Tafsir As-Saadi — Neml 27:1 – Rum 30:60

Allahu i Madhëruar i njofton robërit e Tij për madhështinë e këtij Kur'ani, duke iu referuar me përemër dëftor që përdoret për larg, një stil ky që në gjuhën arabe shërben për të treguar madhështinë dhe rëndësinë e diçkaje. Ai tha:Ta, Sin. Këto janë ajete të Kur'anit, Librit të qartë. - Ato janë shenjat më të larta dhe më të qarta, që të udhëzojnë drejt synimeve më të larta dhe qëllimeve më të rëndësishsme dhe të pastra. Ky Kur'an na udhëzon drejt punëve me të mira dhe që të stolisemi me moralet më të pastra dhe të bukura. Ajetet e këtij libri tregojnë dhe përshkruajnë qartësisht imanin e pastër dhe korrekt që Zoti e do prej nesh dhe që të mundëson që të arrish gradën e jakinit, pra, të sigurisë dhe të bindjes së plotë. Në këtë Libër gjejmë lajmet dhe historitë e popujve të shkuar dhe të atyre që do të vijnë, korrektësisht siç kanë ndodhur dhe do të ndodhin në realitet. Ajetet e këtij libri na ftojnë dhe na mundësojnë që të njohim Zotin e Madhëruar me të gjithë emrat e Tij të bukur, cilësitë e Tij të larta dhe veprat e Tij të plota në çdo drejtim. Ato na prezantojnë profetët dhe evlijatë e Zotit, me një përshkrim aq të qartë, sa duket sikur i shohim me sytë tanë. Megjithatë, shumë njerëz dhe xhindë nuk përfitojnë udhëzimin e plotë dhe nuk mund të gjejnë e të shohin rrugën e drejtë. Të gjithë inatçorët arrogantë e mendjemëdhenj nuk mund të përfitojnë udhëzimin e plotë nga ky Libër, sepse Allahu i Madhëruar e ka ruajtur dhe lartësuar atë nga ata që nuk kanë hajër, nuk e meritojnë të udhëzohen dhe zemrat e të cilëve nuk janë pastruar për t’u ardhur udhëzimi dhe drita e tij. Ata që udhëzohen dhe ndriçohen janë vetëm ata që Allahu i dallon dhe veçon për t’i stolisur me iman. Nëpërmjet Kur'anit ndriçohen zemrat dhe pastrohen shpirtrat. Duke na treguar ndikimin e mrekullueshëm të Kur'anit në zemrat e këtyre fatlumëve, Ai thotë:

Janë udhërrëfyes dhe lajm i mirë për besimtarët -I udhëzon dhe forcon ata që të ndjekin rrugën e drejtë. Kjo shpallje u tregon, mëson dhe qartëson atyre rrugën ku duhet të ecin dhe atë nga e cila duhet të ruhen dhe të largohen. Kur'ani i përgëzon ata për shpërblimin e madh të Zotit dhe i mëson se ky shpërblim do t’u jepet në bazë të udhëzimit dhe nënshtrimit ndaj këtij Libri dhe të jetuarit sipas tij. Nëse dikush pyet: Ata që pretendojnë se kanë iman janë shumë. A pranohet ky pretendim nga çdokush? A ka ndonjë mënyrë për t’i vërtetuar pretendime të tilla të rëndësishme? Këto janë pyetje me vend dhe shumë të rëndësishme, për të cilat të gjithë duhet të mendojnë. Prandaj Allahu i Lartësuar i përshkruan besimtarët e vërtetë duke thënë:

për ata që e falin rregullisht namazin -Falin namazet e detyrueshme, të pëlqyeshme e vullnetare. Ata i përkryejnë veprat dhe fjalët e namazit, si ato tëjashtmet, ashtu edhe ato të brendshmet. Ata përpiqen vazhdimisht që të plotësojnë shtyllat e namazit, kushtet e saktësisë së tij, veprimet e domosdoshme madje edhe ato të pëlqyeshmet gjatë namazit. Ata kujdesen edhe për punët e brendshme e të fshehta të namazit, për atë që quhet El Hushu’u - frika dhe ndjenja e mbikëqyrjes së Zotit. Pikërisht ky është shpirti dhe thelbi i namazit. Ndjenja e afërsisë dhe pranisë së Zotit është thelbi dhe synimi i namazit. Kjo kërkon, ndër të tjera, që adhuruesi të meditojë me qartësi dhe kujdes në atë që thotë dhe bën gjatë namazit.dhe japin zekatin -Ata japin nga pasuria dhe mirësitë që u ka dhënë Zoti. Ata bëjnë si shpenzimet e detyrueshme, ashtu edhe ato të pëlqyeshme.dhe janë të bindur për botën tjetër. - Imani arrin deri në atë pikë sa zemrat e tyre mbushen me jakin, me siguri të plotë dhe pa asnjë dyshim në të. El Jakin është rezultat i diturisë së plotë që Zoti vendos në zemrën e robit. Ai të nënshtron për të punuar sipas imanit të pastër. Siguria e tyre e plotë për ahiretin i bën që të përpiqen shumë, për të dalë faqebardhë dhe për të fituar atje. Për këtë arsye, ata janë të kujdesshëm dhe të ruhen nga çdo fjalë, punë e vepër që shkakton ndëshkimin. Kjo siguri në zemër për ditën e llogarisë para Zotit është themeli i çdo mirësie, prandaj duhet shumë punë për ta arritur dhe ruajtur në zemër. Nëse ajo cenohet dhe largohet, fatkeqësia është shumë e madhe. I Lartësuari thotë:

Sa për ata që nuk besojnë botën tjetër, Ne ua kemi hijeshuar veprat (e këqija) në sytë e tyre -Këta janë ata që e mohojnë ringjalljen dhe jetën e përjetshme dhe e konsiderojnë gënjeshtar çdo njeri që e pranon dhe e beson atë. Për këta, Allahu i Madhëruar thotë:dhe ata janë të hutuar. -Këta janë të çoroditur, të hallakatur e të pasigurt. Ata i japin përparësi dhe parapëlqejnë zemërimin e Zotit kundrejt kënaqësisë së Tij. Në sytë e tyre janë transformuar dhe përmbysur realiteti dhe vërtetësia e gjërave. Ata të vërtetën e shohin të gënjeshtërt dhe kotësinë e shohin si mirësi dhe drejtësi.

Këta janë ata që do të dënohen me dënimin e rëndë... -Ai është dënimi më i madh, më poshtërues dhe më i dhembshëm.dhe do të jenë më të humburit në botën tjetër. - Shiko se si përshkruhet dështimi i tyre, sepse ata humbin veten dhe familjen e tyre Ditën e Kijametit. Ata nuk kanë imanin, në të cilin ftuan profetët, që është kushti i domosdoshëmpër çdo mirësi dhe shpëtimi nga çdo ligësi e fatkeqësi.

Nuk ka dyshim se ti(o Muhamed) po e merr Kur'anin nga Ai që është i Urtë dhe i Gjithëditur. - Këtë Kur'an që po të zbret dhe po të shpallet, dije se po e mer nga Ai që është El Hakim - i Urtë, që i vendos gjërat në vendin e vet dhe u jep hakun që i takon. Ai është gjithashtu El Alim - i Gjithëditur, që i di të gjitha gjërat, madje edhe fshehtësitë më të mëdha të tyre. E fshehta dhe e dukshmja janë njëlloj për Të. Atëherë, duke qenë se ky libër po të jepet nga Ai që është i Urtë dhe i Gjithëditur, kuptohet se ai është tërësisht urtësi dhe udhëzues për të arritur çdo mirësi për njerëzit, sepse Allahu e di më mirë se cilat janë mirësi për njerëzit dhe nevojat e tyre.

Kujto kur Musai i tha familjes së vet: -Kujto këtë pjesë të bukur dhe madhështore të historisë së Musait, të birit të Imranit. Në këtë pjesë të historisë flitet për fillesat e shpalljes dhe për faktin se Zoti e përzgjodhi dhe e dalloi Musain mbi të tjerët, duke i shpallur dhe duke i folur drejtpërdrejt. Musai qëndroi në Medjen për disa vite dhe më pas u nis së bashku me familjen e vet për t’u kthyer në Egjipt. Gjatë këtij udhëtimi, ai humbi rrugën në një natë të errët dhe të ftohtë. Në këtë gjendje, ai i thotë familjes së tij.“Unë po shoh një zjarr, prandaj shpresoj t’ju sjell nga ai ndonjë lajm ose t’ju sjell një dru të ndezur, që të ngroheni.” -Unë pashë një zjarr për së largu dhe shpresoj t’ju sjell nga ai ndonjë lajm ose t’ju sjell një dru të ndezur që të ngroheni. Pra, shpresoj që atje të gjej ndonjë udhërrëfyes, që të gjejmë rrugën dhe të marr ndonjë dru të ndezur, që edhe ne të ngrohemi. Kjo tregon se ai nuk po e gjente dot rrugën dhe gjithashtu po ndiente ftohtë, e po ashtu edhe familja e tij.

Kur arriti te zjarri, u dëgjua një zë: -Atë e thirri Allahu i Lartësuar, që e njoftoi se ai ishte një vend i pastër, i shenjtë dhe i bekuar. Do të mjaftonte si bekim fakti që Allahu i Lartësuar e zgjodhi për t’i folur Musait (a.s) dhe për ta bërë atë Profet.I bekuar është Ai pranë zjarrit dhe ata përreth Tij. I lavdëruar qoftë Allahu, Zot i botëve! -I Dëlirë dhe i Pastër është Zoti nga çdo mendim i keq ose mangësi në përshkrimin dhe veprat e Tij.

O Musa! Unë jam Allahu, i Plotfuqishmi, i Urti! - Allahu i Madhëruar e njofton atë se Ai është i vetmi që mertiton të adhurohet. Ashtu siç ka ardhur në një ajet tjetër: "Jam Unë Allahu. Nuk ka zot tjetër (të denjë për adhurim) përveç Meje. Pra, vetëm Mua më adhuro dhe fale namazin rregullisht për të më kujtuar Mua!" [Ta Ha 14]. Ai është El Aziz - i Plotfuqishmi, Krenari, Ngadhënjimtari, i cili i ka nënshtruar të gjitha gjërat dhe çdo krijesë është nën pushtetin e Tij. Allahu është El Hakim - i Urtë. Ai është i urtë në çdo gjë që ka krijuar. Prej urtësisë së Allahut është edhe fakti se Ai e dërgoi si Profet Musain, birin e Imranit. Allahu e dinte mirë se Ai vlente dhe ishte i duhuri për të mbajtur peshën e profetësisë dhe për t’i folur drejtpërdrejt. Allahu është Krenari e Ngadhënjimtari, dhe për këtë tregon edhe fakti se zemra e robit anon tek Ai dhe ndien qetësi e siguri pranë Tij edhe kur robi është i vetmuar e kundër armiqve të shumtë, të ashpër, tiranë dhe të pamëshirshëm. Edhe sikur kundër teje të jetë e gjithë bota, je i qetë dhe në prehje pranë Allahut, që është Aziz, Krenar Ngadhënjimtar, sepse të gjitha krijesat janë në dorë të Allahut dhe nën pushtetin e Tij. Asgjë nuk lëviz ose të qëndrojë në prehje pa lejen e Zotit të Plotpushtetshëm.

Dhe ti hidhe shkopin tënd! Por, kur e pa atë që lëvizte si të ishte gjarpër,(nga frika) ai u kthye prapa duke mos vështruar pas. - Kur e hodhi shkopin, ai u shndërrua në një gjarpër të madh mashkull, që lëvizte shumë shpejt. Atëherë Musai u kthye të largohej me vrap pa i hedhur sytë pas, nga frika, ashtu siç është natyra njerëzore. Por Allahu i Lartësuar i thotë: “Mos u frikëso!“. Në një ajet tjetër thotë: "Kthehu ku ishe e mos u frikëso se ti je nga ata që janë të sigurt (nga çdo e keqe)." [Kasas 31].(I'u tha)O Musa! Mos u frikëso, se të dërguarit nuk frikësohen pranë Meje! -Sepse të gjitha gjërat e rrezikshme që e frikësojnë robin janë nën caktimin dhe ligjin e Zotit, që vendos për gjithçka. Kështu, ata që Zoti i ka zgjedhur për t’u dhënë shpalljen dhe i ka dalluar mbi të tjerët nuk duhet të kenë frikë nga asgjë, përveç Zotit, e sidomos kur janë pranë Madhërisë së Tij dhe po përjetojnë kënaqësinë dhe privilegjin e madh që Ai po u flet.

Por në qoftë se ndonjë ka bërë gjynah e pastaj e zëvendëson të keqen me të mirën, atëherë s’ka dyshim se Unë jam Falës i Madh e Mëshirëplotë. -Këta janë ata që frikësohen dhe duhet të frikësohen për shkak të gjynaheve dhe padrejtësive të shkruara. Ndërsa të dërguarit nuk kanë pse të kenë frikë vetminë dhe asgjë tjetër. Megjithatë, edhe ata të cilët kanë bërë padrejtësi e gjynahe, por pastaj janë penduar dhe i kanë zëvendësuar gjynahet me sevape e punë të mira, mosbindjen ndaj Zotit me bindjen ndaj Tij dhe nënshtrim, le ta dinë se Allahu është Falësi i Madh e Mëshirëplotë. Për këtë arsye, askush nuk duhet t’i humbë shpresat nga mëshira dhe falja e Zotit. Allahu i fal dhe mbulon të gjitha gabimet. Ai është më i mëshirshëm me robërit e Tij sesa një nënë me fëmijën e saj.

Fute dorën nën gjoksin tënd dhe ajo do të dalë e bardhë, pa asnjë njollë! -Pra, pa ndonjë të keqe e sëmundje, si lebra etj. Madje, ajo do të ketë një bardhësi vezulluese, që mrekullon shikuesit nga rrezatimi i saj.Këto janë dy nga nëntë shenjat për Faraonin dhe popullin e tij... - Këto shenja, shkopi që shndërrohet në gjarpër të shpejtë dhe dorës e bardhë vezulluese, ishin dy nga nëntë shenjat që Zoti i dha Musait për të shkuar tek Faraoni dhe populli i tij e për t’i ftuar në rrugën e drejtë....sepse ata janë popull keqbërës. -Ata i kanë kaluar të gjitha kufijtë me shirkun dhe kufrin e tyre, me arrogancën dhe tiraninë ndaj robërve të Zotit. Ata tregohen kryeneçë dhe tiranë në tokë, pa asnjë arsye. Kështu, Musai (a.s) shkoi tek Faraoni dhe rrethi i tij për t’i ftuar të nënshtrohen në Allahun dhe për t’i treguar shenjat e mëdha të Zotit.

Kur u erdhën argumentet Tona të qarta, ata thanë: “Këto janë sigurisht magji.” -Ato ajete ishin ndriçuese dhe tregonin për të vërtetën. Ato i jepnin dritë njeriut që të shohë të vërtetën, ashtu si dielli që i jep dritë shikimit. Por ata të mjerë thanë: “Kjo është magji e qartë.” Nuk u mjaftoi të thoshin se është magji, por shtuan dhe fjalën “mubin” – pra, e qartë dhe e dukshme lehtësisht për çdo kënd. Kjo është vërtet çudia më e madhe! Ato shenja të mëdha që të hapin sytë dhe që të ndriçojnë shpirtin e zemrën, t’i krahasosh me magjinë dhe punët e shëmtuara?! A nuk tregon kjo për më të madhen poshtërsi dhe më të shëmtuarin mohim e përmbysje të realitetit?!

Ata i mohuan ato në mënyrë të padrejtë e me mendjemadhësi... -Ata i mohuan ajetet e Allahut, duke e ditur që nuk kishin të drejtë....edhe pse shpirtrat e tyre ishin të bindur për to(se ishin nga Zoti). -Mohimi dhe refuzimi i tyre nuk ishte për shkak të ndonjë dyshimi e paqartësie nga ata, sepse ata kishin dije të plotë dhe siguri se ato shenja ishin të vërteta nga Zoti dhe se Musai ishte i sinqertë. Kështu, ata me vetëdije po tregoheshin të padrejtë, duke shkelur mbi hakun e Zotit dhe të padrejtë me vetveten, duke zgjedhur me vetëdije ndëshkimin. Ata ishin të padrejtë edhe me robërit e Zotit, duke i penguar nga e vërteta. Gjithashtu, ishin të padrejtë edhe me Profetin e Zotit, prej hakut të të cilit është pasimi e bindja ndaj ftesës së tij.Dhe shikoje se si qe fundi i shkatërrimtarëve! -Ky ishte ndëshkimi i atyre që përhapin shkatërrimin. Ai ishte më i keqi përfundim. Allahu i shkatërroi dhe i mbyti në det. Ai i poshtëroi dhe pasurinë dhe mbretërimin e tyre ua la popullit të përvuajtur, që ishin adhurues të Tij.

Ne u dhamë Daudit dhe Sulejmanit dituri -Allahu i Madhëruar na tregon në Kur'an rreth Daudit dhe birit të tij, Sulejmanit. Allahu u pati dhënë atyre dituri të madhe dhe të gjerë. Thotë i Lartësuari: “Daudi e Sulejmani gjykonin për çështjen e tokës së mbjellë, në të cilën kishin kullotur natën delet e disa njerëzve! Ne e dëshmuam gjykimin e tyre. Ne ia mundësuam Sulejmanit të kuptonte (përgjigjen e saktë) për çështjen. Secilit (prej tyre)u patëm dhënë urtësi e dituri." [Enbija 78, 79]. Ata u treguan mirënjohës dhe falënderues për mirësitë e Zotit të tyre dhe thanë:...dhe ata të dy thanë: “Të gjitha lavdërimet qofshin vetëm për Allahun, që na dalloi mbi shumë robër të Tij besimtarë!”. -Ata e falënderuan dhe e lavdëruan Zotin, sepse, së pari, i bëri besimtarë dhe, së dyti, i bëri besimtarë nga më të zgjedhurit. Allahu i dalloi me shumë veçori mes besimtarëve të mirë e të lumtur. Nuk ka dyshim se besimtarët ndahen në katër grada:1. Salihun - punëmirë.2. Shuheda - dëshmorët.3. Sidikinët - të sinqertët.4. Profetët.Daudi dhe Sulejmani ishin nga profetët më të zgjedhur, edhe pse pak më poshtë se Ulul Azmi (5 profetët më të dalluar). Nuk ka dyshim se ata ishin nga profetët më të dalluar, që Zoti i ka përmendur dhe lavdëruar shpesh në Librin e Tij. Kështu, ata e lavdëruan Allahun, që i ngriti në këtë gradë. Kjo është shenja e lumturisë së robit: që ai të tregojë mirënjohje ndaj Allahut për të gjitha mirësitë, të fesë e besimit dhe ato të dynjasë, dhe të shohë dhe besojë se të gjitha mirësitë vijnë prej Allahut; të mos lëvdohet e vetëkënaqet, por përkundrazi, të shohë mangësitë e veta dhe të besojë se ato mirësi meritojnë shumë e më shumë mirënjohje e lavdërim të Allahut. Pasi i lëvdoi të dy, Allahu i Madhëruar vijoi të lëvdojë në mënyrë të veçantë Sulejmanin (a.s), për vetë faktin se i kishte dhuruar një pushtet dhe mbretërim të madh, veçori që nuk ia kishte dhënë të atit. Ai thotë:

Sulejmani qe trashëgimtari i Daudit. - Ai trashëgoi profetësinë dhe diturinë nga i ati, por Zoti i shtoi edhe dituri tjetër. Sulejmani përfitoi nga dituria e të atit, por Zoti e dalloi duke i mësuar diçka tjetër, sikurse tregon për këtë ajeti në vijim:-Ai tha: “O njerëz! Neve na ka mësuar Allahu gjuhën e shpendëve” -Duke lavdëruar Allahun dhe i gëzuar për këtë mirësi që Ai i kishte dhënë, Sulejmani u drejtohet njerëzve dhe u thotë: “O njerëz! Neve na ka mësuar Allahu gjuhën e shpendëve...". Sulejmani (a.s) e kuptonte çfarë flisnin shpendët dhe e fliste gjuhën e tyre, siç foli me pupëzën, ose siç kuptoi fjalët e milingonës, që do të tregohet më pas. Kjo mirësi nuk i ishte dhënë askujt, përveç Sulejmanit (a.s).“...e na ka dhuruar nga çdo mirësi.” - Allahu na dhuroi nga çdo mirësi dhe të gjitha mjetet e kushtet për një pushtet dhe mbretërim, që askush nuk e ka pasur. Në fakt, Sulejmani ishte lutur për diçka të tillë, kur tha: “O Zoti im! Më fal (gabimin)dhe më dhuro një pushtet të tillë, që askush pas meje nuk do ta ketë! Vërtet, Ti je dhuruesi më i madh!" [Sad 35]. Kështu, ndër të tjera, Allahu i Lavdëruar ia nënshtroi atij shejtanët (xhindët), që bënin për të çdo gjë që ai dëshironte dhe punë që askush tjetër nuk mund t'i kryente. Allahu i Lartësuar i nënshtroi gjithashtu erën, me të cilën udhëtimin e një muaji e bënte brenda paradites dhe kthimin e bënte brenda një pasditeje.“Vërtet kjo është një mirësi e madhe (nga Allahu)”. -Kjo mirësi që na dhuroi Zoti dhe na dalloi mbi shumë e shumë të tjerë është një bekim i madh. Kështu, Sulejmani e pranoi me përunjësi e mirënjohje se të gjitha këto ishin mirësi prej Allahut të Lartësuar.

Sulejmanit i ishin rreshtuar ushtritë e veta, - xhindët, njerëzit dhe shpendët, - dhe të gjitha mbanin rregull dhe disiplinë. -U grumbulluan përpara tij ushtritë e përbëra nga lloje të ndryshme krijesash, - njerëz, xhindë, shejtanë dhe zogj. Ata rreshtoheshin me një rregull të jashtëzakonshëm, kur lëviznin dhe kur qëndronin. Të gjithë ishin gati për luftë në çdo moment kur u kërkohej. Të gjithë merrnin urdhër direkt nga Sulejmani dhe askush nuk mund të dilte jashtë rregullave të vendosura nga komandanti apo të rebeloheshin. I Lavdëruari thotë: "Kjo është dhurata Jonë (për ty). Dhe ti jep (prej pasurisë) ose mos jep (prej saj), se për këtë nuk do të merresh në përgjegjësi." [Sad 39]. Pra, ishte ai që vendoste në çdo çështje. Kështu, Sulejmani (a.s) u nis në një nga udhëtimet e tij ushtarake me disa prej këtyre ushtrive të mëdha.

Më në fund, kur mbërritën në Luginën e Milingonave, një milingonë tha: “O ju milingona, hyni në foletë tuaja, që të mos ju shtypin Sulejmani dhe ushtria e tij pa dashje!”. - Milingona paralajmëroi llojin e saj, që kishin mbushur atë luginë, që të ruheshin nga ushtria e Sulejmanit, se mos i shkelte. Kjo ka mundësi të ketë ndodhur ose me një mrekulli nga Zoti, që fjalët e asaj milingone të dëgjoheshin për të gjitha milingonat e luginës, ose milingona njoftoi ato rreth saj dhe lajmi u përhap mes tyre me shpejtësi. Mënyra e ruajtjes nga ushtria e Sulejmanit do të ishte duke u fshehur në vendbanimet e tyre. Milingona e dinte mirë madhështinë e Sulejmanit dhe të ushtrive të tij, por e dinte edhe drejtësinë e tij, prandaj edhe e justifikoi Sulejmanin duke thënë se ai mund t’i dëmtonte pa dashje. Sulejmani (a.s) dëgjoi fjalët e saj dhe i kuptoi.

Sulejmani buzëqeshi me fjalët e saj dhe tha: “O Zoti im! më jep forcë, që të të falënderoj për të mirat e Tua që m’i ke dhuruar mua dhe prindërve të mi dhe që të bëj vepra të mira, që Ti i pëlqen! Gjithashtu, me mëshirën Tënde, më fut në mesin e robërve të Tu të mirë!” - Atij i pëlqyen shumë fjalët e milingonës dhe kujdesi i saj për popullin e vet. Subhanallah! Sa të mirë dhe me moral kanë qenë profetët e Zotit! Çuditeshin kur duhej dhe gëzimi i tyre ishte me masë. Asnjëherë nuk e kalonin masën e buzëqeshjes. I tillë ishte edhe Profeti ynë (a.s), që buzëqeshte dhe gjithmonë e shihje buzagaz. Të qeshurit me të madhe dhe me zë të lartë tregon mendjelehtësi dhe mangësi, si dhe një edukatë të ulët. Nga ana tjetër, të qëndruarit i vrenjtur dhe pa buzëqeshur kurrë është shumë e çuditshme dhe jo e këndshme. Ai tregon gjithashtu vrazhdësi morali dhe natyrë të ashpër. Profetët kanë qenë të ruajtur nga të tilla mangësi. Pastaj Sulejmani e falënderon Allahun për këtë mirësi që i pati dhuruar dhe tha: “O Zoti im! më jep forcë..." Pra, më frymëzo dhe më jep forcë e udhëzim që: "...të të falënderoj për të mirat e Tua, që m’i ke dhuruar mua dhe prindërve të mi..." Sigurisht që mirësitë ndaj prindërve janë mirësi edhe për fëmijën, për të cilat fëmija duhet të falënderojë Zotin. Kështu, Sulejmani u lut që Zoti t’i jepte frymëzim e forcë, që të mund të tregohej mirënjohës për mirësitë e besimit dhe mirësitë e dynjasë, që i kishte dhënë atij dhe prindërve të tij. Ai u lut gjithashtu dhe tha: "...dhe që të bëj vepra të mira, që Ti i pëlqen!" Pra, më jep forcë e sukses, më bëj të aftë që të bëj punë të mira, që Ti i do dhe je i kënaqur! Dhe dihet se Zoti kënaqet me ato punë që plotësojnë dy kushte: së pari, ato punë janë në përputhje me porositë e Tij dhe, së dyti, kryhen me sinqeritet dhe janë të pastra nga mangësitë dhe gjërat që i prishin ato. Pastaj u lut për mëshirë nga Zoti dhe për ta bërë prej besimtarëve të mirë, duke thënë: "Me mëshirën Tënde, më fut në mesin e robërve të Tu të mirë!”. Mëshira e posaçme është bërë për të mirët, me gjithë gradat dhe nivelet e tyre. Ky ishte një shembull që na tregon reagimin e Sulejmanit, kur dëgjoi milingonën. Në vijim, Allahu i Lavdëruar na tregon një tjetër shembull dhe sjellje të Sulejmanit gjatë bisedës me zogjtë.

Ai bëri shikimin rreshtor të shpendëve e tha: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo, vallë, mungon?! -Kjo tregon për rigorozitetin e Sulejmanit në ndjekjen me përkushtim të çështjeve të ushtrisë, qofshin ato të vogla në dukje, qofshin të mëdha. Atij nuk i shpëtonte asgjë nga lëvizjet e ushtarëve të tij. Aq i vëmendshëm ishte, saqë nuk la pas dore edhe çështjen e kësaj pjesëtareje të vogël të ushtrisë, pupëzës. Ai tha: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo mungon?” Pra, shikoni a është prezent dhe në vendin e caktuar? A është e gjithë ushtria prezent apo mungon dikush? Ky është kuptimi i ajetit dhe jo siç thonë disa që nuk kanë asnjë argument dhe pretendojnë se Sulejmani pyeti për pupëzën sepse kishte nevojë që ajo t’i tregonte ku ishin burimet e ujit. Sipas tyre, pupëza mund të shohë ujin edhe nën tokën e ngjeshur dhe të fortë. Por ky mendim nuk ka asnjë argument ku të mbështetet. Madje argumentet logjike tregojnë për pavërtetësinë e saj. Sa për argumentin logjik, është e ditur nga përvoja dhe njohuritë e njerëzve se nuk ka ndonjë gjallesë që të arrijë të shohë poshtë shtresave të tokës. Nëse do të ishte kështu, do ta përmende Zoti, sepse kjo do të ishte nga shenjat më të mëdha dhe të veçanta. Ndërsa nga ajeti mund të themi se, nëse do të ishte e vërtetë ai pretendim, do të thuhej shprehimisht se Sulejmani kërkoi pupëzën që t’i tregonte për vendndodhjen e ujit. Por e vërteta është se Sulejmani kërkoi për pupëzën thjesht për të parë e kontrolluar ushtrinë e tij. Pastaj Sulejmani (a.s) nuk kishte nevojë që të pyeste dhe të priste ndihmën e një zogu për të gjetur ujë. Ai kishte në shërbimin e tij ifritë e shejtanë që mund t’i gërmonin e gjenin ujë, edhe sikur të ishte shumë thellë në tokë, mjaft që ai t'i urdhëronte. Gjithashtu, Allahu i kishte vënë në shërbim erën, që ishte shumë e shpejtë. Atëherë, si mund të kishte nevojë për pupëzën?! Në shumë tefsirë sillen të tilla shpjegime, që, në fakt, i marrin nga gojëdhënat e çifutëve, të ashtuquajtura israilijate, duke harruar dhe duke u treguar të pavëmendshëm që mund të bien ndesh me kuptimin e saktë të ajeteve. Kjo është shumë e keqe, sepse brezat i transmetojnë fjalët nga njëri tjetri, dhe kështu brezat pasardhës i mendojnë si të vërteta. Kështu mbushen tefsiret me fjalë të tilla të pabazuara. I dituri e di mirë se ky është një libër madhështor, që Zoti e ka sjellë në gjuhë arabe të pastër, nëpërmjet të cilit Zoti u foli të gjithë njerëzisë, si të diturve, ashtu edhe të paditurve dhe i urdhëroi që të meditojnë në kuptimet dhe kumtet e tij dhe t’i kuptojnë ato sipas rregullave dhe kuptimeve të sakta të arabishtes, që e kuptojnë arabët. Nëse dikush gjen fjalë nga popuj të tjerë, atëherë i kthen këto kuptime dhe i sheh nën dritën e kuptimeve të qarta të arabishtes. Nëse u përputhen atyre kuptimeve dhe nuk bien ndesh me to, pranohen. Por nëse bien ndesh me termat dhe kuptimet që ato sjellin, ose me njërin nga dy drejtimet, atëherë refuzohet, madje mund të dëshmohet për papranueshmërinë e tyre, sepse kemi një themel që e dëshmon këtë, që është gjuha arabe dhe kuptimet e saj. E rëndësishme, shkaku që Sulejmani e kërkoi pupëzën ishte përkushtimi dhe rregullsia e tij në kontrollin mbi ushtrinë e tij. Ai ishte aq i kujdesshëm saqë kontrollonte edhe një zog si pupëza kur thotë: “Përse nuk po e shoh pupëzën? Apo mungon? Mos, vallë, unë jam i pakujdesshëm dhe më shpëtoi, apo unë kam të drejtë dhe ajo ende nuk është rreshtuar, duke thyer urdhrin tim dhe duke vepruar pa lejen time?” Prandaj shprehu zemërim dhe e kërcënoi më pas për dënim, duke thënë:

Unë do ta dënoj atë ashpër ose do ta ther, në qoftë se nuk më sjell arsye të fortë (për mungesën)!” - Pra, ose do ta dënoj rëndë, ose do ta vras fare, në qoftë se nuk më sjell arsye të fortë për mungesën. Pra, ose do të më sjellë argument të qartë dhe të justifikueshëm për moskryerjen e urdhrit, ose e pret ky dënim. Kjo tregon ndër të tjera për drejtësinë dhe mosnxitimin e Sulejmanit. Ai nuk nxitohet që të kërcënojë me ndëshkim ata që thyejnë urdhrin e tij, por tregon se u jep mundësi që të arsyetohen.

Por nuk zgjati shumë dhe ajo(pupëza)erdhi. - Kjo tregon për respektin e madh të ushtarëve dhe se sa të kujdesshëm ishin ata për përmbushjen e urdhrave të Sulejmanit. Madje edhe pupëza, që ishte e justifikuar për vonesën e saj, nuk ia lejoi vetes të vonohej shumë, por erdhi me të shpejtë dhe i tha:Unë isha në vende që ti nuk ke qenë... -Unë kam një informacion që ti nuk e di, me gjithë diturinë e gjerë dhe gradën tënde të lartë....dhe vij nga Sebei me lajme të vërteta. -Po të sjell një lajm të sigurt nga Sebei, një mbretëri e njohur ne Jemen. Pastaj filloi t’i shtjellonte këtë lajm:

Atje pashë se ata i sundonte një grua. -Një grua ishte në krye të popullit të saj. Ajo ishte një grua e mençur që:Asaj i ishte dhënë nga çdo gjë dhe kishte një fron madhështor. -Asaj i ishte dhënë gjithçka që mund të kishte një mbret, si pasuri, armë, ushtri, kështjella etj. Mes të tjerash, asaj i ishte dhënë: "... një fron madhështor." Froni i mbretërisë së saj ishte i jashtëzakonshëm. Madhështia e fronit tregonte madhështinë e mbretërimit dhe këshilltarët e shumtë.

Gjithashtu, pashë që ajo dhe populli i saj adhuronin Diellin e jo Allahun. -Ata ishin popull idhujtar, që adhuronin diellin.Shejtani ua kishte hijeshuar veprat në sytë e tyre dhe i kishte larguar nga rruga... -Ata pandehnin se ishin në të drejtën.... kështu që ata nuk e kishin gjetur udhën e drejtë. - Sepse ai që mendon se është në të drejtën nuk ia hedh sytë asnjë ftese tjetër dhe nuk ka shpresë në udhëzimin e tij, derisa të mendojë seriozisht dhe me objektivitet.

(Shejtani i kishte mashtruar) Që të mos i përuleshin Allahut, i Cili zbulon çdo të fshehtë në qiej e në Tokë dhe që e di atë që fshihni dhe atë që e shfaqni haptazi. -Allahu i di të gjitha fshehtësitë në lartësitë e qiejve dhe thellësitë e tokës, edhe krijesat më të vogla, farat e bimëve dhe fshehtësitë e gjokseve e shpirtrave. Ai e nxjerr atë që fshihet në qiell dhe në tokë, duke lëshuar shiun dhe duke bërë farat e fshehura të mbijnë dhe të rriten. Allahu do të nxjerrë ato që fshihen në tokë kur t’i fryhet Surit Ditën e Ringjalljes dhe kur të vdekurit të dalin të gjithë dhe të llogariten e të shpërblehen sipas punëve të tyre. Ai e di mirë atë që e fshehin dhe atë që e shfaqin haptazi.

Është Allahu! Nuk ka zot tjetër(që e meriton të adhurohet) përveç Tij! Ai është Zoti i Fronit të Madh. -Vetëm Atij i duhet dedikuar adhurimi, dashuria e plotë, pendimi i sinqertë dhe dorëzimi. Ai është i Vetmi i Adhuruar për vetë cilësitë dhe përshkrimet e Tij të plota dhe absolute dhe për mirësitë e Tij të shumta, që e bëjnë detyrë mirënjohjen ndaj Tij dhe dashurinë e plotë për Të. Ai është Zoti i Fronit të madh, i cili është mbulesa e të gjithë krijimit të Zotit dhe ka përfshirë qiejt dhe Tokën. Ai është Mbreti dhe Sunduesi me pushtetin madhështor, i Lartësuari dhe i Lavdëruari. Ai është Zoti i Vetëm, para të Cilit duhet të përulesh, t’i biesh në ruku dhe në sexhde. Kështu pupëza shpëtoi nga ndëshkimi duke i sjellë këtë lajm të madh. Sulejmani u çudit si nuk kishte patur informacion për këtë lajm. Duke treguar maturinë dhe kujdesin që të mos pranonte çdo lajm pa e vërtetuar, ai tha:

Do të shohim shpejt, nëse ke thënë të vërtetën apo ke gënjyer! Shko me këtë letrën time dhe jepua tyre! Pastaj largohu(pak)nga ata dhe përgjo se çfarë do të thonë! -Pra, e ngarkoi me misionin e ri që të dërgonte atje letrën e tij dhe të shihte se si do të vepronin. Dhe ashtu veproi Pupëza. Atëherë, mbretëresha Belkisë i thotë rrethit të saj të ngushtë:

Do të shohim shpejt, nëse ke thënë të vërtetën apo ke gënjyer! Shko me këtë letrën time dhe jepua tyre! Pastaj largohu(pak)nga ata dhe përgjo se çfarë do të thonë! -Pra, e ngarkoi me misionin e ri që të dërgonte atje letrën e tij dhe të shihte se si do të vepronin. Dhe ashtu veproi Pupëza. Atëherë, mbretëresha Belkisë i thotë rrethit të saj të ngushtë:

Ajo(mbretëresha)tha: “O fisnikë! Mua më ka ardhur një mesazh i rëndësishëm.” -Sapo më ra në dorë një mesazh i rëndësishëm dhe shumë i vlefshëm nga mbreti më i madh dhe më i njohur në botë.

Ai është prej Sulejmanit dhe (thotë): “Me emrin e Allahut, të Gjithmëshirshmit, Mëshirëplotit.” (Bismil-lahir-Rahmanir-Rahim.)-Pastaj sqaroi përmbajtjen e këtij mesazhi:

Mos ngrini krye kundër meje, por ejani të bindur në fenë e vërtetë! -Mos ngrini krye kundër meje, por duhet të pranoni të jeni nën pushtetin Tim. Nënshtrohuni nën urdhrat e mi dhe të më vini si muslimanë. Një mesazh i shkurtër dhe i qartë në përmbajtjen e tij. I ndaloi nga arroganca dhe rebelimi, i ndaloi që të vazhdonin në gjendjen që ishin, i urdhëroi që të nënshtroheshin nën sundimin dhe urdhrat e Tij dhe të pranonin ftesën e tij në Islam. Nga kjo kuptohet se është e pëlqyeshme që letrat të fillohen me “Bismilah” dhe të vendoset emri i autorit në fillim të mesazhit.

Ajo tha: “O fisnikë! Më këshilloni për këtë çështje!” - Ngaqë ishte një grua e mençur dhe e urtë, ajo mblodhi të mëdhenjtë e mbretërisë së saj dhe tha: “O fisnikë! Më këshilloni për këtë çështje!" Pra, më këshilloni çfarë përgjigje t’i japim këtij mesazhi? A të hyjmë nën mbretërimin e tij dhe të nënshtrohemi, apo si të veprojmë?Për asnjë çështje nuk kam vendosur pa ju(pa pëlqimin tuaj)! -Kurrë nuk kam vendosur vetëm, pa marrë fillimisht mendimin, këshillimin dhe arsyetimin tuaj.

Ata (paria)i thanë: “Ne jemi të fuqishëm dhe jemi luftëtarë të rreptë, por vendimi të takon ty.” -Nëse vendos ta refuzosh urdhrin e tij, dije se ne jemi luftëtarë të sprovuar dhe të fortë. Me sa duket, ata anonin më shumë në këtë mendim që, nëse do të merrej për bazë do të shënonte fundin e tyre. Sidoqoftë, nuk e dhanë si një version përfundimtar, por e lanë të hapur mundësinë, duke thënë:Prandaj vendos se çfarë urdhri do të na japësh!-Je ti ajo që vendos. - E thanë këtë, sepse ishin të bindur për urtësinë dhe mençurinë e Belkisës në vendimet që merrte. Pra mendohu dhe vendos me urtësi dhe qetësi se çfarë do të veprojmë. Kështu, ajo filloi t’u fliste dhe t’i bindte për saktësinë e mendimit dhe vendimit të saj, si dhe për rrezikshmërinë e mendimit të tyre. Ajo tha:

Mbretërit - kur e pushtojnë një vend, e shkatërrojnë atë dhe i poshtërojnë fisnikët e atij vendi. Kështu veprojnë ata. -Kështu veprojnë mbretërit kur hyjnë me luftë: ata vrasin, skllavërojnë dhe marrin pasuritë e njerëzve. Ata shkatërrojnë vendin dhe i shndërrojnë udhëheqësit në robër e të poshtëruar, prandaj vendimi për luftë nuk është shumë i urtë dhe i dobishëm. Gjithashtu, nuk kam për t’iu bindur atij menjëherë, derisa të zbuloj qëllimet e tij. Do të bëjmë edhe një lëvizje të fundit, që pastaj të jemi të qartë në çdo gjë që do të vendosim. Më pas. Belkisa zbuloi planin e saj të veprimit:

Po unë do t’i dërgoj atij një dhuratë të madhe dhe do të shoh se çfarë(përgjigje)do të më sjellin të dërguarit(e mi).” -Do të shoh, a do të vazhdojë me qëndrimin e tij të mëparshëm apo do të ndryshojë? Pastaj do të shohim edhe reagimin e ushtrisë së tij. Kështu, ajo i dërgoi Sulejmanit shumë dhurata, nëpërmjet një delegacioni me burra të mençur dhe të urtë nga rrethi i saj.

Kur(të dërguarit)shkuan te Sulejmani, ai tha: “Vallë, me pasuri do të më joshni mua?!”” - Kur të dërguarit e mbretëreshës shkuan tek Sulejmani me dhuratat e saj Sulejmani e refuzoi i zemëruar, sepse ata nuk i qenë përgjigjur ftesës. Ai u tha:“Ajo që ma ka dhënë Allahu mua, është shumë më e mirë se ajo që jua ka dhënë juve.” - Këto dhurata nuk më bëjnë asnjë përshtypje, sepse ato që më ka dhuruar Allahu janë shumë më të mira se ajo që keni ju.“Jeni ju ata që gëzoheni me dhurata!” -Ju gëzoheni e mashtroheni me dhurata, sepse ju e doni këtë dynja. Ato që keni në duart tuaja janë shumë më të pakta se ato që Zoti më ka dhënë me bujarinë e Tij. Pastaj i dha korrierit këtë mesazh gojarisht, pa e shkruar, duke vërejtur se ishte i mençur dhe do ta përcillte me saktësi:

Kthehuni atje, - u tha të dërguarve - dhe të jeni të sigurt se ne do t’u shkojmë me ushtri të papërballueshme nga ata dhe do t’i dëbojmë prej andej të poshtëruar e të përulur! -Shko tek ata dhe jepu mesazhin e Sulejmanit. Ai i urdhëroi që të niseshin me në krye mbretëreshën e të vinin tek Sulejmani. Ai e dinte se atyre nuk u mbetej gjë tjetër veçse të vinin tek ai të dorëzuar.

Pastaj Sulejmani tha: “O fisnikë! Cili prej jush do të ma sjellë fronin e saj(Belkisës), para se ata të më vijnë të dorëzuar?” -Ai u tha xhindëve dhe njerëzve që uleshin pranë tij: “O fisnikë! Cili prej jush do të ma sjellë fronin e saj (Belkisës), para se ata të më vijnë të dorëzuar? Pra, të bëjmë diçka me pasurinë e tyre, para se të vijnë, sepse kur të bëhen muslimanë, pasuria e tyre do të jetë e paprekshme.

Ifriti, - një prej xhindëve - tha: “Unë do të ta sjell atë para se të ngrihesh nga vendi ku je ulur. Unë kam fuqi të plotë për këtë(detyrë) dhe jam besnik(i sprovuar).” -El-Ifrit është një xhind shumë i fortë dhe i shkathët. Ai tha: “Unë do të ta sjell atë para se të ngrihesh nga vendi ku je ulur. Unë kam fuqi të plotë për këtë (detyrë) dhe jam besnik (i sprovuar).” Në atë kohë Sulejmani ishte në Sham dhe për të shkuar në Jemen do t’i duhej dy muaj që të shkonte e dy muaj që të kthehej. Megjithatë, ky Ifrit jep fjalën që, megjithëse ishte një fron i madh dhe i rëndë: “unë do të ta sjell para se të ngrihesh nga ky vend në të cilin je ulur”. Zakonisht kuvendet mund të zgjasin 3-5 orë. Mendo pak për këtë mbret madhështor, që kishte në popullin e tij dikë me një forcë dhe aftësi të tilla të pashembullta!

Ndërsa një që kishte dituri nga Libri tha: “Unë ta sjell atë ty sa hap e mbyll sytë.” -Mufesirët kanë thënë se ai ishte një burrë besimtar dhe i ditur pranë Sulejmanit, që quhej Asif ibn Burhije. Thuhej se ai dinte emrin më të madh të Allahut, atë emër që, nëse e lusje Allahun me të, Ai të përgjigjej dhe nuk ta kthente duanë. Ky i tha: “Unë ta sjell atë ty sa hap e mbyll sytë.” Pra, ai do ta luste Allahun me emrin e Tij më të madh dhe Ai do t’i përgjigjej. Si përfundim, ai e luti Zotin dhe e kreu atë detyrë. Allahu e di më mirë se si ndodhi. A ndodhi sepse dinte emrin e Allahut dhe iu realizua menjëherë ajo që kërkoi, apo ai kishte një lloj njohurie nga Libri nëpërmjet së cilës mund të transportonte pesha të rënda? E rëndësishme është që Sulejmani e pa atë fron madhështor para syve të vet.Kur Sulejmani e pa atë(fron)para vetes, tha: “Kjo është mirësia e Zotit tim, që të më sprovojë mua a do të jem mirënjohës apo mosmirënjohës.” -Allahu dëshiron të më sprovojë, a do jem një besimtar i mirë e mirënjohës për dhuntitë e dhuruara nga Ai, apo një mohues, mosmirënjohës dhe arrogant, siç janë mbretërit tiranë të kësaj bote? Sigurisht, Sulejmani nuk ishte i vetëmashtruar nga pushteti dhe forca e madhe që i ishte dhuruar, por e kuptoi mirë dhe e lexoi si duhet gjendjen ku ndodhej. Ai ishte në sprovë nga Zoti dhe u frikësua se a do t’i jepte Atij hakun e falënderimit, mirënjohjes dhe lavdërimit Allahut? Pastaj ai qartësoi faktin se kjo lloj mirënjohjeje nuk i sjell asnjë dobi Allahut, por vetë njeriut që e ka:“Kush është mirënjohës, është për të mirën e vet dhe kush është mosmirënjohës(ta dijë se), Zoti im është i Pasur e Bujar!” -Ai është El Ganij - i Pasuri, Jonevojtari për krijesat dhe punët e tyre. Ai nuk ka nevojë për asgjë dhe gjithçka ka nevojë për Të. Ai është El Kerim - Bujari me mirësi të shumta, mirësi që përfshijnë mohuesin dhe besimtarin, mirënjohësin dhe mosmirënjohësin. Pra, pa dyshim që mirënjohja për mirësitë e Tij sjell shtim të të mirave dhe mohimi i tyre sjell largimin e mirësive.

Pastaj tha: “Ndryshojeni fronin, që ta shohim a do ta dallojë atë, apo është njeri që nuk kupton.” -I tha rrethit të tij që ta ndryshonin pamjen e fronit, duke shtuar ose hequr ndonjë gjë prej tij: "...që ta shohim a do (do të ketë mprehtësinë) ta dallojë atë, apo është njeri që nuk kupton. A është vërtet një mbretëreshë e urtë dhe e mprehtë apo është e pavëmendshme dhe jo në nivelin që thonë se është?

Kur ajo(Belkisa)erdhi, e pyetën: “I tillë është froni yt?” Ajo tha: “Si të ishte vetë ai?!” -Kjo përgjigje tregonte për mprehtësinë dhe urtësinë e Belkisës. Ajo nuk tha është “Ai është ”, sepse atij i ishin bëra disa ndryshime. Por edhe nuk tha që nuk ishte ai, sepse e njihte mirë fronin e saj. Kështu dha një përgjigje që i përmbante të dyja mundësitë. Sulejmanit i pëlqeu përgjigjja e kujdesshme e mbretëreshës dhe mençuria e saj në analizën e çështjeve. Më pas, duke shprehur edhe mirënjohjen për begatitë e mëdha që i kishte dhuruar Zoti, tha:Neve na është dhënë dituria përpara kësaj ... -Ne na është dhuruar udhëzimi, mençuria dhe strategjia për çdo çështje, para kësaj mbretëreshe....dhe jemi besimtarë të nënshtruar(ndaj Zotit). -Mbi të gjitha, na është dhuruar udhëzimi në besimin e pastër, që është baza e çdo mirësie. Por ka mundësi që këto fjalë të jenë të mbretëreshës Belkisë. Pra ajo tha: "Neve na është dhënë dija dhe informacioni për mbretërimin dhe pushtetin e Sulejmanit dhe aftësive të tij të jashtëzakonshme që para këtij rasti që e pamë me sytë tanë, kur ai e solli fronin tonë nga ajo distancë e largët, prandaj dhe kemi ardhur si muslimanë të nënshtruar dhe të bindur. Ne pranojmë të jemi nën mbretërimin dhe pushtetin e Sulejmanit." Allahu i Madhëruar thotë:

Atë(Belkisën)e kishte penguar(nga besimi i drejtë)ajo që adhuronte përveç Allahut. -Ajo ishte vërtet një grua e zgjuar e urtë dhe e mençur, por e kishin penguar nga pranimi i Islamit ato besime të kota, që e largojnë dritën nga zemra dhe forcën për pranuar udhëzimin e drejtë. Me mendjen e saj ishte e aftë të dallonte të mirën nga e keqja, të drejtën nga kotësia, por kur besimet e kota të verbojnë zemrën, njeriu vazhdon në të kotën, derisa t’i vijë drita e të ndriçohet.Ajo ishte nga një popull jobesimtar. -Prandaj edhe ajo kishte fenë e humbjes. Është shumë e vështirë për një njeri që të kundërshtojë gjithë popullin e vet që janë në humbje dhe kotësi, prandaj nuk është e çuditshme që ajo kishte fenë e tyre, sidomos kur nuk kishte shtytje nga e mira dhe ftesë të qartë drejt saj. Sulejmani (a.s) deshi që t’i tregonte Belkisës diçka prej pushtetit të tij, që ajo të kuptonte më mirë mbretërimin dhe pasuritë e mëdha që ai zotëronte. Ai e ftoi atë në sallonin madhështor të pritjes, i cili ishte shumë i gjerë dhe i lartë. Dyshemeja e tij ishte prej xhami dhe poshtë xhamit kishte ujë që lëvizte, prandaj të jepte përshtypjen se po shkelje mbi ujë.

Pastaj i thanë: “Hyr në pallat!”. Kur e pa atë (dyshemenë e kristaltë), mendoi se ishte ujë(që dallgëzonte), prandaj i zbuloi kërcinjtë e saj (duke ngritur fustanin). - Kur u fut brenda, Belkisa pandehu se po ecte mbi ujë, sepse dyshemeja ishte xham i kristaltë dhe mund të shihje ujin poshtë saj, që rridhte. Për këtë shkak, ajo ngriti rrobën, aq sazbuloi kërcinjtë e saj, për t’u ruajtur nga uji. Edhe kjo tregon për edukatën dhe maturinë e saj. Belkisa nuk refuzoi të hynte në pallat kur pa këtë gjendje, por me kujdes vijoi të ecte, sepse ajo e dinte mirë se ishte ftuar për ta nderuar. Ajo e dinte mirë se ky mbret madhështor kishte rregulluar çdo aspekt të pritjes së saj dhe asgjë e keqe nuk do të ndodhte. Kur ajo u fut në sallon, ai i tha:“Ky është pallat i shtruar me pllaka xhami të lëmuara.” - Është dysheme prej xhami të lëmuar, prandaj nuk ka nevojë që të ngresh rrobën dhe të zbulosh këmbët. Kështu, kur pa ato çudira dhe mësoi rreth profetësisë së Sulejmanit, Belkisa u pendua dhe u kthye nga kufri, në besimin e pastër dhe të natyrshëm. Ajo tha:-“O Zoti im! Unë kam qenë vërtet e padrejtë ndaj vetes sime dhe tani, së bashku me Sulejmanin, po i dorëzohem Allahut, Zotit të Botëve!”. -Kjo është ajo që na ka treguar Allahu i Lartësuar rreth mbretëreshës së Sebeit dhe asaj çfarë ndodhi mes asaj dhe Sulejmanit. Ndërsa çdo zgjatim e hollësi tjetër rreth kësaj historie, që na vjen nga historitë e bijve të Izraeilit, nuk ka lidhje me tefsirin e Fjalës së Allahut. Ato informacione pranohen veçse nëse shoqërohen me argumente të sakta nga Sheriati i Zotit. Në fakt, të gjitha ato histori, ose shumica e tyre, nuk janë të bazuara në argumente të sakta. Këshilloj që të bëjmë shumë kujdes që të mos fusim këto histori të pasigurta në tefsirin e Librit të Allahut të Lartësuar. Në fund, Allahu e di më mirë.

Ne dërguam te populli i Themudit vëllanë e tyre (nga gjaku), Salihun(që u tha): “Adhuroni Allahun!”. - Allahu i Madhëruar na njofton se ai dërgoi në popullin e njohur të Themudit vallanë e tyre nga gjaku, Salihun. Ai i urdhëroi ata që të adhuronin Allahun si një dhe të vetëm dhe të largoheshin nga putat.Por ja, ata u përçanë në dy grupe kundërshtare. - Pati prej tyre që besuan, por pati edhe që nuk besuan, që ishin shumica.

Ai(Salihu)tha: “O populli im, përse nguteni e kërkoni të keqen(dënimin)përpara së mirës? - Përse nxitoni të bëni punë të këqija, para se të mendoheni dhe të bëni punë të mira? A nuk mendoni pak se, përmes punëve të mira, rregullohet gjendja juaj e fesë dhe e dynjasë? Asgjë nuk ju detyron juve që të bëni poshtërsi, por jeni të lirë dhe vendosni vetë çfarë bëni e çfarë jo.Përse nuk i kërkoni falje Allahut që të mund të mëshiroheni? -A nuk po i kërkoni falje Allahut dhe të pendoheni dhe të ktheheni nga shirku juaj dhe mosbindja? A nuk po i luteni që t'ju falë e me shpresë që t'ju mëshirojë? A nuk e dini se mëshira e Zotit është pranë punëmirëve dhe të penduarve? Edhe të penduarit nga gjynahet konsiderohen punëmirë, pranë të cilëve është mëshira e Zotit. Por duke mohuar e refuzuar Profetin e tyre, ata thanë:

Ata thanë: “Ne parandiejmë ogur të keq prej teje dhe prej atyre që janë me ty.” - Allahu i shëmtoftë! Pretenduan se nuk shihnin në ftesën e Salihut ndonjë të mirë, madje pretenduan se Salihu dhe besimtarët që e pasuan ishin bërë shkak për shumë privime në çështjet e dynjasë. Atëherë, Salihu u tha:“E mira dhe e keqja janë prej Allahut(me drejtësi prej Tij)... - Gjithçka ju ka ndodhur për shkak të gjynaheve tuaja.“... por ju jeni popull që jeni vënë në provë.” - Edhe ju jeni të sprovuar si të gjithë, me të mira dhe të këqija, me kënaqësi e fatkeqësi, në mënyrë që të dalë në pah a do të logjikoni dhe të pendoheni, apo jo?

Në qytet ishin nëntë veta që bënin shkatërrime në tokë dhe nuk donin të përmirësonin. -Në qytetin ku ishte Salihu, ishin nëntë veta që Zoti thotë se synonin dhe përhapin veçse shkatërime në tokë dhe nuk sillnin asnjë përmirësim. Ata ishin përgatitur që të luftonin kundër Salihut dhe për të shpifur kundër besimit dhe fesë, ku i ftonte njerëzit. Ata punonin me të gjitha mënyrat për të bërë sa më shumë për vete, në rrugën e tyre, sikurse thotë i Madhëruari: "Pra, kijeni frikë Allahun dhe m'u bindni mua! Mos shkoni pas atyre që janë të shfrenuar (kalojnë çdo kufi), që bëjnë shkatërrime në tokë dhe nuk përmirësojnë." [Shuara 150 – 152]. Kështu vazhduan në atë gjendje dhe me ato punë të shëmtuara, aq sa nga urrejtja dhe armiqësia e madhe që ushqenin në zemrat e tyre, ata u betuan mes njëri-tjetrit për të kryer një vepër të tmerrshme:

Ata thanë: “Të betohemi në Allahun, se do ta vrasim atë dhe familjen e tij gjatë natës...” -Do t’i vrasim natën dhe, kur të na akuzojnë në mëngjes, do ta mohojmë të gjithë bashkë këtë, duke u betuar. Kështu ranë dakord dhe i dhanë fjalën njëri-tjetrit....dhe pastaj do t’u themi të afërmve të tij: "Ne nuk morëm pjesë në vrasjen e familjes së tij dhe ne po themi të vërtetën.” - Ata thurën një plan për vrasjen e Salihut dhe të familjes epasuesve të tij fshehtas. Ata do ta mbanin të fshehtë edhe nga populli i tyre, sepse i friksoheshin fisit të Salihut. Por Allahu i Lartësuar thotë:

Ata përgatitën një kurth por edhe Ne u bëmë një kurth dhe ata nuk e dinin. -Edhe Allahu bëri planin për të ndihmuar profetin e tij Salih. Ai ia lehtësoi Salihut çështjet dhe e shkatërroi popullin mohues. Ai i shkatërroi ata pa e kuptuar fare.

Dhe shiko se si qe përfundimi i dredhisë së tyre! -A e arritën, vallë, atë që planifikuan dhe synuan, apo iu kthyen kundër vetes? Prandaj i Lartësuari thotë:Ne i shkatërruam të gjithë ata dhe popullin e tyre. - Ne i shkatërruam dhe i shfarosëm të gjithë. Atyre u erdhi britma e ndëshkimit dhe u shkatërruan nga i pari, tek i fundit.

