خیانت نمی‌کنند، و پیمان‌های‌شان را نمی‌شکنند.

و کسانی که بر ادای شهادت هایشان به طور شایسته، متعهد هستند و خویشاوندی و دشمنی در اداى آن تأثیرى نمى گذارد.

و همان‌ها که با ادای نمازهای‌شان در وقت مخصوص آن، و با طهارت و طمأنینه، بر نمازها مداومت می‌کنند، و هیچ‌چیز آنها را از نماز غافل نمی‌سازد.

کسانی‌که صفات مذکور را دارند، به‌سبب نعمت‌هایی جاویدان، و نگاه کردن به وجه گرامی الله که به آن می‌رسند در بهشت‌ها مورد اکرام و احترام هستند.

- ای رسول- به چه سبب این مشرکان شتابان به‌سوی تو می‌آیند و تو را تکذیب می‌کنند؟!

گروه گروه تو را از راست و چپ احاطه می‌کنند.

آیا هر یک از آنها آرزو دارد که الله او را وارد بهشت پرنعمت کند، و از نعمت‌هایی جاویدانش برخوردار شود، درحالی‌که بر کفرش باقی است؟!

امر آن‌گونه که تصور کردند نیست؛ زیرا ما آنها را از آنچه می‌شناسند آفریدیم. به تحقیق آنها را از آب پستی آفریده‌ایم، پس آنها ضعیفانی هستند که مالک هیچ سود و زیانی برای خودشان نیستند، پس چگونه تکبر می‌ورزند؟!

الله متعال به ذات بزرگوارشان که پروردگار مشرق ها و مغرب های خورشید و ماه و سایر ستارگان هستند، سوگند یاد فرموده که ما توانا هستیم.

از نابودی آنها و آوردن کسانی دیگر به جای آنها که از الله فرمان‌برداری کنند، ناتوان نیستیم، و هرگاه این کار را اراده کنیم مغلوب نمی‌شویم.

پس - ای رسول- آنها را واگذار تا در باطل و گمراهی خویش غوطه‌ور شوند، و در زندگی دنیا بازی کنند تا اینکه روز قیامت را که در قرآن به آن وعده داده شده‌اند ملاقات کنند.

روزی‌که شتابان از قبرهای‌شان خارج می‌شوند گویی به‌سوی پرچمی با هم مسابقه می‌دهند.

درحالی‌که چشمان‌شان فرو افتاده، و ذلتی آنها را می‌پوشاند، این همان روزی است که در دنیا به آن وعده داده می‌شدند، اما اهمیتی به آن نمی‌دادند.

به‌راستی‌که ما نوح علیه السلام را به‌سوی قومش فرستادیم که آنها را دعوت می‌داد تا قومش را بترساند پیش از آن‌که عذابی دردناک به‌سبب شرک به الله که مرتکب آن بودند به آنها برسد.

نوح علیه السلام به قوم خویش گفت: ای قوم من، به‌راستی‌که من انذاردهنده‌ای آشکار برای‌تان هستم از عذابی که در انتظار شماست در صورتی‌که به‌سوی الله توبه نکنید.

و مقتضای انذار من به شما این است که به شما می‌گویم: تنها الله را عبادت کنید، و هیچ‌چیز را با او شریک نگردانید، و با اجرای اوامر، و اجتناب از نواهی‌اش تقوای او تعالی را پیشه کنید، و در آنچه که شما را به آن فرمان می‌دهم از من اطاعت کنید.

که اگر شما این کار را انجام دهید الله آن دسته از گناهان‌تان را که متعلق به حقوق بندگان نیست می‌بخشد، و زندگی شما را تا زمانی‌که در علم خودش مشخص است طولانی می‌کند، و تا هر زمان که بر این کار استوار باشید زمین را آباد می‌کنید. و چون مرگ فرا رسد هرگز به تأخیر نخواهد افتاد، اگر متوجه این امر باشید به‌طور قطع به الله ایمان خواهید آورد و از شرک و گمراهی خویش توبه خواهید کرد.

نوح علیه السلام گفت: پروردگارا، من قومم را شب و روز پیوسته به عبادت و توحید تو فراخواندم.

اما دعوت من برای‌شان، جز گریز و دوری آنها از دعوتم نیفزود.

و هرگاه آنها را به عبادت تو به یگانگی و فرمان‌برداری از تو و رسولت که سبب آمرزش گناهان‌شان است دعوت دادم، گوش‌های‌شان را با انگشتان‌شان بستند؛ تا دعوتم را نشنوند، و صورت‌های خویش را با لباس‌های‌شان پوشاندند تا مرا نبینند، و بر شرکی که بر آن قرار دارند ادامه دادند، و از پذیرش و فرمان‌برداری دعوتم تکبر ورزیدند.

باز-ای پروردگارا- آنها را آشکارا دعوت دادم.

برای به‌کارگیری روش‌های گوناگون در دعوت، صدایم را برای آنها بالا بردم (دعوت علنی)، و آنها را به صورت پنهانی و با صدایی آهسته دعوت دادم.

و به آنها گفتم: ای قوم من، با توبه به‌سوی پروردگارتان از او آمرزش بخواهید؛ زیرا او سبحانه نسبت به گناهان آن دسته از بندگانش که به‌سوی او توبه کنند بسیار آمرزنده است.

که اگر شما این کار را انجام دهید الله باران را پیاپی هرگاه به آن نیاز داشته باشید برای‌تان فرو می‌فرستد، و قحطی به شما نمی‌رسد.

و اموال و فرزندان فراوان به شما عطا می‌کند، و باغ‌هایی که از میوه‌هایش می‌خورید، و رودهایی که از آنها می‌نوشید و کشتزارها و دام‌های‌تان را سیراب می‌کنید برای‌تان قرار می‌دهد.

- ای قوم من- شما را چه شده است که از عظمت الله نمی‌ترسید و بدون اهمیت از او نافرمانی می‌کنید؟!

درحالی‌که شما را مرحله به مرحله از نطفه سپس عَلَقه سپس مُضغه آفرید.

آیا ندیده‌اید که الله هفت آسمان را چگونه، بر روی یکدیگر آفرید؟!

و ماه را در آسمان دنیا، نوری برای ساکنان زمین، و خورشید را درخشنده قرار داد.

و الله شما را با آفرینش پدرتان آدم علیه السلام از خاکِ زمین آفرید و با این وجود، شما از آنچه که زمین برای‌تان می‌رویاند، تغذیه می‌کنید.

سپس شما را پس از مرگ‌تان به آن بازمی‌گرداند، سپس شما را به صورتی شگفت برای رستاخیز، از زمین درمی‌آورد.

و الله زمین را برای‌تان گسترده و قابل سکونت قرار داد.

تا برای تلاش در کسب حلال، راه‌های گستردۀ آن را بپیمایید.

نوح علیه السلام گفت: پروردگارا، قوم من در توحید و عبادت تو به یگانگی، که آنها را به آن فرمان دادم از من نافرمانی کردند، و از افراد پست و فرومایۀ خویش پیروی کردند یعنی از سران‌شان که مال و فرزند به آنها نعمت بخشیدی، و مال و فرزندی که به آنها بخشیدی جز بر گمراهی‌شان نیفزود.

و بزرگان‌شان با تحریک افراد پست و فرومایۀ خویش علیه نوح علیه السلام نیرنگی بزرگ زدند.

و به پیروان‌شان گفتند: عبادت معبودهای‌تان را رها نکنید، و از عبادت بت‌های‌تان وَدّ و سُواع و یَغوث و یَعوق و نَسر دست نکشید.

و با این بت‌های‌شان مردم بسیاری را گمراه کرده‌اند. و - پروردگارا- آنها که بر خودشان با اصرار بر کفر و گناهان ستم کردند جز گمراهی از حق نیفزا.

به‌سبب گناهانی که مرتکب شدند در دنیا با طوفان غرق شدند، و پس از مرگشان مستقیم وارد آتش شدند، آن‌گاه در برابر الله یاورانی برای خودشان نیافتند که آنها را از غرق‌شدن و آتش نجات دهد.

و نوح علیه السلام پس از اینکه الله به او خبر داد که از میان قومش جز کسانی‌که ایمان آورده‌اند کسی دیگر ایمان نخواهد آورد گفت: پروردگارا، هیچ‌یک از کافران را بر روی زمین باقی نگذار که بگردد یا تکان بخورد.

زیرا - پروردگارا- اگر آنها را بگذاری و به آنها مهلت دهی بندگان مؤمن تو را گمراه می‌کنند، و جز بدکاری که از تو فرمان نمی‌برد، و ناسپاس سرسختی که از نعمت‌هایت سپاسگزاری نمی‌کند، نمی‌زایند.

پروردگارا گناهان من، و پدر و مادرم، و هرکس که مؤمن وارد خانه‌ام شود، و مردان و زنان مؤمن را بیامرز، و جز بر نابودی و زیان کسانی‌که با کفر و گناهان بر خویشتن ستم روا داشتند نیفزا.

- ای رسول- به امت خویش بگو: الله به من وحی کرد که گروهی از جن‌ها در بَطن نَخله به قرائت قرآن توسط من گوش دادند، و چون نزد قوم‌شان بازگشتند به آنها گفتند: به تحقیق که ما کلامی خوانده‌شده را که بیان و فصاحت شگفت‌آوری دارد شنیدیم.

این کلامی که شنیدیم بر اعتقاد و قول و عمل درست دلالت دارد، پس به آن ایمان آوردیم، و هرگز هیچ‌کس را با پروردگارمان که آن را نازل کرد شریک قرار نخواهیم داد.

و ایمان آوردیم به اینکه - عظمت و جلال پروردگارمان پاک و منزه است - و نه همسری گرفته است و نه فرزندی؛ آن‌گونه که مشرکان می‌گویند.

و اینکه ابلیس در نسبت ‌دادن همسر و فرزند به او سبحانه سخنی غلط در مورد الله می‌گوید.

و ما گمان می‌کردیم انسان‌ها و جن‌های مشرک دروغ نمی‌گویند وقتی ادعا می‌کردند او تعالی همسر و فرزندی دارد، پس سخن‌شان را به تقلید از آنها تصدیق کردیم.

و در جاهلیت، مردانی از انسان‌ها وقتی به مکانی ترسناک فرود می‌آمدند به مردانی از جن‌ها پناه می‌بردند. آن‌گاه یکی از آنها می‌گفت: به ارباب این وادی از شر افراد نادان قومش پناه می‌برم. آن‌گاه ترس و وحشت مردان انسانی از مردان جنی بیشتر می‌شد.

و - ای جنیان- انسان‌ها همانند شما گمان کردند که الله هرگز هیچ‌کس را پس از مرگش برای حسابرسی و جزا برنخواهد انگیخت.

و ما خبر آسمان را جُستیم، آن‌گاه آسمان را پر از نگهبانانی قوی از فرشتگان که آن را از استراق سمعی که انجام می‌دادیم محافظت می‌کنند، و پر از آتشی شعله‌ور یافتیم که هرکس به آسمان نزدیک می‌شود با آن مورد نشانه قرار می‌گیرد.

و ما در گذشته جاهایی در آسمان انتخاب می‌کردیم و از آنجا به سخنانی که فرشتگان با هم رد و بدل می‌کردند گوش می‌دادیم، سپس آن را به کاهنان ساکن زمین خبر می‌دادیم، اما امر تغییر کرده است؛ یعنی اکنون هر یک از ما گوش فرار دهد آتشی شعله‌ور برای خویش می‌یابد، که هرگاه نزدیک شود بر او فرستاده می‌شود و او را می‌سوزاند.

و ما به‌سبب این حراست شدید نمی‌دانیم که آیا شر برای ساکنان زمین خواسته شده است، یا الله خیر برای‌شان خواسته است؛ زیرا خبر آسمان از ما قطع شده است.

و - ای گروه جنیان-: برخی از ما پرهیزگار و نیکوکار، و برخی کافر و فاسق هستند؛ ما فرقه‌ها و گروه‌های مختلف و متفاوتی هستیم.

و ما یقین داریم که اگر الله سبحانه امری در مورد ما بخواهد هرگز نخواهیم توانست او را ناتوان سازیم، و هرگز نخواهیم توانست از او بگریزیم؛ زیرا به ما احاطه دارد.

و ما وقتی قرآنی را که به راست‌ترین راه هدایت می‌کند شنیدیم به آن ایمان آوردیم، پس هرکس به پروردگارش ایمان آورد نه از نقص نیکی‌هایش بیم دارد، و نه از گناهی که به گناهان گذشته‌اش افزوده شود.

و از میان ما برخی مسلمان و با طاعت الله فرمان‌بردار هستند، و برخی از راه راست و درست گمراه هستند. پس هرکس با طاعت و عمل صالح در برابر الله فروتنی کند اینها کسانی هستند که هدایت و حق را قصد کرده‌اند.

اما گمراهانِ از راه راست و درست، هیزم جهنم هستند که به همراه انسان‌های شبیه خودشان جهنم را برمی‌افروزند.

و همان‌گونه که به او وحی کرد که تعدادی از جن‌ها گوش فرا دادند به او وحی کرد که اگر جن‌ها و انسان‌ها بر راه اسلام پایداری ورزند، و به احکامش عمل کنند، به‌طور قطع الله آب زیادی به آنها خواهد نوشاند، و با نعمت‌های گوناگونی آنها را یاری خواهد رساند.

تا در این مورد آنها را بیازماییم که آیا شکر نعمت الله را به جای می‌آورند یا از آن ناسپاسی می‌کنند؟ و هرکس از قرآن، و اندرزهایش روی بگرداند، پروردگارش او را در عذاب مشقت‌آوری درمی‌آورد که توان تحمل آن را ندارد.

و مسجدها فقط از آنِ الله است؛ نه برای هیچ‌کس یا چیزی دیگر. پس هیچ‌کس را در مساجد همراه الله نخوانید، که در این صورت مانند یهود و نصاری در کنیسه‌ها و بیعه‌های‌شان می‌شوید.

و آن‌گاه که بنده الله، محمد صلی الله علیه وسلم، در سرزمین بَطن نَخله برای عبادت پروردگارش برخاست، نزدیک بود که جن‌ها به‌سبب ازدحام زیاد بر گرد او هنگام گوش ‌فرادادن به قرائت قرآن توسط او، بر سرش فرو ریزند.

- ای رسول- به این مشرکان بگو: من فقط به‌سوی پروردگار یگانه خویش فرامی‌خوانم، و غیر او را هرکس که باشد در عبادت با او شریک قرار نمی‌دهم.

به آنها بگو: به‌راستی‌که من نه مالک دفع آسیبی که الله برای‌تان مقدر کرده هستم، و نه مالک جلب منفعتی که الله شما را از آن محروم کرده است.

به آنها بگو: اگر از الله نافرمانی کنم هرگز هیچ‌کس مرا در برابر او تعالی نجات نمی‌دهد، و جز او هیچ پناهگاهی نخواهم یافت که به آن پناه ببرم.

اما آن چیزی که مالکش هستم این است که آنچه را الله مرا به تبلیغ آن به شما فرمان داده است، و رسالتش را که مرا با آن به‌سوی شما فرستاده است به شما ابلاغ کنم، و هرکس از الله و رسولش نافرمانی کند به‌راستی‌که مقصدش ورود به آتش جهنم است که برای همیشه در آن می‌ماند و هرگز از آن خارج نخواهد شد.

و کافران پیوسته بر کفرشان هستند تا آن‌گاه که در روز قیامت عذابی را که در دنیا به آن وعده داده می‌شدند ببینند، در آن هنگام خواهند دانست که یاوران چه کسی ضعیف‌تر است، و خواهند دانست که چه کسی یاران کمتری دارد.

- ای رسول- به این مشرکان انکارکنندۀ رستاخیز بگو: نمی‌دانم آیا عذابی را که به آن وعده داده می‌شوید نزدیک است، یا مهلتی دارد که کسی جز الله از آن آگاه نیست.

