Tafsir As-Saadi — Yâsin 36:1 – Zümer 39:75

Ja, Sin! Betohem në Kur'anin plot urtësi. -Allahu i Lartësuar betohet në këtë Kur'an duke përmendur edhe një cilësi të Tij: urtësinë. Përkufizimi i urtësisë është: vendosja e çdo gjëje në vendin që i takon. Kështu janë urdhëresat dhe ndalesat e këtij Kur'ani: të drejta dhe me vend. Edhe shpërblimi me të mira dhe ndëshkimi me të këqija vendoset atje ku duhet dhe në lidhje me ata që e meritojnë. Të gjitha dispozitat ligjore dhe ato të shpërblimit dhe ndëshkimit që janë sjellë në këtë Kur'an janë në kulmin e urtësisë. Prej urtësisë madhështore të këtij Kur'ani është edhe fakti se ai jo vetëm që përmend gjykimin për diçka, por na tregon edhe urtësinë dhe qëllimet madhështore të këtyre gjykimeve. Allahu i Lartësuar na nxit, gjithashtu, që të përdorim mendjen për të medituar rreth shkaqeve, mësimeve apo mesazheve të dhënies së një gjykimi të caktuar. Po përse betohet Allahu i Lartësuar në Kur'anin të mbushur plot urtësi? Përgjigjja vjen më poshtë:

Ja, Sin! Betohem në Kur'anin plot urtësi. -Allahu i Lartësuar betohet në këtë Kur'an duke përmendur edhe një cilësi të Tij: urtësinë. Përkufizimi i urtësisë është: vendosja e çdo gjëje në vendin që i takon. Kështu janë urdhëresat dhe ndalesat e këtij Kur'ani: të drejta dhe me vend. Edhe shpërblimi me të mira dhe ndëshkimi me të këqija vendoset atje ku duhet dhe në lidhje me ata që e meritojnë. Të gjitha dispozitat ligjore dhe ato të shpërblimit dhe ndëshkimit që janë sjellë në këtë Kur'an janë në kulmin e urtësisë. Prej urtësisë madhështore të këtij Kur'ani është edhe fakti se ai jo vetëm që përmend gjykimin për diçka, por na tregon edhe urtësinë dhe qëllimet madhështore të këtyre gjykimeve. Allahu i Lartësuar na nxit, gjithashtu, që të përdorim mendjen për të medituar rreth shkaqeve, mësimeve apo mesazheve të dhënies së një gjykimi të caktuar. Po përse betohet Allahu i Lartësuar në Kur'anin të mbushur plot urtësi? Përgjigjja vjen më poshtë:

se ti(o Muhammed)je prej të dërguarve. -Ai betohet në këtë Libër plot urtësi për të treguar se Muhamedi (a.s) është prej të dërguarve të Tij. Ti, o Muhamed, je Profet i Allahut, si shumë profetë që janë dërguar para teje. Ti nuk je i pari i dërguar ndër njerëz. Edhe mesazhet që përcjell nga Zoti janë si të gjitha mesazhet e sjella nga profetët e parë, sepse përçojnë të njëjtat parime të besimit të pastër dhe të drejtë. Çdokush që mediton në përshkrimet dhe cilësitë e Profetit do të arrijë të dallojë veçoritë dhe dallimin e tij nga të tjerët. Kush mediton në cilësitë e përshkrimet e tua, o Profet, do të bindet se ti je ndër më të mirët e të dërguarve nga Zoti, sepse ty të janë dhënë cilësitë dhe virtytet më të larta dhe të plota. Vërej me kujdes lidhjen e ngushtë mes Kur'anit, në të cilin Zoti betohet, dhe arsyen për çfarë Ai betohet, pra, profetësinë e Muhamedit. Ajeti duket sikur thotë: Sikur të mos kishte asnjë argument tjetër që të vërtetonte profetësinë e Muhamedit, përveç Kur'anit, kaq do të ishte mëse e mjaftueshme si argument dhe dëshmi. Madje, Kur'ani madhështor është absolutisht argumenti më i fortë dhe i vazhdueshëm që tregon vërtetësinë e Muhamedit si profet i dërguar nga Zoti i gjithësisë. Çdo argument i sjellë në këtë Kur'an është argument edhe për vërtetësinë e Muhamedit si profet i vërtetë i Zotit të botëve. Pastaj ajeti na njofton për cilësinë e mrekullueshme të Profetit (a.s), që tregon më së miri se ai ishte vërtet profet i dërguar nga Allahu. Ai thotë:

Ti je në një rrugë të drejtë. -Je në rrugë të drejtë, që të çon tek Zoti dhe në vendin e nderimit dhe shpërblimit. Kjo rrugë e drejtë është e ndërtuar mbi vepra të mira të cilat përmirësojnë zemrën dhe trupin, rregullojnë jetën dhe të bëjnë të fitosh lumturinë këtu dhe në ahiret. Ato vepra përmirësojnë moralin dhe pastrojnë shpirtin. Ato të mundësojnë të fitosh shpërblime të shumfisha. Qenia në rrugën e drejtë është jo vetëm cilësi e Profetit të Zotit, por edhe atribut i fesë dhe Shpalljes që ai solli nga Zoti. Feja dhe Kur'ani që ai solli nga Zoti është tregues i rrugës së drejtë dhe i çdo pune mbi të cilën ajo rrugë ndërtohet. Vërej me kujdes madhështinë e këtij Kur'ani në kumtet që na përcjell! Ai sjell një betim në gjënë më madhështore, - që është Kur'ani plot urtësi, Fjala e vetë Zotit, dhe këtë betim e sjell për të na treguar se Muhamedi është Profeti i Tij. Sigurisht që ky betim i Allahut mjafton për t'u bindur për faktin që Muhamedi është profet i Tij. Por Allahu i Lavdëruar e ka mbështetur këtë edhe me argumente të tjera, mes të cilave është rruga e drejtë në të cilën ishte Profeti i Tij. Në këtë mënyrë, ai sikur na nxit që të meditojmë në fenë dhe rrugën në të cilën Muhamedi e ftoi botën. Mjafton të meditoni në rrugën e drejtë në të cilën ai ftoi, për të kuptuar shumë më thjesht se ai ishte i dërguar i Zotit, prandaj është detyrë që ta ndiqni udhëzimin e sjellë prej tij.

(Kur’ani është)Shpallje e të Plotfuqishmit, Mëshirëplotit -Kjo është rruga që Allahu i Lartësuar e shpalli në Librin e Tij. Ajo është e vetmja rrugë për robërit, që të arrijnë tek Ai. Kjo rrugë është e ruajtur nga ndryshimi dhe devijimi, sepse është Ngadhënjimtari, Krenari, i Plotfuqishmi Ai që e zbriti udhëzuesin për këtë rrugë. Ajo rrugë është mëshirë e dhuruar për adhuruesit, sepse u mundëson që të arrijnë në vendin e mëshirës së Zotit. Për këtë arsye, ajeti mbyllet me këta dy emra, që sjellin siguri për vërtetësinë e rrugës dhe shpresë për shpërblimin dhe mëshirën e Zotit. Ai tha se Kur'ani është Shpallje e të Plotfuqishmit e Mëshirëplotit.

Që të mund të paralajmërosh një popull, të parët e të cilëve nuk qenë paralajmëruar dhe ata mbetën të pavëmendshëm (ndaj Argumentave të Allahut). -Pasi u betua për vërtetësinë e Shpalljes dhe profetësinë e Muhamedit dhe solli argumente treguese të saj, Allahu i Madhëruar na tregon se dërgimi i Profetit dhe sjellja e Shpalljes ishte nga nevojat më të mëdha për njerëzimin: "Për të paralajmëruar një popull, të parët e të cilëve nuk qenë paralajmëruar ..." Këta ishin fillimisht arabët, që ishin popull i paditur dhe i paqytetëruar, tek të cilët nuk ishte sjellë ndonjë shpallje qiellore apo profet. Ata i kishte mbuluar padituria dhe ishin tërësisht të zhytur në humbje. Për këtë shkak, popujt e tjerë talleshin dhe i nënçmonin arabët. Atëherë, Allahu i Lartësuar dërgoi një profet nga gjiri i tyre, që t'i pastronte, t'u mësonte Librin dhe urtësinë, kur më parë ishin në humbje të thellë. Ai e dërgoi Profetin që fillimisht t'i këshillonte e paralajmëronte ata, e pastaj të gjithë popujt e tjerë. Ai e dërgoi këtë Profet madhështor që t'i këshillonte e t'u kujtonte atë Shpallje që kishin në duart e tyre dhe që ata të pasonin të vërtetën e Zotit. Me dërgimin e Profetit, Allahu u bëri një mirësi të madhe arabëve në mënyrë të veçantë dhe gjithë botës në përgjithësi. Megjithatë, edhe pas dërgimit të Profetit, njerëzit u ndanë në dy grupe. Njëri grup e refuzoi atë Shpallje që Muhamedi solli nga Zoti dhe e shpërfillën paralajmërimin e tij. Këta janë ata për të cilët Allahu thotë:

Tashmë ka marrë fund vendimi kundër shumicës së tyre, prandaj dhe ata nuk besojnë. -Allahu nuk dëshiroi t'i udhëzonte dhe t'i bënte zemrat e tyre që të nënshtroheshin e të besonin. Ndodhi kështu, sepse Ai ua ofroi udhëzimin dhe rrugën e drejtë dhe ata e refuzuan. Kjo bëri që të dënohen me të drejtë dhe t'u vulosen zemrat e tyre, që në to të mos hyjë drita e besimit. Më pas përmendet shkaku përse drita e imanit nuk mund të gjejë rrugë për në zemrat e tyre:

Ne u kemi vënë pranga në qafë që u arrijnë deri në nofulla, kështu që ata mbeten me kokën lart. -El aglal janë ato pranga hekuri që i vendosen skllavit në qafë, që ai të mos lëvizë. Ato janë aq të mëdha, saqë e bllokojnë gjithë qafën e tij dhe arrijnë deri tek nofullat. Kështu, të lidhurit i mbetet koka ngritur lart dhe nuk mund ta ulë poshtë. Kështu janë ata në lidhje me pranimin e imanit.

Ne u kemi vënë pengesë edhe para edhe prapa tyre dhe ua kemi mbuluar shikimin, prandaj ata nuk mund të shohin. -Ka vendosur pengesë, që e bën të pamundur që imani të hyjë në zemrat e tyre. Për këtë arsye, ata nuk shohin. Ata i ka zaptuar errësira e paditurisë dhe dëshpërimi nga të gjitha anët. Atyre nuk u sjell dobi asnjë lloj këshille e paralajmërimi.

Nuk ka dyshim se për ata (që mohojnë Besimin), është njëlloj - i paralajmërove apo nuk i paralajmërove, ata nuk besojnë. -E si mund ta gjejë udhëzimin ai që ka zemër të vulosur dhe të vërtetën e sheh si kotësi, ndërsa kotësinë e sheh si të drejtë, të logjikshme dhe të mirë?! Ky ishte grupi i parë. Ndërsa grupi i dytë janë ata që i pranojnë këshillat dhe paralajmërimin. Për këta Allahu thotë:

Ti mund të paralajmërosh veçse atë që e ndjek Mesazhin (Kur’anin)dhe i frikësohet të Githëmëshirshmit në fshehtësi. -Këtyre u bën dobi këshilla dhe paralajmërimet, sepse ata synojnë të vërtetën, prandaj dëgjojnë me kujdes dhe meditojnë në këshillat që u bëhen. Kjo është cilësia e parë, pra, dëshira për të vërtetën e nënshtrimi për të kuptuar dhe pasuar atë. Së dyti: "i frikësohet të Gjithëmëshirshmit në fshehtësi" Domethënë, ai njeri që i ka këto shenja e cilësi ka për ta parë të vërtetën dhe drita do të hyjë në zemrën e tij: Së pari, qëllimi i mirë dhe dëshira për ta gjetur të vërtetën dhe, së dyti, frika nga Zoti, frikë kjo që vjen nga dituria rreth Tij, për emrat dhe cilësitë e Tij. Të tillët përfitojnë nga Shpallja e Zotit. Përmes kësaj Shpalljeje, ata do t'i pastrojnë e lartësojnë shpirtrat dhe zemrat e tyre, pastaj do të mund të marrin diturinë e dobishme rreth Librit të Zotit dhe urtësive të Profetit të Tij. Ata që i kanë këto dy mirësi dhe sakrifikojnë për t’u pajisur me to, meritojnë një përgëzim nga Zoti:Pra, përgëzoje atë për falje dhe shpërblim bujar. - Përgëzim për dy gjëra: për falje dhe fshirje e plotë të gjynaheve dhe, së dyti, shpërblim të mrekullueshëm për veprat e mira dhe qëllimet e tyre të pastra.

Ne do t'i ngjallim të vdekurit -Ne kemi për t’i ringjallur robërit pas vdekjes dhe kemi për t'i shpërblyer për veprat e paraqitura në dynja.Ne i shkruajmë veprat e tyre dhe gjurmët që lanë pas. -Allahu ka shkruar dhe ruajtur çdo vepër e fjalë të mirë apo të keqe që kanë bërë gjatë jetës së tyre në dynja. Madje, jo vetëm fjalët e veprat që kanë bërë vetë, por edhe pasojat që ato kanë lënë e shkaktuar, si gjatë jetës në dynja, ashtu edhe pas vdekjes. Çdo vepër e mirë apo e keqe që shkaktohet nga fjalët dhe veprat e dikujt do të shkruhen në regjistrin e veprave të tij. Kështu për shembull, nëse ai ka përhapur dituri të dobishme dhe u ka mësuar njerëzve mirësinë, duke i urdhëruar për mirësi e drejtësi dhe duke i ndaluar nga ligësitë dhe padrejtësitë, çdokush që punon sipas kësaj diturie jo vetëm që do të shpërblehet, por të njëjtin shpërblim do të marrë edhe ai që e mësoi dhe u bë sebep për këto vepra të mira. Po kështu veprohet edhe me atë që u mëson njerëzve mirësinë dhe dije të dobishme, ose lë pas një libër të dobishëm, që u mëson njerëzve mirësinë. Ai do të marrë shpërblimin për çdo njeri tjetër që përfiton nga kjo njohuri gjatë jetës së tij dhe pas vdekjes së tij, deri në Kijamet. Nëse dikush adhuron Allahun duke falur namaz, duke dhënë zekat e sadaka, duke bërë bamirësi të shumta e sillet me moral të lartë dhe të tjerët e marrin si shembull dhe ndjekin rrugën e tij, ai merr shpërblimet e të gjithë atyre që punojnë sipas tij, pa iu pakësuar atyre asnjë shpërblim. Të gjitha këto shpërblime shkruhen në librin e veprave të tij. Gjithashtu, nëse dikush ndërton një xhami ose një shkollë, ose lë një pasuri vakëf, që njerëzit të përfitojnë prej saj, ose mbjell një pemë nga e cila hanë njerëzit dhe kafshët, ai merr sevape dhe veprat e shpërblimet i shënohen në librin e veprave të mira. Po kështu veprohet edhe me veprat e këqija, për të cilat njeriu është bërë shkak që t'i bëjnë të tjerët. Për këtë arsye, Profeti (a.s) ka thënë: "Kush bën në islam një punë të mirë dhe (bëhet shkak që) sipas saj punojnë edhe të tjerët, ai do të shpërblehet për atë punë (të mirë) dhe do të marë edhe shpërblimet e të gjithë atyre që punojnë me atë punë pas tij, pa iu pakësuar gjë nga shpërblimi i tyre. Dhe Kush bën në islam një punë të keqe dhe (bëhet shkak që) sipas saj punojnë edhe të tjerët, ai do të ngarkohet me peshën e gjynahut të tij për atë punë (të keqe) dhe do të marë edhe gjynahet e të gjithë atyre që punojnë me atë punë pas tij, pa iu pakësuar gjë nga pesha e gjynaheve të tyre."Nga këto tekste kuptohet qartë se sa i dobishëm dhe i rëndësishëm është misioni i davetit në rrugën e Allahut dhe përhapjes së diturisë dhe udhëzimit të Allahut ndër njerëz, me çdo rrugë e mënyrë të lejueshme e të mundshme. Gjithashtu, ai tregon se sa e frikshme është të qenurit ftues në rrugën e keqe dhe udhëheqës në ligësi. Këta janë njerëzit më të këqinj dhe keqbërësit më të mëdhenj, që do të mbartin gjynahet dhe peshën më të rëndë mbi shpinën e tyre.Dhe çdo gjë Ne e kemi regjistruar në Librin e ruajtur (Leuhi Mahfudh). -Allahu i Madhëruar ka regjistruar dhe ruajtur çdo gjë në ato shënime, qoftë veprat e fjalët, qoftë qëllimet dhe ato që fshihen në zemër në Leuhi Mahfudh, që është Libri Mëmë, ku janë shënuar edhe shkrimet që janë në duart e melekëve për veprat e njeriut.Transmeton Muslimi në hadithin menumër 1017. në kapitullin e zekatit tema:"Nxitja për të dhënë sadaka edhe sikurme gjysëm hurme."

Përmendju atyre si shembull banorët e fshatit, kur atyre u patën ardhur të dërguarit! -Këtyre që të mohojnë dhe nuk besojnë Shpalljen e Zotit, jepu një shembull, nga i cili mund të mësojnë shumë, nëse u jepet sukses nga Zoti për të gjetur të mirën. Ky shembull është historia e banorëve të një fshati, të cilët refuzuan profetët e dërguar ndër ta dhe çfarë dënimi i përfshiu. Allahu i Madhëruar nuk na e ka treguar konkretisht se për cilin vend dhe profet bëhet fjalë. Nëse do të kishte ndonjë dobi tregimi i vendit, Ai do të na tregonte atë. Kështu, të mundohesh të gjesh se ku ishte ai vend është diçka jo e mirë dhe konsiderohet si të flasësh pa pasur dituri. Për këtë arsye, ata që flasin për të tilla çështje ngatërrohen dhe nuk kanë siguri në fjalët e tyre. Kjo të jep bindjen e plotë se rruga e diturisë së sigurt kërkon që t'i qëndrosh besnik veçse informacionit të saktë dhe burimor dhe t’i largohesh sa më shumë asaj që nuk ka ndonjë dobi. Kështu pastrohen dhe lartësohen shpirtrat dhe shtohet dituria. Kjo është rruga e saktë e shtimit të diturisë dhe jo rruga e atyre të paditurve që mendojnë se sjellja e sa më shumë fjalëve rreth një ajeti, pa u bazuar askund, është dituri. Në fakt, ato sjellin veçse pasiguri e ngatërresa, duke e ngarkuarr veten me fjalë e mendime të kota dhe të padobishme. Ato i hapin portën e marrjes me çështje të dyshimta. E rëndësishme është që, ky ishte një vendbanim, i sjellë si shembull, nga i cili mund të marrin mësim ata që Zoti do t'u japë sukses që të shohin të drejtën.

Kur Ne dërguam tek ata(në fillim)dy të dërguar ata i përgënjeshtruan që të dy. -Në këtë popull, u dërguan profetë që të urdhëronin për të adhuruar Allahun si një e të vetëm, duke ia përkushtuar me sinqeritet të gjitha adhurimet dhe që t'i ndalonin nga idhujtaria, padrejtësitë e mosbindja ndaj Zotit.Atëherë Ne i fuqizuam ata me një të tretë dhe këta u thanë: “Ne jemi dërguar(si Profetë)te ju.”. -Allahu i Lartësuar dërgoi edhe një profet të tretë, pasi dy të parët u refuzuan. Kjo tregon se Allahu u kujdes shumë që atyre t'u afrohej mundësia të pranonin udhëzimin dhe të mos kishin më argument e arsyetim para Zotit.

Njerëzit thanë: “Ju jeni veçse njerëz si ne dhe Allahu nuk dërgon asnjë lloj shpalljeje. Ju jeni veçse gënjeshtarë. - Populli iu përgjigj njëlloj si mohuesit e besimit në Zotin dhe profetët e Tij. Ata thanë: “Ju jeni thjesht njerëz, sikurse ne. Çfarë epërsie keni ju mbi ne, që ne t'ju pasojmë dhe bindemi?” Atëherë, profetët u thanë: “Ne jemi veçse njerëz, sikurse edhe ju, por Allahu ia dhuron mirësinë kujt të dojë nga robërit e Vet. Nuk na takon neve t’ju sjellim ndonjë argument, përveçse me dëshirën e Allahut. Vetëm Allahut le t’i mbështeten besimtarët.”. E përse të mos i mbështetemi Allahut, kur Ai na ka udhëzuar në rrugën tonë? Ne kemi për t’i duruar mundimet që na bëni. Vetëm Allahut le t’i mbështeten vazhdimisht ata që kërkojnë mbështetje!” [Ibrahim 11, 12]. Ata thanë gjithashtu: "... Allahu nuk dërgon asnjë lloj shpalljeje.". Kështu, ata deklaruan se nuk besonin se ekzistonte diçka që quhej Shpallje. Ata nuk besonin se Zoti ka shpallur ndonjë gjë ndër njerëz. Pastaj filluan të trillonin edhe për vetë profetët, duke thënë se ishin gënjeshtarë dhe njerëz që trillonin nga vetja e tyre. Ata thanë: "Ju jeni veçse gënjeshtarë." Por cila ishte përgjigjja e profetëve përballë këtij qëndrimi nga populli i tyre? Ata thanë:

Ata thanë: “Zoti ynë e di se ne jemi dërguar(si Profetë)te ju. -Nëse do të ishim mashtrues dhe trillues, Allahu do ta nxirte në pah mashtrimin tonë dhe do të na dënonte pa vonuar, sepse Allahu është i Urtë dhe i Plotpushtetshëm.

Dhe detyra jonë është vetëm ta kumtojmë qartë Mesazhin(e Tij).”. -Kumtimi i qartë është detyra jonë dhe kjo kërkon që ne të bëjmë të qartë gjithçka që duhet sqaruar nga mesazhi i Zotit. Ne nuk kemi për të lënë asgjë pa sqaruar nga mesazhi që Zoti do të dërgojë ndër ju. Ndërsa për sa i përket shenjave dhe mrekullive që ju propozoni, ose zbritjes dhe përshpejtimit të dënimit, kjo nuk është në dorën tonë. Atë që është detyra e jonë, pra, kumtimi i qartë i mesazhit të Zotit, ne e kryem me besnikëri. Nëse ju gjeni rrugën e udhëzimit, kjo është mirësia dhe fati juaj, por nëse ju refuzoni, atëherë ne nuk kemi asgjë në dorë që t'ju bëjmë të besoni dhe të ndriçojmë zemrat tuaja, apo t'ju shpërblejmë ose ndëshkojmë.

Ata(mohuesit)thanë: “Ne parandiejmë ogur të keq me ju dhe nëse nuk tërhiqeni, ne do t’ju gjuajmë me gurë dhe do të përjetoni ndëshkim të dhimbshëm nga ne”. -Këto ishin fjalët që banorët e fshatit u thanë të dërguarve të Allahut: “Ne parandiejmë ogur të keq me ju...". Sikur thoshin: "Që kur ju keni ardhur tek ne, kemi parë veçse sherr dhe ligësi.” Subhanallah! Kjo është nga gjërat më të çuditshme! T'i konsiderosh si shkak të ligësive dhe sherrit ata profetë të zgjedhur, të cilët u sollën njerëzve mirësinë më të madhe dhe dhuratën më të çmuar, që mund t'u jepet krijesave? Ata u sollën atë që qëndron mbi çdo domosdoshmëri tjetër. Profetët e Zotit erdhën në këtë popull dhe e gjetën në një gjendje shumë të keqe, nga e cila vetëm besimi i drejtë mund t'i shpëtonte. Por në vend që të pranonin besimin dhe të shpëtonin, ata u zhytën edhe më keq në ligësitë e tyre dhe e konsideruan besimin si diçka të urryer dhe tersndjellës. Ja, çfarë bën shpirtligësia e mendjemadhësia. Ajo është më e keqe për njeriun se çdo armik tjetër. Pastaj këta njerëz fatzinj kërcënuan profetët e tyre, duke u thënë: "...dhe nëse nuk tërhiqeni, ne do t’ju gjuajmë me gurë dhe do të përjetoni ndëshkim të dhimbshëm nga ne." Ne do t'ju vrasim me formën më të tmerrshme, me gurë. Atëherë, profetët iu drejtuan atyre me këto fjalë:

Ata(të dërguarit)thanë: “Ogurin e keq e keni nga vetja juaj(te padrejtësitë tuaja). Mos vallë (jemi ogur i keq) për shkak se ju këshilluam?!” -E keqja vjen vetëm prej ligësive dhe paudhësive tuaja. Janë pikërisht veprat tuaja, si idhujtaria e gjynahet, shkak për çdo bela që ju godet. Ato gjithmonë bëhen shkak që mbi ju të bien zemërimi dhe ndëshkimet e Zotit, dhe t'ju largohet çdo gjë e dashur prej mirësive të shumta të Tij. Atëherë, si është e mundur që na drejtoheni me ato fjalë? Mos, vallë, për shkak se ne ju këshilluam për atë që sjell mirësi dhe mbarësi?! Jo, por:Jo. Por ju jeni një popull që e kaloni çdo kufi.” -Ju kaloni çdo kufi në ligësitë që bëni dhe në fjalët e poshtra që thoni. Domethënë, ftesa e këtyre profetëve ua shtoi edhe më shumë largimin nga rruga e drejtë dhe mendjemadhësinë.

Prej skajit më të largët të qytetit erdhi një burrë duke vrapuar dhe tha: “O populli im! Bindjuni të dërguarve!” - Ai dëshiroi që populli i tij të përfitonin nga ftesa e profetëve dhe të besonin ashtu siç besoi ai vetë. Pasi e pa dhe e dëgjoi mirë se sa keq ju përgjigjën ftesës, ai u tha atyre: “O populli im! Bindjuni të dërguarve!” Kështu, i këshilloi që të pasonin profetët, duke u treguar mirësitë e kësaj vepre dhe u dëshmoi me dituri se ata ishin vërtet profetë të Allahut dhe se pasimi i tyre ishte gjëja më e mirë. Pastaj vijoi t'i ftonte ata duke u sjellë arsyetime të logjikshme, që e përforconin dëshminë e tij se ata ishin profetë të Zotit dhe se ishte në të mirë të tyre që t'i pasonin. Ai tha:

Bindjuni atyre që nuk kërkojnë asnjë shpërblim prej jush dhe janë të udhëzuar(nga Zoti)! - Pasojini këta të dërguar besnikë, të cilët ju ftojnë dhe këshillojnë për diçka që është në të mirën tuaj dhe nuk duan prej jush asgjë dhe asnjë shpërblim. Mirësia e ftesës së tyre kthehet veçse tek ju, se ata nuk kërkojnë ndonjë pasuri për atë që ju këshillojnë dhe mësojnë prej dritës dhe udhëzimit. A nuk mjafton kjo për ju, që t'i pasoni ata? Mbase dikush mund të thoshte: "Ata ndoshta vërtet nuk ftojnë që të marrin ndonjë shpërblim, por ata nuk janë në rrugë të drejtë dhe po ju ftojnë për gjëra të pavërteta." Por edhe këtë pretendim ai besimtar i mençur e hodhi poshtë, duke shtuar dhe thënë: "... janë të udhëzuar (nga Zoti)." Kështu, ata ftojnë në çdo gjë që është e mirë dhe që vetë logjika e drejtë dëshmon për mirësinë e saj. Edhe ndalesat e tyre janë mëse të arsyeshme dhe logjika e saktë dëshmon për saktësinë e këtyre porosive. Me sa duket, populli i tij jo vetëm që nuk i pranuan këshillat e tij, por iu kthyen për ta marrë në përgjegjësi për pasimin e profetëve dhe dëshminë e tij se do ta adhuronte me sinqeritet veçse Allahun e Madhëruar si një dhe të vetëm. Për këtë arsye, Ai tha:

E si të mos e adhuroj Atë që më krijoi mua dhe tek i Cili ju do të ktheheni të gjithë? -Çfarë mund të më pengojë mua që ta adhuroj Zotin si një të vetëm, kur unë jam i bindur se është Ai që më ka krijuar, më furnizon dhe ushqen? Tek Ai do të kthehen të gjitha krijesat dhe Ai ka për t'i shpërblyer për të gjitha veprat e tyre.