Këto janë gërmadhat e shtëpive të tyre. -Shtëpitë u rrënuan dhe mbetën të shkreta, pa banorë dhe pa vizitorë. Askush nuk shkeli më në atë vend, sepse:Ata u shkretuan për shkak të padrejtësive të tyre. -Ky ishte përfundimi i padrejtësisë dhe i idhujtarisë së tyre në tokë.Nuk ka dyshim se në gjithë këtë(ndodhi)ka argument për njerëzit që kuptojnë. - Ka për ata njerëz që e njohin mirë realitetin dhe meditojnë gjatë në ndodhitë e historitë, që Zoti na ka lënë. Ata dinë të nxjerrin mësime nga veprat e Zotit me të dashurit e Tij dhe ndëshkimin mbi armiqtë e Tij. Ata dinë të marrin mësime nga të gjitha këto dhe e dinë se përfundimi i padrejtësisë është gjithmonë shkatërrimi dhe përfundimi i imanit dhe drejtësisë është shpëtimi dhe arritja e lumturisë.

Dhe Ne i shpëtuam ata që besuan dhe që ishin të devotshëm. - Ky është premtimi për ata që besojnë në Allahun, në melekët e Tij, Librat, profetët, Ditën e Gjykimit dhe në caktimit e të mirës dhe të keqes prej Zotit, dhe që pasi besuan, ata u ruajtën dhe u bënë të devotshëm. Ata u ruajtën nga shirku dhe gjynahet dhe punuan në bindje ndaj Allahut dhe ndaj Profetit (a.s).

(Kujto)Kur Luti i tha popullit të vet: “Si e bëni atë punë të shëmtuar, që edhe vetë ju e kuptoni (se është e keqe)?!” -Kujto adhuruesin dhe profetin Tonë të sinqertë, me përpjekjet e tij të lëvdueshme në ftesën e popullit të tij. Duke i ftuar në besimin e drejtë dhe largimin nga poshtërsitë, ai u tha: “Si e bëni atë punë të shëmtuar, që edhe vetë ju e kuptoni se është e keqe?! Ajo është një poshtërsi e madhe, të cilën e urren çdo natyrë e pastër dhe çdo mendje e shëndoshë. Në çdo ligj që ka zbritur Zoti, ajo është e ndaluar. Edhe pse e shihni dhe e dini mirë sa e shëmtuar dhe e poshtër është kjo vepër, ju tregoheni inatçorë e të shfrenuar dhe e bëni atë gjë. Kjo është një padrejtësi dhe paturpësi ndaj Zotit të Madhëruar! Pastaj e shtjelloi, duke e treguar qartë atë poshtërsi që e bënin:

Ju, për shkak të epshit, kontaktoni me meshkujt dhe braktisni gratë tuaja! -Si është e mundur që arritët në këtë gjendje dhe epshet tuaja tjetërsuan e u bënë për burrat?! Ajo është një gjë e pështirë e jo e natyrshme. Ju bëni këtë gjë të pështirë dhe lini gratë, që Zoti i krijoi për ju, me atë trup e konstrukt të bukur dhe të hijshëm, që çdokush është i prirur dhe është krijuar t’i dëshirojë?! Ju i kini kthyer përmbys gjërat, prandaj shihni të bukur diçka të shëmtuar dhe shihni të shëmtuar diçka të bukur.Ju jeni popull shumë injorant. -Ju i kaloni të gjitha kufijtë e Zotit dhe keni guxim të bëni haramet e Tij.

Por përgjigjja e popullit të tij ishte veçse kjo: “Dëbojeni familjen e Lutit nga vendi...” -Ata nuk morën mësim dhe nuk treguan pendim, përkundrazi refuzuan me forcë dhe filluan të kërcënonin profetin Lut, atë profet besnik që dëshironte të mirën dhe rregullimin për ta. Ata e kërcënuan se do ta dëbonin dhe largonin nga vendi i tij....sepse ata janë njerëz që ruajnë pastërtinë! - Duket sikur u kanë thënë: “Çfarë gabimi kanë bërë, që të meritojnë dëbimin nga vendi?” Atëherë thanë: "...sepse ata janë njerëz që ruajnë pastërtinë!” Pra, ata e quanin gabim atë vepër nga e cila duhet të ruhesh dhe ta mbash veten të pastër. Allahu i shëmtoftë! Atë vepër që konsiderohetpastërti dhe dëlirësi e konsideronin si gabimin më të madh. Nuk mjaftoi që e mohuan dhe refuzuan besimin në të cilin i ftoi profeti i tyre, por arritën deri aty sa ta dëbonin nga vendi. Mendoni se deri ku kishte arritur e keqja që kishte kapluar mendjet dhe zemrat e tyre. Ata thanë: “Dëbojeni familjen e Lutit nga vendi juaj, sepse ata janë njerëz që ruajnë pastërtinë!” Duke qenë se ata ishin të zhytur në mohim e poshtërsi, atëherë përfundimi i kësaj vepre ishte i ditur. Të gjithë ata që do mbeteshin brenda do të shkatëroheshin dhe të gjithë ata që do të dilnin do të shpëtonin. Prandaj Zoti thotë:

Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij, përveç gruas së tij. E kishim përcaktuar që ajo të mbetej me të dënuarit. -Kur dy melekët shkuan tek Luti në formën e dy djemve të bukur, si miq tek ai, këtë lajm e mori vesh edhe ai popull i mbrapshtë. Kështu, ata shkuan tek shtëpia e Lutit me synim të keq. Atëherë, Luti e mbylli portën nga brenda dhe gjendja e tij u rëndua shumë nga pamundësia për të mbrojtur miqtë. Megjithatë, melekët e njoftuan se kush ishin dhe e përgëzuan se kishin ardhur për ta shpëtuar dhe për ta nxjerrë atë nga ai vend i poshtëruar dhe i mbushur me gjynahe. Ata njoftuan se ata ishin dërguar për ta shkatërruar dhe dënuar atë popull. Koha e dënimit të tyre do të ishte agimi. Ata e urdhëruan dhe porositën Lutin që të nisej që në pjesën e parë të natës pa u ndier, përveç gruas së tij, e cila do të mbetej pas dhe do të dënohej së bashku me atë popull të ulët. Kështu, ata u nisën që në fillim të natës dhe shpëtuan, ndërsa atë popull të mjerë e kapi agimi me ndëshkimin e pashembullt. Allahu i Lartësuar e ktheu përmbys atë qytet të poshtër dhe i gjuajti prej së larti me gurë të ndezur, siç tha: "Kur erdhi caktimi Ynë, Ne e kthyem çdo gjë përmbys dhe lëshuam mbi ta një rrebesh të pandërprerë gurësh balte të forcuar. Të shenjuar nga Zoti yt. Një dënim i tillë nuk është larg për të padrejtët." [Hud 82, 83]. Ndërsa këtu thotë:

Atyre u lëshuam një rrebesh (gurësh). Sa i keq ishte ai shi (si dënim) për ata, të cilëve u erdhi paralajmërimi(dhe nuk ia vunë veshin)! -Sa i keq dhe i dhembshëm ishte ndëshkimi i tyre dhe sa i keq ishte ai shi, që i rrënoi. Ky ishte ndëshkimi, sepse atyre iu tërhoq vërejtja dhe u kërcënuan, por nuk morën mësim e as u penduan. Ky është ndëshkimi i Zotit për të tilla poshtërsi.

Thuaj(o i Dërguar): “Lavdërimi i qoftë Allahut dhe shpëtimi qoftë me robërit e Tij, që Ai i ka zgjedhur(për mesazhin e tij)! -Të gjitha lavdet, të gjitha përlëvdimet dhe madhërimet i meriton veçse Allahu, sepse Ai është i Plotë dhe Absolut në emrat, cilësitë dhe përshkrimet e Tij. Ai është i Vetmi dhe i Pashoq në mirësitë dhe begatitë që dhuron, në drejtësinë, urtësinë dhe bujarinë e Tij. Ai është i Drejtë dhe i Urtë edhe në ndëshkimet dhe dënimin që zbret mbi mohuesit e besimit të drejtë dhe keqbërësit e zhytur në padrejtësi. Pasi të lëvdosh Allahun, lutu edhe për paqen dhe begatinë për robërit e zgjedhur dhe të dalluar të Zotit. Lutu e ço selam profetëve e lajmëtarëve të Zotit, të cilët janë më të zgjedhurit e të gjithë botës. Kjo bëhet duke lartësuar kujtimin e tyre, duke respektuar figurën dhe mesazhin e tyre, duke pastruar figurën e tyre nga çdo shpifje dhe e paqenë për ta, duke pastruar mesazhin dhe kumtet që përcollën nga Zoti i tyre nga çdo shpifje e trillim që u është mveshur e ngjitur padrejtësisht.Kush është më i mirë, Allahu, apo zotat e rremë që ia bëjnë shok Atij? -Kjo është një pyetje që i dihet mirë përgjigjja. Allahu është Zoti, Krijuesi, Sunduesi i Plotpushtetshëm. Ai është i plotë në pushtetin e Tij, madhështor në veprat dhe kujdesin ndaj krijesave të Tij. A është më i mirë Allahu apo ato idhuj e puta që të paditurit adhurojnë?! Ato janë të mangëta nga çdo aspekt. Ato nuk sjellin asnjë dobi e as dëm. Ato nuk kanë në dorë t’u bëjnë asnjë thërrmijë mirësie as për veten e as për ata që u përkushtohen me adhurime. Allahu është më i miri dhe i vetmi i Adhuruar. Pastaj Allahu vijon të përmendë hollësitë dhe njohuritë, përmes të cilave kuptohet dhe mësohet se Ai është i vetmi që meriton të adhurohet dhe faktin që vetëm adhurimi i Tij është i drejtë dhe i vërtetë, ndërsa adhurimi i çdo gjëje tjetër është i kotë. Ai thotë:

Është Ai që ka krijuar qiejt e Tokën dhe që lëshon për ju shi nga qielli. -Kush i krijoi qiejt, Tokën dhe ç’ka mes tyre, si Diellin, Hënën, yjet, melekët? Po tokën, malet, detet e oqeanet, lumenjtë, pemët e çdo krijesë në të?Ne bëjmë që me të (ujin) të lulëzojnë kopshte të bukura. - Për ju dhe për të mirën tuaj, Ai zbriti nga qielli ujin, nëpërmjet të cilit dalin kopshte të bukura me pamje të mrekullueshme e të mbushura me pemë të ndryshme, plot fruta të larmishme.Për ju do të ishte e pamundur që ta bënit bimësinë që të mbijë (e të rritet). - Sikur mos të ishte mëshira dhe mirësia e Allahut nëpërmjet shiut që ju lëshon, ju nuk do të mund ta kishit këtë mirësi.A ka ndonjë zot tjetër(që meriton adhurimet)përveç Allahut? - A ka mundësi që, pas gjithë këtyre veprave madhështore të Zotit, ju përsëri të adhuroni dikë tjetër veç Allahut?!Jo. Por ata janë një popull që dredhon(nga e vërteta). -Ata devijojnë dhe marrin të barabartë me Zotin idhuj të krijuar, edhe pse e dinë mirë se Allahu është i vetmi Krijues i botës të sipërme dhe të poshtme dhe Ai që e zbret furnizimin e krijesave. Mos, vallë, këta idhuj që janë të mangët e të varfër e nevojtarë nga çdo aspekt dhe as nukmund të sjellin ndonjë dobi apo të furnizojnë janë më të mirë, apo është Allahu i Lartësuar?

Është Ai që e ka bërë tokën vendqëndrim për ju e që nëpër të bëri të rrjedhin lumenj. -Ai e bëri Tokën të qëndrueshme e të përshtatshme, që krijesat të mund të banojnë, të mbjellin, të punojnë, të ndërtojnë sipër saj dhe të udhëtojnë përmes rrugëve, që i ndërtojnë dhe shtrojnë nëpër të. Ai : "... nëpër të, bëri të rrjedhin lumenj." Nëpërmjet këtyre lumenjve, që Zoti i bëri të rrjedhin nëpër tokë, robërit përfitojnë ujë për të mbjellat, për kafshët e për veten e tyre. Nëpërmjet tyre gëlon jeta në tokë.Ai vuri në të (tokë)male të palëvizshme... -Ai vendosi malet si shtylla e pyka për tokën, që të mos lëkundet dhe që të mos jetë e paqëndrueshme....dhe mes dy deteve vuri një ndarje. - Mes ujërave të kripur dhe ujërave të ëmbël bëri ndarje, që i pengon të përzihen me njëri-tjetrin, sepse kështu të dëmtohet roli i secilit me cilësitë përkatëse të veçanta. Ndër këto pengesa është edhe toka. Kështu, Ai i bëri lumenjtë e liqenet me ujë të pijshëm të ëmbël, që të jenë të ndarë nga deti dhe që njerëzit të mund të përfitojnë prej tyre.A ka ndonjë zot tjetër(që meriton të adhurohet)përveç Allahut? -E si mund të adhurosh zot tjetër veç Allahut, i cili e bëri të mundur diçka të tillë?!Jo. Por shumica e tyre nuk e dinë. -Ata i bëjnë shok Allahut duke ndjekur verbërisht të parët e tyre. Nëse do të mendoheshin pak në diturinë e vërtetë, kurrë nuk do t’i bënin shok Zotit.

Është Allahu Ai që i përgjigjet nevojtarit kur ai i lutet dhe Ai që ia largon të keqen - El mudtar quhet ai i cili është mbuluar nga hallet dhe dëshpërimi, i janë mbyllur rrugët dhe i janë lidhur duart, dhe pret zgjidhje e çlirim. Vetëm Allahu është Ai që i përgjigjet këtij njeriu në nevojë. Askush veç Allahut nuk ka në dorë që ta largojë të keqen dhe vështirësitë.dhe ju bën ju sundues në tokë. -Kush është Ai që ju bën sundimtarë në tokë duke ju bërë trashëgimtarë të njëri-tjetrit dhe pushtetit, duke ju dhënë forcë e begati të shumta? A nuk është Ai që ju bëri udhëheqës pas brezave të mëparshëm? Po njëlloj ju do të vdisni e Ai do të sjellë të tjerë pas jush.A ka ndonjë zot tjetër (që meriton adhurimin) përveç Allahut? - A ka ndonjë zot tjetër, veç Allahut, që të bëjë të tilla gjëra? Edhe ju vetë, o idhujtarë, e pohoni se askush veç Zotit nuk ka pushtetin të bëjë të tilla gjëra. Prandaj edhe idhujtarët, kur i godiste ndonjë fatkeqësi, i luteshin me sinqeritet veçse Allahut, sepse e dinin se Ai ishte i vetmi që e largon fatkeqësinë dhe të shpëton nga belaja.Jo. Por, ju shumë pak po kujtoni(mesazhin e Tij). - Është shumë i pakët reflektimi dhe të menduarit tuaj rreth fakteve, të cilat, nëse do t’i kujtonit dhe mendonit me kujdes, do të mernit mësime të mrekullueshme dhe do të ktheheshit në udhën e drejtë. Por pakujdesia juaj është e thellë dhe refuzimi juaj është gjithëpërfshirës, prandaj as merrni mësim dhe as nuk gjeni udhëzim.

Është Ai që ju orienton në errësirat e tokës e të detit... -Kush është ai që ju tregon rrugën, kur gjendeni mes errësirave të tokës dhe të detit dhe nuk keni asnjë udhërrëfyes dhe asnjë mjet për të gjetur shpëtim? I vetmi udhëzim është ai që ju jep Allahu dhe i vetmi lehtësim ju vjen nga Ai. Ai ju lehtëson dhe ju jep mundësinë që të gjeni rrugën.... dhe Ai që dërgon erërat si përgëzim përpara mëshirës së Tij (shiut). -Përpara shiut, Allahu lëshon erëra, të cilat grumbullojnë retë, dhe i bën që të ngarkohen dhe pastaj lëshojnë shiun. Kështu, njerëzit gëzohen dhe lumturohen që kur shohin këto re të bashkohen, para se të zbresë shiu.A ka ndonjë zot tjetër (që meriton adhurimin), përveç Allahut? -A ka kush mund ta bëj këtë veç Zotit? Apo Ai është i Vetmi që mund ta bëjë këtë? Atëherë, përse ju i shoqëroni shokë Atij dhe adhuroni zota të tjerë veç Tij?I dëlirë dhe i lartësuar qoftë Ai nga çfarë i përshkruajnë si shok! -U madhëroftë, u dëlirësoftë dhe u lartësoftë mbi gjithçka që ata i shoqërojnë, si idhuj e gjithçka që ata adhurojnë përveç Tij.

Është Ai që e fillon krijimin(e njeriut), e pastaj e përsërit atë (pas vdekjes), dhe Ai që ju furnizon nga qielli dhe nga toka. - Kush është ai që e filloi krijimin nga hiçi, duke i shpikur krijesat, pa asnjë shembull të mëparshëm, dhe pastaj e rifillon dhe e rikthen krijimin në ditën e ringjalljes dhe të llogarisë me drejtësi? Kush është Ai që ju zbret riskun nga qielli dhe nga toka nëpërmjet shiut dhe gjithçkaje që merr jetë nëpërmjet tij?A ka ndonjë zot tjetër(që meriton adhurimin)përveç Allahut? - A ka ndonjë zot që ka fuqinë për diçka të tillë, përveç Allahut?Thuaj: “Sillni argumentin tuaj...” -Sillini argumentet dhe faktet tuaja për këtë që thoni.“...nëse thoni të vërtetën!” -Ju pretendoni se idhujt janë partnerë të Zotit në këtë çështje, por kjo nuk mbështetet në asnjë fakt e argument. Mësojeni, o të mjerë, se ju jeni thjesht ndjekës të kotësisë, të pa mbështetur në asnjë argument. Ftesa për ju është që të ktheheni në argumentet e sigurta logjike dhe faktet fetare dhe të Shpalljes, që tregojnë në mënyrë të prerë dhe të sigurt se Allahu i Lartësuar është i vetmi që ka në dorë të gjitha çështjet e krijesave dhe Ai është i vetmi, drejt të cilit duhet të kthehen dhe përkushtohen të gjitha llojet e adhurimeve.

Thuaj: “Askush në qiej dhe në tokë nuk e di të fshehtën, përveç Allahut ...” -Allahu i Lartësuar na njofton se Ai është i vetmi që di të fshehtat e qiejve dhe të tokës, siç thotë edhe në këtë ajet: "Vetëm tek Ai janë çelësat e fshehtësive dhe ato nuk i di askush tjetër veç Tij. Ai di çfarë ka në tokë dhe në det. As edhe një gjethe nuk bie pa dijeninë e Tij. Nuk ka kokërr në thellësi të Tokës, s’ka të njomë dhe s’ka të thatë, që nuk është në Librin e qartë." [En'am 59]. Ose kur thotë: "Vetëm Allahu e di se kur do të ndodhë Kjameti dhe është Ai që e zbret shiun. Ai e di se ç’ka në mitra (të nënave). Askush nuk e di se çfarë do të fitojë nesër dhe askush nuk e di se në ç’vend do të vdesë. Allahu është i Gjthëdituri që e di mirë çdo fshehtësi." [Lukman 34]. Të tilla fshehtësi, Allahu i Madhëruar i ka veçuar për Veten e tij, prandaj ato nuk i di askush veç tij, as melek i afërt, as profet i dërguar. Duke qënë se Ai është i vetmi që i di të fshehtat dhe dituria e Tij ka përfshirë gjithçka të dukshme apo të fshehur, atëherë Ai duhet të jetë i vetmi që duhet adhuruar. Pastaj Allahu i Lartësuar na tregon për paditurinë e mohuesve rreth ahiretit. Pasi tregoi se ata nuk kanë dituri rreth të fshehtave të qiejve dhe të Tokës, vijon të tregojë se ata janë edhe më të paditur se kaq, ata nuk dinë asgjë edhe për ditën kur do të ringjallen dhe as që do ta ndiejnë atë.“...dhe as nuk e dinë se kur do të ringjallen(për gjykim)!” - Ata nuk e dinë ditën kur do të rringjallen, kur do të tubohen dhe të qëndrojnë në këmbë pasi të dalin nga varret, prandaj dhe as që përgatiten për atë ditë.

Madje, më e pakët është dija e tyre për botën tjetër ... -Kjo lloj njohurie është shumë e dobët dhe për këtë arsye ata janë të pasigurt. Madje shumë prej tyre nuk kanë asnjë njohuri rreth saj....prandaj janë në dyshim (e në pasiguri) për atë. - Ata kanë dyshime rreth ahiretit. Thjesht dyshimi për diçka tregon se nuk ke asnjë lloj diturie rreth saj, sepse sado e vogël dhe e pakët të jetë dituria, ajo nuk bashkohet në një zemër me dyshimin, mëdyshjen e pasigurinë.Madje, ata janë të verbër ndaj saj. - Ata janë tërësisht të verbër. Zemrat e tyre nuk shohin asnjë mundësi se ajo do të ndodhë. Zemrat e tyre as nuk e shohin fare mundësinë e ndodhisë së ringjalljes, për shkak të verbërisë që kanë.

Ndërsa ata të cilët nuk besojnë, thonë: “Vallë, pasi ne dhe prindërit tanë të bëhemi dhé e pluhur, (a thua) do të ringjallemi? - Kjo është diçka shumë e largët për t’u besuar se mund të ndodhë. Ata krahasojnë pushtetin e Allahut, që është i Plotë e Absolut në çdo aspekt, me mundësitë dhe forcën e krijesave, që janë të dobëta në çdo drejtim.

Kjo na është premtuar neve dhe prindërve tanë para nesh. -Ringjallja na është thënë si neve, ashtu edhe etërve tanë të parë të hershëm, por asgjë nuk ka ndodhur. Prandaj ne themi se:Por këto nuk janë gjë tjetër veçse përralla të të parëve. -Janë thjesht histori e legjenda, që tregohen sa për të kaluar kohën dhe për argëtim dhe nuk ka asgjë të vërtetë në to. Vërej me kujdes! Fillimisht, Allahu na tregoi gjendjen e atyre që refuzojnë besimin dhe shpalljet, pastaj rreth faktit se ata nuk e dinë kohën kur do të ndodhë Dita e Gjykimit, pastaj rreth dobësisë së kësaj diturie në zemrat e tyre, pastaj rreth dyshimit që ka zënë vend në ato zemra, pastaj rreth verbërisë së atyre zemrave. Ndërsa në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se ata e mohojnë kategorikisht se kjo do të ndodhë dhe e konsiderojnë si diçka të largët për t’u besuar e ndodhur. Të gjitha këto na tregojnë gjendjen e tyre të pashpresë dhe bindjet që kanë zemër. Pikërisht për këtë shkak, frika për ahiretin largohet nga ato zemra dhe ata harrohen tërësisht në poshtërsitë ndaj Zotit. Të tillë njerëzve u duket i thjeshtë refuzimi i të vërtetës dhe pranimi i të kotës. Ata i lejojnë vetes çdo lloj poshtërsie e përmbushje të epsheve dhe braktisin çdo adhurim me të cilin Zoti i ka ngarkuar, prandaj humbin dynjanë dhe ahiretin e tyre. Në vijim, Allahu i Lartësuar u kujton atyre që të mendojnë rreth ngjarjeve të profetëve dhe fakteve që shohin në dynja dhe që vërtetojnë fjalët e tyre. Ai thotë:

Thuaj: “Udhëtoni nëpër tokë dhe shikoni se si ishte përfundimi i mohuesve (të besimit të vërtetë)!” - Asnjë keqbërës nuk ka vazhduar gjatë në poshtërsinë e tij, sepse Allahu i Madhëruar e ka ndëshkuar me formën më të ashpër. Çdokujt i jepet dënimi që meriton, sipas të keqes që ka bërë.

Po ti (o Muhamed) mos u trishto për ta dhe as mos u ngushto nga komplotet që ata bëjnë! -Mos u trishto, o Muhamed, për mosbesimin e këtyre njerëzve, që të refuzojnë dhe të mohojnë. Nëse do të dije ligësinë që fshehin brenda vetes dhe faktin se ata nuk e meritojnë të mirën dhe besimin, nuk do të trishtoheshe dhe nuk do të ndieje aspak atë keqardhje për ata. Zemra jote nuk do të ngushtohej dhe shpirti nuk do të shqetësohej aspak nga intrigat dhe kurthet e tyre, sepse të gjitha ato do t'u kthehen kundër: "Ata bënin kurthe, por edhe Allahu u ngrinte kurthe. Allahu është më i miri planifikues." [Enfal 30]. Mohuesit e profetëve që nuk i besojnë shpalljet e Zotit, duke kërkuar në formë sfide përshpejtimin e ndëshkimit, thonë:

Ata thonë, gjithashtu: “E kur do të përmbushet ky premtim? Thuajeni, nëse jeni në të vërtetën?” -Kjo tregon për mendjelehtësinë dhe logjikën e tyre të dobët, sepse dihet mirë se Allahu i Lartësuar ka përcaktuar një afat dhe kohë të caktuar se kur do të ndodhë Kijameti ose ndëshkimi i tyre. Pra, fakti që Ai nuk po ua përshpejton nuk tregon vërtetësinë e pretendimeve të tyre. Megjithatë, duke i paralajmëruar se realizimi i kërcënimit mund të jetë afër, Allahu i Lartësuar thotë:

Thuaju: “Tanimë ju është afruar një pjesë e atij premtimi që ju kërkoni t'ju vijë shpejt.” -Ai mund të jetë shumë afër jush dhe gati që t’ju godasë. Pra, një pjesë e atij ndëshkimi që ju e kërkoni shpejt, tashmë mund t'ju jetë afruar dhe është gati t'ju godasë.

Me të vërtetë, Zoti yt është shumë bamirës ndaj njerëzve. Megjithatë, shumica e tyre nuk janë mirënjohës. -Allahu i Lartësuar i kujton njerëzve për gjerësinë e bujarisë dhe për mirësitë e Tij të paana dhe i nxit ata për të qenë mirënjohës. Megjithatë, shumica e njerëzve i kanë kthyer shpinën dhe hutohen pas të mirave, në vend që të falënderojnë Allahun dhe të përkushtohen me adhurimin e Atij që ua dhuroi.

Nuk ka dyshim se Zoti yt e di mirë çfarë fshehin zemrat e tyre dhe çfarë shfaqin haptazi. - Ai e di gjithë atë që fshihet brenda gjoksit dhe atë që shfaqet haptazi, ndaj le të kenë frikë nga shikimi i Atij që di gjithçka dhe e di të dukshmen dhe të padukshmen.

Nuk ka asgjë të fshehur në qiell e as në Tokë që të mos jetë e shënuar në Librin e saktë. -Ky libër ka përfshirë brenda tij, çdo gjë e fshehtë në qiell dhe në të tokë dhe çdo gjë që ndodh në botën e sipërme dhe të poshtme, gjithçka që ka qenë dhe do të jetë në këtë botë, deri kur të ndodhë Kijameti. Çdo gjë që ka ndodhur dhe do të ndodhë në botë është tërësisht sipas asaj që është shkuar në Leuhi Mahfudh.

Vërtet, ky Kur'an u tregon bijve të Izraelit më të shumtën e asaj, për të cilën ata u përçanë. - Ky ajet flet për sqarimin e plotë që ky Kur'an u bën shpalljeve të mëparshme dhe për faktin se ai është kriteri i së vërtetës dhe themeli bazë për të dalluar të vërtetën që gjendet në ato shpallje. Çdo paqartësi në ato libra dhe çdo kundërshtim që kanë patur njerëzit rreth shpalljeve të shkuara sqarohet plotësisht nga ky Kur'an madhështor, dhe kështu ai largon çdo dyshim rreth së vërtetës. Ai tregon të vërtetën rreth çdo çështjeje, që të parët ranë në kundërshtim dhe u përçanë. Duke qenë se ai është një libër i qartë dhe sqarues i çdo kundërshtie, atëherë kjo e bën atë mirësinë më të madhe që Allahu u ka dhënë botës dhe robërve . Por jo çdokush tregon mirënjohje për këto, prandaj dhe Allahu na tregon se mirësia, drita dhe udhëzimi i këtij Kur'ani u bën dobi veçse beimtarëve dhe pasuesve të mësimeve të tij. Ai tha:

Dhe, pa dyshim, ai është udhërrëfyes e mëshirë për besimtarët. -Kur'ani është udhëzues dhe udhërrëfyes për të dalë e shpëtuar nga humbja, dyshimet e të gjitha pasiguritë. Ai është gjithashtu mëshirë, me të cilën freskohen zemrat e besimtarëve dhe rregullohen çështjet e fesë dhe të dynjasë së tyre. Por kjo është vetëm për besimtarët, të cilët besojnë në vërtetësinë e këtij libri që vjen prej Zotit. Ata pranojnë gjithçka që vjen nga Kur'ani dhe përkushtohen në meditimin dhe kuptimin e saktë të mesazheve të tij. Vetëm këtyre u jepet drita e udhëzimit për të ecur në rrugën e drejtë të Zotit. Vetëm këtyre u jepet forcë dhe i përfshin mëshira e Zotit, e cila u mundëson lumturinë, fitoren e çdo të mire dhe shpëtimin nga çdo e keqe.

Zoti yt do të gjykojë mes tyre me drejtësinë e Tij ... -Allahu i Lartësuar do të bëjë ndërmjetësimin dhe gjykimin e drejtë e me barazi të plotë, mes të gjithë kundërshtarëve. Në dynja mund të ndodhë që të ketë paqartësi dhe padrejtësi mes kundërshtarëve, sepse provat mund të mungojnë edhe nga keqdashja e njerëzve kundrejt njëri-tjetrit. Por në ahiret është Allahu që di çdo të fshehtë dhe që do ta nxjerrë në shesh të vërtetën e sigurt....dhe Ai është i Gjithëfuqishmi e i Gjithëdituri. - Allahu është El Aziz - Krenari dhe Ngadhënjimtari, që ka nënshtruar të gjithë krijesat dhe të gjithë i janë përulur Atij. Ai është El Alim - i Gjithëdituri, që di të gjitha gjërat. Ai i di mirë të gjitha fjalët e kundërshtarëve dhe palëve në konflikt, përse ato i kanë thënë dhe motivet e tyre të fshehta. Ai do t’i japë çdokujt shpërblimin e merituar për atë që ka bërë dhe ka synuar.

Prandaj, mbështetu tërësisht dhe vetëm tek Allahu... -Mbështetju Zotit tënd në arritjen e çdo të mire dhe në shpëtimin nga çdo e keqe. Atij mbështetju dhe tek Ai gjej forcën për të kumtuar Shpalljen, për të përmbushur dhe plotësuar detyrimet fetare, për të luftuar në rrugën e Zotit dhe për të lartësuar fjalën e Tij. Vetëm te Zoti gjeje forcën për të luftuar dhe qëndruar kundër armiqve të Tij, të fesë së Tij dhe të besimtarëve.... sepse ti je në të vërtetën e sigurt! - Ti je pasues i të vërtetës së qartë dhe të sigurt dhe nuk ka dyshim se ai që është pasues i së vërtetës së sigurt i fton njerëzit në të dhe lufton e përpiqet që ta ndihmojë atë rrugë. Ai njeri është shumë nevojtar për ndihmën dhe mbështetjen e Zotit dhe, nga ana tjetër, është më i përkushtuari në kërkimin e kësaj ndihme, sepse është më i dituri për rëndësinë e saj. Ky njeri e di mirë se po ndihmon një çështje të sigurt dhe të vërtetë, që nuk ka asnjë mëdyshje, prandaj ka nevojë më shumë se çdokush tjetër për ndihmën dhe mbështetjen e Zotit, që ta përmbushë sa më mirë misionin e tij. Ajeti na jep dhe një mesazh tjetër: dije se ajo me të cilën i fton njerëzit është e vërteta e sigurt dhe e qartë, që nuk lë asnjë paqartësi a dyshim, dhe nëse ti e përmbush atë për të cilën je ngarkuar dhe i mbështetesh Zotit në këtë mision, ty nuk të dëmton aspak devijimi i atyre dhe nuk është në dorën tënde udhëzimi e rregullimi i tyre.

Ti nuk mund t’i bësh të vdekurit të dëgjojnë, e as nuk mund ta bësh të shurdhëtit ta dëgjojnë thirrjen, (sidomos) kur ata të kthejnë shpinën. -Kur ti përpiqesh për udhëzimin e tyre dhe i thërret në rrugën e Zotit, ata nuk të dëgjojnë, ashtu siç nuk dëgjojnë të vdekurit dhe, aq më tepër: "... (sidomos) kur ata të kthejnë shpinën"

E as që mund të jesh udhërrëfyes për të verbërit e t'i largosh nga humbja e tyre. -Kjo tregon se sa e pa mundur është që ata të dëgjojnë dhe të gjejnë udhën e drejtë, ashtu siç ka thënë i Madhëruari në një tjetër ajet: "Ti nuk mund ta udhëzosh atë që do, por është Allahu Ai që udhëzon kë të dojë dhe Ai është më i Dituri për të udhëzuarit." [Kasas 56].Ti nuk mund ta bësh të dëgjojë asnjë tjetër, përveç atyre që besojnë në argumentet Tona dhe që janë muslimanë. -Pra, vetëm ata të cilët nënshtrohen dhe të pasojnë ty. Këta besojnë në shenjat dhe shpalljet e Zotit, nënshtrohen të jetojnë sipas tyre dhe bëjnë vepra të mira sipas tyre. Ata i janë dorëzuar tërësisht Allahut të Lartësuar dhe e adhurojnë Atë ashtu si i ka urdhëruar dhe mësuar Ai. I Madhëruari thotë: "Vetëm ata që dëgjojnë, i përgjigjen ftesës. Allahu do t’i ringjallë të vdekurit dhe të gjithë do të kthehen tek Ai." [En'am 36].

Kur të realizohet dënimi kundër tyre, Ne do të nxjerrim një shtazë nga toka, që do t’u flasë(ballas), sepse njerëzit nuk besojnë në argumentet Tona. -Kur të vijë koha që Zoti e ka caktuar që të dalë kjo shenjë për njerëzit, do të dalë një kafshë prej tokës, pra, jo nga qielli. Kjo kafshë do t’u flasë njerëzve haptazi, sepse atyre do t’u jetë dobësuar dituria e siguria për shenjat e Zotit. Allahu ua nxjerr njerëzve këtë kafshë si një nga shenjat e Tij të çuditshme, që t'u tregojë atyre atë që e vinin në dyshim. Kjo është Kafsha e Madhe, që pritet të dalë në fundin e kohës dhe do të jetë nga shenjat e Kijametit, siç është shpjeguar hollësisht në hadithet e Profetit (a.s). Por nuk ka ardhur asnjë tekst që të tregojë për llojin e asaj kafshe dhe se si do t'u shfaqet njerëzve. Ajeti thjesht na tregon se Allahu i Lartësuar do ta nxjerrë atë, që njerëzit ta shohin dhe e folura e saj është diçka e jashtëzakonshme dhe e panjohur ndër njerëz. Ajo do të shërbejë si argument për saktësinë dhe vërtetësinë e asaj që ka lajmëruar Zoti në Librin e Tij. Allahu është më i ditur për gjithçka.

Një ditë, Ne do të tubojmë prej secilit popull grupe ... - Allahu i Lartësuar na tregon për gjendjen e mohuesve, që refuzojnë shpalljet dhe profetët, kur të qëndrojnë dhe të tubohen para Zotit në Ditën e Kijametit. Ai na njofton se nga çdo popull do të nxjerrë grupe......nga ata që i kanë mohuar argumentet Tona dhe do t'i bashkojmë të gjithë, duke i vënë në rresht. -I grumbullon nga i pari, deri tek i fundit, në mënyrë që të gjithë së bashku të merren në pyetje dhe të poshtërohen.

Derisa kur të vijnë(para Gjykimit)... -Kur të mblidhen dhe grumbullohen të gjithë bashkë, do t’u thotë atyre me fjalë torturuese dhe dëshpëruese:Allahu do t'u thotë: “A i mohuat argumentet e Mia pa pasur asnjë dije për to?” - Ishte detyrë për ju të mendoheshit mirë, derisa të zbulohej dhe shfaqej e vërteta. Ju duhej të mos flisnit asnjë fjalë pa informacon të sigurt. Atëherë, si mundet që e mohuat të vërtetën, ndërkohë që nuk kishit aspak dituri për të?!“Çfarë bëtë ju ashtu(në dynja)?” - Allahu i pyet ata për diturinë dhe veprat që bënin në dynja. Në fillim del në pah se ata e kanë mohuar të vërtetën pasi nuk denjonin ta njihnin atë. Ndërsa veprat e tyre ishin jo për Zotin e jo sipas porosive të Profetit të Zotit.

Dhe kundër tyre do të zbatohet vendimi (i dënimit), për shkak të padrejtësive të tyre dhe ata nuk do të mund të flasin. -Për shkak të padrejtësisë së tyre, e merituan dënimin. Ata vazhduan në padrejtësi dhe tashmë nuk kanë asnjë argument që të mund ta paraqesin, prandaj: "...ata nuk do të mund të flasin."

A nuk e shohin ata se Ne ua bëmë Natën që të pushojnë, kurse Ditën të ndritshme? - A nuk e shohin këtë shenjë madhështore dhe mirësi të pashembullt? A nuk e dinë se është Allahu, Ai që ua lehtësoi dhe e bëri në shërbim të tyre natën dhe ditën. Natën e bëri të errët, që robërit të pushojnë e qetësohen dhe të jenë gati për punët e së nesërmes. Ndërsa ditën e bëri të shndritshme, plot jetë e gjallëri, që njerëzit të shpërndahen në kërkimin e të mirave dhe ndërtimin e jetës së tyre.Në këtë ka argument për njerëzit që besojnë. -Ka fakte për ata që besojnë në njëshmërinë e Allahut dhe për mirësitë e Tij të shumta dhe të mrekullueshme.

Allahu i Lartësuar i frikëson robërit me atë që i pret në Ditën e Gjykimit, duke përmendur tmeret dhe gjendjet nëpër të cilat do të kalojnë e do të përballen.Ditën kur t'i fryhet Bririt, do t'u hyjë lemeria atyre që janë në qiej dhe atyre që janë në tokë... - Nga zëri i Bririt, do të tmerrohen, prandaj do të hipin mbi njëri-tjetrin, si valët e detit të trazuar. Kjo është frika prej llogarisë e qëndrimit para Zotit....përveç atyre që do Allahu... - Këta janë ata që Zoti i ka zgjedhur për t’i nderuar, forcuar dhe ruajtur nga frika e asaj dite....dhe të gjithë do të vijnë para Atij të përulur. - Kur t’i fryhet Bririt, të gjitha krijesat do të vijnë të nënshtruar, të përulur e nevojtarë për faljen dhe mëshirën e Allahut, siç thotë Ai në një ajet tjetër: "Çdo qenie në qiej e në Tokë ka për t’iu paraqitur Të Gjithëmëshirshmit si rob." [Merjem 93]. Atë ditë të gjithë do të jenë njëlloj dhe të barabartë, udhëheqësit dhe populli i thjeshtë. Të gjithë janë të nënshtruar dhe nevojtarë, syulur para Atij, në dorën e të Cilit është i gjithë sundimi e mbretërimi.

I sheh malet dhe mendon se ato janë të palëvizshme... -Nga tmerret e Ditës së Kijametit është edhe kjo pamje. Kur sheh malet, mendon se ato do të mbeten siç janë, nga madhështia e tyre, por tronditja e asaj dite është aq e madhe, saqë ato malet do të thërrmohen e bëhen pluhur, sa do të mjaftonte një erë e lehtë që t’i shpërndante në ajër....por ato lëvizin, siç lëvizin retë. -nga tmerri dhe tronditja e asaj dite.Ky është krijimi i Allahut, që ka përkryer çdo gjë. Ai e di mirë gjithçka që bëni ju. - Ai do t’ju shpërblejë me drejtësi për punët tuaja. Pastaj i Madhëruari përmend mënyrën se si do t’i shpërblejë:

Kush ka bërë mirë, atij do t’i takojë një shpërblim edhe më i mirë se ajo që ka bërë... -Kjo përfshin çdo fjalë e punë të mirë ose edhe ndjenja të mira. Pra, për çdo të mirë, ai do të marrë një shpërblim edhe më të mirë. Kjo është grada më e vogël e shpërblimit të Zotit...dhe do të jetë i sigurt(e të ruajtur)prej tmerrit të asaj dite. - Ata janë të sigurt kur të tjerët do të tmerrohen. Edhe ata do t’i përfshijë frika e përgjithshme, por Zoti premton se këta të zgjedhur do të jenë të shpëtuar dhe do të dalin faqebardhë.

Kush ka bërë keq, do të hidhet përmbys me fytyrë nga Zjarri. - Kush ka bërë çdo lloj të keqeje. Këta do të flaken në zjarr me fytyrat e tyre dhe u thuhet:(Atyre do t'u thuhet:) Ju do të shpërbleheni veçse me atë që keni fituar me veprat që keni bërë.

Thuaju atyre, o Muhamed:Unë jam urdhëruar që të adhuroj vetëm Zotin e këtij qyteti(Mekës), të cilin Ai e bëri të shenjtë. -Zotin e Mekës së nderuar dhe të bekuar, që vetë Ai e bëri një vend të shenjtë dhe begatoi banorët dhe besimtarët e Tij që e adhurojnë në atë vend. Për këtë arsye, ata duhet të jenë mirënjohës për këtë.Atij i takon gjithçka ... -Gjithçka e botës së sipërme dhe asaj të poshtme. I Lartësuari e tha këtë që të mos mendojë kush se Ai është vetëm Zoti i Qabes dhe i Mekës....dhe unë jam urdhëruar të jem prej atyre që i përulen vetëm Allahut. -Ai më urdhëroi të jem prej atyre që nxitojnë për në Islam dhe e përkryejnë atë. Dhe, me të vërtetë, Profeti (a.s) dhe sahabët e tij e përkryen Islamin dhe ishin njerëzit më të përkushtuar në dorëzimin ndaj Zotit.

Unë jam urdhëruar të këndoj Kur'anin. - Jam urdhëruar, gjithashtu, që ta këndoj këtë Kur'an dhe ta kumtoj atë ndër njerëz. Unë jua këndoj dhe transmetoj atë juve, që të udhëhiqeni prej tij, të mësoni tekstin e tij e të kuptoni mesazhin e tij. Kjo është detyra ime dhe unë e përmbusha atë.Kush e pranon udhëzimin e tij, ka gjetur udhëzimin për veten e vet. -Dobija i kthehet atij dhe, sepse frytet e punës do t’i shijojë vetë ai.Kush e ka humbur rrugën, ti thuaji: “Unë jam veçse një paralajmërues.” -Unë nuk kam në dorë udhëzimin tuaj dhe as mund të bëj që ju të nënshtroheni dhe ta adhuroni Zotin.

Dhe thuaj: “Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut!” -Allahut i takojnë të gjitha lavdërimet në dynja dhe në ahiret. Ai meriton të gjitha lavdërimet e të gjitha krijesave, e në mënyrë të veçantë nga të zgjedhurit e të dalluarit, më të mirët e të kulluarit prej adhuruesve të Tij. Lavdërimet dhe përlëvdimet që duhet t’i përkushtojnë ata ndaj Zotit duhet të jenë shumë më të mëdha se ato të njerëzve të thjeshtë, sepse grada e tyre është shumë më e lartë dhe afërsia me Zotin e tyre shumë më e madhe. Gjithashtu, edhe mirësia e Zotit ndaj tyre është shumë e madhe.“Ai do t’jua tregojë (së shpejti)argumentet e Veta dhe ju do t’i kuptoni mirë ato.” -Ai do t’ju mundësojë dituri, që të mund të dalloni të vërtetën nga e kota. Kështu, patjetër Zoti do t’ju japë të shikoni shenjat e Tij, që të ndriçoheni e të shihni rrugën e Tij e të ecni mes errësirave të mëdha. Pas këtyre shenjave dhe dritës do të bëhet e mundur: "...që jobesimtarët të mund ta dinë se kanë mohuar pasi e vërteta iu bë e qartë, ndërsa besimtarët të mund të vazhdojnë të besojnë pasi e vërteta u bë e qartë. Allahu dëgjon dhe di gjithçka." [Enfal 42].“Zoti yt nuk është i pavëmendshëm ndaj atyre veprave që bëni ju.” - Përkundrazi, Ai e di mirë gjendjen dhe punët tuaja dhe e di mirë masën e shpërblimit që meritoni për to. Ai do të gjykojë ndër ju me një mënyrë që ju do ta lavdëroni për të dhe askush nuk do të ketë ndonjë argument për të kundërshtuar gjykimin e Tij. Këtu përfundoi tefsiri i sures Neml, me mirësinë, lehtësinë dhe ndihmën e Allahut. E lus Allahun e Lartësuar që butësia dhe ndihma e Tij të jenë të vazhdueshme dhe të pandërprera për ne! Ai është më Bujari i bamirësve, më i miri Mëshirues. Ai e vazhdon mëshirën dhe përkujdesin edhe për ata që janë larguar dhe kanë lënë pas lidhjen me Të. Ai u përgjigjet dhe plotëson kërkesat e lutësve. Ai i lehtëson çështjet e vështira. Ai iu hap portat e bekimeve dhe begative të Tij. Të shumta janë dhuratat që Ai jep në çdo çast e gjendje. Ai e lehtëson Kur'anin për ata që meditojnë dhe kërkojnë mirësinë në të. Ai ua lehtëson rrugën atyre që përkushtohen t’i hapin portat e bukura të njohurive të këtij Kur'ani madhështor. Ai ka për t’i mbushur plot me mirësi dhe urtësi zemrat e atyre që shtrohen në tryezën e këtij libri dhe thellohen në meditime rreth ajeteve të tij. Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut, Zotit të botëve the paqja e bekimet e Allahut qofshin mbi Muhamedin, familjen dhe shokët e tij! Ky tefsir u përpilua nga Abdurahman ibn Nasir ibn Abdurahman el Sadi. Allahu e faltë atë, prindërit e tij dhe të gjithë muslimanët! Ky vëllim përfundoi së shkruari nga autori në 22Ramadan të vitit 1343 hixhri (ose në prill të vitit 1925 – red.).

Ta, Sin, Mim. - Rreth këtyre germaveështë folur më parë.

Këto janë ajetet e Librit(Kur'anit)të qartë. - Këto ajete meritojnë të respektohen dhe të nderohen për vetë madhështinë e tyre, sepse ato janë: “ajetet e Librit të qartë.” Ky libër qartëson çdo çështje për të cilën kanë nevojë krijesat. Dhe ata kanë nevojë të madhe të njohin mirë Zotin e tyre dhe ç’kërkon Ai. Ata kanë nevojë të njohin kush janë miqtë e të dashurit e Allahut dhe kush janë armiqtë e Tij. Njerëzit duhet të dinë edhe rreth historive e veprave të Zotit ndër shekuj e popuj; të njohin shpërblimet e Tij dhe veprat për të cilat Ai shpërblen. Kur'ani i shpjegoi të gjitha këto më së miri. Ai ua tregoi robërve hollësisht dhe shumë kuptueshëm këto mësime. Mes shumë historive që Ai sqaroi është edhe historia e Musait (a.s). Ai e tregoi atë hollësisht dhe e përsëriti në shumë pjesë të Kur'anit. Në këtë sure përshkruhen shumë hollësi të kësaj historie.

Ne po të tregojmë ty pjesë nga historia e Musait dhe e Faraonit, që është e vërtetë për njerëzit që besojnë. - Kjo histori është nga më të çuditshmet dhe është sjellë me vërtetësi: “...e vërtetë për njerëzit që besojnë." Pra, kjo histori po u sillet besimtarëve në mënyrë të veçantë, sepse ata kanë imanin në zemër, që i bën të meditojnë dhe ta pranojnë mesazhin e Zotit, për të gjetur udhëzimin. Ata dinë të nxjerrin mësime nga ajetet e këtij libri. Atyre u shtohet besimi dhe siguria në premtimin e Zotit. Vetëm atyre ua shton

Faraoni mbahej me të madh në tokë. Ai e ndau popullin në grupe. Njërin grup e shtypte: djemtë ua vriste, kurse vajzat ua linte gjallë. Ai qe shkatërrues i madh -I tillë ishte ky tiran në mbretërimin e tij. Ai ndihej i pamposhtur mes ushtrisë dhe në pushtetin e tij, prandaj u bë arrogant, e jo i nderuar.Ai e ndau popullin në grupe. - Ai e ndau në grupe dhe me secilin vepronte siç i donte qejfi. Ai ushtronte pushtetin mbi ta autoritetin dhe tiraninë e tij. Kështu:Njërin grup e shtypte... -Kjo pjesë ishin bijtë e Izraelit, që Allahu i kishte dalluar mbi të gjithë, e të cilët ai duhet t’i nderonte e respektonte. Përkundrazi, ai i dobësoi si popull dhe e uli shumë pozitën e tyre në shoqëri. Ai u tregoi se nuk kishte asnjë vlerësim për shërbimin dhe pozitën e tyre, prandaj asgjë nuk e ndalonte të bënte çfarë të donte me ta (ndryshe nga koha kur Jusufi shërbente në shtëpinë e Faraonit në Egjipt). Kështu, ai as nuk interesohej për gjendjen e tyre dhe as nuk pyeste për të drejtën e tyre, madje duke parë rrezikshmërinë e tyre, ai bëri një vepër të tmerrshme kundër kësaj popullsie....djemtë ua vriste, kurse vajzat ua linte gjallë. -Këtë e bëri nga frika se ata do të shumoheshin e do të fuqizoheshin. Ai kishte frikë se mos ata i merrnin pushtetin.Ai qe shkatërrues i madh. - Ai nuk kishte asnjë synim përmirësimi e rregullimi, as për çështjet e besimit e fesë dhe as për çështjet e dynjasë. Ky ishte shkatërrimi i tij.

Por Ne donim që ata që shtypeshin në tokë, t’i lartësonim... -Këtë Zoti do ta bënte duke larguar prej tyre shkaqet e dobësisë dhe fatkeqësisë dhe duke shkatërruar ata që i kundërviheshin të mirës dhe bartësve të saj, duke prishur planet e armiqve të tyre.t’i bënim udhëheqës dhe trashëgimtarë ... - Do t’i bënim prijës në fenë dhe besimin e pastër, dhe kjo nuk mund të ndodhte dhe të ecte bashkë me dobësinë. Përkundrazi, kjo do të ndodhte paralelisht me fuqizimin në tokë, që Zoti do t’u jepte.

...dhe t’u jepnim atyre pushtet në tokë. - Pra, atyre do t’u takojë përfundimi i mirë në tokë dhe sundimi i saj, para se Zoti t’u dhurojë mirësitë e përjetshme të ahiretit. Kështu, të gjitha këto premtime janë çështje që Zoti i ka dëshiruar dhe vullneti i Tij gjithmonë do të plotësohet. Gjithashtu, Ai na njofton se dëshironte që:Ndërsa Faraonit, Hamanit dhe ushtrive të tyre t’u tregonim atë që ata kishin frikë. - Ai është Allahu i Plotpushtetshëm dhe Ngadhënjimtar, që përmes një grupimi të vogël, të pafuqishëm e të varfër, ka për t’i treguar vendin edhe asaj fuqie me ushtri të mëdha dhe udhëheqës tiranë, që e shihnin veten të pamposhtur. Prej këtij grupi të vogël do të vinte makthi i tyre, - që ishte dëbimi nga vendi. Pikërisht nga kjo frikë e madhe, ata i shtypnin dhe i mbanin nën kontroll, duke thyer çdo rizgjim e ndërgjegjësim të tyre. Për t’i pakësuar dhe dobësuar, ata u vrisnin fëmijët djem, tek të cilët ishte forca. Por sidoqoftë, të gjitha këto ndodhnin me dëshirën dhe caktimin e Zotit. Është Ai që përcakton të gjitha rrugët dhe mjetet për të realizuar atë që dëshiron. Është Ai që i përmbush të gjitha shkaqet dhe pasojat, pa e hetuar as të dashurit e Tij dhe as armiqtë e tyre. Secili do të bëjë atë për të cilën do të japë llogari para Zotit të vet. Fillimi i këtij ndryshimi të madh ishte me lindjen e Musait, që do të ishte një profet i madh i Tij. Në duart e këtij profeti do të vinte shpëtimi dhe lartësimi i popullit të izraelitëve.

Kështu, Ne e frymëzuam nënën eMusait: "Jepi gji atij! -Ajo ishte periudha e frikshme kur vriteshin të gjithë fëmijët meshkuj. Allahu e frymëzoi nënën e Musait që t’i jepte gji fëmijës së saj dhe ta mbante pranë.Kur të ndiesh rrezikun për të, atëherë hidhe në lumë dhe mos u frikëso e as mos u pikëllo... -Pra, kur ta ndiesh se kanë rënë në gjurmë të tij dhe kur të vijnë për ta therur, atëherë: "...hidhe në lumë dhe mos u frikëso e as mos u pikëllo..." Pra, hidhe në lumin Nil, në një sënduk të mbyllur....sepse Ne do ta kthejmë atë tek ti dhe do ta bëjmë nga të dërguarit Tanë. - Kështu ia mbushi zemrën Allahu i Lartësuar asaj nëne me këtë lajm të mirë. Ai e përgëzoi se do t’ia kthente djalin në gjirin e saj, do ta ruante nga çdo e keqe dhe kurth i Faraonit dhe do ta bënte një profet të madh dhe të zgjedhur. Këto ishin përgëzimet më të mëdha. Allahu i Madhëruar dhe i Gjithëmëshirshëm i hodhi këto përgëzime në zemrën e nënës, që ajo të forcohej dhe të bëhej e qëndrueshme, që të qetësohej dhe t'i largohej frika që e kishte pushtuar. Ajo ishte shumë e frikësuar për të birin e saj dhe veproi ashtu si u inspirua dhe u urdhërua nga Zoti. Ajo e hodhi fëmijën në lumë dhe Zoti u kujdes për të.

Atë(Musain)e nxori nga lumi familja e Faraonit... -Pra, ishte familja e Faraonit që e gjeti këtë fëmijë, kur lumi e solli në portën e tyre. Por Zoti dëshironte diçka:...që në fund ai të bëhej armik e dëshpërim për të. -Pikërisht nga dora e këtij fëmije, që ata gjetën, do të vinte fundi dhe mjerimi i tyre. Ai do të bëhej armiku dhe shkatërrimi i tyre, që ta kuptonin se asnjë forcë njerëzore dhe masë e marrë nga ata nuk mund të thyente kaderin dhe vullnetin e Zotit. Pikërisht ai, nga i cili ruheshin, do të bëhej shkaktari i fundit të tyre. Do të ishin ata vetë që do të kujdeseshin për të, do ta rrisnin dhe edukonin. Po ta mendosh me kujdes, do të shohësh se, me Musain në pallat, bijtë e Izraelit përfituan shumë të mira. Shpeshherë ligësia ndaj izraelitëve zbutej, sepse ai ishte në pallat dhe me pozitë në oborrin mbretëror. Si i tillë, ai mund të mbronte shumë nga të drejtat e popullit të tij, duke mos harruar këtu përkushtimin dhe xhelozinë e madhe të tij për popullin e vet, si edhe natyrën e tij ambicioze dhe këmbëngulëse në arritjen e të mirës. Pas përpjekjeve të tij, gjendja dhe prestigji i bijve të Izraelit kishte ndryshuar në atë shoqëri. Nga një popull i dobët, i shtypur dhe pa asnjë fuqi në shoqëri, tashmë ishte shndërruar në një popull që kërkonte të drejtat e veta dhe konfliktohej me grupet e tjera të popullsisë së Egjiptit, ashtu siç do të sqarohet më pas. Këto janë hapat e parë të fuqizimit në vend. Allahu i Lartësuar e ka bërë si ligj që çështjet të realizohen pak e nga pak e hap pas hapi. Ato nuk realizohen menjëherë.Vërtet, Faraoni, Hamani dhe ushtritë e tyre ishin keqbërës. - Pra, prandaj vendosi që t’i ndëshkojë e t’i dënojë si shpagim për padrejtësitë e tyre e tiraninë në tokë.

Gruaja e Faraonit tha: “Ky është gëzimi i syve tanë për mua dhe për ty. -Në momentin kur familja e Faraonit mori fëmijën nga lumi, Allahu i Madhëruar futi në zemrën e gruas së Faraonit dhembshuri dhe mëshirë për Musain. Ajo ishte Asija, e bija e Mizahimit, një grua e mirë dhe besimtare. Ajo tha: “Ky është gëzimi i syve tanë për mua dhe për ty." Pra, lëre tek ne, që të na kënaqë sytë dhe ta bëjmë pjesë të jetës sonë në pallat.Mos e vrisni atë! Ndoshta do të na sjellë dobi ose mund ta birësojmë.”. -Pra ai ose mund të na bëhet shërbëtor që të na shërbejë dhe kryejë punët tona në pallat ose ta ngrejmë në një gradë më lart e ta trajtojmë si fëmijën tonë e ta adobtojmë. Ishte caktimi i Zotit të Lartësuar, që të ndodhte kjo dhe të ishte dobiprurëse për gruan e Faraonit, që e tha atë fjalë dhe ndërmjetsoi për Musain e vogël në djep. Musai me të vërtetë u bë qetësimi i syve të saj dhe ajo e deshi shumë fort atë fëmijë. Ajo e trajtoi Musain tamam si një nënë e dhemsur derisa ai u rit dhe Zoti e bëri profet. Ajo ishte nga të parat që nxitoi të pranojë imanin e pastër, Allahu qoftë i kënaqur prej saj dhe e kënaqtë në xhenetet e tij të larta!Dhe ata nuk e dinin çfarë po bënin. - Allahu i Madhëruar na i tregon të gjitha këto fjalë e qëndrime në lidhjen me Musain, ndërkohë që familja dhe obori i Faraonit as nuk e dinin dhe hetonin atë që lapsi i Zotit kishte shkruar të ndodhte. Nuk e dinin kaderin e Zotit dhe se ku do ti çonte kjo zgjedhje. Kjo tregon për kujdesin e madh të Zotit sepse nëse ata do të analizonin situatën dhe do të mendonin me kujdes rreth saj, do të ndodhte tjetër ndodhi.