او سبحانه عالم تمام امور غیبی است، و ذره‌ای از آن بر او پوشیده نمی‌ماند، پس هیچ‌کس بر غیب او اطلاع پیدا نمی‌کند، بلکه مختص به علم او باقی می‌ماند.

مگر پیامبرى که الله متعال او را پسنديده و برگزيده باشد، در اين صورت او را از آنچه که بخواهد آگاه می سازد، و پیش روی او و پشت سرش نگهبانانى از فرشتگان را می گمارد تا از او حمايت کنند و کسی غیر از پیامبر از آن آگاه نشود.

تا آن رسول که الله به‌طور کامل از او محافظت می‌کند بداند رسولان پیش از او رسالت‌های پروردگارشان را که به تبلیغ آن فرمان یافته بودند رسانده‌اند، و الله از آنچه که نزد فرشتگان و رسولان است آگاهی کامل دارد، پس ذره‌ای از این امور بر او پوشیده نمی‌ماند، و هر چیزی را به عدد و دقیق برمی‌شمارد، و هیچ‌چیز بر او سبحانه مخفی نمی‌ماند.

ای کسی‌که خود را در لباسش پیچیده (یعنی پیامبر صلی الله علیه وسلم ).

جز اندکی از شب، بقیه آن را نماز بگزار.

اگر خواستی نصف آن را نماز بگزار، یا کمتر از نصف را تا به یک سوم برسد نماز بگزار.

یا بر آن بیفزا تا به دو سوم برسد، و هرگاه قرآن خواندی آن را روشن و به آرامی بخوان.

- ای رسول- در حقیقت ما به‌زودی قرآن را بر تو القا خواهیم کرد، که به‌سبب فرائض و حدود و احکام و آداب و سایر مواردی که در آن وجود دارد، سخنی گرانبار است.

به‌راستی‌که لحظات شب برای قرائت قرآن، با قلب سازگارتر و سخنان در آن هنگام درست‌تر است.

قطعاً تو در روز به کارهایت می‌پردازی، یعنی به‌سبب انجام کارهای خویش از قرائت قرآن بازمی‌مانی، پس شبانه نماز بگزار.

و الله را با انواع ذکر یاد کن، و با اخلاص عبادت از همه‌چیز به‌سوی او بِبُر.

پروردگار مشرق و مغرب، هیچ معبود برحقی جز او نیست، پس او را کارسازی بگیر که در تمام امورت بر او توکل می‌کنی.

و در برابر استهزا و دشنامی که تکذیب‌ کنندگان می‌گویند شکیبایی کن، و بدون هیچ آزاری از آنها دوری گزین.

و به کار تکذیب ‌کنندگانی که از خوشی‌های دنیا برخوردار هستند اهمیت نده. مرا با آنها رها کن، و اندکی به آنها مهلت بده تا اجل‌شان فرا رسد.

به‌راستی‌که در آخرت زنجیرهایی سنگین، و آتشی شعله‌ور داریم.

و غذایی که از تلخی زیاد در گلوها گیر می‌کند، و عذابی دردناک؛ افزون بر آنچه گذشت.

این عذاب در روزی تکذیب‌ کنندگان را فرا می‌گیرد که زمین و کوه‌ها می‌لرزند، و کوه‌ها از هراس زیاد به سنگریزه‌هایی روان و پراکنده تبدیل می‌شوند.

به‌راستی‌که ما رسولی گواه بر اعمال‌تان در روز قیامت فرستادیم همان‌گونه که موسی علیه السلام را به عنوان رسولی به‌سوی فرعون فرستادیم.

فرعون، رسولی را که از جانب پروردگارش به‌سویش فرستاده شده بود نافرمانی کرد. پس او را با عذابی شدید در دنیا با غرق شدن، و در آخرت با عذاب آتش مجازات کردیم. پس شما رسول‌تان را نافرمانی نکنید که عذابی مانند عذاب فرعون گریبانگیرتان می‌شود.

پس- اگر به الله کفر ورزید، و رسولش را تکذیب کنید- چگونه می‌توانید در روزی سخت و طولانی، که از هراس زیاد و طولانی‌بودن آن، موی سر فرزندان خردسال سفید می‌شود خودتان را محافظت کنید و نجات دهید.

آسمان از هراس زیاد آن روز می‌شکافد. وعدۀ الله بدون تردید تحقق‌یافتنی است.

به‌راستی‌که این اندرز- مشتمل بر بیان هراس و سختی روز قیامت- یادآوری‌ای است، که مؤمنان از آن سود می‌برند. پس هرکس بخواهد راهی رساننده به‌سوی پروردگارش برگزیند این کار را انجام دهد.

- ای رسول- به تحقیق که پروردگارت می‌داند تو گاهی کمتر از دو سوم شب نماز می‌گزاری، و گاهی نصف آن، و گاهی یک سوم آن را برای نماز برمی‌خیزی، و گروهی از مؤمنانی که همراه تو هستند برای نماز برمی‌خیزند. و الله است که شب و روز را اندازه می‌گیرد، و لحظات آن دو را محاسبه می‌کند. و الله می‌داند که شما نمی‌توانید لحظات شب را محاسبه و ثبت کنید. پس در جستجوی مطلوب، برخاستن اکثر آن برای‌تان دشوار است. از این رو بر شما بخشید، پس هر اندازه از شب میسر شد نماز بگزارید. - ای مؤمنان- الله می‌داند که به‌زودی از میان شما بیمارانی خواهند بود که بیماری بر آنها غلبه می‌کند، و کسانی در جستجوی روزی الله مسافرت می‌کنند، و کسانی در جستجوی رضایت الله و به این هدف که فقط کلمۀ الله برتر باشد با کافران می‌جنگند، که نماز شب بر اینها دشوار است. پس هر اندازه از شب برای‌تان میسر شد نماز بگزارید، و نمازهای فرض را به کامل‌ترین وجه ادا کنید، و زکات اموال‌تان را بپردازید، و از اموال‌تان در راه الله انفاق کنید، و هر خیری که از پیش برای خودتان بفرستید، آن را نزد الله بهتر و با پاداشی بزرگتر خواهید یافت. و از الله آمرزش بخواهید، که الله نسبت به بندگان توبه‌کارش بسیار آمرزنده و مهربان است.

ای کسی‌که خودش را با لباسش پوشانیده (یعنی پیامبر صلی الله علیه وسلم ).

برخیز و از عذاب الله بترسان.

و پروردگارت را بزرگ شمار.

و نفس خویش را از گناهان و لباست را از نجاست‌ها پاک کن.

و از عبادت بت‌ها دوری گزین.

و به سبب بزرگ پنداشتن عمل نیک خود، بر پروردگارت منت نگذار.

و در برابر آزارهایی که با آنها روبرو می‌شوی به خاطر الله شکیبایی کن.

پس آن‌گاه که برای بار دوم در صور دمیده شود.

آن روز، روزی سخت است.

بر کافران به الله و رسولش آسان نیست.

- ای رسول- مرا با کسی‌که او را در شکم مادرش تک و تنها بدون مال یا فرزند آفریدم (یعنی ولید بن مُغِیره) واگذار.

و مال زیادی برایش قرار دادم.

و پسرانی برایش قرار دادم که همراهش حاضر هستند و در محافل با او حضور دارند و به خاطر مال زیادش در هیچ سفری از او جدا نمی‌شوند.

و در زندگی و روزی و فرزند از هر نظر برایش گستراندم.

باز هم با وجود کفرش به من طمع دارد که پس از اینکه تمام این موارد را به او دادم برایش بیفزایم.

امر آن‌گونه که تصور کرد نیست، زیرا او ستیزه‌جو و تکذیب‌ کنندۀ آیاتی است که بر رسول مان نازل کردیم.

به‌زودی عذابی سخت بر دوش او می‌گذارم که توان تحملش را ندارد.

همانا این کافر که نعمت‌های مذکور را به او ارزانی داشتم برای ابطال آنچه قرآن در مورد او می‌گوید اندیشید، و طرحی در ذهنش آماده کرد.

نفرین و عذاب بر او باد چگونه ارزیابی کرد.

باز هم نفرین و عذاب بر او باد، چگونه سنجید و ارزیابی کرد.

دوباره در آنچه که می‌گوید نگریست و اندیشید.

سپس چون چیزی نیافت که با آن بر قرآن عیب وارد کند چهره در هم کشید و خشم کرد.

سپس از ایمان روی گرداند و از پیروی پیامبر صلی الله علیه وسلم خودداری کرد.

پس گفت: این چیزی که محمد آورده است سخن الله نیست، بلکه سحری است که از دیگران روایت می‌کند.

کلام الله نیست، بلکه کلام انسان است.

به‌زودی این کافر را در یکی از طبقات جهنم، یعنی سَقَر که گرمایی کشنده دارد وارد می‌کنم.

و - ای محمد- تو چه می‌دانی که سَقَر چیست؟!

از عذاب‌شدۀ در خویش چیزی باقی نمی‌گذارد مگر اینکه او را فرا می‌گیرد، و رها نمی‌کند، سپس همان‌گونه که بود بازمی‌گردد، سپس بر او فرود می‌آید، و به همین ترتیب ادامه دارد.

پوست‌ها را سخت می‌سوزاند و تغییر می‌دهد.

بر آن نوزده فرشته گمارده شده است، که خزانه‌دارانش هستند.

و ما مأموران دوزخ را تنها از میان فرشتگان بر گزیده ایم، و انسان توانایی مقابله با آن ها را ندارد، و تعداد آن ها را جز آزمایشی برای کسانی که به الله کفر ورزیده اند، قرار ندادیم؛ تا در مورد آن ها هر چه كه می خواهند بگویند و در نهایت عذاب بر آنان دوچندان می شود، و تا یهود که تورات، و نصاری که انجیل به آن ها داده شده، اطمینان حاصل کنند که قرآن، تصدیق کننده ی آنچه مى باشد در کتاب هایشان است. همچنین مؤمنان زمانی که این (موضوع مورد) توافق را می بینند، ایمانشان افزايش يابد و یهود، نصاری و مؤمنان (در حق بودنش) شک و تردیدی نکنند، و تا کسانی که در دل هایشان بيمارى و ترديد وجود دارد و همچنين کافران، بگویند: الله با تعیین این عدد عجیب چه چیزی را اراده کرده است؟! همچنان که الله متعال تکذیب کننده ی این عدد را گمراه، و تصدیق کننده ی آن را مورد هدایت قرار داده است؛ هر کس را بخواهد گمراه و هر کس را بخواهد هدایت می دهد. به علت كثرت و فراوانی، کسی جز پروردگار از (انواع و ماهیت) لشکریانش آگاه نیست، و دوزخ جز اندرزى براى مردمان نيست تا با آن به بزرگی الله متعال پی ببرند.

سخن آن‌گونه نیست که یکی از مشرکان ادعا می‌کند یارانش برای چیره‌شدن بر خزانه‌داران جهنم کافی هستند. الله به ماه سوگند یاد فرمود.

و به شب آن‌گاه که پشت کند سوگند یاد فرمود.

و به صبح آن‌گاه که روشنایی آورد سوگند یاد فرمود.

که آتش جهنم به‌طور قطع یکی از بلایای بزرگ است.

وسیلۀ تهدید و ترساندن مردم است.

- ای مردم- برای هرکس از شما که بخواهد با ایمان به الله و عمل صالح پیشی جوید، یا با کفر و گناهان عقب بکشد.

هرکس در قبال اعمالی‌که کسب کرده گرفتار است. پس یا اعمالش او را نابود می‌کند، یا او را از نابودی می‌رهاند و نجات می‌دهد.

مگر مؤمنان که در قبال گناهان‌شان مواخذه نمی‌شوند، بلکه به‌سبب اعمال صالحی که دارند مورد عفو قرار می‌گیرند.

و آنها روز قیامت در بهشت‌هایی هستند و از یکدیگر می‌پرسند.

در مورد کافران که خودشان را با گناهانی که انجام دادند نابود کردند.

به آنها می‌گویند: چه چیزی شما را وارد جهنم کرد؟

کافران این‌گونه به آنها پاسخ می‌دهند: از کسانی‌که نماز واجب را در زندگی دنیا برپا می‌داشتند نبودیم.

و از آنچه که الله به ما عطا کرده بود به فقیر اطعام نمی‌کردیم.

و همراه پیروان باطل بودیم که هرجا می‌گشتند با آنها می‌گشتیم، و با گمراهان و فریب ‌خوردگان سخن می‌گفتیم.

و روز جزا را تکذیب می‌کردیم.

و به تکذیب روز جزا ادامه دادیم تا مرگ ما را فرا گرفت، آن‌گاه میان ما و توبه مانع ایجاد کرد.

پس شفاعت شفاعتگران، اعم از فرشتگان و پیامبران و صالحان در روز قیامت به آنان سودی نمی رساند؛ چرا که یکی از شروط پذیرش شفاعت، رضایت از شفاعت شده است.

چه چیزی باعث رویگردانی این مشرکان از قرآن شد؟!

گویی در رویگردانی و فرار از قرآن، گورخرانی بسیار رمنده هستند.

که از شیری به‌سبب ترس از آن می‌گریزند.

بلکه هر یک از این مشرکان می‌خواهد نامه‌ای برایش ارسال شود که به او خبر می‌دهد محمد رسولی از جانب الله است، و سبب این امر کمبود و ضعف دلایل و حجت‌ها نیست، بلکه فقط ستیزه‌جویی و تکبر است.

چنین نیست، بلکه سبب استمرار گمراهی آنها این است که به عذاب آخرت ایمان نمی‌آورند، و بر کفرشان باقی می‌مانند.

بدانید که این قرآن اندرز و یادآوری است.

پس هرکس که بخواهد می‌تواند قرآن را بخواند و از آن اندرز گیرد.

و پند نمی‌گیرند مگر اینکه الله بخواهد پند بگیرند. او سبحانه سزاوار است که با امتثال اوامر و اجتناب از نواهی‌اش از او ترسیده شود، و سزاوار است که گناهان بندگانش را آن‌گاه که به‌سوی او توبه کنند بیامرزد.

الله به روز قیامت یعنی روزی‌که مردم در برابر پروردگار جهانیان می‌ایستند سوگند یاد فرمود.

و به نفس پاک که صاحبش را بر کوتاهی در اعمال صالح، و بر انجام بدی‌ها سرزنش می‌کند سوگند یاد فرمود که به‌طور قطع مردم برای حسابرسی و جزا برانگیخته می‌شوند.

آیا انسان گمان می‌کند که پس از مرگش استخوان‌های او را برای رستاخیز جمع نخواهیم کرد؟!

آری، افزون بر جمع استخوان‌هایش ما می‌توانیم سر انگشتان او را به آفرینشی کامل همان‌گونه که بود بازگردانیم.

بلکه با انکار رستاخیز می‌خواهد بدون هیچ بازدارنده‌ای به بدکاری خویش در آینده ادامه دهد.

برای بعید شمردن، در مورد روز قیامت می‌پرسد: چه زمانی واقع می‌شود؟

آن‌گاه که چشمان سرگردان و وحشت‌زده شوند چون آنچه را تکذیب می‌کردند ببینند.

و نور ماه از بین برود.

و جرم خورشید و ماه جمع شود.

انسان بدکار در آن روز می‌گوید: راه فرار کجا است؟!

در آن روز نه راه فراری است، و نه هیچ جای پناهی که بدکار به آن روی آورد، و نه هیچ پناهگاهی که به آن پناه برده شود.

- ای رسول- در آن روز بازگشتگاه و هدف برای حسابرسی و جزا به‌سوی پروردگارت است.

در آن روز انسان از اعمالی‌که قبل از وفات فرستاده، و اعمالی‌که پس از خود به‌جای گذاشته است باخبر می‌شود.