A të pranoj zota të tjerë përveç Tij? -Ai në dorën e të Cilit është krijimi, furnizimi e gjykimi i krijesave në dynja dhe në ahiret, pikërisht dhe vetëm Ai meriton të adhurosh, ta përlëvdosh, lavdërosh dhe madhërosh. Ndërsa ata që nuk kanë në dorë as dëm e as dobi, as kanë mundësi të japin ose të privojnë, as të japin jetën e as vdekje dhe as kanë në dorë ringjalljen, ata nuk meritojnë që t'i adhurosh e t'u nënshtrohesh.Nëse i Gjithëmëshirshmi do të më sprovonte me ndonjë të keqe, ndërmjetësimi i tyre nuk do të më vlente asgjë dhe as nuk do të mund të më shpëtonin. -Askush nuk mund të ndërmjetësojë tek Allahu pa lejen e Tij. Edhe ndërmjetësimi i tyre nuk mund të më sjellë mua asnjë dobi, nëse Allahu dëshiron të më ndëshkojë.

Po të veproja kështu do të isha, vërtet në një humbje të hapët. -Nëse unë adhuroj, i shpresoj dhe u lutem të tillëve idhuj me këto cilësi, atëherë do të jem në një humbje të qartë. Në këto fjalë, ai jo vetëm që këshilloi popullin e tij nga njëra anë, por edhe dëshmoi se këta ishin profetë besnikë të dërguar nga Zoti, nga ana tjetër. Ai e udhëzoi popullin e vet dhe i njoftoi detyrimin që ta adhuronin Allahun si një dhe të vetëm dhe për këtë solli edhe argumente të qarta e të kuptueshme. Gjithashtu, solli argumente edhe për kotësinë e adhurimin e çdo gjëje tjetër përveç Allahut. Ai u tregoi për gjendjen fatkeqe të atyre që adhurojnë idhujt dhe deklaroi me forcë dhe me krenari se ai ishte besimtar në Allahun dhe në profetët e Tij, edhe pse kërcënohej seriozisht me vdekje nga ai popull i padrejtë. Kështu, ai u tha:

Unë i kam besuar Zotit. Prandaj më dëgjoni!” - Populli i tij e vrau atë besimtar të sinqertë, pasi i ftoi dhe i këshilloi për besimin në Zotin dhe në profetët e Tij. Atëherë, menjëherë pas vdekjes atij iu tha:

Atij iu tha: “Ti hyr në xhenet! Ai tha: “Ah, sikur ta dinte populli im, Përse më fali Zoti im dhe më bëri prej të nderuarve!” -Kur ai pa atë nderim të madh dhe shpërblim të pashembullt, që Zoti i dhuroi për besimin e tij të pastër në teuhid dhe këshillimin e popullit, vijoi përsëri të tregonte se sa shumë e donte popullin e tij dhe sa shumë e dëshironte të mirën për ta duke thënë: “Ah, sikur ta dinte populli im, përse më fali Zoti im dhe më bëri prej të nderuarve!" Ah, sikur ta dinte populli im se për çfarë arsye më fali Zoti mua, duke më shpëtuar nga çdo lloj ndëshkimi dhe duke më bërë prej të nderuarve. Ai më shpërbleu me gjithë ato mirësi lumturuese. Nëse do ta dinin, ata nuk do të vazhdonin me idhujtarinë dhe kotësinë e tyre. Duke na treguar ndëshkimin e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:

Atij iu tha: “Ti hyr në xhenet! Ai tha: “Ah, sikur ta dinte populli im, Përse më fali Zoti im dhe më bëri prej të nderuarve!” -Kur ai pa atë nderim të madh dhe shpërblim të pashembullt, që Zoti i dhuroi për besimin e tij të pastër në teuhid dhe këshillimin e popullit, vijoi përsëri të tregonte se sa shumë e donte popullin e tij dhe sa shumë e dëshironte të mirën për ta duke thënë: “Ah, sikur ta dinte populli im, përse më fali Zoti im dhe më bëri prej të nderuarve!" Ah, sikur ta dinte populli im se për çfarë arsye më fali Zoti mua, duke më shpëtuar nga çdo lloj ndëshkimi dhe duke më bërë prej të nderuarve. Ai më shpërbleu me gjithë ato mirësi lumturuese. Nëse do ta dinin, ata nuk do të vazhdonin me idhujtarinë dhe kotësinë e tyre. Duke na treguar ndëshkimin e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:

Pas tij, Ne nuk zbritëm kundër popullit të tij ndonjë ushtri nga qielli. -Nuk ishte e nevojshme që Ne të zbrisnim ndonjë ushtri nga qielli për të ndëshkuar atë popull.Ne nuk zbritëm asgjë tjetër, -Nuk e bëmë diçka të tillë se ishte e panevojshme. Pushteti dhe madhështia e Allahut është shumë e madhe dhe bijtë e Ademit janë shumë të dobët, ndaj mjafton diçka shumë më e vogël për t'i ndëshkuar ata. Një pjesë e vogël e dënimit të Zotit do t'i mjaftonte për t'i shkatërruar ata.

... përveç një britme të tmerrshme. Dhe ja ata mbetën të heshtur e të ftohtë(pa jetë). -Kështu ishte ndëshkimi i tyre. Mjaftoi një zë i nxjerrë nga njëri prej melekëve të Zotit dhe ata mbetën të ftohur (të vdekur). Tmerri ua këputi zemrat brenda gjoksit dhe mbetën si kufoma të ngrira, pa lëshuar asnjë zë dhe pa lëvizur. Nuk pati më jetë pas asaj mendjemadhësie dhe asaj përgjigje të shëmtuar, që i dhanë më të nderuarve krijesa të Zotit dhe tiranisë që treguan kundrejt tyre. Duke dashur që njerëzit të ndiejnë thellë se sa fatkeqësi e madhe është mosbesimi, Allahu i Madhëruar thotë:

Ah! Mjerë robërit(e Mi)! Sa herë që u vjen ndonjë i dërguar, ata veçse tallen me të. -Sa e madhe është kjo fatkeqësi! E madhe ishte injoranca e tyre dhe po kështu do të jenë edhe vuajtjet e tyre, për shkak të atyre cilësive të shëmtuara. Ata kanë qenë dhe do të jenë shkak i çdo fatkeqësie e ndëshkimi nga Zoti.

A nuk shohin ata se sa e sa breza para tyre i shkatërruam, dhe ata kurrë nuk u kthyen(në dynja)?! -A nuk shohin këta të mjerë se çfarë u ndodhi popujve të parë, të cilët, ashtu si ju, i mohuan profetët e Zotit? Allahu i shkatërroi dhe zbriti mbi ta dënimin e Tij të ashpër dhe të gjithë ata u shfarosën dhe u zhdukën. Ata nuk u kthyen më në këtë dynja dhe kurrë nuk kanë për t'u kthyer, por Allahu ka për t'i ringjallur pas vdekjes së tyre për t'u llogaritur dhe shpërblyer për atë që bënë. Për këtë arsye, tha:

Dhe secili prej tyre - të gjithë do të sillen para Nesh (për gjykim). -Të gjithë do të qëndrojnë përpara Zotit, që Ai të gjykojë mes tyre me drejtësinë e Tij, që nuk bën dhe nuk lejon asnjë padrejtësi, as sa një grimcë: "S’ka dyshim se Allahu nuk bën padrejtësi as sa një grimcë. Nëse është vepër e mirë, Ai e shumëfishon atë dhe dhuron shpërblim të madh nga ana e Tij." [Nisa 40].

Argument për ata është toka e vdekur, kur Ne i japim jetë dhe bëhen drithërat nga të cilët ju hani. -Argument për vërtetësinë e ringjalljes pas vdekjes dhe daljen para Zotit për t'u shpërblyer për veprat e kryera është edhe një tokë e mbetur shkretë, të cilën Zoti e ringjall dhe e bën të gëlojë plot jetë, pasi i lëshon shiun nga qielli. Kur shiu bie mbi atë tokë: "Ne i japim jetë dhe bëhen drithërat nga të cilët ju hani." Toka lulëzon, sepse në të mbin çdo lloj bime, me të cilat ushqeheni ju dhe kafshët tuaja. Më pas, uji shpërndahet në kopshte, duke sjellë jetë e gjallëri dhe duke bërë të rriten pemë me fruta të shumta. Mes këtyre frutave, Allahu përmend hurmat e palmave dhe rrushin, si dy nga pemët më të begatshme dhe më të dobishme.

Dhe Ne kemi bërë në të kopshte hurmash e rrushi dhe bëjmë që të shpërthejmë burime(uji). -Jo vetëm kaq, por Ai bëri që uji të mos humbasë nëpër kopshte, por të krijohen e të rrjedhin lumenj dhe të dalin burime të shumta uji në shërbimin tuaj. Allahu i bëri ato kopshte e pemë për dobinë dhe shërbimin tuaj.

Që ata të hanë nga ato fruta dhe nga ajo që e prodhojnë me duart e tyre. -Që të hanë ose t’i magazinojnë duke i tharë. Ata kënaqen me gjithë ato mirësi, ndërkohë që ato nuk janë fryt i punës apo mundit të tyre. Është Allahu Ai që i bën të mbijnë dhe të rriten. Allahu është më i Urti dhe Furnizuesi më i mirë. Ata i hanë ato pa qenë nevoja t'i gatuajnë apo t'u bëjnë ndonjë shërbim. Zoti ua jep që t'i hanë pa u lodhur, që të kënaqen. Ata thjesht i këpusin nga pema dhe i hanë.Atëherë a nuk po tregohen mirënjohës? -A nuk po tregoheni mirënjohës ndaj Atij që jua dhuroi këto mirësi dhe u kujdes që t'jua vërë në shërbim, me bujarinë dhe bamirësinë e Tij? A nuk e falënderoni dhe lavdëroni Atë që kujdeset me këto mirësi, për të rregulluar çështjet e dynjasë dhe të fesë tuaj? Ai që e ngjall tokën pasi është shkretuar dhe bën që të mbijnë në të gjithë ato bimësi e pemë, Ai që nxjerr për ju fryte të shijshme, që dalin nga sytha e degë të thata, Ai i Cili bën që nga toka e vdekur të dalë ujë, a nuk është i Plotfuqishëm që t'i ringjallë krijesat pas vdekjes së tyre?! Nuk ka dyshim se Ai është i Plotfuqishëm për gjithçka.

I lavdëruar qoftë Ai që i krijoi në çift të gjitha gjërat - ato që rriten në tokë, ata vetë(njerëzit)dhe shumë gjëra që ata nuk i dinë. -Është Allahu që i krijoi ato lloje të shumta bimësh, që është e pamundur t'i numërosh të gjitha. Po kështu, Ai krijoi njerëzit të ndryshëm dhe i bëri që ca të jenë meshkuj dhe ca femra. Kështu, njerëzit ndryshojnë jo vetëm nga ana fizike, por edhe nga cilësitë e përshkrimet e tyre, qoftë të jashtme, qoftë të brendshme. Pastaj Allahu i Madhëruar thotë se krijoi: "... dhe shumë gjëra që ata nuk i dinë." Domethënë, krijoi edhe krijesa, të cilat ne nuk i njohim dhe do të ketë edhe krijesa të tjera më vonë, që ende nuk janë krijuar. I Lavdëruar, i Dëlirë dhe i Pastër nga çdo e metë është Allahu i Lavdëruar. I Madhëruar qoftë Ai nga shpifjet e trillimet se Ai mund të ketë shokë e partnerë, apo ndihmëtarë e mbështetës, apo grua e fëmijë. Ai nuk ka të ngjashëm apo të njëjtë me Të dhe as si shembulli i Tij. Ai është i Vetëm dhe Absolut në cilësitë e Tij të plota dhe emrat e atributet e Tij të bukura. Atij nuk mund t'i shpëtojë asgjë nga ajo që Ai dëshiron.

Argument për ata është edhe nata, prej së cilës tërheqim ditën dhe ata zhyten në errësirë. -Ky është një argument dhe një shenjë treguese, që tregon se vullneti dhe dëshira e Tij është ajo që do të shkojë në vend patjetër. Pushteti dhe sundimi i Tij është absolut dhe Ai është Plotfuqishëm që t'i ringjallë krijesat. Kështu, Allahu i Madhëruar e largon atë dritë të fuqishme që mbulon dhe ngroh tokën, duke e zëvendësuar me errësirën e natës. Pastaj, Ai e largon errësirën, që e ka mbuluar tokën, duke e bërë diellin të lindë dhe të ndriçojë. Kështu, krijesat përhapen ditën për të kërkuar rizkun dhe për të vazhduar jetën e tyre. Ata shpërndahen për të kërkuar mirësitë e Allahut.

Edhe Dielli udhëton për në kufirin e vet(përfundimtar). -Dielli lëviz vazhdimisht në rrugën që Zoti ka caktuar për të dhe kurrë nuk e kalon apo ta ndryshojë këtë rregull. Dielli nuk mund të veprojë sipas dëshirës së vet dhe as nuk mund ta thyejë urdhrin dhe rregullin e Zotit apo të cenojë pushtetin e Tij.Ky është përcaktimi i Ngadhënjimtarit, të Gjithëditurit. - Me krenarinë dhe fuqinë e Tij, Ai kujdeset për ato krijesa të mëdha me kujdesin më të plotë. Ai ka vendosur rregullin më të përkryer. Ai është i Gjithëdituri, që me diturinë e Tij vendosi në krijimin e Tij dobi të panumërta për krijesat, me të cilat rregullon dynjanë, fenë dhe besimin e tyre.

Edhe Hënës ia kemi caktuar fazat e saj, derisa të kthehet në formën e harkut(hurmës së tharë). -Ai i ka caktuar Hënës disa faza dhe çdo natë ajo ndryshon, derisa bëhet e hollë si hark. Pastaj, pak e nga pak, natë pas nate, ajo fillon e rritet dhe bëhet e plotë, me dritë vezulluese e të bukur.

As dielli nuk mund ta arrijë hënën, e as nata nuk mund ta kalojë ditën, -Kështu, si diellin dhe hënën, si natën dhe ditën, është Zoti që i ka përcaktuar dhe asgjë nuk mund të ndryshojë caktimin dhe rregullin e Tij. Zoti i ka dhënë forcë dhe kohë çdo gjëje. Nëse njëra vjen, tjetra largohet. "As dielli nuk mund ta arrijë hënën, e as nata nuk mund ta kalojë ditën..." Dielli nuk mund të marrë pushtetin e hënës gjatë natës, në mënyrë të tillë që të shohim diellin gjatë natës. Edhe hëna nuk mund të marrë forcë, derisa dielli të perëndojë e të largohet.Secili(trup qiellor)noton në orbitën e vet. -Kështu, dielli, hëna dhe yjet, të gjithë lëvizin sipas rrugës dhe kohës së përcaktuar për ta, në mënyrë të vazhdueshme. Të gjitha këto janë një argument i fortë dhe shumë i qartë, që tregojnë për madhështinë e Krijuesit, për madhështinë e cilësive të Tij e, në mënyrë të veçantë, për madhështinë e pushtetit, urtësisë dhe diturisë së Tij të gjerë në këtë gjithësi.

Argument për ta është edhe ajo që Ne i bartëm pasardhësit e tyre(gjatë përmbytjes)në anijen e ngarkuar(të Nuhut). -Ky është një fakt shumë i fortë, që tregon se Allahu i Lartësuar është i vetmi që meriton që robi ta adhurojë me dashuri dhe duke iu nënshtruar e bindur tërësisht, sepse Ai është i vetmi që ka në dorë mirësitë dhe kujdeset për të. Ai është i vetmi që të ruan nga ligësitë. Ndër mirësitë që Ai përmend është: "Ne i bartëm pasardhësit e tyre (gjatë përmbytjes) në anijen e ngarkuar (të Nuhut)." Shumë nga mufesirët kanë thënë se këtu flitet për prindërit dhe të parët e tyre, edhe pse janë përmendur "pasardhësit", sepse ky Kur'an iu drejtohet popullit të Muhamedit (a.s.), të cilëve Kur'ani iu drejtua fillimisht.

Dhe Ne kemi krijuar për ta(mjete)të ngjashme me të, me të cilat udhëtojnë. -Për njerëzinë që do të vijnë më pas, Ne do të krijojmë të tjera mjete, të ngjashme me ato (anijet), që ata të hipin. Kur përmendi mirësinë që u bëri duke i mbartur në anije, Allahu përmendi se ajo ishte mirësi për pasardhësit, sepse mirësia për paraardhësit është mirësi edhe për pasardhësit, të cilëve Ai do t'u mundësojë mjete të tjera të ngjashme me ato të paraardhësve, që ata të udhëtojnë e ngarkojnë mallrat e tyre. Por ka mundësi që me fjalën "pasardhësit" të jetë pasur për qëllim "lloji njerëzor" ose "njerëzimi". Në këtë rast, kuptimi do të ishte: "Ne i bartëm pasardhësit e tyre (pra të njerëzimit) në anijen e ngarkuar (të Nuhut)." Kështu nuk do të ishte e nevojshme që të nënkuptonim "paraardhësit", siç u përmend më sipër. Allahu i Madhëruar u drejtohet atyre njerëzve që iu drejtua ky Kur'an në fillim, që të kujtojnë mirësinë e Tij kur e shpëtoi llojin e tyre duke i mbartur në anije. Ai e dinte mirë se shumë shenja më të mëdha do t'u shfaqeshin njerëzve edhe në kohët më pas, kur Ai t'u mësonte njerëzve të ndërtonin mjete të tjera për lundrim, fluturim e për lëvizje në tokë. Për këtë arsye, në fillim tha: "Argument për ta është edhe se Ne i bartëm pasardhësit e tyre (të njerëzimit) në anijen e ngarkuar (të Nuhut)." Le të shërbejnë si shenja madhështore për ju, këto anije të mbushura plot me njerëz dhe mallra, të cilat Allahu i ruan nga mbytja.

Po të donim, Ne mund t'i përmbytnim ata dhe askush nuk do t'i dëgjonte kur të kërkonin ndihmë dhe as nuk do të mund të shpëtonin, -Ai u kujton pushtetin e Tij dhe faktin se Ai edhe mund të bëjë që ata të mbyten dhe askush nuk do të mund t'i ndihmojë e shpëtojë apo t'ua largojë fatkeqësinë dhe as ata vetë nuk do të mund të shpëtojnë.

Përveçse me Mëshirën Tonë, për t'i lënë të jetonin deri në një kohë të caktuar. -Nëse ata nuk mbyten, kjo është nga mirësia dhe butësia e Zotit, sepse Ai po i lë që vazhdojnë jetën deri në afatin e caktuar prej Tij, ndoshta ata mund të kthejnë rrugë dhe të besojnë e rregullojnë marrëdhëniet e tyre me Zotin.

Dhe kur atyre u thuhet: “Kijeni frikë atë që është para jush dhe atë që do të vijë pas jush, që të mëshiroheni(ata nuk dëgjojnë). -Kur ata këshillohen që të ruhen dhe të kenë frikë nga ajo që i pret më pas në jetën e varrit, në ahiret, por edhe nga ndëshkimet e Zotit në këtë dynja, me shpresë që të mëshirohen, ata i kthejnë shpinën kësaj këshille e ftese dhe as që përfitojnë gjë nga ajo. Ata nuk e pranojnë këshillën, edhe sikur t'u sjellësh çdo lloj shenje.

Sa herë që u vjen atyre ndonjë argument nga argumentet e Zotit të tyre, ata i kthejnë shpinën. -Shiko me kujdes se si i atribuohen ato shenja Zotit, për të treguar se ato janë argumente dhe shenja të plota, të qarta dhe të pakundërshtueshme. Nuk ka më të mëdha dhe më të qarta se shenjat dhe argumentet e Allahut të Madhëruar, dhe Ai gjithmonë u ka sjellë njerëzve të tilla shenja. Ai gjithmonë kujdeset për robërit dhe ndër aspektet më të rëndësishme të kujdesit të Tij për ta është pikërisht dërgimi në mënyrë të vazhdueshme i këtyre shenjave dhe argumenteve, nëpërmjet të cilave ata të mund të mësojnë dhe arrijnë atë që u sjell dobi në fenë dhe dynjanë e tyre.

Dhe kur u thuhet: “Jepni nga ajo, me të cilën Allahu ju begatoi!" mohuesit(e besimit)u thonë besimtarëve: “Pse, ne do t'i ushqejmë ata, të cilët, nëse do të donte Allahu, do t'i kishte ushqyer (Vetë)? Ju jeni në një humbje të qartë.”. -Jepni për hir të Allahut nga ajo pasuri që Ai ju ka dhënë dhe kujtoni se, nëse Ai do të dëshironte, edhe mund t'ju privonte prej tij. Kur atyre u thuhej që të shpenzonin nga ajo pasuri, mohuesit (e besimit) u thoshin besimtarëve: “Pse, ne do t'i ushqejmë ata, të cilët, nëse do të donte Allahu, do t'i kishte ushqyer (Vetë)" Kështu ata e refuzuan urdhërin e Zotit, duke përdorur padrejtësisht si argument faktin se kjo na qenkësh dëshira e Zotit. Sipas tyre, meqë Zoti dëshiroi t'i lerë të varfër, as ata nuk duhej që t'u jepnin atyre. Madje, ata thoshin më shumë se kaq: "Ju jeni në një humbje të qartë. Ju, o besimtarë, që na urdhëroni t'u japim të varfërve, jeni shumë të gabuar.” Kjo tregon për injorancën dhe padrejtësinë e tyre të pashembullt. Dëshira dhe caktimi i Zotit nuk mund të shërbejnë kurrsesi si justifikim për të padrejtin dhe gjynahqarin. Është e vërtetë se ajo që dëshiron Zoti të jetë është dhe ajo që Ai dëshiron të mos jetë, ajo nuk është, por, po ashtu është e vërtetë se Allahu e ka pajisur njeriun me forcë të mjaftueshme që të ketë të gjitha mundësitë të kryejë urdhëresat dhe të mund t'i largohet ndalesave të Tij. Kështu, nëse njerëzit nuk përmbushin urdhëresat e Zotit, ky është një veprim me zgjedhjen e tyre të lirë, që askush nuk i detyron apo i imponon që ta kryejnë. Pastaj këta të mjerë, duke treguar se nuk e besojnë ringjalljen dhe e shohin si diçka të largët, thanë:

Dhe thonë: “Kur do të përmbushet ky premtim, nëse ajo që thoni është e vërtetë?” -Allahu i Madhëruar u tregon se ajo mund të jetë afër, prandaj të mos e shohim si larg. Për këtë arsye, u thotë:

Ata nuk kanë për të pritur gjë tjetër veçse një zë të fuqishëm që do t'i rrëmbejë ata, kur janë duke u zënë njëri me tjetrin. -Ajo është fryrja e Bririt, e cila do t'i përfshijë ata "...kur janë duke u zënë njëri me tjetrin.". Ajo do t'i përfshijë kur ata të jenë fare të pavëmendshëm dhe duke polemizuar mes njëri-tjetrit.

Dhe nuk do të mund të lënë as porosi e as nuk do të mund të kthehen në familjet e tyre. -Kur ata të zhyten në pakujdesi, do të jenë të papërgatitur dhe as nuk do t'u jepet kohë për të lënë asnjë porosi, as të madhe, as të vogël dhe as do të mund të kthehen tek familja e vet.

Pastaj do t'i fryhet Bririt dhe ata do të dalin prej varrezave me të shpejtë, për te Zoti i tyre. -Fryrja e parë e Bririt do të jetë për t’u bërë Kijameti, dhe atëherë do të vdesin të gjithë. Ndërsa këtu bëhet fjalë për fryrjen e dytë, e cila është fryrja për ringjalljen dhe tubimin para Zotit. Kështu, kur t'i fryhet Surit, të vdekurit do të dalin nga varret e tyre dhe do të nxitojnë të grumbullohen përpara Zotit. Askush nuk do të vonohet. Ajo është një ditë kur mohuesit e besimit të vërtetë do të dëshpërohen dhe do të shfaqin pendesën e tyre dhe keqardhjen:

Ata do të thonë: “Ah! Të mjerët ne! Po kush na ka ngritur prej shtretërve ku qemë shtrirë?” -Në disa hadithe transmetohet se të vdekurit në varreza do të kenë një lloj gjumi (mes fryrjes së parë të Bririt dhe fryrjes së dytë), përpara se t’i fryhet Bririt për ringjallje. Për këtë arsye, ata do të pyesin: “Kush na ngriti nga "merkadi", pra, nga gjumi ynë në varr? Dhe atyre do t'u jepet kjo përgjigje:Kjo është ajo që ka premtuar i Gjithëmëshirshmi dhe e vërtetë qe fjala e të dërguarve. -Kjo është ajo që ju premtoi Zoti se do të ndodhte, ashtu siç ju paralajmëruan profetët, dhe tashmë u shfaq vërtetësia e tyre dhe ju po e shihni me sytë e ballit. Mos mendo se përmendja e emrit Er-Rahman këtu është bërë pa qëllim, pasi ajo është bërë për të treguar se atë ditë krijesat do të shohin prej mëshirës së Zotit atë që as nuk u ka shkuar ndër mend dhe nuk e kanë llogaritur ndonjëherë se mund të ndodhë. Edhe në ajete të tjera që flasin për Ditën e Gjykimit Allahu i Madhëruar përmend emrin e Tij Er-Rahman, si: "Atë ditë, sundimi i vërtetë i takon krejtësisht të Gjithëmëshirshmit." [Furkan 26]. Ose: "Të gjitha zërat do të ulen para të Gjithëmëshirshmit dhe nuk do të dëgjohet asgjë përveçse pëshpërimë." [Ta Ha 108].

Ai do të jetë veçse një zë i fuqishëm -Ringjallja nga varret do të bëhet veçse pas një fryrje të Bririt nga Israfili, kur të gjithë të vdekurit do të dalin të gjallë.dhe ja, ata do të sillen të gjithë para Nesh. - Të parët dhe të fundit, njerëzit dhe xhindët do të dalin të gjithë para Nesh, që të llogariten për veprat e tyre dhe të marrin atë që meritojnë, prej shpërblimit ose ndëshkimit.

Sot askujt nuk do t'i bëhet asnjë padrejtësi -Nuk do t'u pakësohet gjë nga të mirat që kanë bërë dhe as do t'u shtohet gjë nga të këqijat që kanë bërë.dhe ju do të merrni shpërblimin e veprave tuaja. - Do të shpërbleheni veçse për atë që keni bërë, të mira ose të këqija. Ai që gjen mirësi të falënderojë dhe lavdërojë Allahun e Madhëruar, kurse ai që gjen diçka tjetër, të mos qortojë asnjë, veç vetvetes.

Pasi përmendi faktin se çdokush do të shpërblehet veçse për veprat e veta, Allahu i Madhëruar flet për njërin nga dy grupet, pra, për banorët e Xhenetit:Banorët e xhenetit sot janë të preokupuar mes kënaqësive. -Ata do të jenë të zënë me kënaqësi, që ua lumturojnë shpirtin. Ata do të shijojnë çdo gjë që u sjell kënaqësi. Ata do të shijojnë gjithçka që do të dëshirojnë dhe ua ka ënda. Mes këtyre kënaqësive janë edhe gratë e tyre të bukura. I Lartësuari thotë:

Ata dhe bashkëshortet e tyre janë nën hije të gjera e të mbështetur në kolltukë. -Ata do të jenë së bashku me gratë e tyre, hyri symëdha, të cilat kanë mbledhur gjithë bukurinë. Ato janë të bukura në fytyrat dhe trupin e tyre, por edhe në moralin dhe sjelljen e tyre me burrin e tyre. Ashtu së bashku, të lumtur dhe të dashuruar, do të jenë "nën hije të gjera e të mbështetur në kolltukë." Ata do të qëndrojnë të shtrirë dhe mbështetur mbi shtretër të stolisur bukur. Ata do të qëndrojnë të mbështetur, gjë kjo që tregon se do të jenë në rehati dhe kënaqësi të plotë, të patrazuar nga asgjë shqetësuese. Ata do të jenë të përkushtuar dhe të zhytur tërësisht veç në kënaqësi.