Zemra e nënës së Musait ndjeu një zbrazëtirë (kur kuptoi se djali kishte rënë në duar të Faraonit)- Kur Musai i vogël në atë sunduk u largua nga sytë e nënës, ajo u dëshpërua dhe zemrën e saj e kaploi një frikë e madhe. Allahu e tregon këtë frikë kur tha e përshkroi se zemra e saj u boshua nga frika dhe meraku për foshnjën e saj. Kjo është natyra e dobët njerëzore, edhe pse Zoti e ndaloi nga frika dhe trishtimi dhe i premtoi se do t’ia kthente në gjirin e saj të sigurt.dhe gati sa nuk e zbuloi atë(fëmijën), -Pra, gati e shfaqi atë që fshihte në zemrën e saj....sikur Ne të mos ia kishim forcuar zemrën (me besim)-Por Allahu e forcoi dhe e bëri të duronte fort, që të mos e shfaqte.dhe të mbetej(një besimtare)e palëkundur. - Allahu e ndihmoi të bënte durim dhe të bëhej besimtare e sinqertë. Nëse robin e godet një fatkeqësi dhe bën durim duke i qëndruar bazave të besimit, kjo do të bëhet shkak që besimi i tij të shtohet e të forcohet. Nga ana tjetër, kur robi vazhdon të ankohet dhe nuk bën durim, kjo tregon për dobësinë e besimit të tij.

Ajo i tha motrës së Musait: “Shkoji pas!” -Nëna e Musait dërgoi motrën e tij, që ta ndiqte nga pas dhe të shihte ç’do të ndodhte me të, por këtë duhet ta bënte fshehtas dhe të mos e shihte askush. Dhe ashtu veproi:Kështu ajo(e motra)e vrojtonte atë prej së largu dhe ata nuk e diktonin. - Ajo ecte në rrugën ku ai kalonte, në brigjet e lumit, duke e parë tinëz. Allahu na njofton se ata nuk e diktonin që ajo vrojtonte. Ajo e kreu këtë punë me shumë kujdes, sepse nëse do ta vërenin, do të mendonin se ishte ajo që e kishte hedhur, dhe ndoshta mund ta vrisnin si të gjithë fëmijët meshkuj të bijve të Izraelit ose si ndëshkim për familjen e tij, që nuk iu bindën ligjit të Faraonit.

Ne patëm bërë që ai të mos pranonte asnjë gjidhënëse(përveç nënës së vet)dhe ajo (motra e Musait)tha: “A doni t’ju tregoj për një familje që do të kujdesen për të dhe që do të jenë të përkushtuar ndaj tij?” - Kjo qe një tjetër shenjë e përkujdesit të madh dhe mëshirës së Allahut për Musain dhe të ëmën. Ai bëri që Musai të mos pranonte asnjë gjidhënëse, përveç të ëmës. Për këtë arsye, ata nxorën njerëz për të kërkuar gjidhënëse, se ndryshe do të vdiste. Atëherë, kur motra e Musait u tha ato fjalë, ata e pranuan sugjerimin e saj. Kështu, ajo i drejtoi tek shtëpia e nënës, që me ankth po priste foshnjën e saj.

Kështu, Ne e kthyem atë tek e ëma... - Kështu, Allahu e ktheu atë tek e ëma, ashtu siç premtoi....që t'i kënaqej syri e të mos pikëllohej... - Ai do të rritej në gjirin e nënës së vet dhe ajo do të kënaqej me të, e qetë dhe e sigurt për birin e saj. Jo vetëm që do të gëzohej dhe kënaqej me të birin, por do të merrte edhe shpërblime e furnizim të bollshëm nga obori i Faraonit për djalin. Ky është përkujdesi i Allahut të Madhëruar.dhe që ta kuptonte se premtimi i Allahut është i vërtetë. -Prandaj Zoti i tregoi asaj përmbushjen e disa premtimeve që i dha, që zemra e saj të qetësohej, imani t’i shtohej e forcohej dhe për të qenë e qetë me premtimet e tjera të Allahut, se edhe ato do të përmbusheshin. Allahu i Madhëruar do ta ruante Musain (a.s) dhe do ta bënte një profet të madh.Por, shumica e tyre nuk e dinë. - Shumë njerëz, kur shohin kushte jo të favorshme dhe të pashpresa, dobësohen në imanin e tyre. Kjo ndodh sepse dituria e tyre është e mangët dhe nuk e dinë se Allahu i Madhëruar, para se të plotësojë e përmbushë çështjet e mëdha, sjell e vendos sprova e pengesa të mëdha, vështirësi dhe sfida, në dukje të pakalueshme. Kështu vazhdoi Musai të jetonte në familjen e pallatin e Faraonit, të edukohej në mbretërinë e tij dhe të merrte pjesë në rrethin e tyre. Ai vishej si ata dhe kishte trajtimin dhe mirësitë që gëzonin ata. Në këtë gjendje, nëna e Musait ishte e qetë dhe e sigurt. Tashmë të gjithë e shihnin atë si nënën e Musait nga gjiri dhe askush nuk e shihte me dyshim përkujdesin dhe dhembshurinë e dashurinë e saj për Musain. Mendo pak për butësinë dhe përkujdesjen e mëshirshme të Zotit për Musain deri në atë masë saqë e ruajti edhe nga gënjeshtra. Ai ia lehtësoi çështjet, pasi edhe pse të tjerët mendonin se lidhja mes tij dhe nënës së vet ishte për shkak të gjidhënies, kur ai i thërriste asaj "nënë" dhe mes tyre kishte dashuri dhe afrimitet të madh, gjithçka ishte e vërtetë e jo gënjeshtër. Pra, Zoti bëri që situata të krijohej në atë mënyrë që të mos detyroheshin të gënjenin dhe të mos takoheshin dhe kujdeseshin për njëri- tjetrin fshehtazi.

Kur (Musai)arriti moshën madhore dhe u bë i pjekur... -Kur arriti në kulmin e fuqisë trupore e mendore, pra, rreth tëdyzetave, dhe kur u maturua....Ne i dhamë urtësi dhe dituri. -Ne i mundësuam që të njihte dispozitat dhe ligjet e Zotit dhe të gjykonte mes njerëzve me ato ligje. Ai i dhuroi Musait dituri të madhe edhe në shumë drejtime të tjera.Kështu i shpërblejmë Ne bamirësit. - Kështu i shpërblejmë ata të cilët janë bamirës si në lidhje me adhurimin e Zotit, ashtu edhe në lidhje me krijesat. Ata që arrijnë gradën e ihsanit në të dyja këto aspekte, Allahu i Madhëruar u dhuron dituri, urtësi dhe gjykim të drejtë. E gjithë kjo është në varësi të bamirësisë së tyre. Kjo tregon edhe njëherë për gradën e lartë të ihsanit të Musait (a.s).

Musai hyri në qytet në një kohë kur banorët e tij nuk shikonin. Aty gjeti dy veta që po ziheshin. Njëri ishte prej popullit të tij (izraelit)dhe tjetri ishte prej armiqve të tij. -Hyri ose në kohën e drekës, kur njerëzit flenë e qetësohen, ose në një kohë tjetër, kur pushojnë dhe nuk dalin nëpër qytet. Pra, gjeti dy njerëz që po përballeshin fizikisht. Njëri ishte nga populli i Musait (Izraelit) dhe tjetri ishte një kopt i Egjiptit.Izraeliti i kërkoi ndihmë kundër armikut të tij -Kjo tregon se njerëzit e dinin se Musai ishte izraelit. Nga ana tjetër, fakti që izraeliti i kërkoi ndihmë Musait tregon se Musai kishte fituar një emër, nga i cili të tjerët kishin frikë. Ai kishte prestigj në oborrin e Faraonit....prandaj Musai e shtyu atë me forcë dhe ai vdiq. -Duke iu përgjigjur kërkesës për ndihmë nga izraeliti, Musai e shtyu me forcë koptin, shtyrje e cila i shkaktoi vdekjen, sepse Musai ishte shumë i fortë fizikisht. Por Musai (a.s) u pendua për këtë që ndodhi dhe tha:“Kjo është vepër e shejtanit...” -Kjo ndodhi për shkak të nxitjes dhe zbukurimit që shejtani i bën ligësisë.Nuk ka dyshim se ai është armik i betuar, që të çon në humbje. - Ajo që ndodhi erdhi nga nxitja e armiqësisë dhe e përpjekjes së tij për të devijuar dhe humbur njeriun. Pastaj i këkoi falje Zotit, duke thënë:

Ai u lut: “O Zoti im! Unë e ngarkova, vërtet vetveten me padrejtësi. Atëherë, më fal!” Dhe Allahu e fali atë, sepse Ai është Falës i Madh e Mëshirëplotë. - Në mënyrë të veçantë për ata që pendohen e kthehen tek Ai të nënshtruar, gati për t’u bindur dhe ndryshuar. Kështu ndodhi me Musain. Ai u kthye tek Zoti i tij dhe i dha fjalën Atij për diçka, që tregonte pendimin e sinqertë dhe vendosmërinë për të qenë gjithmonë në anën e së mirës:

Ai tha: “O Zoti im! Betohem në Ty, se për të gjitha ato të mira që m’i ke dhuruar, unë kurrë nuk do të jem në ndihmë të keqbërësve.”. - Për gjithë ato mirësi që më ke dhuruar, për mundësinë e pendimit dhe faljes së gjynahut, unë të jap fjalën o Zot se: "...unë kurrë nuk do të jem në ndihmë të keqbërësve.”. Pra, kurrë nuk kam për t’u bërë palë me zullumqarët. Unë kurrë nuk kam për të ndihmuar njeri në poshtërsi dhe gjynahe. Kështu, Musai i premtoi Zotit që, në shenjë mirënjohje për Të dhe për të mirat që i kishte dhuruar, nuk do t’i ndihmonte kurrë keqbërësit, ashtu siç veproi kur pa dashje vrau egjiptianin. Kjo tregon se mirësitë e shumta që Zoti i dhuron duhet ta shtyjnë robin që të bëjë vepra të mira dhe ta braktisë të keqen.

Musai u gdhi në qytet i frikësuar dhe duke u ruajtur. -Pas asaj vrasjeje, Musai u gdhi në qytet i frikësuar dhe duke u fshehur. Ai ruhej nga familja dhe populli i Faraonit. Ai pati frikë sepse kjo ishte ngjarja e parë e këtij lloji ku ai përfshihej drejtpërdrejt. Asnjë izraelit nuk kishte guxuar më parë të bënte një vepër të tillë, përveç Musait, dhe ajo që pritej nuk ishte e mirë. Në këtë gjendje pritjeje......përsëri, ai i cili i kishte kërkuar ndihmë një ditë përpara, e thirri. -Pra, i njëjti person, - izraeliti që i kishte kërkuar ndihmë një ditë më parë - i kërkoi ndihmë kundër një egjiptiani tjetër. Atëherë, Musai i tha atij duke e qortuar:“Ti qenke ngatërrestar i madh!” - Qenke ngatërrestar dhe keqbërës i papërmbajtur.

Pastaj, kur vendosi ta sulmonte atë që ishte armik i të dyve, ai burri i tha(Musait): “O Musa! Vallë, do të më vrasësh edhe mua siç vrave atë të djeshmin? -Pra, kur izraeliti vazhdoi të grindej me egjiptasin dhe i kërkonte ndihmë Musait, ai u bë gati që të kapej me egjiptasin, por ky i fundit iu drejtua Musait dhe i tha: "A do të më vrasësh edhe mua siç vrave atë të djeshmin?!"Ti kërkon të tregohesh arrogant në tokë -Të tillë janë tiranët. Ata vrasin dhe marrin jetën e të pafajshmëve pa të drejtë.dhe nuk dëshiron të jesh nga ata që rregullojnë punët.” - Nëse do të doje të ishe rregullues, do të ndërhyje mes ne të dyve duke u përpjekur për të nxjerrë të drejtën, pa qenë nevoja të më vrisje. Atëherë Musai u përmbajt dhe i vuri veshin këshillës. Lajmi për ato që ndodhën në këto dy raste u përhap nëpër qytet, derisa Faraoni dhe oborri i tij vendosën të merrnin një vendim për ekzekutimin e Musait. Megjithatë, Allahu i Madhëruar bëri të mundur që dikush ta paralajmëronte Musain për vendimin, që tashmë ishte marrë kundër tij.

Nga ana më e largët e qytetit erdhi me nxitim një njeri... -Nga dashuria për Musain, ky burrë i mirë vrapoi këmbëzbathur për të paralajmëruar Musain, para se ta kapnin në befasi....dhe tha: “O Musa! Paria është duke vendosur për vrasjen tënde. - Ata janë duke marrë një vendim në lidhje me ty.Largohu nga qyteti! Unë të këshilloj çiltërsisht dhe të dua të mirën.”. - Dhe Musai ashtu veproi. Ai u largua nga qyteti me të shpejtë e fshehtas.

Dhe ai u largua prej andej i frikësuar e duke u ruajtur... -I frikësuar nga hakmarrja dhe vrasja, ai filloi t’i lutej Zotit.Ndërkohë, u lut: “O Zoti im! Më shpëto prej popullit keqbërës!”. - Ai u pendua për atë që ndodhi, e cila, në fakt, ishte e paqëllimtë e ndodhi pa dashje, gjatë shpërthimit të zemërimit. Kështu, kërcënimi i tyre për vrasjen e Musait ishte i padrejtë dhe i tepruar.

Ndërsa kur u drejtua për nga Medjeni, tha: “Shpresoj që Zoti im do të më udhëzojë Rrugës së drejtë.”. - Duke u drejtuar për në Medjen, - një qytet në jug të Palestinës, ku Faraoni nuk kishte pushtet, - ai tha: “Shpresoj që Zoti im do të më udhëzojë në rrugë të drejtë, të lehtë, pa vështirësi e sprova. Dhe Allahu e udhëzoi dhe e ndihmoi të arrinte në destinacion, në Medjen.

Kur arriti në burimet e Medjenit, gjeti një grumbull njerëzish që po i jepnin ujë bagëtisë. -Ata kishin çuar bagëtitë përujë. Ai ishte një vend me shumë bagëti.Pak më larg vërejti dy vajza, që po përpiqeshin të ndalnin tufën e tyre. -Atje gjeti dy vajza, të cilat qëndronin veçmas dhe mundoheshin të largonin bagëtitë e veta, sepse nuk donin të përziheshin me burrat dhe sepse askush nuk po u linte radhë. Atëherë, Musai i tha:dhe u tha: “Si e keni punën ju të dyja?” - Pse po qëndroni mënjanë dhe pse po i ndaloni bagëtitë tuaja?Ato i thanë: “Ne nuk mund t'u japim ujë (bagëtive tona),derisa të largohen barinjtë... -Ne e kemi zakon që nuk duhet t’i fusim bagëtitë tona, derisa të mbarojnë punë të gjithë barinjtë. Kur ata largohen, atëherë vazhdojmë ne. Duke treguar shkakun, thanë:Ndërkohë që babai ynë është shumë i vjetër (për të ardhur vetë).” - Ai nuk ka fuqi tani, që të vijë e t’u japë ujë bagëtive bashkë me barinjtë e tjerë. Atëherë Musai, duke shprehur keqardhjen e tij për këtë gjendje, shkoi e u dha ujë bagëtive të tyre, pa kërkuar asnjë shpërblim, sepse ai nuk kishte asnjë qëllim tjetër veç kenaqësisë së Allahut të Lartësuar. Kur mbaroi së dhëni ujë bagëtive, ishte piku i vapës, sepse Allahu thotë:

Atëherë, ai u dha ujë bagëtive të tyre, pastaj u largua, që të ulej nën një hije. Atje tha: “O Zoti im! Unë kam(shumë)nevojë për gjithçka që do të më japësh Ti.” - Ai u ul që të çlodhej nën hije, pasi ishte lodhur shumë. Në atë gjendje, duke i kërkuar Zotit që ta furnizonte dhe të kujdesej për të, tha: “O Zoti im! Unë kam nevojë për gjithçka që do të më japësh Ti. Unë jam nevojtar dhe i varfër për çdo mirësi që të më japësh dhe ta lehtësosh për mua.” Kjo ishte një lutje duke paraqitur gjendjen nevojtare, dhe jo thjesht një kërkesë. Lutja duke i parashtruar Zotit gjendjen e dobët dhe nevojën e madhe është shumë më e fuqishme dhe e vlefshme sesa thjesht një kërkesë. Kështu vazhdoi Musai të lutej, duke i shprehur Zotit varfërinë, përunjësinë e nevojën e vet, ndërkohë që dy vajzat u larguan në drejtim të shtëpisë së tyre dhe babait plak, për ta njoftuar për atë që ndodhi. Më pas, babai i tyre dërgoi tek Musai njërën nga dy vajzat e tij. Allahu e përshkruan këtë skenë duke thënë:

Njëra prej tyre shkoi tek ai(Musai)e ndrojtur... - Kjo tregon për fisnikërinë dhe moralin e lartë të saj. Nuk ka dyshim se turpi është nga virtytet më të larta, sidomos për vajzat. Kjo qasje nga kjo vajzë e moralshme tregonte edhe për diçka tjetër: Musai u shërbeu atyre vajzave jo si një qiraxhi ose si një shërbëtor, me të cilin mund të flasësh si të duash. Jo, ai ishte krenar dhe fisnik në shpirt, njeri nga i cili duhet të kesh turp dhe t’i flasësh me kujdes. Mirësjellja e morali i tij e bënte Musain një fisnik, i cili ta impononte respektin, prandaj ajo vajzë po i afrohej me ndrojtje....dhe i tha: “Babai im të thërret, me qëllim që të të shpërblejë që u dhe ujë bagëtive tona.” -Babai ynë dëshiron të të falënderojë dhe nderojë për shërbimin e vyer që na bëtë. Ishit ju që na nderuat fillimisht, prandaj babai dëshiron veçse t’i përgjigjet bamirësisë suaj, sado pak qoftë. Dhe Musai e pranoi ftesën:Kur shkoi tek ai dhe i tregoi atë që i kishte ndodhur(në Egjipt), ai tha: “Mos ki frikë! Tashmë ke shpëtuar nga populli keqbërës.” - Ai i tregoi historinë e tij, që nga shkaku i arratisjes nga Egjipti e deri sa mbërriti në Medjen. Atëherë, babai i vajzave, duke u përpjekur të qetësonte zemrën e Musait, i tha: “Mos ki frikë! Tashmë ke shpëtuar nga populli keqbërës.” Pra, qetësohu, sepse Allahu tashmë të ka shpëtuar prej tyre që kur të solli në këtë vend, ku Faraoni nuk ka pushtet.

Njëra prej vajzave tha: “O baba, merre në punë me pagesë! -Njëra prej vajzave i tha të atit: “O baba, merre në punë me pagë!" Pra, merre Musain si punëtor me mëditje, që të ruajë bagëtitë tona dhe t’u japë ujë atyre.Punëtori më i mirë është i fuqishëm dhe i besuar. - Musai është më i miri që mund të marrësh në punë. Ai ka dy cilësi: "... i fuqishëm dhe i besuar.” Forca dhe besnikëria janë cilësi të mrekullueshme, dhe më i miri punëtor me mëditje është ai që i ka këto dy cilësi: i fortë për atë punë që ngarkohet dhe besnik, që nuk të mashtron dhe gënjen. Këto dy cilësi duhet të plotësohen nga çdo njeri që merr një detyrë, çfarëdo qoftë ajo. Nëse mungojnë të dyja, ose edhe njëra prej tyre, atëherë cenohet puna. Vajza e bëri këtë vlerësim për Musain, sepse e pa gjatë punës që ishte i shkathët, i fortë dhe i zgjuar. Ndërsa besnikërinë dhe fisnikërinë e pa te respekti dhe përkujdesi i tij për ato të dyja, edhe pse nuk priste ndonjë shpërblim prej tyre. Qëllimi i vetëm ishte kënaqësia e Allahut dhe bamirësia ndaj të dobtëve e nevojtarëve. Atëherë, babai i vajzave i tha:

"Unë dëshiroj të të martoj me njërën prej vajzave të mia, me kusht që të më shërbesh për tetë vjet ...” -Dëshiroj të punosh tek unë për tetë vjet.“Por nëse i plotëson dhjetë, atëherë është vullneti yt. Unë nuk dua të të rëndoj ty.” - Kjo është në dorën tënde, pra, nuk je i detyruar. Nuk po t’i bëj të detyrueshme dhjetë vjet, se nuk dua të të rëndoj me punë. Ajo që kërkoj prej teje është pak dhe e lehtë për ty. Ke për të parë që:Por(sido që të vendosësh), ti do të gjesh tek unë një njeri të mirë, në dashtë Allahu.” - Ai i parashtroi Musait një punë të lehtë, ndaj ky bashkëpunim do të ishte i mirë dhe i drejtë. Kjo, nga njëra anë, tregon se ai ishte një burrë i mirë dhe i drejtë. Nga ana tjetër, ajo tregon se me një njeri të ndershëm e fisnik duhet të sillesh mirë, ashtu siç u soll ky burrë me Musain. Mirësjellja me sa të kesh mundësi është detyrë. Atij i duhet treguar se po trajtohet ndryshe nga të tjerët, pra, me më shumë respekt dhe vlerësim.

Ai tha: “Le të jetë ky një pakt mes meje e teje.” -Ky kusht është i pranueshëm dhe tashmë kemi një marrëveshje, sipas së cilës:Cilindo afat që të plotësoj, të mos ketë keqdashje ndaj meje. - Pra, edhe nëse qëndroj tetë vjet, që janë të detyrueshme, edhe nëse qëndroj dhjetë vjet, që janë në dëshirën time, nuk është gjynah për mua dhe nuk ka asnjë masë ndëshkuese.Allahu le të jetë garant për këtë që po themi. - Ai na mbikëqyr dhe dhe ti e di mirë që ne ramë dakord. Babai i këtyre dy vajzave nuk është Shuajbi, profeti i njohur, siç është përhapur ndër shumë njerëz. Ky është një pretendim që nuk bazohet në tekste autentike. E shumta që mund të thuhet është se Shuajbi ka qenë në Medjen dhe se kjo ngjarje ndodhi ne Medjen. Po ku është argumenti se ka ndodhur në kohën e profetit Shuajb? Nuk ka asnjë argument që të vërtetojë këtë. Askush nuk ka argument që tregon se Musai jetoi në kohën e Shuajbit dhe as që e ka takuar atë. Nëse do të ishte profeti Shuajb, Zoti do ta përmendte emrin e tij, e po ashtu dy vajzat. Gjithashtu, mund të themi se Allahu e shkatërroi popullin e Shuajbit dhe në Medjen kishin mbetur veçse ata që e besonin. Dhe, sipas kësaj logjike, ishte e papranueshme që besimtarët të mos kujdeseshin për vajzat e Profetit të tyre, duke i penguar tek uji, por do të ndodhte e kundërta. Kurrë nuk do të ndodhte që ata të shpërfillnin punët e Profetit të tyre dhe të prisnin që të vinte një burrë i huaj e t’u tregonte mirësjelljen para detyrimit për Profetin. Pastaj, si do të lejonte profeti Shuajb që Musai, profeti i Zotit, të ishte punëtor në shtëpinë e tij, kur dihet se ai ishte më i miri dhe më lart se Shuajbi si profet. Por Allahu është më i ditur për gjithçka. Vetëm nëse dikush mund të thotë se kjo ishte para se Musai të bëhej profet. Sidoqoftë, është e papranueshme që të pretendohet se bëhet fjalë për Shuajbin profet, pa pasur ndonjë argument të posaçëm për këtë nga Profeti ynë (a.s).

Kur Musai e plotësoi afatin, u nis në udhëtim me familjen e vet, vërejti anash (malit të)Turi Sinasë një zjarr. Atëherë i tha familjes së vet: “Rrini këtu, se unë po shoh një zjarr. Shpresoj t’ju sjell nga ai ndonjë lajm(për rrugëtimin tonë)ose ndonjë dru të ndezur, që të ngroheni.” - Mendohet që Musai të ketë punuar dhjetë vjet, sepse dihet që Musai ishte bamirës. Pasi mbaroi marrëveshja, Musai u përmallua për familjen, nënën, fisin dhe vendin e tij, ndaj mendoi që, pas gjithë asaj kohe të gjatë, tashmë e kishin harruar çështjen e tij. Kështu, u nis në udhëtim për në Egjipt me familjen e vet. Rrugës vërejti anash (malit të) Turi Sinasë një zjarr. Kjo ndodhi pikërisht atëherë kur kishin humbur rrugën dhe po ndienin ftohtë. Kur u afrua pranë atij vendi, Musai u thirr prej atje:

Por kur arriti atje(tek zjarri), u dëgjua një zë nga një pemë, nga ana e djathtë e luginës së atij vendi të bekuar: “O Musa! Unë jam Allahu, Zoti i botëve.... - Pra, e njoftoi Musain për rububijen dhe për uluhijen e Tij. Nga kjo kuptohet se e urdhëroi që Musai t’i përkushtohej me adhurime e nënshtrim, sikurse e ka thënë qartë në ajetin tjetër: "Jam Unë, Allahu. Nuk ka zot tjetër (të denjë për adhurim), përveç Meje. Pra, vetëm Mua më adhuro dhe fale namazin rregullisht për të më kujtuar Mua!" [Ta Ha 14]. Pastaj i tha:

Hidhe shkopin tënd!” Kur Musai e pa se po lëvizte si një gjarpër i shpejtë, u kthye të ikte e nuk vështroi prapa. -Pasi e hodhi shkopin, "...Musai e pa se po lëvizte si një gjarpër i shpejtë...". Ai po lëvizte me shpejtësi dhe kishte një pamje të tmerrshme. Ai u shndërrua në formën e një gjarpri mashkull e të madh. Kur pa këtë pamje të frikshme, Musai "... u kthye të ikte e nuk vështroi prapa." Pra, u largua pa kthyer kokën pas, sepse frika kishte zaptuar zemrën e tij. Allahu i Madhëruar i tha:O Musa! Kthehu ku ishe e mos u frikëso ... - Kjo është një fjalë qetësuese, për të larguar frikën. Së pari, Allahu i tha: ‘Kthehu!’ Dhe ky ishte një urdhër që ai duhej t’i përgjigjej. Por mund të ndodhte që ai të përmbushte urdhrin për t’u kthyer, por frika i vazhdonte, sepse shkaku i saj vazhdonte të ishte. Prandaj dhe i tha: "...mos u frikëso...". Kështu, i dha dy urdhra "Kthehu!" Dhe “Mos u frikëso”! Me këto dy urdhra, ai duhej të kthehej dhe të mos kishte frikë në zemër. Por mbetej edhe një mundësi tjetër. Ai mund të kthehej dhe të mos kishte frikë, por mund të shqetësohej dhe të ndihej i pasigurt, prandaj në fund i tha:... se ti je i siguruar. - Kështu, ai u sigurua edhe nga ky drejtim, dhe frikës iu pre rruga nga të gjithë drejtimet. Musai u kthye i qetë dhe i sigurt në premtimin e Zotit dhe me iman të shtuar. Këto shenja Allahu ia tregoi Musait para se ta dërgonte atë tek Faraoni dhe rrethi i tij, në mënyrë që të ishte më i qetë dhe në siguri të plotë, që kjo t’i jepte qëndrueshmëri e forcë në përballjen me Faraonin. Pastaj i tregoi një shenjë tjetër dhe i tha:

Fute dorën në gjoks, se ajo do të dalë e bardhë pa ndonjë të metë! Dhe shtrëngoje krahun pas trupit, që të mos frikësohesh! - E futi dorën në gjoks dhe pasi e nxori, ndodhi ajo që tha Zoti. Pastaj tha: "... shtrëngoje krahun pas trupit, që të mos frikësohesh. Pra, shtrëngoje krahun pas trupit, që të largohet frika nga zemra jote.Këto janë dy mrekulli nga Zoti yt për te Faraoni dhe hordhia tij... -Këto dy shenja, shkopi i kthyer në gjarpër dhe dora që vezullonte e bardhë, Zoti do t’i japë për të shkuar te Faraoni dhe hordhia e tij.....sepse ata janë vërtet njerëz të ligj. - Atyre nuk iu mjafton paralajmërimi dhe urdhri nga një profet i Zotit, por duhen edhe shenja e mrekulli, që mbase u bëjnë dobi.

Ai tha: “O Zoti im! Unë kam vrarë një njeri të tyre, prandaj kam frikë se mos më vrasin.” - Kështu, duke i kërkuar ndihmë Allahut, Musai i tregoi për këtë çështje të pazgjidhur mes tij dhe Faraonit. Ai i kërkoi ndihmë Zotit që t’i largonte këtë pengesë në kryerjen e misionit. Prandaj tha: “O Zoti im! Unë kam vrarë një njeri të tyre e kam frikë se mos më vrasin. Pra, kam frikë se do të më ekzekutojnë para se të mund të kryej misionin, për të cilin po dërgohem ndër ta.”

Vëllai im, Haruni, është më gojëtar se unë, prandaj dërgoje atë me mua si ndihmës... - Pra, dërgoje atë së bashku me mua, si ndihmësin tim..... që t’i vërtetojë fjalët e mia. Unë kam frikë se nuk do të më besojnë. - Për arsye se, sa më shumë mbështetës të ketë e vërteta, aq më e besueshme dhe e pranueshme bëhet ndër njerëz. Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij:

“Ne do të ta përforcojmë krahun me vëllanë tënd dhe të dyve do t’ju japim fuqi, që ata të mos ju afrohen...” - Pra, do të të mbështesim nëpërmjet tij. Pastaj Allahu e qetësoi Musain edhe në lidhje me çështjen e pambyllur të vrasjes, duke i thënë: “Ne do të ta përforcojmë krahun me vëllanë tënd dhe të dyve do t’ju japim fuqi, që ata të mos ju afrohen (e t'ju lëndojnë). Pra, do t'ju japim fuqi e autoritet gjatë komunikimit me Faraonin. Kështu, armiku nuk do të guxojë t’ju afrohet.“Me shenjat Tona, ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë.” - Kjo do të ndodhë për shkak të shenjave madhështore që Zoti do t’u japë. Ato shenja tregojnë qartë të vërtetën dhe lënë gjurmë të forta në zemrat e atyre që i dëshmojnë. Nëpërmjet këtyre shenjave, Zoti do të largojë prej jush kurthet e armikut. Ato do të jenë për ju mbrojtëse dhe mbështetje më e madhe sesa një ushtri e armatosur rëndë: "Me shenjat Tona, ju të dy dhe ata që ju pasojnë, do të jeni ngadhënjimtarë”. Ky premtim i jepej Musait në një kohë që ishte fill i vetëm e pa asnjë mbështetje në dukje, e pikërisht kur kthehej në vendin e tij, pas një largimi të gjatë. Por ngjarjet ndryshuan hap pas hapi, derisa Allahu e realizoi atë që i premtoi Musait. Ai i bëri vend Musait mes njerëzve, ndërsa në fund, atij e popullit të tij të dobët, ju dha pushtet në tokë. Kështu, Musai shkoi tek Faraoni me mesazhin e Zotit të tij.

Kur Musai shkoi tek ata me argumentet Tona të qarta, ata thanë: “Kjo nuk është asgjë tjetër, veçse një magji e trilluar...” - Ato ishin argumente të qarta në atë që tregonin dhe në vërtetësinë e asaj që Musai po u kumtonte. Ato ishin argumente pa asnjë mangësi, por duke bërë padrejtësi dhe me inat e armiqësi ndaj të vërtetës, ata thanë: “Kjo nuk është asgjë tjetër veçse një magji e trilluar dhe kurrë nuk kemi dëgjuar gjë për këtë nga etërit tanë të hershëm.” Këto ishin fjalët e Faraonit në momentet kur u shfaq qartazi e vërteta dhe triumfoi mbi të kotën, duke e shkatërruar fare atë. Ai tiran i poshtër i refuzoi shenjat e Musait, edhe pse ekspertët dhe më të diturit njerëz rreth magjisë e besuan Musain dhe Zotin e tij. Ndërsa ai i mjeri tha: "...Ai (Musai) është prijësi juaj, që ju mësoi magjinë!" [Ta Ha 71]. Kështu u përgjigj ai duke e tepruar me intriga, mashtrim dhe padrejtësi, për të cilat Zoti na ka treguar në Kur'an. Allahu na tregon se ai mohoi Musain dhe shenjat e tij, edhe pse: "Ai (Musai) tha: “Ti e di me siguri të plotë se ato (mrekullitë)nuk i zbriti askush tjetër përveç Zotit të qiejve e të Tokës. Ai i zbriti ato të dukshme, e unë besoj, o Faraon, se ti je i shkatërruar.” [Isra 102]. Por ja që ligësia e kishte pushtuar dhe mbizotëruar atë....dhe kurrë nuk kemi dëgjuar gjë për këtë nga etërit tanë të hershëm.” - Në fakt ata gënjenin, sepse Allahu i Madhëruar kishte dërguar Jusufin përpara Musait, sikurse ka thënë: "Më parë, ju erdhi Jusufi me argumente të qarta, por ju nuk rreshtët së dyshuari për mesazhin që ju solli ai. Më në fund, kur vdiq ai, ju thatë: “Allahu nuk do të dërgojë pas tij asnjë profet.” Kështu, Allahu e lë në humbje këdo që e tepron dhe jeton me dyshime." [Gafir 34].

Musai tha: “Zoti im e di më së miri kush është ai që vjen me udhëzim të qartë prej Tij dhe se kujt do t’i takojë përfundimi i mirë.” -Tha kështu pasi ata pretenduan se ai ishte magjistar dhe vepra e tij ishte magji, ndërsa ata ishin të mençurit dhe të udhëzuarit tek e mira. Musai u tha: “Zoti im e di më së miri kush është ai që vjen me udhëzim të qartë prej Tij dhe se kujt do t’i takojë fundi më i mirë. Nëse nuk ju bën dobi ftesa dhe këshilla, shenjat e qarta madhështore dhe ju refuzoni çdo udhëzim, duke dashur veç humbjen dhe kufrin tuaj, atëherë dijeni dhe kujtoni faktin se Allahu i Lartësuar e di mirë për ata që janë në udhë të drejtë dhe për ata që do të kenë përfundimin e mirë. Gjithashtu, dijeni mirë se:Keqbërësit me siguri nuk do të kenë shpëtim. - Ndërsa përfundimi i mirë ishte për Musain dhe pasuesit e tij. Fitimi i çdo mirësie dhe shpëtimi nga çdo e keqe ishte për ta. Kurse për Faraonin ishte përfundimi i keq dhe ndëshkimi i ashpër.

Faraoni tha: “O fisnikë! Unë nuk di për ju ndonjë zot tjetër përveç meje!” - Kjo ishte paturpësi e Faraonit ndaj Zotit. Ai, duke mashtruar dhe manipuluar mendjet e popullit dhe pasuesve të tij, atyre mendjelehtëve dhe kokëboshëve, tha: “O fisnikë! Unë nuk di për ju ndonjë zot tjetër përveç meje. Pra unë dhe vetëm unë jam zoti dhe ai që duhet ta adhuroni, t'i trembeni dhe nënshtroheni. Nëse do të kishte ndonjë zot tjetër, unë do ta dija.” Shikojini këto fjalë të thata që u drejton tirani këtyre njerëzve pa mend në kokë, për t'u treguar se ai ishte një dijetar shumë i mençur, i cili çdo gjë që thotë e ka të vërtetë. Për çdo gjë që urdhëron ai, duhet që t’i bindesh dhe nënshtrohesh. Madje, ai i përzgjedh fjalët, që të mos thotë diçka të gabuar. Ai nuk tha: “... nuk ka ndonjë zot tjetër veç meje”, por tha: ”Unë nuk di për ju ndonjë zot tjetër, përveç meje”, që nënkuptonte se edhe mund të ketë ndonjë zot tjetër. Kështu, ai deshi që ta përforconte edhe më shumë mohimin e ekzistencës së një zoti tjetër, siç thoshte e mëtonte Musai. Ai urdhëroi për diçka, sikur donte të tregonte se çdo vendim e fjalë e thoshte vetëm pasi sigurohej, se ai ishte një i ditur dhe i mençur. Ai tha:O Haman! Më ndiz një zjarr(për të pjekur tulla)e më ndërto një kullë të lartë, se ndoshta do të arrij ta shoh Zotin e Musait. -Më ndërto një kullë të madhe prej tullash të pjekura.Unë mendoj se ai është gënjeshtar. -Unë mendoj se ai është mashtrues dhe do ta vërtetojmë këtë mendim. Shiko se çfarë paturpësie dhe padrejtësie të madhe bëri ky i poshtër dhe i shëmtuar! Askush nuk kishte bërë një krim të tillë. E quajti Musain gënjeshtar dhe pretendoi për vete se ishte zot. Mohoi se kishte ndonjë njohuri rreth një Zoti të vërtetë dhe pretendoi se, për të gjetur të vërtetën, kishte marrë të gjitha masat e nevojshme. Të gjitha këto ishin thjesht për të manipuluar mendjet e popullit dhe pasuesve të tij. Megjithatë, çudia më e madhe ishte me oborrin dhe rrethin e tij, të cilët pretendonin të ishin paria e mbretërisë dhe njerëzit që udhëhiqnin çështjet e njerëzve: Si ishte e mundur që ai burrë të luante me mendjet e tyre dhe të verbonte logjikën e tyre deri në atë masë sa ata t’i nënshtroheshin dhe ta pasonin në këtë çmenduri?! Sigurisht shkak për këtë ishte kalimi i kufijve në poshtërsi e tirani, që ishte bërë cilësi e pandashme për ta. Besimi dhe punët e tyre të prishura solli shkatërrimin e mendjes dhe aftësisë së tyre të arsyetimit. Të lutemi, o Zot, të na forcosh dhe ruash imanin tonë! “Zoti ynë, mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove! Na dhuro mëshirën Tënde! Pa dyshim, Ti je Dhuruesi i madh.”. [Al Imran 8].

Kështu, ai dhe ushtria e tij u treguan kryeneçë në tokë pa asnjë të drejtë - Ai u tregua arrogant e tiran me njerëzit, duke i bërë të vuajnë. Ai u tregua arrogant e mendjemadh me profetët e Zotit dhe refuzues i mrekullive të tyre. Ai së bashku me ndjekësit e tij i mohuan mesazhet dhe shenjat e Zotit dhe pretenduan se ajo që besonin ishte më e lartë dhe më e mirë....dhe menduan se nuk do të kthehen te Ne. - Ky ishte shkaku që i bëri të merrnin guximin për këto padrejtësi. Nëse do të dinin ose të besonin me bindje se do të ktheheshin tek Zoti, kurrë nuk do të guxonin të bënin atë që bënë. Ata vazhduan në inatin e shfrenimin e tyre në kalimin e kufijve.

Prandaj Ne e kapëm atë dhe ushtrinë e tij dhe e hodhëm në det. Tani shiko se si qe përfundimi i keqbërësve! - Ai ishte përfundimi më i keq dhe më i dëshpëruar. Për ata filloi një ndëshkim që nuk do t’u ndërpritet dhe do të jetë i vazhdueshëm deri në ahiret.

Ne i bëmë ata(veçse)prijës që ftojnë për në zjarr -E bëmë Faraonin dhe rrethin e tij shembull për ata që ecin drejt vendit të poshtërimit dhe dëshpërimit.dhe Ditën e Kijametit ata nuk do të ndihmohen. - Askush nuk do t’i ndihmojë të shpëtojnë nga ndëshkimi i Allahut. Ata janë shumë të dobët e të pafuqishëm që ta largojnë dënimin e Zotit nga vetja dhe nuk kanë për të gjetur ndonjë mik e ndihmëtar që do të mund t’i shpëtonte nga ai ndëshkim. Vetëm Allahu i ruan dhe shpëton ata që Ai dëshiron.

Edhe në këtë botë Ne i bëmë që t'i ndjekë mallkimi, -Kjo do t’i ndjekë e shoqërojë gjithmonë për t’ua shtuar edhe më shumë ndëshkimin dhe poshtërimin, që në këtë dynja. Ata janë të mallkuar dhe mallkohen nga të gjitha kirjesat. Ata përmenden për keq dhe plot urrejtje ndër njerëz, dhe kjo është diçka e dëshmuar për ta. Ata do të jenë në krye të të gjithë të mallkuarve në këtë dynja:... kurse Ditën e Kijametit ata do të jenë të përbuzur. - Të larguar, të dëbuar nga mëshira e Zotit, të shëmtuar dhe vepërkëqij. Aq të shëmtuara e të poshtra janë veprat e tyre, saqë mbi ta janë bashkuar urrejtja e Zotit, urrejtja e krijesave dhe urrejtja e vetë atyre për vetveten.

Pasi i shkatërruam popujt e mëparshëm, Ne i dhamë Musait Librin, -Ne i dhamë Musait Teuratin pas shkatërrimit të popujve, në fund të të cilëve ishte shkatërrimi i Faraonit dhe rrethit të ushtrisë së tij. Ky është argument që tregon se pas Shpalljes së Teuratit u ndërpre ndëshkimi shfarosës i përgjithshëm dhe u ligjërua xhihadi me shpatë kundër mohuesve.... që është dritë për njerëzit dhe Udhëzim e Mëshirë që ata të mund të marrin mësim. - Në librin që Zoti i shpalli Musait kishte fakte e argumente që njerëzit të shihnin të vërtetën e qartë. Ata kishin në Shpallje çdo gjë që u sjell dobi. Ata mësonin si të ruhehin nga çdo gjë që i dëmtonte. Në libër kishte argumente të mjaftueshme që asnjë gjynahqar të mos kishte justifikim tek Zoti. Besimtarët përfitonin nga drita e tij dhe ai ishte mëshirë për ta. Nëpërmjet tij, ata gjenin udhëzimin në rrugën e drejtë.

Pasi Allahu i Lartësuar tregoi këtë histori, u kujton njerëzve se këto janë lajme që i vijnë Profetit nga Shpallja dhe se Profeti nuk ka asnjë mundësi tjetër informimi përveç Shpalljes:Ti nuk ishe në anën perëndimore, kur Ne i besuam Musait Shpalljen. - Ti nuk ishte në perëndim të malit Turi Sina, kur Ne përcaktuam urdhrat për Musain.Ti nuk ishe dëshmitar në atë ngjarje. -Ti nuk ishe dëshmitar në atë që ndodhi, që të mund ta tregoje.

Ne krijuam shumë breza ndërmjet dhe ajo kohë është shumë e largët. -Shumë shekuj kaluan, aq sa dituria e Shpalljes u zhduk. Dhe pikërisht kur nevoja për Shpallje ishte e madhe, Ne të dërguam ty me atë që ta mësuam dhe me Kur'anin, që ta shpallëm.Ti nuk ishe banor i Medjenit, që të mund t’u tregoje këtyre argumentet Tona. -Ti nuk jetoje e qëndroje mes banorëve të Medjenit, që të mësoje këtë histori dhe ajetet Tona, që të mund të tregoje kaq saktë e imtësisht historinë e Musait.Por jemi Ne, që të dërguam ty si profet. - Të gjitha këto lajme të Musait erdhën nga Shpallja që të dhuruam. Ti nuk kishe asnjë mënyrë tjetër për t’i mësuar, përveç Shpalljes.

Ti nuk ke qenë as pranë malit Tur, kur Ne thirrëm atë(Musain). -Nuk ishe kur e thirrëm Musain për ta ngarkuar me detyrën që të shkonte tek të padrejtët, për t’u kumtuar atyre mesazhin Tonë dhe për t’u treguar shenjat dhe mrekullitë që të kemi treguar në këtë Shpallje. Duke qenë se ti i tregove ato histori ekzaktësisht ashtu siç kanë ndodhur, pa shtuar e as pakësuar gjë, atëherë ka dy mundësi:1. Ose të kesh qenë dëshmitar në kohën kur ndodhën;2. ose ta kesh mësuar këtë histori nga të tjerët, për ta treguar më pas.Vetëm këto dy mundësi mund të hedhin poshtë marrjen e informacionit nga Shpallja. Por dihet mirë se asnjëra prej tyre nuk ka ndodhur. Si miqtë, ashtu dhe armiqtë e tu e pranojnë se ato janë të pamundura për ty. Atëherë mbetet vetëm mundësia që të jenë sjellë prej Shpalljes së Zotit. Pra, ishte Zoti që të zgjodhi për të të bërë profet dhe që të dha Shpalljen, që shtjellon gjithçka. Ky është një argument i prerë se ti je i dërguari i Allahut dhe se Allahu i mëshiroi njerëzit me dërgimin tënd si profet:Por ti je si mëshirë nga Zoti yt, për t’i tërhequr vërejtjen një populli, tek i cili nuk ka ardhur ndonjë profet para teje, që ata të marrin mësim. - Arabët dhe kurejshët nuk kishin kontakt me Shpalljen që prej një kohe të largët (nga koha e Ismailit). Kjo Shpallje iu është dhënë atyre me qëllim që: "... ata të marrin mësim." Pra, që të njohin hollësitë e Shpalljes dhe të rrugës së mirësisë, si dhe që të bëjnë punë të mira e të jetojnë sipas saj. Gjithashtu, Shpallja iu është dhënë edhe për t’u treguar rrugët e ligësive që të mund të largohen e të ruhen prej tyre. Atëherë, duke qenë se gjendja dhe nevoja e tyre për ty si profet dhe për Shpalljen është shumë e madhe, atëherë ata duhet të nxitonin dhe të përkushtoheshin në besimin që ti i fton dhe të ishin mirënjohës për këto mirësi të mëdha, që, në fakt, askush nuk mund t'i vlerësojë sa duhet. Fakti që Profeti (a.s.) ishte paralajmërues i arabëve nuk hedh poshtë faktin se ishte i dërguar edhe për njerëzit e tjerë. Ai ishte arab dhe Kur'ani u shpall në gjuhën arabe. Të parët që ai i ftoi në Islam ishin arabët dhe mesazhi i parë dhe themelor ishte për arabët dhe për të gjithë botën më pas, siç ka thënë Allahu i Lartësuar: "Vallë, pse është çudi për njerëzit, që Ne i shpallëm një burri nga mesi i tyre: “Tërhiqu vërejtjen njerëzve dhe përgëzoji ata që besojnë se ata do të kenë shpërblime të mëdha (premtim i sigurt) nga Zoti i tyre!”. [Junus 2]. Ose: "Thuaj: “O njerëz! Unë jam i dërguari i Allahut për të gjithë ju. Jam i dërguari i Allahut, në dorën e të Cilit është sundimi i qiejve e i tokës." [El ea'raf 158].

Dhe kur t’i godasë ndonjë e keqe e papritur, të cilën e meritojnë vetë, të mos thonë: “O Zoti ynë! Përse nuk na dërgove ndonjë profet, që të pasonim argumentet e Tua e të bëheshim besimtarë?” - Prandaj të dërguam tek ata, o Muhamed, që sa herë të goditen nga belaja, që vetë me duart e tyre e fitojnë, të mos nxjerrin të tilla pretendime e justifikime. Pas dërgimit të Muhamedit, askush të mos ketë të tilla pretendime për të shpëtuar nga dënimi i Zotit për punët e këqija.

Por kur atyre u erdhi e vërteta nga ana Jonë, ata thanë: “Përse nuk i jepen mrekulli atij(Muhamedit)sikurse iu dhanë Musait!” - Kur atyre u erdhi e vërteta e sigurt, pra, ky Kur'an madhështor i shpallur nga Ne, duke e mohuar thanë: “Përse nuk i jepen mrekulli atij (Muhamedit) sikurse iu dhanë Musait!" Duke mohuar diçka që kurrsesi nuk mund të mohohet, sollën këto pretendime boshe. Ata thanë: Përse nuk zbret Libri nga qielli njëherësh i gjithi? Kështu, sikur po thoshin: “Duke qenë se po zbret pjesë-pjesë, atëherë nuk është prej Zotit." E çfarë argumenti është ky?! Përse duhet të mendohet se nuk është prej Zotit, meqë po shpallet pjesë- pjesë?! Ku është lidhja dhe logjika këtu?! Madje, është pikërisht e kundërta që mund të kuptohet nga shpallja e Tij pjesë- pjesë. Ajo tregon përkujdesin e madh të Allahut për ata të cilëve u shpalli këtë Kuran. Ai e zbriti atë pjesë-pjesë dhe gradualisht, që të forconte zemrën e Profetit dhe që imani i besimtarëve të shtohej e fuqizohej. Gjithashtu, edhe për të qenë një udhëzim dhe sqarim për çdo çështje që u dilte përpara, siç thotë i Madhëruari: “Ata që nuk besojnë thonë: “Përse të mos i zbriste Kur'ani atij (Muhamedit) i gjithi përnjëherë?” Ne e shpallëm ashtu (pjesë-pjesë), në mënyrë që të forcojmë zemrën tënde nëpërmjet tij. Ne ta sollëm atë ca nga ca, ajet pas ajeti. Dhe ata nuk të bëjnë ndonjë pyetje që Ne të mos ta zbresim të vërtetën dhe shpjegimin më të mirë.” [Furkan 32, 33]. Pastaj, edhe pse ata bënë krahasim me librin që iu dha Musait, prapë nuk kishin asnjë të drejtë, sepse edhe Musain nuk e besuan. Pra, si mund të kërkojnë dhe krahasojnë me një libër që ata nuk e besojnë dhe e mohojnë? Prandaj thotë Allahu i Madhëruar:Por, a nuk po i mohojnë ata mrekullitë që iu dhanë Musait më parë? Ata thonë (për Kur’anin dhe Teuratin): “Këto janë dy magji që mbështesin njëra-tjetrën." -Sipas tyre, Kur'ani dhe Teurati janë dy magji që ndërveprojnë me njëra tjetrën për të nënshtruar njerëzit.Ata thonë: "Ne i mohojmë që të dyja.” - Nga kjo kuptohet se ata ishin njerëz që donin të hidhnin poshtë të vërtetën me diçka të kotë e të pavlerë. Ata thjesht llomotitin fjalë kontradiktore. E tillë është sjellja e çdo mohuesi, prandaj dhe Zoti thotë se ata janë mohues të të dy librave dhe të dy profetëve. Mos, vallë, ky mohim ishte për shkak se ata kërkonin të vërtetën, apo thjesht pasim i dëshirave të tyre? Në vijim, Allahu u drejton atyre një sfidë, për të vërtetuar pretendimet dhe mosbesimin e tyre.

Thuaj: “Atëherë, nëse është e vërtetë ajo që pretendoni, sillni një libër prej Allahut që është udhëzues më i mirë se këta të dy(Teurati e Kur'ani), që t’i përmbahem edhe unë atij!” - Sillni një libër prej Allahut që ofron udhëzim më të drejtë se Kur'ani dhe Teurati, që t’i përmbahem edhe unë atij! Askush nuk mund të gjejë libër të tillë. Bota nuk ka pasur kurrë si këta dy libra që ditën që Zoti krijoi botën, në aspektin e diturisë, të udhëzimit që përmbajnë, qartësimit për çdo çështje që të ofrojnë, si dhe mëshirës për krijesat. Kjo ftesë është mëse e drejtë dhe e mrekullueshme. Muhamedi i fton njerëzit në udhëzim dhe në të vërtetën, dhe ky ishte qëllimi i tij: Unë ju kam sjellë një libër me mirësi, ashtu si edhe libri që ju dha Musait, prandaj është detyrë për të gjithë ne që t'i ndjekim dhe të nënshtrohemi të jetojmë sipas mësimeve të tij, sepse ata janë plot udhëzime e drejtësi. Nëse mund të më sillni një libër të shpallur nga Zoti, që është më udhëzues se ata të dy, edhe unë kam për ta ndjekur. Në të kundërt, kurrë nuk kam për ta lënë të vërtetën dhe udhëzimin për diçka që nuk është e tillë.

E nëse ata nuk të përgjigjen, atëherë dije se ata ndjekin vetëm epshet e veta. -Duke qenë se nuk mund të sjellin ndonjë libër më të plotë në udhëzimin dhe diturinë që ofron atëherë: "...dije se ata ndjekin vetëm epshet e veta." Pra, mospasimi yt nuk është për shkak se ata po ecin sipas ndonjë rruge të vërtetë që ata njohin, por është thjesht pasim i epsheve e dëshirave të tyre. Por:...kush është më i humbur se ai që ndjek epshin e vet, pa asnjë argument prej Allahut?! -Ata janë njerëzit më të humbur, të cilëve edhe pse iu paraqitet e vërteta, udhëzimi i qartë dhe i drejtë, që të çon tek Zoti dhe në Xhenetet e bujarisë së Tij, ata nuk ia hedhin sytë dhe nuk përkushtohen të jetojnë sipas saj. Këta të mjerë, kur epshet dhe dëshirat e tyre i ftojnë për t’i hyrë rrugëve të shkatërrimit dhe dëshpërimit, ata iu përgjigjen menjëherë, duke braktisur udhëzimin e Zotit dhe ftesën e Tij bujare. A di ndonjë qëtëjetëmëihumburseataqëkanëtë tilla cilësi? Sigurisht, ajo që i çoi në atë përfundim të hidhur ishte padrejtësia, armiqësia ndaj së vërtetës dhe urrejtja ndaj saj. Ata nuk e duan të vërtetën. Të gjitha këto bëjnë që ata të mbeten në humbje dhe të mos udhëzohen:S’ka dyshim se Allahu nuk i udhëzon njerëzit keqbërës. - Ata që kanë si cilësi të përhershme padrejtësinë, inatin e kokëfortësinë. Atyre u vjen udhëzimi dhe ata e refuzojnë. Ata i josh epshi dhe dëshirat e shfrenuara. Ata ia mbyllin vetes rrugën e udhëzimit dhe portat e së mirës. Vëreni me kujdes! Allahu i Lartësuar thotë: "E nëse ata nuk të përgjigjen, atëherë dije se ata ndjekin vetëm epshet e veta." Kjo tregon se ata që nuk pranojnë fjalën e Profetit, në mënyrë të pashmangshme kanë për të ndjekur një rrugë tjetër, që bie ndesh me fjalën e tij. Këta lloj njerëzish nuk ndjekin udhëzimin, por dëshirat e veta.