بلکه انسان بر خودش گواه است چون اعضای او به گناهانی که کسب کرده است گواهی می‌دهند.

و اگر عذرهایی بیاورد که با آنها از خودش دفاع کند که عمل بدی را انجام نداده است هرگز سودی به او نمی‌رساند.

- ای رسول- زبانت را به قرآن از روی عجله به اینکه از ذهنت فرار کند حرکت نده.

زیرا برعهدۀ ما است که آن را برای تو در سینه‌ات جمع کنیم، و قرائت آن را بر زبانت استوار سازیم.

پس هرگاه فرستاده ی ما جبرئیل آن را بر تو قرائت نمود، سکوت کن و به آن گوش ده.

تفسیر آن به تو نیز برعهدۀ ما است.

هرگز، امر چنین نیست که شما محال ‌بودن رستاخیز را ادعا می‌کنید، زیرا می‌دانید کسی‌که بر آفرینش نخستین شما توانا باشد از زنده‌کردن شما پس از مرگ‌تان ناتوان نیست، اما سبب تکذیب رستاخیز توسط شما فقط این است که شما زندگی دنیا را که به سرعت پایان می‌یابد دوست دارید.

و زندگی آخرت را رها می‌کنید که راه (دستیابی به) آن انجام طاعاتی است که الله شما را به آن فرمان داده، و ترک محرماتی که شما را از آن نهی کرده است.

چهره‌های اهل ایمان و سعادت در آن روز شاداب و منور است.

و به‌سوی پروردگارشان می‌نگرند و از آن بهره‌مند می‌شوند.

و چهره‌های کافران و بدبختان در آن روز در هم کشیده است.

یقین دارند که کیفری بزرگ، و عذابی دردناک بر آنها فرود می‌آید.

امر چنان نیست که مشرکان تصور کرده‌اند که وقتی مُردند عذاب نمی‌شوند، پس هنگامی‌که جان یکی از آنها به گلوگاهش برسد.

و مردم به یکدیگر بگویند: آیا کسی هست که بر او رُقیه بخوانَد شاید شفا یابد؟!

و کسی‌که در حال جان‌کندن است یقین پیدا کند که جدایی دنیا با مرگ فرا رسیده است.

و در پایان دنیا و شروع آخرت، سختی‌ها جمع شوند.

در این هنگام، مرده به‌سوی پروردگارش رانده می‌شود.

پس کافر به آنچه رسولش آورد ایمان نیاورد، و برای الله سبحانه نماز نگزارد.

بلکه آنچه را رسولش نزد او آورد تکذیب کرد، و از آن روی گرداند.

به‌علاوه، این کافر درحالی‌که متکبرانه راه می‌رفت به‌سوی خانواده‌اش رفت.

پس الله کافر را تهدید کرد که عذابش به تحقیق او را دنبال می‌کند و به او نزدیک شده است.

سپس همان جمله را برای تاکید تکرار کرد، و فرمود: ﴿ثُمَّ أَوْلَى لَكَ فَأَوْلَى﴾؛ «باز هم وای بر تو! پس وای بر تو!».

آیا انسان گمان می‌کند که الله او را بیهوده بدون اینکه او را به شریعتی مکلف سازد رها می‌کند؟

آیا این انسان روزی یک نطفه از منی که در رحم ریخته می‌شود نبود؟

سپس تکه‌ای از خون جامد نبود؟ سپس الله او را نیافرید؟ و آفرینش او را کامل نکرد؟

سپس از جنس او دو نوع: مرد و زن قرار نداد؟!

آیا ذاتی‌که انسان را از نطفه‌ای سپس از خون بسته‌ای آفرید بر زنده‌کردن دوبارۀ مردگان برای حسابرسی و جزا توانا نیست؟! آری، به‌راستی‌که بر این کار توانا است.

زمانی طولانی بر انسان گذشته که در آن زمان، معدومی غیر قابل ذکر بوده است.

به‌راستی‌که ما انسان را از نطفه‌ای آمیخته از آب مرد و آب زن آفریدیم، و او را با تکالیفی که بر او لازم گرداندیم می‌آزماییم، از این رو او را شنوا و بینا قرار دادیم تا احکامی که او را به آنها مکلف کرده‌ایم، برپا دارد.

به‌راستی‌که ما برایش راه هدایت را بر زبان‌ رسولانمان آشکار کردیم، و با این کار راه گمراهی نیز برایش آشکار شد. سپس او یا به راه راست هدایت می‌یابد، و بنده‌ای مؤمن و سپاسگزار الله می‌شود، و یا از راه راست گمراه می‌گردد و بنده‌ای کافر و منکر آیات الله می‌شود.

به‌راستی‌که ما برای کافرانِ به الله و رسولانش، غل و زنجیرهایی که با آنها در جهنم کشیده می‌شوند، و آتشی شعله‌ور آماده کرده‌ایم.

به‌راستی‌که مؤمنان فرمان‌بردار از الله در روز قیامت از جام شرابی لبریز که با کافور به‌سبب رایحه خوش آن آمیخته شده است می‌نوشند.

این شراب آماده‌شده برای اهل طاعت از چشمه‌ای سهل‌الوصول و پُر آب است که نمی‌خشکد، بندگان الله از آن سیراب می‌شوند، و آن را به هرجا بخواهند روان و جاری می‌کنند.

و صفات بندگانی که از آن می‌نوشند این است که به طاعاتی که خودشان را به آن ملزم کرده‌اند وفا می‌کنند، و از روزی‌که شر آن گسترده و آشکار است یعنی روز قیامت می‌ترسند.

و طعام را با وجود اینکه آن را به خاطر نیاز و اشتها دوست دارند، به فقرا و یتیمان و اسیران می‌دهند.

و از درون شادمان هستند که جز برای وجه الله به آنها طعام نمی‌دهند، زیرا در قبال طعام‌ دادن، هیچ پاداش و تشکری از آنها نمی‌خواهند.

به‌راستی‌که ما از پروردگارمان در روزی‌که از سختی و ترسناکی آن چهره‌های بدبختان در هم کشیده می‌شود می‌ترسیم.

پس الله برای گرامی ‌داشتن آنها و شاد کردن دل‌هایشان، آنها را به فضل خویش از شر آن روز بزرگ نجات داد، و زیبایی و نوری در چهره‌های‌شان به آنها عطا کرد.

و الله - به‌سبب صبرشان بر طاعات و بر قضا و قدرهای الله، و صبرشان در برابر ترک گناهان- بهشتی را که در آن بهره‌مند می‌شوند، و ابریشمی که آن را می‌پوشند به آنها پاداش داد.

در آنجا بر تخت‌هایی آراسته تکیه می‌زنند، و نه خورشیدی که پَرتوش آنها را اذیت کند، و نه سرمای شدیدی می‌بینند، بلکه در سایه‌بانی همیشگی و بدون هیچ گرما و سرمایی قرار دارند.

سایه‌هایش به آنها نزدیک است، و میوه‌هایش رام کسانی است که آنها را می‌خورند، یعنی به آسانی و سهولت آنها را می‌خورند، به‌گونه‌ای که به پهلو آرمیده و نشسته و ایستاده به آنها دسترسی دارند.

و خدمتکاران با ظرف‌هایی نقره‌ای، و جام‌هایی درخشان هر وقت شراب بخواهند پیرامون آنها می‌گردانند.

که در درخشندگی رنگش مانند شیشه است اما از نقره هستند، و براساس مقداری که می‌خواهند اندازه‌گیری‌شده هستند، به‌گونه‌ای که نه از آن بیشتر است و نه کمتر.

و این گرامی‌داشته‌شدگان از جام شرابی آمیخته با زنجبیل نوشانده می‌شوند.

از چشمه‌ای در بهشت به نام سَلسبیل می‌نوشند.

و در بهشت پسرانی که بر جوانی‌شان باقی می‌مانند، گردشان می‌چرخند که هرگاه آنها را ببینی به‌سبب صورت‌های زیبا، و رنگ‌های نیکو، و زیاد بودن و پراکندگی‌شان، گویی مرواریدهایی پراکنده شده هستند.

و چون به آنچه در بهشت است بنگری نعمت‌هایی غیر قابل توصیف، و مُلک و پادشاهی‌ای بزرگ و بی‌همتا می‌بینی.

بر تن‌های‌شان لباس‌هایی سبز و فاخر از ابریشم نازک، و ابریشم کلفت پوشیده شده است، و در آنجا دست‌بندهایی از نقره پوشانده شده‌اند، و الله شرابی خالی از هرگونه ناگواری به آنها می‌نوشاند.

و برای تکریم به آنها گفته می‌شود: قطعاً این نعمت‌هایی که به شما داده شده است پاداش شما در قبال اعمال صالحتان است، و عمل‌تان نزد الله پذیرفته شده است.

- ای رسول- به تحقیق که ما قرآن را بخش‌بخش بر تو نازل کردیم، و آن را یکباره بر تو فرو نفرستادیم.

پس در برابر تمام احکام تقدیری و تشریعی الله شکیبایی کن، و نه از گناهکاری در گناهی که به‌سوی آن فرامی‌خواند فرمان بر، و نه از کافری در کفری که به‌سوی آن فرامی‌خواند.

و پروردگارت را با نماز صبح در اول روز، و نماز ظهر و عصر در پایان روز یاد کن.

و او تعالی را در دو نماز شب: نماز مغرب و نماز عشا، یاد کن، و پس از این دو نماز، برای او نماز شب (تَهَجُّد) بگزار.

به‌راستی‌که این مشرکان زندگی دنیا را دوست دارند و بر آن حرص می‌ورزند، و روز قیامت را که به‌سبب سختی‌ها و مصیبت‌هایش روزی سنگین است، پشت سرشان رها کرده‌اند.

ما آنها را آفریده‌ایم و آفرینش آنها را با تقویت مفاصل و اعضا و غیر آن مستحکم کرده‌ایم. و هرگاه نابودی و تبدیل آنها با امثال‌شان را بخواهیم به‌طور قطع این کار را انجام خواهیم داد.

به‌راستی‌که این سوره مایۀ اندرز و یادآوری است، پس هرکس انتخاب راهی که او را به رضایت پروردگارش می‌رساند بخواهد آن را برگزیند.

و انتخاب راهی به‌سوی رضایت الله را نمی‌خواهید مگر اینکه الله آن را از شما بخواهد، زیرا تمام کارها به‌سوی او است. به‌راستی‌که الله از آنچه که به صلاح بندگانش است و آنچه به صلاح آنها نیست بسیار آگاه است، و در آفرینش و تقدیر و شریعتش بسیار دانا است.

هر یک از بندگانش را که بخواهد وارد رحمت خویش می‌کند، آن‌گاه آنها را به ایمان و عمل صالح توفیق می‌دهد، و برای کسانی‌که با کفر و گناهان به خودشان ستم کرده‌اند عذابی دردناک یعنی عذاب جهنم، در آخرت آماده کرده است.

الله به بادهایی که مانند یال اسب پیاپی می‌وزند سوگند یاد فرمود:

و به بادهای سخت وزنده سوگند یاد فرمود:

و به بادهایی که باران را می‌گسترانند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که آنچه را میان حق و باطل جدایی می‌اندازد نازل می‌کنند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که وحی را فرود می‌آورند سوگند یاد فرمود.

وحی را هشداری از جانب الله برای مردم، و بیم‌دادن مردم از عذاب او تعالی فرو می‌فرستند.

که رستاخیز و حسابرسی و جزایی که به آن وعده داده می‌شوید به‌طور قطع و بدون تردید واقع خواهد شد.

پس وقتی نور ستارگان محو شده و از بین برود.

و آن‌گاه که آسمان شکافته شود تا فرشتگان از آن فرود آیند.

و آن‌گاه که کوه‌ها از جای خویش کنده و متلاشی و به گرد و خاک تبدیل شوند.

و آن‌گاه که رسولان برای وقت مشخصی گرد آورده شوند.

برای روزی بزرگ که برای گواهی بر امت‌های‌شان تعیین شده است.

برای روز داوری میان بندگان، که حق‌دار از ناحق، و خوشبخت از بدبخت مشخص می‌شود.

و - ای رسول- تو چه می‌دانی که روز داوری چیست؟!

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب ‌کنندگانی باد که آنچه را رسولان از جانب الله آوردند تکذیب می‌کنند.

مگر امت‌های پیشین را وقتی به الله کفر ورزیدند و رسولانش را تکذیب کردند نابود نکردیم؟!

و تکذیب‌ کنندگان بعدی را نیز همانند آنها و در پی آنها نابود کردیم.

مانند نابودکردن آن امت‌ها، مجرمان تکذیب‌ کننده به رسالت محمد صلی الله علیه وسلم را نابود می‌کنیم.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب ‌کنندگان وعید الله به مجازات مجرمان باد.

- ای مردم- مگر شما را از آبی پست و اندک یعنی نطفه نیافریدیم.

پس آن آب پست را در مکانی حفاظت‌شده یعنی رحم زن قرار دادیم.

تا زمانی مشخص یعنی مدت حمل.

سپس صفت و اندازه و رنگ و سایر خصوصیات نوزاد را فراهم آوردیم، پس ما برای تمام این موارد توانایان بسیار خوبی هستیم.

نابودی و عذاب و زیان در آن روز بر تکذیب ‌کنندگانِ قدرت الله باد.

آیا زمین را گردآورندۀ تمام مردم قرار ندادیم.

که زندگان‌شان را با سکونت و آبادانی آن، و مردگان‌شان را با دفن در خود گرد می‌آورد.

و کوه‌هایی استوار و بلند در آن قرار دادیم، که آن را از لرزیدن محافظت می‌کنند، و - ای مردم- آبی گوارا به شما نوشاندیم. و ذاتی‌که این موارد را آفریده باشد از برانگیختن شما ناتوان نیست.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر کسانی ‌باد که نعمت‌های الله بر خودشان را انکار می‌کنند.

و به کسانی‌که آنچه را رسولان‌شان آوردند تکذیب کردند گفته می‌شود: - ای تکذیب‌ کنندگان- به‌سوی عذابی که آن را تکذیب می‌کردید بروید.

به‌سوی سایه‌بانی از دود آتش که به سه شاخه جدا شده است بروید.

نه خنکیِ سایه را دارد، و نه مانع رسیدن سوزش و حرارتِ آتش به شما می‌شود.

به‌راستی‌که آتش جهنم، آتشپاره‌هایی می‌افکند، که هر یک از آنها از نظر بزرگی مانند کاخی است.

این پاره‌های آتش، گویی در سیاهی و ضخامت مانند شترانی سیاه هستند.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب‌ کنندگان عذاب الله باد.

در این روز هیچ سخنی نمی‌گویند.

و به آنها اجازه داده نمی‌شود که از کفر و گناهان‌شان به‌سوی پروردگارشان پوزش بخواهند.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب ‌کنندگانِ اخبارِ آن روز باد.

این روزِ داوری بین مخلوقات است، که شما و امت‌های پیشین را در یک میدانِ هموار گرد می‌آوریم.

پس اگر حیله‌ای دارید که برای نجات از عذاب الله با آن چاره‌جویی کنید پس علیه من به‌کار گیرید.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب‌ کنندگانِ روز داوری باد.

به‌راستی‌، کسانی که با اجرای اوامر و اجتناب از نواهیِ پروردگارشان پرهیزگاری می‌کنند، در سایه‌های درختان سبز و خرم و تازۀ بهشت و چشمه‌های آب گوارا و جاری، هستند.

و در میان هر میوه‌ای که خواهان خوردن آن باشند.

و به آنها گفته می‌شود: به‌سبب اعمال صالحی که در دنیا انجام می‌دادید، از پاکیزه‌ها بخورید، و نوشیدنی گوارایی که هیچ ناگواری‌ای در آن نیست بنوشید.

همانا مانند این جزا که به شما جزا دادیم نیکوکاران را جزا می‌دهیم.