Aty u shërbehen fruta -Ata do të shijojnë çdo lloj frute të shijshme, si rrush, ulli, shegë etj., që dëshirojnë.dhe do t'u jepet gjithçka që kërkojnë. -Atje do t'u jepet gjithçka që do të dëshirojnë dhe i ëndërrojnë. Mjafton që ata ta dëshirojnë diçka, dhe ajo u jepet në çast.

“Selam” është fjala që do t'u thotë (atyre) Zoti Mëshirëplotë. -Ata do të përjetojnë edhe diçka, që ia kalon çdo kënaqësie tjetër në Xhenet. Ata do të përshëndeten me selam nga Allahu i Lartësuar. Ky ajet është argument shumë i qartë që Allahu i Madhëruar do t'u flasë dhe do t'i përshëndesë me selam besimtarët në Xhenet. Këtë Allahu i Madhëruar e përforcon me fjalën “Kaulen min Rab-bir-Rahim”, domethënë, fjalë nga Zoti i tyre, që është Mëshirëplotë. Kur t'u flasë dhe përshëndesë me selam Zoti Mëshirëplotë, ata do të përjetojnë paqen dhe lumturinë me të gjitha përmasat e saj. Nuk ka përshëndetje më lumturisjellëse, më të madhe dhe të mrekullueshme sesa përshëndetja e Tij. Asnjë kënaqësi nuk mund të krahasohet me të. Si mendon se mund të jetë përshëndetja e Mbretit të gjithësisë, Zotit të Madhërishëm të Gjithëmëshirëshmit, Mëshirëplotit në atë vend të mirësive dhe lumturisë, kur t'u drejtohet të dashurve të Tij dhe t'i njoftojë se është i kënaqur prej tyre dhe kurrë nuk ka për t'u zemëruar me ta?! Sikur Allahu të mos e kishte përcaktuar që ata të jenë të përjetshëm dhe të mos vdesin në Xhenet, zemrat e tyre do të dilnin jashtë nga ai gëzim, nga ajo kënaqësi e lumturi. E lusim Zotin tonë që të mos na privojë nga ajo mirësi dhe i përgjërohemi që të na lumturojë duke na mundësuar të shohim fytyrën e Tij të nderuar. Pasi përmendi shpërblimin dhe pritjen e nderuar të të devotshmëve, Allahu tregon edhe dënimin e keqbërësve. Ditën e Gjykimit, atyre do t'u thuhet:

Dhe ju o keqbërës(mohues të besimit)! Veçohuni sot(nga besimtarët)! -Ndahuni nga besimtarët, që Allahu t'ju poshtërojë para gjithë krijesave, përpara se të hyni në Zjarr.

A nuk ju pata paralajmëruar ju, o bijtë e Ademit, që të mos e adhuronit shejtanin, sepse ai ishte armiku juaj i hapët? -A nuk ju kam këshilluar ju përmes profetëve? A nuk ju kam thënë: "... që të mos e adhuronit shejtanin, sepse ai ishte armiku juaj i hapët? Gjithmonë ju kam paralajmëruar që të mos i bindeni shejtanit dhe t'i shkoni pas atij!” Ky është një qortim për të gjitha llojet e mohimit dhe poshtërsive ndaj Zotit, sepse çdo mohim dhe poshtërsi ndaj Zotit konsiderohet si bindje ndaj shejtanit dhe si një lloj adhurimi i tij. Allahu e përshkruan të mallkuarin si "armiku juaj i hapur". Allahu gjithmonë ka paralajmëruar për rrezikun e bindjes ndaj shejtanit dhe mashtrimit të tij. Allahu tregon se çfarë synon ai i mallkuar dhe si është përfundimi i atyre që i shkojnë pas, duke u mashtruar nga ai. Nga ana tjetër, Allahu i ka urdhëruar që ta adhurojnë Atë si një të vetëm. Ai thotë:

dhe që të më adhuroni vetëm Mua... -Unë ju urdhërova që të më adhuroni vetëm Mua, duke përmbushur urdhëresat e Mia dhe duke u larguar nga ndalesat e Mia.... sepse kjo ishte rruga e drejtë? -Pikërisht adhurimi Im si Një i Vetëm, bindja ndaj Meje dhe refuzimi i bindjes ndaj shejtanit është rruga e drejtë. Të gjitha dituritë rreth rrugës së drejtë lidhen ngushtë me këto dy çështje: bindje ndaj Zotit dhe refuzim i shejtanit të mallkuar. Por ju, o njerëz, nuk iu përmbajtët premtimit ndaj Meje dhe as nuk punuat sipas porosive të Mia, por u miqësuat me armikun tuaj dhe i latë në duart e tij frerët e çështjeve tuaja.

Dhe ai çoi në humbje shumë prej jush. -Të shumta janë brezat që ai i mallkuar i ka humbur dhe devijuar.A nuk e kuptonit atëherë? -A nuk keni logjikë, që të kuptoni se duhet t'i bindeni Zotit tuaj, i Cili është mbrojtësi dhe i dashuri juaj i vërtetë? Ai ju mëson dhe porosit që të ruheni e të mos bëni mik armikun tuaj më të urryer dhe të përbetuar. Nëse vërtet do të kishit logjikë, ju nuk do ta bënit atë. Nëse i bindeni shejtanit, ju do të armiqësoheni dhe i kundërviheni Rahmanit dhe do të mohoni takimin me Të. Por ta dini se do të vijë dita kur ju të ktheheni në vendin e shpërblimit dhe ndëshkimit dhe mbi ju do të bëhet i pashmangshëm vendimi i dënimit. Atë ditë do t'ju thuhet:

Ky është xhehenemi për të cilin ju jeni paralajmëruar. -Ky është Zjarri, që ju nuk e besuat. Tashmë, ju po e shihni haptas, me sytë tuaj. Sot do të mbushen me frikë e tmerr shpirtrat tuaj dhe sytë do t’ju mbeten hapur. Kjo është dita e tmerrit më të madh. Kështu do të vazhdojë frika t'jua mbushë zemrat, derisa të finalizohet gjithçka me urdhrin për t'ju flakur në Xhehenem. Atëherë do t’u thuhet:

Hyni sot në të, për shkak të mohimit tuaj! -Do të zhyteni në Zjarr, në mënyrë që flakët e tij t'ju rrethojnë dhe përpijnë trupin tuaj nga çdo anë. Kështu do të përvëloheni, për shkak se ju mohoni besimin e vërtetë dhe shenjat e Allahut. Ju nuk besoni profetët e Allahut dhe nuk pasoni rrugën e tyre. Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon për gjendjen e tyre në vendin e dëshpërimit:

Sot Ne do t'ua vulosim gojët. Por do të na flasin duart e tyre; ndërsa këmbët e tyre do të dëshmojnë për gjithçka që bënë. -Ata janë bërë memecë dhe nuk do të mundin të flasin asnjë fjalë. Ata nuk do të mund të mohojnë veprat e tyre, mosbesimin e gjynahet që kanë bërë. Diçka tjetër do të ndodhë atë ditë: "...do të na flasin duart e tyre; ndërsa këmbët e tyre do të dëshmojnë për gjithçka që bënë." Do të jenë gjymtyrët e tyre që do të dëshmojnë për gjithçka që kanë bërë. Allahu do t'i bëjë që të flasin dhe të dëshmojnë.

Sikur të kishim dashur Ne mund t’ua kishim verbuar sytë. Atëherë ata do ta kërkonin rrugën, por si vallë do të mund ta shihnin? -Po të donim Ne, do t'ua fshinim fare sytë nga fytyra, ashtu siç ua hoqëm mundësinë për të folur. Në këtë gjendje, edhe nëse nxitojnë për të ecur në rrugën e vendosur nga Zoti për në Xhenet, nuk do të munden. Allahu i Madhëruar thotë: “Por si do të mund të shihnin? Si mund të hyjnë në rrugën e Xhenetit, nëse ua zhdukim sytë?!”

Sikur të kishim dashur Ne do t’i kishim shndërruar ata (në krijesa të tjera)në vendet e tyre dhe ata nuk do të mund të shkonin e as nuk do të mund të ktheheshin. -Do t'i bënim të paaftë për të lëvizur, domethënë, do t'i paralizonim, që të mos lëviznin e të arratiseshin nga Zjarri. Kuptimi është që këta mohues dhe keqbërës do të dënohen pashmangshmërisht dhe asgjë nuk do të mund t'u bëjë dobi. Vendimi i dënimit për ta ka marrë fund. Ata nuk mund të shpresojnë Xhenetin dhe as nuk mund të shpëtojnë nga Zjarri. Tashmë pranë këtyre është Zjarri, i cili është shfaqur, ndërsa rruga e vetme për në Xhenet është kalimi mbi Sirat, që mund ta kalojnë veçse besimtarët që kanë iman në zemrat e tyre. Besimtarët do të ecin me dritën e imanit të tyre. Ndërsa këta të mjerë nuk kanë premtim nga Allahu për shpëtim, prandaj nëse Ai dëshiron, ua fshin shikimet dhe i paralizon nga lëvizjet e tyre, e atëherë, edhe nëse dëshirojnë që të nxitojnë për të kaluar në Sirat, nuk do të munden ta bëjnë, sepse nuk mund të shohin. Nëse Allahu dëshiron, Ai ua largon edhe forcën për të lëvizur, dhe kështu ata nuk mund të bëjnë as para dhe as pas. Përfudimisht, kuptimi është që ata nuk do të mund të kalojnë në Sirat dhe të mund të shpëtojnë nga Zjarri.

Nëse dikë e bëjmë të jetojë gjatë, Ne e kthejmë pas(nga forca)në dobësinë e tij. -Nëse dikush nga bijtë e Ademit jeton gjatë, Allahu e bën që ai të rikthehet në gjendjen e fillimit, një gjendje kjo e dobët fizikisht e mendërisht.A nuk mendojnë ata për këtë? -A nuk logjikojnë dhe të kuptojnë se biri i Ademit është i dobët dhe i mangët nga çdo aspekt? Le të shërbejë kjo që njeriu të logjikojë dhe t'i përdorë forcat e tij në bindje ndaj Zotit dhe në dobi të dynjasë dhe ahiretit të tij.

Ne nuk ia kemi mësuar atij(Muhamedit)poezinë dhe ajo as nuk është për të. -Allahu i Lartësuar dëshmon pastërtinë e figurës së Profetit të Tij nga shpifjet që trillonin për të idhujtarët, se ai na qenkësh një poet dhe se ajo që solli ishte thjesht një poezi. Ai thotë: "…Ne nuk ia kemi mësuar atij (Muhamedit)poezinë dhe ajo as nuk është për të.” Nuk i takon një të përzgjedhuri që të jetë poet. Është e pamundur që ai të jetë poet, sepse është i udhëzuar dhe i drejtuar nga Zoti, ndërsa poetët kryesisht janë të çoroditur dhe të devijuar, që pasohen veçse nga të humburit dhe të mashtruarit. Allahu i Madhëruar i ka hedhur poshtë të gjitha dyshimet dhe trillimet e mohuesve për të Dërguarin e Tij. Profeti nuk dinte shkrim e lexim dhe Allahu nuk i pati mësuar atij poezinë, pasi kjo është diçka që nuk i shkonte figurës së këtij Profeti madhështor.Ky(Libër)është veçse një Mesazh... -Shpallja që Profeti (a.s.) solli nga Zoti është veçse një kujtim e këshillë për të urtët dhe të mençurit, që ata të zbulojnë mesazhet e Zotit dhe synimet e larta të Tij. Kur'ani përmban të gjitha porositë dhe synimet e larta në formën më të plotë. Ai ka një forcë këshilluese e kujtuese shumë të fortë. Ai bën të mundur që natyrat e pastra të kuptojnë çdo urdhër që është i mirë dhe i bukur dhe se çdo gjë e ndaluar është e ligë dhe e dënueshme. Kur'ani i nxjerr në pah dhe vë në provë natyrat e pastra, që të kuptojnë të mirën dhe t'i largohen të keqes....dhe një Kur’an i qartë. -Ai është qartësuesi i gjithçkaje që ka nevojë të qartësohet. Allahu i Madhëruar nuk përcakton se për çfarë çështjesh është qartësues, që të kuptohet se Kur'ani është qartësues për gjithçka dhe për të gjithë të vërtetën. Këtë e bën nëpërmjet argumenteve të përgjithshme dhe ato specifike. Kur'ani bën të qartë, gjithashtu, edhe të kotën dhe na sjell argumentet e kotësisë së saj. Por Allahu e shpalli këtë libër edhe për një qëllim tjetër:

Për të paralajmëruar këdo që është i gjallë -Për të paralajmëruar ata që e kanë zemrën e gjallë dhe të vëmendshme, për të kuptuar e pranuar të vërtetën. Këta janë ata që pastrohen me Shpalljen dhe përfitojnë prej saj. Atyre ua shton diturinë dhe i bën që të punojnë me të. Kur'ani, për këto lloj zemrash, është si ai shiu që zbret në një tokë pjellore dhe të pastër, që jep jetë dhe fryte të shumta.dhe që të përmbushet fjala e Tij për jobesimtarët. -Kështu do të veprohet me mohuesit. Dënimi për ta do të jetë i pakthyeshëm, sepse ata nuk kanë më justifikim para Zotit. Pas shpalljes së Kur'anit, atyre iu këput çdo mundësi justifikimi për mosbesimin e tyre, kur të dalin para Zotit.

A nuk e shohin ata se jemi Ne që kemi krijuar për ta kafshë që ata i kanë nën zotërimin e tyre? Dhe jemi Ne që ua nështruam ato për t'i përdorur. Disa i mbajnë si kafshë barre dhe disa i mbajnë për ushqim. -Allahu i Madhëruar i urdhëron njerëzit që të shohin në gjithë ato mirësi dhe kafshë që Ai i krijoi dhe nënshtroi të jenë në shërbim të tyre. Ai i bëri njerëzit të jenë pronarë të kafshëve, që ato t’u binden atyre në çdo gjë. Allahu i Madhëruar u mundësoi njerëzve që të kenë shumë dobi nga kafshët, siç thotë në ajetin kuranor: "Edhe kafshët, Ai i krijoi për ju. Nëpërmjet tyre ju siguroni mjete për ngrohje dhe dobi të tjera. Prej tyre ushqeheni. Ju shihni pamje të bukura kur i ktheni ato në mbrëmje (nga kullota) dhe kur i lëshoni në mëngjes (për në kullotë). Ato bartin ngarkesat tuaja (të rënda) në vende të largëta, ku ju do të arrinit me shumë vështirësi. Vërtet, Zoti juaj është shumë Bamirës dhe Mëshirëplotë. Edhe kuajt, mushkat dhe gomarët i krijoi që t’i përdorni si kafshë barre dhe si zbukurim. Ai krijon edhe gjëra që ju nuk i dini." [Nahl 5 - 8]. Përveç këtyre, ka edhe shumë mirësi të tjera.

A nuk e shohin ata se jemi Ne që kemi krijuar për ta kafshë që ata i kanë nën zotërimin e tyre? Dhe jemi Ne që ua nështruam ato për t'i përdorur. Disa i mbajnë si kafshë barre dhe disa i mbajnë për ushqim. -Allahu i Madhëruar i urdhëron njerëzit që të shohin në gjithë ato mirësi dhe kafshë që Ai i krijoi dhe nënshtroi të jenë në shërbim të tyre. Ai i bëri njerëzit të jenë pronarë të kafshëve, që ato t’u binden atyre në çdo gjë. Allahu i Madhëruar u mundësoi njerëzve që të kenë shumë dobi nga kafshët, siç thotë në ajetin kuranor: "Edhe kafshët, Ai i krijoi për ju. Nëpërmjet tyre ju siguroni mjete për ngrohje dhe dobi të tjera. Prej tyre ushqeheni. Ju shihni pamje të bukura kur i ktheni ato në mbrëmje (nga kullota) dhe kur i lëshoni në mëngjes (për në kullotë). Ato bartin ngarkesat tuaja (të rënda) në vende të largëta, ku ju do të arrinit me shumë vështirësi. Vërtet, Zoti juaj është shumë Bamirës dhe Mëshirëplotë. Edhe kuajt, mushkat dhe gomarët i krijoi që t’i përdorni si kafshë barre dhe si zbukurim. Ai krijon edhe gjëra që ju nuk i dini." [Nahl 5 - 8]. Përveç këtyre, ka edhe shumë mirësi të tjera.

Ata kanë prej tyre edhe dobi të tjera dhe pije të këndshme(qumësht). A nuk do të jenë mirënjohës? -Ju duhet t’i jeni Atij mirënjohës për këto mirësi që ju dhuroi dhe të tregoheni të sinqertë në përkushtimin e adhurimeve vetëm për Të. Një ndër mënyrat e shprehjes së mirënjohjes është që këto mirësi të mos i shfrytëzojmë apo shijojmë, pa medituar pak për to dhe për Atë që na i dhuroi. Sa herë që kënaqemi me diçka, le të meditojmë për Atë që na i dhuroi dhe për mirësitë e Tij të përjetshme në Xhenet, që nuk do të kenë fund.

Ata adhurojnë zota të tjerë në vend të Allahut, me shpresë se do të mund të ndihmohen prej tyre. -Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar na tregon për kotësinë e idhujve dhe të adhurimit të idhujtarëve për ta. Ata të mjerë shpresojnë ndihmën dhe ndërmjetësimin e tyre, edhe pse është e sigurt se ata janë të dobët dhe të mangët. Ata janë, siç thotë Allahu:

Ata(idhujt)as që mund t’u vijnë në ndihmë -Ata as veten e tyre nuk mund ta ndihmojnë. Atëherë, kur këta nuk mund të ndihmojnë as vetveten, si mund të shpresohet se do t'i ndihmojnë të tjerët? Të ndihmosh dikë duhet të plotësosh dy kushte:1. Mundësi e forcë për të ndihmuar.2. Dëshira për të bërë diçka të tillë, sepse mund të jesh i aftë dhe i fuqishëm për të ndihmuar, por nuk e dëshiron këtë gjë.Duke na treguar se këta idhuj nuk kanë mundësi që të ndihmojnë as vetveten e jo më të tjerët, Allahu i Madhëruar na tregon se asnjë nga kushtet nuk plotësohet, prandaj kurrë nuk ka për të patur ndihmë prej tyre.dhe të gjithë bashkë do të sillen para Nesh si një trupë(për t'u dënuar). -Të gjithë, si lutësit, edhe idhujt do të jenë në Zjarr dhe do të mallkojnë njëri-tjetrin. A nuk është koha që të distancohen prej tyre që në këtë dynja e të largohen nga adhurimi i këtyre kotësive? A nuk duhet të përkushtohen që tani me sinqeritet në adhurimin e Allahut, në dorë të të Cilit është i gjithë pushteti, e gjithë mirësia e ruajtja nga e keqja? Në dorën e Tij është të japë ose të privojë dhe Ai është më i miri Mbrojtës dhe Ndihmëtar, më i miri Kujdestar, në dorën e të Cilit duhet t'i lësh të gjitha çështjet e tua.

Atëherë mos u brengos për fjalët e tyre! -Mos u shqetëso dhe trishto për fjalët e mohuesve të së vërtetës! Sipas kontekstit, këtu është fjala për çdo lloj shpifjeje që ata trillonin kundër Profetit ose kundër Shpalljes që ai solli prej Zotit.Ne dimë atë, që e mbajnë të fshehtë dhe atë, që e shfaqin haptas. -Për këtë arsye, do t'i shpërblejmë ata sipas asaj që Ne e dimë mirë. Ndërsa fjalët e tyre nuk kanë për të të dëmtuar aspak ty.

Në këto ajete jepet një nga dyshimet që hedhin ata që e mohojnë vërtetësinë e ringjalljes, por edhe përgjigjja ndaj tyre me formën më të mirë, më të bukur, më të qartë e më të kuptueshme. Allahu i Lartësuar thotë:A nuk e sheh njeriu se Ne e krijuam atë prej një pike (fare)? Por, ja! Ai bëhet një kundërshtar i hapur. -A nuk e sheh ai që e mohon vërtetësinë e ringjalljes dhe është në dyshim rreth saj se si Allahu e filloi krijimin? Kjo është një çështje që, nëse mendon rreth saj, do të arrije siguri të plotë rreth ringjalljes dhe vërtetësisë së saj. Le të mendojë njeriu se si e krijon Allahu njeriun, duke e nisur krijimin nga një pikë lëngu, të cilën Ai e kalon nga një gjendje në tjetrën, derisa njeriu forcohet dhe plotësohet fuqia e tij trupore dhe mendore. Por kur atij i kërkohet që të pendohet dhe të ndjekë rrugën e Zotit, "ai bëhet një kundërshtar i hapur." Ai tregohet kryeneç dhe arrogant, edhe pse fillesa e tij është nga një pikë lëngu. Le të shohë njeriu ndryshimin mes këtyre dy rasteve dhe të bindet se Ai që e krijoi dhe e bëri të jetë kur nuk ishte fare, është i plotfuqishëm që ta rikthejë në jetë edhe pasi të jetë tretur dhe shpërndarë nëpër tokë, dhe kjo është edhe më e thjeshtë dhe më e pranueshme logjikisht.

Dhe Ai(njeriu) bën krahasime për Ne dhe e harron se si është krijuar. Ai thotë: “Kush i ngjall eshtrat pasi të jenë kalbur?“ -Ai na solli një shembull, gjë që askush nuk duhet ta bëjë, sepse është gabim i madh që të gjykosh duke krahasuar fuqinë e Krijuesit me atë të krijesës. Sipas kësaj logjike, ajo që është e pamundur për forcën e krijesës është e pamundur edhe për fuqinë dhe pushtetin e Zotit! Kjo është e gabuar dhe e papranueshme. Ai njeri solli këtë shembull: “Kush i ngjall eshtrat pasi të jenë kalbur? A ka ndonjë që mund t'i ringjallë? Kjo është një pyetje mohuese, që e mohon këtë mundësi kategorikisht. Domethënë, sipas saj, askush nuk mund t'i risjellë në jetë kockat, pasi janë tretur ose bërë pluhur. Meqenëse kjo është e pamundur për krijesat, atëherë duhet të jetë e pamundur edhe për Allahun. Por këto fjalë tregojnë se njeriu është fare i pavëmendshëm rreth fillesave të krijimit të tij. Nëse do të mendonte për faktin që Zoti e krijoi kur njeriu nuk ekzistonte fare, nuk do të sillte një shembull të tillë. Megjithatë, Allahu i Madhëruar jep për këtë dyshim një përgjigje të plotë e shteruese. Ai thotë:

Thuaj: “Do t'i ngjallë Ai që i krijoi për herë të parë."! -Mjafton të mendosh për këtë përgjigje, për të krijuar siguri të plotë, që nuk të le asnjë dyshim se, Ai që e krijoi njeriun herën e parë është i plotfuqishëm për ta rikthyer edhe njëherë në jetë. Madje, nëse logjikon, kjo është më e thjeshtë.Ai, për çdo krijim, është i Gjithëditur. -Edhe kjo është një cilësi tjetër e Allahut, që tregon se Ai ka fuqi të rikthejë në jetë të vdekurit. Ai është i Gjithëditur për të gjitha krijesat e Tij, në të gjitha gjendjet e tyre, në të gjitha kohët. Ai e di mirë se çfarë ha toka nga trupat e të vdekurve dhe çfarë lë pa tretur. Ai e di mirë atë që fshihet dhe atë që shfaqet. Nëse robi e pranon se Allahu ka këtë dituri të gjerë, atëherë e kupton se Ai është shumë madhështor dhe i plotpushtetshëm për të ringjallur të vdekurit nga varret e tyre. Dituria e Tij është shumë më e madhe sesa thjesht ringjallja nga varri i të vdekurve. Pastaj Allahu i Madhëruar përmend edhe një argument të tretë:

Ai nxjerr për ju zjarrin prej drurit të gjelëbr dhe ja, ju prej tij (drurit)ndizni(zjarre). -Ai që e bën të dalë zjarr i nxehtë nga druri i njomë, edhe pse këto janë dy gjëra të kundërta dhe përjashtojnë njëra tjetrën, edhe për ringjalljen e të vdekurve ka fuqi dhe pushtet të plotë. Pastaj përmendi një argument të katërt:

A nuk mundet Ai, që krijoi qiejt e tokën t'i rikrijojë ata(njerëzit)? -A nuk është i Plotfuqishëm Ai që i krijoi qiejt e tokën me gjithë gjerësinë dhe madhështinë e tyre, që t’i rikrijojë ata (njerëzit)ashtu siç ishin? Po, pa dyshim, Ai është i Plotfuqishëm dhe ka pushtetin për këtë, sepse krijimi i qiejve dhe i Tokës është më i madh se krijimi i njerëzve.Po, Ai është Krijuesi, i Gjithëdituri. -Edhe ky është një argument, madje, i pesti i sjellë në këtë ajet. Ai është Krijuesi madhështor dhe çdo krijesë, nga i pari, deri tek i fundit, të gjitha janë gjurmë të krijimit, pushtetit dhe fuqisë së Tij. Nuk ka ndonjë gjë që të jetë e vështirë të krijohet nga Zoti. Çdo gjë që e dëshiron ta krijojë, Ai e krijon pa më të voglën vështirësi. Rikthimi i krijesave është thjesht një prej gjurmëve të krijimit dhe pushtetit të Tij.

Kur Ai dëshiron diçka, mjafton vetëm të thotë: “Bëhu!” Dhe ajo menjëherë bëhet. -Fjala ‘diçka’ këtu përfshin çdo gjë pa përjashtim, sipas rregullave të gjuhës arabe. Kuptimi është: Çdo gjë pa përjashtim, nëse Ai dëshiron që të jetë, ajo do të jetë. Mjafton që t’i thotë: “Bëhu!”, e ajo menjëherë bëhet, pa asnjë pengesë dhe vështirësi.

I madhëruar qoftë Ai në dorën e të Cilit është pushteti mbi gjithçka! -Ky është argumenti i gjashtë. Allahu është Pronari dhe Mbretëruesi i gjithçkaje. Çdo krijesë në botën e sipërme dhe atë të poshtme është pronë dhe nën sundimin e Tij. Të gjithë janë rob e të nënshtruar nën pushtetin e Allahut dhe Ai vepron dhe administron veprat e tyre, me caktimin dhe urtësinë e Tij të krijimit, me ligjet e Tij të Sheriatit. Mbi ta zbatohen edhe ligjet e Tij të shpërblimit dhe ndëshkimit. Ringjallja e tyre për t'u zbatuar mbi ta rregullat e Tij të shpërblimit dhe ndëshkimit është domosdoshmëri e sundimit dhe mbretërimit të Tij absolut, me të cilin është përshkruar.Dhe vetëm tek Ai do të ktheheni ju(për tu gjykuar dhe shpërblyer me drejtësi). -Për këtë nuk duhet të ketë asnjë dyshim, sepse argumentet janë të plota dhe të qarta. I lavdëruar dhe i Lartësuar qoftë Allahu, që e bëri fjalën e Tij qartësuese të gjithçkaje, shërim dhe dritë!Këtu përfundon tefsiri i sures Ja Sin.Allahut qoftë i përlëvduar, ashtu siç e meriton Lartësia e Tij! Ai qoftë i Madhëruar, siç e meriton Madhëria e Tij!

Betohem në ata(melekët), që rreshtohen në rreshta. -Ky është një betim në melekët, dhe pikërisht kur ata janë duke adhuruar Allahun dhe kur përmbushin detyrat që Ai u ka ngarkuar, duke treguar se i janë nënshtruar Atij në Rububijen dhe Uluhijen e Tij. Ai thotë: "Betohem në të ata (melekët), që në rreshta qëndrojnë!" Pra, betohem në ata që rrinë të rreshtuar dhe të gatshëm për t'i shërbyer Zotit të tyre! Këta janë melekët e Zotit.