Ndërsa Ne u dërgojmë atyre Shpalljen në mënyrë të vazhdueshme, që të mendojnë. - Kështu, Allahu i Madhëruar vijoi gradualisht që t’i shpallte njerëzisë mesazhin e Tij, dhe këtë e bëri si mëshirë për ta dhe me qëllimin që ata të mendojnë. Pra, që ata gjithmonë të nxjerrin mësime, sa herë që përsëritet zbritja e ajeteve të Tij, sa herë që ata kanë nevojë. Kështu, Shpallja e Kur'anit pjesë-pjesë dhe kohë pas kohe ishte mëshirë për njerëzimin. Atëherë, përse ata e kundërshtonin dhe e quanin këtë si arsye për të mos besuar, kur ajo ishte në dobinë e tyre?!Disa dobi dhe mësime të nxjerra nga kjo histori e mrekullueshme1. Të vetmit që përfitojnë dhe ndriçohen nga ajetet dhe mësimet e Allahut dhe nga historitë e popujve të shkuar, janë besimtarët e vërtetë. Në varësi të imanit që ka robi, po ashtu do të ndriçohet dhe do të marrë mësim. Allahu i Lartësuar i sjell këto histori e mësime pikërisht për këta të zgjedhur. Ndërsa të tjerët nuk marrin as dritë dhe as udhëzim.2. Allahu i Madhëruar kur dëshiron diçka, i lehtëtëson rrugët e kushtet për arritjen e saj, duke i sjellë ato pak e nga pak e gradualisht, jo njëherë të vetme.3. Një popull i dobët dhe i pafuqishëm kurrë nuk duhet t’i dorëzohet dobësisë e pafuqisë. Ai duhet të shfrytëzojë të gjithë kapacitetet që ka për të kërkuar të drejtën e vet. Ai kurrë nuk duhet ta humbasë shpresën për t’u ngritur në lartësinë e duhur, sidomos kur i bëhet padrejtësi nga të tjerët. Le të marrin mësim e ngushëllim popujt në mënyrën se si i shpëtoi Zoti bijtë e Izraelit, atë popull të dobët, të përvuajtur e të shtypur nga Faraoni dhe rrethi i tij. Madje, Zoti i bëri ata sundues në tokë, duke iu dhënë pasuritë e të padrejtëve dhe tiranëve.4. Nëse një popull do të vazhdojë të rrijë i shtypur dhe i përulur, duke mos kërkuar hakun e vet e duke mos folur rreth tij, ata do të vazhdojnë të mbeten ashtu dhe nuk kanë për të ngritur kokë, si në fe, edhe dhe në dynjanë e tyre, e aq më pak të jenë udhëheqës.5. Mëshira dhe kujdesi i madh i Allahut të Lartësuar për nënën e Musait, kur i premtoi se do t’ia kthente të birin dhe se do ta bënte atë një profet të zgjedhur.6. Allahu i Lartësuar dhe i Urtë bën që robin e Tij ta kapin disa vështirësi dhe vuajtje në fillim, që më pas gëzimi i tij me çlirimin dhe mirësinë e Allahut të jetë edhe më i madh. Mendo pak se si në fillim nëna e Musait u dëshpërua aq shumë, saqë zemra iu mblodh nga frika për djalin e saj, dhe përfytëro gëzimin dhe qetësinë që ajo provoi e përjetoi kur e mori sërish në duar djalin e dashur, për t’i dhënë gji. Ishte pikërisht hedhja e tij në lumë me sënduk, si mjet për ta shpëtuar, ajo që e dëshpëroi dhe e frikësoi aq shumë. Dhe pikërisht nëpërmjet kësaj zgjidhjeje të frikshme asaj iu mundësua që zemra t’i qetësohej dhe sytë t’i qeshnin dhe të gëzoheshin përsëri. Madje, jo vetëm kaq, po iu mundësuan edhe të mira materiale. E kush e mendonte se ai fëmijë i hedhur në lumë do të shpëtonte dhe ajo frikë e madhe do të shndërrohej në lumturi?7. Frika e natyrshme, që shpesh e pushton njeriun, nuk bie ndesh me imanin ose të tregojë se zemra ka pak ose aspak iman. Nëna e Musait, e po kështu më vonë edhe Musai, provuan diçka nga kjo frikë, por zemrat e tyre ishin plot me iman. Ajo është thjesht frikë e natyrës njerëzore.8.Imani shtohet dhe pakësohet. Nga gjërat që më së shumti e shtojnë dhe e forcojnë imanin dhe i sjellin zemrës siguri të plotë është durimi gjatë sprovave dhe forca e dhënë nga Zoti gjatë këtyre sprovave. Zoti thotë: "Zemra e nënës së Musait ndjeu një zbrazëtirë (kur kuptoi se djali kishte rënë në duar të Faraonit) dhe gati sa nuk e zbuloi atë (fëmijën), sikur Ne të mos ia kishim forcuar zemrën (me besim), që të mbetej (një besimtare) e palëkundur." Pra, është pikërisht forca dhe ndihma që të sjell Allahu gjatë sprovës ajo që bën të mundur imanin dhe forcimin e tij. Pikërisht kjo forcë ia qetësoi zemrën dhe e forcoi imanin e nënës së Musait.9. Nga mirësitë më të mëdha dhe ndihma më e fortë që Zoti i jep robit në çështjet e tij, është pikërisht qëndrueshmëria, durimi e maturia në momentet e frikës dhe ngarkesës shumë të lartë emocionale. Përmes kësaj force dhe ndihme, robi arrin të artikulojë të drejtën dhe ta mbrojë atë. Edhe veprat e tij janë të matura e të kujdesshme. Ndryshe ndodh me atë të cilin e vënë poshtë frika e tronditja: ai e humb mendjen fare dhe nuk arrin të logjikojë. Kështu nuk arrin ndonjë të mirë për veten e vet në atë gjendje.10.Edhe pse muslimani e di mirë që kaderi dhe premtimi i Allahut është i sigurt dhe ka për t’u përmbushur, nuk duhet që të heqë dorë nga kryerja e sebepeve dhe çdo gjëje për të cilën është urdhëruar. Përmbushja e urdhëresave dhe veprat e njeriut në marrjen e masave nuk tregojnë se ai nuk i beson fjalët dhe premtimet e Allahut. Edhe pse Allahu i pati premtuar nënës së Musait se do t’ia kthente djalin e saj, kjo nuk e pengoi atë që të merte masat për këtë, duke dërguar të motrën e Musait ta ndiqte nga pas dhe të kujdesej për të, por pa rënë në sy.11. Lejohet që gruaja të dalë nga shtëpia e saj nëse e lyp nevoja dhe të flasë me burrat e huaj. Kështu veproi motra e Musait dhe dy vajzat pranë burimit të Medjenit.12. Lejohet marrja e pagesës për gjidhënie dhe për kujdesin ndaj fëmijës, si edhe t’ia lësh kujdestarinë e fëmijës dikujt tjetër, që ka mundësi ta bëjë diçka të tillë, siç bëri motra e Musait. Familja e Faraonit e paguante nënën e Musait për gjidhënien dhe kujdesin ndaj Musait, pasi nuk e dinin se ajo ishte nëna e vërtetë e Musait.13. Kur Allahu Mëshirëplotë dëshiron ta mëshirojë e ta ndryshojë robin e Vet, fillon t’i tregojë atij shenja të qarta për këtë, në mënyrë që robit t’i shtohet imani. Kështu bëri Zoti me nënën e Musait kur ia ktheu djalin, që ajo ta dinte mirë dhe të kishte siguri të plotë se premtimi i Allahut është i vërtetë.14. Është e ndaluar të vrasësh një mohues të Zotit me të cilin ka një pakt ose sipas zakonit dhe rregullave ndërnjerëzore. Musai e konsideroi vrasjen e Egjiptasit si një gjynah, nga i cili i kërkoi falje Allahut, edhe pse Ai ishte qafir.15. Çdokush që vret dikë pa të drejtë konsiderohet si kryeneç apo tiran, që përhap shkatërrimin në tokë.16. Ai që vret njerëzit pa të drejtë, duke pretenduar se kështu dëshiron të vendosë rregull në tokë, duke i frikësuar ata që bëjnë gjynahe, le ta dijë se ai është gënjeshtar në atë që pretendon. Madje, ai është i padrejtë dhe përhapës i shkatërrimit në tokë, sikurse na tregon Allahu fjalën e Egjiptasit drejtuar Musait: "O Musa! A do të më vrasësh edhe mua, siç vrave atë të djeshmin? Ti kërkon të tregohesh arrogant në tokë dhe nuk dëshiron të jesh nga ata që rregullojnë punët.” Këto fjalë u thanë në një kontekst pohimi nga Zoti dhe nuk u hodhën poshtë. Pra, është shumë e vërtetë se ai që vret pa të drejtë është arrogant dhe nuk dëshiron të rregullojë gjërat.17. Nëse dikush njofton dikë rreth fjalëve që thuhen për të, me qëllimin për ta ruajtur nga ndonjë e keqe që i kanoset, nuk quhet përgojim apo spiunim (që konsiderohet gjynah). Madje mund të jetë vaxhib, siç veproi ai burrë besimtar kur e njoftoi Musain duke e këshilluar dhe paralajmëruar për t’u ruajtur nga ajo që po flitej dhe përgatitej për të.18. Nëse dikush mëson se nëse qëndron në një vend ka për të humbur jetën dhe do ta vrasin, ai nuk duhet t’ia lejojë vetes dhe të qëndrojë. Ai nuk duhet të dorëzohet por duhet të largohet, ashtu siç veproi Musai.19.Kur ndodhesh përpara dy dëmeve dhe të këqijave, kur është e pashmangshme që të kryesh njërën prej tyre, atëherë kryen atë që është e keqja më e vogël dhe ajo që ka më pak dëme, se kështu veproi edhe Musai. Ai u detyrua të zgjidhte mes dy mundësive: 1. Të qëndronte në Egjipt, por kjo do të sillte vrasjen e tij. 2. Të shkonte në ndonjë vend të panjohur, pa pasur furnizime e as udhërrëfyes (përveç Zotit). Kjo e dyta ishte më e sigurt, prandaj Musai zgjodhi atë.20. Çdokush që gjendet përballë një situate që duhet të zgjedhë dhe nuk di si të vendosë, atëherë le t’i drejtohet Zotit dhe t’i lutet Atij që ta udhëzojë në zgjedhjen më të mirë, por vetëm pasi të ketë bërë çdo gjë që ka në dorë dhe të synojë vetëm të vërtetën dhe të mirën. Allahu i Lartësuar kurrë nuk e zhgënjen dhe braktis dikë në një gjendje të tillë, siç ishte Musai kur u nis për në Medjen. Ai tha: “Shpresoj që Zoti im do të më udhëzojë në rrugën e drejtë.”.21. Mëshira dhe mirësjellja me njerëzit që i njeh ose nuk i njeh dhe bamirësia ndaj tyre është virtyt i profetëve. Bamirësi konsiderohet edhe dhënia ujë kafshëve apo ndihma për dikë që është në nevojë.22. Lutja drejtuar Zotit duke i shprehur Atij gjendjen tënde të vështirë dhe nevojën tënde të madhe është diçka e pëlqyeshme, edhe pse Zoti e di mirë gjendjen tënde. Allahu e pëlqen që robi të tregojë nevojën e varfërinë e madhe dhe t’i qahet Atij. Kështu veproi Musai, kur tha: “O Zoti im! Unë kam (shumë) nevojë për gjithçka që do të më japësh Ti!”23. Turpi dhe ndroja, sidomos nga njerëzit fisnikë e të nderuar është nga moralet dhe cilësitë më të rralla e të lëvdueshme.24. Shpërblimi dhe kundërpërgjigjia e bamirësisë me bamirësi ka qenë dhe është edukatë e mirë ndër popuj.25. Nëse dikush bën një punë të mirë për hir të Zotit dhe pastaj prej kësaj pune i vjen një shpërblim e mirësi, pa e patur atë si pikësynim të parë, ai nuk është i qortuar, siç ndodhi me Musain (a.s). Ai e pranoi shpërblimin e babait të dy vajzave për ndihmën që u ofroi atyre, edhe pse kur i ndihmoi nuk pati për qëllim të merrte ndonjë shpërblim, përveçse bamirësisë për hir të Zotit.26. Shërbimet kundrejt pagesës janë të lejueshme, siç është ruajtja dhe kullotja e deleve, lopëve etj. Nuk përcaktohet lloji i punës, sepse kjo varet nga zakonet apo tradita e popujve.27. Lejohet që pagesa kundrejt punës së bërë të mos jetë monetare, por të jetë ndonjë shërbim i ofruar ose martesë. Musai u martua me vajzën e atij burri kundrejt punës tek ai për tetë vjet.28. Nëse babai e marton vajzën e vet me një burrë që e zgjedh ai, kjo nuk është e qortueshme.29. Ndër cilësitë më të mira që mund të synohen tek ai që e merr në punë apo në shërbimin tënd është të jetë i fortë fizikisht dhe besnik.30. Ndër cilësitë e mira është që të mos ia vështirësosh dhe rëndosh punën punëtorit që ke marrë, por të sillesh me të me moralin më të mirë. Burri i tha Musait: "Unë dëshiroj të të martoj ty me njërën prej dy vajzave të mia, me kusht që të më shërbesh për tetë vjet. Por nëse i plotëson dhjetë, ai është vullneti yt e unë nuk dua të të rëndoj ty. Sidoqoftë, ti do të gjesh tek unë një njeri të mirë, në dashtë Allahu.”31. Lejohet lidhja e marrëveshjeve pa qenë nevoja për dëshmitarë, pasi edhe Musai, kur lidhi marrëveshjen me babain e dy vajzave, tha: "Allahu le të jetë garant për këtë që po themi.”.32. Në këto ajete jepen shumë shenja e mrekulli të mëdha, që Allahu i Lartësuar i dhuroi Musait (a.s). Në të përmendet shkopi që shndërrohej në gjarpër, dora që dilte e bardhë e vezulluese, mbrojtja që Allahu i ofroi Musait dhe Harunit nga Faraoni, mbytja e këtij të fundit etj.33. Një nga ligësitë më të mëdha është të jesh udhëheqës i të keqes. Kjo ndodh në varësi të mohimit e kundërshtimit të shenjave të qarta të Allahut. Nga ana tjetër, është nga mirësitë më të mëdha që Allahu të të bëjë imam në mirësi dhe udhëzues të njerëzve.34. Në këto ajete del qartë besnikëria dhe vërtetësia e Muhamedit si profet i vërtetë i Zotit. Kjo duket në faktin se ai na e solli këtë histori me imtësi dhe korrektësi, ashtu siç i kanë sjellë të gjithë të dërguarit e tjerë. Ai vërtetoi atë që sollën profetët dhe u bë mbështetës i së vërtetës së qartë, edhe pse nuk ishte i pranishëm në kohën kur ato ngjarje ndodhën. Ai as nuk pati qenë në ato vende për të cilat tregoi. Ai nuk pati lexuar apo studiuar këto histori nga ndonjë burim tjetër apo të takohej me ndonjë njeri që t'ia mësonte. I gjithë ai informacion ishte Shpallje nga i Gjithëmëshirshmi, Mëshirëploti. Atë ia shpalli Bujari Bamirës, që të paralajmëronte një popull të humbur dhe të paditur, të cilët nuk dinin gjë rreth profetëve dhe kërcënimeve të Zotit. Salavatet e Allahut dhe selami i Tij qofshin mbi Muhamedin. Lajmet e sakta dhe të vërteta të sjella prej tij janë tregues të besnikërisë dhe vërtetësisë së tij si profet i Zotit. Mjafton të shohësh urdhëresat e ndalesat dhe ligjin që ai solli ndër njerëz dhe do të bindesh se ato vinin prej Zotit. Këto janë fakte të mjaftueshme për ata që kanë mendje të ndriçuar. Atëherë, çfarë mund të themi, ndërkohë që përmendim edhe dëshminë e të parëve dhe të fundit për vërtetësinë e lajmeve dhe Shpalljes të sjellë prej Tij, për madhështinë e ligjet që ai solli nga Zoti i botëve? Po t'i shtojmë këtyre edhe moralin e pashembullt dhe virtytet e larta me të cilat ai u stolis?! Çdo ditë që kalon i nxjerr më të qarta shenjat dhe mrekullitë që ai la pas. Çdo ditë që kalon nxjerr në pah shenja madhështore, që tregojnë vërtetësinë e tij, që shfaqet në Shpalljen që ai la pas dhe në ligjin që solli ndër njerëz. Populli i tij çliroi vendet dhe zemrat e njerëzve me luftë dhe me dituri. Ai i hapi zemrat dhe sytë e njerëzve me iman dhe me diturinë e Shpalljes se Zotit. Popujt kryeneçë dhe jobesimtarë dhe mbretërit arrogantë e kokëfortë vazhdojnë ta sulmojnë figurën dhe fenë e tij dhe të ngrejnë kurthe dhe intriga të përbashkëta, për të shuar dritën e sjellë prej tij ose për ta fshehur e mbuluar atë nga njerëzit. Por kjo dritë do të vazhdojë ta shtojë shkëlqimin dhe rritjen; shenjat dhe argumentet e tij do të vazhdojnë të dalin më të qarta dhe të dukshme. Zoti i botëve do t’i tregojë njerëzve dhe të gjithë botës provat e vërtetësisë së fesë së Muhamedit (a.s), aq sa të mund të marrin mësim dhe të gjejnë udhëzimin të gjithë ata që kanë sy dhe zemër të hapur.Shpallja e Tij do të jetë dritë për të mençurit. Të gjitha lavdërimet i qofshin Allahut, Zotit të botëve!Sigurisht, këtu bëhet fjalë për rastedhe situata të ngjashme kur njeriu druhetnga padrejtësia e tiranëve keqbërës dhe esheh se nuk do të mbajnë drejtësinë metë. Në të kundërt njeriu nuk bën t'ishmanget ligjit dhe drejtësisë. (sh. p.)

Allahu i Lartësuar na tregon për madhështinë e Kur'anit, vërtetësinë dhe të drejtën që gjendet në të. Ai na tregon se dijetarët që e njohin mirë, e njohin edhe madhështinë e këtij libri dhe e besojnë atë. Ata e pohojnë se ai është i vërtetë.Ata të cilëve Ne u dhamë Librin përpara këtij, besojnë edhe këtë(Kur'an). - Është fjala për dijetarë që njohin Teuratin, Ungjillin dhe nuk e patën tjetërsuar dhe ndryshuar të vërtetën e Zotit. Kjo kategori njerëzish e beson edhe Kur'anin. Ata e besojnë Kur'anin dhe njeriun që e solli atë prej Zotit, pra, e besojnë Muhamedin si profetin e Zotit.

Kur u këndohet ai(Kur'ani), ata thonë: “Ne e besojmë atë, sepse ai është e vërteta prej Zotit tonë. - Kur u këndohet ai (Kur'ani), ata e dëgjojnë me vëmendje e nënshtrim dhe thonë: “Ne e besojmë atë, sepse ai është e vërteta prej Zotit tonë. Ne e besojmë, sepse ai përputhet me mesazhin që sollën të gjithë profetët dhe atë që sollën librat e shenjtë. Ai ka sjellë lajme të vërteta dhe urdhëresat e ndalesat e tij janë të drejta dhe të urta. Ato janë në përputhje me urtësinë e Zotit. Këtyre lloj njerëzish u pranohet dëshmia, sepse flasin e dëshmojnë atë që e dinë mirë. Ata janë njerëz që kanë libra dhe kanë dituri të thellë rreth shpalljeve të Zotit. Ndërsa mohimi i të tjerëve është tërësisht i pavlefshëm, sepse bëhet i ndërtuar mbi dyshime e pasiguri. Ata ose janë injorantë që nuk dinë aspak rreth së vërtetës, ose bëjnë sikur nuk dinë dhe janë mohues kokëfortë e arrogantë. I Madhëruari thotë: "Thuaj: “Besoni në atë (Kur'anin) apo jo, atyre që u është dhënë dituri (nga librat e parë) para tij, kur u lexohet (Kur'ani) lëshohen me fytyrë përdhe, duke bërë sexhde.” Ata thonë: “I lartësuar qoftë Zoti ynë! Premtimi i Zotit tonë është përmbushur. Ata lëshohen me fytyrë në tokë duke qarë dhe ai (Kur'ani)ua shton edhe më shumë përuljen." [Isra 107 – 109]. Ndërsa këtu thotë:Ne edhe para tij kemi qenë muslimanë(të dorëzuar një Zoti të vetëm).” - Ne qëndruam në bazat e imanit, që na i dhuroi Zoti. Për këtë arsye ne e pranuam dhe e besuam Kur'anin. Ne i besuam të gjitha shpalljet e Zotit, si të parat, ashtu edhe të fundit. Ndërsa ai që mohon Kur'anin nuk ka iman as për shpalljet e para.

Atyre do t'u jepet shpërblim i dyfishtë... - Ata të cilët besojnë të gjitha shpalljet, atyre do t'u jepet shpërblim i dyfishtë: një shpërblim për besimin e mëparshëm në librin e Zotit, para Shpalljes së Kur'anit, dhe një shpërblim për besimin e Kur'anit. ...sepse kanë qenë të durueshëm. - Ata tregohen të durueshëm në iman dhe të qëndrueshëm në veprat e mira, pa u luhatur nga dyshimet. Ata nuk i pengon nga imani i vërtetë dhe korrekt, dëshirat e tyre dhe ofiqet e kësaj dynjaje. Ndër veçoritë e tyre të mrekullueshme, që në fakt janë gjurmë të imanit të tyre të saktë, është edhe kjo cilësi e bukur.Ata e largojnë të keqen me të mirë dhe japin nga ajo që Ne u kemi dhënë. - Kjo është norma e tyre e palëkundur në sjelljen me njerëzit: mirësjellja me krijesat, madje edhe me ata që sillen keq me ta, me fjalë dhe me vepra, ata dinë t’i kundërpërgjigjen me mënyrën më të mirë, pra, me vepra të lëvdueshme dhe fjalë të bukura dhe të zgjedhura. Ata e bëjnë këtë sepse e dinë mirë se sa i shpërblyeshëm dhe i lartë është ky moral i mirë dhe se kjo mirësi i dhurohet veç dikujt me fat dhe mirësi të madhe.

Kur dëgjojnë ndonjë bisedë të kotë, i kthejnë shpinën dhe thonë: “Ne kemi veprat tona e ju tuajat. -Kur dëgjojnë të tilla fjalë të kota dhe të padobishme, që u thonë të paditurit, ata i përgjigjen ashtu siç dinë të përgjigjen robërit e Rahmanit, të Urtit e të Mençurit: “Ne kemi veprat tona e ju tuajat." Secili do të shpërblehet sipas punëve që ka bërë vetë. Askush nuk ka për të marrë nga pesha e të tjerëve. Kjo tregon që këta njerëz i shohin fjalët e injorantëve si të kota dhe të padobishme. Gjendja dhe fjalët e injorantëve janë jo vetëm të kota e të padobishme, por janë madje të dëmshme.Paqe keni prej nesh. -Nga ne do të dëgjoni veçse mirësi. Ne nuk do t’jua kthejmë me të njëjtën monedhë që e kërkon injoranca juaj. Edhe pse ju e dëshironi dhe ju pëlqen kjo mënyrë komunikimi, ne nuk bëhemi pjesë e saj. Ne nuk mund të bëhemi pjesë e kotësive dhe poshtërsive të kullotës tuaj.Ne nuk e duam paditurinë(e kotësinë).” - Ne distancohemi nga çdo lidhje me injorancën dhe injorantët.

Ti nuk mund ta udhëzosh atë që ti do, por është Allahu Ai që udhëzon kë të dojë dhe Ai i di më së miri ata që epranojnë (dhe e meritojnë) udhëzimin. -Allahu i Lartësuar i drejtohet profetit të Tij, Muhamedit (a.s), dhe të tjerëve: Ti nuk mund të udhëzosh kë dëshiron, edhe sikur të jetë njeriu më i dashur për ty. Kjo është diçka e pamundur për krijesën. Asnjë krijesë nuk mund të japë udhëzimin e plotë të dhënies sukses pra që të krijojë imanin në zemrën e robit. Kjo është në dorën e Zotit të Lartësuar dhe ai e krijon imanin në zemrën e kujt dëshiron nga robërit e Tij. Ai ia jep udhëzimin e plotë atij që dëshiron dhe Ai e di më së miri se kush është i përshtatshëm për udhëzimin e Tij të plotë. Ai i di edhe ata që nuk e meritojnë udhëzimin e Tij dhe i lë në humbjen ku janë zhytur dhe të cilën e kanë preferuar për veten e vet. Në një ajet tjetër, Allahu i Madhëruar thotë: "Pa dyshim, edhe ti udhëzon në rrugën e drejtë..." [Shura 53]. Pra, pohon se edhe Profeti udhëzonte në rrugë të drejtë. Por këtu është fjala për një tjetër lloj udhëzimi: për qartësimin e së vërtetës. Dhe nuk ka dyshim se Profeti (a.s) qartësonte të vërtetën e Zotit. Profeti u qartësoi krijesave rrugën e drejtë dhe i nxit ata për ta pasuar. Ai shpenzoi çdo forcë e mundësi që kishte që njerëzit të ndiqnin dhe pranonin këtë rrugë të drejtë. Megjithatë, Profeti nuk kishte në dorë të krijonte iman në zemrat e njerëzve dhe t’u jepte forcë që të bënin punë të mira sipas imanit të tyre, sepse kjo është në duart e Krijuesit, që, me urtësinë, diturinë dhe butësinë e Tij, ia jep kujt të dëshirojë. Në vijim, Allahu i Lartësuar na tregon për fjalët që i thoshin Profetit mohuesit dhe idhujtarët kurejshë:

Ata thonë: “Nëse do të ndiqnim udhëzimet e tua, do të na dëbonin prej vendit tonë.” -Nëse do të të pasonim në udhën tënde, do të rrezikoheshim edhe ne nga vrasja, lufta, robërimi, humbja e pasurive, sepse njerëzit ju refuzojnë dhe janë armiqësuar me ju. Nëse do t’ju pasonim, atëherë edhe ne do të bëheshim pre e kësaj armiqësije dhe lufte mes jush. Ne nuk mund të armiqësohemi dhe të dalim kundër të gjithë botës. Këto fjalë tregonin mendimin e keq që ata kishin për Zotin e Lartësuar dhe se Ai nuk do të ndihmonte fenë e Tij dhe nuk do ta lartësonte fjalën e Tij. Ata mendonin se Zoti do t’i lejonte njerëzinë që të kishin dorë të lirë për t’i luftuar dhe shfarosur pasuesit e denjë së fesë së Tij. Ata të mjerët menduan se e kota do të triumfojë mbi të vërtetën dhe mbrojtësit e saj. Por Allahu i Madhëruar u qartëson atyre një fakt, që duhet ta dinë e takuptojnë mirë:Po a nuk u siguruam Ne atyre një vend të shenjtë, të sigurt, ku sillen fruta të të gjitha llojeve, si furnizim prej Nesh?! Por shumica e tyre nuk e dinë. - Kriminelët dhe keqbërësit, që gjithmonë e kanë rrethuar këtë vend të shenjtë, kanë qenë gjithmonë shumë, por ai vend ka qenë gjithmonë i pastër dhe i ruajtur, dhe të tillë kanë qenë edhe vizitorët e tij. A nuk mendoni në këtë fakt, se si ju ka mbrojtur dhe ruajtur Zoti nga belatë e armiqtë që ju kanë rrethuar?! Askush që merrte rrugën drejt atij vendi të shenjtë nuk cenohej dhe prekej, sepse ishte mbrojtja e Zotit. E tillë ishte gjendja e këtij vendi, ndërkohë që çdo vend tjetër ishte i rrethuar dhe mbuluar me frikë dhe banorët e atyre vendeve nuk ishin të qetë e as të lumtur. Lavdëroni dhe i shprehni mirënjohjen Zotit tuaj për këtë mirësi dhe paqe, që ju ka dhuruar e që askush nuk e ka provuar. Falënderojeni atë për të mirat që ju ka mundësuar me mbushulli nga çdo anë e botës. Le ta ndjekin këtë profet të nderuar, që lumturia, paqja dhe siguria e tyre të jetë e plotë dhe e përhershme. Le të ruhen dhe të mos marrin guximin që ta mohojnë atë! Mos të tregohen kryeneçë dhe mosmirënjohës ndaj Allahut! Nëse e bëjnë këtë, atëherë mirësitë dhe paqja ku jetojnë do t’u shndërrohet në fatkeqësi dhe frikë, krenaria do t’u kthehet në poshtërim e nënshtrim, ndërsa pasuria e bollëku në varfëri e skamje. Kjo është arsyeja që Allahu i kërcënoi me atë ndëshkim që dënoi popujt e shkuar dhe tha:

Sa e sa popuj kemi ndëshkuar më parë, të cilët u shkatërruan në jetën e tyre(me padrejtësi e gjynahe)? -Ata u vetëmashtruan me lëvdata dhe mburrje për stolitë e kësaj dynjaje. Ajo i mashtroi dhe i shpërqendroi nga imani, prandaj Allahu i Lartësuar i shkatërroi, ua largoi mirësitë dhe i mbuloi me fatkeqësi. Ai thotë:Tani ato vendbanime banohen shumë pak. -Kjo ndodhi për shkak të përsëritjes së rënies të dënimeve mbi ta, si edhe për shkak të frikës dhe pasigurisë që mbuluan atë vend.Jemi Ne që trashëgojmë gjithçka. - Ne do t’ua lëmë në trashëgim robërve Tanë. Në fund, gjithçka do t'i mbetet Zotit. Të gjitha mirësitë që kanë njerëzit në këtë dynja do t’i lënë pas, dhe pastaj do të kthehen tek Zoti, që do t’i shpërblejë sipas punëve të tyre. Nga mëshira dhe urtësia e Tij kurrë nuk do t’i ndëshkonte popujt thjesht duke u nisur nga mohimi i tyre, pa u dërguar fillimisht argumente dhe qortues. Këtë Ai e ka bërë duke dërguar profetë ndër ta. Ai thotë:

Zoti yt kurrë nuk do ta shkatërronte një popull pa dërguar ndër ta profet, që t’u lexonte atyre argumentet Tona. - Ai gjithmonë ka dërguar profetë në qytetet dhe vendbanimet kryesore të njerëzve, në mënyrë që njerëzit të dëgjojnë për të vërtetën. Zoti ka dërguar profetë, që t'u lexojnë njerëzve argumentet e Tij. Ai i ka mbështetur profetët me shenja të mëdha e mrekulli, të cilat tregojnë për vërtetësinë e Shpalljes dhe besnikërinë e profetëve. Fjala e tyre shkonte dhe përhapej tek të afërtit dhe të largëtit. Nëse Zoti do t’i dërgonte profetët në ndonjë fshat të humbur e të largët për njerëzit, do të ishte e vështirë të merrej vesh e vërteta dhe të përhapej ndër njerëz. Vendet e largëta janë të fshehura dhe banorët e tyre janë zakonisht të vrazhdë dhe jo miqësorë. Kurse në qytetet dhe qendrat e mëdha është më e lehtë përhapja e informacionit dhe banorët e tyre janë më pak të ashpër.Gjithashtu, Ne kurrë nuk e shkatërrojmë një vend, përveçse kur ata bëjnë padrejtësi. - Vetëm kur janë të zhytur në kufër dhe poshtërsi, që e meritojnë tërësisht ndëshkimin. Pra, Allahu i Madhëruar nuk ndëshkon asnjë pa e paralajmëruar dhe pa shkak, por i ndëshkon veçse për shkak të padrejtësisë dhe mosbesimit.

Çdo gjë që ju është dhënë është veçse kënaqësi e jetës së kësaj bote dhe stoli e saj; -Allahu i Lartësuar i nxit robërit e Tij për të qenë asketë në jetën e kësaj bote dhe i porosit që të mos mashtrohen nga ajo dhe të jenë shumë të kujdesshëm. Ai inkurajon ata që të lidhen fort me ahiretin dhe ta bëjnë atë qëllimin parësor. Për t’i përforcuar këto porosi, Ai i njofton krijesat se të gjitha stolitë e kënaqësitë e kësaj bote si, ari e argjendi, gratë e fëmijët, ushqimet e pijet e këndshme, kafshët, bagëtitë e bujqësia janë të përkohshme, shumë të mangëta dhe të rrethuara me vështirësi, sfida e pengesa të vazhdueshme. Njeriu mund t’i ketë ato mirësi një kohë të shkurtër, duke synuar të duket dhe të lëvdohet ndër njerëz, por shumë shpejt ato largohen dhe faniten. Ato përfundojnë dhe zotëruesi i tyre nuk përfiton asgjë, përveçse dëshpërimin, trishtimin dhe privimin....kurse ajo që ju pret tek Allahu është shumë më e mirë dhe e përhershme. -Mirësitë e përjetshme dhe jeta në paqe e kënaqësi tek Zoti janë shumë më të mira, si në masë, ashtu edhe në cilësi. Gjithashtu, ato do të vazhdojnë përgjithmonë dhe në përmirësim të vazhdueshëm.A nuk e mendoni, atëherë? - A nuk keni logjikë, që të peshoni çështjet ashtu siç duhet? Cila nga dy botët është më e meritueshme për t’i dhënë përparësi? Cila botë meriton më së shumti për të punuar për të dhe për të fituar lumturinë? Në varësi të logjikës së robit do të jetë edhe gjykimi i drejtë në këtë çështje. Kush i ka dhënë përparësi dynjasë e ka bërë veçse për shkak të mangësisë në logjikën e tij dhe mendjelehtësisë. Vëreni me kujdes se si në fund Zoti na bën të mendojmë për fundin e secilit grup, atyre që preferojnë dynjanë dhe atyre që preferojnë ahiretin. Ai thotë:

E si mund të jetë ai, të cilit Ne i kemi dhënë një premtim të mirë(për Xhenet), njëlloj si ai të cilit i kemi dhënë kënaqësi të kësaj jete... -Mendoni për këto dy raste! Nga njëra anë është një besimtar i cili punon për ahiretin, duke menduar gjithmonë për premtimin që Zoti i ka dhënë. Ai mendon për shpërblimet e shumta dhe për Xhenetin e mirësive të pafundme dhe jetës së përtejshme në kënaqësi dhe mirësi nga Zoti. Ai është i bindur se do ta arrijë këtë kënaqësi dhe është i sigurt që Zoti nuk e thyen premtimin. E si të ketë dyshim për premtimin e Atij që është Bujar dhe që e mban premtimin? Ai kurrë nuk e thyen fjalën e dhënë për ata besimtarë të bindur e të nënshtruar, të cilët jetojnë ashtu siç Ai ka urdhëruar e porositur përmes shpalljeve e profetëve. Ata i druhen zemërimit dhe dënimit të Tij duke përmbushur devotshmërinë. Nga ana tjetër është ai njeri që merr dhe jep nga kjo dynja, ha, pi dhe dëfrehet pa fre, ashtu si kafshët. Ai është dhënë tërësisht pas dynjasë duke harruar ahiretin. Udhëzimet e ftesat e Zotit nuk kanë gjetur vend në zemrën e Tij, prandaj ai nuk ecën me to. Ai nuk nënshtrohet të pasojë profetët. Ai vazhdon në këtë gjendje dhe në çdo ditë që kalon nuk merr asgjë për ahiretin, veç dëshpërimit dhe ndëshkimit të merituar, që e pret në jetëntjetër....por që Ditën e Kijametit do të jetë me të dënuarit? - Ai nuk ka për t’iu shmangur Ditës së Tubimit për llogarinë me drejtësi para Zotit. Është e sigurt që ky i mjerë nuk paraqit asnjë punë për veten e vet. Madje, ka bërë çdo punë të keqe e dëmtuese të vetes. Në këtë gjendje do ta nisë ai udhëtimin, i vetmuar në jetën e përjetshme për t’u llogaritur e shpërblyer sipas veprave. Si mendoni se do të jetë përfundimi i këtij të mjeri? Si do të bëhet me të? Le të zgjedhë çdo i logjikshëm për veten e vet atë që e meriton të zgjidhet.

Allahu i Madhëruar na njofton se për çfarë do t’i pyesë njerëzit në Ditën e Gjykimit. Ai do t’i pyesë ata për gjërat themelore dhe bazat e besimit. Do të pyeten për besimin dhe adhurimin e Allahut dhe se si iu përgjigjën profetëve. Ai thotë:Atë ditë, Ai(Allahu)do t'i thërrasë ata dhe do t'u thotë: “Ku janë ortakët, të cilët m'i shoqëronit?” - Allahu i Lartësuar nuk ka shokë në adhurim dhe as në pushtetin e Tij, por kështu shpifën e trilluan idhujtarët në dynja. Prandaj Zoti u thotë atë ditë: “Ku janë ortakët, të cilët m'i shoqëronit? Ku janë ata idhuj dhe ku është dobia dhe ndihma që shpresonit prej tyre?” Është e ditur se atë ditë atyre do t’u bëhet e qartë se ajo që e adhuruan dhe e shpresuan në dynja është e kotë dhe nuk u sjell asgjë që e shpresonin. Ata do të pohojnë me gojën e vet se ishin në humbje e vetëmashtrim:

Ata të cilët e merituan dënimin, do të thonë (për pasuesit e tyre në humbje): “O Zoti ynë!...” -Udhëheqësit dhe prijësit në kufër dhe sherr, për të cilët ka marë fund vendimi për dënim, duke pranuar se ishin të humbur dhe devijues të të tjerëve, thonë:Këta janë ata që ne i devijuam(nga e vërteta). -Këta na pasuan ne.Ne i devijuam ata siç devijuam edhe veten tonë. - Që të gjithë ne ishim fajtorë për devijimin dhe humbjen ku ishim zhytur. Prandaj vendimi për dënim ka përfunduar për të gjithë.Ne tashmë distancohemi para Teje... - Pra ne distancohemi tek Ti nga adhurimi që ata na përkushtonin. Ne distancohemi nga idhujtaria dhe punët e tyre të liga....(e dëshmojmë)se ata nuk na adhuronin ne.” - Në të vërtetë, ata adhuronin shejtanët.

Atyre do t'u thuhet: “Lutjuni zotave tuaj!”. - Lutjuni atyre që shpresonit se do t’ju sillnin ndonjë të mirë. Atyre u thuhet që t’u luten idhujve në atë kohë të vështirë dhe kur janë në nevojë të madhe; në atë kohë kur adhuruesi i lutet të adhuruarit të tij për shpëtim.Ata do t'u luten atyre, por ata nuk do t'u përgjigjen dhe do të shohin dënimin. -Ata do t’u luten për t’u sjellë ndonjë të mirë ose për të larguar dënimin, që i ka mbuluar, por: "...ata nuk do t'u përgjigjen dhe do të shohin dënimin." Atëherë do ta mësojnë e do të binden se ata ishin mashtrues dhe trillues, që e meritojnë ndëshkimin. Ata do ta shohin me sy dënimin që u afrohet e që do t’i përpijë. Do ta shohin me sytë e ballit atë që kanë mohuar se do të ndodhte.Ah, sa do të dëshirojnë të kishin qenë në Rrugën e Drejtë! Atë ditë, Ai(Allahu)do t’u thërrasë atyre e do t’u thotë: “Ç'përgjigje u keni dhënë të dërguarve të Mi?” -A i pranuat dhe besuat mesazhin e tyre, apo i quajtët gënjeshtarë dhe e refuzuat rrugën dhe mesazhin e tyre?Atë ditë, ata nuk do të mund të gjejnë përgjigje dhe as të pyesin njëri-tjetrin. - Ata të mjerë nuk e kanë menduar përgjigjen për këte pyetje dhe nuk mund të gjejnë të vërtetën në atë pyetje. Dhe dihet mirë se, në atë çast të shpëton veçse përgjigjja e saktë, që është sipas punëve dhe gjendjes së tyre. Përgjigjja e saktë është e mundur nga dikush që i është përgjigjur ftesës së profetëve me iman të saktë dhe vepra të mira, duke u nënshtruar të adhurojë Zotin sipas Shpalljes së Tij. Por ata të mjerë, që i kanë mohuar profetët dhe ishin kundërshtarë dhe armiq të ftesës së tyre, nuk mund të thonë asnjë fjalë. Në atë kohë është e pamundur që të pyesin njëri-tjetrin për të mësuar se si mund të përgjigjen për këtë çështje, edhe nëse do të mundoheshin të mashtronin.

Atyre do t'u thuhet: “Lutjuni zotave tuaj!”. - Lutjuni atyre që shpresonit se do t’ju sillnin ndonjë të mirë. Atyre u thuhet që t’u luten idhujve në atë kohë të vështirë dhe kur janë në nevojë të madhe; në atë kohë kur adhuruesi i lutet të adhuruarit të tij për shpëtim.Ata do t'u luten atyre, por ata nuk do t'u përgjigjen dhe do të shohin dënimin. -Ata do t’u luten për t’u sjellë ndonjë të mirë ose për të larguar dënimin, që i ka mbuluar, por: "...ata nuk do t'u përgjigjen dhe do të shohin dënimin." Atëherë do ta mësojnë e do të binden se ata ishin mashtrues dhe trillues, që e meritojnë ndëshkimin. Ata do ta shohin me sy dënimin që u afrohet e që do t’i përpijë. Do ta shohin me sytë e ballit atë që kanë mohuar se do të ndodhte.Ah, sa do të dëshirojnë të kishin qenë në Rrugën e Drejtë! Atë ditë, Ai(Allahu)do t’u thërrasë atyre e do t’u thotë: “Ç'përgjigje u keni dhënë të dërguarve të Mi?” -A i pranuat dhe besuat mesazhin e tyre, apo i quajtët gënjeshtarë dhe e refuzuat rrugën dhe mesazhin e tyre?Atë ditë, ata nuk do të mund të gjejnë përgjigje dhe as të pyesin njëri-tjetrin. - Ata të mjerë nuk e kanë menduar përgjigjen për këte pyetje dhe nuk mund të gjejnë të vërtetën në atë pyetje. Dhe dihet mirë se, në atë çast të shpëton veçse përgjigjja e saktë, që është sipas punëve dhe gjendjes së tyre. Përgjigjja e saktë është e mundur nga dikush që i është përgjigjur ftesës së profetëve me iman të saktë dhe vepra të mira, duke u nënshtruar të adhurojë Zotin sipas Shpalljes së Tij. Por ata të mjerë, që i kanë mohuar profetët dhe ishin kundërshtarë dhe armiq të ftesës së tyre, nuk mund të thonë asnjë fjalë. Në atë kohë është e pamundur që të pyesin njëri-tjetrin për të mësuar se si mund të përgjigjen për këtë çështje, edhe nëse do të mundoheshin të mashtronin.

Atë ditë, ata nuk do të mund të gjejnë përgjigje dhe as të pyesin njëri-tjetrin. - Ata të mjerë nuk e kanë menduar përgjigjen për këte pyetje dhe nuk mund të gjejnë të vërtetën në atë pyetje. Dhe dihet mirë se, në atë çast të shpëton veçse përgjigjja e saktë, që është sipas punëve dhe gjendjes së tyre. Përgjigjja e saktë është e mundur nga dikush që i është përgjigjur ftesës së profetëve me iman të saktë dhe vepra të mira, duke u nënshtruar të adhurojë Zotin sipas Shpalljes së Tij. Por ata të mjerë, që i kanë mohuar profetët dhe ishin kundërshtarë dhe armiq të ftesës së tyre, nuk mund të thonë asnjë fjalë. Në atë kohë është e pamundur që të pyesin njëri-tjetrin për të mësuar se si mund të përgjigjen për këtë çështje, edhe nëse do të mundoheshin të mashtronin.

Për sa i përket atij që është penduar (në këtë jetë), që ka besuar dhe ka bërë vepra të mira... -Në ajetet e mësipërme, Allahu i Lartësuar na tregoi se do t’i pyesë krijesat për të adhuruarit e tyre në dynja dhe rreth profetëve që dërgoi ndër ta. Ndërsa në këto ajete na tregon rrugën përmes së cilës robi mund të shpëtojë nga ndëshkimi i Allahut dhe të arrijë fitoren. Ai na tregon se nuk ka shpëtim tjetër, veçse përmes pendimit nga shirku dhe gjynahet. I shpëtuar është vetëm ai që beson Allahun korrektësisht dhe e adhuron Atë me sinqeritet, që beson profetët dhe mesazhet e tyre, si edhe bën punë të mira, sipas këshillave dhe rrugës së profetëve.... ai le të shpresojë se është nga të shpëtuarit. - Ai që i ka këto cilësi shpresohet që të jetë nga muflihun-ët, pra, të fituarit, që arrijnë të përmbushin synimet e tyre dhe të shpëtojnë nga çdo gjë që i druheshin. Askush nuk mund të arrijë këtë pa cilësitë e lartpërmendura.

Zoti yt krijon dhe zgjedh çfarë të dojë. Nuk u takon atyre të zgjedhin. I pastër dhe i Lartësuar qoftë Allahu nga çfarë i përshkruajnë për shok! - Në këto ajete na tregohet se Allahu është Krijuesi i të gjitha krijesave dhe mbi ta zbatohet veçse vullneti dhe ligji i Tij. Ai tregon se është i vetmi Ai që ka në dorë gjithçka dhe të drejtën për të përzgjedhur dhe dalluar kë të dojë dhe çfarë të dojë, me cilësitë përkatëse. Ai vendos urdhëresat, përcakton kohët dhe vendin për gjithçka. Askush veç Tij nuk ka në dorë ndonjë gjë prej çështjeve të krijimit dhe përcaktimit. Ai është i Lartësuari, i Madhëruar dhe i Lavdëruari, prandaj askush nuk mund të përzihet në çështjet e Tij. Ai nuk ka partnerë, shokë, ndihmës e mbështetës, as fëmijë e grua. Ai nuk ka nevojë për asgjë që i shoqërojnë idhujtarët dhe injorantët.

Zoti yt e di mirë gjithçka që fshehin zemrat e tyre dhe gjithçka që e shfaqin haptazi. - Atij nuk mund t’i fshihet asgjë në qiell dhe as në tokë. Ai i di si ato gjëra që njerëzit i shfaqin haptazi ashtu edhe ato që i fshehin në gjokset e tyre. Ai është i Vetmi i adhuruar me meritë në dynja dhe në ahiret, sepse Ai është i plotë dhe Absolut në cilësitë e madhështisë dhe bukurisë dhe Ai është i vetmi që, me bujarinë e Tij, u ka dhuruar krijesave mirësitë e panumërta dhe çdo gjë që ata zotërojnë.

Ai është Allahu, veç të Cilit nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë. Vetëm Atij i takon i gjithë lavdërimi në këtë botë dhe në botën tjetër. -Ai është i vetmi Gjykues dhe Ligjvënës në dynja dhe në ahiret. Në dynja është Ai që ka vendosur ligjin e krijimit dhe kaderit. Sipas këtij ligji u krijuan të gjitha krijesat. Gjithashtu, është Ai që zbriti në këtë dynja ligjin e Sheriatit, të fesë dhe besimit. Këtë e bëri përmes shpalljeve, ligjeve, urdhëresave dhe ndalesave, që solli nëpërmjet profetëve të Tij. Ndërsa në ahiret është Ai që do të gjykojë me drejtësi absolute me ligin e Tij të shpërblimit dhe shpagimit. Prandaj dhe tha:Vetëm Atij i takon gjykimi dhe tek Ai do të ktheheni të gjithë. - Secilin prej jush do ta shpërblejë sipas punëve të tij të mira ose të këqija.

Thuaj: “Sikur Allahu t'jua bënte natën të përhershme deri në Ditën e Kijametit, cili zot përveç Allahut do t’ju sillte juve dritë?! -Allahu i Lartësuar u tregon njerëzve mirësitë e Tij. Ai i fton që të jenë mirënjohës dhe të përmbushin adhurimin dhe hakun e Tij. Ai u tregon se e bëri ditën të shndritshme e plot gjallëri, që ata të kërkojnë nga mirësitë e Tij dhe të shpërndahen në tokë për të kërkuar rizkun dhe jetesën e tyre. Ndërsa natën e bëri që të qetësohen në heshtje dhe prehje, që qetësohen trupat dhe shpirtrat nga lodhja gjatë ditës. Kjo është prej mirësisë dhe mëshirës së Allahut për robërit e Tij. A ka ndonjë forcën emundësinë për të bërë diçka të tillë?A nuk po dëgjoni?” - A nuk po i dëgjoni paralajmërimet e Allahut dhe shenjat e Tij, duke pranuar të vërtetën, e të nënshtroheni për ta zbatuar e jetuar sipas saj?

Thuaj: “Pa mendoni, po ta bënte Allahu ditën të vazhdueshme deri në Ditën e Kijametit, cili zot përveç Allahut mund t’ju sjillte natën që të pushoni? A nuk shihni?” - A nuk e shihni ditën, që ju sjell dobi duke ju mësuar shumë gjëra dhe duke ju ndriçuar, që të ndiqni rrugën e drejtë. Vërej me kujdes! Kur foli për natën, Allahu thotë: ”A nuk po dëgjoni?” Ndërsa për ditën thotë: ”A nuk shikoni?” Arsyeja është se gjatë natës, forca e dëgjimit është më e rëndësishme e dobiprurëse sesa forca e shikimit dhe e kundërta është gjatë ditës. Në këto ajete kemi një nxitje që robi të meditojë në mirësitë e Allahut dhe të përpiqet të shohë se çfarë dobish i sjellin këto mirësi. Le të mendojë se si do të ishte gjendja e tij nëse nuk do t’i kishte ato mirësi. Nëse robi do të krahasojë dy gjendjet, do të kuptojë më qartë mirësinë që Zoti i ka dhënë. Ndryshe ndodh me dikë që vazhdon të shijojë e kënaqet me mirësitë e Allahut dhe zemra e tij vazhdon të jetë e verbër dhe të mos i shohë ato mirësi dhe të mos e përlëvdojë Zotin e tij, që ia dhuroi. Ajo zemër nuk e njeh varfërinë, përunjësinë dhe nevojën e madhe ndaj Zotit në çdo gjendje. Ai nuk arrin që, nëpërmjet meditimit, të ngjallë në zemër mirënjohjen ndaj Zotit.

Prej mëshirës së Tij, jua bëri natën dhe ditën për të pushuar dhe për të përfituar nga begatitë e Tij dhe që të jeni mirënjohës. - Meditoni në këto mirësi dhe forconi mirënjohjen për Dhuruesin!

Ditën kur Ai do t'i thërrasë ata, do t'u thotë: “Ku janë ortakët, të cilët m'i shoqëronit?” - Në Ditën e Gjykimit, Allahu i Lartësuar do të thërrasë ata që i shoqërojnë Atij shokë dhe adhuronin idhujt. Këta të mjerë trillojnë se Allahu ka ortakë në pushtetin dhe lavdinë e Tij. Ata mendojnë se Ai ka partnerë e shokë që meritojnë të adhurohen dhe të cilët mund të sjellin ndonjë dobi ose të largojnë ndonjë dëm. Ditën e Kijametit, Allahu dëshiron ta nxjerrë haptazi pakënaqësinë e tyre me besimin e drejtë dhe mohimin e së vërtetës. Tashmë ata të mjerë do të dëshmojnë kundër vetes se ishin mashtrues e trillues. Ai thotë: “Ku janë ortakët, të cilët m'i shoqëronit?” Pra, të gjithë këta idhuj që ata ia shoqërojnë Zotit janë prej trillimeve të tyre e jo realitet, siç thotë Allahu: "Ata të cilët adhurojnë idhuj në vend të Allahut, shkojnë pas hamendësimeve, dhe nuk bëjnë gjë tjetër, por veçse gënjejnë."[Junus 66].

Prej çdo populli Ne do të nxjerrim një dëshmitar e do t'u themi: “Sillni argumentin tuaj!” -Ditën kur të tubohen të gjithë para Allahut, do të nxirret nga çdo popull që mohuan të vërtetën nga një dëshmitar për atë që ndodhi në dynja dhe për shirkun dhe besimet e tyre të kota. Këta do të jenë përfaqësues që do të zgjidhen nga mesi i parisë dhe udhëheqësve që ishin në humbje e devijim. Këta do të përpiqen të mbrojnë ata të cilët përfaqësojnë në këtë përballje me drejtësinë. Por kur ata të fillojnë polemikën për të mbrojtur kotësinë në të cilën ishin zhytur në dynja, atëherë do t'u thuhet: “Sillni argumentin tuaj! Sillni faktet që tregojnë për saktësinë e idhujtarisë dhe mos vallë ju patën urdhëruar për këtë profetët e mi? Mos vallë e gjetët këtë në një nga librat e Mi? Ku është treguar në to se dikush tjetër meriton të adhurohet? Cili nga idhujt mund t’ju sjellë ndonjë dobi ose t’ju shpëtojë nga ndëshkimi i Allahut? Cili do t’ju mbështesë tani në në nevojat e tuaja? Sillni prova, nëse keni!”Atëherë do ta kuptojnë se e vërteta i takon(vetëm)Allahut... - Atëherë do të binden për kotësinë dhe padrejtësinë e fjalëve dhe besimeve të tyre dhe se: "...e vërteta i takon (vetëm)Allahut." Atëherë del në pah padrejtësia e tyre dhe drejtësia e Allahut....dhe çdo trillim i tyre do të dështojë. - Atëherë dalin në pah edhe gënjeshtrat, që do të zhduken pa lënë asnjë gjurmë. Atëherë do ta kuptojnë se Allahu gjykon me drejtësi dhe dënon atë që e meriton.

Allahu i Madhëruar na njofton rreth gjendjes së Karunit për atë që ai bëri dhe për paralajmërimet dhe këshillat e shumta që iu dhanë atij. Ai thotë:Karuni ishte nga populli i Musait, por ai i kaloi kufijtë(në padrejtësi)me ta. -Ai ishte nga bijtë e Izraelit, nga ata që Zoti i dalloi mbi njerëzit e asaj kohe dhe u bëri mirësi të shumta. Këto mirësi dhe veçori me të cilat Zoti i dalloi duhet të ishin shkak e nxitje që të ishin të udhëzuar dhe punëmirë. Por nuk ndodhi kështu me Karunin. Ai, përkundrazi, bëri padrejësi dhe e teproi kundër popullit të tij. Ai i kaloi kufijtë me pasurinë e madhe që i dha Zoti. Ajo pasuri u bë shkak për shfrenimin dhe padrejtësitë e tij. Zoti thotë:Ne i patëm dhënë aq shumë pasuri, saqë çelësat e tij mezi i bartnin edhe njerëzit më të fuqishëm. - Allahu i dha pasuri aq të madhe saqë: "...çelësat e tij mezi i bartnin edhe njerëzit më të fuqishëm." Edhe 9 burra mezi i mbanin çelësat e depove të tij. Përfytyro tani pasuritë brenda atyre depove!Populli i vet i tha atij: “Mos u gëzo tej mase, sepse Allahu nuk i do ata që e teprojnë në gëzim! - Duke e këshilluar që të hiqte dorë nga padrejtësitë e kalimi i kufijve, populli i tha: “Mos u gëzo tej mase, sepse Allahu nuk i ata që e teprojnë!" Pra, mos u gëzo me këtë pasuri të madhe të kësaj dynjaje dhe të lëvdohesh me të, duke harruar ahiretin. Allahu i Lartësuar nuk i do atë që gëzohen dhe lëvdohen me pasuri, duke u dhënë tërësisht asaj dhe duke harruar ahiretin.

Por me atë (pasurinë)që të ka dhënë Allahu, kërko(të fitosh)botën tjetër... -Në dorën tënde janë vendosur mjete, me të cilat mund të kërkosh dhe fitosh ahiretin më shumë sesa u është dhenë të tjerëve. Puno, atëherë, me këtë pasuri, që të fitosh ahiretin, duke dhënë e shpenzuar për hir të Allahut dhe mos e prish atë thjesht për përmbushjen e kënaqësive personale....dhe mos e harro atë që të takon në këtë botë! -Nuk je urdhëruar që të shpenzosh të gjithë pasurinë tënde dhe të mbetesh duarthatë, por shpenzo për ahiretin tënd dhe kënaqu gjithashtu me dynjanë, me kënaqësi që nuk cenojnë fenë, besimin dhe ahiretin tënd.Bëj mirë, ashtu siç të ka bërë mirë Allahu ty... -Tregohu bamirës ndaj robërve të Zotit, ashtu siç të bëri Zoti mirësi kur të dhuroi këto pasuri....dhe mos bëj të këqija në tokë... - Shkatërrimi i tokës bëhet duke u treguar kryeneç, duke bërë poshtërsi dhe duke u angazhuar me stolitë dhe kënaqësitë, në vend që të angazhohesh për të kënaqur dhe adhuruar Allahun, Dhuruesin e këtyre mirësive....sepse Allahu nuk i do keqbërësit! - Madje, Ai ka për t’i ndëshkuar ata ashpër. Por Karuni, duke refuzuar këshillën e tyre dhe duke mohuar mirësitë e Allahut, tha:

“Kjo më është dhënë vetëm në sajë të dijes sime.” -Këtë pasuri e kam arritur në sajë të aftësisë dhe gjenialitetit, prej shkathtësisë dhe mprehtësisë së mendjes sime. Edhe Allahu e di gjendjen time dhe e di që unë e meritoj këtë pasuri. Atëherë, përse po më qortoni për këtë pasuri që ma ka dhënë Allahu? Duke qartësuar se pasja e pasurisë nuk tregon mirësinë dhe drejtësinë e personit që e zotëron, Allahu i Lartësuar thotë:Po a nuk e dinte ai se Allahu ka shkatërruar para tij breza të tërë, që ishin edhe më të fuqishëm se ai dhe që kishin bërë pasuri më shumë se ai? -Atëherë, çfarë e pengon atë që të mos e shkatërrojë edhe Karunin, nëse ai përmbush të gjitha kushtet për t’u ndëshkuar, sipas ligjit të pandryshueshëm të Zotit për tiranët dhe kryeneçët mosmirënjohës? Çdokush që bën të meritueshëm dënimin, asgjë nuk mund ta mbrojë më atë.Por keqbërësit as që do të pyeten për gjynahet e tyre. - Allahu ka për t’i ndëshkuar sipas asaj që Ai di për ta dhe për padrejtësitë e tyre. Edhe nëse keqbërësit pretendojnë se janë bamirës dhe se do të shpëtojnë, fjala e tyre nuk vlen dhe nuk ka për t’ua larguar dënimin e Zotit. Gjynahet e tyre nuk mund t’i fshihen Zotit, edhe pse ata mund t’i mohojnë apo fshehin ato. Kështu vazhdoi Faraoni me inatin, kokëfortësinë, kalimin e kufijve dhe mospranimin e këshillave. Ai vazhdoi të lëvdohej e vetëkënaqej me pasuritë që zotëronte.

Ai(Karuni)doli para popullit të tij me gjithë stolinë e tij. -Një ditë, ai doli përpara popullit me gjithë stolitë e tij të mëdha, të papara ndonjëherë nga njerëzit. Të gjithë kishin ngulur shikimet të mahnitur nga ajo pasuri përrallore. Në varësi të synimeve të tyre, pati dy grupe njerëzish:Ata që kishin synim jetën e kësaj bote, thanë: “Ah, të kishim pasur edhe ne si ajo(pasuri)që ka Karuni!” - Këto ishin fjalët e atyre që i kishin zemrat të lidhura me dynjanë, që ishte motivi i vetëm për të cilin mendonin dhe punonin. Ata thanë: “Ah, të kishim edhe ne si ajo (pasuri)që ka Karuni! Ai është me shumë fat! Ah, sikur edhe ne të kishim pasuritë e dynjasë, kënaqësitë dhe stolitë e saj!”Ai është vërtet me fat të madh! - Nisur nga motivet dhe besimi i tyre se pas kësaj jete nuk ka jetë tjetër, me të vërtetë Karuni dukej se kishte shumë fat. Atij i ishte dhënë pasuri shumë e madhe dhe shumë kënaqësi, sepse përmbushte të gjitha synimet e tij. Kështu e shihnin ata njerëz të vegjël, me ambicie të vogla pasurinë e Karunit. Ata shihnin si fatin më të madh që mund të kishte dikush. Por ajo mendje që sheh pasuritë e kësaj dynjaje si fatin më të madh është mendje e dobët. Ata njerëz nuk kanë qëllime të larta. Ata janë shumë larg mirësive të përjetshme të Xhenetit dhe besimit në Zot.