نابودی و عذاب و تباهی باد در آن روز بر تکذیب ‌کنندگانِ نعمت‌های که الله برای پرهیزگاران آماده ساخته است.

و به تکذیب‌ کنندگان گفته می‌شود: زمانی اندک در دنیا بخورید و از خوشی‌های زندگی بهره‌مند شوید. به‌راستی‌که شما به‌سبب کفر به الله و تکذیب رسولانش مجرم هستید.

نابودی و عذاب و تباهی در آن روز بر تکذیب‌ کنندگانِ جزا در روز قیامت باد.

و هرگاه به این تکذیب ‌کنندگان گفته شود: برای الله نماز بگزارید برای او تعالی نماز نمی‌گزارند.

نابودی و عذاب و تباهی باد در آن روز بر منکِرانی که آنچه را رسولان از جانب الله آورده‌اند تکذیب می‌کنند.

وقتی به این قرآنِ نازل‌شده از جانب پروردگارشان ایمان نیاوردند پس به کدام سخن دیگری ایمان خواهند آورد؟!

این مشرکان پس از اینکه الله رسولش را به‌سوی آنها فرستاد در مورد چه چیزی از یکدیگر می‌پرسند؟!

در مورد خبری بزرگ؛ که همان قرآن نازل‌شده بر رسول‌شان که دربردارندۀ خبر رستاخیز است، از یکدیگر می‌پرسند.

همین قرآن که در توصیف آن با یکدیگر اختلاف کردند؛ در اینکه سحر یا شعر یا کهانت یا افسانه‌های پیشینیان است.

چنان‌که ادعا کردند نیست. به‌زودی این تکذیب‌ کنندگانِ قرآن از سرانجام بد تکذیب خویش آگاه خواهند شد.

باز هم تأکید می‌شود که از این کار اطمینان حاصل خواهند کرد.

آیا زمین را برای‌شان هموار و قابل اقامت نگرداندیم؟!

و کوه‌ها را بر روی زمین به منزلۀ میخ‌هایی که آن را از لرزیدن نگه می‌دارد قرار دادیم.

و - ای مردم- شما را جنس‌هایی مخالف آفریدیم: برخی از شما مرد و برخی دیگر زن هستند.

و خوابتان را وسیلۀ دست‌کشیدن از فعالیت قرار دادیم تا استراحت کنید.

و تاریکی شب را پوششی برای‌تان قرار دادیم مانند لباس که عورت‌های‌تان را با آن می‌پوشانید.

و روز را میدانی برای کسب و جستجوی روزی قرار دادیم.

و بر فرازتان هفت آسمان با بنایی مستحکم و استوار قرار دادیم.

و خورشید را چراغی بسیار درخشان و روشن گرداندیم.

و از ابری که زمان باریدنش فرا رسیده، آبی بسیار فرود آوردیم.

تا با آن انواع دانه، و انواع گیاهان را برویانیم.

و باغ‌هایی انبوه که شاخه‌های درختانش درهم فرو رفته است برویانیم.

همانا روز داوری میان مخلوقات، موعدی با وقت مشخص است که تخلف نمی‌پذیرد.

روزی‌که فرشته برای بار دوم در صور می‌دمد، آن‌گاه - ای مردم- گروه گروه می‌آیید.

و آسمان گشوده می شوند و شکاف هایی مانند درهای باز شده، در آن ها ایجاد می شود.

و کوه‌ها به حرکت می‌افتند تا اینکه به غباری پراکنده تبدیل می‌شوند، و مانند سراب می‌گردند.

به‌راستی‌که جهنم در کمین و انتظار است.

بازگشتگاهی برای ستمکاران است که به‌سوی آن بازگردانده می‌شوند.

زمان‌ها و روزگاران بی‌نهایتی در آن می‌مانند.

هوایی خنک در آن نمی‌چشند که گرمای آتش را برای‌شان سرد کند، و شرابی در آن نمی‌چشند که از آن لذت برده شود.

چیزی جز آبی بسیار سوزان، و آنچه از چرک و خون جهنمیان جاری می‌شود نمی‌چشند.

این کیفری متناسب با کفر و گمراهی‌ای است که بر آن بودند.

به‌راستی‌که آنها در دنیا از محاسبۀ خویش توسط الله در آخرت نمی‌ترسیدند؛ چون به رستاخیز ایمان نداشتند، و اگر از رستاخیز می‌ترسیدند به‌طور قطع به الله ایمان می‌آوردند، و اعمال صالح انجام می‌دادند.

و آیات نازل‌شدۀ ما بر رسول‌مان را به شدت تکذیب کردند.

و تمام اعمال‌شان را ثبت کردیم و برشمردیم، و در نامه‌های اعمال‌شان مکتوب است.

پس - ای نافرمانان- این عذاب همیشگی را بچشید، که بر عذابتان جز عذاب نخواهیم افزود.

به‌راستی کسانی‌که با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی پروردگارشان تقوای او تعالی را پیشه کردند، جایگاهی دلکش دارند که در آن به خواسته‌شان یعنی بهشت دست می‌یابند.

باغ‌ها و تاکستان‌ها.

و دخترانی هم سن و سال با پستان‌هایی برآمده.

و جامی لبریز از خمر.

در بهشت نه سخنی باطل می‌شنوند، و نه دروغی، و نه به یکدیگر دروغ می‌گویند.

تمام این موارد بخشش و عطایی کافی از جانب الله است که به آنها بخشیده است.

پروردگار آسمان‌ها و زمین و پروردگار آنچه میان این دو است، ذات بخشایشگر در دنیا و آخرت؛ تمام کسانی‌که در زمین یا آسمان هستند این حق را ندارند که از او بخواهند مگر زمانی‌که به آنها اجازه دهد.

روزی‌که جبرئیل و دیگر فرشتگان به صف می‌ایستند، و به شفاعت برای هیچ‌کسی سخن نمی‌گویند مگر کسی‌که الله رحمان به او اجازه دهد که شفاعت کند، و سخنی درست مانند کلمۀ توحید بگوید.

این روز که برای‌تان توصیف شد همان روزی است که بدون تردید واقع می‌شود، پس هرکس در آن روز نجات از عذاب الله را بخواهد باید از اعمال صالح که پروردگارش را راضی می‌سازد راهی به‌سوی آن برگزیند.

- ای مردم- در حقیقت ما شما را از عذابی نزدیک و قطعی ترساندیم، روزی‌که شخص به اعمالی‌که در دنیا از پیش فرستاده می‌نگرد، و کافر برای آرزوی رهایی از عذاب می‌گوید: کاش تبدیل به خاک می‌شدم، مانند حیوانات که در روز قیامت به آنها گفته می‌شوید: خاک شوید.

الله به فرشتگانی که ارواح کافران را با شدت و زور می‌کِشند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که ارواح مؤمنان را با سهولت و آسانی درمی‌آورند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که به فرمان الله از آسمان به‌سوی زمین می‌آیند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که در ادای فرمان الله از یکدیگر سبقت می‌گیرند سوگند یاد فرمود.

و به فرشتگانی که احکامی را که الله بر آنها فرمان می‌دهد اجرا می‌کنند، مانند فرشتگان گماشته‌شده بر اعمال بندگان سوگند یاد فرمود؛ به تمام این فرشتگان سوگند یاد فرمود که به‌طور قطع آنها را برای حساب و جزا برخواهد انگیخت.

روزی‌که زمین هنگام دمیدن اول تکان می‌خورَد.

در پی این دمیدن، دمیدنی دوم می‌آید.

دل های کافران و فاسقان در آن روز هراسان است.

اثر ذلت در چشمان‌شان آشکار می‌گردد.

و می‌گفتند: آیا پس از اینکه مُردیم به زندگی بازمی‌گردیم.

آیا پس از اینکه استخوان‌های پوسیده و پوچ شدیم بازمی‌گردیم؟!

گفتند: اگر بازگردیم این بازگشتی زیان‌آور است، که صاحبش فریب‌خورده است.

کار رستاخیز آسان است، زیرا فقط یک صدا از فرشتۀ موظّف به دمیدن است.

به‌ناگاه همگی پس از اینکه در دل زمین مرده بودند بر روی زمین زنده می‌شوند.

- ای رسول- آیا قصۀ موسی علیه السلام با پروردگارش و با دشمن او فرعون به تو رسید؟!

آن‌گاه که پروردگارش سبحانه او را در وادی پاک طُوی ندا داد.

و به او فرمود: به‌سوی فرعون برو، که در ستم و گردنکشی از حد گذشته است.

پس به او بگو: - ای فرعون- آیا می‌خواهی که از کفر و گناهان پاک شوی؟

و تو را به سوی پروردگارت که تو را آفریده و مورد عنایت قرار داد، راهنمایی کنم تا از او بيم داشته باشى، و آنچه مورد رضایت اوست را انجام دهی و از آنچه او را خشمگین می کند، پرهیز کنی؟

پس موسی علیه السلام نشانۀ بزرگ و دلالت‌کننده بر اینکه رسولی از جانب پروردگارش است، یعنی دست و عصا را بر او آشکار کرد.

ولی فرعون این نشانه را تکذیب و از فرمان موسی علیه السلام سرپیچی کرد.

سپس از ایمان به آنچه موسی -علیه السلام- آورده بود، روی گرداند و در معصیت الله متعال و مخالفت با حق کوشید.

پس قوم و پیروانش را برای مبارزه با موسی -علیه السلام- جمع کرد، و این گونه ندا بر آورد:

من پروردگار برتر شما هستم، پس هیچ طاعتی برای غیر من بر شما نیست.

پس الله او را برگرفت و در دنیا با غرق‌کردن در دریا، و در آخرت با وارد کردن در سخت‌ترین عذاب مجازات کرد.

به‌راستی‌که در آنچه فرعون را در دنیا و آخرت با آن کیفر دادیم اندرزی است برای کسی‌که از الله می‌ترسد؛ زیرا چنین کسی از اندرزها سود می‌برد.

- ای تکذیب‌ کنندگان رستاخیز- آیا پدید آوردن شما بر الله دشوارتر است، یا ایجاد آسمان که آن را بنا کرد؟!

و ارتفاع و بلندایش را بالا برد، و آن را مسطح، و خالی از هرگونه ترک و شکاف و عیبی قرار داد.

و شبش را آن‌گاه که خورشیدِ آن غروب می‌کند تاریک گردانید، و روشنایی‌اش را آن‌گاه که خورشید طلوع می‌کند آشکار کرد.

و زمین را پس از اینکه آسمان را آفرید گستراند، و منافعش را در آن به ودیعه گذاشت.

آب زمین را به صورت چشمه‌هایی جاری از آن درآورد، و گیاهانی که چارپایان در آن می‌چرند در آن رویانید.

و کوه‌ها را ثابت بر روی زمین قرار داد.

- ای مردم- تمام این موارد منافعی برای شما و دام‌های‌تان هستند، پس کسی‌که تمام این موارد را آفریده از بازگرداندن آفرینشِ دوبارۀ آنها ناتوان نیست.

پس آن‌گاه که دمیدن دوم که هراسش هر چیزی را می‌پوشاند فرا رسد، و قیامت برپا شود.

همان روزی‌که انسان هر عمل خیر یا شری، را که از پیش فرستاده است به یاد می‌آورد.

و جهنم آورده شود و برای هرکس که آن را ببیند آشکارا نمایان شود.

اما هرکس در گمراهی، از حد بگذرد.

و زندگی فانی دنیا را بر زندگی جاوید آخرت ترجیح دهد.

به‌راستی‌که جایگاه او جهنم است که به‌سوی آن پناه می‌آورد.

و اما کسی‌که از ایستادن در برابر پروردگارش بترسد، و نفسش را از ارتکاب حرام‌های الهی بازدارد،

به‌راستی‌که بهشت جایگاه او است که به‌سوی آن پناه می‌برد.

- ای رسول- این منکِران رستاخیز از تو می‌پرسند: قیامت کی برپا می‌شود؟

تو دانشی از آن نداری تا برای‌شان یادآوری کنی، و این امر کار تو نیست، کار تو فقط آماده ‌شدن برای قیامت است.

دانش کاملِ قیامت فقط با پروردگارت است.

تو فقط انذاردهنده‌ای هستی برای کسی‌که از قیامت می‌ترسد؛ زیرا چنین کسی از انذار تو سود می‌برد.

روزی‌که قیامت را آشکارا می‌بینند، گویی جز شامگاه یا صبحگاهی از یک روز در دنیا زندگی نکرده‌اند.

رسول‌الله صلی الله علیه وسلم چهره در هم کشید و روی گرداند.

به خاطر آمدن عبدالله بن أمّ مکتومِ نابینا تا از او راهنمایی بگیرد، او در حالی آمد که رسول صلی الله علیه وسلم سرگرم گفتگو با بزرگان مشرکان بود و آرزو می‌کرد که آنها هدایت شوند.

-ای پیامبر- تو چه می دانی شاید این نابینا بخواهد از گناهانش پاک شود؟!

یا از اندرزهایی که از تو می‌شنود پند بگیرد، و از آنها نفع ببرد.

اما کسی‌که با مالی که دارد خودش را از ایمان به آنچه آورده‌ای بی‌نیاز می‌داند.

تو به او می‌پردازی، و به‌سوی او روی می‌آوری.

و اگر نخواهد با توبه و بازگشت به سوی الله متعال از گناهانش پاک شود، چه زیانی به تو می رسد.

و اما کسی‌که در جستجوی خیر، شتابان نزد تو آمد.

درحالی‌که از پروردگارش می‌ترسید.

تو به جای او به بزرگان مشرکان می‌پردازی.

امر این‌گونه نیست، بلکه فقط اندرز و یادآوری است برای کسی‌که بپذیرد.

که هرکس بخواهد الله را یاد کند، او تعالی را یاد کند و از آنچه در قرآن است اندرز گیرد.

پس این قرآن در صحیفه‌هایی گرامی نزد فرشتگان است.

بالابرده‌شده در مکانی مرتفع و پاک که هیچ آلودگی و پلیدی‌ای به آن نمی‌رسد.

و این صحیفه‌ها در دستان رسولانی از فرشتگان است.

که نزد پروردگارشان گرامی هستند، و خیر و طاعات زیادی انجام می‌دهند.

نابود باد انسان کافر؛ چه شدید است کفر او به الله!

الله او را از چه چیزی آفرید که در زمین تکبر می‌ورزد و از الله ناسپاسی می‌کند؟!

از آبی اندک او را آفرید، سپس آفرینش او را مرحله به مرحله اندازه‌گیری کرد.

و بعد از این مراحل، خروج از شکم مادرش را برای او آسان کرد.

سپس بعد از اینکه عمری در زندگی برایش مقدر کرد او را میراند، و قبری برایش قرار داد که تا زمانی‌که برانگیخته می‌شود در آن می‌ماند.

سپس هرگاه بخواهد او را برای حسابرسی و جزا برمی‌انگیزد.

امر آن‌گونه که این کافر می‌پندارد نیست که حقوقی را که برای پروردگارش برعهدۀ او است ادا کرد، زیرا او فرائضی را که الله برایش واجب گرداند ادا نکرده است.

پس انسان کافرِ به الله، باید به طعامش که آن را می‌خورد بنگرد که چگونه به دست آمده است؟!

که اصلش از باران شدید و فراوانِ نازل‌شده از آسمان است.

سپس زمین را بارور ساختیم و از گیاهان شکافت.

پس در آن گندم و ذرت و سایر دانه‌ها را رویاندیم.

و انگور و علوفۀ تر در آن رویاندیم، تا غذایی برای دام‌های‌شان باشد.

و زیتون و درخت خرما در آن رویاندیم.

و باغ‌هایی با درختان زیاد در آن رویاندیم.

و میوه‌ها، و چراگاه‌هایی برای دام‌های‌شان در آن رویاندیم.

برای بهره‌مندی شما، و بهره‌مندی دام‌هایتان.