Dhe në nxituesit, që me nxitim shtyjnë retë. - Këta janë melekët që i lëvizin dhe grumbullojnë retë sipas urdhrit të Zotit. Ata bëjnë gjithçka që Zoti dëshiron dhe urdhëron.

Dhe në lexuesit, që lexojnë Këshillën(Kur'anin). - Këta janë melekët që e këndojnë bukur fjalën e Allahut të Lartësuar. Pasi u betua në këta melekë madhështorë, të cilët i janë nënshtruar Zotit në Rububijen e Tij, pra, në cilësinë e Tij si Zoti Krijues e Sundues, dhe të cilët ia plotësojnë të gjitha urdhëresat dhe i shërbejnë duke mos ia kthyer urdhrin kurrë dhe për asgjë në botë, Allahu i Lartësuar u sjell përgjigjen dhe arsyen e këtij betimi, dukë thënë:

Është e vërtetë se Zoti juaj(që meriton të adhurohet)është vetëm Një! - Ai u betua në këta melekë të nënshtruar në rububijen e Tij, për të na treguar dhe përforcuar pohimin se Ai është i vetmi i Adhuruar me meritë. Ai është i pashoq në meritën e adhurimit, prandaj është detyrë për ju që të jeni të sinqertë me Të, ta doni, ta keni frikë, ta shpresoni dhe ta adhuroni vetëm Atë, si një dhe të vetëm, me të gjitha llojet e adhurimeve. E si të mos e njësoni Atë në meritën e adhurimeve kur Ai është i vetëm edhe në krijimin, zotërimin dhe kujdesin për gjithë botën? Ai thotë:

Zoti i qiejve dhe i Tokës e çfarë ka mes tyre dhe Zoti i lindjeve. - Ai është Krijuesi i të gjitha krijesave, Furnizuesi i tyre, Ai që kujdeset, administron dhe rregullon çështjet e tyre. Ashtu sikurse Ai nuk ka shokë, ndihmës e partnerë në rububijen e Tij mbi këto krijesa, ashtu nuk ka shokë edhe në uluhijen e Tij. Shumë herë në Kur'an, Allahu i Madhëruar sjell si argument për uluhijen e Tij faktin që Ai është i vetëm në rububijen e Tij, sepse ky fakt është një tregues i fortë për të. Aq më tepër që edhe idhujtarët e pranonin dhe e pohonin teuhidin rububije, edhe pse i bënin shirk në uluhije. Për këtë arsye, Ai u sjell atë që e pranojnë, pra, teuhidin rububije, për të argumentuar rreth asaj që ata e mohojnë dhe nuk e pranojnë, domethënë, teuhidin në uluhije. Allahu i Madhëruar përmend vetëm lindjet, sepse ato tregojnë edhe për perëndimin, ose sepse bën fjalë për lindjen e yjeve, që do t'i përmendë më pas.

Vërtet, Ne e kemi stolisur qiellin më të ulët(të Dunjasë)me bukurinë e yjeve. - Allahu i Madhëruar përmend dy dobi të yjeve. Së pari, ato shërbejnë si zbukuruese të qiellit. Mendoje si do të ishte një qiell i zi, bosh nga këto yje aq të bukura. Ai do të ishte i errët dhe i frikshëm. Por Allahu i vendosi yjet, që të ndriçohet qielli dhe të duket me pamje madhështore, por edhe që të shërbejë si udhërrëfyes për udhëtarët e natës, në det dhe në tokë, që ata të arrijnë mirësitë dhe begatitë e Tij. Së dyti, Allahu i Madhëruar i bëri ata si rojtarë dhe gjuajtës të shejtanëve të rebeluar dhe të mallkuar.

Dhe e bëmë të ruajtur prej çdo shejtani të rebeluar. Ata nuk mund të përgjojnë parinë më të lartë(melekët më të zgjedhur)dhe qëllohen(me shkëndija të zjarrta)nga të gjitha anët. -Këta të rebeluar synojnë që të marrin ndonjë lajm nga lajmet e qiellit duke dëgjuar banorët e qiellit, pra, melekët. Por kur ata dëgjojnë ndonjë gjë, qëllohen me ndonjë shkëndijë të zjarrtë e shpuese, ashtu siç thotë i Lartësuari: "nga të gjitha anët", për t'i larguar ata dhe për t'i penguar nga kjo vjedhje informacioni prej melekëve të lartë.

Dhe e bëmë të ruajtur prej çdo shejtani të rebeluar. Ata nuk mund të përgjojnë parinë më të lartë(melekët më të zgjedhur)dhe qëllohen(me shkëndija të zjarrta)nga të gjitha anët. -Këta të rebeluar synojnë që të marrin ndonjë lajm nga lajmet e qiellit duke dëgjuar banorët e qiellit, pra, melekët. Por kur ata dëgjojnë ndonjë gjë, qëllohen me ndonjë shkëndijë të zjarrtë e shpuese, ashtu siç thotë i Lartësuari: "nga të gjitha anët", për t'i larguar ata dhe për t'i penguar nga kjo vjedhje informacioni prej melekëve të lartë.

Ata janë të dëbuar dhe do të kenë një dënim të përhershëm. - Dënim të vazhdueshëm e të përhershëm, i cili është përgatitur për ta, për shkak të rebelimit të tyre nga bindja ndaj Zotit.

Ka prej atyre(shejtanëve)që rrëmbejnë diçka(nga lajmet e qiellit), por edhe ata i ndjek shkëndija(e zjarrtë)që djeg. -Sikur Allahu të mos kishte përmendur këto raste përjashtuese, do të thoshim se ata nuk mund të dëgjojnë asgjë nga lajmet e qiellit. Por Allahu thotë: "Ka prej atyre (shejtanëve) që rrëmbejnë diçka (nga lajmet e qiellit), ..." Pra, ndonjë nga këta shejtanë të rebeluar rrëmben ndonjë fjalë fshehurazi, por ai ndiqet pas nga: "... shkëndija (e zjarrtë) që djeg.". Ndonjëherë ajo shkëndijë e arrin përpara se shejtani ta çojë informacionin tek mbështetësit dhe aleatët e tij, dhe kështu asgjë nga lajmet dhe fjalët që thuhen në qiell nuk arrin në tokë. Por ndonjëherë ai arrin që ta përçojë atë përpara se të goditet nga shkëndija e zjarrtë, dhe atëherë aleatët e tij e përziejnë këtë të vërtetë me njëqind gënjeshtra, të cilat përpiqen t'i pasqyrojnë dhe ofrojnë si të vërteta, pikërisht për shkak të një të vërtete të vetme që e dëgjuan nga qielli. Pasi përmendi këto krijesa madhështore, Ai tha:

Vetëm pyeti ata(idhujtarët)! -Domethënë, pyeti ata të cilët e mohojnë ringjalljen pas vdekjes:A është më i vështirë krijimi i tyre, apo ajo që Ne kemi krijuar? - Mos, vallë, kthimi i tyre pas vdekjes është më i vështirë apo ajo që Ne kemi krijuar, domethënë këto krijesa madhështore? Sigurisht që ata do të duhet të pohojnë se krijimi i qiejve dhe Tokës është shumë më i madh sesa krijimi i njerëzve. Kështu do t'u duhet që të pohojnë, gjithashtu, edhe vërtetësinë e ringjalljes. Nëse do të mendoni me kujdes, do të pohonit me bindje të plotë se fillimi i krijimit të njeriut të parë nga balta që mban erë është, sipas logjikës njerëzore, më i vështirë sesa rikthimi i tyre në jetë, pasi të kenë vdekur. Për këtë arsye, Ai i udhëzoi që të meditonin për krijimin e parë:Ata, Ne i kemi krijuar prej baltës ngjitëse. - Kjo është balta e fortë dhe e thatë. Kjo i ngjan fjalës së Allahut kur thotë: "Ne e krijuam njeriun nga një baltë e ndenjur për një kohë të gjatë..." [Hixhr 26].

Sigurisht, ti çuditesh kur ata të përqeshin. - Ti, o profet, çuditesh që ata e mohojnë ringjalljen, pasi u tregove gjithë këto argumente. Në fakt, kjo çudi është mëse me vend, sepse mohimi i tyre është i padrejtë dhe i papranueshëm. Por më i çuditshëm se mohimi, është tallja e tyre me atë që u solli të vërtetën dhe lajmin rreth ringjalljes. Nuk u mjaftoi që mohojnë ringjalljen, por ata tallen me fjalën e vërtetë dhe me atë që ua solli atë. Po kështu, është e çuditshme edhe fakti që ata:

Dhe, kur qortohen, ata nuk ia venë veshin qortimit. - Edhe kur u kujtohen ato të vërteta që rrinë fshehur në natyrën dhe në logjikën e pastër të çdo njeriu, ata përsëri e shpërfillin dhe nuk përfitojnë nga ky kujtim dhe këshillë. Nëse pretendojnë se nuk i pranojnë këto gjëra, sepse natyra e tyre i refuzon t'i pranojë, kjo tregon për mangësi të theksuar në logjikën e tyre dhe mendjelehtësi. Dhe kjo është vërtet e habitshme. Por nëse ata e bëjnë këtë me inat dhe duke u shtirur se është diçka e palogjikshme, kjo është edhe më shumë e çuditshme. Kjo është ligësi e madhe, që fshihet brenda tyre.

Dhe kur shohin ndonjë shenjë(nga Zoti), ata e kthejnë atë në tallje. - Shumë i habitshëm është edhe ky veprim. Kur atyre u përmenden argumente dhe fakte të forta dhe të logjikshme, para të cilave nënshtrohet çdo i urtë dhe i mençur, ata në mënyrë shumë të çuditshme qeshin dhe tallen.

Dhe thonë: “Ky(Kur’ani)nuk është gjë tjetër, vetëm se një magji e qartë.” - Tjetër çudi e tyre është trajtimi i të vërtetës si magji. Kështu, gjënë më të lartë dhe të vyer, që është e vërteta e pakundërshtueshme, e konsiderojnë si gjënë më të përçmuar dhe më të pavlerë.

“Vallë, pasi të vdesim e të bëhemi pluhur dhe eshtra, ne do të ringjallemi? Vallë, edhe etërit tanë të hershëm (do të ringjallen)?” - Çuditë e tyre nuk kanë të mbaruar. Ata krahasojnë pushtetin e Zotit, të Tokës dhe të qiejve me pushtetin e njeriut, që është i dobët dhe i mangët nga të gjitha këndvështrimet. Duke treguar se e shohin ringjalljen si diçka të largët dhe të pamundur, thonë me mendjemadhësi: "Vallë, pasi të vdesim e të bëhemi pluhur dhe eshtra, ne do të ringjallemi? Vallë, edhe etërit tanë të hershëm?" Ky është fundi i diturisë së tyre. Allahu i Madhëruar e urdhëron Profetin e Tij që t'u japë atyre një përgjigje, që përmban në vete edhe kërcënim, edhe paralajmërim. Ai thotë:

“Vallë, pasi të vdesim e të bëhemi pluhur dhe eshtra, ne do të ringjallemi? Vallë, edhe etërit tanë të hershëm (do të ringjallen)?” - Çuditë e tyre nuk kanë të mbaruar. Ata krahasojnë pushtetin e Zotit, të Tokës dhe të qiejve me pushtetin e njeriut, që është i dobët dhe i mangët nga të gjitha këndvështrimet. Duke treguar se e shohin ringjalljen si diçka të largët dhe të pamundur, thonë me mendjemadhësi: "Vallë, pasi të vdesim e të bëhemi pluhur dhe eshtra, ne do të ringjallemi? Vallë, edhe etërit tanë të hershëm?" Ky është fundi i diturisë së tyre. Allahu i Madhëruar e urdhëron Profetin e Tij që t'u japë atyre një përgjigje, që përmban në vete edhe kërcënim, edhe paralajmërim. Ai thotë:

Thuaj: “Po. Dhe ju do të jeni të poshtëruar.” - Po, do të ringjalleni të gjithë, ju dhe etërit tuaj të parë, dhe kur të ringjalleni: "… ju do të jeni të poshtëruar.” Do të jeni të poshtëruar, të nënçmuar dhe përulur. Nuk do të keni mundësi e forcë që të refuzoni dhe të kundërshtoni pushtetin dhe urdhrin e Allahut.

Atëherë ajo do të jetë një britmë e vetme, dhe ja, ata do të ngrihen(nga varret)e do të shohin. - Është Israfili që do të fryjë Bririn dhe ata të gjithë do të dalin nga varret të ringjallur. Ata do të shohin se si do të dalin të gjallë, me gjithë pjesët e tyre që ishin tretur në tokë. Ata do të jenë të zhveshur, këmbëzbathur dhe të pabërë synet. Në atë gjendje do të shfaqin keqardhje, pendim dhe dëshpërim shumë të madh. Madje, do të luten për shkatërrim dhe zhdukje.

dhe do të thonë: “O të mjerët ne! Kjo është Dita e Gjykimit!” - Ky dëshpërim tregon se ata e pranojnë fajin që bënin në dynja, kur talleshin me ringjalljen dhe me ata që i paralajmëronin për të. Atëherë, atyre do t'u thuhet:

Kjo është Dita e Ndarjes që ju e konsideronit gënjeshtër. - Kjo është dita e ndarjes dhe gjykimit të drejtë, në lidhje me plotësimin ose jo të të drejtave të Zotit dhe të drejtave të krijesave me njëri-tjetrin.

Mblidhini bashkë - do t'u thuhet - të gjithë keqbërësit, bashkëshortet e tyre(që ishin si ata)dhe gjërat që ata adhuronin përveç Allahut dhe i çoni drejt rrugës së Zjarrit(të ndezur fort)! -Kështu do të tubohen Ditën e Gjykimit mohuesit e saj. Kur ata të shohin me sy atë që e mohonin dhe talleshin, atëherë do të vijë një urdhër që të hidhen në zjarr, pikërisht në atë zjarr që nuk e besonin se ekzistonte. Atë ditë do të thuhet: "Mblidhini bashkë të gjithë ata që ishin keqbërës..." Ata e kanë ngarkuar veten me padrejtësi të mëdha, me idhujtari e mohim të Zotit, prandaj do të flaken në zjarr, bashkë me ata që i kishin të ngjashëm ose që i shoqëronin, domethënë që bënin vepra të ngjashme. Çdokush do të bashkohet me atë që i përngjan në vepra. Mblidhini bashkë me ta edhe "gjërat që ata adhuronin përveç Allahut". Edhe idhujt e putat, që ata i adhuronin veç Allahut, do të bashkohen të gjithë bashkë. Pastaj do të thuhet: "... dhe i çoni drejt rrugës së Zjarrit (të ndezur fort)!" Ata do të tërhiqen zvarrë me ashpërsi, për t'u hedhur në Xhehenem. Pasi të jetë caktuar vendi i tyre dhe pasi të kenë kuptuar se janë banorë të Zjarrit, do të thuhet:

Mblidhini bashkë - do t'u thuhet - të gjithë keqbërësit, bashkëshortet e tyre(që ishin si ata)dhe gjërat që ata adhuronin përveç Allahut dhe i çoni drejt rrugës së Zjarrit(të ndezur fort)! -Kështu do të tubohen Ditën e Gjykimit mohuesit e saj. Kur ata të shohin me sy atë që e mohonin dhe talleshin, atëherë do të vijë një urdhër që të hidhen në zjarr, pikërisht në atë zjarr që nuk e besonin se ekzistonte. Atë ditë do të thuhet: "Mblidhini bashkë të gjithë ata që ishin keqbërës..." Ata e kanë ngarkuar veten me padrejtësi të mëdha, me idhujtari e mohim të Zotit, prandaj do të flaken në zjarr, bashkë me ata që i kishin të ngjashëm ose që i shoqëronin, domethënë që bënin vepra të ngjashme. Çdokush do të bashkohet me atë që i përngjan në vepra. Mblidhini bashkë me ta edhe "gjërat që ata adhuronin përveç Allahut". Edhe idhujt e putat, që ata i adhuronin veç Allahut, do të bashkohen të gjithë bashkë. Pastaj do të thuhet: "... dhe i çoni drejt rrugës së Zjarrit (të ndezur fort)!" Ata do të tërhiqen zvarrë me ashpërsi, për t'u hedhur në Xhehenem. Pasi të jetë caktuar vendi i tyre dhe pasi të kenë kuptuar se janë banorë të Zjarrit, do të thuhet:

Por i ndaloni ata! Sepse ata do të merren në pyetje. - Ndalojini para se të hidhen në Zjarr, sepse do të merren në pyetje. Ata do të pyeten për ato që trillonin në dynja, në mënyrë që të turpërohen para të gjitha krijesave dhe të dalë qartë mashtrimi dhe mohimi i tyre. Në këtë qëndrim do t'u thuhet:

Ç'është me ju që nuk po e ndihmoni njëri-tjetrin? - Çfarë ka ndodhur sot? Përse nuk i dilni në krah njëri-tjetrit sot? Në jetën e dynjasë, ju pretendonit se idhujt tuaj do të largonin prej jush dënimin dhe do t'ju mbronin e shpëtonin në çdo rast nevoje. Madje, ju pretendonit se ata do të ndërmjetësonin për ju tek Allahu. Ata nuk i përgjigjen dot kësaj fjale, sepse të gjithë i ka mbuluar poshtërimi dhe të gjithë i janë dorëzuar dënimit të Allahut. Të gjithë janë pushtuar nga frika, të përulur e të dëshpëruar. E si mund të flasin e t'i përgjigjen kësaj pyetjeje? Për këtë arsye, Allahu thotë:

Ata sot janë dorëzuar plotësisht. - Janë të dorëzuar dhe të pafuqishëm të bëjnë apo të thonë diçka që t'u pranohet si arsyetim para Zotit.

Dhe ata do t'i drejtohen njëri-tjetrit e do të pyesin njëri-tjetrin. - Pasi tubohen të gjithë së bashku, ata të ngjashmit me ta dhe idhujt që i adhuronin, dhe të drejtohen drejt zjarrit, ata do të ndalohen për pak, që të pyeten, por ata nuk do t'i përgjigjen, siç u tha më parë. Pas kësaj, ata do të fajësojnë njëri-tjetrin për këtë që po u ndodh, domethënë, për devijimin dhe humbjen që u shkaktuan. Kështu, pasuesit u drejtohen krerëve dhe u thonë:

Ata(pasuesit)do të thonë: “Ishit ju ata që na vinit nga e djathta(e na pengonit nga e vërteta). - Me forcën dhe pushtetin tuaj, na bëtë që të humbim rrugën e drejtë. Nëse nuk do të na kishit detyruar ju, ne do të ishim besimtarë dhe do të pasonim të vërtetën. Krerët u përgjigjen:

Ata(paria)do të thonë: “Jo! Ju vetë nuk kishit besim. - Ju keni qenë vetë idhujtarë, ashtu sikurse edhe ne. Atëherë, çfarë ndryshimi keni ju nga ne? Për çfarë arsye na fajësoni ne? Aq më tepër që e vërteta është se:

Ne nuk kemi pasur asnjë pushtet mbi ju. Ishit ju vetë ata që i shkelnit kufijtë(porositë e Zotit). - Nuk kishim asnjë fuqi mbi ju, që t'ju impononim të mohonit Zotin. Ju i kalonit kufijtë e Zotit dhe e zgjodhët këtë rrugë me pëlqimin tuaj.

Tani, urdhri i Zotit tonë kundër nesh është përmbushur -Tashmë, vendimi i Zotit është i pakthyeshëm si për ne, edhe për ju.dhe ne duhet të shijojmë dënimin(e merituar). - Ne të gjithë do të shijojmë dënimin. Mbi ne po zbatohet gjykimi i Zotit tonë dhe tani, si ne, edhe ju do të shijojmë dënimin, pa përjashtim.

Ne ju devijuam nga rruga(e Zotit)sepse edhe vetë ishim të humbur”. - Ne ju ftuam në rrugën tonë të humbjes dhe ishit ju që iu përgjigjët ftesës sonë. Për këtë arsye, mos na qortoni ne, por qortoni veten tuaj.

Dhe atë ditë ata do të jenë në dënim të gjithë bashkë. Ja, kështu bëjmë Ne me keqbërësit. - Ditën e Kijametit ju do të ndëshkoheni të gjithë, edhe pse, në varësi të padrejtësive e gjynaheve, do të ketë ndonjë ndryshim mes jush. Ashtu si në dynja i bashkonte kufri, po kështu edhe në ahiret do të jenë bashkë, në dënimin e Zotit. Ky është një rregull i pandryshueshëm për të padrejtët: "Ja, kështu bëjmë Ne me keqbërësit." Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se padrejtësitë e tyre kaluan çdo kufi:

Dhe atë ditë ata do të jenë në dënim të gjithë bashkë. Ja, kështu bëjmë Ne me keqbërësit. - Ditën e Kijametit ju do të ndëshkoheni të gjithë, edhe pse, në varësi të padrejtësive e gjynaheve, do të ketë ndonjë ndryshim mes jush. Ashtu si në dynja i bashkonte kufri, po kështu edhe në ahiret do të jenë bashkë, në dënimin e Zotit. Ky është një rregull i pandryshueshëm për të padrejtët: "Ja, kështu bëjmë Ne me keqbërësit." Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se padrejtësitë e tyre kaluan çdo kufi:

Kur atyre u thuhej: “Nuk ka Zot tjetër që meriton adhurimin përveç Allahut.", ata tregoheshin kryeneçë. - Kur ftoheshin që të njësonin Allahun dhe t'i largoheshin adhurimit të çdo gjëje, ata tregoheshin mendjemëdhenj. Ata tregoheshin kryeneçë e mospërfillës ndaj asaj ftese dhe ndaj atyre të cilët ua bënin këtë ftesë. Madje, duke e kundërshtuar me forcë, thoshin:

Dhe thoshin: “Mos vallë do t’i braktisim zotat tanë për një poet të çmendur?” - Si mund të braktisim idhujt, që ne i kemi adhuruar prej kaq kohësh, ashtu si paraardhësit tanë, për hir të fjalës së një "poeti të çmendur"? Kështu e fyenin Muhamedin (a.s). Nuk u mjaftoi që refuzonin ftesën e Zotit, por edhe fyen Profetin e Zotit. Allahu i shëmtoftë! E quajnë poet dhe të çmendur, edhe pse e dinin mirë se ai nuk kishte asnjë lidhje me poetët dhe poezinë. Ata e dinin mirë se ai ishte më i logjikshmi dhe më i mençuri në mendimet e tij. Duke hedhur poshtë fjalët dhe shpifjet e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:

Jo! Por, ai u solli të Vërtetën(e sigurt)dhe ai vërtetëson Mesazhin e të dërguarve(para tij). - Muhamedi solli të vërtetën e sigurt. Ai është me të vërtetë profet besnik i Zotit dhe ajo që ai solli është e vërteta e sigurt prej Zotit. Ai është, gjithashtu, edhe vërtetues i besnikërisë së profetëve të shkuar. Ardhja e tij është përmbushje e profetësive të tyre. Nëse ai nuk do të vinte, profetësitë e tyre nuk do të quheshin të përmbushura, e kjo do të cenonte vërtetësinë e tyre. Kështu, në njëfarë mënyre, ardhja e Muhamedit konsiderohet si mrekulli dhe profeci e përmbushur e profetëve të shkuar, sepse ata njoftuan dhe përgëzuan njerëzit për ardhjen e tij. Madje, Allahu i Madhëruar ka marrë besën dhe premtimin e të gjithë profetëve se, nëse do t'u vinte ky profet, do ta ndihmonin dhe besonin atë, e po kështu u mori premtimin edhe popujve të tyre. Kur ky profet erdhi në botë, doli qartë vërtetësia e profecive dhe e profetëve, nga njëra anë, dhe mashtrimi e refuzimi i padrejtë i së vërtetës nga ata që nuk e pranuan këtë profet. Ky profet solli një ligj të mrekullueshëm e në përputhje me të gjitha ligjet që sollën profetët e tjerë. Edhe ai i ftoi njerëzit në të njëjtat gjëra që i ftuan profetët e tjerë. Gjithashtu, ai i besoi dhe dëshmoi për vërtetësinë e gjithë shpalljeve që iu dhanë profetëve të tjerë.

Dhe ju keni për të shijuar, Dënimin më të Ashpër. - Mohuesit në zjarr thonë: "...dhe ne duhet të shijojmë dënimin (e merituar)." Kjo fjalë mund të lërë hapësirë të kuptohet se mund të shpresohet edhe që të mos ndodhë ky dënim. Por Allahu sjell një fjalë tjetër, që e qartëson të vërtetën dhe që nuk lë as më të voglin dyshim apo ndonjë shpresë të kotë. Ai tha: "Dhe ju keni për të shijuar, Dënimin më të Ashpër." Pra, patjetër që do të shijoni dënimin e dhimbshëm dhe të rëndë, e për këtë të jeni të bindur!

Dhe ju do të ndëshkoheni veçse për atë që keni bërë. - Këtë dënim që do të shijoni, dijeni se e keni merituar vetë. Kjo është drejtësia Jonë dhe nuk ju kemi bërë asnjë padrejtësi. Po të vëresh me kujdes këto fjalë, duket se ky gjykim është gjithëpërfshirës, edhe pse qëllimi është për idhujtarët. Megjithatë, Allahu përjashton nga ky gjykim besimtarët, duke thënë më poshtë:

Kurse për robërit e sinqertë të Allahut... - Këta nuk kanë për të shijuar dënimin e dhimbshëm, sepse ata kanë qenë të sinqertë në çdo vepër që kanë bërë për Zotin. Për këtë arsye, Ai i shpëton ata dhe i veçon, për t'i futur në mëshirën e Tij të plotë. Ai tregohet Bujar, me faljen e gjerë dhe butësinë e Tij.

Për ata ka mirësi të përcaktuara(nga vetë Zoti), - Kanë një shpërblim të njohur dhe të ditur. Ai është një shpërblim bujar dhe madhështor. Të gjithë janë njoftuar për të, edhe pse nuk mund ta përshkruajnë imtësisht dhe realisht se si është. Më pas, Allahu i Madhëruar e përshkruan vetë këtë shpërblim, duke thënë:

Ka fruta të llojllojshme - Do të kenë nga të gjitha llojet e frutave, të cilat i sjellin freski dhe kënaqësi atij që i shijon dhe i shikon, sepse kanë edhe ngjyra të bukura.

dhe ata do të jenë të nderuar, në xhenetet e mirësisë, - Kurrë nuk përçmohen apo të poshtërohen në to, madje do të jenë të nderuar dhe të respektuar. Ata do të jenë të respektuar dhe vlerësuar mes njëri-tjetrit, por do të nderohen dhe respektohen edhe nga melekët e Zotit, të cilët do të hyjnë nga çdo portë dhe do t'i përgëzojnë për shpërblimet dhe kënaqësitë që i presin. Ata do të jenë të vlerësuar edhe nga Krijuesi Bujar dhe Bamirës, që do t'i mbulojë me shpërblime e nderime të pashembullta, që do t'ua lumturojnë shpirtin dhe do t'ua rehatojnë trupin. Këto shpërblime dhe nderime të shumta do të përjetohen në xhenetet e mirësisë. Janë quajtur “xhenetet e mirësisë”, sepse mirësia është tipari i tyre. Lumturia është e përjetshme dhe gjithmonë në rritje. Atje janë mbledhur mirësi që syri nuk i ka parë, veshi nuk i ka dëgjuar dhe asnjë zemër nuk i ka imagjinuar. Atje nuk ka asgjë të keqe, që mund të cenojë mirësitë dhe lumturinë e tyre. Pakënaqësitë, lodhjet dhe mundimet nuk kanë vend në to. Ndër mënyrat e nderimit që Zoti u bën atyre është edhe dashuria dhe respekti i madh që ata do të kenë mes njëri-tjetrit në Xhenet. Ai thotë:

Të mbështetur në kolltukë përballë njëri-tjetrit... - Ata qëndrojnë në shtretër të lartë, që janë veshur me stolitë më të shtrejnta, që të mahnisin. Ata qëndrojnë të ulur dhe të mbështetur në tokë dhe ti e kupton qetësinë dhe lumturinë e tyre nga mënyra si qëndrojnë në ato shtretër. Duke përshkruar qëndrimin e tyre, Allahu i Madhëruar thotë:"...përballë njëri-tjetrit." Pra, qëndrojnë përballë njëri-tjetrit dhe zemrat e tyre janë pastra e të mbushura me respekt e dashuri për njëri-tjetrin. Ata kënaqen kur mblidhen së bashku dhe vizitojnë njëri-tjetrin. Qëndrimi ballë për ballë me fytyrë tregon se edhe zemrat i kanë të bashkuara. Kjo tregon, gjithashtu, edhe respektin që kanë për njëri-tjetrin, duke qëndruar përballë e jo duke i kthyer shpinën apo lënë mënjanë. Për të treguar kënaqësinë dhe edukatën e lartë që i shoqëron këto takime, Allahu i Madhëruar thotë:

Atyre u shërbehet me gota (me pije) të mbushura nga burimet (e xhenetit). - Mes tyre vërtiten djem të rinj, që gjithmonë u shërbejnë pije të shijshme me kupa të bukura e të mbushura me nektar, që në fund i vjen era misk. Ato janë gotat e pijeve të tyre. Por ato nuk janë si pijet e kësaj dynjaje. Ngjyra e pijes është e bardhë, si një nga ngjyrat më të dashura. Ndërsa për shijen, Ai thotë:

E bardhë kristal(është ajo pije), me shije të mrekullueshme për ata që e pinë, - Ai që e pi atë kënaqet shumë gjatë momentit kur e pi, por edhe pasi e pi atë, ajo lë një shije të veçantë.