Por ata të cilëve u ishte dhuruar dituri e vërtetë thanë: “Të mjerët ju! -Këta fatlumë arritën të njihnin realitetin e çështjeve dhe të gjërave. Ata arritën të shihnin qartë në brendësi të kësaj dynjaje, kur të tjerët shihnin vetëm anën e jashtme të saj. Ata u thanë të mashtruarve: “Të mjerët ju!" Kjo ishte një fjalë me tone qortuese e këshilluese për ata që po lakmonin atë që kishte Karuni.Shpërblimi i Allahut është shumë më i mirë për ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira... -Shpërblimet e Zotit janë më të mira dhe ato jepen në dynja dhe në ahiret. Në këtë jetë nuk ka si kënaqësia që të sjell adhurimi i Zotit, dashuria për Të, kthimi tek Ai dhe përkushtimi për të kënaqur Atë. Ndërsa në ahiret është Xheneti dhe gjithçka e tij. Atje janë kënaqësi që i dëshirojnë zemrat dhe që kënaqin sytë. Kështu, këto shpërblime janë shumë më të mira nga ajo që ju dëshironi për veten tuaj. Ky është realiteti që duhet t’ju qëndrojë vazhdimisht para syve dhe në zemrat tuaja. Megjithatë, jo çdokush që e di këtë gjen forcën që t’i japë përparësi më të lartës, kundrejt më të ultës. Kjo zgjidhje i jepet veçse një kategorie të caktuar, të cilët Zoti i përshkruan:... por këtë nuk mund ta arrijë askush, përveç durimtarëve. - Ata që gjetën forcë dhe e nënshtruan veten në durim, për t’ju bindur Zotit dhe përmbushur urdhëresat e Tij; gjetën durimin për t’iu larguar ndalesave të Tij; gjetën durimin për të përballuar me kënaqësi e durim caktimet dhe sprovat e Zotit për ta. Ata bëjnë durim që të mos mashtrohen nga fitoret dhe joshjet e kësaj dynjaje. Asgjë nuk mund t'i shmangë dhe largojë ata nga adhurimi i Zotit të tyre. Ata nuk lejojnë që stolitë e pasuritë e kësaj dynjaje të ndërhyjnë mes tyre dhe qëllimit përse Zotit i krijoi në këtë dynja - adhurimi i Tij si një i vetëm. Ata i japin përparësi shpërblimit të Allahut, kundrejt kësaj dynjaje të përkohshme, e cila shumë shpejt do të zhduket.

Pastaj Ne bëmë që t'i përpinte dheu atë dhe pallatin e tij. -Karuni arriti në një gjendje vetëkënaqësie dhe padrejtësie shumë të madhe. Ai ishte tërësisht i dehur me pasuritë e tij. Pikërisht kur kishte arritur kulmin e vetëkënaqësisë, atë e befasoi ndëshkimi i hidhur. Allahu thotë: "Ne bëmë që t'i përpinte dhéu atë dhe pallatin e tij." Ky ishte një shpërblim sipas veprës së tij. Ai e ngriti dhe e lartësoi veten mbi robërit e Allahut, prandaj Allahu i Lartësuar e zhyti poshtë. Allahu e zhyti atë dhe të gjithë atë pasuri që e mashtroi dhe e çoi në humbje. Allahu groposi Karunin dhe pasurinë e tij, madje edhe kështjellat.Ai nuk pati asnjë që ta mbronte nga Allahu dhe as veten nuk mundi ta mbronte. - Askush nuk i erdhi atij në ndihmë, as rrethi i ngushtë, ushtria, shërbëtorët e punëtorët e tij, dhe as mundi ta përballonte vetë dënimin.

Ata që deri dje patën lakmuar të ishin në vendin e tij, filluan të thoshin: “A nuk shihni se Allahu i jep me bollëk atij që do nga robërit e Vet dhe ia pakëson atë atij që do?” - Ata që deri dje thoshin: "Ah, të kishim pasur edhe ne si ajo (pasuri)që ka Karuni! Ai është, vërtet me fat të madh!”, tashmë thoshin: “A nuk shihni se Allahu i jep me mbushulli atij që Ai do dhe ia pakëson atij që do? Këto fjalë i thanë të frikësuar se mos i përfshinte edhe ata dënimi. Pra, është Allahu Ai që ia shton pasurinë atij që Ai dëshiron dhe ia ngushton atij që do. Ata e kuptuan mirë që shtimi i pasurisë së Karunit nuk ishte provë se ai ishte njeri i mirë. Ata e pranuan që gabuan kur thanë: "Ai është vërtet me shumë fat!”Sikur Allahu të mos tregonte mëshirë për ne, do ta bënte dhéun të na përpinte edhe ne. - Allahu i Lartësuar na mëshiroi që nuk na dënoi për ato fjalë që thamë. Po të mos ishte mirësia dhe bujaria e Tij, do ta bënte dhéun të na përpinte edhe ne. Kështu, dënimi i Karunit u bë për të marrë mësim edhe të tjerët. Edhe ata që deri dje shprehnin se e kishnin zili atë dhe pasurinë e tij, tashmë ndryshuan qëndrim.Ata që mohojnë Allahun kurrë nuk gjejnë shpëtim?” - Ata nuk shpëtojnë as në dynja dhe as në ahiret.

Në ajetet e mësipërme, Allahu i Lartësuar na tregoi për Karunin dhe pasuritë e shumta që i ishin dhënë dhe na tregoi përfundimin e hidhur ku e çoi vetëkënaqësia dhe mosmirënjohja. Ai na tregoi se dijetarët dhe të urtët, në lidhje me Karunin dhe pasurinë e tij, thanë: "Shpërblimi i Allahut është shumë më i mirë për ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira...". Në vijim, Allahu i Lartësuar na inkurajon që të punojmë për ahiretin dhe na mëson rrugët se si arrihet shpërblimi i ahiretit. Ai thotë:Botën tjetër(Xhenetin)Ne do t'ua japim atyre që nuk e duan mendjemadhësinë e as të këqijat në tokë. -Ahireti është bota tjetër dhe shpërblimi i madh që Zoti ka premtuar në të dhe për të cilin na ka njoftuar mes profetëve dhe shpalljeve. Ai na ka njoftuar se në ahiret ka mbledhur çdo mirësi e bukuri dhe ka larguar prej atje çdo ligësi e lodhje. Ai na njofton se atë vend të bukur do ta bëjë vendqëndrim të përhershëm për një kategori njerëzish: "Ne do t'ua japim atyre që nuk e duan mendjemadhësinë e të këqijat në tokë." Vëreni me kujdes! Allahu i Madhëruar thotë se ata as që nuk e dëshirojnë padrejtësinë e mendjemadhësinë, e jo më ta kryejnë. Dëshirat, synimet, qëllimet dhe planet e tyre janë të lidhura ngushtë me Allahun, me drejtësinë e bamirësinë. Jo vetëm që nuk e duan padrejtësinë, arrogancën e tiraninë ndër njerëz, por synojnë mirësinë, modestinë, rregullimin dhe mirësinë për robërit e Zotit. Ata duan të vërtetën dhe janë të nënshtruar të punojnë sipas saj dhe për të. Ata synojnë ahiretin dhe i sheh gjthmonë të sillen me modesti e mirësjellje me robërit e Zotit. Ata i janë nënshtruar të vërtetës dhe bëjnë vetëm punë të mira. Këta janë të devotshmit, të cilëve do t’u takojë përfundimi më i mirë:Fundi i mirë u takon atyre që i frikësohen Allahut. - Këta të zgjedhur do të fitojnë çdo mirësi e do të shpëtojnë nga çdo e keqe, dhe kjo do të vazhdojë t’i shoqërojë gjithmonë ata, sepse ata iu frikësuan zemërimit dhe dënimit të Zotit, duke përmbushur mirësitë e Tij. Ndërsa të tjerët, edhe pse mund të ndodhë që të arrijnë ndonjë prestigj dhe rehati, ato i kanë të përkohshme dhe nuk zgjasin shumë. Nga ajeti kuptohet se ata që duan arrogancën dhe shkatërrimin në tokë nuk kanë për të pasur pjesë të mirash në jetën tjetër. Në ajetet në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon për shumëfishimin e mirësive nga ana e Tij dhe për drejtësinë e Tij absolute. Ai thotë:

Kush vjen(para Nesh)me punë të mira, atij do t’i jepet shpërblim edhe më i madh se puna që ka bërë... -Është kusht që vepra e mirë të jetë e pastër dhe e pacenuar. Puna e mirë është çdo gjë që ka urdhëruar Zoti dhe Profeti i Tij, qofshin ato fjalë ose vepra, të dukshme apo të fshehta, qofshin adhurime që i përkushtohen dhe përmbushin hakun e Zotit, qofshin bamirësi në drejtim të krijesave. Për atë që i bën të tilla punë, Allahu thotë: "...atij do t’i jepet shpërblim edhe më i madh se puna që ka bërë”. Ndërsa në një ajet tjetër thotë se e dhjetëfishon shpërblimin e saj: "Kush bën një të mirë, ai do të shpërblehet dhjetëfish ..." [En'am 160]. Shumëfishimi i shpërblimit është diçka e sigurt, që Allahu ka premtuar se do ta bëjë, dhe kjo do të ndodhë. Ndonjëherë, për shkaqe të ndryshme, shtimi e shumëfishimi mund të jetë më i madh, dhe Allahu e di më mirë se kujt dhe pse ia shumfishon shpërblimet. Ai thotë: "Pasuria e atyre që e shpenzojnë atë në rrugë të Allahut përngjan me një farë, prej së cilës mbijnë shtatë kallinj, ku në secilin kalli ka njëqind kokrra. Allahu ia shumëfishon atij që Ai dëshiron. Allahu është Bujar i madh e i Gjithëditur." [Bekare 261]. Kjo bëhet në varësi të vepruesit, në varësi të punës së mirë që ai ka bërë, në varësi të dobisë që arrihet, në varësi të kohës e të vendit ku kryhet....dhe kush vjen(para Nesh)me punë të këqija, do t’i jepet dënimi vetëm për aq sa e ka merituar. - E keqe quhet çdo gjë për të cilën na ka ndaluar Sheriati kategorikisht, pra, që e ka bërë haram. Atyre që bëjnë ndonjë të keqe do t’i jepet dënimi vetëm për aq sa e meritojnë, jo më tepër. Kjo i ngjan fjalës së Allahut të Madhëruar kur thotë: "Kush bën një të mirë, ai do të shpërblehet dhjetëfish, e kush bën një të keqe, ai do të ndëshkohet vetëm për të. Askujt nuk do t’i bëhet asnjë padrejtësi." [En'am 160]. Në vijim, Allahu i Lartësuar thotë:

S’ka dyshim se Ai që ta urdhëroi Kur'anin ty, Ai do të të kthejë ty në Vendin e Premtuar. -Është Allahu i Lartësuar Ai që ta shpalli këtë Kur'an dhe ligjëroi në të dispozitat dhe ligjet e jetës dhe adhurimeve. Ai sqaroi hallallin dhe haramin dhe të urdhëroi që ta përcjellësh e përhapësh këtë të vërtetë ndër njerëz. Ai të urdhëroi t’i ftosh ata që të nënshtrohen për të jetuar sipas ligjeve e sistemit që Ai ka vendosur për të përgjegjshmit ligjërisht (njerëz e xhindë). Allahu është i Urtë dhe i Gjithëditur dhe urtësia e Tij nuk mund të lejonte që njerëzit të jetonin vetëm jetën e kësaj dynjaje dhe pastaj të vdisnin, dhe kështu të përfundonte çështja e tyre. Ai kurrë nuk do të lejonte që njerëzit të mbeteshin pa u shpërblyer ose dënuar për veprat e tyre dhe mënyrës si jetojnë në këtë botë. Ai vendosi me urtësinë e Tij që të jetë një ditë e premtuar, kur njerëzit e xhindët do të ringjallen e tubohen për t’u marrë në llogari për jetën këtu. Atë ditë bamirësit do të shpërblehen me mirësitë e Tij të pafundme dhe punëkëqijtë do të ndëshkohen me drejtësinë e Tij të plotë. Atyre u është qartësuar udha e drejtë, ligjet dhe shpalljet nga Zoti i gjithësisë. Nëse ata e pasojnë këtë, kjo është vetë lumturia e tyre. Por nëse zgjedhin të mos binden, të mohojnë të vërtetën dhe të trillojnë gënjeshtra për Shpalljen e Zotit, atëherë nuk ka vend më për polemikë. Nëse ata i japin përparësi kotësive dhe kënaqësive e tyre në këtë dynja, kundrejt të vërtetës dhe përjetësisë në ahiret, atëherë mbetet veçse që të presim shpagimin për punët e tyre nga Ai që është i Gjithëdituri për të fshehtën dhe të dukshmen, për të vërtetën dhe të kotën:Thuaj: “Zoti im e di më së miri kush është ai që sjell udhëzimin e vërtetë dhe kush është në humbje të sigurt”. - Dihet mirë se Profeti i Tij ishte i udhëzuari që orientonte në udhën e drejtë, ndërsa kundërshtarët dhe armiqtë e tij ishin të humburit dhe devijuesit e njerëzve nga rruga e drejtë.

Ti nuk ke shpresuar (ndonjëherë)se do të të shpallej Libri(Kur'ani)... - Ti as që prisje të të jepej kjo Shpallje dhe as po përgatiteshe për diçka të tillë....por kjo është mëshirë e Zotit tënd. - Kjo ishte si mëshirë e Zotit për ty dhe për gjithë njerëzimin, prandaj Ai të dërgoi me këtë libër. Ai mëshiroi botën me këtë libër dhe u mësoi atyre atë që nuk e dinin. Ai do që t’i pastrojë ata. Allahu u mësoi Librin dhe Urtësinë, dhe pse më parë ata ishin në humbje të qartë dhe të thellë. Nëse e mëson dhe bindesh se Shpallja ishte mëshirë për ty dhe për të gjithë njerëzit, atëherë të jesh i bindur se çdo urdhëresë e ndalesë e ligjëruar në të është mëshirë e mirësi shumë e madhe e dhuruar nga Allahu. Në zemrën tënde nuk duhet të ketë asnjë lloj ngushtie nga urdhëresat dhe ndalesat e sjella në të. Kurrë nuk duhet të mendosh se diçka tjetër mund të jetë më e mirë, më e përshtatshme dhe më e dobishme për njerëzimin, sesa kjo Shpallje, prandaj:Prandaj ti mos u bëj kurrë ndihmëtar i jobesimtarëve! - Kurrë mos i ndihmo ata në kufrin e tyre! Kurrë mos u bëj pjesë e tyre! Kështu, është gabim shumë i rëndë që dikush të thotë për ndonjë nga ligjet e Zotit se është në kundërshtim me urtësinë, dobinë dhe mirësinë, sepse ky është mendim i mohuesve të Zotit dhe të shpalljeve të Tij.

Kurrë mos të të shmangin ata (mohuesit)nga ajetet e Allahut, pasi ato të janë shpallur ty! -Profeti (a.s.) i përcolli plotësisht dhe qartësisht ajetet. Gjithashtu, ai i zbatoi rigorozisht dhe me besnikëri ato. Allahu i Madhëruar i tha: “Mos u shqetëso për kurthet dhe intrigat e mohuesve! Kujdes dhe mos lejo të të mashtrojnë dhe të të tërheqin që të ndjekësh dëshirat e shfrenuara të tyre!”Fto(njerëzit)për te Zoti yt... -Le të jetë qëllimi yt final ftesa e njerëzve në fenë dhe ligjin e Zotit! Çdo gjë që bie ndesh me këtë, refuzoje! Kujdes nga shtirja, syfaqësia ose miratimi i pasuesve të së kotës, sepse ata të çojnë në shkrirjen me ata, duke u bërë urë e ndihmë për qëllimet e tyre....dhe kurrë mos ndiq dëshirat e idhujtarëve! - Mos u bëj si ata, as në idhujtari dhe as në pjesët e saj, pra, në çdo lloj poshtërsie e gjynahu, por përkushtohu në adhurimet e sinqerta vetëm për Allahun!

Veç Allahut mos adhuro asnjë zot tjetër! Nuk ka të adhuruar tjetër (të merituar)veç Tij. -Askush përveç Allahut nuk meriton që ta adhurosh, ta duash me gjithë shpirt dhe ta madhërosh e t’i nënshtrohesh! Allahu është i plotë e absolut në emrat e cilësitë e Tij. Ai është i Përjetshmi, për të Cilin të gjithë kanë nevojë. Ndërsa çdo gjë tjetër do të zhduket dhe ka një fund në këtë dynja:Çdo gjë, përveç Atij do të zhduket. -Duke qenë se çdo gjë veç Tij është e kotë dhe e ka një fund, edhe adhurimi i asaj që do të zhduket e përfundojë është i kotë dhe i gabuar. Allahu është i Vetmi e i Përjetshmi. Nuk ka të adhuruar tjetër me meritë veç Tij. Atij i takon gjykimi e vendosja e ligjit në dynja dhe në ahiret.Vetëm Atij i takon i gjithë Gjykimi dhe tek Ai do të ktheheni të gjithë! -Duke qenë se Allahu është i Vetmi i Përjetshëm, Ai në dorë të të cilit është ligji i dynjasë dhe ahiretit, dhe meqenëse tek Ai do të kthehen të gjithë për t’u shpërblyer, atëherë çdokush që ka sado pak logjikë e kupton dhe nënshtrohet që të adhurojë veçse Allahun si një dhe të pashoq. Ai përkushtohet që të bëjë çdo punë që e afron pranë Tij dhe kujdeset shumë që të mos bëjë ato gjëra që zemërojnë Allahun dhe sjellin ndëshkimin e Tij. Ai përpiqet që, kur të kthehet tek Allahu, të jetë i penduar dhe i vendosur për të lënë gjynahet e gabimet e tij.Këtu përfundon edhe tefsiri i sures Kasas. Allahut i takojnë lavdërimet dhe madhërimi përgjithmonë.

Elif, Lâm, Mîm. Vërtet mendojnë njerëzit se do të lihen vetëm të thonë: “Ne besojmë”, pa u vënë në provë?! Ne i kemi sprovuar ata që kanë qenë para tyre. Allahu do t'i nxjerrë në pah ata që thonë të vërtetën dhe ata që gënjejnë. -Allahu i Lartësuar na njofton rreth urtësisë së Tij të madhe dhe faktit se kjo urtësi kërkon që Ai t’i verë në provë të gjithë ata që thonë: “Ne besojmë” dhe pretendojnë se janë besimtarë. Ai kurrë nuk do t’i linte pa i provuar me fitne e vështirësi. Ata gjithmonë do të përballen me dyshime e provokime, që do të venë në pikëpyetje imanin e tyre dhe veprat sipas tij. Nëse Zoti nuk do t’i vinte në provë, nuk do të dilnin në pah besimtarët e sinqertë dhe as nuk do të dalloheshin të vërtetët nga gënjeshtarët, atë që mbështesin të vërtetën nga ata që bëhen palë me të kotën. Ky është një rregull që Ai e ka vendosur ndër të parët dhe të fundit, dhe po kështu edhe në këtë popull. Ai do t’i vërë në provë ata me të mira dhe të këqija, më vështirësi e lehtësi, kur janë plot gjallëri e vullnet dhe kur janë të dobët e të plogësht, kur janë të pasur dhe kur janë të varfër. Ndonjëherë do të lejojë që armiqtë e tyre të kenë forcë dhe epërsi kundër tyre. Ai do t’i shohë si do të luftojnë kundër armiqve me fjalë dhe me vepra, e do t'i vërë të kalojnë shumë e shumë sprova të tjera. Por të gjitha këto sprova mund t’i përmbledhim në dy kryesore:1. Sprovat e dyshimeve, që rrezikojnë bazat e besimit të njeriut.2. Epshet, të cilat dëmtojnë qëllimet dhe forcën vepruese të robit për të arritur të mirat.Kështu, njeriu ka nevojë që, gjatë këtyre dy llojeve të fitneve, të ketë dy forca:1. Forcën e diturisë rreth së vërtetës, me të cilën mban të palëkundur imanin kundër dyshimeve.2. Forcën e vullnetit, për të qenë i përmbajtur dhe durimtar kundrejt epsheve e poshtërsive, të cilat e largojnë dhe e pengojnë robin nga zbatimi i urdhëresave të Zotit dhe Profetit të Tij, si edhe e pengojnë që të punojë sipas imanit. Kjo forcë e ndihmon atë që të luftojë kundër epsheve të tij. Kjo forcë shtohet me shtimin e adhurimeve dhe ushtrimin e shpirtit dhe trupit me punë të mira dhe adhurime për Zotin.Nëse robi i zotëron dhe kultivon këto dy forca, kjo tregon për imanin e tij të saktë dhe korrekt dhe për çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Kurse ai që, gjatë furtunës së dyshimeve dhe epsheve, iu dorëzohet atyre, kjo tregon se imani i tij është jo i saktë dhe i mungon sinqeriteti, prandaj duhet të kontrollojë çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Në lidhje me këto çështje, njerëzit janë të niveleve nga më të ndryshmet dhe aq të shumta, saqë vetëm Zoti i di. E lusim Allahun e Madhëruar që të na forcojë me shehadetin në dynja dhe në ahiret dhe të na forcojë këmbët e zemrat tona në fenë e Tij. Sprovat janë për njerëzit, ashtu si testi që i bëhet floririt duke e shkrirë, për të nxjerrë skorjet e mbeturinat prej tij.

Elif, Lâm, Mîm. Vërtet mendojnë njerëzit se do të lihen vetëm të thonë: “Ne besojmë”, pa u vënë në provë?! Ne i kemi sprovuar ata që kanë qenë para tyre. Allahu do t'i nxjerrë në pah ata që thonë të vërtetën dhe ata që gënjejnë. -Allahu i Lartësuar na njofton rreth urtësisë së Tij të madhe dhe faktit se kjo urtësi kërkon që Ai t’i verë në provë të gjithë ata që thonë: “Ne besojmë” dhe pretendojnë se janë besimtarë. Ai kurrë nuk do t’i linte pa i provuar me fitne e vështirësi. Ata gjithmonë do të përballen me dyshime e provokime, që do të venë në pikëpyetje imanin e tyre dhe veprat sipas tij. Nëse Zoti nuk do t’i vinte në provë, nuk do të dilnin në pah besimtarët e sinqertë dhe as nuk do të dalloheshin të vërtetët nga gënjeshtarët, atë që mbështesin të vërtetën nga ata që bëhen palë me të kotën. Ky është një rregull që Ai e ka vendosur ndër të parët dhe të fundit, dhe po kështu edhe në këtë popull. Ai do t’i vërë në provë ata me të mira dhe të këqija, më vështirësi e lehtësi, kur janë plot gjallëri e vullnet dhe kur janë të dobët e të plogësht, kur janë të pasur dhe kur janë të varfër. Ndonjëherë do të lejojë që armiqtë e tyre të kenë forcë dhe epërsi kundër tyre. Ai do t’i shohë si do të luftojnë kundër armiqve me fjalë dhe me vepra, e do t'i vërë të kalojnë shumë e shumë sprova të tjera. Por të gjitha këto sprova mund t’i përmbledhim në dy kryesore:1. Sprovat e dyshimeve, që rrezikojnë bazat e besimit të njeriut.2. Epshet, të cilat dëmtojnë qëllimet dhe forcën vepruese të robit për të arritur të mirat.Kështu, njeriu ka nevojë që, gjatë këtyre dy llojeve të fitneve, të ketë dy forca:1. Forcën e diturisë rreth së vërtetës, me të cilën mban të palëkundur imanin kundër dyshimeve.2. Forcën e vullnetit, për të qenë i përmbajtur dhe durimtar kundrejt epsheve e poshtërsive, të cilat e largojnë dhe e pengojnë robin nga zbatimi i urdhëresave të Zotit dhe Profetit të Tij, si edhe e pengojnë që të punojë sipas imanit. Kjo forcë e ndihmon atë që të luftojë kundër epsheve të tij. Kjo forcë shtohet me shtimin e adhurimeve dhe ushtrimin e shpirtit dhe trupit me punë të mira dhe adhurime për Zotin.Nëse robi i zotëron dhe kultivon këto dy forca, kjo tregon për imanin e tij të saktë dhe korrekt dhe për çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Kurse ai që, gjatë furtunës së dyshimeve dhe epsheve, iu dorëzohet atyre, kjo tregon se imani i tij është jo i saktë dhe i mungon sinqeriteti, prandaj duhet të kontrollojë çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Në lidhje me këto çështje, njerëzit janë të niveleve nga më të ndryshmet dhe aq të shumta, saqë vetëm Zoti i di. E lusim Allahun e Madhëruar që të na forcojë me shehadetin në dynja dhe në ahiret dhe të na forcojë këmbët e zemrat tona në fenë e Tij. Sprovat janë për njerëzit, ashtu si testi që i bëhet floririt duke e shkrirë, për të nxjerrë skorjet e mbeturinat prej tij.

Elif, Lâm, Mîm. Vërtet mendojnë njerëzit se do të lihen vetëm të thonë: “Ne besojmë”, pa u vënë në provë?! Ne i kemi sprovuar ata që kanë qenë para tyre. Allahu do t'i nxjerrë në pah ata që thonë të vërtetën dhe ata që gënjejnë. -Allahu i Lartësuar na njofton rreth urtësisë së Tij të madhe dhe faktit se kjo urtësi kërkon që Ai t’i verë në provë të gjithë ata që thonë: “Ne besojmë” dhe pretendojnë se janë besimtarë. Ai kurrë nuk do t’i linte pa i provuar me fitne e vështirësi. Ata gjithmonë do të përballen me dyshime e provokime, që do të venë në pikëpyetje imanin e tyre dhe veprat sipas tij. Nëse Zoti nuk do t’i vinte në provë, nuk do të dilnin në pah besimtarët e sinqertë dhe as nuk do të dalloheshin të vërtetët nga gënjeshtarët, atë që mbështesin të vërtetën nga ata që bëhen palë me të kotën. Ky është një rregull që Ai e ka vendosur ndër të parët dhe të fundit, dhe po kështu edhe në këtë popull. Ai do t’i vërë në provë ata me të mira dhe të këqija, më vështirësi e lehtësi, kur janë plot gjallëri e vullnet dhe kur janë të dobët e të plogësht, kur janë të pasur dhe kur janë të varfër. Ndonjëherë do të lejojë që armiqtë e tyre të kenë forcë dhe epërsi kundër tyre. Ai do t’i shohë si do të luftojnë kundër armiqve me fjalë dhe me vepra, e do t'i vërë të kalojnë shumë e shumë sprova të tjera. Por të gjitha këto sprova mund t’i përmbledhim në dy kryesore:1. Sprovat e dyshimeve, që rrezikojnë bazat e besimit të njeriut.2. Epshet, të cilat dëmtojnë qëllimet dhe forcën vepruese të robit për të arritur të mirat.Kështu, njeriu ka nevojë që, gjatë këtyre dy llojeve të fitneve, të ketë dy forca:1. Forcën e diturisë rreth së vërtetës, me të cilën mban të palëkundur imanin kundër dyshimeve.2. Forcën e vullnetit, për të qenë i përmbajtur dhe durimtar kundrejt epsheve e poshtërsive, të cilat e largojnë dhe e pengojnë robin nga zbatimi i urdhëresave të Zotit dhe Profetit të Tij, si edhe e pengojnë që të punojë sipas imanit. Kjo forcë e ndihmon atë që të luftojë kundër epsheve të tij. Kjo forcë shtohet me shtimin e adhurimeve dhe ushtrimin e shpirtit dhe trupit me punë të mira dhe adhurime për Zotin.Nëse robi i zotëron dhe kultivon këto dy forca, kjo tregon për imanin e tij të saktë dhe korrekt dhe për çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Kurse ai që, gjatë furtunës së dyshimeve dhe epsheve, iu dorëzohet atyre, kjo tregon se imani i tij është jo i saktë dhe i mungon sinqeriteti, prandaj duhet të kontrollojë çiltërsinë në marrëdhëniet me Zotin. Në lidhje me këto çështje, njerëzit janë të niveleve nga më të ndryshmet dhe aq të shumta, saqë vetëm Zoti i di. E lusim Allahun e Madhëruar që të na forcojë me shehadetin në dynja dhe në ahiret dhe të na forcojë këmbët e zemrat tona në fenë e Tij. Sprovat janë për njerëzit, ashtu si testi që i bëhet floririt duke e shkrirë, për të nxjerrë skorjet e mbeturinat prej tij.

A mos mendojnë ata që bëjnë vepra të këqija se do t’i shpëtojnë dënimit Tonë?! -A mos pandehin ata të cilët nuk mendojnë për gjë tjetër, veç poshtërsive dhe ligësive, se veprat e tyre do të lihen pa u llogaritur, dhe se Allahu do t’i lërë pa i marrë në përgjegjësi? A mos pandehin se do t’i shpëtojnë dënimit të Tij? Mos vallë, prandaj edhe u duket e thjeshtë dhe e parëndësishme bërja e këtyre veprave?Sa keq që gjykojnë ata! -Sa i keq është gjykimi i tyre! Ai është një gjykim i keq dhe i padrejtë, sepse mëton mangësi e cenim të pushtetit dhe urtësisë së Zotit. Ai mëton, gjithashtu, se ata kanë fuqi të mbrohen dhe t’i shmangen dënimit të Allahut, teksa ata janë krijesat më të dobëta dhe më të pafuqishme.

Kush shpreson takimin me Allahun (në botën tjetër), ta dijë se dita e caktuar nga Ai do të vijë. Ai dëgjon dhe di gjithçka. -Ky ajet u drejtohet atyre që e duan fort Zotin e tyre, që janë të përmalluar për afrimin dhe për takimin me Të dhe që nxitojnë e garojnë për të bërë vepra që kënaqin Zotin. O ju fatbardhë, që i keni këto cilësi! Gëzohuni, se takimi me të Dashurin është shumë afër! Ai do të vijë dhe çdo gjë që pritet të vijë është afër! Prandaj, përgatituni dhe merrni furnizim për takimin me Të! Ecni me vullnet dhe gjallëri drejt Tij dhe në rrugën e Tij! Le t’ju shoqërojë në këtë udhëtim shpresa për Allahun dhe besimi i palëkundur se do ta takoni Atë! Por dije, gjithashtu, se jo çdokush që pretendon diçka ka për t'iu dhënë ajo që pretendon me fjalët e tij dhe jo çdokush që ëndërron diçka kanë për t'iu përmbushur ëndrrat. Dije se Allahu i dëgjon mirë të githa zërat dhe i di mirë të gjitha qëllimet e njerëzve. Ai që është i sinqertë në atë që kërkon ka për ta arritur atë. Por ai që është mashtrues e jo i sinqertë, atij nuk kanë për t'i sjellë asnjë dobi pretendimet e tij. Allahu është i gjithëditur për të gjithë ata që vlejnë për ta merituar dashurinë e Tij dhe ata që nuk e meritojnë këtë gradë.

Kush përpiqet, përpiqet vetëm për të mirën e vetvetes... -Por ai që lufton dhe përpiqet e bën këtë për të mirën e vetvetes. Ai, në fakt, po lufton për t'u mbrojtur nga ligësia e vetvetes, e shejtanit dhe e mohuesve armiqësorë.sepse Allahu nuk ka nevojë për asgjë. - Pasi dobia e kësaj lufte kthehet pikërisht tek ai dhe ai do t’i marrë frytet e kësaj lufte. Allahu është i Pasur dhe Jonevojtar për botën. Urdhëresat që i ka ligjëruar nuk i ka dhënë për të përfituar ndonjë gjë për vete dhe ndalesat që ka ligjëruar për ta nuk i ka bërë si koprraci ndaj tyre. Dihet mirë se, për të përmbushur urdhëresat dhe ndalesat, njeriu duhet të përpiqet dhe të luftojë shumë, sepse në natyrën e tij ai vetëm qahet e tregohet i dobët e i ngadaltë. Ai shpesh tregohet i plogësht në arritjen e mirësive, aq më tepër kur shejtanët ia rëndojnë dhe ia vështirësojnë diçka të tillë. Po kështu, edhe armiqtë mohues e pengojnë atë qëta përmbushë besimin e tij, si dhe ta shfaqë haptazi dhe me krenari fenë dhe besimin e tij, ashtu siç duhet dhe siç është urdhëruar nga Zoti. Të gjitha këto pengesa e armiq kërkojnë përpjekje të forta dhe luftë të pareshtur për t’ia dalë mbanë.

Atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, me siguri që do t’ua shlyejmë të këqijat... -Atyre që Allahu u bëri mirësi duke iu dhënë imanin e pastër dhe forcë të bëjnë punë të mira sipas imanit të tyre, Ai ka për t’ua mbuluar dhe fshirë të metat, sepse veprat e mira i fshijnë veprat e këqija.dhe do t’u japim shpërblim të madh për veprat më të mira që kanë bërë. -Ai do t’i shpërblejë për veprat e mira, qoftë ato të detyrueshme, qoftë ato të pëlqyeshme. Këto dy kategori veprash, pra, të urdhëruarat dhe të pëlqyeshmet, janë veprat më të mira që bën robi dhe Zoti na tregon se për ato do të japë shpërblim të mirë, madje edhe më të mirë sesa meriton vetë vepra. Zoti na thotë se do ta shpërblejë për veprat më të mira, sepse përveç tyre njeriu bën edhe vepra që janë thjesht të lejuara, ose vepra të tjera që janë jo të tilla.

Ne e kemi urdhëruar njeriun që të sillet mirë me prindërit e vet. -Ne e kemi porositur njeriun që të jetë bamirës me dy prindërit e tij, me fjalë dhe punë të mira për ta. Ai duhet të jetë i vazhdueshëm në këtë punë dhe të jetë shumë i kujdesshëm që kurrë të mos jetë i vrazhdë në fjalë dhe në sjelljen me ta. Por:Por nëse ata përpiqen të të detyrojnë ty që të më shoqërosh Mua(në adhurim)dikë për të cilin ti nuk di asgjë, atëherë mos i dëgjo ata! -Sepse askush nuk mund të sjellë argument dhe ndonjë dituri në lidhje me shirkun. Kjo tregon ligësinë dhe dënimin e madh të shirkut. Nëse ata të shtyjnë e të urdhërojnë për shirk, atëherë mos i dëgjo ata!Tek Unë do të ktheheni të gjithë e do t’jua them gjithçka që keni bërë. -Unë do t’ju shpërblej për veprat tuaja. Prandaj jini bamirës me prindërit tuaj dhe bindjuni atyre mbi çdo fjalë e urdhër tjetër, përveç urdhrit të Zotit dhe fjalës së Tij dhe të Profetit të Tij. Bindja ndaj prindërve ka përparësi mbi çdo bindje tjetër.

Ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, Ne do t’i radhisim në mesin e të mirëve. -Ata që kanë besim korrekt dhe të sinqertë dhe veprojnë sinqerisht sipas këtij besimi, Allahu i Lartësuar u premton se do t’i fusë në Xhenet së bashku me robërit besimtarë e të mirë, pas profetëve, të sinqertëve, dëshmorëve e punëmirëve. Secilit do t’i japë shpërblim në varësi të gradës dhe nivelit të veprave të tij. Kështu imani i saktë e korrekt dhe veprat e mira e të jetuarit sipas tij janë faktorët e lumturisë së njeriut. Ai që i ka ato tregon se është prej të zgjedhurve të Rahmanit dhe robërve të Tij punëmirë.

Ka disa njerëz, që thonë: “Ne besojmë në Allahun”. -Në ajetet e mësipërme, Allahu i Lartësuar na qartëson se Ai ka për ta sprovuar këdo që pretendon se ka iman, për të dalluar të sinqertin nga gënjeshtari. Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se ka njerëz që nuk tregojnë durim përballë sprovave dhe janë të paqëndrueshëm ndaj tronditjeve. Ai thotë:Por, kur vuajnë për çështjen e Allahut... -Domethënë, nëse për shkak të besimit vuajnë rrahje, marrje pasurie, shpifje e intriga për t’i kthyer nga feja dhe për të përqafuar të kotën......e quajnë shtypjen e njeriut sikur të ishte dënim nga Allahu. - Për shkak të këtyre, pra, e braktisin imanin dhe bazat e tij.Ndërsa kur u vjen ndihma prej Zotit tënd, ata thonë: “Ne kemi qenë gjithmonë me ju”. - Sepse kjo u shkon sipas dëshirave. Këta lloj njerëzish janë ata për të cilët Allahu i Madhëruar ka thënë: "Ka njerëz nga ata që e adhurojnë Allahun luhatshëm. Nëse u vjen ndonjë e mirë, ata qetësohen me të. Por nëse u vjen ndonjë sprovë, ata kthehen në fytyrën e vet të vërtetë dhe kështu humbasin edhe dynjanë, edhe ahiretin. Kjo është humbja e qartë. ” [Haxh 11]. Ndërsa këtu thotë:Vallë, a nuk e di Allahu më së miri se ç’ka në zemrat e çdokujt? -Ai ju njoftoi për këtë grup me këto cilësi, që ta dini mirë se sa e plotë dhe absolute është dija e Zotit dhe sa e gjerë është urtësia e Tij.

Sigurisht, Allahu i di mirë ata që kanë besuar dhe i di mirë hipokritët. -Ai përcaktoi sprova të shumta për robërit e Tij, që t’i shpërblejë dhe ndëshkojë njerëzit, sipas asaj që do të shfaqin me veprat e tyre, e jo thjesht me diturinë e Tij, sepse ata mund të arsyetohen dhe të thonë se, nëse do të sprovoheshin, do të bënim durim.

Allahu i Madhëruar na tregon për trillimet dhe intrigat që jobesimtarët përdornin për t’i kthyer besimtarët nga feja dhe i këshillon besimtarët që të mos mashtrohen dhe të bien pre e intrigave të tyre. Ai thotë:Ata që nuk besojnë u thonë atyre që besojnë: “Ejani në rrugën (në fenë) tonë, se gjynahet tuaja do t’i bartim ne! -Braktiseni fenë tuaj ose një pjesë të saj dhe na pasoni në fenë tonë, sepse ne ju sigurojmë se: "...gjynahet tuaja do t’i bartim ne!" Por kjo çështje nuk ishte në dorën e tyre, prandaj i Lartësuari tha:Por ata kurrë nuk do të bartin gjë nga mëkatet e tyre. - Kjo lloj marrëveshje, edhe nëse bien dakord palët në këtë dynja, nuk ka për t’u sjellë ndonjë përfitim. E gjithë çështja është në dorën e Allahut dhe robi nuk mund të veprojë e administrojë asgjë pa lejen dhe vullnetin e Allahut. Rregulli dhe ligji i Zotit thotë: “Askush nuk do të bartë barrën e tjetrit dhe njeriu meriton vetëm atë që ka bërë vetë. " [Nexhm 38]. Allahu i Lartësuar thotë:Ata janë gënjeshtarë. -Nga kjo fjalë dikush mund të kuptojë gabimisht se mohuesit që ftojnë njerëzit në kufër nuk do të merren në përgjegjësi për këtë vepër dhe për faktin se ata bëhen shkak për gjynahe e poshtërsi. Por Allahu i Lartësuar na e bën të qartë se çdokush që bëhet shkak në devijimin e njerëzve dhe për punë të këqija do të ngarkohet edhe me gjynahet e atyre që devijon, pa iu pakësuar asgjë nga përgjegjësia e vet. Ai thotë:

Ata do të bartin veç barrën e vet... -Ata do të mbartin në shpinë peshën e gjynaheve të tyre, por do të mbartin edhe:...e bashkë me të vetën, edhe barrë të tjera... - Domethënë, edhe gjynahet e të tjerëve, për të cilët ata janë bërë shkak që të shkojnë në humbje. Si udhëheqësit, ashtu edhe pasuesit, kanë për të marrë secili peshën e gjynaheve që kanë bërë. Pasuesi e merr sepse ka bërë ligësi dhe ka ndjekur humbjen, ndërsa udhëheqësi do të marrë të njëjtën peshë me pasuesin, sepse e ka udhëzuar në ligësi dhe është bërë shkak për devijimin e tij. Po kështu është edhe për rastin e bamirësive. Ai që vepron një punë të mirë merr sevapin për këtë. Po kështu edhe ai që ia mësoi këtij dhe u bë shkak që ai të bëjë vepra të mira, ka për të marrë njëlloj shpërblim si i pari, pa iu pakësuar të parit asgjë nga sevapet e tij.ndërsa Ditën e Kijametit do të japin llogari për ato që kanë trilluar. -Ata do japin llogari për këto shpifje dhe për devijimin e njerëzve.

Ne e dërguam Nuhun te populli i vet... -Allahu i Lartësuar na tregon rreth rregullit dhe ligjit të Tij të urtë në dënimin e popujve që mohojnë të vërtetën. Ai na tregon se e dërgoi profetin Nuh (a.s) te populli i tij, që t’i ftonte ata në teuhid, pra, në adhurimin e Zotit si një të vetëm dhe t’i ndalonte nga idhujt dhe idhujtaria. Ai qëndroi mes tyre si profet e ftues në rrugën e drejtë për 950 vjet:dhe ai qëndroi ndër ata një mijë vjet pa pesëdhjetë... - Gjatë gjithë kësaj kohe, ai nuk rreshti së ftuari dhe asnjëherë nuk u plogështua gjatë këshillimit të tyre dhe përpjekjeve për t’i rregulluar. Ai vazhdoi t’i ftonte ata natën dhe ditën, fshehtazi dhe haptazi, por ata nuk e gjetën udhën e drejtë dhe nuk punuan të hapnin sytë. Ata vazhduan në kufrin dhe shfrenimin e tyre. Atëherë, Nuhu (a.s) u lut kundër tyre, me gjithë durimin e tij të pashembullt dhe dhembshurinë e tij të rrallë. Ai tha: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28].... por ata i përfshiu përmbytja, sepse ishin keqbërës. -Ajo ishte një përmbytje e pashembullt, gjatë së cilës uji zbriti nga qielli dhe buroi nga toka me furi. Allahu thotë se ata ishin keqbërës, prandaj e merituan ndëshkimin.

Ne i shpëtuam atë dhe të tjerët që ishin në anije së bashku me të. -Këta ishin besimtarët, që kishin hipur në anije së bashku me Nuhun dhe atë pjesë të familjes së tij që e besoi atë.Ne e bëmë atë (anijen)argument për tërë botën. -Allahu e bëri këtë anije ose historinë e Nuhut një shenjë të madhe për njerëzit, që ata të marrin mësim se, kushdo që mohon profetët, fundi i tyre do të jetë shkatërrimi, ndërsa besimtarëve Allahu do t’u sjellë çlirim në çdo ngushti dhe sprovë. Gjithashtu, Allahu i Lartësuar e bëri anijen tregues të mëshirës së madhe të Tij, që u mësoi njerëzve si ta ndërtojnë e të përfitojnë prej saj. Ai u mundësoi njerëzve gjithçka që kanë nevojë për të ndërtuar dhe përdorur anijet e mjetet transportuese të ndryshme. Nëpërmjet tyre, ata mund mbartin mallrat e tyre dhe të udhëtojnë në det e tokë.

(Kujto)Edhe Ibrahimin, kur i tha popullit të vet: “Adhuroni Allahun...” -Allahu i Lartësuar na tregon se Ai e dërgoi të dashurin e Tij Ibrahimin tek populli i tij që t’i ftonte ata ta adhuronin si një të vetëm. Ai u tha atyre: “Adhurojeni Allahun dhe kijeni frikë Atë! Adhurojeni Allahun si një të vetëm dhe jini të sinqertë në adhurimin e Tij! Zbatojini ato që ju urdhëron Zoti.dhe kijeni frikë Atë! -Kijeni frikë Allahun dhe ruajuni nga zemërimi dhe ndëshkimi i Tij, duke iu larguar ndalesave të Tij. Kjo është më e mira për ju... - Adhurimi, devotshmëra dhe frika nga Ai është më e mirë për ju. Sigurisht, kjo nuk do të thotë se në lënien e adhurimit mund të ketë ndonjë të mirë. Allahu na tregon se adhurimi dhe devotshmëria ndaj Tij është më e mirë për njerëzit, sepse mirësia në dynja dhe në ahiret mund të arrihen veçse përmes kësaj rruge. Madje mund të themi se çdo mirësi që gjendet në këtë dynja dhe në ahiret është rezultat i adhurimeve ndaj Allahut dhe devotshmërisë së treguar ndaj Tij.nëse e kuptoni. -Nëse e dini dhe e kuptoni këtë fakt, atëherë vendosni me urtësi dhe maturi se çfarë do të zgjidhni për veten tuaj. Pasi i urdhëroi për ta adhuruar Atë si një të vetëm dhe për devotshmëri, Allahu vijon t’i ndalojë nga adhurimi i idhujve duke u qartësuar mangësinë e tyre dhe faktin që ata nuk i meritojnë adhurimet. Ai thotë:

Përveç Allahut ju jeni duke adhuruar idhuj dhe trilloni gënjeshtra. -Jeni ju që i gdhendni e krijoni ata idhuj me duart tuaja, u vendosni emra, i kurorëzoni si zota e hyjni, dhe pastaj trilloni urdhëresa për t’i adhururar ata.Nuk ka dyshim se ata që ju i adhuroni përveç Allahut, nuk kanë asgjë në dorë për furnizimin tuaj... -Ata nuk zotërojnë asnjë lloj cilësie që t’ju bëjë që ti adhuroni e të meritojnë adhurimin tuaj. Ata: “...nuk kanë asgjë në dorë për furnizimin tuaj. "Me sa duket dikush mund të ketë thënë: Ne e dimë mirë se këta idhuj janë të mangët, të krijuar, që nuk kanë në dorë as dobi e as dëm; as jetë e as vdekje dhe as ringjallje. Ne e dimë mirë dhe e kemi të qartë se askush me të tilla cilësi nuk meriton asnjë grimë madhërimi. Por ja që zemrat kanë nevojë që të kenë dhe të zgjedhin diçka për ta adhuruar e për ta lidhur zemrën me të, t’i luten për nevojat dhe të bashkëbisedojë me të, në rast nevoje e vështirësie. Atëherë, Allahu i Madhëruar u jep një porosi për t’i udhëzuar drejt, atje ku duhet të drejtohen për adhurime, i drejton atje ku adhurimi është i meritueshëm.... prandaj vetëm tek Allahu kërkojeni furnizimin ... -Dijeni se Allahu e meriton ta lidhni zemrën me Të dhe e lehtëson rizkun. Ai përcakton gjithçka në këtëgjithësi. Ai u përgjigjet lutjeve të atyre që i luten për fenë, besimin dhe për dynjanë e tyre....vetëm Atë adhuroni... -Vetëm Allahun adhurojeni si një dhe të vetëm, sepse Ai është i Vetmi i Plotë e Absolut, në cilësinë e të adhuruarit, se Ai ka në dorë të gjithë dobinë dhe dëmin. Vetëm në dorën e Tij është administrimi dhe rregullimi i çështjeve të krijesave.dhe vetëm Atë falënderoni! -Vetëm Atij i takon mirënjohja dhe lavdërimet si një dhe i vetmi, sepse të gjitha të mirat që u janë dhënë krijesave, janë prej Tij. Çdo ligësi e largim nga ato është largim prej Tij, ndërkohë që Allahu është mbrojtësi i tyre.Tek Ai do të ktheheni të gjithë. - Atë ditë, Ai do t’ju shpërblejë sipas veprave tuaja. Ai do t’ju njoftojë si për atë që e keni nxjerrë haptazi dhe e shfaqët ashtu edhe për atë që e mbajtët fshehur në dynja. Ruajuni dhe kijeni frikë Zotin që, kur të dilni para Tij, të mos dilni të përlyer me idhujtarinë tuaj. Punoni e nxitoni të bëni ato punë e adhurime që ju afrojnë tek Ai dhe ju mbushin me shpërblime, që do t’ju vlejnë për ditën kur do të ktheheni tek Ai.

Por, nëse ju mohoni, dijeni se edhe popuj para jush kanë mohuar, ndërsa të Dërguarit nuk i takon gjë tjetër, përveç kumtimit të qartë. -Nëse ju e mohoni dhe refuzoni ta besoni të dërguarin tonë Muhamedin (a.s) në atë që ju fton, atëherë dijeni se shumë popuj të tjerë para jush i mohuan profetët që u dërguan ndër ta dhe po kështu e refuzuan ftesën e tyre për të pasuar të vërtetën. Por mbi ta goditi dënimi i Allahut dhe zemërimi i Tij. Profeti ynë ka detyrë vetëm t'ju kumtojë qartë Shpalljen e Zotit, dhe ai e bëri këtë.Marrë nga tefsiri El-Mujeser.

A nuk shohin ata se si e nis Allahu krijimin, e pastaj e përsërit atë? -Ai do ta rikthejë këtë në Ditën e Kijametit.Pa dyshim, kjo është e lehtë për Allahun. -Sikurse ka thënë i Lartësuari: "Është Ai që e fillon krijimin, dhe pastaj e përsërit atë, e kjo (përsëritja) është edhe më e lehtë për Të. " [Rum 27]. Nëse ata tregojnë e shprehin ndonjë dyshim rreth krijimit të Zotit dhe fillimit të këtij krijimi, atëherë:

Thuaj: “Udhëtoni nëpër tokë e shikoni se si filloi krijimi!” -Udhëtoni me trup dhe me shpirt. Dhe shikoni se si filloi krijimi. Ju do të zbuloni se kështu është jeta. Popullata njerëzish e kafshësh, që vijnë e ikin nga kjo botë; ata dalin në këtë jetë, rriten dalë ngadalë, dhe pastaj zhduken. Shiko se si edhe bimët dalin e zhduken e kjo përsëritet e përsëritet. Po kështu formohen retë, fryjnë erërat e ndodh çdo gjë në këtë dynja; ndodhin dhe rindodhin në mënyrë të vazhdueshme. Çdo gjë fillon jetën, vazhdon, vdes dhe rifillon nga e para. Madje, mjafton të shohësh gjumin ose “vdekjen e vogël”. Nata i mbulon të gjithë, në errësirën e saj dhe ata bien në qetësi, reshtin lëvizjet, shuhen zërat dhe i sheh në strehët dhe shtretërit e tyre si të vdekur. Kështu vazhdojnë për gjithë natën, derisa çel agimi, kur ata përmenden nga ajo qetësi dhe ringjallen nga vdekja e tyre (e vogël), duke thënë: “El ĥamdu lil-lâhil-ledhi aĥjânâ ba’de mâ emâtenâ ue ilejhin-nushûr! - I gjithë lavdërimi i qoftë Allahut, i Cili na ngjalli pasi na bëri të vdisnim, dhe vetëm tek ai do të tubohemi”. Duke na udhëzuar të shohim rifillimin e krijimit në këtë dynja kohë pas kohe, Allahu na sjell argument për pushtetin e Tij për të ringjallur krijesat Ditën e Gjykimit, prandaj thotë:Kështu do ta bëjë Allahu krijimin tjetër(Ditën e Ringjalljes). -Atë ditë, Ai do të na ringjallë për herë të fundit, se nuk ka më vdekje ose gjumë më pas, por do të ketë përjetësi në Xhenet ose në Xhehenem.Allahu ka fuqi për çdo gjë. -Asgjë nuk mund t’i shpëtojë dhe fshihet pushtetit të Tij. Ashtu siç është i Plotpushtetshëm që e filloi krijimin, po ashtu edhe rikthimi është nën pushtetin e Tij, madje kjo është edhe më e thjeshtë.

Ai ndëshkon atë që do dhe mëshiron atë që do - Ai është i Vetmi që ka në dorë ligjin e shpërblimit dhe ndëshkimit. Sipas këtij ligji, Ai do t’i shpërblejë dhe do t’i mëshirojë të bindurit dhe, nga ana tjetër, do t’i ndëshkojë dhe lërë në dëshpërim të pabindurit.dhe tek Ai do të ktheheni të gjithë. -Do të ktheheni në jetën tjetër, kur do të zbatohen ligjet e ndëshkimit ose të mëshirës së Tij. Bëni, atëherë, punë në bindje ndaj Tij, bëni ato që Zoti i ka caktuar si shkak për arritjen e mëshirës së Tij dhe largohuni nga poshtërsitë dhe mosbindja ndaj Tij, që ai i ka bërë shkaqe për ndëshkimin!

Ju nuk mund t'i shpëtoni Atij (Allahut) as në tokë e as në qiell -O ju që e keni mohuar të vërtetën! Kurrë mos mendoni se Allahu është i pavëmendshëm ndaj jush dhe poshtërsive tuaja dhe dijeni se kurrë nuk keni për t’i shpëtuar Allahut, as në Tokë dhe as në qiell! Mos ju mashtrojnë hilet, që ju janë zbukuruar në sytë tuaj, dhe forca juaj në këtë dynja! Asgjë nuk mund t’ju shpëtojë nga dënimi i Allahut dhe nuk keni për të gjetur vend për t’iu fshehur dënimit të Tij.Dhe, përveç Allahut, nuk keni për të gjetur asnjë mbrojtës apo ndihmëtar. -Përveç Allahut, askush nuk do të mund t'ju bëhet ndihmëtar, që t’ju mundësojë ndonjë të mirë dynjaje ose fetare dhe as mbrojtës, që t'ju shpëtojë e ruajë nga ndonjë e keqe.

Ata që nuk besojnë në argumentet e Allahut dhe në takimin me Të(në botën tjetër), e kanë humbur shpresën për mëshirën Time dhe i pret një dënim i dhembshëm. -Allahu i Madhëruar na tregon se cilët janë ata që u privuan nga çdo e mirë dhe u zhytën në çdo sherr e ligësi. Ai na tregon se këta janë ata që nuk e besuan Atë dhe profetët e Tij. Ata nuk i besuan shpalljet e Tij dhe e quajtën gënjeshtër takimin me Allahun. Ata ishin të dhënë tërësisht dhe vetëm pas dynjasë. Kjo i bëri të zhyteshin në atë llum shirku e poshtërsish. Në zemrat e tyre nuk kishte frikë nga ndëshkimi dhe përfundimi i keq i rrugës së tyre. Prandaj Allahu i Lartësuar thotë: “...e kanë humbur shpresën për mëshirën Time...". Ata nuk bënë as edhe një punë të vetme që t’i afronte pranë mëshirës së Allahut. Nëse do të synonin dhe kishin ndonjë qëllim për të arritur e fituar mëshirën e Tij, do të bënin për këtë çdo punë me të cilën fitohet mëshira e Tij. Të humbësh shpresën nga mëshira e Allahut është nga veprat më të këqija. Por kjo shfaqet në dy forma:1. Shpresëhumbja e mohuesve, e cila i bën ata që të lënë çdo punë të mirë që i afron afër mëshirës së Zotit.2. Shpresëhumbja e gjynahqarëve. Për shkak të veprave të shumta të këqija, zemrat e tyre pushtohen kjo ndjenjë e rrezikshme.Allahu i Madhëruar thotë pastaj: “...dhe i pret një dënim i dhembshëm. " Ata do të kenë një dënim të dhembshëm dhe të hidhur. Me sa duket, këto ajete trajtojnë një subjekt tjetër, që është ndërfutur mes fjalëve të Ibrahimit drejtuar popullit të tij dhe përgjigjes që ai u dha atyre. Allahu është më i Ditur për gjithçka.

Përgjigjja e popullit (të Ibrahimit) nuk qe gjë tjetër, përveçse: “Vriteni(Ibrahimin)ose digjeni atë!” -Ibrahimi (a.s) e ftoi popullin që ta pranonte ftesën e tij dhe të përfitonin nga udhëzimi që ai kishte sjellë prej Zotit dhe këshillat e Tij. Ai i këshilloi të shihnin mirësitë e Allahut dhe, mbi të gjitha, mirësinë e dërgimit të tij tek ata si profet. Por ata nuk iu përgjigjën atij, madje reaguan me përgjigjen më të keqe, duke thënë: “Vriteni (Ibrahimin)ose digjeni atë!” Ata vendosën ta vrisnin me mënyën më të tmerrshme. Ata kishin pushtet që ta zbatonin vendimin e tyre, prandaj e hodhën në zjarr Ibrahimin a.s.:Por Allahu e shpëtoi atë prej zjarrit. - Allahu e shpëtoi nga zjarri, siç i shpëton Ai të dashurit e Tij, që e adhurojnë Atë me sinqeritet. Çdo gjë është në dorën e Allahut të Lartësuar dhe vepron veçse me lejen e Tij.Këtu ka vërtet argumente për njerëzit që besojnë. - Ata janë besimtarë, prandaj e dinë mirë dhe janë të bindur për vërtetësinë e asaj që sollën profetët, për bamirësinë dhe dëshirën e tyre të madhe për të këshilluar, rregulluar e udhëzuar njerëzit. Ata janë të bindur se çdo fjalë e udhëzim tjetër, veç atij të profetëve, është i kotë dhe i devijuar. Të gjithë kundërshtarët e profetëve duket sikur janë në një fjalë për të kundërshtuar dhe mohuar profetët. Ndër këshillat e shumta që u dha Ibrahimi ishte edhe fjala:

Ai(Ibrahimi)tha: “Ju adhuroni, përveç Allahut, edhe idhujt, vetëm për të kënaqur njëri-tjetrin në jetën e kësaj bote...” -E gjithë kjo nuk është asgjë më shumë sesa thjesht një lloj afrimiteti dhe kënaqësie, që e përjetoni në këtë jetë, që shumë shpejt do të përfundojë.“...por Ditën e Kijametit ju do të mohoni dhe mallkoni njëri-tjetrin. Fundi juaj do të jetë Zjarri dhe për ju nuk do të ketë asnjë ndihmëtar.” -Atëherë, si lidheni dhe e doni dikë që e dini mirë se do të distancohet prej jush dhe do t’ju mallkojë?! Edhe adhuruesit, edhe të adhuruarit do të distancohen nga njëri tjetri e do të mallkojnë njëri-tjetrin. Si lidheni me këta idhuj, kur të gjithë do të jenë në zjarr dhe askush nuk do të mund t’ju ndihmojë e shpëtojë nga ai?