پس وقتی آن فریاد بزرگ که گوش‌ها را می‌خراشد، یعنی دمیدن دوم فرا رسد.

روزی‌که انسان از برادرش می‌گریزد.

و از مادر و پدرش فرار می‌کند.

و از همسر و فرزندانش فرار می‌کند.

برای هر یک از آنها اندوه سختی در آن روز است که او را از دیگری بازمی‌دارد.

در آن روز چهره‌های خوشبختان درخشان است.

به آنچه الله از رحمت خویش برای‌شان فراهم آورده است خندان و شادمان هستند.

و در آن روز بر چهره‌های بدبختان غباری نشسته است.

تاریکی‌ای آنها را می‌پوشاند.

اینها که حالت مذکور را دارند همان کسانی هستند که هم مرتکب کفر و هم مرتکب گناهان شدند.

آن‌گاه که جرم خورشید جمع شود، و نورش از بین برود.

و آن‌گاه که ستارگان سقوط کنند و نورشان از بین برود.

و آن‌گاه که کوه‌ها از جای خویش به حرکت درآیند.

و آنگاه که ماده شتران آبستنی که صاحبانشان در داشتنش رقابت می کنند (از ترس و هراس آن روز) با بی توجهی رها شوند.

و آن‌گاه که وحوش در یک میدان همراه انسان‌ها گردآورده شوند.

و آن‌گاه که دریاها برافروخته و به آتش تبدیل شوند.

و آن‌گاه که جان‌ها با یکدیگر در هم پیوندند؛ یعنی بدکار با بدکار، و پرهیزگار با پرهیزگار پیوند داده شود.

و آن‌گاه که الله از دخترک زنده به گور شده بپرسد.

کسی‌که تو را کشت به چه جرمی این کار را کرد؟!

و آن‌گاه که نامه‌های اعمال بندگان گشوده شود؛ تا هر یک نامۀ اعمالش را بخواند.

و آن‌گاه که آسمان کنده شود چنان‌که پوست گوسفند کنده می‌شود.

و آن‌گاه که آتش برافروخته شود.

و آن‌گاه که بهشت به پرهیزگاران نزدیک شود.

آن‌گاه که این موارد رخ دهد هرکس از اعمالی‌که برای آن روز از پیش فرستاده است آگاه می‌شود.

الله به ستارگان پنهان قبل از پدیدار گشتن در شب سوگند یاد فرمود.

ستارگانی که در مدارهای‌شان در حرکت هستند و هنگام برآمدن صبح پنهان می‌گردند همانند آهوها که وارد لانه‌های‌شان می‌شوند.

و به شروع شب آن‌گاه که روی آورد، و به پایان شب آن‌گاه که پشت کند سوگند یاد کرد.

و به صبح آن‌گاه که نورش برآید سوگند یاد کرد.

که قرآن نازل‌شده بر محمد صلی الله علیه وسلم به‌طور قطع کلام الله است که فرشته‌ای امانتدار به او رساند، یعنی جبرئیل علیه السلام، که الله او را بر آن امین قرار داد.

فرشته‌ای نیرومند که نزد پروردگار عرش سبحانه دارای منزلت بزرگی است.

ساکنان آسمان از او اطاعت می‌کنند، و بر وحیی که به او ابلاغ می‌شود امین است.

و محمد صلی الله علیه وسلم همنشین شما که عقل و امانتداری و راستگویی او را می‌شناسید دیوانه نیست چنان‌که از روی بهتان ادعا می‌کنید.

و به تحقیق که همنشین شما، جبرئیل علیه السلام را به صورتی‌که بر آن آفریده شده در افق روشن آسمان دیده است.

و همنشین‌تان بر شما بخیل نیست که در آنچه به تبلیغ آن به شما فرمان یافته است که آن را به شما ابلاغ کند بخل ورزد، و همانند کاهنان نیز مزد نمی‌گیرد.

و این قرآن سخن شیطانی رانده‌شده از رحمت الله نیست.

بعد از این دلایل، با انکار اینکه قرآن از جانب الله است چه راهی را می‌پیمایید؟!

قرآن جز یادآور و اندرزی برای جن‌ها و انسان‌ها نیست.

برای هر یک از شما که بخواهد راه حق را به‌درستی در پیش گیرد.

و شما نه راستی را خواهید خواست و نه غیر آن را مگر زمانی‌که الله، پروردگار تمام مخلوقات آن را بخواهد.

آن‌گاه که آسمان برای نزول فرشتگان از آن شکافته شود.

و آن‌گاه که ستارگان پراکنده سقوط کنند.

و آن‌گاه که دریاها بر روی یکدیگر گشوده شوند و در هم آمیزند.

و آن‌گاه که خاک قبرها برای برانگیختن مردگان‌شان زیر و رو شود.

در این هنگام هرکس از اعمالی‌که پیش از وفات فرستاده، و اعمالی‌که به تأخیر انداخته و انجام نداده است آگاه می‌شود.

ای انسان کافر به پروردگارت، چه چیزی تو را واداشت که با فرمان پروردگارت مخالفت کنی آن‌گاه که به تو مهلت داد و به لطف خویش کیفرت را به تعجیل نینداخت؟!

همان ذاتی‌که پس از اینکه نیست بودی تو را پدید آورد، و تو را درست‌اندام و متناسب قرار داد.

و تو را به هر صورتی‌که خواست بیافریند، آفرید، و به تحقیق بر تو نعمت بخشید كه تو را در سیمای خری یا بوزینه‌ای یا سگی یا حیوانی دیگر نیافرید.

- ای فریب‌ خوردگان- امر چنان‌که تصور می‌کنید نیست بلکه شما روز جزا را تکذیب می‌کنید و برایش کار نمی‌کنید.

و به‌راستی‌که فرشتگانی بر شما گمارده شده‌اند که اعمال‌تان را حفظ می‌کنند.

نزد الله گرامی هستند، نویسندگانی هستند که اعمال‌تان را می‌نویسند.

تمام کارهایی را که انجام می‌دهید می‌دانند و آنها را می‌نویسند.

به‌راستی کسانی‌که خیر و طاعت زیادی انجام می‌دهند در روز قیامت در نعمت‌هایی جاویدان هستند.

و به‌راستی‌که گناهکاران در آتشی که بر آنها برافروخته می‌گردد هستند.

در روز جزا وارد آن می‌شوند و از حرارتش رنج می‌برند.

و هرگز از آن دور نمی‌شوند، بلکه در آن جاویدان هستند.

و - ای رسول- تو چه دانی که روز جزا چیست؟!

باز چه دانی که روز جزا چیست؟!

روزی‌که هیچ‌کس نمی‌تواند به هیچ‌کس دیگری نفع رساند، و تمام کارها در آن روز فقط از آنِ الله است، که به هر کاری بخواهد اقدام می‌کند، و غیر از او هیچ‌کس دیگری این حق را ندارد.

نابودی و تباهی باد بر کم‌فروشان.

همان کسانی‌که وقتی از دیگران پیمانه بگیرند حقشان را کامل و بدون کاستی می‌گیرند.

و هرگاه برای مردم پیمانه یا وزن کنند از پیمانه و ترازو می‌کاهند، اهالی مدینه هنگام هجرت پیامبر صلی الله علیه وسلم به‌سوی آنها چنین حالتی داشتند.

اینها که این کار ناپسند را انجام می‌دهند مگر یقین ندارند که به‌سوی الله برانگیخته می‌شوند؟!

برای حسابرسی و جزا در روزی‌که به‌سبب مصیبت‌ها و هراس‌هایی که در آن وجود دارد بزرگ است.

روزی‌که مردم برای حسابرسی در برابر پروردگارِ تمام مخلوقات می‌ایستند.

امر چنان‌که تصور می‌کنید نیست که رستاخیزی پس از مرگ وجود ندارد، به‌راستی‌که نامۀ گناهکاران چه کافر و چه منافق، تباه‌شده در سجّین -زمینی زیرین- قرار دارد.

و - ای رسول- تو چه دانی که سِجّین چیست؟!

کتاب نوشته‌شدۀ آنها است که نه از بین می‌رود، نه بر آن افزوده می‌شود و نه از آن کاسته می‌گردد.

نابودی و تباهی در آن روز برای تکذیب‌ کنندگان باد.

کسانی‌که روز جزا را که الله در آن روز بندگانش را براساس اعمال‌شان در دنیا جزا می‌دهد تکذیب می‌کنند.

و این روز را تکذیب نمی‌کند جز کسی که از حدود الله بگذرذ، و بسیار گناهکار باشد.

وقتی آیات نازل‌شدۀ ما بر رسول‌مان بر او خوانده شود می‌گوید: این افسانه‌های امت‌های پیشین است، و از جانب الله نیست.

امر چنان‌که این تکذیب‌ کنندگان تصور کردند نیست، بلکه گناهانی را که انجام می‌دادند بر عقل‌شان غلبه یافته و آن را پوشانده است، پس حق را با دل‌های‌شان نمی‌بینند.

آنها به‌طور قطع در روز قیامت از رویت پروردگارشان محروم هستند.

آن‌گاه به یقین وارد جهنم شوند، و از حرارتش رنج برند.

سپس برای سرزنش آنها در روز قیامت به آنها گفته می‌شود: این عذابی که با آن روبرو شدید همان چیزی است که آن را در دنیا تکذیب می‌کردید آن‌گاه که رسول‌تان شما را از آن خبر می‌داد.

امر چنان‌که تصور می‌کنید که هیچ حساب و جزایی وجود ندارد نیست، به‌راستی‌که اهل طاعت در عِلّیُّون هستند.

و - ای رسول- تو چه می‌دانی که علّیّون چیست؟!

کتاب نوشته‌شدۀ آنها است که نه از بین می‌رود، نه بر آن افزوده می‌شود و نه از آن کاسته می‌گردد.

فرشتگان مقرب هر آسمان این کتاب را می‌آورند.

به تحقیق کسانی‌که طاعات زیادی انجام داده‌اند در روز قیامت در نعمت‌هایی جاویدان هستند.

بر تخت‌هایی آراسته به‌سوی پروردگارشان، و به هر چیزی‌که وجودشان را به وجد آورد و آنها را شاد گرداند می‌نگرند.

هرگاه به آنها بنگری خرمی و شادابی و نشاط در اثرِ زندگی در ناز و نعمت را در چهره‌های‌شان خواهی دید.

خدمتکاران‌شان آنها را از شرابی که بر ظرفش مُهر نهاده شده است می‌نوشانند.

بوی مشک، بی‌نهایت از آن پخش می‌شود، و برای این پاداش گرامی، باید مسابقه ‌دهندگان، با عمل به آنچه الله را راضی می‌سازد، و ترک آنچه او تعالی را به خشم می‌آورد، با هم مسابقه دهند.

این شراب مُهر نهاده‌شده با چشمۀ تسنیم آمیخته می‌شود.

که چشمه‌ای در بالاترین بهشت است که مقربان صاف و خالص از آن می‌نوشند، و سایر مؤمنان از آمیزه‌ای از آن و غیر آن می‌نوشند.

به‌راستی کسانی‌که با کفر خویش گناه می‌کردند از روی تمسخر به مؤمنان می‌خندیدند.

و هرگاه بر مؤمنان می‌گذشتند از روی تمسخر و استهزا با چشم و ابرو به یکدیگر اشاره می‌کردند.

و هرگاه نزد خانوادهای خود بازمی‌گشتند، به سبب کفر و تسمخرِ مؤمنان، خوشحال و شادمان بازمی‌گشتند.

و هرگاه مسلمانان را مشاهده می‌کردند می‌گفتند: به‌راستی‌که اینها گمراهان از راه حق هستند، که دین پدران‌شان را رها کردند.

درحالی‌که الله آنها را بر حفظ اعمال مؤمنان نگماشته بود تا این سخن را بگویند.

اما در روز قیامت کسانی‌که به الله ایمان آوردند به کفار می‌خندند همان‌گونه که کافران در دنیا بر آنها می‌خندیدند.

بر تخت‌هایی آراسته به نعمت‌های جاویدانی که الله برای‌شان آماده ساخته است می‌نگرند.

به تحقیق که کافران در قبال اعمالی‌که در دنیا انجام دادند با عذابی خوارکننده مجازات شده‌اند.

آن‌گاه که آسمان برای نزول فرشتگان از آن، بشکافد.

و تسلیم‌شده به پروردگارش گوش دهد، و این کار سزاوارش است.

و آن‌گاه که الله زمین را بِکِشد، چنان‌که پوست دباغی‌شده کشیده می‌شود.

و گنج‌ها و مردگانی را که در آن است بیرون افکند، و از آنها تهی شود.

و تسلیم‌شده به پروردگارش گوش دهد، و این کار سزاوارش است.

ای انسان، به تحقیق که تو عامل خیر یا شر هستی، و روز قیامت با آن روبرو می‌شوی؛ تا الله تو را در قبال آن جزا دهد.

اما کسی‌که نامۀ اعمالش به دست راست او داده شود.

الله به زودی او را به حسابی آسان مورد محاسبه قرار دهد که عملش بدون اینکه در قبال آن مؤاخذه شود بر او عرضه می‌گردد.

و شادمان به‌سوی خانواده‌اش بازمی‌گردد.

و اما کسی‌که نامۀ اعمالش از پشت سرش به دست چپ او داده شود.

به زودی نابودی خودش را به فریاد بخواهد.

و به آتش جهنم که حرارتِ بی‌رحمانه‌ای دارد وارد شود.

به‌راستی‌که او در دنیا در میان خانواده‌اش به کفر و گناهانی که مرتکب می‌شد شادمان بود.

در حقیقت می‌پنداشت پس از مرگش هرگز به زندگی باز نخواهد گشت.

آری، به‌طور قطع الله او را به زندگی بازمی‌گرداند همان‌گونه که برای بار نخست او را آفرید. به‌راستی‌که پروردگارش به حال او بینا است به گونه‌ای که هیچ‌چیز از او بر الله تعالی پوشیده نمی‌ماند، و به‌زودی او را در قبال عملش جزا خواهد داد.

الله به سرخی‌ای که پس از غروب خورشید در افق به وجود می‌آید سوگند یاد فرمود.

و به شب و آنچه در آن جمع می‌شود سوگند یاد فرمود.

و به ماه آن‌گاه که گرد می‌آید و تمام و کامل (بَدر) می‌گردد.

که - ای مردم- به‌طور قطع از حالی به حالی دیگر یعنی از نطفه به یک تکه خون سپس یک قطعه گوشت، سپس زندگی سپس مرگ سپس رستاخیز خواهید رفت.

پس این کافران را چه شده است که به الله و روز آخرت ایمان نمی‌آورند؟!

و هرگاه قرآن بر آنها خوانده شود برای پروردگارشان به سجده نمی‌افتند؟!

بلکه کسانی‌که کفر ورزیدند آنچه را که رسول‌شان برای آنها آورد تکذیب می‌کنند.

و الله به آنچه سینه‌های‌شان دربردارد آگاه‌تر است، و ذره‌ای از اعمال‌شان بر او تعالی پوشیده نمی‌ماند.

پس - ای رسول- آنها را از عذابی دردناک که در انتظارشان است باخبر کن.

مگر کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اند، و اعمال صالح انجام داده‌اند، که پاداشی همیشگی یعنی بهشت دارند.

الله به آسمان مشتمل بر منازل خورشید و ماه و غیر این دو سوگند یاد فرمود.

و به روز قیامت که وعده فرمود مخلوقات را در آن روز گرد می‌آوَرَد سوگند یاد فرمود.

و به هر شاهدی همانند پیامبر که بر امت خویش گواهی می دهد و هر مشهودی همانند این امت که پیامبرش بر آن گواهی می دهد، سوگند یاد فرمود.

مرگ بر کسانی‌که شکافی بزرگ در زمین ایجاد کردند.

و در آن آتش برافروختند، و مؤمنان را زنده در آن افکندند.