Ajo nuk i dëmton ata dhe as nuk dehen prej saj - Ajo pije nuk ta deh dhe rëndon mendjen, nuk ta dëmton personalitetin dhe pasurinë. Këto janë disa nga mirësitë e Xhenetit. U përmendën ushqimi, pijet dhe vizitat e besimtarëve mes njëri-tjetrit dhe nuk ka se si mos të përmendet edhe një tjetër lloj kënaqësie, që do të përjetojnë në ato kopshte. Allahu i Madhëruar thotë:

Pranë tyre qëndrojnë (hyritë)symëdhatë, me shikim të përulur, - Në kopshtet e mirësive, ata do të kenë këtë lloj kënaqësie. Atje i presin hyritë symëdha dhe të plota në të gjitha cilësitë e tyre. Ndër këto cilësi, Allahu përmend se janë "kasiratut-tarfi" - syulura. Janë të tilla sepse ato janë të mahnitura pas burrave të tyre dhe nuk i largojnë shikimet nga ata. Ato nuk shohin dikë tjetër, sepse burrat do të jenë në kulmin e bukurisë dhe hijeshisë dhe ato nuk mund të gjejnë në Xhenet si bashkëshortët e tyre. Por ka mundësi që kuptimi i fjalës "kasiratut-tarfi" të jetë: "tërheqëse shikimesh". Burri që i sheh i mbeten sytë tek ato, nga bukuria e madhe që kanë. Kjo tregon se bukuria e tyre është e jashtëzakonshme. Kufizimi i shikimit tregon se edhe zemra e trupi janë të përkushtuara tërësisht pas tyre. Të dyja kuptimet janë të sakta dhe të mundshme. Kjo tregon për bukurinë e madhe dhe të pashembullt të burrave dhe të grave në Xhenet dhe për dashurinë dhe tërheqjen e jashtëzakonshme mes tyre atje. Kur ata bashkohen me njëri-tjetrin, asgjë tjetër nuk futet mes tyre. Kjo tregon për pastërtinë dhe ndershmërinë e tyre dhe për faktin se në Xhenet nuk do të ketë urrejtje, smirë, armiqësi e zemërim. E si të ekzistojnë këto në kopshtet e mirësive, ku çdo ligësi është larg dhe nuk ka vend në to?! Allahu i përshkruan hyritë si "Aijn". Ky është një përshkrim i syve të tyre, që janë shumë të bukur, me një pamje vezulluese e shprehëse. Allahu i Madhëruar vazhdon t'i përshkruajë hyritë duke thënë:

Sikur të ishin vezë delikate të ruajtura mirë. - Ato janë si xhevahir i fshehur dhe i rrallë, që ruhet me shumë kujdes. Ato nuk kanë asgjë që nuk është tërheqëse. Çdo gjë e tyre është e përkryer.

Ata(besimtarët)qëndrojnë përballë njëri-tjetrit e bisedojnë, -Në ajetet e mësipërme, Allahu i Madhëruar përmendi shumë nga kënaqësitë e banorëve të Xhenetit, si ushqimet, pijet, bashkëshortet dhe takimet mes miqve. Në vijim, Ai na tregon për bisedat që ata bëjnë me njëri-tjetrin rreth ndodhive të shkuara. Ata vazhdimisht bisedojnë dhe kujtojnë çaste të shumta që kanë kaluar, derisa dikush prej tyre thotë:

Njëri prej tyre (do të nisë bisedën e) do të thotë: “Unë kam pasur një shok(që nuk më ndahej)”, - Unë kisha një shoqërues, që më rrinte gjithmonë pranë në dynja, i cili e mohonte ringjalljen, madje më qortonte që unë e besoja atë. Ai shpesh më thoshte:

Ai më thoshte: “ Çfarë! Ti je prej atyre që besojnë se kur të kemi vdekur e të jemi bërë pluhur dhe eshtra, do të marrim shpërblime e dënime(sipas veprave)?” - Vërtet beson se ne, pasi të vdesim, do të ringjallemi përsëri dhe do të shpërblehemi për punët tona? Si e beson diçka të tillë të pamundur?! Nuk ka mundësi që ne, pasi të jemi tretur dhe humbur nëpër tokë, të ringjallemi dhe kthehemi në jetë, e pastaj të llogaritemi e shpërblehemi për veprat tona. Kur për veten thotë: “Unë vazhdoja të besoja ringjalljen, kurse ai vazhdonte ta mohonte, derisa na erdhi vdekja. Por kur u ringjallëm, unë erdha këtu ku jam, domethënë, në këto mirësi që na i premtuan profetët e Zotit, dhe mendoj se ai tjetri është duke u dënuar.”

Ai më thoshte: “ Çfarë! Ti je prej atyre që besojnë se kur të kemi vdekur e të jemi bërë pluhur dhe eshtra, do të marrim shpërblime e dënime(sipas veprave)?” - Vërtet beson se ne, pasi të vdesim, do të ringjallemi përsëri dhe do të shpërblehemi për punët tona? Si e beson diçka të tillë të pamundur?! Nuk ka mundësi që ne, pasi të jemi tretur dhe humbur nëpër tokë, të ringjallemi dhe kthehemi në jetë, e pastaj të llogaritemi e shpërblehemi për veprat tona. Kur për veten thotë: “Unë vazhdoja të besoja ringjalljen, kurse ai vazhdonte ta mohonte, derisa na erdhi vdekja. Por kur u ringjallëm, unë erdha këtu ku jam, domethënë, në këto mirësi që na i premtuan profetët e Zotit, dhe mendoj se ai tjetri është duke u dënuar.”

Ai(besimtari)thotë: “A do të donit të shikojmë jashtë(të dënuarit)?” -Ejani të shohim atë në dënim dhe të kënaqemi e të gëzohemi edhe më shumë me mirësitë që na dha Zoti, sepse do të shohim me sytë tanë përmbushjen e shpërblimit dhe ndëshkimit të Allahut. Nga kjo bisedë kuptohet se banorët e Xhenetit gëzohen e kënaqen me njëri-tjetrin, madje e ndjekin dhe e dëgjojnë njëri-tjetrin, kur ftohen të bëjnë diçka. Edhe këtë rast, ata dëgjojnë vëllanë e tyre dhe shkojnë së bashku me të, për të parë gjendjen e atij ish-shokut në zjarr.

Ai shikon dhe e vëren atë(shokun që nuk i ndahej)në mes të Zjarrit. -Ai hedh shikimin në zjarr dhe e sheh atë në mes të dënimit, me dhimbje e vuajtje që e kanë përfshirë nga të gjitha anët. Pastaj, duke e qortuar dhe duke treguar edhe mirënjohjen e tij për Zotin që e ruajti nga ai ndëshkim, besimtari thotë:

Dhe thotë: “Betohem në Allahun! Për pak më rrëzove edhe mua(në Zjarr)”. - Gati sa më devijove edhe mua, me dyshimet që më fusje në zemër.

“Sikur të mos kishte qenë mirësia e Zotit tim, unë do të kisha qenë bashkë me ata që janë atje(në zjarr)”. -Sikur të mos më forconte Zoti në Islam, edhe unë do të isha bashkë me ty në atë dënim.

“Dhe ne nuk do të vdesim më, përveç vdekjes sonë të parë. Dhe ne nuk kemi për t'u dënuar.” - Këto fjalë thotë besimtari, duke mos e fshehur lumturinë me mirësitë e Allahut. Ai i përgëzon se do të jenë të përjetshëm në kënaqësi dhe të shpëtuar përfundimisht nga dënimi. Kjo fjali vjen në formë pyetëse, por qëllimi është pohimi me kënaqësi i asaj mirësie. Pra, sikur i thotë atij që e mohonte përjetësinë dhe ringjalljen: A pretendon tani se do të ketë veçse një jetë dhe ne nuk do të ringjallemi dhe as do të merremi në përgjegjësi? Mendoni pak me kujdes në fjalën e Allahut, kur thotë: "Ata (besimtarët) qëndrojnë përballë njëri-tjetrit e bisedojnë ...". Por për çfarë flasin e bisedojnë? Allahu nuk e thotë se për çfarë flasin, sepse ata flasin dhe pyesin njëri-tjetrin për gjithçka që u sjell kënaqësi. Ata diskutojnë edhe rreth çështjeve që kanë patur kundërshtime e paqartësi në dynja. Dihet mirë se kënaqësia e dijetarëve kur flasin rreth çështjeve të diturisë dhe kërkimit të së vërtetës ia kalon çdo kënaqësie tjetër të dynjasë. Kështu, edhe në Xhenet ata kënaqen me biseda të tilla, që askush përveç tyre nuk i provon. Atje ata do të zbulojnë të vërtetën për shumë çështje që u sjellin kënaqësi të papërshkrueshme. Pasi përshkroi mirësitë e Xhenetit, Allahu i Madhëruar i nxit besimtarët që të punojnë fort për t’i arritur këto mirësi. Ai thotë:

“Dhe ne nuk do të vdesim më, përveç vdekjes sonë të parë. Dhe ne nuk kemi për t'u dënuar.” - Këto fjalë thotë besimtari, duke mos e fshehur lumturinë me mirësitë e Allahut. Ai i përgëzon se do të jenë të përjetshëm në kënaqësi dhe të shpëtuar përfundimisht nga dënimi. Kjo fjali vjen në formë pyetëse, por qëllimi është pohimi me kënaqësi i asaj mirësie. Pra, sikur i thotë atij që e mohonte përjetësinë dhe ringjalljen: A pretendon tani se do të ketë veçse një jetë dhe ne nuk do të ringjallemi dhe as do të merremi në përgjegjësi? Mendoni pak me kujdes në fjalën e Allahut, kur thotë: "Ata (besimtarët) qëndrojnë përballë njëri-tjetrit e bisedojnë ...". Por për çfarë flasin e bisedojnë? Allahu nuk e thotë se për çfarë flasin, sepse ata flasin dhe pyesin njëri-tjetrin për gjithçka që u sjell kënaqësi. Ata diskutojnë edhe rreth çështjeve që kanë patur kundërshtime e paqartësi në dynja. Dihet mirë se kënaqësia e dijetarëve kur flasin rreth çështjeve të diturisë dhe kërkimit të së vërtetës ia kalon çdo kënaqësie tjetër të dynjasë. Kështu, edhe në Xhenet ata kënaqen me biseda të tilla, që askush përveç tyre nuk i provon. Atje ata do të zbulojnë të vërtetën për shumë çështje që u sjellin kënaqësi të papërshkrueshme. Pasi përshkroi mirësitë e Xhenetit, Allahu i Madhëruar i nxit besimtarët që të punojnë fort për t’i arritur këto mirësi. Ai thotë:

Vërtet, ky është suksesi më i madh. - Kështu do të arrijnë çdo mirësi që e synojnë dhe ua kënaq shpirtin dhe do të shpëtojnë nga çdo gjë që i druhen. A ka fitore më të madh sesa kjo? Ky duhet të jetë synimi më i rëndësishëm dhe i vetëm për atë njeri që ka mend. Plotësimi i këtij synimi e shpie robin pranë kënaqësisë së Zotit të Tokës dhe të qiejve. Ata që janë pranë Zotit do të jenë më të lumturit. Në dynja lumturohen duke e njohur Allahun, ndërsa në ahiret do të lumturohen me praninë e Tij, duke e parë Atë dhe duke e dëgjuar fjalën e Tij.

Ja, për një mirësi të tillë le të punojnë të gjithë punëmirët! - Kjo është rruga, për hir të së cilës duhet të shpenzosh gjërat më të shtrenjta që zotëron. Kjo është rruga që ndjekin më të diturit dhe më të mençurit. Mjerimi dhe humbja më e madhe është që njeriut t'i kalojnë çaste duke mos punuar për ahiretin e tij e për t'u afruar tek Zoti i tij. Si mendon se është gjendja e atyre të mjerëve që jo vetëm që nuk bëjnë vepra të mira, por përkundrazi, bëjnë poshtërsi, që i zhysin edhe më thellë në dënimin e Zotit dhe i afrohen Xhehenemit çdo ditë e më shumë?!

A është më i mirë ky premtim(në xhenet), apo Pema e Zekumit? -Mendohuni dhe zgjidhni, o ju njerëz, dhe krahasoni dy vendet! A është më i mirë Xheneti, që Zoti ju premtoi dhe jua përshkroi, apo Zjarri dhe llojet e dënimit në të? Cili ushqim është më i mirë: ai që do të gjeni në Xhenet apo ushqimi i banorëve të Zjarrit, pra, zekumi?

Ne e kemi bërë atë sprovë për keqbërësit. - Allahu i bëri ato ndëshkim për ata që e kanë ngarkuar veten me padrejtësi të shumta, me mosbesim dhe poshtërsi.

Ajo është një pemë që mbin në fund të Xhehenemit. - Ajo është një pemë që mbin mu në mes të Zjarrit dhe frytet e saj janë frytet më të shëmtuara. Pikërisht vendi ku ajo mbin na tregon se sa e keqe është. I Lartësuari na tregon se ajo mbin mu në mes të Zjarrit për të na treguar se sa e ligë është. Më pas përshkruan edhe frutat e saj.

Frutat e saj janë si koka shejtanësh. - Për këtë arsye, mos pyet për shijen e saj dhe për atë se çfarë u bën ajo atyre që mundohen ta gëlltisin. Ata vuajnë, por përsëri u duhet që të hanë e ta fusin në bark atë.

Ata do të hanë dhe do të mbushin barqet prej saj. - Ky është ushqimi më i keq dhe torturues. Pastaj vjen pija e tyre:

Pastaj, pas kësaj, atyre do t'u jepet një përzierje me ujë të valë. - Pra, menjëherë pas atij ushqimi të tmerrshëm, ata do të kenë ujë të vuar, siç thotë i Lartësuari në një ajet tjetër: "Për jobesimtarët, Ne kemi përgatitur një Zjarr, muret e të cilit do t'i rrethojnë ata, e nëse kërkojnë shpëtim, do t'u jepet ujë (i nxehtë) si bakër i shkrirë, që do t'ua përvëlojë fytyrat. Sa e tmershme është ajo pije! Sa vend i keq është ai!”. [Kehf 29]. "A mund të konsiderohen këta (banorët e Xhenetit) njëlloj me ata që do të rrinë përgjithmonë në Zjarr, ku etja do t’u shuhet me ujë të valë, që ua copëton zorrët?!" [Muhamed 15].

Pastaj, kthimi i tyre do të jetë në Zjarrin flakërues. - Domethënë, kthehen përsëri në zjarr të ndezur, që të shijojnë djegien e madhe, që nuk mund të krahasohet me asnjë lloj fatkeqësie e dhimbje tjetër. Me sa duket, dikush do të pyesë: "Çfarë i solli ata në këtë vend?" Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar thotë:

Ata i gjetën etërit e tyre në humbje (të plotë)- Ata i gjetën etërit e tyre në një rrugë të gabuar dhe:

Dhe kështu u turrën pas hapave të tyre. - Edhe këta nxituan që t'i pasonin në humbjen e tyre, pa u hedhur as shikimin ftesës së profetëve, shpalljeve të Zotit dhe as këshillave të këshilluesve. Fjala e vetme mospërfillëse ishte: “Ne i kemi gjetur të parët tanë në këtë fe, prandaj do t’i ndjekim gjurmët e tyre me këmbëngulje.”. [Zuhruf 22].

Edhe para këtyre(popullit tënd)shumë nga popujt e lashtë shkuan në humbje. - Edhe para tyre, shumica ishin në humbje dhe pak prej tyre patën besim të vërtetë, duke pranuar udhëzimin e Zotit.

Ne u patëm dërguar atyre profetë për t'i paralajmëruar. - Ne gjithmonë kemi dërguar ndër popuj profetë, që t'i paralajmërojnë për t'u larguar nga rruga e humbjes dhe të pranojnë besimin e vërtetë dhe të pastër.

Dhe shih se si qe fundi i atyre që u paralajmëruan! - Fundi i të gjithëve ishte dënimi, shkatërrimi, poshtërimi e turpërimi. Për këtë arsye, le të kenë kujdes këta mohues, që të mos vazhdojnë në rrugën e tyre të humbjes, që t'i godasë i njëjti dënim si ata që shkuan. Por duke qenë se jo të gjithë janë mohues të besimit të vërtetë, pasi ka edhe nga ata që besojnë me sinqeritet, Allahu i Madhëruar i përjashton nga dënimi:

(Të gjithë u dënuan)Përveç robërve të Allahut që ishin të sinqertë. - Domethënë, përveç atyre që janë të sinqertë dhe të vërtetë me Allahun. Ai i veçon ata, që t'i fusë në mëshirën e Tij të posaçme dhe t'i shpërblejë. Për këtë arsye, përfundimi i tyre do të jetë i mirë. Pastaj i Lartësuari na flet për disa nga popujt e humbur dhe të ndëshkuar:

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

(Herët)Ne na pati thirrur(në ndihmë)Nuhu. Dhe Ne jemi më të mirët që i përgjigjemi lutjes. Dhe Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij prej Katastrofës së madhe. E pasardhësit e tij i bëmë ata që vazhduan jetën. Dhe Ne e lamë këtë (histori) si kujtim për popujt e ardhshëm. Paqja qoftë mbi Nuhun në mbarë botën! Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. Të tjerët(që nuk besuan)i përmbytëm. -profetit të Tij të dashur dhe adhuruesit të sinqertë, Nuhut (a.s). Ai ishte i pari profet i dërguar ndër njerëz. Pasi ai e ftoi popullin e vet në adhurimin e Allahut për një kohë shumë të gjatë, por ftesa e Tij ua shtoi edhe më shumë largimin, Nuhu iu lut Zotit të Tij duke thënë: “O Zoti im! Mos lër mbi Tokë asnjë nga jobesimtarët! Nëse Ti i lë, ata do t’i largojnë adhuruesit e Tu (nga rruga e drejtë) dhe prej tyre do të lindin veçse të shfrenuar dhe jobesimtarë. O Zoti im! Më fal mua, fali prindërit e mi, ata që hynë në shtëpinë time si besimtarë dhe të gjithë besimtarët e besimtaret! Ndërsa jobesimtarëve shtoju veçse dëshpërim!”. [Nuh 26 - 28]. Dhe Allahu i Madhëruar iu përgjigj lutjes së tij. Aq mirë iu përgjigj asaj lutjeje, saqë Allahu e lëvdoi Veten e vet, duke thënë: "... Ne jemi më të mirët që i përgjigjen lutjes." Nuk ka më të mirë se Allahu, që i përgjigjet lutjeve të adhuruesve dhe që dëgjon përgjërimet e tyre. Ai iu përgjigj pikërisht ashtu sikurse ishte lutja. Allahu i Madhëruar shpëtoi Nuhun dhe familjen e tij nga dëshpërimi i madh dhe i mbyti të gjithë mohuesit. Të vetmit që do të vazhdonin jetën më pas ishin pasardhësit e tij. Kështu, i gjithë njerëzimi sot janë pasardhës të Nuhut (a.s) dhe ai do të ketë gjithmonë kujtim dhe emër të mirë ndër njerëz, gjë që do të vazhdojë deri në fund të botës. Kështu do të ndodhë sepse ai ishte "muĥsin", domethënë, në gradën e iĥsanit në adhurimin e Krijuesit, por edhe në marrëdhënie me krijesat. Ky është ligji i pandryshueshëm i Zotit për robërit e Tij vepërmirë. Ai gjithmonë do të përhapë emrin e mirë të tyre, si shpërblim për ihsanin dhe sipas gradës së atij iĥsani. Allahu i Lartësuar thotë: "Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë." Kjo tregon se imani është grada më e lartë që mund të arijë një rob. Ajo gradë përfshin të gjitha ligjet e fesë, si themelet e saj, ashtu edhe degëzimet e saj, sepse me këtë atribut Allahu i Madhëruar lavdëroi krijesat e Tij më të zgjedhura.

Nga ata që pasuan rrugën e tij, qe Ibrahimi. - Një nga njerëzit që ishin si Nuhu, - profetë e adhurues të sinqertë për Zotin, - ishte edhe Ibrahimi (a.s). Edhe ai ishte profet i dërguar nga Zoti, për t'i ftuar krijesat në rrugën e drejtë. Edhe atij iu pranuan lutjet. Ai ishte Ibrahimi, i dashuri i Allahut, - paqja dhe bekimet e Allahut qofshin me të!

Ja, ai shkoi te Zoti i vet me zemër të pastër. - Me një zemër të pastër, të ruajtur nga idhujtaria e dyshimet, nga epshet, të cilat të shpërqendrojnë dhe të pengojnë që të konceptosh dhe të kuptosh të vërtetën saktësisht. Ato bëhen pengesë që njeriu të mos punojë dhe adhurojë Zotin sipas asaj diturie. Nëse zemra e njeriut është e shëndetshme dhe e pastruar, atëherë ai është i sigurt dhe i ruajtur nga çdo e keqe dhe ka për të arritur çdo të mirë. Ai që ka zemër të shëndetshme nuk ka në zemër smirë dhe zili për krijesat dhe as urrejtje për to. Zemra e tij është e pastër nga të tilla cilësi të ulta. Edhe Ibrahimi (a.s.) dëshironte të mirën për krijesat dhe rregullimin e tyre. Ai i ftonte në besim dhe pastrim, pa u lodhur. Ibrahimi (a.s.) e filloi thirrjen me babën e vet, dhe pastaj vazhdoi me popullin e tij.

Ai i tha të atit dhe popullit të vet: “Ç'është ajo që ju po adhuroni?” - Kjo ishte një pyetje qortuese dhe ftesë për t'i bërë të mendonin mirë në argumentet që u ishin ofruar, të cilat tregonin kotësinë e adhurimeve të idhujtarëve.

“Vallë, në vend të Allahut po merrni zota të trilluar? Atëherë, çfarë mendoni ju për Zotin e botëve?" - Si po ja lejoni vetes të adhuroni idhuj, që janë veçse mashtrim dhe nuk vlejnë aspak për t’u adhuruar?! Çfarë mendoni se do të bëjë me ju Zoti i botëve, kur ju adhuroni diçka tjetër veç Tij?! Ky qe një paralajmërim për ndëshkim, nëse ata vazhdonin me idhujtari. Çfarë mangësie vërejtët në Zotin e botëve, që devijuat dhe gjetët idhuj për t'i adhuruar? Më pas, Ibrahimi (a.s) planifikoi të thyente idhujt e tyre, sapo t'i krijohej mundësia për këtë. Kështu, ai shfrytëzoi rastin kur ata ishin të pavëmendshëm, sepse po merreshin me një festë të tyre. Kur i kërkuan që të dilte edhe ai me ta, Ibrahimi (a.s.) tha:

“Vallë, në vend të Allahut po merrni zota të trilluar? Atëherë, çfarë mendoni ju për Zotin e botëve?" - Si po ja lejoni vetes të adhuroni idhuj, që janë veçse mashtrim dhe nuk vlejnë aspak për t’u adhuruar?! Çfarë mendoni se do të bëjë me ju Zoti i botëve, kur ju adhuroni diçka tjetër veç Tij?! Ky qe një paralajmërim për ndëshkim, nëse ata vazhdonin me idhujtari. Çfarë mangësie vërejtët në Zotin e botëve, që devijuat dhe gjetët idhuj për t'i adhuruar? Më pas, Ibrahimi (a.s) planifikoi të thyente idhujt e tyre, sapo t'i krijohej mundësia për këtë. Kështu, ai shfrytëzoi rastin kur ata ishin të pavëmendshëm, sepse po merreshin me një festë të tyre. Kur i kërkuan që të dilte edhe ai me ta, Ibrahimi (a.s.) tha:

Pastaj, ai u hodhi një vështrim yjeve dhe tha: “Unë jam i sëmurë.” - Në hadith të saktë është thënë se: "Nuk ka gënjyer kurrë Ibrahimi, përveçse në tri raste: Kur tha “unë jam i sëmurë" (sepse donte që të mos dilte me ta, dhe kështu të mund të thyente putat); kur tha: “I theu i madhi i tyre” (kur e pyetën që të tregonte kush i theu idhujt e tjerë); dhe kur tha: "Kjo është motra ime", kur e pyetën për gruan e tij Sarën.” E rëndësishme, ai i tha këto fjalë sepse dëshironte t'u shmangej dhe të mund ta realizonte planin e tij për thyerjen e idhujve. Dhe, në fakt, Ai ia arriti qëllimit.

Pastaj, ai u hodhi një vështrim yjeve dhe tha: “Unë jam i sëmurë.” - Në hadith të saktë është thënë se: "Nuk ka gënjyer kurrë Ibrahimi, përveçse në tri raste: Kur tha “unë jam i sëmurë" (sepse donte që të mos dilte me ta, dhe kështu të mund të thyente putat); kur tha: “I theu i madhi i tyre” (kur e pyetën që të tregonte kush i theu idhujt e tjerë); dhe kur tha: "Kjo është motra ime", kur e pyetën për gruan e tij Sarën.” E rëndësishme, ai i tha këto fjalë sepse dëshironte t'u shmangej dhe të mund ta realizonte planin e tij për thyerjen e idhujve. Dhe, në fakt, Ai ia arriti qëllimit.

Ata i kthyen shpinën dhe u larguan. - Atëherë, ai e shfrytëzoi rastin dhe:

Iu kthye zotave të tyre dhe tha: “A nuk po hani ju?” Ç'është me ju, që nuk po flisni?" - Duke nxituar fshehtas drejt tyre, u afrua dhe, duke i përçmuar, u tha: “A nuk po hani ju? Pse nuk flisni? Si është e mundur që ju të jeni të adhuruarit e njerëzve?!” Idhujt janë më të mangët sesa kafshët, të cilat edhe hanë, edhe mund të nxjerrin zë. Ndërsa idhujt janë sende që as hanë e as flasin.

Iu kthye zotave të tyre dhe tha: “A nuk po hani ju?” Ç'është me ju, që nuk po flisni?" - Duke nxituar fshehtas drejt tyre, u afrua dhe, duke i përçmuar, u tha: “A nuk po hani ju? Pse nuk flisni? Si është e mundur që ju të jeni të adhuruarit e njerëzve?!” Idhujt janë më të mangët sesa kafshët, të cilat edhe hanë, edhe mund të nxjerrin zë. Ndërsa idhujt janë sende që as hanë e as flasin.

Pastaj iu kthye atyre e i gjuajti me dorën e djathtë. - Ai filloi t'i godiste fort dhe shpejt, derisa i bëri copa e pluhur, përveç idhullit më të madh, që e la për të përmbushur një plan të tijin, kur ata t'i drejtoheshin atij për atë ndodhi.