Luti e besoi atë(Ibrahimin), që tha: “Unë do të mërgoj për atje ku më udhëzoi Zoti im.” -Ibrahimi vazhdoi të ftonte popullin e tij, por ata vazhduan me inatin dhe mosbesimin e tyre. Ftesës së tij iu përgjigj Luti (a.s), të cilin Allahu e zgjodhi për ta bërë profet dhe e dërgoi te populli i vet. Ibrahimi (a.s), kur vërejti se ftesa e tij nuk po sillte ndonjë dobi te populli i vet, tha: "Unë do të mërgoj për atje ku më udhëzoi Zoti im." Ai u largua nga ai vend i keq, për të shkuar në tokën e bekuar, në tokën e Shamit.“Ai është i Gjithëfuqishmi e i Urti.” - Ai është Ngadhënjimëtar dhe e ka gjithë pushtetin që t'ju udhëzojë ju. Por Ai është edhe Hakim - i Urtë, dhe prej urtësisë së Tij nuk deshi që t’ju udhëzojë. Pasi Ibrahimi u largua prej atij populli, Allahu i Lartësuar nuk përmend se i shkatërroi ata. Këtu përmendet veçse largimi i Ibrahimit (a.s). Për sa i përket izraeliateve, që tregojnë se Zoti u hapi atyre një portë dënimi me mushkonja, të cilat u pinin gjakun dhe i hanin mishin, duke u shfarosur nga i pari tek i fundit, këto nuk mund t’i themi, derisa të kemi argument nga Sheriati të besueshëm, por që faktikisht nuk ka. Nëse Allahu i Lartësuar do ta kishte shfarosur me ndonjë dënim, do ta kishte përmendur diçka të tillë, ashtu siç ka përmendur shkatërrimin e popujve të shkuar. Mbase shkak për këtë mund të jetë fakti që Ibrahimi ishte i dashuri më i afërt i Allahut dhe, si i tillë, ishte njeriu më i mëshirshëm, më i miri, më i zgjedhuri dhe i dhembshuri, prandaj edhe ai nuk u lut kundër tyre, ashtu siç u lutën profetët e tjerë. Rrjedhimisht, Allahu i Lartësuar nuk zbriti ndëshkim gjithëpërfshirës në këtë rast. Për diçka të tillë tregon edhe fakti që ai filloi të fliste me melekët edhe rreth mundësisë për të mos e dënuar popullin e Lutit. Megjithatë, Allahu është më i ditur për atë që ndodhi.

Ne i dhuruam Ibrahimit Is’hakun dhe Jakubin - Pasi u shpërngul dhe emigroi për në Sham.dhe ndër pasardhësit e tij zgjodhëm profetët dhe shpallëm Librat e Shenjtë. -Pas Ibrahimit, të gjithë profetët ishin pasardhës të tij. Zinxhiri i profetëve u mbyll me profetin e fundit, Muhamedin (a.s). Kjo është nga mirësitë më të mëdha e prestigj, pra, që Allahu i Lartësuar të kufizojë mbartësit e udhëzimit, mëshirës, lumturisë e shpëtimit të njerëzve në pasardhësit e tu. Në duart e tyre u udhëzuan njerëzit, besuan besimtarët dhe bënë punë të mira bamirësit.Ne i dhamë atij shpërblimin në këtë botë, ndërsa në botën tjetër ai do të jetë ndër më të mirët. - Allahu i dhuroi një grua shumë të bukur, furnizim të bollshëm dhe gradë të lartë. Madje, ai dhe Muhamedi (a.s) ishin më të mirët adhurues të Zotit dhe në gradat më të larta. Kështu, Allahu i Madhëruar bashkoi tek ai lumturinë e dynjasë dhe të ahiretit. Ai i dhuroi fëmijë, që t’ia kënaqte sytë dhe zemrën. I mundësoi të njihte Allahun dhe ta donte atë, të kthehej tek Ai me adhurime e përkushtime e të ishte i bindur ndaj Tij.

Më parë u përmend se Luti (a.s) e besoi Ibrahimin (a.s) dhe u bë nga pasuesit e tij. Është përmendur se ai nuk ka qenë nga pasardhësit e Ibrahimit (a.s), por ishte djali i vëllait të Ibrahimit. Por si ta kuptojmë fjalën e Allahut kur tha: “...dhe ndër pasardhësit e tij i zgjodhëm profetët dhe shpallëm Librat e Shenjtë"? Ky ajet, edhe pse është i përgjithshëm e që përfshin të gjithë profetët pas Ibrahimit (a.s), ai nuk bie ndesh me faktin se Luti ishte profet, sepse ajeti është sjellë në një kontekst lavdërimi për Ibrahimin. Nga ana tjetër, Allahu na përmendi se Luti ishte nga ata që u udhëzuan në duart e Ibrahimit dhe, sigurisht, ai që u udhëzua në duart e Ibrahimit është më i plotë se ata që u udhëzuan në duart e pasardhësve të tij, në aspektin e gradës dhe rëndësisë së mësuesit e udhëzuesit të tyre.Allahu është më i ditur!Kujtoni gjithashtu Lutin! Ai i tha popullit të vet: “Ju bëni një punë shumë të shëmtuar, që askush para jush nuk e ka bërë në tërë botën....” -Kështu, Allahu i Madhëruar e dërgoi Lutin tek populli i tij. Përveç shirkut, ndër ta ishte përhapur poshtërsia e homoseksualitetit, grabitja, plaçkitja e pirateria. Në tubimet e tyre, ata bënin shumë turpe. Kështu, Luti (a.s) i këshilloi për këto turpe e poshtërsi që bënin.Luti ishte bashkëkohës i Ibrahimit.

Ju kontaktoni me meshkujt, sulmoni njerëzit në rrugë dhe në vendtubimet tuaja bëni punë të liga. -Ai u foli për të logjikuar, për të parë se sa të shëmtuara ishin ato punë që bënin dhe se dënimi ku po e zhysnin veten ishte shumë i dhembshëm, por ata nuk e dëgjuan dhe nuk morën mësim.Por përgjigjja e popullit të tij ishte: “Na sill dënimin nga Allahu, nëse thua të vërtetën!” - Atëherë, kur Luti (a.s) e humbi shpresën se mund të udhëzoheshin dhe e kuptoi se ata e meritonin dënimin, duke u dëshpëruar për mohimin e tyre, u lut dhe tha:

Ai tha: “O Zoti im! Më ndihmo kundër këtij populli, që ka kaluar çdo kufi (në gjynahe)!” -Dhe Allahu i Lartësuar iu përgjigj lutjes së tij.

Kur të Dërguarit Tanë (melekët) i çuan Ibrahimit lajmin e mirë, i thanë: “Ne kemi për t'i shkatërruar banorët e këtij qyteti, sepse ata janë keqbërës. ” - Kështu, Allahu i Lartësuar dërgoi melekët për të shkatërruar popullin e Lutit. Para se të përmbushnin misionin, ata kaluan nga Ibrahimi (a.s) dhe e përgëzuan për lindjen e Is’hakut dhe më pas për lindjen e Jakubit (birit të Is’hakut). Ibrahimi i pyeti për ku ishin nisur, dhe ata i treguan se ishin nisur për të shkatërruar popullin e Lutit. Atëherë, Ibrahimi filloi të fliste me ta për ta larguar dënimin dhe u tha:

Ibrahimi tha: “Por aty është Luti!” Ata i thanë: “Ne e dimë më mirë se kush është aty. Ne do ta shpëtojmë atë dhe familjen e tij, përveç gruas së tij, që do të mbetet me të zhdukurit”. -Melekët i thanë: “Ne e dimë më mirë se kush është aty. Ne do ta shpëtojmë atë dhe familjen e tij, përveç gruas së tij, që do të mbetet me të zhdukurit”. Pastaj ata vazhduan, derisa shkuan tek Luti, i cili u ndie ngushtë dhe i frikësuar për mbërritjen e tyre, sepse nuk i njihte ata.

Kur të dërguarit Tanë shkuan te Luti, ai u shqetësua dhe e ndjeu veten të pafuqishëm(për t'i mbrojtur ata). Por ata i thanë: “Mos ki frikë, as mos u trishto! Ne do të të shpëtojmë ty dhe familjen tënde, përveç gruas sate, që do të mbetet me të dënuarit. ” -Ai mendoi se ishin udhëtarë dhe pati frikë për ta nga sherri i popullit të tij. Por ata i thanë: “Mos ki frikë, as mos u trishto! Ne do të të shpëtojmë ty dhe familjen tënde, përveç gruas sate, që do të mbetet me të dënuarit.” Pastaj e njoftuan se ata ishin të dërguarit e Zotit dhe i thanë:

Ne do të lëshojmë mbi banorët e këtij qyteti një dënim nga qielli, për shkak se ata bëjnë punë të liga. - Prandaj e urdhëruan Lutin që të nisej që herët në udhëtim së bashku me familjen e tij. Kur agoi dita, Allahu i Madhëruar e përmbysi atë vend dhe lëshoi mbi ta një shi të pandërprerë gurësh të ndezur, derisa i shfarosi. Ashtu mbetën si një histori për t’u treguar ndër njerëz dhe si mësim për ata që marrin mësim.

Ne kemi lënë një argument të qartë nga ai vend, për çdo popull që mendon. -Lamë gjurmë nga gërmadhat e vendbanimet e popullit të Lutit, gjurmë të qarta për njerëz që kuptojnë me zemrat e tyre dhe përfitojnë nga shenjat e Zotit. Siç thotë Allahu i Madhëruar në një ajet tjetër: “Edhe ju (o banorë të Mekës), me siguri kaloni aty pranë gjatë mëngjesit dhe në mbrëmje. A nuk po logjikoni, atëherë? [Safat 137, 138].

Edhe në Medjen Ne dërguam vëllanë e tyre, Shuajbin, i cili u tha: “O populli im! Adhuroni Allahun! Kini frikë Ditën e Fundit e mos përhapni shkatërrim në tokë!” - Medjeni ishte një fis i njohur dhe i përhapur. Allahu i Madhëruar dërgoi Shuajbin ndër ta. Ai i urdhëroi për ta adhuruar Allahun e Lartësuar si një të vetëm e të pashoq. Ai i urdhëroi të besonin në ringjallje dhe të shpresonin në premtimet e Zotit. Ai i urdhëroi të besonin, të përgatiteshin për Ditën e Takimit dhe të largoheshin nga veprat e këqija, që sjellin shkatërrimin e tokës. Ata hanin në peshë dhe cenonin të drejtat e njerëzve. Ata, gjithashtu, ishin kusarë rrugësh, që grabisnin njerëzit dhe karvanet e tyre. Por ata e mohuan Shuajbin, prandaj i kapi dënimi i Allahut:

Ne i shkatërruam edhe Adët e Themudët, vendbanimet e të cilëve ju i dini. -Po kështu vepruam me Adin dhe Themudin, dhe ju e dini atë histori. Tashmë ju i keni parë dhe dëshmuar me sytë tuaj disa nga vendbanimet dhe rrënojat e vendit ku ata jetuan. Profetët u erdhën atyre me shenja të qarta e shumë të dobishme, që të hapnin sytë dhe të arsyetonin drejt, por ata i mohuan ato dhe polemizuan padrejtësisht kundër të vërtetës.Shejtani ua zbukuroi veprat e tyre dhe i shmangu nga e vërteta, edhe pse arritën ta shihnin(e kuptonin)qartë atë. -Shejtani ua zbukuroi veprat e tyre, prandaj dhe menduan se prirjet dhe kotësitë e tyre ishin më të mira se ajo që u sollën profetët.

Ne i shkatërruam edhe Adët e Themudët, vendbanimet e të cilëve ju i dini. -Po kështu vepruam me Adin dhe Themudin, dhe ju e dini atë histori. Tashmë ju i keni parë dhe dëshmuar me sytë tuaj disa nga vendbanimet dhe rrënojat e vendit ku ata jetuan. Profetët u erdhën atyre me shenja të qarta e shumë të dobishme, që të hapnin sytë dhe të arsyetonin drejt, por ata i mohuan ato dhe polemizuan padrejtësisht kundër të vërtetës.Shejtani ua zbukuroi veprat e tyre dhe i shmangu nga e vërteta, edhe pse arritën ta shihnin(e kuptonin)qartë atë. -Shejtani ua zbukuroi veprat e tyre, prandaj dhe menduan se prirjet dhe kotësitë e tyre ishin më të mira se ajo që u sollën profetët.

(Kujtoni) Edhe Karunin, Faraonin dhe Hamanin. - Po kështu vepruan Karuni, Firauni dhe Hamani, kur Allahu i Madhëruar dërgoi ndër ta Musain, birin e Imranit, me shenja të qarta dhe fakte të pamohueshme. Por ata nuk iu nënshtruan të vërtetës. Ata u treguan kryeneçë dhe të padrejtë me njerëzit. Ata u bënë armiq të së vërtetës duke e refuzuar atë, prandaj nuk i shpëtuan ndëshkimit.Musai u solli atyre argumente të qarta, por ata u treguan kryeneçë, prandaj nuk mundën t’i shpëtonin dënimit. -Kurrë nuk mund t’i shpëtonin dhe shmangeshin dënimit të Allahut, prandaj nuk u mbeti gjë tjetër veçse të dorëzoheshin dhe të poshtëroheshin.

Secilin prej tyre e dënuam për krimin e vet. -Secilin nga këta popuj mohues e dënuam sipas asaj që merituan dhe me një ndëshkim që u shkonte për shtat. Kështu:Disa prej tyre, Ne i dënuam me furtunë të fuqishme(me rrebesh gurësh), -Disave u dërgoi furtunë shkatërrimtare, siç veproi me popullin e Adit: "Ndërsa Adi u shkatërrua me një stuhi të fuqishme e të zhurmshme, që Ai e lëshoi kundër tyre shtatë net e tetë ditë rresht. Sikur t’i shihje njerëzit që shembeshin përdhe, si të ishin trungje hurmash të zgavruara. " [Hakka 6, 7]....disa i shkatërruam me krisma (të forta) nga qielli... - Kështu bëri me popullin e profetit Salih, siç thotë i Lartësuari: "Sa i përket Themudit, ata u shkatërruan me një ushtimë të tmerrshme. " [Hakka 5]....kurse disa të tjerë i fundosëm në tokë... -Siç bëri me Karunin....dhe disa i mbytëm në ujë. - Siç bëri me Firaunin, Hamanin dhe ushtrinë e tyre:Nuk qe Allahu Ai që u bëri atyre padrejtësi... - Është e pavërtetë dhe nuk i shkon urtësisë dhe drejtësisë së Allahut që t'u bënte padrejtësi atyre. Allahu është i Plotë dhe Absolut në drejtësinë e Tij dhe është i Pasur dhe Jonevojtar për krijesat e Tij.por ata i bënë padrejtësi vetvetes. -Ata e privuan vetveten nga e vërteta që iu ofrua. Ata u krijuan që të adhurojnë Allahun si një e të vetëm, porse e poshtëruan vetveten duke u marrë jo me atë për të cilën u krijuan. Ata u zhytën në përmbushjen e epsheve dhe gjynaheve, duke i shkaktuar vetes një dëm shumë të madh, madje duke menduar se ishte në të mirën e tyre.

Shembulli i atyre që marrin idhujt për mbrojtës veç Allahut, është ajo merimanga, që thur (për vete) një shtëpi. -Ky është një shembull rreth atyre që adhurojnë idhuj veç Allahut të Lartësuar, për të gjetur krenari, mbështeje dhe dobi. Ai na tregon se çështja është tërësisht ndryshe. Ai i shëmbëlleu ata me një merimangë që ndërton shtëpinë prej rrjete. Por a mund të të shërbejë një shtëpi e tillë për t’u ruajtur nga e nxehta, e ftohta dhe rreziqet? Dihet se:Por më e dobëta shtëpi është ajo e merimangës, nëse do ta dinin. -Merimanga është nga krijesat më të dobëta dhe shtëpia që ajo thur është nga më të dobëtat. Ajo veçse ia shton asaj dobësinë. Të tillë janë ata që zgjedhin për veten mbrojtës e të adhuruar të tjerë veç Allahut. Ata vetë, dhe po kështu edhe idhujt e tyre, janë të varfër, të dobët e të pafuqishëm në të gjitha aspektet. Duke qenë se ata zgjedhin të dobëtit për mbështetës dhe mbrojtës, kjo ka për t'u shtuar veçse dobësinë dhe poshtërimin. Këta të mjerë mbështeten dhe i varin shpresat tek ato krijesa të dobëta në shumë çështje, që i duan dhe synojnë që t’i arrijnë. Ata ua lënë tërësisht në dorë çështjet atyre krijesave të dobëta e të varfra, duke menduar se ata do t’i ndihmojnë dhe do t’i përmbushin ato, por befasohen kur ata i tradhtojnë dhe i lënë në baltë. Kështu nuk arrijnë të përmbushin asgjë nga ato që synojnë dhe nuk marrin asnjë ndihmë që shpresonin. Sikur të shihnin me dije e urtësi gjendjen dhe dobësinë e vetvetes dhe të atyre që i marrin si mbështetës dhe ndihmës, kurrë nuk do të mbështeteshin tek ata. Përkundrazi, do të rrinin sa më larg tyre dhe do t’i mbështeteshin vetëm Zotit të Plotfuqishëm dhe Mëshirëplotë, i Cili, nëse robi e zgjedh si mbështetësin dhe mbrojtësin e tij dhe i mbështet plotësisht Atij, Ai ka për t’i mjaftuar për çështjet e dynjasë dhe të fesë. Allahu ka për t’ia shtuar fuqinë, mbi fuqinë që i ka dhënë. Do t’ia shtojë fuqinë trupore e shpirtërore dhe do t'ia bekojë veprat të tij. Më pas, i Lartësuari na tregon se idhujt e idhujtarët janë shumë më të dobët sesa u përmend më sipër, madje tregon se ata janë një hiç.

Allahu e di çfarë (kotësirash) adhurojnë ata veç Tij. - Ata idhuj janë thjesht emra të vendosura nga ata vetë dhe iluzione, që ata i krijojnë me mendje. Por nëse robi mendohet me kujdes, del në pah kotësia dhe fakti se ata janë të pavërtetë. Allahu i Lartësuar është Ai që di të fshehtën dhe atë që shfaqet dhe Ai e di mirë se ata janë duke iu lutur diçkaje që nuk ekziston, siç thotë në një ajet tjetër: “Ata (idhujt)nuk janë gjë tjetër, vetëm se emra, që ju dhe prindërit tuaj i keni caktuar. Allahu nuk zbriti për ta ndonjë fakt. Por ata ndjekin vetëm hamendësimet dhe dëshirat e veta, megjithëse u ka ardhur udhëzimi i qartë prej Zotit të tyre." [Nexhm 23].Ai është Ngadhënjimtari e i Urti. -Atij i takon i gjithë pushteti dhe fuqia dhe me pushtetin e Tij Ai ka ngadhënjyer mbi të gjitha krijesat. Ai është i Urti, i cili i vendos gjërat në vendin e vet. Ai e ka përkryer krijimin e vet dhe e ka bërë në formën më të bukur. Çdo urdhër e ligj i Tij është drejtësi e mirësi.

Këta janë shëmbuj që Ne i sjellim për njerëzit, por vetëm ata që kanë dije i kuptojnë ato. -Shëmbuj për të mirën e për të lehtësuar njohuritë. Ato i sjellin çështjet konceptuale më pranë shqisave dhe i bëjnë më të dukshme dhe të kuptueshme ato. Nëpërmjet tyre merret kuptimi i synuar. Ato janë nga rrugët më të dobishme të kuptimit të saktë të njohurive për të gjithë njerëzit. Sjellja e shembujve është mënyra më e mirë e të kuptuarit. Por ata që i kuptojnë vërtet me zemër janë vetëm ata që Zoti i quan: “alimun”, të diturit, që dituria iu ka hyrë thellë në zemra. Ky ajet është një tregues i rëndësisë dhe dobisë së madhe të këtyre shembujve që Allahu i Madhëruar sjell në Kur'an dhe një nxitës për të medituar rreth tyre. Gjithashtu, ajeti është edhe një lëvdatë për ata që meditojnë dhe i logjikojnë drejt këta shembuj. Të medituarit dhe nxjerrja e mësimeve nga këto shembuj është tregues se ata janë dijetarë. Po ashtu, nga kjo kuptohet se ata që nuk i kuptojnë e nuk logjikojnë rreth tyre nuk janë dijetarë. Shkak për këtë konstatim është fakti që Allahu i Lartësuar i ka sjellë këto shembuj në Kur'an, për të treguar çështje madhore dhe shumë të rëndësishme prej qëllimeve të larta. Dhe ata që janë të ditur e kuptojnë se të tilla çështje janë më të rëndësishme se çështjet e tjera, për të cilat nuk janë sjellë shembuj. Rëndësia duket në faktin që Allahu i Madhëruar i ka dhënë më shumë shpjegim e trajtim se të tjerat dhe ka nxitur që ato të meditohen dhe logjikohen me kujdes. Madje ka urdhëruar që robërit të shpenzojnë çdo kapacitet mendor për të mësuar mesazhin e kumtuar. Kështu, ata që nuk logjikojnë dhe as meditojnë rreth këtyre shembujve, me gjithë këtë rëndësi të madhe, tregojnë me neglizhencën e tyre se ata nuk janë dijetarë. Nëse ata nuk njohin çështjet më të rëndësishme, atëherë për çështjet e tjera do të jenë më të paditur. Po të meditosh me kujdes, e kupton se shumica e çështjeve për të cilat Zoti ka sjellë shembuj në Kur'an janë rreth bazave më të rëndësishme të fesë dhe besimit.

Allahu i krijoi qiejt dhe tokën me një(qëllim) urtësi të madhe. -Allahu i Lartësuar është i vetëm në krijimin e qiejve dhe të Tokës, me gjithë lartësinë, gjerësinë e thellësinë e tyre, me gjithë bukurinë dhe ato që ndodhen brenda dhe mes tyre, si Dielli, Hëna, yjet, melekët etj. Ai e krijoi edhe Tokën me gjithçka në të, malet, oqeanet, shkretëtirat, humnerat, pyjet e çdo gjallesë brenda saj. Të gjitha këto i krijoi me një qëllim dhe urtësi të madhe. Ai nuk i krijoi kot, pa ndonjë qëllim e pa ndonjë dobi, por i krijoi që në to të zbatohet ligji i krijimit dhe ligji i Sheriatit të Tij. Ai krijoi çdo gjë në funksion të mirësisë dhe kompletimit të saj për njerëzit. Ai e krijoi ketë madhështi që njerëzit të mund të shohin urtësinë, pushtetin dhe administrimin e Tij të çdo gjëje që ekziston dhe kështu të binden dhe të jenë të sigurt që Ai është i vetmi që meriton dashurinë e plotë dhe të gjitha adhurimet e përkushtimet e tyre. Vetëm Ai duhet të jetë i Adhuruari, të Cilit duhet t'i përulen dhe ta madhërojnë dhe sipas vullnetit dhe ligjit të Tij të jetojnë.Në këtë (krijim)ka argumente për ata që besojnë. - Në të gjenden argumente të shumta për qëllimet e larta dhe çështjet e rëndësishme të imanit. Nëse robi mediton për to, ka për t'u bindur plotësisht në çështjet e besimit të pastër dhe njësimit të Zotit.

Kumtoje (e pasoje me përpikmëri)atë që po të shpallet nga libri(Kur'ani) dhe fale(rregullisht) namazin! -Allahu i Madhëruar na urdhëron për të lexuar e pasuar Shpalljen e Tij, këtë libër madhështor. Ai porosit që të përmbushim urdhëresat e Tij dhe të largohemi nga ndalesat e Tij. Na urdhëron që të ndjekim udhëzimet e Tij dhe të shohim rrugën përmes dritës së Tij. Ne duhet t’i besojmë ato që janë thënë në të, t’i lexojmë me kujdes fjalët e Tij dhe të meditojmë thellë në kumtet e Tij. Ne jemi urdhëruar të lexojmë librin e Tij dhe të jetojmë sipas kumteve e urdhëresave të Tij. Në vijim, Allahu i Lartësuar përmend konkretisht disa nga urdhëresat e Tij, duke treguar kështu rëndësinë dhe vlerën e madhe të tyre dhe për përfundimin e mirë që ato sjellin tek robi. Ai thotë:Me të vërtetë, namazi të largon nga gjynahet(e mëdha) dhe ligësitë. Përmendja e Allahut është më e madhja(e adhurimeve). -Namazi sjell shumë dobi e mirësi për robin. Ai të ndalon nga dy gjëra:1. El-faĥshâu, pra, nga gjynahet e mëdha dhe dëshirat e shfrenuara, që shpirti i dëshiron t'i kryejë.2. El-munker - të këqijat ose të gjtha ato gjynahe që konsiderohen të tilla nga natyra e pastër dhe mendja e shëndoshë.Por si është e mundur që namazi të ndalojë dhe ta ruajë robin nga këto të dyja? Nëse robi e përkryen namazin duke kompletuar shtyllat, kushtet e saktësisë së tij, si dhe frikërespektin për Zotin gjatë kryerjes së tij, atëherë zemra i ndriçohet dhe shpirti i pastrohet e dëlirësohet. Kështu, atij i shtohet imani dhe i shtohet dëshira, ambicia dhe vullneti për të bërë edhe më shumë mirësi. Nga ana tjetër, pakësohet ose zhduket dëshira për ligësinë. Në këtë mënyrë, ai që e përkryhen vazhdimisht namazin në këtë formë, atëherë ai namaz do ta ndalojë nga veprat e shfrenuara dhe ligësitë. Dhe pikërisht ky është nga qëllimet kryesore të namazit. Këto janë fryte të pashmangshme të një namazi të përkryer e të plotësuar. Por në namaz gjendet një qëllim, i cili është shumë më i madh dhe më i rëndësishëm se të gjitha këto: përmendja e Allahut gjatë tij. Gjatë namazit përmendet Zoti me zemër, me gjuhë, dhe me gjymtyrë. Allahu i Lartësuar i krijoi krijesat veçse që ta adhurojnë Atë dhe adhurimi më i përkryer dhe më madhështor që i përkushtohet Atij është pikërisht namazi. Në këtë lloj adhurimi janë bashkuar të gjitha gjymtyrët e robit për të shprehur adhurimin, përulësinë ndaj Allahut të Lartësuar dhe madhërimin e Tij. Për këtë arsye, Allahu thotë: “Përmendja e Allahut është më e madhja (e adhurimeve)." Sipas një mendimi tjetër, ka mundësi që me këto fjalë të jetë pasur për qëllim përmendja e Allahut jashtë namazit. Sipas këtij mendimi, pasi Allahu i Madhëruar përmendi urdhrin për namazin dhe na tregoi rëndësinë e tij, vijoi të përmendë dhikrin pas namazit dhe na tregoi se ai është më i rëndësishëm dhe më i dobishëm sesa thjesht namazi. Shumë mufesirë e kanë parapëlqyer këtë qëndrim, por mendimi i parë është më i pranueshëm dhe i saktë, sepse nuk ka asnjë dyshim që falja e namazit është më e mirë dhe e rëndësishme sesa dhikri jashtë namazit. Arsye tjetër është se vetë namazi është mënyra më madhështore e përmendjes, adhurimit dhe madhërimit të Allahut.Allahu i di të gjitha veprat që bëni ju. -Ai i di të gjitha gjërat që i bëni ju, si të mirat, ashtu edhe të këqijat dhe ka për t’ju dhënë shpërblimin më të plotë për gjithçka që keni bërë.

Polemizoni me ithtarët e Librit, (kur i ftoni në fenë tuaj) veçse ashtu si është më e mira, përveç atyre që janë të padrejtë... -Allahu i Lartësuar i ndalon polemikat me ithtarët e Librit (të krishterë e jehudë), nëse muslimani nuk zotëron dituri të mjaftueshme dhe qetësi dhe nëse bëhet jo mbi baza dhe rregulla të qarta e të kënaqshme, për një polemikë të rregullt e korrekte. Ai na urdhëron që polemika me ta të bëhet në mënyrën më të mirë, me dituri, me edukatë, butësi dhe me fjalë të zgjedhura e të kujdesshme, duke i ftuar në të vërtetën dhe duke u shfaqur bukurinë e saj, duke e refuzuar të kotën dhe duke e nxjerrë në pah pavërtetësinë dhe kotësinë e saj, me fakte e argumenta të kuptueshme dhe me rrugët më të shkurtra. Qëllimi në të tilla polemika, nuk duhet të jetë kundërshtimi, fitorja mbi kundërshtarin dhe dëshira për t’u dukur, por duhet të jetë qartësimi i të vërtetës dhe udhëzimi i njerëzve. Megjithatë, nëse ndonjë nga ithtarët e Librit dëshiron të polemizojë me qëllimin që të sjellë dyshime e të tregojë veten fitimtar, ky lloj njeriu duhet larguar sepse polemika me të nuk ka asnjë vlerë. Kjo lloj polemike nuk sjell realizimin e qëllimit të saj.dhe thuajuni: “Ne i besojmë Shpalljes që na u zbrit neve dhe Shpalljes që ju zbriti juve.” -Polemika me ithtarët e Librit le të jetë e bazuar mbi faktin se ju besoni në të gjitha shpalljet e Zotit, si ato që ju zbritën juve, ashtu edhe ato që u zbritën më parë dhe se ju besoni Profetin tuaj dhe profetët e tyre, si dhe në faktin se ju besoni në një Zot të vetëm, që meriton të adhurohet. Këto janë disa baza, mbi të cilat duhet të zhvillohet dialogu juaj. Dialogu nuk duhet të zhvillohet mbi cënimin e ndonjërit prej librave të Zotit ose mbi cënimin dhe mohimin e ndonjërit prej profetëve të Zotit. Kështu veprojnë veçse injorantët, të cilët mohojnë çdo gjë që ka kundështari i tyre, e vërtetë apo e kotë qoftë ajo. Kjo është padrejtësi dhe shkelje e edukatës së detyrueshme të dialogut dhe polemikës. Është detyrë që të pranosh të vërtetën që është në dorën e kundështarit dhe të mos pohosh të kotën dhe të gabuarën. E vërteta nuk mund të refuzohet për shkak të atij që e thotë, edhe sikur të jetë qafir. Ndërtimi i dialogut me ithtarët e Librit mbi bazat e përmendura më sipër është i dobishëm, sepse mund të sjellë pranimin nga ana e tyre të Kur'anit dhe të Profetit, që e solli këtë Kur'an nga Zoti. Ata do të jenë të detyruar ta pranojnë këtë, sepse Kur'ani sjell ato të vërteta fetare për të cilat kanë rënë dakord të gjithë profetët dhe librat e Zotit, të vërteta të cilat dialoguesit duhet t'i pranojnë që në fillim si të padiskutueshme. Nëse Kur'ani dhe Muhamedi (a.s), ashtu si dhe librat e shkruar, i kanë mbrojtur këto principe bazë dhe i kanë qartësuar dhe kumtuar me forcë ndër njerëz, atëherë ato duhen besuar, dhe po kështu duhen besuar të gjitha shpalljet dhe profetët që kumtojnë ato të vërteta. Në fakt, besimi në të gjitha shpalljet dhe në të gjithë profetët është prej veçorive të Islamit dhe muslimanëve. Ndërsa të thuash se besojmë këtë libër dhe nuk besojmë librin tjetër, edhe pse ai është i vërtetë dhe në përputhje me të gjithë librat e tjerë, kjo është padrejtësi dhe pabarazi. Madje kjo tregon se po mohon edhe librin dhe profetin që pretendon se e beson. Ai që mohon Kur'anin, i cili është pohues dhe garantues i mesazheve të librave të mëparshëm, në fakt është mohues i ligjeve e librave të shkruar, edhe pse pretendon se i beson ato. Pastaj le të mendojnë me kujdes! Çdo argument nëpërmjet të cilit plotësohet profecia e çdo profeti dhe shërben si shenjë e vërtetësisë së tij, është përmbushur edhe për Muhamedin, madje në formën më të plotë. Gjithashtu, çdo dyshim që ngrejnë për profecinë e Muhamedit (a.s), të njëjta dyshime janë të detyruar të pranojnë edhe për profetët që i besojnë, madje edhe më shumë. E nëse i refuzojnë ato dyshime për profetët e tyre, atëherë janë të detyruar t’i refuzojnë edhe për Muhamedin (a.s), madje për të drejtën e tij kjo është më e dukshme dhe e detyrueshme.“Zoti ynë dhe Zoti juaj është Një dhe ne vetëm Atij i jemi dorëzuar.” -Ne i jemi nënshtruar dhe dorëzuar tërësisht Atij dhe jetojmë sipas urdhëresave të Tij. Dhe dihet mirë se ai që beson Allahun, duke e adhuruar si një e të vetëm, beson në të gjitha librat dhe profetët e tij, i nënshtrohet Zotit dhe pason profetët e Tij, pikërisht ai është i lumtur. Çdokush që devijon nga kjo rrugë është i humbur dhe po e çon veten drejt dëshpërimit dhe dënimit të Zotit.

Po kështu(siç i zbritëm librat e mëparshëm), Ne të zbritëm edhe ty Librin. -Kështu ta zbritëm ty këtë libër madhështor, që përmban lajme të mëdha dhe fton në virtyte të larta dhe urdhëresa të mrekullueshme e të urta. Ky libër vërteton Shpalljen e mëparshme dhe për këtë libër kanë njoftuar të gjithë profetët e shkuar.Ata të cilëve Ne ua kemi dhënë librin më parë, e besojnë këtë Kur'an. -Ata të cilët u patëm dhënë Libër dhe kanë njohuri të plotë rreth tij, dhe të cilët nuk u prekën nga smira dhe as nuk ndjekin dëshirat e tyre, ata besojnë këtë Kur'an. Ata e besojnë atë, sepse janë të sigurt për vërtetësinë e tij, nga vetë ngjashmëria e ligjeve e porosive që gjenden në to, si dhe nga përgëzimet e profetëve të parë për këtë shpallje madhështore dhe këtë Profet të fundit të kohës. Ata e dallojnë se ai është i vërtetë, sepse ata janë dijetarë të dalluar në fushën e njohjes dhe dallimit të së mirës dhe të keqes, të vërtetës dhe gënjeshtrës.Edhe nga këta (fiset arabe)ka të tillë që e besojnë këtë Kur'an. - Ata kanë iman të vërtetë të nxitur nga dituria dhe siguria e plotë për të vërtetën, pra, jo të frikësuar ose për ndonjë interes dynjaje.Argumentet Tona i refuzojnë veçse jobesimtarët. - Domethënë, vetëm ata që e kanë zakon ta refuzojnë padrejtësisht të vërtetën dhe të tregohen kryeneçë ndaj saj. Kjo ndodh veçse nga ata që janë të mbushur me mohim dhe nuk kanë asnjë grimë qëllimi për të gjetur të vërtetën dhe për ta pasuar atë. Atëherë, është e sigurt se, çdokush që ka një qëllim të mirë dhe synon vërtet që të gjejë udhëzimin, ka për ta gjetur atë udhëzim dhe ka për ta besuar këtë Kur'an. E si të mos besojë në këtë libër, i cili ka përmbledhur brenda tij argumente shumë të qarta, për çdo njeri që ka logjikë, që dëgjon me vëmendje dhe dëshmon vetëm të vërtetën. Ndër faktet që tregojnë për vërtetësinë e Kur'anit është edhe fakti që atë e solli prej Zotit një profet besnik, sinqeritetin dhe besnikërinë e të cilit populli i tij e dinin dhe e njihnin shumë mirë. Ata e njihnin mirë atë njeri dhe e shihnin në të gjitha gjendjet dhe në jetën e tyre të përditshme. Për dyzet vjet, që ai kishte jetuar mes tyre, ata e kishin parë dhe e dinin që ai nuk dinte të shkruante dhe as të lexonte ndonjë libër të shkruar. Kësisoj, sjellja prej tij e një libri të tillë është nga më të qartat dhe të prerat argumente, që nuk pranojnë asnjë dyshim, se ai është prej Zotit, që është Ngadhnjimtar dhe i Lavdëruar:

Ti(Muhamed)nuk pate mundësi të lexoje ndonjë Libër para këtij (Kur'anit), e as nuk pate mundësi të shkruaje ndonjëherë me dorën tënde të djathtë. Po ta kishe bërë këtë, atëherë ata që e refuzojnë të vërtetën, do të kishin ngritur dyshime. - Nëse do të ishte e kundërta, pra, nëse ti do të dije të lexoje dhe të shkruaje, atëherë do të dyshonin dhe ngjallnin pasiguri ata që gjithmonë refuzojnë të vërtetën. Ata do të thoshin që “e mësoi nga ndonjë libër tjetër ose e kopjoi prej tyre”. Por nuk është aspak kështu. Ky libër u zbrit në zemrën tënde nga Zoti i botëve, i Cili i sfidoi të gjithë oratorët dhe elokuentët, për të sjellë qoftë edhe një sure si ai, dhe ata mbetën të gjithë të paaftë që t’i përgjigjen sfidës, edhe pse ishin të mbushur me një urrejtje e armiqësi të papërshkrueshme, që i nxiste për të kundërtën. Madje nuk guxuan as ta mendojnë se mund të përballeshin me Kur'anin, për vetë gradën e lartë dhe të paaritshme të tij. E si mundet që fjala e një njeriu të mund t’i afrohet fjalës së Zotit të botëve apo edhe t’i përngjajë asaj?!

Por, ja! Ai (Kur'ani)është plot me argumente të qarta, që ruhen në zemrat e atyre të cilëve u është dhënë dituria. -Kur'ani është një libër me ajete të qarta dhe jo të mistershme për zemrat e dijetarëve, të cilët janë me të mirët e krijesave, me të mençurit dhe më të urtët. Ata janë më të kompletuarit mes njerëzve. Nëse në sytë dhe në zemrat e këtyre të zgjedhurve ky libër është argument i qartë dhe dukshëm i vërtetë, atëherë ai duhet të jetë i pranuar si i tillë edhe nga të tjerët. Mohimi i të tjerëve nuk e dëmton aspak madhështinë dhe vërtetësinë e tij. Madje, ky mohim është një padrejtësi dhe paudhësi e qartë.Argumentet Tona nuk i mohon kush, përveç të padrejtëve. - Sepse këtë libër e mohon veçse një i mjerë, që flet për të pa dituri dhe nuk ndjek rrugën e dijetarëve, që dinë si të njohin të vërtetën dhe shenjat e saj. Ose e mohon ndonjë që bën sikur nuk di, e në fakt, e di mirë se ai është i vërtetë, po me kokëfortësi e refuzon atë.

Ata thonë: “Përse nuk i zbret atij ndonjë shenjë (mrekulli)nga Zoti i tij?” - Edhe këta mohues të padrejtë, që mohuan profetët dhe shpalljet që ata sollën prej Zotit, kërkojnë shenja dhe mrekulli, me mendjet e qëllimet e tyre të prishura. Kjo i ngjan fjalës së Allahut, kur tregon për ata që thonë: “Ne nuk do të të besojmë ty, derisa të na nxjerrësh burime prej tokës; ose të kesh kopshte me hurma e me rrush, e të bësh që mes e tyre të rrjedhin vazhdimisht lumenj; ose, ashtu sikurse mëton ti (se do të na dënojë Zoti), le të bjerë mbi ne qielli copa-copa; ose derisa të na sjellësh Allahun dhe melekët pranë nesh (t’i shohim haptazi); ose të kesh një shtëpi prej ari, ose të ngjitesh lart në qiell. Madje, edhe sikur të ngjitesh lart në qiell, ne nuk do të të besojmë, derisa të na sjellësh një libër që ta lexojmë.” Thuaj: “I madhëruar qoftë Allahu!” A mos, vallë, jam gjë tjetër unë, përveçse një njeri profet?!” [Isra 90 - 93]. Kështu, përcaktimi i shenjave dhe mrekullive nuk është në dorën e tyre dhe as të profetëve. Kjo kërkesë ishte ndërhyrje në kompetencat e Zotit. Duke qenë e tillë, atëherë kërkesa e tyre ishte e kotë dhe një shmangie nga e vërteta:Thuaj: “Çështja e shenjave (mrekullive)është vetëm në dorë të Allahut...” -Nëse dëshiron, Ai i zbret ato e nëse nuk dëshiron, nuk i zbret.“...dhe unë nuk jam tjetër, përveçse paralajmërues i qartë.” -Unë nuk pretendoj të jem sipër kësaj grade. Nëse unë kam për qëllim dhe detyrë që të dalë në pah e vërteta dhe të dallohet nga e kota, atëherë kjo është realizuar me dërgimin tim dhe Shpalljen, që Zoti solli nëpërmjet meje. Me fjalë të tjera, nëse ajo që synohet është qartësimi i të vërtetës nga e kota, me çfarëdo mënyre që të bëhet ajo, atëherë kërkimi i shenjave e mrekullive të caktuara është një padrejtësi e dukshme dhe shprehje e mendjemadhësisë para Zotit dhe refuzim i padrejtë i së vërtetës. Por edhe sikur të vendoste Zoti që t’i zbriste ato shenja që ju i kërkoni dhe propozoni, ky nuk do të ishte një iman i vërtetë dhe i pranueshëm, që në momentin që ju e kushtëzoni besimin tuaj me to. Ky nuk është iman i vërtetë dhe i saktë, por është thjesht ndjekje e epshit dhe dëshirës tuaj, pra, jo sepse ai është i vërtetë dhe sepse e meriton. Kështu, edhe sikur të supozohej që ju do të besonit pas zbritjes së shenjave, ai do të ishte një iman jo korrekt dhe solid, sepse nuk do të ishte i ndërtuar mbi njohjen dhe pranimin me bindje të së vërtetës, por për shkak të shenjave të dukshme. Duke qenë se qëllimi me dërgimin e profetëve është qartësimi i së vërtetës, Allahu i Madhëruar vijon që të na tregojë rrugën e saktë të arritjes së këtij qëllimi të madh. Ai thotë:

Po a nuk u mjaftoi atyre që Ne të shpallëm ty një libër, që u këndohet atyre(besnikërisht)? -A nuk u mjafton atyre për të gjykuar drejt për besnikërinë tënde dhe vërtetësinë e Shpalljes që t’u dha ty, fakti që ne u kemi zbritur një libër madhështor, që u lexohet atyre me besnikëri nga ana jote? Ky ajet është shumë i gjerë, me kuptime e kumte shumë të rëndësishme, edhe pse i shkurtër. Në të ka argumente madhështore dhe një mesazh të mrekullueshëm. Sikurse e thamë më sipër, thjesht fakti që Profeti (a.s) ishte umij(nuk dinte shkrim e lexim) dhe solli një libër të tillë, kjo do të ishte shenja më e madhe që tregon për sinqeritetin e tij. Pastaj, ata u treguan të pafuqishëm për t’iu kundërpërgjigjur sfidës për të sjellë një Kur'an ose qoftë një sure si ai. Pastaj le të mendojnë se si Profeti a.s. e shfaqi haptazi këtë Kur'an ndër njerëz, që ta dëgjonin të gjithë, edhe pse mbështetësit e tij ishin të pakët. Profeti (a.s) kurrë nuk u thye dhe as nuk u spraps, me gjithë armiqtë e shumtë që e luftonin. Ai e ngriti zërin duke ua lexuar këtë Kur'an haptazi, duke deklaruar se “ky është Libri dhe Fjala e Zotit tim”. Ai i sfidoi të gjithë duke thënë: A ka ndonjë që ka mundësi që ta kundërshtojë e të sjellë një fjalë të ngjashme me të, apo ta hedhë poshtë? Pastaj mendo pak për historitë e shumta të popujve të shkuar dhe të fshehtat e shumta të së shkuarës dhe së ardhmes, që ky Kur'an përmend dhe që janë tërësisht në përputhje me realitetin. Gjithashtu, mendo për saktësimin që ai u bën librave dhe shpalljeve të shkuara, duke pohuar atë që është e saktë e ka mbetur e tillë ndër ta dhe duke qartësuar atë që është ndryshuar dhe tjetërsuar nga duart e njerëzve. Shiko udhëzimin e drejtë që ai ofron në çdo fushë e drejtim! Kur ai urdhëron për diçka, është e pamundur që mendja të thotë “Ah, sikur të mos urdhëronte për këtë!” Edhe kur ndalon nga diçka, është e pamundur që mendja e shëndoshë dhe natyra e pastër dhe e papërlyer të thotë: “Ah, sikur të mos kishte ndaluar nga kjo!” Çdo ligj e dispozitë e vendosur nga Ai është me drejtësi e barazi, është në përputhje të plotë me urtësinë, që arrijnë ta logjikojnë dhe pranojnë mendjet e pastra, të cilat shohin dhe gjykojnë drejt. Mendja e shëndetshme dhe natyra e pastër gjykon me bindje se ligjet dhe udhëzimet e ofruara nga Kur'ani janë të vetme ligje e udhëzime që rregullojnë çështjet e krijesave në çdo vend e kohë. Çështjet e tyre rregullohen veçse nëpërmjet tyre. Të gjitha këto janë mëse të mjaftueshme për atë që dëshiron dhe synon të gjejë, të pranojë e të besojë të vërtetën, si dhe do sinqerisht për ta zbuluar dhe kuptuar atë. Allahu mos e kënaqtë kurrë atë që nuk i mjafton Kur'ani dhe mos e shëroftë atë që nuk e shëron Kur'ani, dalluesi i së vërtetës nga e kota! Ai që udhëzohet me këtë Kur'an, ka për t’i mjaftuar ai, sepse ai është më i mirë se çdo gjë tjetër.Nuk ka dyshim se kjo është mëshirë e këshillë për njerëzit që besojnë. -Kjo do të ndodhë për shkak se në të do të gjejnë dituri e mirësi të mëdha, pastrim për zemrat dhe shpirtrat, pastrim e rregullim të besimit, plotësim të moralit të lartë dhe frymëzim të madh nga vetë Zoti, që do t’u japë dritë të kuptojnë shumë të fshehta dhe udhëzime, që të tjerët nuk arrijnë t’i kuptojnë.

Thuaj: “Mjafton që Allahu është dëshmitar ndërmjet meje dhe jush. " -Unë kam sjellë Zotin si dëshmitar dhe gjykues mes nesh, prandaj nëse unë do të isha gënjeshtar, atëherë mbi mua do të godiste dënimi i Tij. Por duke qenë se Ai më ndihmon e më mbështet mua, duke më bërë të triumfoj mbi armiqtë e mij dhe m’i lehtëson të gjitha çështjet e mia, a nuk mjafton kjo si dëshmi nga vetë Zoti, të cilën Ai e tregon me mënyrën se si më trajton? Nëse pretendoni se ju nuk e keni dëgjuar e as e keni parë dëshminë e Zotit, dijeni se kjo nuk ju mjafton si argument për qëndrimin tuaj mohues, sepse:Ai e di ç’ka në qiej e në tokë. -Nuk ka dyshim se Atij nuk i fshihet gjendja ime dhe gjendja juaj, si dhe kjo që po ju them rreth mbështetjes dhe ndihmës që Ai më ofron. Nëse Ai dëgjon që unë them diçka të tillë padrejtësisht, Ai kurrë nuk do të më linte pa ndëshkuar, sepse Ai është i Plotpushtetshëm dhe lënia e ndëshkimit të një mashtruesi do të ishte cenim i diturisë, pushtetit dhe urtësisë së Tij. I Madhëruari thotë në një ajet tjetër: “Sikur ai të trillonte për Ne ndonjë fjalë, Ne do ta kapnim atë me fuqinë Tonë, pastaj do t’ia këputnim arterien e zemrës, e askush prej jush nuk do të mund të ndërhynte për mbrojtjen e tij. " [Haka 44 - 47].Ata që besojnë të kotën e nuk besojnë në Allahun, pikërisht ata janë të humburit. -Sepse ata nuk kanë iman të saktë për Allahun, melekët, librat, profetët e Tij dhe Ditën e Fundit. Kështu atyre iu ikin përfundimisht mirësitë e përjetshme të Xhenetit. Ata janë të humbur se për çdo të vërtetë të mohuar ata sprovohen me kotësinë, që i mbulon me shëmtinë e saj. Për çdo mirësi që iu ikën prej duarsh, i pret një dënim i dhembshëm, e kështu shkatërrojnë dhe humbin veten dhe familjen e tyre në Ditën e Gjykimit.

Ata kërkojnë prej teje përshpejtimin e dënimit(për ta). -Në këtë ajet, Allahu i Lartësuar na tregon rreth injorancës së atyre që mohojnë Profetin dhe refuzojnë të besojnë Shpalljen që ai solli prej Zotit. Ata të mjerë thanë: “Na i përshpejto dënimin!” Duke treguar se nuk e besojnë diçka të tillë, ata thanë: “Kur do të realizohet ky premtim, nëse thoni të vërtetën?” [Junus 48]. Por Allahu i Madhëruar u thotë:Sikur të mos ishte afati i caktuar(nga Allahu), dënimi do t’u vinte menjëherë. - Allahu i Lartësuar ka vendosur një afat për dënimin e tyre dhe ai afat akoma nuk ka ardhur. Po të mos ishte ky afat i vendosur nga Zoti: "dënimi do t’u vinte menjëherë", për shkak të mohimit të së vërtetës dhe kësaj sfide të paturpshme që i bëjnë Zotit. Sikur Zoti t’i ndëshkonte, sipas injorancës së tyre, ai do të sillte një ndëshkim të shpejtë dhe të ashpër. Megjithatë, të mos nxitohen duke kërkuar përshpejtimin e ndëshkimit, se ai ka për t’u ardhur, siç thotë Allahu:Por ai sigurisht do t’u vijë, por do t'u vijë befas, atëherë kur ata nuk e presin. -Dhe ndodhi vërtet ashtu siç njoftoi Zoti i Madhëruar, kur ata shkuan me këmbët e veta në luftën e Bedrit, duke u lëvduar para njerëzve dhe të bindur plotësisht se do t’ia arrinin qëllimit. Allahu i Madhëruar i poshtëroi në atë luftë, kur u vranë krerët e tyre dhe u goditën të gjithë armiqtë e Profetit. Nuk mbeti shtëpi nga idhujtarët pa u goditur nga ajo fatkeqësi. Atyre u erdhi dënimi atëherë kur nuk e prisnin.

Ata kërkojnë shpejtimin e dënimit (dhe ai do t'u vijë). -Edhe sikur ata të shpëtojnë dhe të mos i kapë dënimi në këtë dynja, ata i pret dënimi në ahiret nga i cili nuk ka për të shpëtuar askush prej tyre, pavarësisht nëse në dynja iu jepet menjëherë apo iu shtyhet dënimi.Sigurisht, Xhehenemi ka për t’i rrethuar jobesimtarët nga të gjitha anët. -Ata nuk mund të gjejnë rrugëdalje e shpëtim prej Zjarrit. Ai ka për t’i përfshirë në flakë nga të gjitha anët, ashtu sikurse në këtë dynja ata u pushtuan dhe u zhytën në gjynahet e tyre, në poshtërsitë dhe mohimin e Zotit. Ai është një dënim i ashpër.

Ditën kur ata do t'i mbulojë dënimi(i Zjarrit) prej së larti dhe prej së poshtmi nën këmbët e tyre, do t'u thuhet: “Shijojeni dënimin për atë që keni bërë!” - Punët tuaja të këqija ju janë kthyer në dënim, që ju mbulon pikërisht ashtu siç u mbuluat nga mohimi i Zotit dhe gjynahet ndaj Tij.

O robërit e Mi, që keni besuar! - Allahu iu drejtohet adhuruesve të Tij, që besojnë Atë dhe të gjithë profetët e Tij, dhe thotë:Toka Ime është e gjerë, prandaj vetëm Mua më adhuroni! - Nëse ju ndalohet adhurimi i Zotit në një vend, largohuni prej tij, për të shkuar në një vend tjetër, atje ku i gjithë adhurimi i kushtohet Allahut një dhe të vetëm. Vendet ku mund të adhurohet Zoti janë të shumta dhe të gjera dhe i vetmi që meriton adhurimet tuaja është Allahu.

Çdo njeri do ta shijojë vdekjen dhe, në fund, te Ne do të ktheheni të gjithë. - Vdekja do t’ju vijë dhe askush nga ju nuk mund ta shmangë atë. Pastaj të gjithë ju do të ktheheni tek Zoti, që do t’ju shpërblejë sipas veprave tuaja. Zoti vijon dhe na tregon se si do t’i shpërblejë ata:

Por atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, Ne do t’u japim në Xhenet banesa (të larta), poshtë të cilave rrjedhin lumenj, ku do të jenë përgjithmonë; një shpërblim ky i shkëlqyer për ata që bëjnë punë të mira... -Ata të cilët kanë besim të saktë dhe e vërtetojnë këtë besim me veprat e mira dhe adhurimet e sinqerta vetëm për Zotin dhe sipas kënaqësisë së Tij, Ai do t’i shpërblejë me banesat më të larta dhe të bukura, ku do të gjejnë çdo gjë që ua dëshiron shpirti dhe u kënaq sytë. Ai i tregon se ata do të jetojnë dhe kënaqen përjetësisht. Sa të mira janë ato shpërblime në Xhenetet e larta për ata që punojnë për hir të Allahut dhe i përkushtohen Atij me adhurime! Por cilat janë cilësitë e këtyre fatlumëve? Allahu i Lartësuar thotë:

...për ata të cilët bëjnë durim dhe vetëm Zotit të tyre i mbështeten. -Janë të durueshmit në përmbushjen e adhurimeve për Allahun e Madhëruar, që forcën për këtë e gjetën vetëm duke iu mbështetur Allahut të Madhëruar. Kur thuhet se ata bëjnë durim për të përmbushur dhe plotësuar adhurimin dhe bindjen ndaj Tij, kjo tregon se ata shpenzojnë çdo energji dhe mundësi të tyre në këtë çështje dhe bëjnë një luftë shumë të madhe me shejtanin e mallkuar, që gjithmonë synon të cënojë diçka prej adhurimeve dhe ta zbehë e dobësojë përkushtimin e robit ndaj Zotit. Ndërsa këtu Allahu thotë: “...dhe vetëm Zotit të tyre i mbështeten.” Kjo tregon se sa të përkushtuar janë ata në mbështetjen tek Allahu dhe në lënien e çështjeve tërësisht në dorën e Tij. Kjo tregon se ata kanë mendim të mirë për Zotin, mendim ky që buron nga njohja dhe dituria e thellë për Të. Ata janë thellësisht të përulur ndaj Tij dhe plot besim se Ai do t’i përmbushë të gjitha veprat që ata ia dedikojnë Atij dhe do t’i pranojë ato, me gjithë mangësitë e shumta. Mbështetja e plotë te Zoti është pjesë përbërëse dhe shoqëruese e durimit. Megjithatë, edhe pse durimi u përmend më parë, mbështetja (teuekul) u përmend në mënyrë të veçantë, sepse teuekul-i është ai që i jep jetë durimit dhe e ushqen atë. Me fjalë të tjera, pa ndihmën e Zotit dhe forcën që jep Ai, nuk mund të realizohet durimi për të përmbushur detyrimet, urdhëresat e për të lënë ndalesat. Mbështetja në Zotin është sekreti i forcës së adhuruesit, nëse jep sinqerisht gjithë sa ka mundësi të japë.

Allahu i Madhëruar është Krijuesi dhe Furnizuesi i krijesave. Ai ka në dorë rizkun e krijesave, qoftë atyre të forta, qoftë atyre që janë të dobëta. Ai thotë:Sa e sa gjallesa nuk kanë mundësi ta gjejnë rizkun. -Sa e sa gjallesa që janë të dobëta e nuk kanë forcë e aftësi të gjejnë rizkun për veten e vet, por është Allahu i Gjithëmëshirshëm që i ushqen e kujdeset për to në çdo çast.Është Allahu Ai që i ushqen edhe ato edhe ju. - Të gjithë ju jeni krijesa nevojtare, që Zoti jua siguron ushqimin. Është Ai që jua mundëson rizkun tuaj, siç është i Vetmi Ai që ju krijoi dhe administron të gjitha çështjet tuaja e përkujdeset për ju.Ai dëgjon dhe di gjithçka. -Atij nuk mund t’i fshihet asgjë. Asnjë gjallesë nuk shkatërrohet nga mungesa e rizkut dhe shkak për këtë të jetë se Zoti nuk e di. Zoti di gjithçka dhe çdo gjë ndodh me lejen dhe diturinë e Tij të plotë, siç thotë i Madhëruari: “Nuk ka asnjë gjallesë në Tokë që të mos ushqehet nga Allahu. Ai e di vendbanimin dhe vendprehjen e tyre. Gjithçka gjendet në një Libër të qartë (Leuhi mahfudh). " [Hud 6].