درحالی‌که خود بر آن شکاف پُر از آتش نشسته بودند.

و خودشان بر شکنجه و عذابی که بر مؤمنان انجام می‌دادند گواه هستند؛ چون در آنجا حضور داشتند.

و این کافران هیچ عیبی بر مؤمنان نگرفتند جز اینکه به الله شکست‌ناپذیری که هیچ‌کس بر او چیره نمی‌شود، و در همه‌چیز ستوده‌شده است ایمان آورده بودند.

همان ذاتی‌که فرمانروایی آسمان‌ها و زمین فقط از آنِ او است، و از هر چیزی آگاه است، و ذره‌ای از کار بندگانش بر او پوشیده نمی‌ماند.

به‌راستی کسانی‌که مردان و زنان مؤمن را با آتش شکنجه کردند تا آنها را از ایمان به یگانگی الله بازدارند، سپس از گناهان‌شان به‌سوی الله توبه نکردند، به کیفر اینکه مؤمنان را با آتش سوزاندند در روز قیامت برای‌شان عذاب جهنم است، و عذاب آتشی که آنها را می‌سوزاند.

در حقیقت برای کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اند، و اعمال صالح انجام داده‌اند، بهشت‌هایی است که رودها از زیر کاخ‌ها و درختان‌شان جاری است، این پاداش که برای‌شان آماده شده است همان رستگاری بزرگ است که هیچ رستگاری دیگری با آن برابری نمی‌کند.

- ای رسول- به‌راستی‌که کیفر پروردگارت برای کافر- اگرچه مدتی به او مهلت دهد- سخت است.

او است ذاتی‌که آفرینش و عذاب را پدید می‌آورد، و این دو را بازمی‌گرداند.

و او ذات بسیار آمرزندۀ گناهانِ بندگانِ توبه‌کارش است، و به‌راستی‌که او دوستان پرهیزگار خویش را دوست دارد.

صاحب عرش گرامی است.

هرچه بخواهد انجام می‌دهد؛ چه عفوِ گناهان کسی‌ را که بخواهد، و چه مجازات کسی‌ را که بخواهد. و او سبحانه هیچ اجبارکننده‌ای ندارد.

- ای رسول- آیا خبر لشکریانی که برای جنگ با حق، و بازداشتن از آن آماده شدند به تو رسید؟!

فرعون، و ثمود قوم صالح.

مانع ایمان اینها این نبود که اخبار امت‌های تکذیب‌ کننده و نابودی‌شان که واقع شد برای‌شان نیامد، بلکه به پیروی از هوس، آنچه را رسولان‌شان برای آنها آوردند تکذیب می‌کردند.

درحالی‌که الله بر اعمال‌شان احاطه دارد و اعمال‌شان را می‌شمارد، و ذره‌ای از آن، از او تعالی پنهان نمی‌ماند، و به زودی آنها را در قبال اعمال‌شان جزا خواهد داد.

و چنان‌که تکذیب‌ کنندگان می‌گویند قرآن نه شعر است و نه سجع، بلکه قرآنی گرامی است.

در لوحی محفوظ از تبدیل و تحریف، و کاسته‌ شدن و افزوده ‌گشتن.

الله به آسمان و به ستاره‌ای که شبانه وارد می‌شود سوگند یاد فرمود.

و - ای رسول- در مورد این ستارۀ بزرگ چه می‌دانی؟!

همان ستاره‌ای که با نور درخشانش آسمان را روشن می‌کند.

که هیچ نفسی نیست مگر اینکه الله فرشته‌ای بر او گماشته که اعمالش را برای حساب در روز قیامت بر او حفظ می‌کند.

پس انسان باید بیندیشد که الله او را از چه آفریده؛ تا قدرت الله و ناتوانی انسان برایش آشکار گردد.

الله او را از آبی جهنده که در رحم ریخته می‌شود آفریده است.

این آب از بین ستون فقرات پشت و استخوان‌های سینه درمی‌آید.

به‌راستی‌که او سبحانه- چون انسان را از این آب پست آفرید- بر برانگیختن او پس از مرگش به صورت زنده برای حسابرسی و جزا توانا است.

روزی‌که نهان‌ها فاش می‌شود، آن‌گاه نیات و عقاید و سایر مواردی که پنهان می‌کردند آشکار می‌گردد، و صالح و فاسدشان از یکدیگر مشخص می‌شود.

پس در آن روز برای انسان هیچ قدرتی نیست که با آن از عذاب الله جلوگیری کند و هیچ یاوری ندارد که به او یاری رساند.

الله به آسمانِ دارای باران سوگند یاد فرمود؛ زیرا باران از سمت آسمان به صورت پیاپی فرود می‌آید.

و به زمین که به‌سبب گیاهان و میوه‌ها و درختانی که در آن است می‌شکافد سوگند یاد فرمود.

که این قرآن نازل‌شده بر محمد صلی الله علیه وسلم به‌طور قطع سخنی است که میان حق و باطل، و راست و دروغ داوری می‌کند.

و بازی و باطل نیست، بلکه جدی و حقیقت است.

به‌راستی کسانی‌که آنچه را رسول‌شان آورد تکذیب می‌کنند بسیار نیرنگ می‌زنند تا دعوتش را بازگردانند، و باطل کنند.

و من نیز برای اظهار دین و ردّ باطل تدبیر می‌کنم.

پس - ای رسول- اندکی به این کافران مهلت بده، و در عذاب و نابودی آنها شتاب نکن.

نام پروردگارت را که از مخلوقاتش برتر است هنگامی‌که او را یاد می‌کنی و بزرگ می‌شماری منزّه بدان.

ذاتی‌که انسان را درست‌اندام آفرید، و قامتش را متناسب کرد.

و ذاتی‌که اجناس و انواع و صفات مخلوقات را تقدیر و اندازه‌گیری کرد، و هر مخلوقی را به آنچه که با آن مناسب و سازگار است هدایت کرد.

و ذاتی‌که چراگاه‌های دام‌های‌تان را از زمین درآورد.

و آن را پس از اینکه سبز و تازه بود گیاهی خشک و خردشده مایل به سیاه قرار داد.

- ای رسول- ما به‌زودی قرآن را بر تو خواهیم خواند، و آن را در سینه‌ات جمع می‌کنیم، و هرگز آن را فراموش نخواهی کرد. پس در خواندن بر جبرئیل علیه السلام پیشی نگیر چنان‌که این کار را از حرص اینکه آن را فراموش نکنی انجام می‌دادی.

مگر به‌سبب حکمتی، آنچه از آن را که الله بخواهد فراموش کنی. به‌راستی‌که او سبحانه از آنچه که آشکار و آنچه که نهان می‌گردد آگاه است، و ذره‌ای بر او تعالی پوشیده نمی‌ماند.

و انجام کارهایی که سبب خشنودی الله متعال و ورود به بهشت می شوند را برایت آسان می کنیم.

پس با آنچه از قرآن بر تو وحی می‌کنیم مردم را اندرز بده، و به آنها تا زمانی‌که گوش فرا می‌دهند یادآوری کن.

کسی‌که از الله بترسد از اندرزهایت پند خواهد گرفت؛ زیرا چنین کسی از اندرز سود می‌برد.

و کافر از اندرز دور می‌شود و از آن فرار می‌کند؛ زیرا به‌سبب ورودش در جهنم، بدبخت‌ترین مردم در آخرت است.

همان کسی‌که در آتش بزرگ وارد می‌شود که حرارت بی‌رحمانه‌ای دارد و همیشه از آن رنج می‌برد.

سپس در آتش، جاویدان می‌ماند به‌گونه‌ای که در آن نه می‌میرد تا از عذابی که از آن رنج می‌برد راحت شود، و نه به روشی پاک و گرامی زنده می‌شود.

به‌راستی به مطلوب دست یافته است آن کس که از شرک و گناهان پاک شد.

و پروردگارش را با انواع اذکاری که تشریع کرده است یاد کرد، و نماز را به صفت مطلوب برپا داشت.

بلکه شما زندگی دنیا را برمی‌گزینید، و آن را بر آخرت ترجیح می‌دهید با وجود اینکه تفاوت بزرگی میان این دو وجود دارد.

و به‌طور قطع آخرت از دنیا و کالاها و خوشی‌هایی که در آن وجود دارد بهتر و بادوام‌تر است؛ زیرا نعمت‌هایش هرگز پایان نمی‌پذیرند.

در حقیقت اوامر و اخباری که برایتان بیان کردیم در صحیفه های نازل شده ی پیش از قرآن وجود دارد.

یعنی صحیفه‌های نازل‌شده بر ابراهیم و موسی علیهما السلام .

- ای رسول- آیا خبر قیامت که هول و هراسش مردم را کاملاً فرا می‌گیرد به تو رسیده است؟!

مردم در روز قیامت یا از بدبختان هستند یا از خوشبختان؛ و چهره‌های بدبختان خوار و افتاده است.

با غل و زنجیرهایی که بسته شده و کشیده می‌شوند خسته و رنجور هستند.

این چهره‌ها در آتشی سوزان که حرارت بی‌رحمانه‌ای دارد وارد می‌شوند.

از چشمه‌هایی با آبی بسیار داغ نوشانده می‌شوند.

طعامی ندارند که از آن تغذیه کنند جز پلیدترین و بدبوترین طعام از گیاهی به نام شِبرِق که وقتی خشک گردد مسموم می‌شود.

که خورنده‌اش نه فربه می‌شود، و نه گرسنگی‌اش برطرف می‌گردد.

و چهره‌های خوشبخت در آن روز به خاطر نعمت‌هایی که با آن روبرو می‌شوند در نعمت و شادمانی و سرور هستند.

از اعمال صالحی که در دنیا انجام داده‌اند راضی هستند؛ زیرا پاداش عمل‌شان را دوبرابر ذخیره‌شده یافته‌اند.

در بهشتی که دارای مکان و جایگاهی مرتفع است.

در بهشت سخن باطل و لغوی نمی‌شنوند؛ چه رسد به شنیدن سخنی حرام.

در این بهشت چشمه‌هایی جاری است که هرگونه بخواهند آنها را جاری می‌کنند، و به مصرف می‌رسانند.

تخت‌هایی بلند در آن است.

و قَدَح‌هایی قرارداده شده و آماده شده برای نوشیدن.

و بالش‌هایی که منظم در پهلوی یکدیگر چیده شده‌اند در آن قرار دارد.

و در آن فرش هایی فراوان و گسترده شده در همه ى جوانب وجود دارد.

پس آیا از روی تأمل به شتر نمی‌نگرند که الله چگونه آن را آفرید، و رام بنی‌آدم کرد؟!

و به آسمان نمی‌نگرند که چگونه آن را بالا برد تا سقفی محفوظ بالای سرشان شد، و بر آنها سقوط نمی‌کند؟!

و به کوه‌ها نمی‌نگرند که چگونه آنها را نصب و زمین را با آن ثابت کرد تا مردم را نلرزاند؟!

و به زمین نمی‌نگرند که چگونه آن را گستراند، و برای اقامت مردم مهیا کرد؟!

پس -ای رسول- اینها را اندرز بده، و از عذاب الله بترسان؛ زیرا تو فقط تذکردهنده هستی، و جز یادآوری آنها از تو خواسته نمی‌شود، اما توفیق آنها به ایمان فقط به دست الله است.

تو بر آنها مسلط نیستی تا آنها را بر ایمان مجبور کنی.

مگر کسی از آنها که از ایمان روی بگرداند، و به الله و رسولش کفر ورزد.

که الله در روز قیامت او را با عذاب بزرگتر عذاب می‌کند یعنی او را وارد جهنم می‌کند که برای همیشه در آن می‌ماند.

به‌راستی‌که بازگشت آنها پس از مرگشان فقط به‌سوی ما است.

سپس به‌راستی‌که حسابرسی آنها بر اعمال‌شان فقط برعهدۀ ما است، نه تو و نه هیچ‌کس دیگری چنین اختیاری ندارد.

الله سبحانه به سپیده‌دم سوگند یاد فرمود.

و به ده شب اول ذوالحجه سوگند یاد فرمود.

و به اشیاء زوج و فرد سوگند یاد فرمود.

و به شب آن‌گاه که بیاید، و ادامه یابد و پشت کند سوگند یاد فرمود، جواب این سوگندها این است که: به‌طور قطع در قبال اعمال‌تان مجازات خواهید شد.

آیا در موارد مذکور سوگندی هست که خردمند را قانع سازد؟!

- ای رسول- آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با عاد قوم هود علیه السلام آن‌گاه که رسولش را تکذیب کردند چه کرد؟!

قبیلۀ عاد به جدشان اِرَم صاحب ستون‌ها و قامت بلند منسوب است.

که الله مانندش را در شهرها نساخته بود.

و آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با ثمود قوم صالح علیه السلام چه کرد؟ کسانی‌که صخره‌های کوه‌ها را شکافتند و از آنها خانه‌هایی سنگی ساختند.

و آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با فرعون که میخ‌هایی داشت که مردم را با آنها عذاب می‌کرد چه کرد؟

هر یک از اینها در سرزمین خویش بیش از حد گردنکشی و ستم کردند.

و در آنجا با کفر و گناهانی که منتشر کردند زیاد فساد برپا کردند.

پس الله عذاب سخت خویش را بر آنها چشاند، و آنها را از زمین برکند.

- ای رسول- به‌راستی‌که پروردگارت در کمین و مراقب اعمال مردم است؛ تا هرکس را که نیکوکاری کند به بهشت، و هرکس را که بدی کند با جهنم جزا دهد.

اما انسان طبیعتاً هرگاه پروردگارش او را بیازماید و گرامی بدارد، و مال و فرزندان و مقام به او ببخشد، گمان می‌کند که این امر به خاطر کرامتی است که نزد الله دارد، پس می‌گوید: پروردگارم به خاطر استحقاقی که دارم مرا گرامی داشت.

و اما هرگاه او را بیازماید و روزی‌اش را بر او تنگ گرداند، گمان می‌کند که این امر به خاطر خواری او در برابر پروردگارش است پس می‌گوید: پروردگارم مرا خوار کرده است.

هرگز، امر این‌گونه نیست که این انسان تصور می‌کند که نعمت‌ها دلیل رضایت الله از بنده‌اش و مصیبت‌ها دلیل خواری بنده نزد پروردگارش است، بلکه واقعیت این است که از روزی‌ای که الله به شما عطا کرده است یتیم را گرامی نمی‌دارید.

و یکدیگر را بر اِطعام فقیری که چیزی برای خوردن نمی‌یابد تشویق نمی‌کنید.

و حقوق زنان و یتیمان ضعیف را بسیار و بدون رعایت حلال‌ بودنش می‌خورید.

و مال را بسیار دوست دارید، و از سر زیاده‌خواهی آن، به انفاق در راه الله بخل می‌ورزید.

سزاوار نیست که چنین کنید، و به یاد آورید آن‌گاه که زمین به شدت به حرکت می‌افتد و لرزانده می‌شود.

و - ای رسول- پروردگارت برای داوری میان بندگانش می‌آید، و فرشتگان صف در صف می‌آیند.

و در آن روز جهنم آورده می‌شود درحالی‌که هفتاد هزار افسار دارد، و همراه هر افسار هفتاد هزار فرشته هستند که آن را می‌کِشَند، در آن روز انسان آنچه را در حق الله کوتاهی کرده است به یاد می‌آورد، ولی یادآوری در آن روز کی به او سودی می‌رساند؛ زیرا روز جزا است نه روز عمل؟!

از پشیمانی زیاد می‌گوید: کاش برای زندگی اخروی خویش که همان زندگی حقیقی است اعمال صالح از پیش فرستاده بودم.

در آن روز هیچ‌کس مانند عذاب الله عذاب نمی‌کند؛ زیرا عذاب او تعالی سخت‌تر و ماندگارتر است.