Ata (populli)iu afruan atij me të shpejtë. - Duke u ngutur për ta ndëshkuar, pasi hetuan rreth çështjes, thanë: "Kush e bëri këtë me zotat tanë?” - thanë ata. - “Ai qenka kriminel” Disa thanë: “Kemi dëgjuar për një djalë, që i përçmonte ato, i cili quhej Ibrahim.” Atëherë, - thanë ata, - silleni atë këtu në sy të njerëzve, që ta shohin të gjithë!” Ata e pyetën: “Ti e bëre këtë me zotat tanë, o Ibrahim?” [Enbija 59]. Pasi e qortuan dhe akuzuan për veprën e tij, ai u tha: “Atë e ka bërë i madhi i tyre. Pyesni vetë ata, nëse mund të flasin.” Ata u ndalën pak dhe, pasi u menduan, i thanë njëri-tjetrit: “Vërtet, keqbërësit jeni ju vetë,” Por pastaj iu kthyen sërish mosbesimit dhe i thanë atij (Ibrahimit): “Po ti e di shumë mirë se këta nuk flasin!” Ai u tha: “Vallë, po adhuroni në vend të Allahut ata që nuk ju sjellin asnjë dobi e as dëm? Mjerë për ju dhe për ata që ju adhuroni veç Allahut! A nuk e kuptoni?"

Ai(Ibrahimi)tha: “Po dhuroni atë që vetë e keni gdhendur?”. - Si e adhuroni atë që vetë me duart tuaja e gdhendni dhe, nga ana tjetër, i braktisni argumentet e Zotit dhe adhurimin e Tij si një të vetëm?!

Por, është Allahu Ai që ju ka krijuar ju dhe atë që ju bëni. - Ju jeni tërësisht të varur prej Tij dhe keni nevojë që Ai t'ju udhëzojë e të bëni vepra të mira. Dijeni mirë se vetëm duke e adhuruar Allahun mund t'ia arrini që të plotësoni nevojën tuaj për udhëzimin e plotë, që vetëm Ai e jep. Megjithatë, ata përsëri vendosën që ta dënonin.

Ata thanë: “Bëni për të një furrë dhe hidheni në zjarrin përvëlues!” - Ndërtoni një vatër të lartë e të ngritur nga toka dhe ndizni zjarr. Pastaj: "... hidheni në zjarrin përvëlues! Ky është dënimi për atë që shkaktoi thyerjen e idhujve.’

Ata thurën kurthe kundër tij, por Ne bëmë që ata të jenë më të poshtëruarit. - Kështu, ata donin ta ndëshkonin me dënimin më të tmerrshëm, me djegie për së gjalli. Por Allahu i Madhëruar thotë: "... por Ne bëmë që ata të jenë më të poshtëruarit." Allahu ua ktheu kurthin mbi kokat e tyre dhe e shndërroi zjarrin e Ibrahimit në freski dhe paqe për të. Pasi ata bënë këtë dhe Ibrahimi u solli argumente të mjaftueshme për kotësinë e shirkut të tyre, nuk i mbeti gjë tjetër për të bërë me ta, prandaj:

Ai(Ibrahimi)tha: “Unë do të shkoj te Zoti im dhe Ai do të më udhëzojë.” - Unë kërkoj strehë te Zoti im, ndaj do të shkoj drejt tokave të bekuara të Shamit. Unë shpresoj që Ai do të më drejtojë në çdo gjë të mirë për çështjet e fesë dhe dynjasë. Ndërsa në një ajet tjetër thuhet: "Unë po largohem prej jush dhe prej asaj që ju adhuroni përveç Allahut dhe shpresoj se me lutjet drejtuar Zotit tim nuk do të jem i humbur.” [Merjem 48]. Pastaj filloi t'i lutej Zotit:

O Zoti im! Më dhuro mua pasardhës të mirë! - Domethënë, më dhuro pasardhës punëmirë! E gjitha kjo ndodhi pasi Ibrahimi e humbi shpresën nga populli i tij dhe pa se në të nuk kishte mirësi. Kështu, ai e luti Zotin që t'i dhuronte një djalë të mirë, që Allahu ta bënte të dobishëm gjatë jetës së tij dhe pas vdekjes së tij. Allahu iu përgjigj lutjes së tij:

Ne e gëzuam atë me një djalë të butë(ismailin). - Ky ishte padyshim Ismaili (a.s), sepse pas tij u përmend përgëzimi për Is'hakun. Për Is'hakun, Allahu thotë: "Ne e përgëzuam atë me Is’hakun, e pas Is’hakut, me Jakubin." Pra, është e pamundur që të ishte Is'haku ai që do të bëhej kurban dhe në të njëjtën kohë ta përgëzonte se pas Is'hakut do të lindte Jakubi. Kjo tregon se djali që Ibrahimit do t'i kërkohej që ta bënte kurban, ishte Ismaili e jo Is'haku. Allahu i Madhëruar e përshkroi Ismailin (a.s) si një djalë të dhembshur, të durueshëm, me moral të mirë, të përmbajtur e me zemër të madhe, që i falte edhe ata të cilët e mundonin:

Dhe kur ai(djali)u rrit aq sa të punonte së bashku me të atin, ai(Ibrahimi)i tha: “O biri im! Unë kam parë në ëndërr se duhet të të bëj kurban”. -U rrit djaloshi i dhembshur, derisa arriti moshën që të vrapojë. Kjo është mosha kur fëmija duhet shumë nga prindërit, sepse nuk ka nevojë për shumë shërbime dhe sjell vetëm kënaqësi. Pikërisht në këtë moment erdhi edhe sprova e madhe e pashembullt. Profeti Ibrahim i tha djalit të vet: “O biri im! Unë kam parë në ëndërr se duhet të të bëj kurban." Pra, pashë ëndërr në gjumë se Allahu më urdhëroi që të të bëj kurban për Të. Dihet se ëndrra e profetëve është realitet.“Çfarë mendon ti?” -Si mendon? Ti e di se kur Allahu jep një urdhër, ai duhet përmbushur patjetër. Atëherë, Ismaili durimtar dhe i bindur, duke treguar se ishte i kënaqur me vendimin e Zotit për të dhe duke qenë bamirës dhe respektues i prindit, tha.Ai(Ismaili) tha: “O babai im! Bëj siç je urdhëruar!” -Zbatoje atë urdhër që të dha Zoti yt, sepse:Në dashtë Allahu unë do të jem durimtar. -I tha të atit se do ta nënshtronte veten për të bërë durim. Mbi të gjitha, këtë e lidhi ngushtë me vullnetin e Allahut, sepse asgjë nuk ndodh pa ndihmën dhe lejen e Allahut.

E kur ata të dy iu dorëzuan urdhrit(të Allahut)dhe ai(Ibrahimi)e shtriu (Ismailin) përmbys. -Kështu, ata që të dy, atë e bir, u dorëzuan për të zbatuar urdhrin. Babai u bë gati që të bënte kurban frytin e zemrës së tij, për të zbatuar urdhrin e Zotit, të Cilin e donte dhe i frikësohej më shumë se gjithçkaje tjetër. Ndërsa djali e përgatiti veten që të bënte durim, duke nënshtruar veten për kënaqësinë e Zotit të tij dhe për të respektuar atin e tij. Atëherë: "... e shtriu (Ismailin) përmbys." Pra, Ibrahimi e uli Ismailin me fytyrën poshtë, për ta bërë gati për ta bërë kurban. E ktheu me fytyrë poshtë, që të mos shihte fytyrën e tij gjatë aktit sublim. Pikërisht në ato çaste:

Ne i thirrëm atij: “O Ibrahim! Tashmë ti e përmbushe ëndrrën”. - Iu tha: "Tashmë ti e përmbushe ëndrrën." Ti e nënshtrove veten dhe bëre çdo gjë për ta zbatuar urdhrin e Zotit, deri te momenti i kalimit të thikës në qafën e tij!”

Kështu i shpërblejmë Ne të mirët. - Ky është shpërblimi i atij që ka arritur gradën e ihsanit në adhurimin e Zotit. Kështu janë ata të cilët i japin përparësi kënaqësisë së Allahut, kundrejt dëshirave dhe qëllimeve të tyre.

Kjo ishte, vërtet një sprovë e madhe. - Kjo ishte vërtet një sprovë e madhe, që nxori në pah pastërtinë e Ibrahimit dhe dashurinë e tij të plotë për Zotin e tij. Kur Allahu i Lartësuar i dhuroi Ibrahimit (a.s) Ismailin, ai e deshi shumë të birin. Por Ibrahimi ishte Halili i Rahmanit - pra, i dashuri i Rahmanit, dhe kjo dashuri nuk duhej të trazohej nga dashuri të tjera. Zemra e Ibrahimit duhej të ishte e lidhur tërësisht me Allahun. Duke qenë se zemra e Ibrahimit u lidh pakëz me djalin e tij, Ismailin, Allahu i Lartësuar donte ta pastronte atë dhe ta qartësonte për ne faktin se e gjithë zemra dhe dashuria e Ibrahimit ishte vetëm për Allahun. Për këtë arsye, Ai e sprovoi Ibrahimin, që ai të zgjidhte dashurinë për Allahun mbi çdo dashuri tjetër, edhe mbi dashurinë për të birin, që dukej se po merrte një pjesë të zemrës së Ibrahimit. Por duke qenë se Ibrahimi zgjodhi dashurinë për Zotin, pasi mori çdo masë për ta ekzekutuar urdhrin e Tij, atëherë bërja e flijimit nuk ishte më e nevojshme. Atëherë:

Dhe Ne e zëvendësuam atë(Ismailin)me një kurban shumë të madh. - Pra, në vend të Ismailit, Ibrahimi tani do të bënte fli një dash të madh. Ai kurban ishte madhështor, sepse ishte në vend të Ismailit dhe sepse u bë një prej adhurimeve më të rëndësishme për Allahun, që do të vazhdonte deri në Kijamet.

Dhe Ne lamë një kujtim të mirë për të ndër popujt e ardhshëm. - Emrin e tij e bëmë të famshëm në brezat e mëvonshëm, ashtu siç ishte i famshëm dhe i lavdëruar ndër të parët. Nuk do të ketë ndonjë kohë dhe brez, kur kujtimi dhe figura e Ibrahimit (a.s.) të mos jetë e dashur dhe e respektuar për njerëzit.

Paqja qoftë mbi Ibrahimin! - Kjo është një përshëndetje për Ibrahimin, ashtu siç thuhet edhe në një ajet tjetër: "Thuaj (o i Dërguar): “Lavdërimi i qoftë Allahut dhe shpëtimi qoftë me robërit e Tij, që Ai i ka zgjedhur (për mesazhin e tij)!"

Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. - Ky është shpërblimi i muhsininëve, domethënë, i atyre që e plotësuan gradën e ihsanit në adhurimet që i përkushtuan Zotit dhe me bamirësinë ndaj krijesave. Allahu gjithmonë do t'u sjellë çlirim atyre në çdo vështirësi dhe fitorja është gjithmonë në krahun e tyre. Ata do të jenë përherë të lavdëruar dhe me emër të mirë ndër njerëz.

Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. - Ishte nga ata besimtarë që besojnë gjithçka që Zoti ka urdhëruar që të besohet, me gradën më të plotë të imanit, gradën e sigurisë së plotë, siç thotë i Lartësuari në një ajet tjetër: "Kështu, i mundësuam Ibrahimit të shihte mbretëritë e qiejve e të Tokës, për t’u bërë edhe më i bindur." [En'am 75]. Më pa, Allahu i Madhëruar i dha një përgëzim tjetër. Ky ishte përgëzimi për Is'hakun, pas të cilit do të vinte Jakubi. Allahu i Madhëruar thotë:

Dhe Ne i dhamë atij lajmin e mirë për lindjen e Is'hakut - profet e një prej njerëzve punëmirë. - Allahu i Madhëruar e përgëzoi se do t'i jepej Is'haku, i cili do të jetonte dhe do të bëhej me një djalë, Jakubin, prej të cilit do të vinin pasardhës të tjerë. Ata do të ishin profetë të zgjedhur. Siç shihet, këto ishin përgëzime të njëpasnjëshme.

Ne e bekuam atë dhe Is’hakun. Ndër pasardhësit e tyre do të ketë njerëz punëmirë, por do të ketë edhe nga ata që e ngarkojnë shpirtin dukshëm me gjynahe. - Kuptimi: Ne zbritëm mbi ta begati e bekime të shumta. Allahu i Madhëruar do t'u dhuronte dituri të madhe dhe të dobishme dhe do t'i bënte që të punonin dhe të ishin adhurues të mirë. Nga këta dy fëmijë, Ismailin dhe Is'hakun, Allahu do të përhapte në botë tre popuj të mëdhenj. Nga Ismaili do të sillte popullin arab dhe Profetin më të zgjedhur të fundit të kohës, Muhamedin (a.s.). Ndërsa nga Is'haku do të vinte populli i bijve të Izraelit dhe populli i romakëve pasardhës të Is'hakut. Megjithatë, "... por do të ketë edhe nga ata që e ngarkojnë shpirtin dukshëm me gjynahe." Pra, jo të gjithë do të jenë të mirë. Prej tyre do të ketë të mirë, por edhe të këqij. Do të ketë të drejtë, por edhe të padrejtë ose keqbërës të mëdhenj, të zhytur në mohimin e Zotit dhe idhujtari. Kjo u tha në mënyrë që të mos keqkuptohej fjala: "Ne e bekuam atë dhe Is’hakun ...". Domethënë, ky bekim nuk do të kalonte tek të gjithë pasardhësit e tyre. Sidoqoftë, Allahu është më i ditur.

Ne i dhamë Musait e Harunit mirësi të shumta. Dhe i shpëtuam ata dhe popullin e tyre prej mjerimit të madh. Ne i ndihmuam, prandaj ata ngadhënjyen. Ne u dhamë atyre të dyve një Libër të qartë. Dhe i udhëzuam në rrugën e drejtë. -Allahu i Lartësuar na tregon mirësitë e shumta që u dhuroi dy profetëve dhe adhuruesve të Tij të dashur, Musait dhe Harunit, dy bijve të Imranit. Ai i dalloi ata duke i bërë profetë dhe ndër më të dalluarit që ftuan njerëzimin në rrugën e Zotit. Ai i shpëtoi ata të dy dhe popullin e tyre nga Faraoni dhe ushtritë e tij dhe i bëri të triumfonin kundër tyre. Madje Zoti i mbyti ata mu para syve të bijve të Izraelit. Ai u shpalli atyre një libër madhështor dhe të qartë, Teuratin. Në atë libër ishin drita e ligjit të Zotit dhe shpjegimi për gjithçka. Allahu i drejtoi Musain dhe Harunin në rrugën e drejtë dhe të qartë, duke u shpallur atyre ligje dhe dispozita të drejta, që të afronin tek Ai dhe i bëri ata të denjë që t'i zbatonin e të jetonin sipas tyre. Të gjitha këto ishin nga mirësitë e shumta që Zoti u dhuroi atyre.

Ne i dhamë Musait e Harunit mirësi të shumta. Dhe i shpëtuam ata dhe popullin e tyre prej mjerimit të madh. Ne i ndihmuam, prandaj ata ngadhënjyen. Ne u dhamë atyre të dyve një Libër të qartë. Dhe i udhëzuam në rrugën e drejtë. -Allahu i Lartësuar na tregon mirësitë e shumta që u dhuroi dy profetëve dhe adhuruesve të Tij të dashur, Musait dhe Harunit, dy bijve të Imranit. Ai i dalloi ata duke i bërë profetë dhe ndër më të dalluarit që ftuan njerëzimin në rrugën e Zotit. Ai i shpëtoi ata të dy dhe popullin e tyre nga Faraoni dhe ushtritë e tij dhe i bëri të triumfonin kundër tyre. Madje Zoti i mbyti ata mu para syve të bijve të Izraelit. Ai u shpalli atyre një libër madhështor dhe të qartë, Teuratin. Në atë libër ishin drita e ligjit të Zotit dhe shpjegimi për gjithçka. Allahu i drejtoi Musain dhe Harunin në rrugën e drejtë dhe të qartë, duke u shpallur atyre ligje dhe dispozita të drejta, që të afronin tek Ai dhe i bëri ata të denjë që t'i zbatonin e të jetonin sipas tyre. Të gjitha këto ishin nga mirësitë e shumta që Zoti u dhuroi atyre.

Ne i dhamë Musait e Harunit mirësi të shumta. Dhe i shpëtuam ata dhe popullin e tyre prej mjerimit të madh. Ne i ndihmuam, prandaj ata ngadhënjyen. Ne u dhamë atyre të dyve një Libër të qartë. Dhe i udhëzuam në rrugën e drejtë. -Allahu i Lartësuar na tregon mirësitë e shumta që u dhuroi dy profetëve dhe adhuruesve të Tij të dashur, Musait dhe Harunit, dy bijve të Imranit. Ai i dalloi ata duke i bërë profetë dhe ndër më të dalluarit që ftuan njerëzimin në rrugën e Zotit. Ai i shpëtoi ata të dy dhe popullin e tyre nga Faraoni dhe ushtritë e tij dhe i bëri të triumfonin kundër tyre. Madje Zoti i mbyti ata mu para syve të bijve të Izraelit. Ai u shpalli atyre një libër madhështor dhe të qartë, Teuratin. Në atë libër ishin drita e ligjit të Zotit dhe shpjegimi për gjithçka. Allahu i drejtoi Musain dhe Harunin në rrugën e drejtë dhe të qartë, duke u shpallur atyre ligje dhe dispozita të drejta, që të afronin tek Ai dhe i bëri ata të denjë që t'i zbatonin e të jetonin sipas tyre. Të gjitha këto ishin nga mirësitë e shumta që Zoti u dhuroi atyre.

Ne i dhamë Musait e Harunit mirësi të shumta. Dhe i shpëtuam ata dhe popullin e tyre prej mjerimit të madh. Ne i ndihmuam, prandaj ata ngadhënjyen. Ne u dhamë atyre të dyve një Libër të qartë. Dhe i udhëzuam në rrugën e drejtë. -Allahu i Lartësuar na tregon mirësitë e shumta që u dhuroi dy profetëve dhe adhuruesve të Tij të dashur, Musait dhe Harunit, dy bijve të Imranit. Ai i dalloi ata duke i bërë profetë dhe ndër më të dalluarit që ftuan njerëzimin në rrugën e Zotit. Ai i shpëtoi ata të dy dhe popullin e tyre nga Faraoni dhe ushtritë e tij dhe i bëri të triumfonin kundër tyre. Madje Zoti i mbyti ata mu para syve të bijve të Izraelit. Ai u shpalli atyre një libër madhështor dhe të qartë, Teuratin. Në atë libër ishin drita e ligjit të Zotit dhe shpjegimi për gjithçka. Allahu i drejtoi Musain dhe Harunin në rrugën e drejtë dhe të qartë, duke u shpallur atyre ligje dhe dispozita të drejta, që të afronin tek Ai dhe i bëri ata të denjë që t'i zbatonin e të jetonin sipas tyre. Të gjitha këto ishin nga mirësitë e shumta që Zoti u dhuroi atyre.

Ne i dhamë Musait e Harunit mirësi të shumta. Dhe i shpëtuam ata dhe popullin e tyre prej mjerimit të madh. Ne i ndihmuam, prandaj ata ngadhënjyen. Ne u dhamë atyre të dyve një Libër të qartë. Dhe i udhëzuam në rrugën e drejtë. -Allahu i Lartësuar na tregon mirësitë e shumta që u dhuroi dy profetëve dhe adhuruesve të Tij të dashur, Musait dhe Harunit, dy bijve të Imranit. Ai i dalloi ata duke i bërë profetë dhe ndër më të dalluarit që ftuan njerëzimin në rrugën e Zotit. Ai i shpëtoi ata të dy dhe popullin e tyre nga Faraoni dhe ushtritë e tij dhe i bëri të triumfonin kundër tyre. Madje Zoti i mbyti ata mu para syve të bijve të Izraelit. Ai u shpalli atyre një libër madhështor dhe të qartë, Teuratin. Në atë libër ishin drita e ligjit të Zotit dhe shpjegimi për gjithçka. Allahu i drejtoi Musain dhe Harunin në rrugën e drejtë dhe të qartë, duke u shpallur atyre ligje dhe dispozita të drejta, që të afronin tek Ai dhe i bëri ata të denjë që t'i zbatonin e të jetonin sipas tyre. Të gjitha këto ishin nga mirësitë e shumta që Zoti u dhuroi atyre.

Ne kemi lënë për ta një kujtim të mirë ndër brezat e mëvonshëm. - Allahu bëri që ata të kishin emër të mirë ndër brezat e mëvonshëm.

Paqja qoftë mbi Musain dhe Harunin. Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ata të dy ishin nga robërit Tanë besimtarë. - Këto janë shpërblimet dhe premtimet e Zotit për besimtarët bamirës.

Paqja qoftë mbi Musain dhe Harunin. Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ata të dy ishin nga robërit Tanë besimtarë. - Këto janë shpërblimet dhe premtimet e Zotit për besimtarët bamirës.

Paqja qoftë mbi Musain dhe Harunin. Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ata të dy ishin nga robërit Tanë besimtarë. - Këto janë shpërblimet dhe premtimet e Zotit për besimtarët bamirës.

Edhe Iljasi qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur ai i tha popullit të vet: “A nuk keni frikë(Allahun)A “Bea'l-it”(idhull)po i luteni dhe e braktisni më të mirin Krijues, Allahun, Zotin tuaj dhe Zotin e etërve tuaj të hershëm?!” -Allahu i Lartësuar e lëvdon adhuruesin e Tij të dashur dhe Profetin e Tij, Iljasin (a.s). Ai e dalloi atë duke i dhuruar profetësinë dhe duke e bërë ftues në rrugën e drejtë. Iljasi e urdhëroi popullin e vet që t'i frikësoheshin dhe bindeshin Allahut dhe ta adhuronin si një e të vetëm. Ai i ndaloi dhe paralajmëroi ata që të largoheshin nga idhujtaria dhe pikërisht nga adhurimi i një idhulli, që e quanin Bea'li. Ata kishin braktisur adhurimin e Allahut, i Cili i krijoi të gjitha krijesat në formën më të mirë, Ai që kujdeset dhe rregullon çështjet e tyre. Allahu u dhuroi atyre mirësi të shumta, të shfaqura dhe të fshehura. Duke i këshilluar, Iljasi u tha: Si e braktisni e i ktheni shpinën adhurimit të Allahut, që ka këto cilësi, dhe i dedikoheni adhurimit të një pute, që nuk ka në dorë të sjellë dëm apo dobi, që nuk mund të krijojë gjë, që nuk mund të furnizojë, madje as mund të kujdeset për veten e të flasë?! A nuk është kjo humbja dhe çmenduria më e madhe?!

Edhe Iljasi qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur ai i tha popullit të vet: “A nuk keni frikë(Allahun)A “Bea'l-it”(idhull)po i luteni dhe e braktisni më të mirin Krijues, Allahun, Zotin tuaj dhe Zotin e etërve tuaj të hershëm?!” -Allahu i Lartësuar e lëvdon adhuruesin e Tij të dashur dhe Profetin e Tij, Iljasin (a.s). Ai e dalloi atë duke i dhuruar profetësinë dhe duke e bërë ftues në rrugën e drejtë. Iljasi e urdhëroi popullin e vet që t'i frikësoheshin dhe bindeshin Allahut dhe ta adhuronin si një e të vetëm. Ai i ndaloi dhe paralajmëroi ata që të largoheshin nga idhujtaria dhe pikërisht nga adhurimi i një idhulli, që e quanin Bea'li. Ata kishin braktisur adhurimin e Allahut, i Cili i krijoi të gjitha krijesat në formën më të mirë, Ai që kujdeset dhe rregullon çështjet e tyre. Allahu u dhuroi atyre mirësi të shumta, të shfaqura dhe të fshehura. Duke i këshilluar, Iljasi u tha: Si e braktisni e i ktheni shpinën adhurimit të Allahut, që ka këto cilësi, dhe i dedikoheni adhurimit të një pute, që nuk ka në dorë të sjellë dëm apo dobi, që nuk mund të krijojë gjë, që nuk mund të furnizojë, madje as mund të kujdeset për veten e të flasë?! A nuk është kjo humbja dhe çmenduria më e madhe?!

Edhe Iljasi qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur ai i tha popullit të vet: “A nuk keni frikë(Allahun)A “Bea'l-it”(idhull)po i luteni dhe e braktisni më të mirin Krijues, Allahun, Zotin tuaj dhe Zotin e etërve tuaj të hershëm?!” -Allahu i Lartësuar e lëvdon adhuruesin e Tij të dashur dhe Profetin e Tij, Iljasin (a.s). Ai e dalloi atë duke i dhuruar profetësinë dhe duke e bërë ftues në rrugën e drejtë. Iljasi e urdhëroi popullin e vet që t'i frikësoheshin dhe bindeshin Allahut dhe ta adhuronin si një e të vetëm. Ai i ndaloi dhe paralajmëroi ata që të largoheshin nga idhujtaria dhe pikërisht nga adhurimi i një idhulli, që e quanin Bea'li. Ata kishin braktisur adhurimin e Allahut, i Cili i krijoi të gjitha krijesat në formën më të mirë, Ai që kujdeset dhe rregullon çështjet e tyre. Allahu u dhuroi atyre mirësi të shumta, të shfaqura dhe të fshehura. Duke i këshilluar, Iljasi u tha: Si e braktisni e i ktheni shpinën adhurimit të Allahut, që ka këto cilësi, dhe i dedikoheni adhurimit të një pute, që nuk ka në dorë të sjellë dëm apo dobi, që nuk mund të krijojë gjë, që nuk mund të furnizojë, madje as mund të kujdeset për veten e të flasë?! A nuk është kjo humbja dhe çmenduria më e madhe?!

Edhe Iljasi qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur ai i tha popullit të vet: “A nuk keni frikë(Allahun)A “Bea'l-it”(idhull)po i luteni dhe e braktisni më të mirin Krijues, Allahun, Zotin tuaj dhe Zotin e etërve tuaj të hershëm?!” -Allahu i Lartësuar e lëvdon adhuruesin e Tij të dashur dhe Profetin e Tij, Iljasin (a.s). Ai e dalloi atë duke i dhuruar profetësinë dhe duke e bërë ftues në rrugën e drejtë. Iljasi e urdhëroi popullin e vet që t'i frikësoheshin dhe bindeshin Allahut dhe ta adhuronin si një e të vetëm. Ai i ndaloi dhe paralajmëroi ata që të largoheshin nga idhujtaria dhe pikërisht nga adhurimi i një idhulli, që e quanin Bea'li. Ata kishin braktisur adhurimin e Allahut, i Cili i krijoi të gjitha krijesat në formën më të mirë, Ai që kujdeset dhe rregullon çështjet e tyre. Allahu u dhuroi atyre mirësi të shumta, të shfaqura dhe të fshehura. Duke i këshilluar, Iljasi u tha: Si e braktisni e i ktheni shpinën adhurimit të Allahut, që ka këto cilësi, dhe i dedikoheni adhurimit të një pute, që nuk ka në dorë të sjellë dëm apo dobi, që nuk mund të krijojë gjë, që nuk mund të furnizojë, madje as mund të kujdeset për veten e të flasë?! A nuk është kjo humbja dhe çmenduria më e madhe?!

Por ata e përgënjeshtruan atë, prandaj të gjithë do të jenë në Xhehenem. - Ata refuzuan që t'i bindeshin dhe që të pasonin rrugën e tij. Për këtë arsye, duke i kërcënuar me ndëshkim, Allahu i Madhëruar thotë: "... të gjithë do të jenë në Xhehenem." Kështu, Allahu i Madhëruar i kërcënoi me dënim në Ditën e Gjykimit dhe nuk përmendi ndonjë ndëshkim në këtë jetë për ta.

Përveç robërve të sinqertë të Allahut. - Të vetmit që shpëtojnë nga ky kërcënim janë ata që Allahu i pastroi dhe zgjodhi për veten e Tij. Ata ndjekin Profetin e Zotit. Ata nuk do të jenë në ndëshkim, por do të kenë shpërblime të mëdha nga Zoti i tyre.