Nëse i pyet ata se, kush i krijoi qiejt e Tokën dhe kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, ata do të thonë sigurisht: “Allahu. ” Atëherë, pse u shkoni pas trillimeve? Allahu ia shton rizkun atij që do nga robërit e Vet dhe ia pakëson atij që Ai do, sepse Allahu di gjithçka. Nëse i pyet ata se, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të ngjall tokën, pasi ishte shkretuar, ata do të thonë: “Allahu.” Thuaj: “I gjithë lavdërimi i qoftë Allahut!" Megjithatë, shumica e tyre nuk logjikojnë. -Në vijim, Allahu i Lartësuar sjell këto ajete si një argumentim për ata që refuzojnë të pranojnë njësimin e Tij në uluhije (meritën e adhurimit), duke i ftuar ata të meditojnë në diçka, që edhe vetë e pranojnë: në faktin se Allahu është i vetmi në rububije. Kështu, nëse i pyet ata se kush i krijoi qiejt e Tokën kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të e ngjall tokën pasi është e shkretuar dhe në dorën e kujt është çdo çështje, Ata do të thonë: “Allahu! Një dhe i vetëm është Ai që i ka në dorë të gjitha këto! Ne dëshmojmë të bindur se idhujt nuk kanë në dorë asgjë nga këto!” Sa e çuditshme është gjendja e tyre e mjerë! Trillojnë e shpifin, duke adhuruar dikë që edhe vetë e besojnë se është i pafuqishëm dhe nuk ka asgjë në dorë. Dije, pra, se janë pa mend në kokë këta të mjerë, që adhurojnë veç Allahut gjëra që nuk kanë asnjë gjë në dorë. Ata janë mendjelehtë dhe pa logjikë. A mund të gjesh më truthtarë se ai njeri që i afrohet një guri, varri etj., që e di mirë që nuk ka asgjë në dorë, as dobi e as dëm, nuk mund të krijojë as të japë rizk, dhe sërish i përkushtohet atij me sinqeritet e përunjësi, me adhurime e dedikime të kulluara, duke e bërë kështu shok e partner me Zotin, që është i vetmi Krijues e Furnizues, i vetmi që ka në dorë dobinë dhe dëmin?! Kur të shohësh të tillë kokëboshë e trutharë, thuaj: "I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili e qartësoi udhëzimin nga devijimi dhe humbja! I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai, që e qartësoi kotësinë e rrugës së idhujtarisë, për t’i paralajmëruar dhe ndriçuar rrugën e besimtarëve të mirë, që i zgjodhi për veten e Tij. I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili krijoi botën e sipërme dhe atë të poshtme dhe kujdeset vetë për rizkun e krijesave dhe për çdo çështje të tyre!” Allahu ia shton rizkun atij që Ai do dhe ia ngushton atij që Ai do, dhe këtë e bën me urtësinë e Tij, sepse Ai e di mirë se çfarë është e mirë dhe i rregullon robërit e Tij. Ai e di mirë për çfarë kanë nevojë ata.

Nëse i pyet ata se, kush i krijoi qiejt e Tokën dhe kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, ata do të thonë sigurisht: “Allahu. ” Atëherë, pse u shkoni pas trillimeve? Allahu ia shton rizkun atij që do nga robërit e Vet dhe ia pakëson atij që Ai do, sepse Allahu di gjithçka. Nëse i pyet ata se, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të ngjall tokën, pasi ishte shkretuar, ata do të thonë: “Allahu.” Thuaj: “I gjithë lavdërimi i qoftë Allahut!" Megjithatë, shumica e tyre nuk logjikojnë. -Në vijim, Allahu i Lartësuar sjell këto ajete si një argumentim për ata që refuzojnë të pranojnë njësimin e Tij në uluhije (meritën e adhurimit), duke i ftuar ata të meditojnë në diçka, që edhe vetë e pranojnë: në faktin se Allahu është i vetmi në rububije. Kështu, nëse i pyet ata se kush i krijoi qiejt e Tokën kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të e ngjall tokën pasi është e shkretuar dhe në dorën e kujt është çdo çështje, Ata do të thonë: “Allahu! Një dhe i vetëm është Ai që i ka në dorë të gjitha këto! Ne dëshmojmë të bindur se idhujt nuk kanë në dorë asgjë nga këto!” Sa e çuditshme është gjendja e tyre e mjerë! Trillojnë e shpifin, duke adhuruar dikë që edhe vetë e besojnë se është i pafuqishëm dhe nuk ka asgjë në dorë. Dije, pra, se janë pa mend në kokë këta të mjerë, që adhurojnë veç Allahut gjëra që nuk kanë asnjë gjë në dorë. Ata janë mendjelehtë dhe pa logjikë. A mund të gjesh më truthtarë se ai njeri që i afrohet një guri, varri etj., që e di mirë që nuk ka asgjë në dorë, as dobi e as dëm, nuk mund të krijojë as të japë rizk, dhe sërish i përkushtohet atij me sinqeritet e përunjësi, me adhurime e dedikime të kulluara, duke e bërë kështu shok e partner me Zotin, që është i vetmi Krijues e Furnizues, i vetmi që ka në dorë dobinë dhe dëmin?! Kur të shohësh të tillë kokëboshë e trutharë, thuaj: "I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili e qartësoi udhëzimin nga devijimi dhe humbja! I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai, që e qartësoi kotësinë e rrugës së idhujtarisë, për t’i paralajmëruar dhe ndriçuar rrugën e besimtarëve të mirë, që i zgjodhi për veten e Tij. I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili krijoi botën e sipërme dhe atë të poshtme dhe kujdeset vetë për rizkun e krijesave dhe për çdo çështje të tyre!” Allahu ia shton rizkun atij që Ai do dhe ia ngushton atij që Ai do, dhe këtë e bën me urtësinë e Tij, sepse Ai e di mirë se çfarë është e mirë dhe i rregullon robërit e Tij. Ai e di mirë për çfarë kanë nevojë ata.

Nëse i pyet ata se, kush i krijoi qiejt e Tokën dhe kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, ata do të thonë sigurisht: “Allahu. ” Atëherë, pse u shkoni pas trillimeve? Allahu ia shton rizkun atij që do nga robërit e Vet dhe ia pakëson atij që Ai do, sepse Allahu di gjithçka. Nëse i pyet ata se, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të ngjall tokën, pasi ishte shkretuar, ata do të thonë: “Allahu.” Thuaj: “I gjithë lavdërimi i qoftë Allahut!" Megjithatë, shumica e tyre nuk logjikojnë. -Në vijim, Allahu i Lartësuar sjell këto ajete si një argumentim për ata që refuzojnë të pranojnë njësimin e Tij në uluhije (meritën e adhurimit), duke i ftuar ata të meditojnë në diçka, që edhe vetë e pranojnë: në faktin se Allahu është i vetmi në rububije. Kështu, nëse i pyet ata se kush i krijoi qiejt e Tokën kush i nënshtroi Diellin dhe Hënën, kush e lëshon shiun nga qielli dhe me të e ngjall tokën pasi është e shkretuar dhe në dorën e kujt është çdo çështje, Ata do të thonë: “Allahu! Një dhe i vetëm është Ai që i ka në dorë të gjitha këto! Ne dëshmojmë të bindur se idhujt nuk kanë në dorë asgjë nga këto!” Sa e çuditshme është gjendja e tyre e mjerë! Trillojnë e shpifin, duke adhuruar dikë që edhe vetë e besojnë se është i pafuqishëm dhe nuk ka asgjë në dorë. Dije, pra, se janë pa mend në kokë këta të mjerë, që adhurojnë veç Allahut gjëra që nuk kanë asnjë gjë në dorë. Ata janë mendjelehtë dhe pa logjikë. A mund të gjesh më truthtarë se ai njeri që i afrohet një guri, varri etj., që e di mirë që nuk ka asgjë në dorë, as dobi e as dëm, nuk mund të krijojë as të japë rizk, dhe sërish i përkushtohet atij me sinqeritet e përunjësi, me adhurime e dedikime të kulluara, duke e bërë kështu shok e partner me Zotin, që është i vetmi Krijues e Furnizues, i vetmi që ka në dorë dobinë dhe dëmin?! Kur të shohësh të tillë kokëboshë e trutharë, thuaj: "I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili e qartësoi udhëzimin nga devijimi dhe humbja! I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai, që e qartësoi kotësinë e rrugës së idhujtarisë, për t’i paralajmëruar dhe ndriçuar rrugën e besimtarëve të mirë, që i zgjodhi për veten e Tij. I lavdëruar qoftë Allahu, i Cili krijoi botën e sipërme dhe atë të poshtme dhe kujdeset vetë për rizkun e krijesave dhe për çdo çështje të tyre!” Allahu ia shton rizkun atij që Ai do dhe ia ngushton atij që Ai do, dhe këtë e bën me urtësinë e Tij, sepse Ai e di mirë se çfarë është e mirë dhe i rregullon robërit e Tij. Ai e di mirë për çfarë kanë nevojë ata.

Në këto ajete, Allahu i Lartësuar na tregon rreth gjendjes së dynjasë dhe ahiretit, duke na paralajmëruar që të ruhemi nga dynjaja dhe duke na inkurajuar të jemi asketë dhe të nxisim mallin e dashurinë për ahiretin. Ai thotë:Jeta e kësaj bote është veçse dëfrim e lojë... - Kjo është e vërteta e kësaj jete. Ajo i trazon zemrat me stolitë e bukuritë e saj dhe angazhon trupin për të luajtur me të. Kështu ndikon dynjaja në zemrën dhe trupin e njerëzve, sepse Allahu ka vendosur në këtë dynja stoli e zbukurime, kënaqësi e joshje të shumta. Epshet e dëshirat e shfrenuara që kjo dynja e zbukuruar ofron arrijnë të pushtojnë ato zemra që i kanë kthyer shpinën besimit në Zot. Ajo arrin të verbojë me shkëlqimin dhe bukuritë e saj, sytë e atyre që janë të pavëmendshëm për ahiretin dhe as që e kujtojnë atë. Ajo arrin të nënshtrojë shpirtrat e të humburve dhe të mashtruarve, por shumë shpejt ajo do të fanitet dhe do të zhduket tërësisht. Atëherë, ai që është i dashuruar pas saj ka për të provuar veçse pendesë, dëshpërim dhe trishtim. Ndërsa jeta tjetër është e plotë dhe pa të meta. Si e tillë, ajo jetë kërkon që trupat e atyre të lumturve të jenë në kulmin e fuqisë dhe gjallërisë, sepse ata do të krijohen për të jetuar përjetësisht. Si të tillë, ata kanë çdo gjë që e bën jetën të plotë dhe pa asnjë mangësi, në mënyrë që të shijojnë e përjetojnë të gjitha llojet e kënaqësive, si ato shpirtërore e të zemrës, ashtu edhe ato trupore, si ushqimi, pija, marrëdhëniet e kënaqësisë etj. Të gjitha këto lloje të kënaqësisë janë të atilla që as syri nuk i ka parë, as veshi nuk i ka dëgjuar dhe as mendja e robit nuk i ka përfytëruar dhe fantazuar kurrë.... kurse jetë e vërtetë është vetëm jeta e botës tjetër(ahireti), sikur ta dinin! - Nëse do ta dinin dhe kuptonin, kurrë nuk do t’i jepnin përparësi dynjasë kundrejt ahiretit. Nëse do të kishin mend, kurrë nuk do të braktisnin jetën e plotë dhe të përjetshme, me kënaqësi të plota e të pashembullta, për të jetuar këtë jetë të shkurtër të mangët, që është thjesht një lojë e dëfrim i përkohshëm. Kjo tregon se ata që dinë dhe kanë logjikë i japin përparësi ahiretit kundrejt dynjasë, sepse kanë dituri të plotë rreth të dyja llojeve të jetës, si për dynjanë, ashtu edhe për ahiretin.

Kur ata hipin në anije, i luten sinqerisht Allahut. Por kur Ai i nxjerr ata në tokë (shëndoshë e mirë), ata përsëri i bëjnë shok Atij! -Allahu i Lartësuar u kujton idhujtarëve këtë gjendje, nëpër të cilën ata kalojnë dhe me të cilën shpesh përballen. Kur janë në vështirësi të madhe, kur janë mes dallgëve në oqeanin e frikshëm dhe frikësohen seriozisht nga vdekja, ata i harrojnë të gjithë idhujt, të cilëve u luten gjithmonë dhe fillojnë t’i luten vetëm Allahut, që t’i shpëtojë. Por kur Ai ua largon këtë rrezik dhe i shpëton, ata vijojnë përsëri t’i shoqërojnë idhujt, ata idhuj që nuk i shpëtuan nga vështirësia dhe as nuk u dhanë shpresë. Allahu i Madhëruar ua kujton këtyre të mjerëve që të mendojnë pak në këtë fakt dhe që të vendosin që të jenë të sinqertë me Allahun dhe ta lusin dhe adhurojnë Atë si një dhe të vetëm, qoftë në kohë vështirësie, qoftë edhe në kohë mirësie e qetësie. Kështu ata do të jenë besimtarë të mirë, që meritojnë shpërblimin e Tij dhe do të jenë të ruajtur e të shpëtuar nga dënimi i Tij.

Kështu ata i mohojnë ato të mira që u kemi dhënë dhe vazhdojnë të kënaqen me to... - Me këtë idhujtari, edhe pas mirësisë që u kemi bërë duke i shpëtuar nga vdekja, ata tregojnë mosmirënjohjen për ato që u dhuruam dhe i kundërpërgjigjen të mirës me ligësi. Por, a nuk e kuptojnë të mjerët se ata thjesht janë afatizuar që të plotësojnë jetën dhe pjesën e kënaqësive të tyre në këtë dynja? Nëse nuk pendohen, le ta dinë se ata thjesht janë lënë të vazhdojnë jetën dhe dëfrimet e tyre si kafshët, që nuk synojnë gjë tjetër, veç kënaqësive të barkut dhe të mishit të tyre....por shpejt do ta kuptojnë! -Kur të vijë koha që të largohen nga dynjaja, - gjë që do të ndodhë patjetër, edhe sikur të vonohet, - ata do të shohin ndëshkimin e dhembshëm dhe dëshpërimin, që kurrë nuk do t’u ndahet më.

A nuk e shohin ata se Ne e kemi bërë atë (Mekën) një vend të shenjtë e të sigurt, kurse përreth saj, njerëzit rrëmbehen(plaçkiten dhe vriten)? -Në këto ajete, Allahu i Lartësuar u tregon atyre mirësinë e madhe që ai u ka bërë në këtë vend të sigurt dhe të ruajtur. Ai i ka bërë ata që të jenë prijësit në këtë vend, ku mbizotëron siguria dhe rizku i bollshëm, ndërkohë që njerëzit dhe vendet rreth e rrotull janë të mbushur me frikë e pasiguri, sepse vriten nga luftërat e pasiguria. Pse nuk përkushtohen, që ta adhurojnë Allahun si një dhe të vetëm, Atë që i siguron e ruan nga çdo frikë, nga uria dhe pasiguria?Atëherë, a po besojnë atë që është e kotë dhe të mirat e Allahut po i mohojnë?! - Si është e mundur që të vazhdojnë me kotësinë e shirkut dhe të fjalëve e veprave të tyre të kota dhe të braktisin dhe mohojnë mirësinë e Allahut?! Ku shkuan mendja dhe logjika e tyre? Si ndodh që të parapëlqejnë humbjen, kundrejt udhës së drejtë dhe të sigurt të Zotit?! Përse parapëlqejnë kotësinë e të palogjikshmen, kundrejt të vërtetës dhe urtësisë? Përse zgjedhin dëshpërimin dhe fatkeqësinë dhe nuk zgjedhin lumturinë e mirësinë në të dyja jetët? Me këtë, ata tregojnë se janë krijesat më të padrejta dhe keqbërëse, siç thotë i Madhëruari:

E kush është më i padrejtë se ai që shpif kundër Allahut -Këta të mjerë trillojnë gënjeshtra për Allahun dhe i atribuojnë Atij kotësira. Këta të mjerë, edhe pse janë vetë të zhytur në humbje e kotësi, pretendojnë se e kota dhe humbja është ajo që thotë Zoti dhe nuk e pranojnë të vërtetën që vjen prej Tij....dhe mohon të vërtetën, pasi ajo ka ardhur(e qartë)? -Ata refuzojnë Shpalljen, që Zoti ia dhuroi Profetit të Tij. Por le ta dijnë këta të mjerë se ata po i pret Xhehenemi:Atëherë, a nuk është Xhehenemi vendi i jobesimtarëve? - Atje do të marrin atë që meritojnë, për shpifjet dhe refuzimin e së vërtetës; atje do të poshtërohen dhe ai do të jetë vendqëndrimi i tyre i përhershëm, nga i cili nuk do të dalin kurrë.

Ndërsa ata të cilët luftojnë për lartësimin e Fjalës Sonë ... -Këta janë ata që emigrojnë për hir të Allahut dhe luftojnë armiqtë e besimit. Ata shpenzojnë çdo forcë e mundësi për kënaqësinë e Allahut dhe për lartësimin e fesë së Tij. Ata që luftojnë dhe përpiqen në këtë rrugë:Ne do t’i drejtojmë patjetër në rrugët Tona ... -Në ato rrugë që i sjellin tek Ne, sepse ata janë bamirës....sepse, sigurisht, Allahu është me bamirësit. - Zoti është me ata me ndihmën, fitoren dhe udhëzimin e Tij. Kjo tregon se njerëzit më të meritueshëm për t’ia qëlluar të vërtetës janë ata që përpiqen dhe përmbushin gradat e xhihadit. Atij që përpiqet të përmbushë me besnikëri urdhëresat e Zotit, Ai ka për t’ia lehtësuar rrugët e udhëzimit të plotë. Gjithashtu, ai që përpiqet dhe lodhet në kërkimin e diturisë fetare, atij do t’i mundësohet një udhëzim dhe ndihmë shumë e madhe për t’i arritur synimet e larta dhe diturinë rreth Zotit, shumë e shumë më tepër sesa do t’ia arrinte me lodhjen dhe mundimin e tij. Atij do t’i lehtësohen rrugët e marrjes dhe nxënies së diturisë fetare. Nuk ka dyshim se kërkimi i diturisë fetare konsiderohet si xhihad në rrugën e Zotit, madje ai është një nga dy llojet e xhihadit, që e realizojnë veçse më të dalluarit dhe më të zgjedhurit e krijesave. Ky është xhihadi me dituri dhe fjalë kundër mohuesve dhe munafikëve. Ky është xhihadi për t’u mësuar njerëzve çështjet e fesë së tyre dhe për t’i treguar vendin dhe hedhur poshtë me fakte dyshimet dhe kundërshtitë e armiqve të së vërtetës, edhe sikur ata të jenë nga mesi i vetë muslimanëve.Këtu përfundon tefsiri i sures Ankebut, me ndihmën e Allahut të Lartësuar!

Elif, Lam, Mim. Romakët u mundën, në tokën më të afërt(me arabët)… -Rreth gërmave të përmendura në fillim të sureve është folur dhe qartësuar më parë se cili është qëndrimi ynë. Persia dhe Roma, në atë kohë, ishin fuqitë më të mëdha në botë dhe mes tyre zhvilloheshin shpesh luftëra e përplasje, ashtu siç ndodh zakonisht mes fuqive të barabarta. Persianët ishin idhujtarë dhe adhuronin zjarrin, ndërsa romakët besonin Teuratin dhe Ungjillin, gjë që i bënte ata të ishin më afër besimtarëve sesa persët. Për këtë arsye, muslimanët shpresonin dhe e dëshironin fitoren e romakëve kundër persëve. Ndërsa idhujtarët kurejshë, duke qenë të ngjashëm në idhujtari me persët, dëshironin fitoren e persëve. Ndodhi që persët fituan kundër romakëve në një luftë të zhvilluar mes tyre në pjesën më të afërt të Tokës, që e kishin nën sundim persianët. Kjo solli gëzimin e idhujtarëve kurejshë të Mekës dhe trishtimin e muslimanëve, por në ajetin vijues Allahu i Lartësuar i njofton muslimanët se romakët do të fitojnë në një përballje tjetër të tyre me persët.

Elif, Lam, Mim. Romakët u mundën, në tokën më të afërt(me arabët)… -Rreth gërmave të përmendura në fillim të sureve është folur dhe qartësuar më parë se cili është qëndrimi ynë. Persia dhe Roma, në atë kohë, ishin fuqitë më të mëdha në botë dhe mes tyre zhvilloheshin shpesh luftëra e përplasje, ashtu siç ndodh zakonisht mes fuqive të barabarta. Persianët ishin idhujtarë dhe adhuronin zjarrin, ndërsa romakët besonin Teuratin dhe Ungjillin, gjë që i bënte ata të ishin më afër besimtarëve sesa persët. Për këtë arsye, muslimanët shpresonin dhe e dëshironin fitoren e romakëve kundër persëve. Ndërsa idhujtarët kurejshë, duke qenë të ngjashëm në idhujtari me persët, dëshironin fitoren e persëve. Ndodhi që persët fituan kundër romakëve në një luftë të zhvilluar mes tyre në pjesën më të afërt të Tokës, që e kishin nën sundim persianët. Kjo solli gëzimin e idhujtarëve kurejshë të Mekës dhe trishtimin e muslimanëve, por në ajetin vijues Allahu i Lartësuar i njofton muslimanët se romakët do të fitojnë në një përballje tjetër të tyre me persët.

Elif, Lam, Mim. Romakët u mundën, në tokën më të afërt(me arabët)… -Rreth gërmave të përmendura në fillim të sureve është folur dhe qartësuar më parë se cili është qëndrimi ynë. Persia dhe Roma, në atë kohë, ishin fuqitë më të mëdha në botë dhe mes tyre zhvilloheshin shpesh luftëra e përplasje, ashtu siç ndodh zakonisht mes fuqive të barabarta. Persianët ishin idhujtarë dhe adhuronin zjarrin, ndërsa romakët besonin Teuratin dhe Ungjillin, gjë që i bënte ata të ishin më afër besimtarëve sesa persët. Për këtë arsye, muslimanët shpresonin dhe e dëshironin fitoren e romakëve kundër persëve. Ndërsa idhujtarët kurejshë, duke qenë të ngjashëm në idhujtari me persët, dëshironin fitoren e persëve. Ndodhi që persët fituan kundër romakëve në një luftë të zhvilluar mes tyre në pjesën më të afërt të Tokës, që e kishin nën sundim persianët. Kjo solli gëzimin e idhujtarëve kurejshë të Mekës dhe trishtimin e muslimanëve, por në ajetin vijues Allahu i Lartësuar i njofton muslimanët se romakët do të fitojnë në një përballje tjetër të tyre me persët.

…por pas disfatës së tyre, ata do të ngadhënjejnë, brenda pak viteve. -Domethënë, brenda një afati 3 - 9 vjet. Ai na njofton, gjithashtu, se si fitorja e persëve, ashtu edhe ajo e romakëve ndodhën me dëshirën e përcaktimin e Allahut:Çështja është në dorë të Allahut, fillim e mbarim. - Fitorja nuk është produkt vetëm i marrjes së masave njerëzore dhe përgatitjes, por ajo është e lidhur ngushtë dhe nuk mund të dalë jashtë përcaktimit dhe vullnetit të Zotit.

Atë ditë, besimtarët do të gëzohen për ndihmën e Allahut. -Ditën kur romakët do t’i mundin persianët do të gëzohen besimtarët muslimanë. Ata do të gëzoheshin me fitoren e romakëve mbi persët, edhe pse të dyja palët ishin mohues të besimit të drejtë, por një e keqe mund të jetë më e vogël se një e keqe tjetër. Ndërsa idhujtarët do të trishtoheshin.Ai ndihmon atë që do dhe Ai është i Gjithëfuqishëm e Mëshirëplotë. -Ai është Ngadhënjimtari e Krenari, që me pushtetin dhe krenarinë e Tij ka ngadhënjyer mbi të gjitha krijesat dhe i ka nënshtruar ata. Allahu ia jep pushtetin dhe mbretërimin atij që Ai do dhe ia heq prej duarsh atij që Ai do. Ai krenon dhe lartëson atë që Ai do edhe e poshtëron dhe e përul atë që dëshiron. Allahu është edhe mëshirëplotë me robërit e Tij besimtarë. Me mëshirën e Tij të plotë, Ai u mundëson atyre çdo gjë që bën të mundur lumturinë dhe triumfin e tyre. Me mëshirën e Tij, Ai u sjell atyre mirësi dhe ndihmë përmes rrugëve që ata as nuk i mendojnë e llogarisin.

Ky është premtimi i Allahut, dhe Allahu nuk e thyen premtimin e Vet … -Të jeni të sigurt në këtë premtim dhe kini bindje të plotë se kjo do të ndodhë patjetër. Kur zbritën ajetet me këtë premtim, besimtarët u gëzuan dhe e pritën plot shpresë e gëzim atë, ndërsa idhujtarët Mekas e mohuan dhe i vunë në dyshim këto premtime. Madje, disa besimtarë diskutonin me idhujtarët, duke shprehur sigurinë e plotë se ajo ngjarje do të ndodhte brenda një periudhe jo më shumë se 10-vjeçare, duke vënë bast për këtë çështje. Allahu i Lartësuar bëri që të fitonin romakët dhe t’i dëbonin persët nga ajo tokë që ua patën marrë më parë, dhe kështu u plotësua premtimi i Allahut të Madhëruar. Kjo ishte një profeci rreth çështjeve të fshehta, që u vërtetuan e u dëshmuan nga muslimanët dhe idhujtarët e asaj kohe.…por shumica e njerëzve nuk e dinë. -Ata nuk e dinë se premtimi i Allahut është i vërtetë. Ka shumë njerëz, të cilët nuk i besojnë premtimet e Allahut dhe i mohojnë shenjat dhe shpalljet e Tij.

Ata njohin anën e jashtme nga jeta e kësaj bote... - Këta janë ata të cilët nuk dinë, pra, nuk dinë realitetin e gjërave dhe as gjykojnë drejt për përfundimin e çështjeve. Allahu i Lartësuar na tregon se ata njohin anën e jashtme nga jeta e kësaj bote. Vështrimi i tyre është i kufizuar vetëm në lidhjen shkak-pasojë. Për ta ka rëndësi vetëm përmbushja e kushteve për të ardhur pasoja. Nëse kushtet janë plotësuar, atëherë - sipas tyre - pasoja duhet të realizohet patjetër dhe është e pamundur që të mos ndodhë. Gjithashtu, nëse shkaqet nuk janë plotësuar, është e pamundur që të ndodhin pasojat dhe përfundimet. Ata i kanë zemrat të lidhura veçse me shkaqet dhe nuk shohin aspak tek Ai që sjell shkaqet dhe bën të mundur pasojat; tek Ai që i ka në dorë shkakun, pasojën dhe forcën ndikuese të çdo gjëje....por ndaj jetës tjetër janë plotësisht të pavëmendshëm. -Zemrat, prirjet, motivet dhe dëshirat e tyre janë lidhur ngushtë dhe kufizuar veçse me stolitë dhe kënaqësitë mashtruese të kësaj dynjajeje. Ata punojnë vetëm për këtë botë dhe përkushtohen tërësisht e plotësisht pas saj, duke i kthyer shpinën tërësisht ahiretit dhe duke e lënë tërësisht në harresë ditën e takimit me Zotin. Për ta nuk ka Xhenet, që të përmallohen për të hyrë në të dhe nuk ka Zjarr, nga i cili të frikësohen dhe të ruhen. Ata nuk besojnë që një ditë do të dalin para Allahut për t’u marrë në llogari, që t’i shqetësojë në çdo çast dhe të ruhen nga padrejtësitë dhe mosbesimi. Kjo është shenjë për fatkeqësinë e robit dhe faktin që ai është tërësisht i pavëmendshëm për ahiretin. I çuditshëm është fakti se shumë nga ky lloj njerësish kanë arritur në çështjet e dynjasë nivel të jashtëzakonshëm të inteligjencës dhe diturisë. Ata kanë arritur të prodhojnë e shpikin gjëra të habitshme në fusha nga më të ndryshmet të shkencës. Kanë ndërtuar mjete tokësore, detare, ajrore, elektrike. Ata kanë çuditur botën me këto arritje dhe i shohin të tjerët shumë të dobët. Madje, i shohin të tjerët me nënçmim e përbuzje, ndërkohë që, nga ana tjetër, janë njerëzit më të lehtë e më të paditur në çështjet e fesë dhe besimit të Zotit. Ata janë më të pavëmendshmit e më të shkujdesurit për ahiretin. Ata nuk dinë asgjë rreth përfundimit të çështjeve. Vetëm të urtët dhe të mençurit që shohin me dritën e Zotit dinë të dallojnë injorancën e këtyre të mjerëve, që koten në mosbesimin dhe humbjen e tyre, që enden të pasigurt nëpër skutat e kësaj dynjaje, pa iman dhe pa qëllim për jetën e tyre. Ata kanë harruar Allahun, ndaj Allahu i bën të harrojnë vetveten dhe tëmirën e saj. Pikërisht këta janë njerëzit më të prishur, që kalojnë çdo kufi të Zotit. Njerëzit e urtë dhe të ditur, kur shohin aftësitë e mëdha dhe mprehtësinë e këtyre në çështjet e dynjasë dhe që, nga ana tjetër, janë të privuar nga logjika dhe urtësia për të gjykuar drejt rreth besimit në Zot dhe qëllimit të jetës, ata e kuptojnë mirë dhe binden se çdo çështje dhe gjykim për njerëzit është në dorën e Zotit. Ai udhëzon ata që Ai do dhe lë në humbje atë që Ai do; udhëzimi dhe ndriçimi i mendjes është në dorën e Zotit. Kjo ua shton edhe më shumë frikën ndaj Zotit. Ne e lusim Allahun që të na e plotësojë dhe vazhdojë atë që ne i kërkojmë, pra, dritën e urtësisë, mençurisë dhe imanit të pastër, derisa ta takojmë Atë dhe të dalim para Tij! Në fakt, nëse njohurive dhe mprehtësisë në çështjet e dynjasë do t’i shtohej edhe imani i pastër, atëherë kjo do të sillte një mirësi të madhe dhe një jetë të këndshme që në këtë dynja. Por duke qenë se shumë nga njohuritë e kësaj dynjaje janë ndërtuar mbi mosbesimin dhe për t’i shërbyer mosbesimit e mohimit të Zotit, atëherë ato prodhuan veçse shkatërrimin e moralit

A nuk meditojnë ata për veten e tyre? - Këta mohues të profetëve të Zotit dhe të takimit me të, a nuk meditojnë pak në veten e tyre? Pa dyshim, mjafton të meditojnë në veten e tyre, për të gjetur shenja të mëdha, që tregojnë se Ai që i bëri të ekzistojnë nga hiçi e ka pushtetin për t’i rikthyer sërish pas vdekjes; Ai që i bëri të kalojnë nëpër faza të ndryshme: nga një pikë uji, në droçkë gjaku, pastaj në një kafshatë mishi si e përtypur, pastaj i jep shpirt dhe e bën një krijesë të gjallë një njeri, që do të dalë në këtë botë si fëmijë i dobët, pastaj rritet dhe bëhet një i ri, pastaj rritet, piqet dhe më pas, nëse Zoti e lë në këtë jetë, plaket deri në pleqëri të thellë; pra, është e pamundur që Ai t’i lerë të shpërfillur e pa u vendosur rregulla e ligje për jetën në këtë botë, pa i urdhëruar dhe pa i ndaluar, pa i shpërblyer e pa i ndëshkuar.Allahu i krijoi qiejt dhe Tokën dhe çdo gjë që gjendet ndërmjet tyre me një qëllim të madh... -Dhe ky qëllim i vërtetë dhe i rëndësishëm është që t’ju sprovojë se cili nga ju është më vepër mirë:...dhe për një kohë të përcaktuar, -Allahu vendosi një afat për jetën tuaj në këtë dynja. Kjo dynja e ka një afat dhe, kur të mbarojë ajo, atëherë ka ardhur koha e ahiretit. Atë ditë, Toka do të shndërrohet në tjetër Tokë dhe qiejt do të shndërrohen në të tjerë qiej.…por shumë njerëz e mohojnë takimin me Zotin e tyre (Ditën e Ringjalljes). -Për këtë arsye edhe nuk përgatiten për takimin me Të. Ata të mjerë nuk i besojnë profetët e Zotit, që njoftuan për Ditën e Gjykimit, dhe ky ishte tregues i mohimit të tyre pa asnjë argumet dhe fakt ku të mbështeteshin. Madje, argumente të shumta dhe të prera tregojnë se ringjallja dhe llogaria me drejtësi është e vërtetë që nuk mund të mohohet dhe të hidhet poshtë.

A nuk meditojnë ata për veten e tyre? -Këta mohues të profetëve të Zotit dhe të takimit me të, a nuk meditojnë pak në veten e tyre? Pa dyshim, mjafton të meditojnë në veten e tyre, për të gjetur shenja të mëdha, që tregojnë se Ai që i bëri të ekzistojnë nga hiçi e ka pushtetin për t’i rikthyer sërish pas vdekjes; Ai që i bëri të kalojnë nëpër faza të ndryshme: nga një pikë uji, në droçkë gjaku, pastaj në një kafshatë mishi si e përtypur, pastaj i jep shpirt dhe e bën një krijesë të gjallë një njeri, që do të dalë në këtë botë si fëmijë i dobët, pastaj rritet dhe bëhet një i ri, pastaj rritet, piqet dhe më pas, nëse Zoti e lë në këtë jetë, plaket deri në pleqëri të thellë; pra, është e pamundur që Ai t’i lerë të shpërfillur e pa u vendosur rregulla e ligje për jetën në këtë botë, pa i urdhëruar dhe pa i ndaluar, pa i shpërblyer e pa i ndëshkuar.Allahu i krijoi qiejt dhe Tokën dhe çdo gjë që gjendet ndërmjet tyre me një qëllim të madh... - Dhe ky qëllim i vërtetë dhe i rëndësishëm është që t’ju sprovojë se cili nga ju është më vepër mirë:...dhe për një kohë të përcaktuar, -Allahu vendosi një afat për jetën tuaj në këtë dynja. Kjo dynja e ka një afat dhe, kur të mbarojë ajo, atëherë ka ardhur koha e ahiretit. Atë ditë, Toka do të shndërrohet në tjetër Tokë dhe qiejt do të shndërrohen në të tjerë qiej.…por shumë njerëz e mohojnë takimin me Zotin e tyre(Ditën e Ringjalljes). -Për këtë arsye edhe nuk përgatiten për takimin me Të. Ata të mjerë nuk i besojnë profetët e Zotit, që njoftuan për Ditën e Gjykimit, dhe ky ishte tregues i mohimit të tyre pa asnjë argumet dhe fakt ku të mbështeteshin. Madje, argumente të shumta dhe të prera tregojnë se ringjallja dhe llogaria me drejtësi është e vërtetë që nuk mund të mohohet dhe të hidhet poshtë.A nuk udhëtojnë ata nëpër tokë e të shohin se si qe përfundimi i atyre që ishin më parë? Ata ishin edhe më të fortë se këta dhe e punuan dhe e ndërtuan tokën më shumë sesa këta. Atyre u erdhën të dërguarit me fakte të qarta. Allahu nuk u bëri asnjë padrejtësi atyre, por ata i bënë padrejtësi vetvetes. - Allahu i Madhëruar na nxit që të udhëtojmë në tokë dhe të shohim e mësojmë se si që përfundimi i atyre që i mohuan profetët dhe kundërshtuan rrugën dhe porositë e tyre. Ata popuj të zhdukur ishin më të fortë se këta të sotmit dhe lanë në tokë më shumë gjurmë, si kështjella apo vepra të çuditshme. Ata jetuan mes pemëve të shumta, me bimësi të dendur e ujë të bollshëm. Por atyre nuk u bënë dobi këto gjëra kur mohuan profetët, që u sollën argumente e shenja të qarta, që tregonin për të vërtetën dhe saktësinë e kumteve që sollën prej Zotit. - Kur të udhëtoni nëpër tokë, në vendbanimet e popujve të zhdukur do të shihni që ato kanë mbetur si gërmadha të frikshme, pa jetë e pa banorë në to; përveç kësaj, ata i ndjek nga pas edhe nami i keq e përbuzja e krijesave për ta. Ky, në fakt, është një nga ndëshkimet e tyre në këtë dynja, i cili është edhe fillimi i dënimit në ahiret. Të gjithë ata popuj të shkatërruar ishin të padrejtë e keqbërës. Allahu nuk u bëri asnjë padrejtësi, por ishin ata që i bënë padrejtësi vetvetes, duke u bërë shkaktarë të dënimit.

Në fund, përfundimi i atyre që bënë punë të këqija ishte më i keqi... -I tillë ishte përfundimi i atyre që bënë ligësi. Ai qe një përfundim i shëmtuar dhe i tmerrshëm. Shkak për këtë përfundim ishte fakti se:…për shkak se ata i mohonin argumentet e Allahut dhe talleshin me to. - Ky ishte ndëshkimi për ligësitë dhe gjynahet e tyre. Për talljet dhe mohimin e tyre, ata do të marrin ndëshkimin më të madh dhe të dhembshëm.

Allahu e fillon krijimin, pastaj e rikthen atë dhe, në fund, tek Ai do të ktheheni të gjithë. - Allahu i Madhëruar na njofton se Ai është i Vetmi që e fillon krijimin e çdo gjëje dhe e rikthen atë dhe tek Ai do të kthehen të gjithë. Kur Ai t’i ringjallë, ka për t’i shpërblyer për veprat e tyre në këtë dynja. Më pas përmendet ndëshkimi i punëkëqijve dhe shpërblimi i punëmirëve. Ai thotë:

Ditën kur të vijë Ora, keqbërësit do të humbin çdo shpresë. - Kur të vijë ora e Kijametit, atë ditë do të ngrihen njerëzit për të dalë para Zotit të botëve dhe kanë për ta parë Kijametin me sy e do ta përjetojnë vetë. Atë ditë, keqbërësit do të humbin çdo shpresë, sepse ata nuk kanë bërë për atë ditë asgjë, veç mosbesimit, idhujtarisë dhe gjynaheve. Ata nuk bëjnë në këtë dynja ndonjë të mirë, që të mund të shpresonin atë ditë. Atyre do t’u zhduket gjithçka që ata besonin, si ajo shpresë e kotë që idhujt e putat do t’i ndihmojnë ose ndërmjetësojnë për ta.

Ata nuk do të gjejnë ndonjë ndërmjetësues prej idhujve të tyre dhe kanë për t'i mohuar ata. - Mes gjithë atyre idhujve që ata i adhurojnë përveç Allahut në këtë dynja, ata nuk mund të gjejnë asnjë mik që të ndërmjetësojë për ta. Madje qoftë idhujtarët, qoftë idhujt do të distancohen nga njëri tjetri. Kështu, idhujt do të thonë:"... Ne tashmë distancohemi para Teje (e dëshmojmë), se ata nuk na adhuronin ne.” [Kasas 63]. Ata do të mallkojnë njëri-tjetrin dhe do të largohen nga njëri tjetri. Atë ditë, të mirët do të ndahen nga të ligjtë, ashtu siç edhe në këtë dynja veprat e tyre dallohen dhe ndahen nga njëri tjetri:

Dita kur vjen Ora është Dita e Ndarjes. - Edhe shpërblimi që do të marrin atë ditë do të jetë i ndryshëm.

Sa u përket atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, ata do të jenë të gëzuar nëpër kopshte. - Këta besojnë në Allahun me një besim të pastër, korrekt dhe të sinqertë, që e vërtetojnë edhe me veprat e tyre të mira e korrekte. Pikërisht këta fatlumë: "... do të jenë të gëzuar nëpër kopshte (të Xhenetit)." Atje ka nga të gjitha llojet e bimësisë dhe kënaqësive të shumta, prandaj edhe ata lumturohen dhe kënaqen me ushqimet e shijshme, pijet e këndshme dhe hyritë mahnitëse. Atyre u shërbejnë të rinj dhe shërbëtorë të hijshëm e të shkathët. Atje do të kënaqen me zërat e mrekullueshëm, që këndojnë me fjalë aq të bukura dhe do të shijojnë pamje të pashembullta. Aromat në të do të jenë të këndshme dhe të gjitha këto do t’u sjellin një gëzim, lumturi e kënaqësi, që askush nuk ka forcë e mundësi që t'ua shpjegojë e përshkruajë në këtë dynja.

Për sa u përket atyre që nuk besojnë dhe i mohojnë argumentet Tona dhe takimin në botën tjetër, ata do të kenë ndëshkim të pandërprerë. - Këta tregojnë mosmirënjohje për mirësitë e Allahut, duke refuzuar besimin e drejtë dhe duke mos u nënshtruar të jetojnë sipas Shpalljes së Zotit. Ata refuzojnë t’i besojnë shenjat dhe shpalljet e Zotit, që sollën profetët e Tij. Për këtë arsye, këta lloj njerëzish do të jenë në ndëshkim të pandërprerë. Xhehenemi i përfshin ata nga të gjitha drejtimet. Dhimbja u depërton thellë në shpirt. Zjarri u pjek fytyrën dhe u copëton zemrën e organet e barkut. Ky është dallimi që Zoti do të bëjë mes dy grupeve: mes të lumturve me kënaqësitë e përjetshme dhe të ndëshkuarve në dhimbjet e përjetshme.

I madhëruar qoftë Allahu(dhe madhërojeni Atë), kur vjen mbrëmja dhe kur agon mëngjesi! I lavdëruar qoftë Ai në qiej dhe në tokë (dhe lavdërojeni Atë), gjatë natës dhe në drekë. - Allahu i Lartësuar na njofton se Ai është i Pastër nga çdo e metë dhe mangësi. Ai është i Lartësuar dhe i Madhëruar, prandaj asnjë krijesë nuk mund të jetë e ngjashme me të. Ky ajet është një urdhër që krijesat ta lartësojnë dhe madhërojnë atë mëngjes e mbrëmje, në kohën e mbrëmjes dhe të paradites. Këto janë vaktet e 5 namazeve të ditës, kur Allahu i urdhëron robërit e Tij që t’i bëjnë Atij tesbih (subhanall-llah) dhe t’i thurin hamde (el hamdu lil-lah). Në këtë urdhër hyn dhikri i detyrueshëm, domethënë, falja e 5 kohëve të namazit të detyrueshëm; por edhe dhikri i pëlqyeshëm, siç janë namazet e pëlqyeshme, dhikri pas namazeve dhe dhikri i mëngjesit dhe i mbrëmjes. Fakti që Allahu i Lartësuar i ka përmendur këto kohë në mënyrë të veçantë tregon se dhikri dhe adhurimi gjatë këtyre kohëve (5 vaktet e namazit dhe koha para lindjes së djellit dhe para perëndimit të tij) është më i mirë dhe i dobishëm sesa dhkri në kohë të tjera. Kështu, edhe tesbihu dhe tahmidi është shumë më i vyer dhe i shpërblyeshëm se në kohë të tjera. Madje, çdo adhurim, edhe nëse në të nuk përmenden fjalët ‘subhanallah’ (tesbihu) dhe ‘elhamdulilah’ (tahmidi) konsiderohet tesbih për Allahun, nëse bëhet me sinqeritet dhe përkushtim vetëm për Të. Madje, ky është tesbih dhe tahmid me vepra, duke treguar me adhurimet e tua se Allahu është i Pastër dhe shumë i Lartësuar, që të ketë shokë dhe të barabartë në meritën e adhurimit. Me veprat dhe adhurimet e tua, ti tregon se askush prej krijesave nuk meriton sinqeritetin dhe kthimin me përunjësi, por është vetëm Zoti që e meriton atë.

I madhëruar qoftë Allahu(dhe madhërojeni Atë), kur vjen mbrëmja dhe kur agon mëngjesi! I lavdëruar qoftë Ai në qiej dhe në tokë (dhe lavdërojeni Atë), gjatë natës dhe në drekë. - Allahu i Lartësuar na njofton se Ai është i Pastër nga çdo e metë dhe mangësi. Ai është i Lartësuar dhe i Madhëruar, prandaj asnjë krijesë nuk mund të jetë e ngjashme me të. Ky ajet është një urdhër që krijesat ta lartësojnë dhe madhërojnë atë mëngjes e mbrëmje, në kohën e mbrëmjes dhe të paradites. Këto janë vaktet e 5 namazeve të ditës, kur Allahu i urdhëron robërit e Tij që t’i bëjnë Atij tesbih (subhanall-llah) dhe t’i thurin hamde (el hamdu lil-lah). Në këtë urdhër hyn dhikri i detyrueshëm, domethënë, falja e 5 kohëve të namazit të detyrueshëm; por edhe dhikri i pëlqyeshëm, siç janë namazet e pëlqyeshme, dhikri pas namazeve dhe dhikri i mëngjesit dhe i mbrëmjes. Fakti që Allahu i Lartësuar i ka përmendur këto kohë në mënyrë të veçantë tregon se dhikri dhe adhurimi gjatë këtyre kohëve (5 vaktet e namazit dhe koha para lindjes së djellit dhe para perëndimit të tij) është më i mirë dhe i dobishëm sesa dhkri në kohë të tjera. Kështu, edhe tesbihu dhe tahmidi është shumë më i vyer dhe i shpërblyeshëm se në kohë të tjera. Madje, çdo adhurim, edhe nëse në të nuk përmenden fjalët ‘subhanallah’ (tesbihu) dhe ‘elhamdulilah’ (tahmidi) konsiderohet tesbih për Allahun, nëse bëhet me sinqeritet dhe përkushtim vetëm për Të. Madje, ky është tesbih dhe tahmid me vepra, duke treguar me adhurimet e tua se Allahu është i Pastër dhe shumë i Lartësuar, që të ketë shokë dhe të barabartë në meritën e adhurimit. Me veprat dhe adhurimet e tua, ti tregon se askush prej krijesave nuk meriton sinqeritetin dhe kthimin me përunjësi, por është vetëm Zoti që e meriton atë.

Ai e nxjerr të gjallin prej të vdekurit... -Ashtu siç e nxjerr bimën e gjallë nga toka e vdekur, e nxjerr sythin nga kokrra e pajetë, e nxjerr pemën e madhe nga një farë, e nxjerr zogun e vogël nga veza, e nxjerr besimtarin nga mohuesi që është i vdekur etj.dhe të vdekurin prej të gjallit. -E kundërta e asaj që u përmend më sipër.Ai e ngjall tokën pasi është shkretuar.. -Kështu, Ai ia lëshon asaj shiun kur ajo është e thatë, e shkretë dhe pastaj e sheh se si ajo bymehet dhe fillon të gëlojë nga bimësia e larmishme dhe e bukur....dhe po ashtu do të nxirrenitë gjallë edhe ju(prej varrezave). - Kështu do të nxirreni të gjallë nga varret tuaja. Ky është një argument shumë i qartë, i prerë dhe shumë lehtë i kuptueshëm se Ai që e ngjall dhe i jep jetë tokës, pasi ajo është e shkretë, e thatë, e pajetë në të, Ai ka për t’i ringjallur edhe të vdekurit nga varret e tyre. Nga ana logjike, nuk ka asnjë dallim në të dyja rastet dhe nuk ka kuptim mohimi dhe mospranimi i njërit, kur tjetrin e dëshmon dhe e sheh në realitet.

Nga argumentete Tij është edhe se Ai ju krijoi prej dheu ... -Në këtë ajet, i Allahu i Lartësuar na tregon shenjat dhe argumentet që tregojnë se Ai është i Vetmi që meriton adhurimet e njerëzve dhe na tregon madhështinë e Tij të plotë dhe absolute; na tregon se ajo që ndodh në gjithësi është vullneti i Tij dhe nën pushtetin dhe mbretërimin e Tij të plotë. Ai na tregon sa i bukur është krijimi dhe përkujdesja e Tij, sa e gjerë është mëshira, bamirësia dhe bujaria e Tij. Ai thotë: "Ai ju krijoi prej dheu..." Kështu ishte krijimi i njeriut të parë, Ademit (a.s), nga i cili do të dilte i gjithë lloji njerëzor.... dhe ju u bëtë njerëz(të shumtë), që shpërndaheni nëpër Tokë. - Ai i cili ju krijoi nga dheu, pra, nga një origjinë e vetme, dhe pastaj ju bëri të shumoheni e të shpërndaheni në skajet e tokës, Ai e meriton që të jetë i vetmi i Adhuruari me meritë në zemrat tuaja; sepse Ai është Zoti, Krijuesi, Furnizuesi, Mbretëruesi, i Lavdëruari, i përshkruar me çdo cilësi të lartë të bukur dhe absolute. Ai është Mëshirëploti i Dashur, i cili ka për t’ju ringjallur pas vdekjes tuaj.

Nga argumentet e Tij është që, Ai krijoi për ju bashkëshorte nga lloji juaj, që të gjeni prehje tek ato dhe bëri që mes jush të ketë dashuri dhe mëshirë. -Nga shenjat madhështore që i dëshmojmë në këtë jetë dhe që tregojnë mëshirën e Tij, përkujdesin e madh për krijesat, urtësinë e Tij gjithëpërfshirëse dhe diturinë e Tij madhështore është edhe fakti që Ai: "... krijoi për ju bashkëshorte nga lloji juaj ...", të tilla që ju përshtaten juve dhe ju u përshtateni atyre. Ai ju ka bërë për njëri-tjetrin dhe vendosi ngjashmëri mes jush në aspekte të shumta. Me diturinë, urtësinë e mëshirën e Tij, Ai i bëri këto gjëra që: "... të gjeni prehje tek ato dhe bëri që mes jush të ketë dashuri dhe mëshirë." Ai bëri të mundur që ju të gjeni prehje, qetësi, dashuri e mëshirë tek njëri tjetri, që përmbushen gjatë martesës suaj. Ai ju dhuron kënaqësi trupore e shpirtërore, por edhe shumë dobi e përjetime të mrekullueshme kur ju dhuron fëmijë. Në këtë mënyrë, mes jush forcohet dashuria e mëshira dhe ju merrni përsipër përgjegjësitë e familjes. Shtëpia juaj bashkëshortore është vendi i qetësisë dhe prehjes suaj mes gruas dhe fëmijëve, që i doni dhe ju duan. Njeriu nuk e gjen diku tjetër dashurinë, prehjen e mëshirën që gjen në familjen e tij.Në këtë ka argumente për njerëzit që mendojnë. - Ata vënë në përdorim mendjen e tyre, për të medituar në shenjat e argumentet e Allahut në krijimin e Tij. Nëse mediton në çdo fazë të jetës së njeriut, e sheh përkujdesin e vazhdueshëm të Zotit në çdo çast të jetës.

Nga argumentet e Tij është krijimi i qiejve e i Tokës ... -Dijetarë janë ata njerëz që e kërkojnë diturinë, të cilët arrijnë të kuptojnë mesazhet dhe mësimet e nxjerra nga ato, duke medituar në ajetet e Zotit. Ajetet që na tregojnë për këtë janë të shumta. Prej shenjave madhështore të Zotit është edhe krijimi i qiellit dhe i Tokës dhe i gjithçkaje mes tyre. Kjo tregon për madhështinë e pushtetit dhe mbretërimit të Allahut të Lartësuar, për fuqinë e Tijabsolute për gjithçka, nëpërmjet së cilës i bëri të ekzistojnë të gjitha këto krijesa madhështore. Nëse do të shohim përpikmërinë dhe rregullsinë e këtij krijimi, do të bindemi se Ai që i përkreu dhe vuri atë rregull të përpiktë në të është i Urtë dhe me dituri të gjerë dhe të pakufishme; sepse Krijuesi duhet të dijë mirë gjithçka që ka lidhje me ata që krijon. Allahu thotë: "I fshihni ose i thoni fjalët tuaja haptas, nuk ka dyshim se Ai e di çfarë fshihni në zemrat tuaja. A nuk e di Ai që ka krijuar, kur Ai di në imtësi çdo sekret." [Mulk 13, 14]. Nëse do të shohim dobitë e mëdha që ka vendosur në to dhe gjërat e domosdoshme për jetën dhe gjallesat, atëherë do të bindemi se Allahu është i Gjithëmëshirshëm, që kujdeset për krijesat me bujarinë dhe mirësitë e Tij të panumërta. Nga ky krijim madhështor kuptojmë, gjithashtu, se Allahu vepron gjithçka që Ai e dëshiron dhe zgjedh e vendos çfarë të dëshirojë për çdo çështje, me urtësinë e Tij të pashembullt. Për këtë arsye, Ai e meriton që të jetë i Vetmi që meriton adhurimet e krijesave, si një dhe i pashoq. Të gjitha këto janë argumente logjike, për të cilat Allahu i Lartësuar i nxit njerëzit që të meditojnë dhe nxjerrin mësime prej tyre. Gjithashtu, ndër argumentet e Tij janë edhe:... ndryshimi i gjuhëve dhe i ngjyrave tuaja. Edhe në këtë ka argumente për njerëzit e ditur. - Mendoni sa të shumta dhe të ndryshme janë gjuhët tuaja, edhe pse origjina juaj është e njëjtë dhe aparati i nxjerrjes së gërmave është i njëjtë tek të gjithë. Megjithatë, nuk mund të gjesh dy zëra plotësisht të njëjtë. Çdo zëri e gjuhe, Allahu i ka dhënë karakteristika të veçanta, që të dallohen nga njëri tjetri. Të gjitha këto tregojnë për fuqinë dhe pushtetin e Tij të plotë dhe për faktin se çdo gjë që përmbushet dhe ndodh është veçse dëshira dhe ajo që Ai ka vendosur të jetë. Gjithashtu, kjo tregon se Allahu kujdeset shumë për njerëzit, duke bërë që larmishmëria e gjuhëve, zërave, e ngjyrave të tyre e pamjeve të tyre të shërbejë si lehtësim për marrëdhëniet mes tyre. Mendo pak si do të ishte, nëse këto do të ishin të njëjta dhe sa dobi do të mungonin.

Nga argumentet e Tij është edhe gjumi juaj gjatë natës dhe ditës, edhe përpjekja juaj për të fituar nga të mirat e Tij. Në këtë ka argumente për njerëz që dëgjojnë. - Për ata që dëgjojnë me një mënyrë të tillë që bën të mundur të kuptohen mesazhet e urta të ajeteve të Zotit. Kjo tregon për mëshirën e madhe të Allahut, siç ka thënë: "Prej mëshirës së Tij, jua bëri natën dhe ditën - për të pushuar dhe për të përfituar nga begatitë e Tij dhe që të jeni mirënjohës." [Kasas 73]. Gjithashtu, kjo tregon edhe për urtësinë e Tij të madhe. Kjo urtësi e kërkon që njerëzit të qetësohen në një kohë të caktuar dhe të çlodhen e rigjejnë forcat, që pastaj të ngrihen e të shpërndahen në një kohë tjetër, që t’i mundësojnë vetes të mirat e dynjasë dhe të ahiretit. E gjitha kjo nuk mund të ndodhë aq bukur dhe natyrshëm, nëse nuk ka natë dhe ditë, që zëvendësojnë njëra tjetrën. Pra, Allahu, që është i Vetmi që i ka krijuar këto mirësi, Ai meriton që ta adhurosh si një dhe të vetëm.

Nga argumentet e Tij është edhe vetëtima që Ai jua tregon për t'ju frikësuar dhe për të shpresuar dhe nga qielli lëshon shi, me të cilin e ngjall tokën pasi ka vdekur. -Nga shenjat e Tij është edhe zbritja e shiut nga qielli, nëpërmjet të cilit marrin jetë vendet dhe gjallesat. Përpara se të zbresë shiun, Ai ju nxjerr disa shenja, rrufenë dhe bubullimën, nga e cila njerëzit frikësohen, por edhe u ngjall shpresë për shiun që pritet më pas.Në këtë ka argumente për një popull që mendon. - Të gjitha këto tregojnë për bamirësinë gjithëpërfshirëse, diturinë e gjerë të Allahut dhe perfeksionin në të cilën Ai krijoi çdo gjë. Ato tregojnë, gjithashtu, edhe për urtësinë e Tij dhe se Ai do t'i ngjallë të vdekurit, ashtu siç e ngjall tokën pasi është shkretuar dhe ka vdekur. Por kush i sheh këto ajete dhe përfiton prej tyre? Allahu i Lartësuar thotë: "Në këtë ka argumente për një popull që mendon." Pra, vetëm ata që kanë logjikë e mend në kokë, që të kuptojnë e përfitojnë nga ato që dëgjojnë e shohin. Këta arrijnë që t’i fiksojnë këto ajete, dhe pastaj të argumentojnë nëpërmjet tyre.

Nga argumentet e Tij është edhe se Ai i bën të qëndrojnë qielli dhe Toka, me urdhrin e Tij. Pastaj, kur Ai t’ju bëjë thirrjen e Tij (për ringjallje), ju menjëherë do të dilni prej tokës. - Me urdhrin e Tij qëndrojnë qiejt dhe Toka dhe nuk bien e të shkatërrohen. Me pushtetin dhe fuqinë e Tij, Allahu i bën ato të qëndrojnë dhe, kur Ai të dëshirojë, do t'i bëjë që, me një thirrje, ato të dalin nga toka për llogarinë para Tij. Kështu, Ai që i mban qiejt dhe Tokën, Ai e ka pushtetin për ringjalljen dhe llogarinë, siç thotë i Lartësuari: "S’ka dyshim se, krijimi i qiejve dhe i Tokës është çështje më e madhe se krijimi i njerëzve, por shumica e njerëzve nuk e dinë." [Gafir 57].