و مانند به بندکشیدن کافران توسط او تعالی در آن روز، هیچ‌کس در زنجیرها به بند نمی‌کشد.

و اما هنگام مرگ و در روز قیامت به نفس مؤمن گفته می‌شود: ای نفس آسوده‌خاطر به ایمان و عمل صالح.

به‌سبب آن‌که به ثواب بزرگی دست یافتی راضی از پروردگارت، و به‌سبب عمل صالحی که داشتی مورد رضایت نزد او تعالی، به‌سوی او تعالی بازگرد.

پس در زمرۀ بندگان صالح من درآی.

و همراه آنها در بهشت من که برای‌شان آماده ساخته‌ام وارد شو.

الله به شهر حرمت‌دار یعنی مکۀ مکرّمه سوگند یاد فرمود.

و تو - ای رسول- آنچه را تو در این شهر انجام دهی؛ چه قتل کسی‌که مستحق قتل باشد، و چه اسیرکردن کسی‌که مستحق اسارت باشد، برایت حلال است.

و الله به پدر انسان‌ها، و به فرزندانی که از او به وجود آمدند سوگند یاد فرمود.

به تحقیق که انسان به‌سبب سختی‌هایی که در دنیا متحمل می‌شود، در رنج و مشقت است.

آیا انسان گمان می‌کند که هرگاه مرتکب گناهان شود کسی بر او دست نمی‌یابد، و از او انتقام نمی‌گیرد، حتی پروردگارش که او را آفریده است؟!

می‌گوید: توده‌ای انبوه از مال انفاق کردم.

آیا این کسی‌که به آنچه انفاق کرده فخرفروشی می‌کند می‌پندارد که الله او را نمی‌بیند؟! و او را در مالش مورد محاسبه قرار نمی‌دهد؛ که آن را از کجا کسب کرده است؟ و در چه مواردی هزینه کرده است؟!

آیا دو چشم به او نداده‌ایم که با آنها می‌بیند؟!

و زبان و دو لب که با آنها سخن می‌گوید؟!

و راه خیر، و راه باطل را به او نشناسانده‌ایم؟!

و او باید مانعی را که میان او و بهشت فاصله می‌اندازد بپیماید و از آن بگذرد.

و -ای رسول- تو چه می‌دانی مانعی که باید از آن بگذرد تا وارد بهشت شود چیست؟!

آزاد کردن برده‌ مرد یا برده زن است.

یا اینکه در زمان قحطی که طعام در آن کمیاب می‌شود طعام دهد.

طفلی را که پدرش را از دست داده، و با او رابطۀ خویشاوندی دارد.

یا فقیری را که هیچ مالی ندارد.

افزون بر این موارد، از کسانی باشد که به الله ایمان آورده‌اند، و یکدیگر را به صبر بر طاعات و صبر در مقابل گناهان و صبر بر مصیبت، و مهربانی بر بندگان الله سفارش کرده‌اند.

اینها که صفات مذکور را دارند یاران دست‌راست هستند.

و کسانی‌که به آیات نازل‌شدۀ ما بر رسول‌مان کفر ورزیده‌اند همان‌ها یاران دست‌چپ هستند.

در روز قیامت در آتشی که آنها را از اطراف محاصره ‌کرده عذاب می‌شوند.

الله به خورشید، و به وقت بالا رفتنش پس از طلوع از مشرق، سوگند یاد فرمود.

و به ماه آن‌گاه که پس از غروب خورشید اثرش را دنبال کند سوگند یاد فرمود.

و به روز آن‌گاه که با نور خویش آنچه را بر روی زمین است آشکار گرداند سوگند یاد فرمود.

و به شب آن‌گاه که چهرۀ زمین را بپوشاند و تاریک گردد سوگند یاد فرمود.

و به آسمان، و به بنای استوار و مستحکم آن سوگند یاد فرمود.

و به زمین، و به گستردگی آن، تا مردم بر روی آن سکونت کنند سوگند یاد فرمود.

و به تمام نفس‌ها، و به آفرینش آراسته و درست آن توسط الله سوگند یاد فرمود.

سپس بدون آموزش، شر و خیر را برایش فهماند تا از شر پرهیز کند، و خیر را به جای آورد.

قطعاً هرکس که نفسش را با آراستن به فضایل، و خالی‌ کردن از رذیلت‌ها پاک کند به رستگاری مورد نظرش دست می‌یابد.

و هرکس که نفسش را در معصیت‌ها و گناهان پنهان و آلوده کند زیان می‌کند.

ثمود به‌سبب گذشتن از حد در ارتکاب معصیت‌ها و گناهان، پیامبرشان صالح علیه السلام را تکذیب کردند.

آن‌گاه که بدبخت‌ترین آنها پس از دعوت قومش برخاست.

و رسول‌ الله صالح علیه السلام به آنها گفت: ماده‌شتر الله را با نوبت آب‌خوردنش در روزی‌که برایش مشخص شده رها کنید، و آسیبی به او نرسانید.

اما رسول‌شان را در مورد ماده‌شتر تکذیب کردند و بدبخت‌ترین قوم با رضایت آنها ماده‌شتر را کشت، پس آنها نیز در گناه شریک بودند. آن‌گاه الله به‌سبب گناهان‌شان عذابش را بر آنها فرود آورد، و آنها را با فریادی نابود گردانید، و با این کیفر آنها را با خاک یکسان کرد.

الله عذاب نابودکننده را بر آنها فرود آورد بدون اینکه او سبحانه از پیامدهای این عذاب بترسد.

الله به شب آن‌گاه که میان آسمان وزمین را با تاریکی‌اش می‌پوشاند سوگند یاد فرمود.

و به روز آن‌گاه که آشکار و نمایان شود سوگند یاد فرمود.

و به دو نوع آفرینش خویش: نر و ماده سوگند یاد کرد.

که - ای مردم- به‌طور قطع اعمال مختلفی دارید، یعنی بخشی از آن نیکی‌ها است که سبب ورود به بهشت هستند، و برخی دیگر بدی‌ها است که سبب ورود به جهنم هستند.

اما کسی‌که زکات و نفقه و کفاره‌ای را که بخشش آن برایش لازم است پرداخت، و از آنچه الله از آن نهی فرموده پرهیزگاری کرد.

و عوضی را که الله به او وعده داده است تصدیق کرد.

به‌زودی عمل صالح، و انفاق در راه الله را بر او آسان خواهیم کرد.

و اما کسی‌که در مالش بخل ورزید و آن را در راهی که بخشش مال برایش واجب است نبخشید، و به‌سبب مال خویش از الله احساس بی‌نیازی کرد و چیزی از فضل او تعالی از الله درخواست نکرد.

و عوض و پاداش انفاق مالش در راه الله را که الله به او وعده داده است تکذیب کرد.

به‌زودی انجام کار شر را بر او آسان خواهیم کرد، و انجام کار خیر را بر او سخت خواهیم گرداند.

و آن‌گاه که نابود شود، و وارد جهنم شود، مالش که با آن بخل ورزید ذره‌ای او را بی‌نیاز نمی‌سازد.

برعهدۀ ما است که راه حق را از باطل آشکار کنیم.

و به یقین که زندگی آخرت و زندگی دنیا از آنِ ما است، که هرگونه بخواهیم در این دو تصرف می‌کنیم، و هیچ‌کس غیر از ما چنین اختیاری ندارد.

پس - ای مردم- شما را از آتشی ترساندم که اگر شما از الله نافرمانی کنید شعله‌ور می‌شود.

گرمای این آتش فقط بدبخت‌ترین یعنی کافر را رنج می‌دهد.

کسی‌که آنچه را رسول صلی الله علیه وسلم آورد تکذیب کرد، و از اجرای امر الله روی گرداند.

و باتقواترین مردمان كه ابوبکر -رضی الله عنه- است، از آن دور نگه داشته خواهد شد.

کسی‌که مالش را در راه‌های نیک انفاق می‌کند تا از گناهان پاکیزه شود.

آن قسمت از مالش را که می‌بخشد به این منظور نمی‌بخشد تا نعمتی را که کسی به او بخشیده است جبران کند.

بلکه در آن قسمت از مالش که می‌بخشد فقط وجه پروردگارش را که بر مخلوقاتش برتر است می‌خواهد.

و به‌طور قطع به‌زودی از پاداشی گرامی‌ که الله به او عطا می‌کند راضی خواهد شد.

الله به آغاز روز، سوگند یاد فرمود.

و به شب آن‌گاه که تاریکی اندازد و مردم در آن از حرکت آرام گیرند سوگند یاد فرمود.

که - ای رسول- پروردگارت تو را رها نکرده، و بر تو خشم نیز نگرفته است؛ چنان‌که مشرکان وقتی وحی قطع شد گفتند.

و به‌طور قطع آخرت برای تو از دنیا بهتر است؛ زیرا نعمت‌های جاویدانی دارد که هرگز پایان نمی‌پذیرد.

و به‌طور قطع به‌زودی به تو و امتت پاداش بسیار خواهد داد تا اینکه به آنچه به تو و امت تو عطا کرده است راضی گردی.

به‌طور قطع تو را کودکی بی‌پدر یافت، آن‌گاه پناهگاهی برایت قرار داد، وقتی پدربزرگت عبدالمطلب، سپس عمویت ابوطالب نسبت به تو دلسوزی و مهربانی کردند.

و تو را در حالی یافت که نه می‌دانستی کتاب چیست؛ و نه ایمان را. و آنچه از این موارد نمی‌دانستی به تو آموخت.

و تو را فقیر یافت و بی‌نیاز کرد.

پس تو نیز با کسی‌که در کودکی پدرش را از دست داده بدرفتاری نکن، و او را خوار نگردان.

و گدای نیازمند را از خود نران.

و شکر نعمت‌هایی را که الله به تو بخشیده است به جای آور و از آنها سخن بگوی.

به راستى كه تو را دل گشاده كرديم و دریافت وحی را برايت خوشايند ساختیم.

گناهان گذشته شما را آمرزیدیم و سنگینی باری که از ایام جاهلیت بر تو بود، برداشتیم.

همان گناهی که تو را رنج می‌داد تا جایی‌که نزدیک بود کمرت را بشکند.

و یادت را برای تو بالا بردیم، که در اذان و اقامه و غیر این دو یاد می‌شوی.

به راستى كه همراه با هر سختی و تنگنايى، آسانی و گشایشى وجود دارد.

به راستی که همراه با هر سختی و تنگنايى، آسانی و گشایشى وجود دارد. پس اگر اين امر را درک كردى، نباید آزار قومت تو را بترساند و تو را از دعوت به سوی الله متعال بازدارد.

پس هرگاه از اعمالت فارغ شدی و از آنها دست کشیدی در عبادت پروردگارت بکوش.

و فقط به‌سوی الله تمایل و قصد کن.

الله به انجیر و مکان روییدنش، و به زیتون و مکان روییدنش در سرزمین فلسطین که در آنجا عیسی علیه السلام را مبعوث کرد سوگند یاد فرمود.

و به کوه سیناء که کنار آن با پیامبرش موسی علیه السلام نجوا کرد سوگند یاد فرمود.

و به مکه شهر حرمت‌داری که هرکس در آن داخل شود ایمن است و محمد صلی الله علیه وسلم را در آن مبعوث کرد سوگند یاد فرمود.

که به تحقیق انسان را در نیکوترین آفرینش و بهترین سیما آفریدیم.

سپس او را در دنیا به سالخوردگی و خرفتی بازگرداندیم که از جسمش سودی نمی‌برد چنان‌که اگر فطرتش فاسد شود و رهسپار جهنم شود از جسم خویش سودی نمی‌برد.

مگر کسانی‌که به الله ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند که آنها هر چند بسیار پیر و کهنسال شوند، پاداشی همیشگی و جاویدان، یعنی بهشت، دارند؛ چون فطرت‌شان را پاک کرده‌اند.

پس - ای انسان- با وجود اینکه نشانه‌های فراوان قدرت الله را مشاهده کردی چه چیزی تو را به تکذیب روز جزا وامی‌دارد؟!

آیا الله - با قراردادن روز قیامت به عنوان روز جزا- بهترین و عادل‌ترین داوران نیست؟! آیا عاقلانه است که الله بندگانش را بیهوده به حال خودشان رها کند، بدون اینکه میان آنها داوری کند، و نیکوکار را به نیکوکاری‌اش، و بدکار را به بدکاری‌اش جزا دهد؟!

- ای رسول- آنچه را الله به تو وحی می‌کند، با آغاز نام پروردگارت که تمام مخلوقات را آفرید، بخوان.

انسان را پس از اینکه نطفه بود از تکه خونی بسته آفرید.

- ای رسول- آنچه را الله به تو وحی می‌کند بخوان، پروردگار تو بخشنده‌ترین است و هیچ‌کس مانند او بخشنده نیست، زیرا او تعالی سخاوت و دَهِش زیادی دارد.

همان ذاتی‌که به وسیلۀ قلم خط و نوشتن را آموخت.

چیزهایی را که انسان نمی‌دانست به او آموخت.

انسان بدکار مانند ابوجهل به‌طور قطع از حدود الله می‌گذرد.

زیرا به‌سبب مال و مقامی که دارد خودش را بی‌نیاز می‌بیند.

- ای انسان- قطعاً بازگشت در روز قیامت فقط به‌سوی پروردگارت است آن‌گاه هرکس را به آنچه که استحقاقش را دارد جزا می‌دهد.

آیا عجیب‌تر از کار ابوجهل که بازمی‌داشت دیده‌ای.

بندۀ ما محمد صلی الله علیه وسلم را آن‌گاه که کنار کعبه نماز می‌گزارد.

به من خبر بده اگر این بازداشته‌شده، بر هدایت و بصیرتی از جانب پروردگارش باشد؟!

یا مردم را به تقوای الله با اجرای اوامر و اجتناب از نواهی‌اش فرمان دهد، آیا چنین کسی بازداشته می‌شود؟!

به من خبر بده اگر این بازدارنده، آنچه را رسول صلی الله علیه وسلم نزدش آورده است تکذیب کند و از آن روی گردانَد، آیا از الله نمی‌ترسد؟!

آیا بازدارندۀ این بنده از نماز ندانسته است که هر کاری انجام دهد الله می‌بیند، و ذره‌ای از اعمالش بر او پوشیده نمی‌ماند؟!

امر آن‌گونه که این جاهل تصور می‌کند نیست، اگر از آزار و تکذیب بندۀ ما دست نکشد، به‌طور قطع موی جلو سرش را به شدت می‌گیریم و به‌سوی جهنم می‌کشانیم.

صاحب آن موی جلوی سرِ دروغگو در سخن، و خطاکار در فعل.

پس باید وقتی موی جلوی سرش به‌سوی آتش کشیده می‌شود دوستان و همنشینانش را بخواند و از آنها یاری بجوید تا او را از عذاب نجات دهند.

ما هم به‌زودی فرشتگان سخت‌گیر و خشن که مامور جهنم هستند و در هیچ‌یک از فرامین الله از او تعالی نافرمانی نمی‌کنند، و آنچه را فرمان یابند انجام می‌دهند می‌خوانیم، پس باید بنگرد کدام‌یک از این دو گروه قوی‌تر و تواناتر است.

امر چنان‌که این ستمکار پنداشته نیست که می‌تواند آسیبی به تو برساند، پس نه در امر و نه در نهی از او اطاعت نکن، و برای الله سجده بگزار، و با طاعات به‌سوی او نزدیکی بجوی، زیرا طاعات به‌سوی او نزدیک می‌سازند.

به‌راستی‌که ما قرآن را به یکباره به‌سوی آسمان دنیا نازل کردیم چنان‌که نزول آن بر پیامبر صلی الله علیه وسلم را در شب قدر ماه رمضان آغاز کردیم.

و - ای پیامبر- آیا می‌دانی در این شب چه خیر و برکتی وجود دارد؟!