Dhe Ne lamë një kujtim të mirë për të ndër popujt e ardhshëm. - Edhe për Iljasin bëmë emër dhe famë të mirë ndër njerëzit e mëvonshëm.

Paqja qoftë mbi Iljasin! - Selami qoftë mbi Iljasin, nga Allahu dhe nga robërit e Tij.

Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. - Kështu e lëvdoi Allahu Iljasin, ashtu siç lëvdoi vëllezërit e tij profetë. Ai i lëvdoi për besimin e pastër dhe për veprat e mira e të sinqerta.

Kështu i shpërblejmë Ne vepërmirët. Vërtet, ai ishte nga robërit Tanë besimtarë. - Kështu e lëvdoi Allahu Iljasin, ashtu siç lëvdoi vëllezërit e tij profetë. Ai i lëvdoi për besimin e pastër dhe për veprat e mira e të sinqerta.

Edhe Luti qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij! - Allahu i Madhëruar lëvdon Profetin e Tij të dashur Lutin. Ai e dalloi atë duke e bërë profet. Luti ishte ftues i njerëzve në rrugën e Zotit dhe mësues i të mirës. Ai e paralajmëroi popullin e tij që t'i largoheshin shirkut dhe poshtërsive. Më pas, kur ata nuk e dëgjuan dhe nuk pranuan të bindeshin, Allahu i Madhëruar e shpëtoi Lutin dhe familjen e tij. Ata u nisën në udhëtimin e shpëtimit natën herët, duke shpëtuar nga dënimi i ashpër që e mbuloi atë vend.

Edhe Luti qe prej të dërguarve Tanë. Kujto, kur Ne e shpëtuam atë dhe familjen e tij! - Allahu i Madhëruar lëvdon Profetin e Tij të dashur Lutin. Ai e dalloi atë duke e bërë profet. Luti ishte ftues i njerëzve në rrugën e Zotit dhe mësues i të mirës. Ai e paralajmëroi popullin e tij që t'i largoheshin shirkut dhe poshtërsive. Më pas, kur ata nuk e dëgjuan dhe nuk pranuan të bindeshin, Allahu i Madhëruar e shpëtoi Lutin dhe familjen e tij. Ata u nisën në udhëtimin e shpëtimit natën herët, duke shpëtuar nga dënimi i ashpër që e mbuloi atë vend.

Përveç një plake(gruas së tij), që mbeti me të dënuarit. - Ajo ishte gruaja e Lutit. Ajo mbeti me ata që u ndëshkuan, sepse nuk e pasoi fenë e Lutit dhe e refuzoi besimin e tij.

Pastaj Ne i shkatërruam të tjerët. - Allahu i Lartësuar e ktheu përmbys atë vend. Në ajete të tjera thuhet: “Në kohën e lindjes së diellit, ata i përfshiu një ushtimë e tmerrshme. Dhe Ne i përmbysëm (Qytetet) dhe lëshuam mbi ta reshje si deltinë e pjekur.” Mbetën ashtu, derisa u ftohën.

Ju(o banorë të Mekës) me siguri kaloni aty pranë(rrënojave)ditën dhe natën (gjatë udhëtimeve). - Ju kaloni pranë vendbanimeve të tyre gjatë ditës dhe natën. Ju kaloni shpesh në ato vende dhe e dini shumë mirë se çfarë u ndodhi atyre.

Atëherë, a nuk po llogjikoni? - A nuk mendoni për këto shenja e argumente të lëna nga Zoti dhe të hiqni dorë nga çdo veprim që është i dënueshëm?!

Edhe Junusi qe nga të dërguarit Tanë. - Allahu i Madhëruar e lëvdon adhuruesin dhe Profetin e Tij të dashur, Junusin të birin e Metteas ashtu siç lëvdoi edhe vëllezërit e tij profetë. Ai e dalloi atë duke e bërë profet dhe e ngarkoi me misionin që të ftonte njerëzit në rrugën e Allahut. Allahu i Madhëruar na tregon se Junusi kaloi një sprovë, por Ai e shpëtoi për shkak të imanit të çiltër dhe për shkak të veprave të tij të mira.

Kujto kur ai vrapoi(si një rob i aratisur)drejt anijes që ishte e mbushur plot e përplot(me udhëtarë)! Dhe hodhi short(me udhëtarët se kush duhej flakur nga anija), por humbi(ndaj e hodhën në det). -Junusi u largua, duke bërë kështu një vepër që Zoti nuk e donte. Ai mendoi se Zoti nuk do ta ndëshkonte për të. Allahu i Madhëruar nuk na ka treguar se çfarë vepre bëri Junusi, që Ai nuk e pëlqeu, sepse, me sa duket, është e panevojshme; në të kundërt, do të na kishte njoftuar. E rëndësishme në gjithë këtë histori është se Junusi bëri një gabim, për të cilin Zoti i dha një mësim të mirë, edhe pse ai ishte nga profetët e Tij të nderuar. Sidoqoftë, Allahu e shpëtoi, pas këtij mësimi që i dha, dhe largoi nga ai çdo vuajtje. Allahu i Madhëruar bëri të mundur që më pas të ndodhnin shumë gjëra të mira, që do të rregullonin gjendjen e Profetit. Kur Junusi u largua, shkoi në një anije, e cila, siç thotë Zoti: "ishte e mbushur plot e përplot (me udhëtarë)”, pra, ishte e tejmbushur me njerëz. Kur panë se anija ishte tej mase e rënduar dhe në rrezik për t’u mbytur të gjithë, njerëzit vendosën që ta lehtësonin peshën e saj duke hedhur në det disa nga udhëtarët. Duke qenë se nuk mund ta zgjidhnin se kë do të hidhnin, ata vendosën ta bënin me short. Kujt t’i binte shorti, do të hidhej në det. Kur Allahu i Lartësuar dëshiron diçka, e lehtëson rrugën e realizimit të saj. Allahu tha: "... Dhe hodhi short (me udhëtarët se kush duhej flakur nga anija), por humbi (ndaj e hodhën në det)." Pra, shorti i ra Junusit (a.s), dhe kështu ata e hodhën në det.

Kujto kur ai vrapoi(si një rob i aratisur)drejt anijes që ishte e mbushur plot e përplot(me udhëtarë)! Dhe hodhi short(me udhëtarët se kush duhej flakur nga anija), por humbi(ndaj e hodhën në det). -Junusi u largua, duke bërë kështu një vepër që Zoti nuk e donte. Ai mendoi se Zoti nuk do ta ndëshkonte për të. Allahu i Madhëruar nuk na ka treguar se çfarë vepre bëri Junusi, që Ai nuk e pëlqeu, sepse, me sa duket, është e panevojshme; në të kundërt, do të na kishte njoftuar. E rëndësishme në gjithë këtë histori është se Junusi bëri një gabim, për të cilin Zoti i dha një mësim të mirë, edhe pse ai ishte nga profetët e Tij të nderuar. Sidoqoftë, Allahu e shpëtoi, pas këtij mësimi që i dha, dhe largoi nga ai çdo vuajtje. Allahu i Madhëruar bëri të mundur që më pas të ndodhnin shumë gjëra të mira, që do të rregullonin gjendjen e Profetit. Kur Junusi u largua, shkoi në një anije, e cila, siç thotë Zoti: "ishte e mbushur plot e përplot (me udhëtarë)”, pra, ishte e tejmbushur me njerëz. Kur panë se anija ishte tej mase e rënduar dhe në rrezik për t’u mbytur të gjithë, njerëzit vendosën që ta lehtësonin peshën e saj duke hedhur në det disa nga udhëtarët. Duke qenë se nuk mund ta zgjidhnin se kë do të hidhnin, ata vendosën ta bënin me short. Kujt t’i binte shorti, do të hidhej në det. Kur Allahu i Lartësuar dëshiron diçka, e lehtëson rrugën e realizimit të saj. Allahu tha: "... Dhe hodhi short (me udhëtarët se kush duhej flakur nga anija), por humbi (ndaj e hodhën në det)." Pra, shorti i ra Junusit (a.s), dhe kështu ata e hodhën në det.

Atë e gëlltiti peshku i madh dhe e meritoi atë dënim. - Një peshk i madh e gëlltiti Junusin pikërisht sepse ai kishte bërë një vepër që kishte zemëruar Zotin. Por Allahu i Lavdëruar thotë:

E sikur të mos kishte qenë prej atyre që e madhërojnë shumë Zotin(me tesbih), Ai do të mbetej në barkun e peshkut deri në Ditën e Ringjalljes. -Më parë, Junusi kishte qenë adhurues i mirë dhe e lavdëronte Allahun me tesbih dhe tahmid. Madje, edhe në barkun e peshkut të madh, ai lutej me përgjërim e pendim: "(Kujto) Edhe Dhen-nunin (Junusin) kur iku i zemëruar (prej popullit të tij) dhe mendoi se nuk do ta dënonim! Por, në thellësitë e errësirës, ai tha: “Nuk ka Zot tjetër (të denjë për adhurim) përveç Teje! Qofsh i lavdëruar! Unë i bëra padrejtësi vetes sime!” Ne iu përgjigjëm atij dhe e shpëtuam nga trishtimi. Kështu i shpëtojmë Ne besimtarët." [Junus 87, 88]. Nëse nuk do të kishte bërë vepra të mira dhe të sinqerta më parë: "Ai do të mbetej në barkun e tij (peshkut) deri në Ditën e Ringjalljes." Ai peshk do të ishte varri i tij, por Allahu e shpëtoi pikërisht për adhurimet e tij të sinqerta dhe lavdërimet e shumta për Të. Kështu i shpëton Allahu besimtarët e sinqertë, kur ata bien në vështirësi. Gjynahet e tyre nuk e bëjnë Allahun të harrojë mirësitë, adhurimet dhe sinqeritetin e tyre.

E sikur të mos kishte qenë prej atyre që e madhërojnë shumë Zotin(me tesbih), Ai do të mbetej në barkun e peshkut deri në Ditën e Ringjalljes. -Më parë, Junusi kishte qenë adhurues i mirë dhe e lavdëronte Allahun me tesbih dhe tahmid. Madje, edhe në barkun e peshkut të madh, ai lutej me përgjërim e pendim: "(Kujto) Edhe Dhen-nunin (Junusin) kur iku i zemëruar (prej popullit të tij) dhe mendoi se nuk do ta dënonim! Por, në thellësitë e errësirës, ai tha: “Nuk ka Zot tjetër (të denjë për adhurim) përveç Teje! Qofsh i lavdëruar! Unë i bëra padrejtësi vetes sime!” Ne iu përgjigjëm atij dhe e shpëtuam nga trishtimi. Kështu i shpëtojmë Ne besimtarët." [Junus 87, 88]. Nëse nuk do të kishte bërë vepra të mira dhe të sinqerta më parë: "Ai do të mbetej në barkun e tij (peshkut) deri në Ditën e Ringjalljes." Ai peshk do të ishte varri i tij, por Allahu e shpëtoi pikërisht për adhurimet e tij të sinqerta dhe lavdërimet e shumta për Të. Kështu i shpëton Allahu besimtarët e sinqertë, kur ata bien në vështirësi. Gjynahet e tyre nuk e bëjnë Allahun të harrojë mirësitë, adhurimet dhe sinqeritetin e tyre.

Ne e nxorëm atë në një breg të zhveshur e të shkretë, -Peshku e hodhi në një tokë të shkretë, ku nuk banonte askush, dhe ndoshta ishte e shkretë edhe nga bimësia dhe pemët, pra, që nuk mund të gjeje asnjë hije ku të fusje kokën.ashtu të sëmurë. - Junusi ishte në një gjendje shumë të rëndë, i sëmurë dhe i lënduar thellë në shpirt. Ai ishte i dëmtuar në trup për shkak të qëndrimit të gjatë në barkun e peshkut. Ai dukej si një zog i vogël i sapodalë nga veza.

Dhe bëmë që të mbijë pranë tij një bimë kungulli. - Kjo i mundësoi që të kishte hije të gjerë dhe që t'i mbante larg insektet dëmtuese. Kështu po dukeshin mëshira dhe përkujdesi i Zotit, pas këtij mësimi të mirë. Pasi e shëroi dhe u kujdes për të, Allahu i Madhëruar vijoi ta plotësonte mirësinë e Tij ndaj Junusit, Profetit të tij të dashur, të cilin dëshiroi ta mësonte dhe edukonte.

Pastaj, Ne e dërguam atë(me detyrë)te njëqind mijë e më shumë(njerëz)- Ai e dërgoi si profet në një popull që ishte më shumë se 100 mijë njerëz. Kjo ishte një ndër mirësitë më të mëdha që Allahu i Lartësuar i dhuroi Junusit.

dhe ata i besuan. -Të gjithë ata e besuan dhe e pasuan Junusin, dhe kështu ata do të përfshihen në peshoren e tij të mirësive.Ne i lamë të jetonin për një kohë. - Zoti e largoi dënimin nga populli i Junusit, edhe pse ai gati sa nuk i përfshiu të gjithë. I Lartësuari thotë: "Përse nuk pati ndonjë vend, banorët e të cilit të besonin dhe t’u bënte dobi besimi i tyre, përveç popullit të Junusit? Kur ata besuan, Ne ua larguam dënimin poshtërues në jetën e kësaj bote dhe i lejuam të jetojnë deri në një afat të caktuar." [Junus 98.]

Tani pyeti ata(o Muhamed): “Vallë Zotit tënd i takojnë vajzat, kurse atyre u takojnë djemtë?” -Pyeti këta idhujtarë, që adhurojnë idhuj ose melekët, duke pretenduar se melekët janë bijat e Allahut! Folu atyre që i bëjnë shirk Zotit dhe e përshkruajnë atë me diçka që nuk i shkon madhështisë së Tij. Vallë, Zotit i takojnë vajzat, kurse atyre djemtë? Ky është një gjykim shumë i keq, së pari, sepse pretendon se Zoti ka fëmijë dhe, së dyti, pretendon se Atij i takon ajo kategori e fëmijëve që konsiderohet më pak e preferuar ndër ju dhe të cilën ju nuk i doni për veten tuaj. I Madhëruari thotë në një ajet tjetër: "Ata shpifin se Allahu ka (si fëmijë) vajzat - i pastër qoftë Ai nga përshkrimet e tyre! - ndërsa për veten e tyre zgjedhin çfarë ua ka ënda (djemtë). Kur ndonjëri prej tyre përgëzohet se i ka lindur vajzë, fytyra i nxihet dhe ai mbushet plot dëshpërim. Fshihet prej njerëzve për shkak të së keqes që i përcjellin. A ta mbajë atë, ashtu i turpëruar, apo ta mbulojë atë (të gjallë) në dhé? Sa i keq është gjykimi i tyre!" [Nahl 57 – 59]. Ata bënë padrejtësi edhe në një aspekt tjetër, kur thanë se melekët janë bija të Zotit. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar e nxjerr në pah mashtrimin e tyre, kur thotë:

Mos vallë Ne i krijuam melekët femra dhe ata ishin dëshmitarë? - Mos, vallë, ishin dëshmitarë kur Zoti i krijoi melekët? Kjo tregon se ata i thanë ato fjalë pa asnjë lloj diturie, pra, ishin thjesht trillime pa bazë për Zotin. Të shumta janë shpifjet dhe trillimet e tyre për Zotin.

Vini re se si trillojnë e thonë:“Allahu ka lindur fëmijë.” - Duke gënjyer haptas, ata thanë: “Allahu ka lindur fëmijë.”

Nuk ka dyshim se ata janë gënjeshtarë. - Pa dyshim që kjo është gënjeshtër dhe ata janë mashtrues.

Mos, vallë, Ai i ka bërë vajzat më të zgjedhura se djemtë? - Mos, vallë, Zoti e bëri këtë përzgjedhje? Ç’është ky gjykim i padrejtë?!

Ç'është me ju, si gjykoni kështu? A nuk po mendoni? - A nuk po mendoni fare në ato që thoni? Nëse do të mendoheshit, nuk do të nxirrnit të tilla shpifje.

Ç'është me ju, si gjykoni kështu? A nuk po mendoni? - A nuk po mendoni fare në ato që thoni? Nëse do të mendoheshit, nuk do të nxirrnit të tilla shpifje.

Apo mos vallë keni ndonjë provë të sigurt për atë që thoni?! - Mos, vallë, keni ndonjë argument të fortë dhe të qartë nga ndonjë Shpallje e Zotit ose nga ndonjë profet? Asgjë nga këto nuk është dhe nuk do të ndodhë.

Atëherë silleni librin tuaj, nëse thoni të vërtetën! - Kështu, çdokush që bën një pohim për Allahun e nuk sjell asnjë argument të pranueshëm nga ligji i Allahut, ai konsiderohet mashtrues dhe i padrejtë, që ka bërë një padrejtësi shumë të madhe, që ka folur për Allahun pa dije.

Ata(idhujtarët)kanë trilluar edhe lidhje farefisnore mes Tij dhe xhindeve. Por, xhindet e dinë mirë se ata(idhujtarët)do të jenë në zjarr. - Këta idhujtarë shpifin e thonë se melekët janë bijat e Allahut, kurse nënat e tyre janë femrat e xhindëve. Kështu, ata shpifin se mes Allahut dhe xhindëve ekziston një lidhje e tillë. E si mund të jetë kështu, kur xhindët e dinë mirë se do të ringjallen e do të merren në llogari në Ditën e Gjykimit dhe do të dënohen e shpërblehen si gjithë të tjerët?! Ata janë thjesht robër dhe krijesa të dobëta, prandaj si mund të pretendosh se kanë një lidhje të tillë me Allahun?

I madhëruar qoftë Allahu nga ajo që ata i përshkruajnë. - Allahu është Mbretëruesi i Madhëruar, Ai është i Plotë, Absolut, i Butë dhe i Mëshirshëm. Ai nuk nxitohet të ndëshkojë këta keqbërës, që e përshkruajnë me këto atribute jo të vërteta.

(Të gjithë ata trilluan gënjeshtra) Përveç robërve të sinqertë të Allahut. - Ai dëshmon se ajo me të cilën e përshkruajnë besimtarët e sinqertë është e drejtë, sepse ata e përshkruajnë Atë veçse me atë që është e drejtë dhe që i shkon madhështisë së Tij. Për këtë arsye, ata quhen të sinqertë dhe të vërtetë. Ata flasin veçse me argument dhe dritë nga Zoti.

E, as ju dhe as ata që ju i adhuroni(idhujt), Nuk mund ta çoni në humbje askënd, Përveç atyre që do të hidhen në Xhehenem. -Mësojeni dhe nguliteni mirë në mendje, o idhujtarë, se as ju dhe as ajo që ju adhuroni veç Allahut nuk mund që të devijoni dhe të largoni nga drita e Allahut askënd, veçse nëse Allahu e ka përcaktuar dhe e ka vendosur diçka të tillë. Vetëm ata që Zoti i ka vendosur më parë se do të jenë banorë të Zjarrit, vetëm ata janë të humbur, sepse udhëzimi dhe humbja janë tërësisht në dorë të Allahut dhe idhujtarët janë të pafuqishëm që të humbasin e të devijojnë dikë pa lejen dhe urtësinë e Allahut. Kjo tregon mangësinë e idhujve, nga njëra anë, dhe pushtetin e plotë të Allahut, nga ana tjetër. Për këtë arsye, as të mos ju shkojë ndër mend se mund të devijoni adhuruesit e Tij të sinqertë, që Ai i ka zgjedhur për Veten e vet. Ata janë "muflihin", pra, do të arrijnë çdo të mirë dhe do të shpëtojnë nga çdo e keqe, si në dynja, edhe në ahiret.

E, as ju dhe as ata që ju i adhuroni(idhujt), Nuk mund ta çoni në humbje askënd, Përveç atyre që do të hidhen në Xhehenem. -Mësojeni dhe nguliteni mirë në mendje, o idhujtarë, se as ju dhe as ajo që ju adhuroni veç Allahut nuk mund që të devijoni dhe të largoni nga drita e Allahut askënd, veçse nëse Allahu e ka përcaktuar dhe e ka vendosur diçka të tillë. Vetëm ata që Zoti i ka vendosur më parë se do të jenë banorë të Zjarrit, vetëm ata janë të humbur, sepse udhëzimi dhe humbja janë tërësisht në dorë të Allahut dhe idhujtarët janë të pafuqishëm që të humbasin e të devijojnë dikë pa lejen dhe urtësinë e Allahut. Kjo tregon mangësinë e idhujve, nga njëra anë, dhe pushtetin e plotë të Allahut, nga ana tjetër. Për këtë arsye, as të mos ju shkojë ndër mend se mund të devijoni adhuruesit e Tij të sinqertë, që Ai i ka zgjedhur për Veten e vet. Ata janë "muflihin", pra, do të arrijnë çdo të mirë dhe do të shpëtojnë nga çdo e keqe, si në dynja, edhe në ahiret.

E, as ju dhe as ata që ju i adhuroni(idhujt), Nuk mund ta çoni në humbje askënd, Përveç atyre që do të hidhen në Xhehenem. -Mësojeni dhe nguliteni mirë në mendje, o idhujtarë, se as ju dhe as ajo që ju adhuroni veç Allahut nuk mund që të devijoni dhe të largoni nga drita e Allahut askënd, veçse nëse Allahu e ka përcaktuar dhe e ka vendosur diçka të tillë. Vetëm ata që Zoti i ka vendosur më parë se do të jenë banorë të Zjarrit, vetëm ata janë të humbur, sepse udhëzimi dhe humbja janë tërësisht në dorë të Allahut dhe idhujtarët janë të pafuqishëm që të humbasin e të devijojnë dikë pa lejen dhe urtësinë e Allahut. Kjo tregon mangësinë e idhujve, nga njëra anë, dhe pushtetin e plotë të Allahut, nga ana tjetër. Për këtë arsye, as të mos ju shkojë ndër mend se mund të devijoni adhuruesit e Tij të sinqertë, që Ai i ka zgjedhur për Veten e vet. Ata janë "muflihin", pra, do të arrijnë çdo të mirë dhe do të shpëtojnë nga çdo e keqe, si në dynja, edhe në ahiret.

Çdonjëri prej nesh(melekëve)ka një vend(e detyrë)të caktuar. - Në këtë ajet jepet pastërtia e melekëve nga ajo që idhujtarët shpifin për ta dhe faktin se ata janë robër të bindur dhe të mirë të Allahut. Ata kurrë nuk ia kthejnë fjalën Allahut, as edhe për një çast të shkurtër sa një pulitje sysh. Për secilin nga ata, Allahu ka dhënë një detyrë dhe pozicion të caktuar, që nuk e tejkalojnë apo ndryshojnë. Melekët nuk kanë asnjë çështje në dorë.

Ne(melekët)qëndrojmë të rreshtuar në rreshta(në adhurim për Zotin), - Ata rrinë të rreshtuar, të gatshëm për t'i shërbyer Allahut të Madhëruar dhe në bindje të urdhrave të Tij.

Dhe ne e lavdërojmë Atë(Allahun)me tesbih (duke thënë subhanall-llah). - Melekët e madhërojnë Allahun me tesbih, duke e dëlirësuar nga çdo mangësi apo përshkrim që nuk i shkon për shtat madhështisë së Tij. Atëherë, si mund të pretendohet se ata janë partnerë dhe ndihmës të Allahut? I lartësuar qoftë Allahu i Madhëruar!

Dhe kishte nga ata(idhujtarët mekas)që thoshin: Sikur të kishim pasur ndonjë libër nga të parët Ne, me siguri do të kishim qenë rob të sinqertë të Allahut". Ata e mohojnë atë(Kur’anin). -Allahu i Lartësuar na njofton se idhujtarët shtireshin sikur donin që të ishin të udhëzuar, prandaj thoshin: "Po të kishim ndonjë libër nga të parët, do të ishim robër të sinqertë të Allahut. Po të na vinte edhe ne ndonjë shpallje e kujtim nga Zoti, ashtu siç u erdhën popujve të shkuar, ne do të ishim të sinqertë në adhurimin e Allahut si një i vetëm.” Por Allahu i Lartësuar thotë: "Ata e mohojnë atë (Kur’anin)." Domethënë, ata gënjenin, sepse atyre u erdhi Libri më i mirë, por refuzuan ta pasonin. Kështu u kuptua se ata e refuzonin me forcë dhe urrejtje të vërtetën, madje e luftonin atë. Por:

Dhe kishte nga ata(idhujtarët mekas)që thoshin: Sikur të kishim pasur ndonjë libër nga të parët Ne, me siguri do të kishim qenë rob të sinqertë të Allahut". Ata e mohojnë atë(Kur’anin). -Allahu i Lartësuar na njofton se idhujtarët shtireshin sikur donin që të ishin të udhëzuar, prandaj thoshin: "Po të kishim ndonjë libër nga të parët, do të ishim robër të sinqertë të Allahut. Po të na vinte edhe ne ndonjë shpallje e kujtim nga Zoti, ashtu siç u erdhën popujve të shkuar, ne do të ishim të sinqertë në adhurimin e Allahut si një i vetëm.” Por Allahu i Lartësuar thotë: "Ata e mohojnë atë (Kur’anin)." Domethënë, ata gënjenin, sepse atyre u erdhi Libri më i mirë, por refuzuan ta pasonin. Kështu u kuptua se ata e refuzonin me forcë dhe urrejtje të vërtetën, madje e luftonin atë. Por:

Dhe kishte nga ata(idhujtarët mekas)që thoshin: Sikur të kishim pasur ndonjë libër nga të parët Ne, me siguri do të kishim qenë rob të sinqertë të Allahut". Ata e mohojnë atë(Kur’anin). -Allahu i Lartësuar na njofton se idhujtarët shtireshin sikur donin që të ishin të udhëzuar, prandaj thoshin: "Po të kishim ndonjë libër nga të parët, do të ishim robër të sinqertë të Allahut. Po të na vinte edhe ne ndonjë shpallje e kujtim nga Zoti, ashtu siç u erdhën popujve të shkuar, ne do të ishim të sinqertë në adhurimin e Allahut si një i vetëm.” Por Allahu i Lartësuar thotë: "Ata e mohojnë atë (Kur’anin)." Domethënë, ata gënjenin, sepse atyre u erdhi Libri më i mirë, por refuzuan ta pasonin. Kështu u kuptua se ata e refuzonin me forcë dhe urrejtje të vërtetën, madje e luftonin atë. Por:

Por, shpejt do ta mësojnë(çfarë i pret). - Ata do ta shohin ndëshkimin, kur t'i godasë. Gjithashtu, të mos mendojnë se në këtë botë kanë për të fituar mbi të vërtetën dhe pasuesit e saj. Allahu i Lavdëruar thotë:

Tashmë, Fjala Jonë u është dhënë më parë robërve tanë të dërguar se ata, pa dyshim do të ndihmohen (nga Ne)dhe se Forcat Tona ato me siguri do të jenë ngadhënjimtare. -Ky është premtimi i Allahut, që kurrë nuk mund të thyhet. Të dërguarit dhe adhuruesit e Tij të sinqertë kanë për të triumfuar gjithmonë! Ata do të arrijnë çdo mirësi e do të shpëtojnë nga çdo ligësi. Ata do të dalin fitimtarë mbi të gjithë të tjerët, sepse është Allahu Ai që u jep fitoren dhe i mbështet me ndihmën e Tij të fuqishme. Kështu, atyre u mundësohet që ta përkryejnë dhe shfaqin haptas fenë e tyre. Ky është një përgëzim i mrekullueshëm për të gjithë ata që përshkruhen si “xhundu-Allah” - ushtri e Allahut. Nëse i përmbahen dhe zbatojnë fenë e Allahut në veten e tyre dhe luftojnë kundër atyre që Allahu ka urdhëruar që të luftohen, atëherë ta dinë se fitorja është e tyre dhe Allahu është me ta.