Pronë e Tij është gjithçka që ndodhet në qiej e në Tokë dhe vetëm Atij i janë nënshtruar të gjithë. Është Ai që e fillon krijimin dhe pastaj e përsërit atë, dhe kjo(përsëritja)është edhe më e lehtë për Të. -Rikrijimi e risjellja në jetë e krijesave pas vdekjes është më e lehtë për Të, sesa fillimi i krijimit. Duhet thënë se kjo vlen sipas logjikës dhe arsyetimit tonë, sepse për Allahun çdo gjë është e lehtë. Atëherë, sipas logjikës sonë, nëse Ai është i Plotfuqishëm që të fillojë krijimin nga hiçi, dhe kjo është diçka që e pranojmë dhe e pohojmë, rikthimi i këtyre krijesave në jetë pas vdekjes së tyre është më i thjeshtë dhe më i pranueshëm logjikisht. Në ajetet e mësipërme, Ai përmendi shenja madhështore, nëpërmjet të cilave mund të nxjerrin mësime ata që dinë të marin mësim, mund të marrin këshillë besimtarët dhe të shohin e të ndriçohen të udhëzuarit. Në vijim, Ai përmend një çështje shumë të rëndësishme dhe madhështore, në të cilën kërkohet që të meditojmë thellë dhe të pohojmë me bindje e forcë:Atij i takon përshkrimi më i lartë në qiej e në Tokë... -Allahut i takon përshkrimi me cilësitë më të larta, të plota dhe absolute. Nga çdo cilësi e plotë dhe e bukur, Atij i takon më e plota dhe absolutja. Atij i takon dashuria e plotë, pendimi i sinqertë e kthimi me përunjësi nënshtrim e bindje nga adhuruesit e Tij të dashur, besimtarët e sinqertë. Vetëm Ai meriton ta lavdërojnë, ta përlëvdojnë, ta kujtojnë dhe adhurojnë robërit e Tij. Ky është kuptimi i "shembullit dhe përshkrimit më të lartë" të përmendur në ajet. Prandaj dhe dijetarët, kur flasin për cilësitë e Allahut, thonë: për çdo cilësi të plotë dhe të bukur, me të cilën përshkruhen krijesat, Krijuesi i tyre është më parësor dhe i merituar që të përshkruhet me to, por në formën më të plotë e absolute, të tillë që askush nuk mund të krahasohet e t’i përafërsohet Atij në ato cilësi. Nga ana tjetër, për çdo cilësi të mangët, që krijesat e konsiderojnë si mangësi, ndaj i urrejnë ato, Allahu e meriton më tepër që të jetë i pastër prej tyre dhe të mos përshkruhet me to.Ai është Ngadhënjimtarie i Urti. - Allahut i takon krenaria, fuqia e pushteti i plotë dhe urtësia e gjerë. Me pushtetin, forcën e ngadhënjimin e Tij, Ai krijoi krijesat dhe vendosi për to urdhëresat dhe ligjet. Ndërsa me urtësinë e Tij, Ai e përkreu gjithçka që e bëri të ekzistonte dhe çdo ligj, që e vendosi ndër krijesat dhe sipas të cilit duhet ta adhurojmë Atë e të jetojmë.

Pronë e Tij është gjithçka që ndodhet në qiej e në Tokë dhe vetëm Atij i janë nënshtruar të gjithë. Është Ai që e fillon krijimin dhe pastaj e përsërit atë, dhe kjo(përsëritja)është edhe më e lehtë për Të. -Rikrijimi e risjellja në jetë e krijesave pas vdekjes është më e lehtë për Të, sesa fillimi i krijimit. Duhet thënë se kjo vlen sipas logjikës dhe arsyetimit tonë, sepse për Allahun çdo gjë është e lehtë. Atëherë, sipas logjikës sonë, nëse Ai është i Plotfuqishëm që të fillojë krijimin nga hiçi, dhe kjo është diçka që e pranojmë dhe e pohojmë, rikthimi i këtyre krijesave në jetë pas vdekjes së tyre është më i thjeshtë dhe më i pranueshëm logjikisht. Në ajetet e mësipërme, Ai përmendi shenja madhështore, nëpërmjet të cilave mund të nxjerrin mësime ata që dinë të marin mësim, mund të marrin këshillë besimtarët dhe të shohin e të ndriçohen të udhëzuarit. Në vijim, Ai përmend një çështje shumë të rëndësishme dhe madhështore, në të cilën kërkohet që të meditojmë thellë dhe të pohojmë me bindje e forcë:Atij i takon përshkrimi më i lartë në qiej e në Tokë... -Allahut i takon përshkrimi me cilësitë më të larta, të plota dhe absolute. Nga çdo cilësi e plotë dhe e bukur, Atij i takon më e plota dhe absolutja. Atij i takon dashuria e plotë, pendimi i sinqertë e kthimi me përunjësi nënshtrim e bindje nga adhuruesit e Tij të dashur, besimtarët e sinqertë. Vetëm Ai meriton ta lavdërojnë, ta përlëvdojnë, ta kujtojnë dhe adhurojnë robërit e Tij. Ky është kuptimi i "shembullit dhe përshkrimit më të lartë" të përmendur në ajet. Prandaj dhe dijetarët, kur flasin për cilësitë e Allahut, thonë: për çdo cilësi të plotë dhe të bukur, me të cilën përshkruhen krijesat, Krijuesi i tyre është më parësor dhe i merituar që të përshkruhet me to, por në formën më të plotë e absolute, të tillë që askush nuk mund të krahasohet e t’i përafërsohet Atij në ato cilësi. Nga ana tjetër, për çdo cilësi të mangët, që krijesat e konsiderojnë si mangësi, ndaj i urrejnë ato, Allahu e meriton më tepër që të jetë i pastër prej tyre dhe të mos përshkruhet me to.Ai është Ngadhënjimtarie i Urti. - Allahut i takon krenaria, fuqia e pushteti i plotë dhe urtësia e gjerë. Me pushtetin, forcën e ngadhënjimin e Tij, Ai krijoi krijesat dhe vendosi për to urdhëresat dhe ligjet. Ndërsa me urtësinë e Tij, Ai e përkreu gjithçka që e bëri të ekzistonte dhe çdo ligj, që e vendosi ndër krijesat dhe sipas të cilit duhet ta adhurojmë Atë e të jetojmë.

Ai (Zoti) ju jep një shembull nga vetë ju. -Ky është një shembull, që Allahu i Lartësuar e sjell për të treguar se sa i shëmtuar është shirku, shembull të cilin nuk ke nevojë të mundohesh shumë për ta kuptuar.Mos vallë, ju i konsideroni si shokë(ortakë) ata që i keni në zotërimin tuaj, në atë që Ne jua dhamë juve(në pronësi), dhe kështu të jeni të barabartë në të? -A ka ndonjë nga skllevërit e skllavet, që ju zotëroni, që të pretendojë se ka pjesë dhe të drejtë të barabartë në pasurinë tuaj, sikurse edhe ju? A e pranoni që ata dhe ju të keni të drejta të barabarta në pasurinë tuaj? Përgjigjja është: sigurisht që jo. Madje:Ju frikësoheni prej tyre, ashtu siç frikësoheni nga njëri tjetri. -Ju frikësoheni prej tyre ashtu siç frikësoheni nga të lirët, nga të cilët druheni se mund të pretendojnë (edhe me të drejtë) ndonjë pjesë nga pasuria juaj. Me fjalë të tjera, ju kurrë nuk do të dëshironit që dikush prej atyre që i keni nën zotërimin tuaj të ketë pjesë në pasurinë dhe pushtetin tuaj. Dhe të mendosh se, nuk jeni ju ata që i keni krijuar ata dhe as e keni ju në dorë rizkun e tyre. Madje, si ju, ashtu edhe ata, jeni të gjithë krijesa të barabarta para Zotit. Atëherë, pyetja që ju shtrohet: Si është e mundur që të pretendoni se Zoti ka shok e partner në krijimin e Tij dhe i konsideroni ata si të barabartë, të njëjtë e të ngjashëm me Të në meritën e adhurimit, ndërkohë që ju për veten tuaj nuk e pranoni një gjë të tillë?! Kjo është nga gjërat më të çuditshme dhe të papranueshme. Gjithashtu, është tregues i mendjelehtësisë së atyre që i shoqërojnë Zotit shok në pushtetin e Tij dhe në meritën e adhurimit të Tij si një të vetëm. Ajo që ata trillojnë është e kotë dhe e gabuar dhe kurrsesi nuk mund të jetë e ngjashme me Zotin dhe as të meritojë ndopak adhurim.Kështu ua sqarojmë faktet njerëzve që mendojnë. -Kështu i qartëson Zoti argumentet e Tij, duke sjellë shembuj të qartë e të kuptueshëm. Por këto i kuptojnë veçse njerëzit që mendojnë, ata që e logjikojnë realitetin e gjërave dhe arsyetojnë të vërtetën. Ndërsa ata që nuk logjikojnë, edhe nëse ua shtjellon e qartëson argumentet dhe u sjell çdo shembull për të kuptuar, ata nuk kanë logjikë që të mund të shohin mesazhin, të qetësohen dhe të gjejnë rrugën. Ajetet dhe shembujt u jepen të mençurve, që ata t’i kuptojnë dhe të logjikojnë rreth tyre. Nga ky shembull kuptohet qartë se ai që i shoqëron Zotit shokë e të barabartë dhe i adhuron ata, u mbështetet e u kërkon ndihmë atyre për çështjet e tij, ai nuk ka asnjë argument për këtë që bën. Atëherë, shtrohet pyetja: Çfarë i bën ata që t’i përkushtohen kësaj kotësie, e cila është shumë e qartë dhe e dukshme? Përgjigjja: pasimi i epsheve të tyre dhe parapëlqimi i tyre mbi të vërtetën dhe Zotin e Madhëruar.

Por ata që e ngarkuan veten me padrejtësi, shkuan pas dëshirave të tyre, pa patur aspak dituri. -Ata janë shpirtra të mangët, dhe kjo mangësi duket qartë në atë se me çfarë janë të lidhura dhe çfarë dëshirojnë e synojnë. Si të tillë, ata lidhen me diçka që çdo logjikë e pastër dëshmon se është jo e drejtë dhe çdo natyrë e papërlyer e refuzon dhe nuk e pranon. Ata pasojnë kotësitë pa pasur asnjë lloj njohurie dhe asnjë fakt që do t’i udhëzonte drejt tyre.E kush mund ta sjellë në rrugë të drejtë atë që Allahu e ka lënë të humbur? -Mos u çudit aspak në mosudhëzimin e tyre, sepse Allahu i ka lënë në humbje për shkak të padrejtësisë dhe ligësive të tyre. Dhe atë që Allahu e ka lënë në humbje, askush nuk mund ta udhëzojë. Askush nuk mund të kundërshtojë Zotin dhe ta ndalojë vullnetin e Tij, sepse Ai është i vetmi dhe absolut në pushtetin dhe sundimin e Tij. Ai nuk e ndan pushtetin e Tij me asnjë.Ata nuk do të kenë asnjë ndihmëtar. -Askush nuk ka për t’i ndihmuar kur mbi ta të përmbushet urdhri për dënim. Atëherë, ata nuk do të kenë asnjë forcë e mundësi për të shpëtuar nga ky dënim.

Allahu i Lartësuar na urdhëron për të patur sinqeritet me Të në çdo gjendje dhe për t’u përkushtuar në zbatimin e fesë dhe urdhëresave të saj. Ai thotë:Përkushtohu me gjithë qënien tënde në fenë e drejtë monoteiste, -natyrën e pastër fillestare, në të cilën Allahu i krijoi njerëzit. - Përkushtohu dhe drejtohu tërësisht në fenë e Tij, pra, në islam, iman dhe ihsan. Përkushtohu, o njeri, me gjithë zemrën, trupin dhe synimet e tua, për të përmbushur me përpikmëri urdhëresat e kësaj feje, qoftë ato të dukshmet e të shfaqurat, qoftë ato të fshehurat e të padukshmet. Ndër adhurimet e shfaqura janë namazi, zekati, agjërimi, haxhi etj. Nga adhurimet e fshehta e të padukshme janë dashuria për Zotin dhe fenë e Tij, frika prej Tij, shpresa për mëshirën e shpërblimin e Tij, kthimi, pendimi e nënshtrimi ndaj Tij. Grada më e lartë në të gjitha këto lloj adhurimesh është grada e ihsanit, që do të thotë ta adhurosh Zotin ashtu siç do të bëje po ta shihje haptazi, sepse edhe nëse nuk mund të shohësh haptazi në këtë dynja, Ai të sheh ty. Kjo kërkohet: të gjitha adhurimet t’i bësh me këtë përkushtim. Po të vëresh me kujdes, Allahu i Lartësuar kaurdhëruar që “të kthejmë fytyrën”, sepse kjo shprehje përmban edhe kthimin e zemrës dhe trupit. Ndërsa “hanifen” domethënë: duke u drejtuar me gjithë zemër drejt Allahut dhe duke iu larguar çdo gjëje tjetër veç Tij. Pastaj i Lartësuari tregon se ky urdhër që po na jep është në përputhje të plotë me natyrën e pastër që Ai na ka krijuar. Ai thotë: "... në fenë e drejtë monoteiste, në natyrën e pastër fillestare, në të cilën Allahu i krijoi njerëzit”. Ai e ka bërë që kjo fe të jetë e pranuar dhe e bukur në mendjet e njerëzve, ndërsa çdo devijim e largim nga ajo të jetë i shëmtuar dhe i papranuar. Allahu i Lartësuar ka bërë që të gjitha dispozitat e ligjet e Tij, si ato që rregullojnë punët e jashtme e të dukshme ashtu edhe ato që rregullojnë punët e brendshme e të fshehura, të jenë mëse të logjikshme, të pranueshme për zemrat e të gjithë njerëzve. Madje, Ai ka bërë që ata të anojnë drejt tyre. Allahu ka bërë që krijesat ta duan të vërtetën dhe të drejtën. Kjo është natyra e pastër, për të cilën Zoti na tregon. Ai që del nga kjo origjinë, e bën këtë për shkak të ndonjë faktori, që e ka trazuar dhe dëmtuar natyrën e tij, siç thotë Profeti (a.s): “Çdo njeri lind në natyrën e pastër islame, pastaj prindërit e tij e kthejnë në jehud, në të krishterë ose në zjarrputist.”Askush nuk mund ta tjetërsojë atë që ka krijuar Allahu. -Askush nuk mund të transformojë krijimin e Allahut dhe të bëjë që krijesat të kenë formë dhe natyrë tjetër fillestare nga ajo që u ka dhënë Zoti.Ajo është feja e drejtë -Kjo që ne po ju urdhërojmë është:"... feja e drejtë", feja dhe rruga e drejtë që të çon drejt Zotit dhe shpërblimit e bujarisë së Tij. Ai që drejtohet me fytyrën, zemrën dhe gjithë qenien e vet drejt Zotit si “hanif”, pra, duke njësuar Zotin dhe duke u larguar nga adhurimi i çdo gjëje tjetër veç Tij, ky njeri përpiqet e lufton që të ndjekë rrugën e drejtë në të gjitha ligjet e porositë e Zotit.... por shumica e njerëzve nuk e dinë. -Nuk e njohin fenë dhe rrugën e vërtetë, por edhe nëse e njohin, nuk e pasojnë atë.

Kthehuni tek Ai(me pendim e bindje), kijeni frikë Atë, faleni rregullisht namazin ... -Ky është një shpjegim më i hollësishëm për mënyrën se si ta kthejmë fytyrën drejt Zotit. Kjo bëhet me kthim te Zoti i penduar, i nënshtruar ndaj Tij, duke drejtuar të gjithë forcat për të kënaqur Atë. Kjo presupozon që trupi t’i bindet asaj që gjendet në zemër. Me fjalë të tjera, duhet përkushtim për të përmbushur të gjitha adhurimet, qofshin ato që shfaqen haptaz, qoftë ato që bëhen fshehtaz dhe brenda në zemër. Gjithashtu, kthimi tek Zoti nuk mund të realizohet veçse duke iu larguar edhe gjynaheve, si atyre të dukshme e të shfaqura, ashtu edhe atyre të fshehura. Prandaj i Lartësuari thotë: "... kijeni frikë Atë dhe faleni rregullisht namazin ...". Kështu, kthimi i fytyrës drejt fesë së Zotit bëhet përmes kryerjes së urdhëresave dhe largimit nga ndalesat. Allahu i Lartësuar përmend në mënyrë të veçantë faljen e namazit, sepse falja e namazit të mundëson një kthim të sinqertë tek Zoti me nënshtrim e përunjësi, si dhe të mundëson arritjen e devotshmërisë, sikurse ka thënë Allahu i Lartësuar: "... fale (rregullisht) namazin! Me të vërtetë, namazi të largon nga veprat e këqija dhe padrejtësitë.". Kjo do të thotë se falja rregullisht e namazit të mundëson devotshmërinë. Pastaj thotë: "Përmendja e Allahut është më e madhja (e adhurimeve). Allahu i di të gjitha veprat që bëni ju." [Ankebut 45]. Kjo është një nxitje për kthim të vazhdueshëm tek Zoti, duke e përmendur Atë në çdo gjendje. Në vijim, i Lartësuari thotë:...e mos u bëni si idhujtarët... - Mes ndalesave, Ai përmendi ndalesën më të rëndësishme që, nëse robi nuk i largohet atij, nuk i pranohet asnjë punë, pra, shirkun. Ai tha: "... e mos u bëni si idhujtarët ..." Shirku bie ndesh tërësisht me kthimin tek Allahu, në bazë të së cilës është sinqeriteti me Allahun në çdo drejtim. Në vijim, duke folur për gjendjen e shëmtuar të idhujtarëve, Allahu i Madhëruar thotë:

...të cilët e përçanë fenë e tyre... -Feja e Zotit është një e vetme, - sinqeritet i plotë në adhurimin e Allahut si një i vetëm, - por këta idhujtarë u përçanë dhe u ndanë në grupacione. Prej tyre ka që adhurojnë idhujt dhe putat, e të tjerë adhurojnë Hënën dhe Diellin. Ka të tjerë që adhurojnë evlijatë dhe njerëzit e mirë. Prej tyre ka që janë jehudë e të tjerë janë krishterë....dhe u ndanë në grupe... -Çdo grup i shirkut i qëndron besnik vetëm doktrinës së vet, duke hedhur poshtë çdo grup tjetër, madje duke i luftuar ata.... ku secili grup i gëzohet idesë së vet. -Secili grup gëzohet me njohuritë që ka, edhe pse janë në kundërshti me diturinë e profetëve. Thjesht u gëzohen ideologjisë së tyre dhe mendojnë se ajo është e vërteta dhe çdo gjë tjetër është e kotë. Kjo është një këshillë e qartë për muslimanët, që të mos përçahen dhe të largohen nga e vërteta. Ata nuk duhet të përçahen për çështje jo të qarta. Nuk duhet që, për kundërshtime të justifikueshme, ata të gjykojnë njëri-tjetrin si të humbur dhe të largohen nga njëri tjetri. Ata duhet të kuptojnë se përçarja mes muslimanëve është një nga veprat më të synuara të shejtanit dhe një nga kurthet e tij, me të cilat ai i lufton muslimanët. Nga ana tjetër, puna për bashkimin e muslimanëve është një nga veprat më të mira, madje nga llojet më të pëlqyera të xhihadit në rrugën e Zotit dhe një nga veprat që të afrojnë më shumë tek Allahu i Lartësuar. Në ajetet më sipër, Allahu i Lartësuar përmendi kthimin tek Ai me pendim, përulje e nënshtrim, ose atë që quhet “el inâbeh”. Kjo është e lëvdueshme kur bëhet me zgjedhje si në kohë vështirësish, ashtu edhe në kohë qetësie, si në kohë sprove, ashtu edhe në kohë mirësie e begatie. Ndërsa në ajetet në vijim ai përmend atë që quhet el-inâbeh idtirarije, pra, kthim i detyruar, që ndodh veçse në rast vështirësie e ngushtësie. Në këtë rast, kur vështirësia mbaron, me të përfundon edhe kthimi tek Zoti. Sigurisht ky lloj kthimi është i padobishëm. I Lartësuari thotë:

Kur njerëzit i prek ndonjë e keqe, ata me përulje i luten Zotit të tyre, duke iu drejtuar vetëm Atij. -Kur ata i kap ndonjë sëmundje, frikë, humbje pasurie etj., ata me përulje i luten Zotit të tyre, duke iu drejtuar vetëm Atij. Ata i harrojnë idhujt e tyre, sepse e dinë mirë se fatkeqësitë i largon veçse Allahu.Por kur Allahu u jep atyre nga të mirat e Tij, disa prej tyre i përshkruajnë shok Atij. -Pasi Ai i shëron nga sëmundja, ia largon frikën e fatkeqësinë, atëherë disa prej tyre i përshkruajnë shok Allahut. Kështu e shikojnë ata kthimin te Zoti. Ata i kthehen përsëri shirkut dhe i përkushtohen atyre lidhjeve që nuk kanë në dorë asgjë, as të largojnë fatkeqësi e as të sjellin mirësi, as të shpëtojnë nga varfëria apo të dhurojnë pasuri.

Le të mohojnë atë që Ne u kemi dhënë dhe le të kënaqen, se më vonë do ta kuptojnë. -Kjo është mosmirënjohje për atë që u dha Allahu, duke i shpëtuar nga vështirësitë. Përse nuk i pranojnë këto mirësi të mëdha, duke shprehur mirënjohjen dhe sinqeritetin e vazhdueshëm për Allahun në të gjitha gjendjet.

A mos, vallë, u kemi shpallur atyre ndonjë argument, që u flet për atë(idhujt)që ata më përshkruajnë Mua? - Mos, vallë, iu kemi zbritur atyre ndonjë argument për saktësinë e idhujtarisë së tyre, apo që i bën të këmbëngulin në rrugën e idhujtarisë, apo që u mëson se rruga e profetëve është rrugë e kotë dhe rruga e tyre është e vërteta e sigurt?! Ku është ky argument që i bëjnë të kapen fort pas idhujtarisë së tyre dhe refuzimit të rrugës së profetëve? Argumentet logjike dhe ato të Shpalljes, librat e qiellit, profetët dhe më të zgjedhurit e krijesave kanë ndaluar rreptësisht nga shirku dhe nga ndjekja e çdo rruge që të çon tek ai. Të gjithë kanë gjykuar se çdo mendje dhe fe që urdhëron për shirk është e kotë dhe e shkatërruar dhe kjo rrugë është veçse një trillim dhe mashtrim i dënueshëm dhe i pafalshëm nga Zoti. Kështu, shirku i këtyre nuk bazohet në asnjë argument, por është thjesht prej devijimit të shejtanit të mallkuar dhe ndjekje e pasioneve të ndaluara e të shfrenuara.

Kur Ne u japim njerëzve (begati e të mira)nga mëshira Jonë, ata gëzohen me to. -Allahu i Lartësuar na tregon për gjendjen e shumicës së njerëzve gjatë sprovave, qoftë gjatë vështirësive, qoftë gjatë mirësive dhe bollëkut. Kështu ata, kur Allahu i Lartësuar u jep të kënaqen nga mëshira e Tij pasuri, fitime të shumta, ndihmë etj., ata gëzohen në atë mënyrë që i çon në mendjemadhësi e vetëkënaqësi. Ata nuk gëzohen në mënyrë të tillë që t’i nxisë për mirënjohje ndaj Zotit dhe përunjësi për begatitë e dhuruara nga Ai.Por nëse ata i godet ndonjë e keqe për shkak të veprave të tyre, atëherë ata humbin çdo shpresë. - Për shkak të gjynaheve të tyre, Allahu i Lartësuar u lëshon ndonjë fatkeqësi e sprovë, dhe "...atëherë ata humbin çdo shpresë." Ata humbin çdo shpresë, duke menduar se varfëria kurrë nuk do t’u largohet, se sëmundja kurrë nuk do të shërohet etj. Kjo tregon injorancën e tyre të thellë dhe se sa të paditur janë ata rreth Zotit dhe veprave të Tij të urta dhe të mëshirshme.

Po, a nuk e shohin ata se Allahu ia shton rizkun atij që do dhe ia pakëson atij që do? - E gjithë e mira dhe e keqja është në dorë të Allahut të Lartësuar. Është Allahu Ai që e shton, e pakëson dhe e përcakton për robërit. Nëse robi e di dhe është i bindur për këtë fakt, atëherë është tërësisht e pavend dhe e pakuptueshme që të dëshpërohet. Kështu, o ti njeri i logjikshëm, mos e kufizo shikimin veçse në shkaqet dhe të mendosh se pasojat vijnë ose mungojnë vetëm nëse krijohen ose jo shkaqet, por lidhe zemrën tënde me Atë që krijon si shkaqet, ashtu edhe pasojat. Është Allahu Ai që ka në dorë shkaqet dhe pasojat, dhe vetëm me lejen e Tij funksionon ky ligj. Besimtari e di mirë këtë fakt dhe është i qetë, prandaj i Lartësuar i thotë:Në gjithë këtë ka argumente për njerëzit që besojnë. -Këta janë ata që dinë të kuptojnë dhe të lexojnë drejt shtimin dhe ngushtimin e rizkut që Zoti u bën njerëzve. Ata e kuptojnë dhe e shohin qartë urtësinë, mëshirën, bamirësinë dhe bujarinë e Allahut. Të gjitha këto janë të mjaftueshme që zemrat e tyre të përkushtohen në lutjet drejtuar Zotit për shtimin e rizkut dhe për çdo çështje tjetër.

Prandaj, jepi të afërmit atë që i takon, edhe të varfërit, edhe udhëtarit! - Jepi nga pasuria jote të afëmve të tu, në varësi të afërsisë dhe të nevojës së tyre. Jepu atyre hakun ashtu siç ka nxitur sheriati i Zotit, përmes shpenzimeve të detyrueshme, zekatit, sadakave, dhuratave, bamirësisë, selamit e nderimit, gjithashtu, duke toleruar gabimet e tyre, me mirësjellje e durim ndaj vrazhdësisë së tyre. Kështu iu jepet haku të afërmve. Po kështu jepi edhe miskin-it, që e ka rënduar varfëria e skamja, atë që ka nevojë për të plotësuar nevojat dhe për të përmbushur domosdoshmëritë e jetës së tij, me ushqime, pije, veshmbathje e strehim. Ibnu sebilquhet ai udhëtar që ka mbetur larg vendit të tij dhe supozohet që të jetë në nevojë të madhe, sepse ai nuk ka pasuri dhe as nuk mund të punojë e të fitojë gjatë udhëtimit të tij; ndryshe nga ai që është në vendin e vet, i cili, edhe nëse nuk ka ndonjë pasuri të madhe, në të shumtën e rasteve mund të ketë ndonjë zanat dhe aftësi, që të punojë në vendin e vet dhe të përmbushë nevojat. Kjo është arsyeja që i Lartësuari i ka bërë të varfërin dhe udhëtarin e mbetur në mes të rrugës prej kategorive që përfitojnë nga zekati.Kjo është shumë më e mirë për ata që synojnë kënaqësinë e Allahut. -Dhënia prej pasurisë për të afërmit, të varfërit dhe udhëtarit është: "...shumë më e mirë për ata që synojnë kënaqësinë e Allahut”, domethënë, për ata që me këtë punë synojnë kënaqësinë e Allahut. Kjo është një mirësi shumë e madhe dhe sjell shpërblime të pamata. Ajo është nga veprat më të mira dhe të shpërblyeshme tek Zoti, që u sjell dobi edhe të tjerëve, përveç atyre që punojnë. Megjithatë, nëse ajo nuk bëhet me sinqeritet për kënaqësinë e Allahut, atëherë kjo nuk i sjell mirësi dhënësit, edhe pse mund të përfitojë marrësi. Allahu i Madhëruar thotë: "Në shumë biseda të tyre të fshehta nuk ka asnjë të mirë, përveç atyre që këshillojnë për sadaka, për ndonjë të mirë ose për pajtim mes njerëzve. E kush i bën këto duke pasur për qëllim vetëm kënaqësinë e Allahut,Ne do t’i japim shpërblim të madh." [Nisa 114]. Nga ajeti kuptohet se këto vepra të përmendura kanë mirësi, sepse përfitojnë edhe të tjerët, por ai që i bën ato duke synuar të kënaqë Allahun, ai do të marrë shpërblime edhe më të mëdha nga Allahu.Ata janë të shpëtuarit. - Ata që i bëjnë këto punë të mira me qëllimin e pastër për të kënaqur Allahun, pikërisht ata janë: “muflihun”., që fitojnë shpërblimin e Allahut dhe shpëtojnë nga ndëshkimi i Tij.

Në ajetet më sipër, Allahu na tregoi për veprat me të cilat arrihet kënaqësia e Tij. Ndërsa në vijim Allahu na tregon për ato punë me të cilat arrihet përfitimi në këtë botë. Ai thotë:Ajo pasuri që e jepni për ta shtuar(me kamatë), nga pasuritë e njerëzve, nuk ka për t'u shtuar tek Allahu. -Nëse pasurinë shtesë, për të cilën nuk keni nevojë, ua jepni njerëzve, me qëllim që të fitoni më shumë prej tyre, kjo lloj pune nuk ju sjell ndonjë fitim tek Zoti, sepse asaj i mungon kushti kryesor për pranimin e një vepre: sinqeriteti për të kënaqur Zotin. Po kështu është e padobishme edhe ajo vepër me të cilën synohen fama dhe dukja te njerëzit. Ajo është e pavlefshme tek Allahu dhe nuk e shton pasurinë e njeriut.Ndërsa ata që japin pasuri si zekat, me qëllim që të kënaqin Allahun, atyre do t'u shumëfishohet (shpërblimi). - Pasurinë që jepet për hir të Tij, Allahu e quan “zekat”, domethënë, pastrues, që ju pastron nga cilësitë e këqija (si koprracia e zemërngurtësia); si dhe pastrues i pasurisë suaj nga mosdhënia. Ajo është një vepër e mrekullueshme, që përmbush nevojat e të varfërve. Por, edhe njëherë, është kusht i domosdoshëm që me këtë vepër të synohet kënaqësia e Allahut, sepse Ai thotë: “...ata që japin pasuri si zekat, me qëllim që të kënaqin Allahun, atyre do t'u shumëfishohet (shpërblimi).” Këtyre, Allahu i Lartësuar premton se do t'ua shtojë shpërblimin dhe sevapet. Allahu i Lartësuar e ka quajtur pasurinë që e shpenzojnë për hir të Tij si zekat, pra, pastrues të shpirtit dhe të pasurisë së robit. Por nëse jepet sadaka nga një njeri i cili ka njerëz nën përgjegjësinë e tij, që kanë nevojë të domosdoshme ose kanë borxhe që duhen shlyer, dhe ky i jep sadaka dikujt tjetër, kjo është e papranueshme ligjërisht dhe nuk është sadaka e shpërblyer. Me fjalë të tjera, pastrimi arrihet ashtu siç udhëzon Sheriati, pra, duke përmbushur detyrimet e përgjegjësitë fillimisht, pastaj duke dhënë nga pasuria me qëllimin që të kënaqësh Zotin. Kështu, thjesht dhënia e pasurisë nuk i mundëson njeriut pastrim dhe të mira, derisa të jetë me këto cilësi që e përshkruan Zoti: "Ndërsa më i devotshmi do të jetë larg tij (dënimit); ai që e jep pasurinë e vet e pastrohet, jo për të shpërblyer dikë, që i ka bërë mirë më parë, por vetëm për të fituar kënaqësinë e Zotit të vet, më të Lartit. Padyshim, ai do ta gëzojë atë kënaqësi." [Lejl 17 - 21.] Dhe kjo arrihet duke përmbushur udhëzimet e Sheriatit, përgjegjësitë e detyrueshme, dhe pastaj ato që vinë pas tyre.

Është Allahu Ai që ju ka krijuar ju, që ju furnizon, që ju bën të vdisni, e pastaj do t'ju ringjallë. A ka ndonjë prej zotave tuaj që mund të bëjë diçka nga këto? I pastër dhe i Lartësuar është Ai nga ajo që ata i shoqërojnë. - Allahu i Lartësuar është i vetmi dhe i pashoq në fuqinë për t’ju krijuar, furnizuar, për t'ju bërë të vdisni dhe që t'ju japë përsëri jetën. Asnjë dhe asgjë nga idhujt, që u luten idhujtarët, nuk kanë në dorë asgjë nga këto çështje. Atëherë, si mundet që ata t’i shoqërojnë Atij, që është i vetëm në gjithë pushtetin e Tij, diçka që është e mangët dhe nuk ka asnjë thërrmijë pushteti në asnjë drejtim? I lavdëruar dhe i madhëruar qoftë Allahu! I pastër është Ai nga çdo gjë që i shoqërojnë të paditurit. Atë nuk e dëmton asgjë, por dënimi bie mbi ata që bëjnë shirk.

Për shkak të veprave(të këqija)të njerëzve, janë shfaqur të këqija në tokë e në det... -Është përhapur dhe mbizotëron prishja në tokë dhe në det. Është prishur mënyra e jetesës, me mangësitë, dëmet e transformimet që janë përhapur. Po kështu, edhe në vetet tuaja janë përhapur sëmundje e fatkeqësi të shumta. Të gjitha këto kanë ndodhur për shkak të punëve shkatërrimtare të vetë njeriut. Allahu i Madhëruar na njofton se të gjitha këto kanë ndodhur:...që ata të shijojnë një pjesë të ndëshkimit që meritojnë -Që ta kuptojnë se Allahu ka për t’i ndëshkuar për veprat e tyre, dhe një pjesë të këtij ndëshkimi, Ai ua jep si shembull në këtë dynja, në mënyrë që ata:... dhe me shpresë që të kthejnë rrugë(nga të këqijat). - Të kthejnë rrugë dhe të reshtin së punuari ato punë që u shkaktojnë e sjellin shkatërrimin. Kështu do të bëhet i mundur rregullimi i gjendjes dhe veprave të tyre. I lavdëruar qoftë Ai që është i Butë dhe i Mëshirshëm edhe kur sjell ndëshkime, për të rregulluar gjendjen e tyre. Nëse do t’i ndëshkonte për të gjitha padrejtësitë që bënin, nuk do të linte mbi faqen e dheut asnjë gjallesë.

Thuaj: “Udhëtoni nëpër tokë dhe shikoni se si qe përfundimi i atyre që ishin më parë!” -Ky është një urdhër për të udhëtuar me trup, me mendje dhe me zemër, në mënyrë që të meditojmë dhe të nxjerrim mësime rreth fundit të këtyre popujve të shkuar, të cilët:Shumica prej tyre ishin idhujtarë! - Kështu do ta shihni se përfundimi i tyre ishte më i keqi. Mbi ta goditi një dënim shfarosës dhe i ndoqi një mallkim i pandashëm nga gjithë krijesat e Zotit. Kështu, atyre nuk ka për t'iu ndarë poshtërimi e ndëshkimi i Zotit. Kështu do të jeni të kujdesshëm që të mos veproni njëlloj siç vepruan ata që të mos ju përfshijë edhe ju dënimi i tyre. Të jeni të bindur se drejtësia dhe urtësia e Allahut vepron në çdo kohë e në çdo vend.

Prandaj, përqendrohu në fenë e drejtë, -Përkushtohu me zemër dhe nënshtroje tërësisht trupin tënd, që të plotësosh fenë e drejtë të Zotit në jetën tënde. Përmbushi urdhëresat, ruaju nga ndalesat me këmbëngulje, përkushtim gjallëri dhe zbato porositë, si ato që zbatohen haptazi edhe ato që duhen përmbushur e zbatuar fshehtazi. Nxito të shfrytëzosh kohën dhe rininë, para se të jetë vonë....para se të vijë dita (e Kjametit) e caktuar nga Allahu, të cilën askush nuk mund ta pengojë (që të ndodhë). -Ajo është Dita e Kijametit, e cila, kur të vijë, askush nuk mund ta kthejë. Atëherë njerëzit nuk mund t'ia nisin punëve të tyre nga e para dhe të rregullojnë ndonjë gjë. Në atë çast, kapitulli i veprave është mbyllur dhe mbetet veçse shpërblimi për to.Atë ditë, ata(njerëzit dhe xhindet)do të ndahen(në dy grupe- të shpëtuar e të dënuar). -Atë ditë do të shpërndahen dhe do të tubohen në grupe të ndryshme për t'u llogaritur veprat e tyre.

Çdokush që nuk beson(në Allahun)do të përgjigjet për mosbesimin e vet... -Çdokush do të mbajë peshën e vet të mohimit dhe gjynaheve. Askush nuk do të mbajë barrën e tjetrit....e çdokush që bën punë të mira, ai po përgatitet për veten e vet. -Janë ata që bëjnë punë të mira duke përmbushur detyrimet ndaj Zotit dhe detyrimet ndaj krijesave, ose duke bërë punë të pëlqyeshme e vullnetare në këto drejtime. Çdokush që bën këto punë të mira, i bën për veten e vet. Ata kështu po përgatiten për ahiretin e tyre dhe po e ndërtojnë dynjanë me mirësi e mbarësi. Ata po përgatiten për mirësitë e mëdha në vendbanimet e kështjellat e larta në Xhenetin e përjetësisë. Pastaj i Lartësuar premton me bujarinë e Tij:

Ai (Allahu) ka për t’i shpërblyer me mirësinë e Tij, ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira. -Shpërblimi i tyre nuk është i kufizuar vetëm me veprat që paraqesin, por Allahu i Lartësuar ka për t’u dhënë nga mirësitë e Tij të pakufishme, prej bujarisë së Tij të paanë, shumë më tepër sesa ç’mund të arrijnë me veprat e tyre. Kështu do të ndodhë, sepse Allahu i Lartësuar i do ata dhe kur Allahu i Madhëruar e do dikë, e mbulon atë me mirësitë e Tij të mëdha, ia shton dhuratat dhe begatitë dhe e lumturon me mirësi që duken, por edhe me ato që janë të fshehta e të padukshme. Kështu i trajton Allahu besimtarët, ndryshe nga mohuesit. Duke qenë se Allahu i urren ata, u jep dënimin e merituar, por nuk thotë se do të shtojë dënimin mbi ata që e meritojnë:Me të vërtetë, Ai nuk i do ata që refuzojnë të besojnë. -Përfundimi i tyre është dënimi i merituar, me drejtësinë e Allahut.

Nga argumentet e Tij janë edhe erërat, që Ai i dërgon(të mbledhin retë)si përgëzim(para shiut)-Ndër argumentet që tregojnë për mëshirën e Tij dhe për faktin që Ai do t’i ringjallë të vdekurit dhe se Ai është i vetmi Zot që meriton adhurimin, që Ai është Mbreti dhe i Lavdëruari, janë edhe erërat që Ai i dërgon si përgëzim (para shiut). Ai dërgon erërat, që mbledhin retë, dhe kështu shpirtrat qetësohen e lumturohen sepse do të bjerë shiu i shumëpritur....që ju të mund të përfitoni mirësi (të shumta) nga mëshira e Tij; -Nga mëshira e Tij, Allahu ju lëshon shiun, nëpërmjet të cilit Ai ngjall tokën pas vdekjes së saj, dhe gjallërohen bimësia, njerëzit e të gjitha gjallesat. Kështu, ju e përjetoni mëshirën e Tij dhe e kuptoni mirë se është Ai, me mëshirën e Tij, që kujdeset për gjallesat, duke u dhënë jetë dhe furnizim. Duke medituar në këtë fakt, juve ju shtohet dëshira për të kryer edhe më shumë punë të mira, të cilat akoma më shumë bëhen shkak që të hapen depot e mirësive të Allahut dhe mëshirës së Tij.... që anijet të lundrojnë me vullnetin e Tij në kërkim të mirësive të Tij ... -Në mes të errësirës, në dete e oqeane, lundrojnë anije, me ligjin që Ai ka përcaktuar të realizohet në këtë botë. Ai e bëri të mundur diçka të tillë, që anijet të lundrojnë, me vullnetin e Tij në kërkim të mirësive të Tij, që të arrini e tërealizoni jetën tuaj. Ai jua lehtësoi çështjet që:...dhe që të jeni mirënjohës. -Të jeni mirënjohës ndaj Atij që ju lehtësoi shkaqet dhe vendosi ligje që jua lehtësojnë punën në këtë jetë. Ky është qëllimi i zbritjes së mirësive: që robi të tregohet mirënjohës ndaj Zotit. Nëse robi e bën këtë, atëherë Zoti jo vetëm që do t'ia ruajë të mirat, por edhe do t’ia shtojë ato, me mirësinë e bujarinë e Tij. Ndërsa ata që, në vend të mirënjohjes, mohojnë e shpërfillin mirësitë e Allahut, ata e kanë transformuar mirësinë e Tij në dëmtim, dhe ajo mirësi do t’u ikë e do të dëshpërohen.

Ne edhe para teje dërguam profetë ndër popuj, të cilët u sollën atyre argumente të qarta. -Edhe në popujt e hershëm para teje kemi dërguar profetë, kur popujt e cenuan teuhidin e Zotit dhe refuzuan të besojnë në fenë e vërtetë dhe të drejtë. Kur njerëzit binin në shirk, Allahu i Lartësuar u dërgonte profetë, që t’i ftonte për të njësuar Atë, për të qenë të sinqertë dhe për të pranuar të vërtetën. Ata u qartësonin popujve kotësinë e besimeve të tyre dhe i paralajmëronin për rrezikun e mohimit të Zotit dhe humbjes, ku ishin zhytur. Ata u sillnin popujve argumente dhe fakte të shumta për besimin dhe ftesën e vërtetë të Zotit, por përsëri shumë nga ata nuk i besonin dhe nuk nënshtroheshin për të besuar. Për këtë arsye, i Lartësuari thotë:Pastaj i ndëshkuam ata që bënin padrejtësi e ligësi. -Kështu i ndihmonte Allahu besimtarët e sinqertë, pasuesit e vërtetë të profetëve. Ai thotë:Është detyrimi Ynë që të ndihmojmë besimtarët. -Zoti ia ka bërë detyrë Vetes që do t’i ndihmojë besimtarët. Kjo është diçka që do të ndodhë patjetër. Kështu, o ju që nuk besoni Muhamedin (a.s), nëse vazhdoni me mohimin e së vërtetës, edhe mbi ju do të godasë dënimi dhe Ne kemi për t’i dhuruar atij fitoren mbi ju.

Allahu i Lartësuar na njofton rreth pushtetit të Tij të plotë dhe mirësisë së Tij të gjerë:Është Allahu Ai që i dërgon erërat për të ngritur retë. Pastaj i shpërndan nëpër qiell si të dojë dhe i ndan në pjesë ... -Erërat formojnë dhe i mbledhin retë dhe pastaj i përhapin ato në qiell, ashtu si Ai dëshiron. Ai i shpërndan nëpër qiell si të dojë dhe i ndan në pjesë. Atëherë, formohen re të dendura, që duket sikur qëndrojnë mbi njëra tjetrën.derisa nga mesi i tyre fillojnë të dalin pikat e shiut. -Ju shikoni se nga retë dalin pika shiu, që bien me hijeshi. Nëse ky ujë i shumtë do të binte i tëri njëherësh, do të shkatërronte gjithçka në tokë.Ai ia lëshon atë kujt të dojë prej robërve të Vet, që ata gëzohen... - Kur shiu bie me ngadalë e butësisht, njerëzit gëzohen dhe kënaqen, sepse nevoja e tyre është shumë e madhe për të.

pasi para se të bjerë ai(shiu), ata janë të dëshpëruar. -Para shiut, njerëzit janë të dëshpëruar, por kur ai bie, gëzimi në zemrat e tyre është i papërshkrueshëm.

Shikoji(o njeri)gjurmët e mëshirës së Allahut, se si Ai e ngjall tokën pasi është shkretuar. - Toka trazohet, çahet dhe gëlon nga bimësia.Kështu do t'u japë jetë Ai njerëzve që janë të vdekur, sepse Ai ka fuqi për gjithçka. -Pushteti i Allahut është absolut dhe asgjë nuk është e pamundshme për Të; edhe pse mund të duket e pamundur për mendjet dhe logjikën e njerëzve.

Nëse Ne lëshojmë ndonjë furtunë mbi të mbjellat e tyre dhe ata i shohin ato të zverdhura(e të shkatërruara), pas kësaj, ata do të nxitojnë të mohojnë besimin(në Zot). -Allahu i Lartësuar na tregon gjendjen e krijesave, që nuk tregojnë mirënjohje për Atë, me gjithë mirësitë e Tij dhe faktin se Ai e ngjall tokën pasi ka vdekur dhe është shkretuar, duke shpërndarë në të mëshirën e Tij. Nuk e mendojnë ata të mjerë se çfarë do të ndodhte nëse Allahu do t’u lëshonte atyre bimëve një erë të fuqishme e shkatërruese? Si do të veprojnë kur ta shohin atë të zverdhur, gati për t’u shkatërruar? Këta mosmirënjohës do të nxitojnë të mohojnë besimin e drejtë. Ata harrojnë të gjitha mirësitë e shkuara dhe nguten të shprehin mohimin e Zotit. Këtyre të mjerëve nuk u bëjnë dobi këshillat e qortimet.

Ti(o Muhamed)nuk mund t’i bësh të vdekurit të dëgjojnë dhe as nuk mund t'i bësh të shurdhërit që ta dëgjojnë thirrjen,(sidomos) kur ata të kthejnë shpinën e largohen. -Dhe sidomos kur ata: "... të kthejnë shpinën e largohen." Aq e pamundur është që këta të dëgjojnë e të kuptojnë atë që u bën dobi, saqë krahasohet me pamundësinë që të dëgjojë i shurdhëri ose i vdekuri.

Ti as nuk mund t'i udhëzosh të verbërit që të shpëtojnë nga rruga e humbjes. -Sepse ata nuk kanë mundësi të shohin, për shkak të verbërisë së tyre.Ti mund t'i bësh të dëgjojnë vetëm ata që besojnë në argumentet Tona dhe janë nështruar në Islam(për t'i zbatuar ato). -Këta janë ata që përfitojnë dhe u bën dobi dëgjimi i udhëzimeve të Zotit. Janë ata që i besojnë argumentet e Zotit me zemrat e tyre dhe dorëzohen tërësisht në fenë e Tij. Ata i shoqëron vazhdimisht një forcë e madhe, që i shtyn të pranojnë këshillat dhe paralajmërimet. Zemrat e tyre e pranojnë imanin dhe janë të përshtatshme e të përgatitura për ta pranuar dhe vepruar sipas tij. Ata besojnë çdo shenjë të sjellë nga Zoti dhe shprehin gatishmërinë për të zbatuar çdo urdhëresë dhe të largohen nga çdo ndalesë e Zotit, që është brenda mundësive të tyre.

Është Allahu Ai që ju krijon ju në një gjendje të dobët, dhe pas asaj dobësie ju jep fuqi, dhe pas fuqisë Ai sjell dobësi e thinja në kokë(pleqëri). -Allahu i Lartësuar na njofton rreth diturisë së Tij të gjerë, pushtetit madhështor dhe urtësisë së Tij absolute. Në fillim të krijimit, njeriu është shumë i dobët. Ai fillon si një pikë lëng, pastaj si një droçkë gjaku, pastaj si një copë mishi si kafshatë e pëtypur, derisa ai bëhet një krijesë me shpirt në barkun e nënës, nga ku pastaj lind e del në këtë botë. Gjatë kohës së fëmijërisë, kjo krijesë është shumë e dobët, e pafuqishme dhe ka nevojë për kujdes të vazhdueshëm. Pastaj Allahu i Lavdëruar e forcon dhe i jep fuqi këtij njeriu pak e nga pak, derisa ai arrin në kohën e rinisë, kur forcat dhe aftësitë e tij fillojnë e plotësohen. Njeriu forcohet qoftë nga ana fizike, qoftë ajo intelektuale e shpirtërore nëse do të besojë. Më vonë, vjen sërish faza e dobësimit dhe kthimit pas, që është koha e pleqërisë.Ai krijon siç dëshiron Ai. Ai është i Gjithëdituri e i Plotpushtetshmi. -Ai këtë e bën me urtësinë e Tij të madhe dhe të paanë. Një urtësi e kësaj është që njeriu të shohë dhe të bindet për dobësinë e tij, që të kuptojë mirë se koha e fuqisë së tij është e kufizuar nga dy faza dobësie, njëra para saj, në kohën e fëmijërisë, dhe njëra pas saj, në kohën e pleqërisë. Njeriu duhet të kuptojë se nga vetja e tij nuk pritet gjë tjetër veç mangësisë. Sikur të mos ishte fuqia që i jep Zoti, ai nuk do të arrinte atë forcë, me të cilën krenohet. Ai duhet të mendojë edhe diçka tjetër: nëse fuqia e tij do të vazhdonte të shtohej, ai do të kalonte çdo kufi në padrejtësi e rebelim. Prej urtësisë së këtij rregulli të vendosur nga Zoti është që njerëzit ta njohin mirë pushtetin e Zotit mbi çdo gjë.Ai krijon gjërat, administron e rregullon çështjet dhe asgjë nga këto nuk e lodh Atë, nuk e dobëson e nuk ia pakëson forcën e pushtetin. Asnjë mangësi nuk mund të mendohet për pushtetin e cilësitë e Zotit të gjithësisë.

Ditën kur të vijë Ora(e Gjykimit), (për t'u shfajësuar)keqbërësit do të betohen se paskan qëndruar(në këtë botë)veçse një orë. -Allahu i Lartësuar na njofton rreth Ditës së Kijametit dhe faktit se ajo do të vijë befas dhe shumë shpejt. Kur të ndodhë Ora e Kijametit, keqbërësit do të betohen se kanë qëndruar (në këtë botë), veçse një orë. Ata do të betohen se kanë qëndruar në këtë dynja shumë pak, madje vetëm një orë. Këto fjalë i thonë në formën e justifikimit për mosbesimin e tyre, me shpresën se mbase u sjell ndonjë dobi. Ata duan të justifikohen me kohën e shkurtër, që nuk patën mundësi të reflektonin dhe të besonin. Por kjo është gënjeshtër dhe e papranueshme:Po kështu kanë gënjyer ata edhe më parë(në dynja). -Edhe kur kanë qenë në këtë jetë, ata bënin mashtrime e shpifje, për të justifikuar mosbesimin e tyre në Zot dhe mospasimin e besimit të pastër. Ata e kanë refuzuar udhëzimin që profetët sollën nga Zoti i tyre. Ndërsa në ahiret ata mohojnë edhe atë që ka qenë për ta diçka e prekshme, pra, qëndrimin e gjatë në dynja dhe të mjaftueshëm për të besuar dhe reflektuar drejt. Ky është zakoni dhe morali tyre i ulët dhe i shëmtuar, dhe njeriu do të ringjallet në atë gjendje që ka vdekur.

Kurse ata të cilëve u është dhënë dituri dhe besim, do të thonë: “Ju keni qëndruar aq sa e pati caktuar Allahu, deri në Ditën e Ringjalljes. -Allahu i Lartësuar i ka nderuar me dituri dhe iman. Dituria rreth së vërtetës është cilësi e tyre. Imani i tyre është i sinqertë, sepse ata i japin përparësi së vërtetës. Kështu, duke qenë se ata e njohin mirë të vërtetën dhe i japin përparësi asaj mbi çdo gjë tjetër, atëherë edhe fjalët e tyre janë të vërteta dhe në përputhje të plotë me veprat e tyre. Ata janë të parët që bëjnë ato punë të mira që ua mësojnë të tjerëve. Ata gjithmonë thonë të vërtetën kur flasin. Ata thonë atë ditë: “Ju keni qëndruar aq sa e pati caktuar Allahu, deri në Ditën e Ringjalljes. Ju keni qëndruar në atë jetë aq sa ishte caktuar në kaderin dhe ligjin e Zotit. Ju jetuat në dynja mjaftueshëm, aq sa çdo njeri mund të mendojë e të meditojë dhe kush dëshiron, të mund të nxjerrë mësim. Megjithatë, ju vazhduat me mohim, derisa tani jeni të ringjallur përpara Zotit, në pritje të llogarisë.Kjo është Dita e Ringjalljes, por ju nuk e pranonit! - Ju e mohonit ringjalljen, prandaj tani, në Ditën e Gjykimit, pretendoni se në dynja nuk qëndruat mjaftueshëm për të besuar e gjykuar drejt. A thua se nuk patët kohë të mjaftueshme që të ktheheshit tek Zoti të penduar e të nështruar për ta adhuruar Atë! Padituria ishte ajo që ju priu dhe mosbesimi e mohimi i të vërtetës u bë i pandashëm për ju.

Kështu, atë ditë atyre që kanë bërë padrejtësi, asnjë pendesë nuk u bën dobi… -Edhe nëse pretendoni se nuk dinit gjë dhe nuk ju patën ardhur argumentet ose se nuk patët kohë e mundësi të mjaftueshme për të besuar. Kështu do të dalë i qartë mashtrimi juaj. Kjo do të ndodhë me dëshminë e njerëzve të ditur dhe besimtarë. Madje, për këtë do të dëshmojnë edhe vetë lëkurat, duart e këmbët e tyre! Edhe nëse kërkojnë që t’u jepet mundësia të kthehen në dynja, që të mos bëjnë ashtu siç bënë, por të pendohen e besojnë, atyre nuk do t’u jepet kjo mundësi. Tashmë koha për të shprehur pendesë dhe për të ndryshuar ka marrë fund dhe askujt nuk i pranohet justifikimi.e as që u kërkohet të arsyetohen. -Ata nuk do të mund të largojnë dënimin, që e meritojnë, kundër vetes së tyre, e as do t’u jepet mundësia për këtë.

Ne u kemi sjellë njerëzve në këtë Kur'an çdo lloj shembulli. -Kjo tregon për përkujdesin e madh të Zotit për ne, për mëshirën e butësinë e Tij të madhe kur Ai na mëson atë që nuk e dimë. Ai thotë: "Ne u kemi sjellë njerëzve në këtë Kur'an çdo lloj shembulli." Nëpërmjet këtyre shembujve, Allahu na sqaron të vërtetën dhe çështjet që duhet t’i dimë. Kështu, askush nuk do të ketë më justifikim para Zotit. Nëpërmjet disa shembujve, Allahu i Lartësuar i përafron gjërat konceptuale përmes gjërave të prekshme e të dëshmueshme nga shqisat, që njerëzit t'i kuptojnë më mirë. Ndërsa në disa raste të tjera, Ai i pasqyron e i përshkruan ngjarjet që do të ndodhin aq realisht, saqë duket se ato tashmë kanë ndodhur dhe kanë përfunduar. Në Kur'an sillen shumë shembuj të tillë. Edhe në këto ajete kemi një shembull të tillë. I Lartësuari na tregon se çfarë do të ndodhë Ditën e Kijametit dhe për gjendjen e keqbërësve atë ditë. Ai na tregon për keqardhjen e tyre të madhe dhe se prej tyre nuk do të pranohen justifikimet, autokritikat apo keqardhjet. Mohuesit e fesë janë të padrejtë dhe dinë veçse të mohojnë me kokëfortësi e inat të vërtetën e qartë:Megjithatë, çfarëdo argumenti që t’u sjellësh atyre, ata që nuk besojnë gjithmonë do të thonë: “Ju nuk bëni gjë tjetër, veçse thoni kotësira!” - Edhe nëse u sjell ndonjë shenjë mrekulli, që tregon se ajo që solle prej Zotit është e vërtetë, ata që nuk besojnë gjithmonë do të thonë: “Ju thoni kotësira!” Kështu, thonë për të vërtetën se ajo është e kotë. Në këtë mëyrë reagojnë ata ndaj shenjave e mrekullive të Allahut, sepse zemrat e tyre janë të mbushura me kufër, refuzim dhe padrejtësi, si dhe për shkak të vulosjes së zemrave të tyre. Ato zemra i vulos Zoti, ndaj janë tërësisht të painteresuara rreth Zotit e besimit të vërtetë.

Kështu i vulos Allahu zemrat e atyre që nuk duan të kuptojnë. - Në ato zemra nuk hyn mirësia dhe ata nuk arrijnë që t’i konceptojnë gjërat ashtu siç duhet. Madje, të vërtetën e shohin të kotë dhe të kotën e shohin si të vërtetë.

Prandaj, bëj durim, sepse premtimi i Allahut është i vërtetë... -Ki durim për të zbatuar urdhëresat e Zotit dhe në përpjekjet për të ftuar njerëzit në rrugën e Tij. Nëse ata kundërshtojnë, mos u dëshpëro dhe mos ndalo nga rruga jote! Gjithmonë mbaj mend se: premtimi i Allahut është i vërtetë. Për këtë nuk ka asnjë dyshim. Kujtimi i vazhdueshëm i këtij fakti është një ndihmë e madhe dhe një nxitje e fortë e durimit. Kur njeriu sigurohet se veprat e tij kurrë nuk do të humbasin, por do të gjejnë të plotë shpërblimin, i duket e lehtë dhe e përballueshme çdo vështirësi e vuajtje gjatë rrugës. Çdo gjë e vështirë i bëhet e thjeshtë dhe çdo punë e madhe që kryen i duket e vogël dhe e pakët, prandaj punon gjithmonë e më shumë.... e kurrë mos lejo të të lëkundin vendosmërinë ata që kanë dyshime! -Këta kanë iman të dobët dhe nuk kanë siguri, prandaj dhe qëllimet i kanë të ulta dhe durimin e pakët. Kurrë mos të të plogështojnë dhe frenojnë këta lloj njerëzish! Nëse nuk tregohesh i kujdeshëm me ta, do të të plogështojnë dhe do të të bëjnë të paqëndrueshëm në zbatimin e urdhëresave. Dobësia e shpirtit njerëzor i ndihmon ata, ndaj të shtyjnë që t'u përgjasosh dhe t’i miratosh ata. Ajeti tregon se çdo besimtar i mirë që ka siguri të fortë në besim dhe gëzon një mendje të shëndoshë, e ka të lehtë të jetë i durueshëm dhe këmbëngulës në jetën sipas fesë së tij. Ndërsa ai që është i dobët në sigurinë dhe logjikën e tij, është i dobët edhe në durimin për të jetuar sipas fesë së tij. I pari është si thelpinjtë e arrës, ndërsa i dyti është si lëvozhga e saj! E lus Allahun të na ndihmojë e të na ruajë!