این شب خیر و برکت زیادی دارد، و اگر کسی این شب را از روی ایمان و امید به کسب پاداش، زنده نگه دارد از هزار ماه برایش بهتر است.

در این شب فرشتگان و جبرئیل علیه السلام به اذن پروردگارشان سبحانه برای هر کاری که الله در آن سال حکم کرده است، یعنی روزی، مرگ، ولادت یا سایر کارهایی که الله مقدر می‌کند فرود می‌آیند.

تمام این شب مبارک از آغاز تا پایان آن که سپیده‌دم طلوع می‌کند، خیر و نیکی است.

کسانی‌که کفر ورزیدند چه یهودیان و چه نصاری و چه مشرکان، از اجماع و اتفاقشان بر کفر جدا نمی‌شدند تا اینکه برهانی واضح، و حجتی روشن برای‌شان آمد.

این برهان واضح و حجت روشن همان رسولی از جانب الله است که او را برانگیخت تا صحیفه‌هایی پاک را که جز پاکان به آن دست نمی‌یابند بخواند.

در این صحیفه‌ها اخبار راست و احکام استوار وجود دارد، که مردم را به آنچه صلاح و هدایت آنها در آن است راهنمایی می‌کند.

و یهودیان که تورات به آنها داده شد، و نصاری که انجیل به آنها داده شد، اختلاف نکردند مگر پس از اینکه الله پیامبرش را به‌سوی آنها فرستاد، که برخی از آنها اسلام آوردند، و برخی از آنها با وجود اطلاع از راستگویی پیامبرش به کفر خویش ادامه دادند.

و گناه و ستیزه‌جوییِ یهودیان و نصاری از اینجا آشکار می‌گردد که آنها در این قرآن فرمان نیافتند مگر به عبادت الله به یگانگی، و دوری از شرک، و برپایی نماز و پرداخت زکات که در دو کتاب‌شان نیز به آن فرمان یافته بودند. پس آنچه به آن فرمان یافته‌اند همان دین راستی است که هیچ انحرافی در آن وجود ندارد.

همانا کسانی‌که کفر ورزیدند - چه یهود و نصاری و چه مشرکان- روز قیامت وارد جهنم می‌شوند و برای همیشه در آن می‌مانند، اینها به‌سبب کفر به الله، و تکذیب رسولش بدترین مخلوقات هستند.

همانا کسانی‌که به الله ایمان آورده‌اند و اعمال صالح انجام داده‌اند، اینها بهترین مخلوقات هستند.

پاداش آنها نزد پروردگارشان بهشت‌هایی است که از زیر کاخ‌ها و درختان‌شان رودها جاری است، و برای همیشه در آنها می‌مانند، به‌سبب اینکه به الله ایمان آوردند و از او اطاعت کردند الله از آنها راضی است، و به‌سبب آنچه الله از رحمت خویش به آنها رسانده است آنها نیز از الله راضی هستند، کسی به این رحمت دست می‌یابد که از پروردگارش بترسد، یعنی امرش را اجرا کند، و از نهیش بپرهیزد.

آن‌گاه که زمین در روز قیامت به شدت لرزانده شود.

و زمین، مردگان و هر چیز دیگری را که در شکم خویش دارد بیرون افکنَد.

و انسان حیران و سرگردان بگوید: زمین را چه شده است که تکان می‌خورد و می‌لرزد؟!

در آن روز بزرگ زمین از هر خیر و شری که بر روی آن انجام شده است خبر می‌دهد.

زیرا الله او را از آن آگاه کرده و او را بر این کار فرمان داده است.

در آن روز بزرگ که زمین در آن می‌لرزد مردم گروه گروه از جایگاه حسابرسی بیرون می‌آیند تا اعمال‌شان را که در دنیا انجام داده‌اند مشاهده کنند.

آن‌گاه هرکس هم‌وزن مورچه‌ای کوچک، از اعمال خیر و نیک انجام داده باشد آن را در مقابل خویش می‌بیند.

و همچنين هر کس هم وزن مورچه ى کوچکى اعمال بد انجام داده باشد (سزای) آن را می بیند.

الله به گروه اسبانی سوگند یاد فرمود که به حرکت درمی‌آیند تا آنجا که به‌سبب حرکت سریع، صدای نفس‌های‌شان به گوش می‌رسد.

و به گروه اسبانی سوگند یاد کرد که به‌سبب برخورد شدید سم‌های‌شان به سنگ‌ها (جرقه) آتش برمی‌افروزد.

و به گروه اسبانی سوگند یاد فرمود که صبحگاه بر دشمنان هجوم می‌آورند.

و با حرکت‌شان غباری به‌پا می‌کنند.

و با سواران‌شان به میان گروهی از دشمنان وارد می‌شوند.

که انسان به‌طور قطع بسیار بازدارنده از خیری است که پروردگارش آن را از او می‌خواهد.

و در حقیقت خودش بر بازدارندگی خویش از خیر گواه است، و به خاطر وضوح این امر نمی‌تواند آن را انکار کند.

و به‌راستی‌که او به‌سبب دوست ‌داشتن زیاد مال در آن بخل می‌ورزد.

پس آیا این انسان فریب‌ خورده به زندگی دنیا ندانسته است آن‌گاه که الله مردگان قبرها را برانگیزد و آنها را از زمین برای حسابرسی و جزا درآوَرَد امر آن‌گونه که تصور می‌کرد نبوده است؟!

و نیات و اعتقادات و سایر مواردی که در دل‌هاست آشکار و روشن گردد.

که پروردگارشان در آن روز نسبت به آنها بسیار دانا است، و ذره‌ای از کار بندگانش بر او پوشیده نمی‌ماند، و آنها را در قبال اعمالشان جزا خواهد داد.

روزی‌که به‌سبب هراس زیادش دل‌های مردم را در هم می‌کوبد.

این روز که به‌سبب هول و هراسِ زیادِ خود دل‌های مردم را در هم می‌کوبد چیست؟!

و - ای رسول- تو چه می‌دانی این روز که به‌سبب وحشت و هراسِ زیادش دل‌های مردم را در هم می‌کوبد چیست؟! قطعاً این روز همان روز قیامت است.

روزی‌که دل‌های مردم کوبیده می‌شود و مانند پروانه‌های پراکنده و متفرق همه‌جا پخش می‌شوند.

و کوه‌ها در تیزروی و سرعت مانند پشم حلاجی‌شده می‌شوند.

اما کسی‌که اعمال صالح او از اعمال بدش سنگین‌تر باشد.

در زندگیِ رضایت‌بخشی است که در بهشت به آن می‌رسد.

و اما کسی‌که اعمال بد او از اعمال صالحش سنگین‌تر شود.

مسکن و قرارگاهش در روز قیامت همان جهنم است.

و - ای رسول- تو چه می‌دانی آن چیست؟!

آتشی بسیار سوزان است.

- ای مردم- بالیدن به اموال و فرزندان، شما را از طاعت الله بازداشت.

تا اینکه مُردید و وارد قبرهای‌تان شدید.

سزاوار نبود که فخرفروشی به اموال و فرزندان، شما را از طاعت الله بازدارد، به‌زودی سرانجام این سرگرمی را خواهید دانست.

باز هم سرانجام آن را خواهید دانست.

اگر واقعاً و به یقین می‌دانستید که به‌سوی الله برانگیخته می‌شوید، و شما را در قبال اعمال‌تان جزا خواهد داد؛ به‌طور قطع به بالیدن به اموال و فرزندان سرگرم نمی‌شدید.

به الله سوگند که به‌طور قطع در روز قیامت جهنم را می‌بینید.

باز هم در حقیقت آن را به صورت یقینی و بدون هیچ تردیدی می‌بینید.

آن‌گاه به‌طور قطع الله در آن روز در مورد سلامتی و ثروت و سایر نعمت‌هایی که به شما ارزانی داشته است از شما می‌پرسد.

الله متعال به وقت عصر سوگند یاد فرموده است.

که انسان واقعا در نقصان و نابودی است.

مگر کسانی‌که به الله و رسولش ایمان آورده‌اند، و اعمال صالح انجام داده‌اند، و یکدیگر را به حق، و به صبر بر اجرای حق سفارش کرده‌اند؛ که صاحبان این صفات، در زندگی دنیا و آخرت نجات یافته‌ هستند.

عذاب سخت و شدید برای کسی‌که بسیار از مردم غیبت و بدگویی کند.

کسی‌که غم و اندوهش جمع‌آوری و شمردن مال است، و غم و اندوه دیگری جز آن ندارد.

گمان می‌کند مالی که فراهم آورده است او را از عذاب مرگ نجات خواهد داد، و در زندگی دنیا جاویدان می‌ماند.

امر آن‌گونه که این جاهل تصور کرده، نیست، به‌طور قطع در آتش جهنم که بر اثر قدرت زیادش هر چیزی را که در آن افکنده شود خرد می‌کند و در هم می‌شکند افکنده خواهد شد.

و -ای رسول- تو چه می‌دانی این آتشی که هر چیزی را در آن افکنده شود خرد می‌کند چیست؟!

به‌راستی‌که آتشِ افروختۀ الله است.

که از بدن‌های مردم به دل‌های‌شان نفوذ می‌کند.

به‌راستی‌که آن آتش، کسانی را که در آن عذاب می‌شوند، از هر طرف محاصره ‌کرده است.

با ستون‌هایی کشیده و طولانی تا از آن خارج نشوند.

- ای رسول- آیا ندانسته‌ای که پروردگارت با اَبرَهه و یارانش که فیل‌هایی به همراه داشتند آن‌گاه که خواستند کعبه را ویران کنند چه کرد؟!

الله نیرنگ بدشان برای نابودی کعبه را به باد داد، و آنها به بازگرداندن مردم از کعبه که آرزو داشتند نرسیدند، و ذره‌ای به این هدف دست نیافتند.

و بر سرشان پرندگانی که گروه گروه بر آنها می‌آمدند فرستاد.

که با سنگ‌هایی از گِل سخت بر آنها می‌افکندند.

آن‌گاه الله آنها را مانند برگ‌های گیاهانی که چارپایان آنها را خورده باشند و لگدمال کرده باشند قرار داد.

به خاطر عادت و خوگرفتن قریش.

به سفر ایمن زمستانی به‌سوی یمن، و سفر ایمن تابستانی به‌سوی شام.

پس باید الله پروردگار این خانۀ حرمت‌دار را که سفر مذکور را برای‌شان آسان کرد، به یگانگی عبادت کنند و هیچ‌کس را با او شریک نگردانند.

همان ذاتی‌که با حرمت‌دار کردن حرم و ساکنانش در دل عرب‌ها، ساکنانش را در گرسنگی غذا داد، و از ترس ایمن کرد.

آیا کسی را که جزای روز قیامت را تکذیب می‌کند شناختی؟!

او همان کسی است که یتیم نیازمند را به شدت می‌راند.

و نه خودش و نه دیگران را بر اِطعام فقیر تشویق نمی‌کند.

پس نابودی و عذاب بر نمازگزاران باد، کسانی که از ادای نمازشان غافل هستند، و به آن اعتنايى نمی کنند تا وقت آن قضا می شود.

پس نابودی و عذاب بر نمازگزاران باد، کسانی که از ادای نمازشان غافل هستند، و به آن اعتنايى نمی کنند تا وقت آن قضا می شود.

کسانی‌که با نماز و اعمال‌شان ریا می‌کنند، و عمل را برای الله خالص نمی‌گردانند.

و از یاری ‌کردن دیگران با آنچه که در این یاری ‌کردن زیانی متوجه یاری‌رسان نیست خودداری می‌کنند.

- ای رسول- ما به تو خیر زیادی، از جمله رود کوثر در بهشت دادیم.

پس در قبال این نعمت شکر الله را به جای آور، یعنی فقط برای او نماز بگزار و قربانی کن؛ برخلاف مشرکان که برای تقرب به بت‌های‌شان ذبح می‌کنند.

همانا کینه‌توزِ تو خودش از هر خیری بریده شده است و فراموش‌شده‌ای است که اگر یاد شود به بدی یاد می‌شود.

- ای رسول- بگو: ای کافرانِ به الله.

نه اکنون و نه در آینده بت‌هایی را که عبادت می‌کنید عبادت نمی‌کنم.

و شما نیز آنچه را که من عبادت می‌کنم، یعنی الله را به یگانگی عبادت نمی‌کنید.

و نه من بت‌هایی را که شما عبادت کردید عبادت می‌کنم.

و نه شما آنچه را من عبادت می‌کنم، یعنی الله را به یگانگی، عبادت می‌کنید.

برای شما دین خودتان است که آن را برای خویش ساختید، و برای من دین خودم که الله آن را بر من فرو فرستاده است.

- ای رسول- وقتی یاری الله برای دینت و گرامی‌ داشتن آن توسط او تعالی فرا رسد، و مکه فتح شود.

و ببینی که مردم گروه گروه در اسلام وارد می‌شوند.

بدان که این امر، نشانۀ نزدیکی پایان وظیفه‌ای است که به آن مبعوث شده‌ای، پس برای شکرگزاری در قبال نعمت فتح و پیروزی، پروردگارت را ستایش کن، و از او تعالی آمرزش بخواه؛ زیرا او ذات توبه‌پذیری است که توبۀ بندگانش را می‌پذیرد، و آنها را می‌آمرزد.

دو دست عموی پیامبر صلی الله علیه وسلم، اَبولَهَب بن عبدالمطلب به‌سبب تباهی عملش نابود باد؛ چون پیامبر صلی الله علیه وسلم را آزار می‌داد، و تلاشش تباه شد.

مال و فرزندش او را از چه چیزی بی‌نیاز ساخت؟ نه عذابی از او دفع کردند، و نه رحمتی برایش کسب کردند.

در روز قیامت در آتشی شعله‌ور که حرارت بی‌رحمانه‌ای دارد وارد خواهد شد.

و همسرش اُمّ جمیل که با ریختن خار در راه پیامبر صلی الله علیه وسلم، به او آزار می‌رساند نیز وارد آن خواهد شد.

درحالی‌که ریسمانی مستحکم و بافته‌شده در گردنش است که او را به‌سوی آتش می‌کشاند.

- ای رسول- بگو: او الله یگانه در الوهیت است، و هیچ معبود برحقی جز او نیست.

همان والامقامی که بزرگی در صفات کمال و جمال به او ختم می‌شود، ذاتی‌که تمام مخلوقات به او نیازمندند.

ذاتی‌که هیچ‌کس را نزاده، و هیچ‌کس او را نزاده است، یعنی او - سبحانه- نَه فرزندی دارد؛ و نَه پدری.

و هیچ همتایی در آفرینش ندارد.

- ای رسول- بگو: به پروردگار صبح پناه می‌برم، و از او تعالی یاری می‌خواهم.

از شر مخلوقاتی که آزار می‌رسانند.

و از شرهایی که شب‌هنگام از جنبندگان و دزدان آشکار می‌گردد به الله پناه می‌برم.

و از شر زنان ساحری که در گره‌ها می‌دمند به او تعالی پناه می‌برم.

و از شر حسود آن‌گاه که حسد ورزد، با آنچه که حسد را به خودش بازمی‌گرداند به او تعالی پناه می‌برم.

- ای رسول- بگو: به پروردگار مردم پناه می‌برم، و از او یاری می‌جویم.

پادشاه مردم، که هر کاری بخواهد در مورد آنها انجام می‌دهد، و هیچ صاحب اختیاری جز او ندارند.

معبود حقیقی آنها، که هیچ معبود برحقی جز او ندارند.

از شر شیطان که هرگاه انسان از یاد الله غافل شود وسوسه‌اش را به او می‌رساند و هنگامی‌که انسان الله را به یاد آورد از او بازپس می‌رود.

وسوسه‌اش را به دل‌های مردم می‌رساند.

و همانطور که شیطان جنی وجود دارد، شیطان انسی نیز می‌باشد.