Tashmë, Fjala Jonë u është dhënë më parë robërve tanë të dërguar se ata, pa dyshim do të ndihmohen (nga Ne)dhe se Forcat Tona ato me siguri do të jenë ngadhënjimtare. -Ky është premtimi i Allahut, që kurrë nuk mund të thyhet. Të dërguarit dhe adhuruesit e Tij të sinqertë kanë për të triumfuar gjithmonë! Ata do të arrijnë çdo mirësi e do të shpëtojnë nga çdo ligësi. Ata do të dalin fitimtarë mbi të gjithë të tjerët, sepse është Allahu Ai që u jep fitoren dhe i mbështet me ndihmën e Tij të fuqishme. Kështu, atyre u mundësohet që ta përkryejnë dhe shfaqin haptas fenë e tyre. Ky është një përgëzim i mrekullueshëm për të gjithë ata që përshkruhen si “xhundu-Allah” - ushtri e Allahut. Nëse i përmbahen dhe zbatojnë fenë e Allahut në veten e tyre dhe luftojnë kundër atyre që Allahu ka urdhëruar që të luftohen, atëherë ta dinë se fitorja është e tyre dhe Allahu është me ta.

Tashmë, Fjala Jonë u është dhënë më parë robërve tanë të dërguar se ata, pa dyshim do të ndihmohen (nga Ne)dhe se Forcat Tona ato me siguri do të jenë ngadhënjimtare. -Ky është premtimi i Allahut, që kurrë nuk mund të thyhet. Të dërguarit dhe adhuruesit e Tij të sinqertë kanë për të triumfuar gjithmonë! Ata do të arrijnë çdo mirësi e do të shpëtojnë nga çdo ligësi. Ata do të dalin fitimtarë mbi të gjithë të tjerët, sepse është Allahu Ai që u jep fitoren dhe i mbështet me ndihmën e Tij të fuqishme. Kështu, atyre u mundësohet që ta përkryejnë dhe shfaqin haptas fenë e tyre. Ky është një përgëzim i mrekullueshëm për të gjithë ata që përshkruhen si “xhundu-Allah” - ushtri e Allahut. Nëse i përmbahen dhe zbatojnë fenë e Allahut në veten e tyre dhe luftojnë kundër atyre që Allahu ka urdhëruar që të luftohen, atëherë ta dinë se fitorja është e tyre dhe Allahu është me ta.

Prandaj, largohu prej tyre për njëfarë kohe, - Ky është një urdhër drejtuar Profetit të Tij, që të distancohej nga ata që tregoheshin kokëfortë e nuk e pranonin të vërtetën, sepse tashmë nuk kishte mbetur gjë tjetër për ta, veçse t'u zbriste dënimi i Zotit.

Dhe vështro(kur t'i përfshijë ndëshkimi)se edhe ata do ta shohin (ndihmën tonë për besimtarët). - Le të presin dhe të shohin se si do t'i godasë dënimi i Allahut. Pa dyshim që ai do të bjerë i ashpër mbi ta.

Mos vallë, ata duan ta shpejtojnë ndëshkimin tonë(për ta)?Kur, ai(dënimi)të zbresë, i keq do të jetë mëngjesi i atyre që qenë paralajmëruar. -Kur ai dënim të zbresë në vendin e tyre ose pranë tyre, ai do të jetë një agim i tmerrshëm, sepse është agimi i ligësisë, dënimit dhe shfarosjes. Më pas, Allahu i Lartësuar e porosit për t'u larguar prej tyre, duke paralajmëruar se koha e ndëshkimit po afron dhe shpejt do të përmbushet.

Mos vallë, ata duan ta shpejtojnë ndëshkimin tonë(për ta)?Kur, ai(dënimi)të zbresë, i keq do të jetë mëngjesi i atyre që qenë paralajmëruar. -Kur ai dënim të zbresë në vendin e tyre ose pranë tyre, ai do të jetë një agim i tmerrshëm, sepse është agimi i ligësisë, dënimit dhe shfarosjes. Më pas, Allahu i Lartësuar e porosit për t'u larguar prej tyre, duke paralajmëruar se koha e ndëshkimit po afron dhe shpejt do të përmbushet.

Prandaj, largohu prej tyre për njëfarë kohe! Dhe vështro(kur t'i përfshijë ndëshkimi)se edhe ata do ta shohin (ndihmën tonë për besimtarët). -Për këtë arsye, ju mbetet veçse të shihni, sepse edhe ata të mjerë do të shohin atë që do t'i godasë. Në këtë sure u përmendën shumë nga fjalët e shëmtuara dhe trillimet e idhujtarëve për përshkrimin e Allahut. Për këtë arsye, në fund të kësaj sureje, Allahu i Madhëruar e dëlirëson Veten e vet nga ato shpifje e trillime dhe thotë:

Prandaj, largohu prej tyre për njëfarë kohe! Dhe vështro(kur t'i përfshijë ndëshkimi)se edhe ata do ta shohin (ndihmën tonë për besimtarët). -Për këtë arsye, ju mbetet veçse të shihni, sepse edhe ata të mjerë do të shohin atë që do t'i godasë. Në këtë sure u përmendën shumë nga fjalët e shëmtuara dhe trillimet e idhujtarëve për përshkrimin e Allahut. Për këtë arsye, në fund të kësaj sureje, Allahu i Madhëruar e dëlirëson Veten e vet nga ato shpifje e trillime dhe thotë:

I lartësuar qoftë Zoti yt, Zoti i gjithfuqishëm! Ai është i pastër nga ajo çfarë i përshkruajnë ata. - Pra, u dëlirësoftë dhe lartësoftë Zoti i krenarisë, Ngadhënjimtari, i Cili ka nënshtruar gjithçka nën pushtetin dhe fuqinë e Tij. Allahu i Madhëruar qëndron lart dhe larg çdo përshkrimi të padenjë dhe të pavërtetë që idhujarët bëjnë për Të.

Paqja(e çdo mirësi) qoftë mbi të Dërguarit(e Allahut). - Paqja qoftë mbi të dërguarit, sepse ata janë të pastër dhe të ruajtur nga gjynahet dhe padrejtësitë. Ata janë të ruajtur në gjithçka me të cilën e përshkruajnë Krijuesin e qiejve dhe të Tokës.

Dhe të gjitha lavdërimet qofshin për Allahut, Zotin e gjithësisë! -Të gjitha lavdërimet pa përjashtim, me të gjitha shkaqet dhe me të gjitha rrugët e tregimit të tyre, i përkasin Allahut! Ai është i lavdëruar për të gjitha cilësitë e Tij të plota dhe madhështore, për të gjitha veprat e Tij të mrekullueshme, me të cilat Ai kujdeset për të gjithë botën dhe rregullon çështjet e saj. Ai është i lavdëruar për të gjitha mirësitë që dhuron dhe për të gjitha fatkeqësitë dhe ligësitë që largon e nga të cilat na ruan. Allahu kujdeset për krijimin e Tij dhe për të gjitha çështjet e tyre, sa herë që ato lëvizin ose qëndrojnë në prehje dhe në çdo gjendje e kohë. Allahu është Ai që i bën të gjitha dhe kujdeset për gjithçka. Ai është i pastër, i dëlirë dhe i lartësuar nga çdo mangësi e cenim. Ai është i Lavdëruari, sepse është i Plotë dhe Absolut në çdo aspekt. Atë e duan dhe e madhërojnë krijesat e zgjedhura. Profetët e Tij janë të dorëzuar ndaj Tij dhe Ai i ka siguruar nga çdo e keqe. Edhe ata që pasojnë profetët e Tij dhe shpalljet e Tij do të jenë të sigurt në këtë jetë dhe në ahiret, kurse armiqtë e tyre do të jenë të shkatërruar dhe të kërcënuar në të dyja jetët.Këtu përfundon tefsiri i sures Safat, që u shkrua nga dora e Abdurahman ibn Nasir el Sadi, në 6 Sheual të vitit 1343.Paqja, bekimet dhe mëshira e Allahut qofshin mbi profetin tonë Muhamed! Të gjitha lavdërimet qofshin për Allahun, me bujarinë e të Cilit përkryhen veprat e mira!

Allahu i Lartësuar na jep një përshkrim të Kur'anit dhe na tregon sjelljen dhe gjendjen e idhujtarëve në lidhje me këtë libër dhe Profetin që e solli atë. Ai thotë:Sad! Betohem në Kur'anin plot këshilla! -Kur'ani është i famshëm dhe grada e tij është shumë e lartë. Ai është këshillë dhe dituri për besimtarët. Ai u mëson atyre gjithçka që kanë nevojë dhe që është e dobishme. Ata mësojnë në Kur'an rreth emrave dhe cilësive të Allahut të Madhëruar, rreth veprave të Tij të mrekullueshme. Ata mësojnë aty rreth ligjeve të Zotit. Atje marrin dituri të sigurt rreth asaj që i pret njerëzit dhe për mënyrën se si Zoti do t'i shpërblejë e ndëshkojë robërit. Kur'ani i mëson besimtarët për çështjet e fesë së tyre dhe për dispozitat e saj, duke sjellë hollësi të shumta. Në fakt, ky është një betim për Kur'anin dhe me Kur'anin. Domethënë, edhe betimi, edhe subjekti i betimit janë të njëjtë. Allahu i Madhëruar betohet në Kur'an për të na treguar madhështinë pikërisht të Kur'anit. Duke qenë me këtë rëndësi të veçantë, atëherë kuptohet lehtësisht nevoja e domosdoshme e njerëzve për të. Nevoja për të ia kalon çdo gjëje tjetër. Për këtë arsye, është detyrë për njerëzit që ta besojnë e pranojnë këtë libër me zemrat e tyre dhe të përkushtohen totalisht për të nxjerrë mësime nga lënda e tij. Allahu i Drejtë, i Gjithëditur dhe i Urtë i udhëzon besimtarët pikërisht për besimin e tyre të sinqertë në Kur'an. Ndërsa ata të cilët e mohojnë dhe refuzojnë të marrin udhëzimin e Kur'anit, me ata ndodh diçka tjetër:

Por ata që nuk besojnë janë kryeneçë e kundërshtarë të hapur. -Ata kanë mendjemadhësi, që nuk e besojnë Kur'anin. Madje, ata tregohen armiqësorë dhe e luftojnë atë. Ata përpiqen të polemizojnë me kotësi, për ta hedhur poshtë këtë libër. Ata luftojnë me çdo mënyrë për të shpifur për Kur'anin dhe kundër atij që e solli atë nga Zoti. Por Allahu i Madhëruar i kërcënon, duke u kujtuar se i ndëshkoi brezat e mëparshëm, të cilët i mohuan dhe refuzuan të besonin dhe pasonin profetët e tyre. Ata të mjerë, kur i përfshiu dënimi, bërtisnin dhe ulërisnin, për ta larguar atë dënim, por më kot, sepse:

Sa e sa breza kemi shkatërruar Ne para tyre. Në fund, ata u lutën për(mëshirë e)shpëtim, por nuk kishte më kohë për shpëtim. -Nuk ishte më koha kur mund të shpëtonin dhe t’u pranohej pendimi për atë që kishin bërë. Kështu, le të kenë frikë këta kryeneçë tani dhe të mos vazhdojnë me arrogancën, refuzimin e së vërtetës dhe armiqësinë ndaj saj, sepse i pret i njëjti fund.

Ata u habitën që nga gjiri i tyre u erdhi një paralajmërues. -Këta mohues të së vërtetës çuditen me një çështje, nga e cila nuk duhet kurrë të çuditesh. Atyre u duket habi që u erdhi një paralajmërues nga lloji dhe mesi i tyre. Por kjo është pikërisht zgjedhja më e mirë, në mënyrë që ata të mund të marrin këshilla dhe të mësojnë prej tij. Ai u zgjodh nga mesi i tyre, që ata ta njohin mirë dhe ta pranojnë ftesën e tij dhe, nga ana tjetër, të mos shtyhen nga përkatësia farefisnore për ta refuzuar. Kështu, duke qenë ky Profet nga mesi i popullit të tyre, do të ishte më e lehtë për ta pranuar dhe pasuar rrugën e tij. Kjo duhet që të nxiste tek ata ndjenjën e mirënjohjes për këtë profet të madh dhe përkushtimin për t'u nënshtruar dhe pasuar rrugën e tij. Por me ata ndodhi krejtësisht e kundërta, aq sa shprehën edhe çudi, që tregonte mosbesim dhe një refuzim të fortë të kësaj çështjeje. Për ta refuzuar dhe fyer, ata thanë:Jobesimtarët thonë: “Ky është magjistar e mashtrues.”. -Po çfarë nuk u pëlqente tek ky profet, që e refuzuan kaq me forcë dhe shpifën për të se ishte magjistar dhe mashtrues? Allahu na tregon arsyet që nxjerrin këta të mjerë. Ata thanë:

A po i zëvendëson zotat me një Zot të vetëm?! -Si është e mundur të na ndalojë nga idhujt e ndërmjetësuesit tanë tek Allahu? Si na urdhëron që t’i përkushtohemi me sinqeritet veçse adhurimit të Allahut?!Kjo është vërtet shumë e çuditshme. -Sipas tyre, besimi dhe feja që ai propozon është diçka e çuditshme, që kurrsesi nuk mund të jetë e saktë dhe e drejtë. Të mjerët, jo vetëm që refuzuan ta pasonin ftesën e Profetit, por ata më të pushtetshmit dhe paria, të cilëve u dëgjohej fjala ndër popull, filluan punën me njerëzit e thjeshtë, që t'i pengonin nga ftesa e Profetit. Allahu i Madhëruar thotë:

Paria e tyre i thanë njëri-tjetrit: "Vazhdoni të jeni të qëndrueshëm në adhurimin e zotave tuaj!” -Ata filluan të nxisin popullin që t'i përmbaheshin idhujtarisë dhe traditës së të parëve të tyre, duke u thënë: "Vazhdoni të jeni të qëndrueshëm në adhurimin e zotave tuaj ...". Bëhuni të qëndrueshëm dhe të patundur në këtë rrugë, madje mbrojeni me luftë e me veten tuaj! Shpenzoni të gjitha energjitë dhe bëni durim në adhurimet që u përkushtoni idhujve tuaj dhe kurrë mos lejoni njeri që t'ju pengojë e largojë nga kjo rrugë.Sepse kjo(largimi nga feja e të parëve tuaj)është një gjë e kurdisur(kundër jush)." -Kjo fe që po sjell Muhamedi është një plan ogurzi dhe me qëllime jo të mira. Ky lloj arsyetimi nuk mund të pranohet nga të mençurit, që kanë sy të shohin dhe zemër që të gjykojnë drejt. Ai mund mashtrojë veçse mendjelehtët. Për të gjykuar për saktësinë e vërtetësinë e thirrjes së dikujt nuk mjafton që të nisesh nga nijeti i tij, duke thënë se ka nijet të keq. Veprimet dhe qëllimi i dikujt janë çështje të tij dhe për ta hedhur poshtë do të duhet të sjellësh argumente të forta, të drejta dhe të vërteta. Qëllimi i shpifjeve të tyre ishte që të bindnin popullin se Muhamedi (a.s.) kishte qëllim që të ishte prijës dhe jo se idhujtaria është e gabuar. Sipas tyre, Profeti (a.s.) thjesht dëshironte që populli të nënshtrohej ndaj tij.

Ne kurrë nuk kemi dëgjuar për diçka të tillë (monoteizëm) nga njerëzit këto kohët e fundit. Kjo nuk është gjë tjetër, veçse një trillim. -Kuptimi: Këtë lloj feje nuk e kemi dëgjuar askund dhe as nga etërit tanë. Për këtë arsye, mbahuni fort pas asaj që kanë lënë etërit tanë, sepse ajo është e vërteta. Kjo fe është thjesht një trillim i mendjes së tij, është një mashtrim dashakeqës. Por edhe ky arsyetim është shumë i dobët dhe jo i drejtë. Është tërësisht e padrejtë që të refuzosh fjalën e tjetrit vetëm e vetëm se bie ndesh me mendimin tënd, pa ofruar asnjë argument vërtetues të këtij qëndrimi. Cili është arsyetimi se ajo tezë është e papranueshme? Pastaj vjen një tjetër arsyetim i tyre për të refuzuar Profetin e Zotit. Ata thanë:

Vallë, ky është ai që u zgjodh nga mesi ynë, për t'iu dërguar Mesazhi? -Çfarë ka ai më shumë se ne, që Allahu ta dallojë m0i ne dhe t'i sjellë Shpallje, siç pretendon? Edhe ky ishte një argument i pasaktë. Ai nuk përmban asnjë arsye të logjikshme që mund të hedhë poshtë ftesën e Profetit (a.s.) për njësimin e Allahut. Të gjithë profetët kanë qenë njerëz, si gjithë njerëzit e tjerë, domethënë që kjo cilësi nuk ishte vetëm e Muhamedit (a.s.). Është Allahu Ai që e dallon kë të dëshirojë duke e bërë profet e duke i shpallur libër të ndritur, që ai të ftojë njerëzit në monoteizëm. Duke qenë se të gjitha arsyet që ata sollën për të refuzuar të vërtetën nuk mund të shërbejnë kurrsesi si argument ku mund të mbështetesh, Allahu i Madhëruar na tregon se ku e kanë burimin ato. Ai thotë:Ata janë në dyshim për Mesazhin Tim. -Ata nuk kanë asnjë dituri dhe argument të qartë ku të mbështeten. Ata kanë vetëm dyshime dhe kënaqen me këtë gjendje. Kur u erdhi e vërteta e qartë, ata ishin të vendosur që nuk do ta pranonin, për të qëndruar në atë gjendje dyshimi. Për këtë arsye, ata bëjnë arsyetime boshe e kontradiktore, pa patur asnjë argument. Dhe dihet mirë për të tillë njerëz, që flasin të shtyrë nga inati, pasiguria dhe dyshimet e pabaza, se atyre nuk u pranohet fjala, madje fjalët e tyre nuk ndikojnë aspak në të vërtetën. Ata thjesht ngarkojnë veten e tyre me gjynahe dhe e bëjnë të meritueshëm dënimin e Zotit. Për këtë arsye, i Madhëruari i kërcënon ata, duke thënë:Nuk e kanë shijuar ende dënimin Tim. -Ata i thonë ato fjalë dhe marrin guximin të trillojnë kundër të vërtetës, sepse ende janë në dynja dhe akoma nuk i ka kapur dënimi i Zotit. Po nëse do të shihnin këtë ndëshkim, nuk do të merrnin guximin për të tilla shpifje e trillime:

Apo mos i kanë ata vallë Thesaret e mëshirës së Zotit tënd - Ngadhënjimtarit, Dhuruesit të të gjitha mirësive? -Mos, vallë, i kanë ata në dorë depot e mëshirës së Zotit tënd, Ngadhënjimtarit, Dhuruesit (të të gjitha mirësive), dhe kështu mund t’i japin atij që duan dhe të privojnë atë që ata duan? Këta mendjelehtë, ndër fjalët boshe që guxuan të thoshin për të refuzuar Profetin, ishin dhe: "Vallë, ky është ai që u zgjodh nga mesi ynë, për t'iu dërguar Mesazhi?" Kjo është mirësia e Allahut, që Ai ia jep atij që dëshiron, me mëshirën dhe bujarinë e Tij. Nuk u takon atyre të vendosin se kujt ia jep Zoti profetësinë dhe çdo mirësi tjetër.

Apo mos e kanë ata vallë pushtetin e qiejve e të tokës dhe ç'ka ndërmjet tyre? -Mos, vallë, kanë ndonjë pushtet në qiej dhe në tokë, dhe kjo u mundëson që të arrijnë gjithçka që dëshirojnë?!Le të përpiqen atëherë me çdo rrugë e mjet(e të sundojnë)! -Le të ngrihen në qiej dhe le ta presin e shkëpusin mëshirën që Allahu i dhuroi Profetit të Tij. Atëherë, si është e mundur që të flasin e të trillojnë fjalë të tilla, kur ata janë krijesat më të dobëta? E vërteta është se ata thonë të tilla fjalë që të grumbullojnë pas vetes sa më shumë pasues, që të mbështesin kotësinë e tyre dhe të luftojnë të vërtetën. Ky është realiteti. Por edhe ky qëllim nuk ka për t'u përmbushur dhe përpjekjet e tyre do të dështojnë. Ushtria e tyre do të poshtërohet dhe mposhtet, siç thuhet më pas:Edhe ata janë një ushtri e mposhtur, si të gjitha ushtritë e tjera(që luftuan kundër së vërtetës).

Apo mos e kanë ata vallë pushtetin e qiejve e të tokës dhe ç'ka ndërmjet tyre? -Mos, vallë, kanë ndonjë pushtet në qiej dhe në tokë, dhe kjo u mundëson që të arrijnë gjithçka që dëshirojnë?!Le të përpiqen atëherë me çdo rrugë e mjet(e të sundojnë)! -Le të ngrihen në qiej dhe le ta presin e shkëpusin mëshirën që Allahu i dhuroi Profetit të Tij. Atëherë, si është e mundur që të flasin e të trillojnë fjalë të tilla, kur ata janë krijesat më të dobëta? E vërteta është se ata thonë të tilla fjalë që të grumbullojnë pas vetes sa më shumë pasues, që të mbështesin kotësinë e tyre dhe të luftojnë të vërtetën. Ky është realiteti. Por edhe ky qëllim nuk ka për t'u përmbushur dhe përpjekjet e tyre do të dështojnë. Ushtria e tyre do të poshtërohet dhe mposhtet, siç thuhet më pas:Edhe ata janë një ushtri e mposhtur, si të gjitha ushtritë e tjera(që luftuan kundër së vërtetës).

Në vijim, Allahu i Lartësuar i kërcënon ata se do t'i ndëshkojë ashtu siç bëri me popujt e shkuar, të cilët ishin edhe më të fuqishëm dhe me ushtri më të mëdha e të shumta se këto, që u rreshtuan rreth të kotës, në mbështetje të saj.Para tyre mohuan populli i Nuhut, ai i Adit … -Populli i Nuhut dhe populli i Adit, domethënë, populli i profetit Hud.dhe Faraoni me ushtrinë e tij. Edhe Themudët -Edhe Faraoni, me ushtritë shumta e madhështore. Edhe Themudi, populli i profetit Salih.edhe populli i Lutit dhe banorët e Ejkes. -Edhe populli i Lutit dhe banorët e Ejkes, atij vendi me kopshte e pyje të dendura, me dëgë të ndërthuruara me njëra tjetrën. Ky ishte populli i profetit Shuajb.Ato ishin grupe të mëdha(mohuesish). - Të gjitha këto ushtri u bashkuan me të gjithë fuqinë e arsenalin e tyre, për të hedhur poshtë të vërtetën, por kjo nuk u solli asnjë të mirë dhe nuk arritën asnjë qëllim. Ata nuk u mbrojtën dot nga dënimi i Allahut.

Në vijim, Allahu i Lartësuar i kërcënon ata se do t'i ndëshkojë ashtu siç bëri me popujt e shkuar, të cilët ishin edhe më të fuqishëm dhe me ushtri më të mëdha e të shumta se këto, që u rreshtuan rreth të kotës, në mbështetje të saj.Para tyre mohuan populli i Nuhut, ai i Adit … -Populli i Nuhut dhe populli i Adit, domethënë, populli i profetit Hud.dhe Faraoni me ushtrinë e tij. Edhe Themudët -Edhe Faraoni, me ushtritë shumta e madhështore. Edhe Themudi, populli i profetit Salih.edhe populli i Lutit dhe banorët e Ejkes. -Edhe populli i Lutit dhe banorët e Ejkes, atij vendi me kopshte e pyje të dendura, me dëgë të ndërthuruara me njëra tjetrën. Ky ishte populli i profetit Shuajb.Ato ishin grupe të mëdha(mohuesish). - Të gjitha këto ushtri u bashkuan me të gjithë fuqinë e arsenalin e tyre, për të hedhur poshtë të vërtetën, por kjo nuk u solli asnjë të mirë dhe nuk arritën asnjë qëllim. Ata nuk u mbrojtën dot nga dënimi i Allahut.

Të gjithë ata i mohuan të dërguarit, prandaj e bënë hak dënimin Tim. -Të gjithë këta i mohuan profetët, prandaj iu bë i merituar dënimi. A nuk mendojnë këta të sotmit dhe të kenë frikë? Çfarë i bën këta të jenë të sigurt që nuk do t'i rrëmbejë edhe këta dënimi i njëjtë me popujt e shkuar? Çfarë presin t'u ndodhë?

Edhe këta nuk janë duke pritur gjë tjetër veçse një ushtimë të vetme që nuk ka(nevojë për) të dytë(për t'i shkatërruar). -Nëse vjen ndëshkimi, askush nuk ka mundësi ta kthejë pas apo ta ndalojë atë. Ai ka për t'i shkatërruar dhe shfarosë, nëse ata vazhdojnë në atë që po bëjnë.

Dhe ata(jobesimtarët)thanë: “O Zoti ynë! Përshpejtoje pjesën tonë(të dënimit)përpara ditës së Gjykimit!” -Këto janë fjalët e mendjelehtëve, të cilët e mohojnë të vërtetën e të cilët i thanë ato nga inati, armiqësia dhe urrejtja kundër të vërtetës. Duke treguar se nuk e besojnë ndëshkimin që u kërcënohet, ata thanë: “O Zoti ynë! Përshpejtoje pjesën tonë (të dënimit) para Ditës së Gjykimit! Atë dënim që ke vendosur të na e japësh, na e përshpejto dhe na e jep që në këtë dynja, para Ditës së Llogarisë! Nuk ka pse të presësh deri në Ditën e Gjykimit, për të na e dhënë atë dënim!” Kështu, ata e kthyen polemikën deri në atë pikë, sa dukej sikur thoshin: “O Muhamed! Nëse je vërtetë i vërtetë në atë që thua, atëherë shenja e vërtetësisë le të jetë që të na e japësh dënimin që tani në këtë dynja!” Por Allahu i Madhëruar e porosit Profetin e Tij për durim duke i thënë:

Por ti bëj durim ndaj çfarë thonë ata dhe kujto robin Tonë Daudin, të fuqishmin(në fé e në trup)! -Bëj durim, ashtu sikurse bënë durim edhe profetët para teje! Dije se fjalët e tyre nuk e dëmtojnë aspak të vërtetën dhe as ty! Ata dëmtojnë veç vetveten. Pasi e urdhëroi Profetin e Tij që të bënte durim përballë keqtrajtimit nga populli i tij, Allahu i Madhëruar e urdhëron që të jetë i durueshëm, nëpërmjet adhurimit të Allahut si një dhe i vetëm dhe të kujtojë gjendjen e adhuruesve të sinqertë të Zotit, siç thotë edhe në ajetin tjetër: "Prandaj, ti bëhu i durueshëm ndaj asaj që thonë ata, dhe lavdëroje dhe falenderoje Zotin tënd, para se të lindë dielli dhe para se të perëndojë, edhe në orët e natës dhe në skajet e ditës, që të mund të gjesh kënaqësi. Dhe mos ia ngul sytë bukurisë së kësaj jete me të cilën i bëmë të kënaqen disa prej tyre (jobesimtarë), për t’i sprovuar me të! Shpërbimi i Zotit tënd është më i mirë dhe është i përjetshëm. Urdhëroje familjen tënde që të falë namaz, dhe ji i qendrueshëm në këtë! Ne nuk kërkojmë prej teje ndonjë furnizim (as për ty, as për familjen tënde). Ne të furnizojmë ty (dhe ata). Përfundimi i mirë vjen nga devotshmëria. [Ta Ha 130 – 132]. Kjo do të thotë që adhurimet e shumta të ndihmojnë të jesh i durueshëm dhe të përballosh peshën e rëndë të përgjegjësive dhe sfidave. Ndër adhuruesit më të mëdhenj ishte edhe profeti Dauud (a.s), të cilin Allahu e përshkruan duke thënë: "… kujto robin Tonë, Davudin, të fuqishmin (në fé e në trup)!" Ai ishte shumë i fortë dhe i gjallë në adhurimet që i përkushtonte Allahut me trupin dhe zemrën e tij.Ai gjithmonë kthehej tek Allahu(me pendim të sinqertë e bindje të plotë)- Ai kthehej gjithmonë tek Zoti me pendim të sinqertë dhe të vërtetë. Për të gjitha çështjet e tij, ai i mbështetej Allahut, duke i kërkuar gjithmonë ndihmë. Ai i kthehej Zotit duke i shprehur dashurinë e madhe, adhurimet e sinqerta, frikën dhe respektin për Të, por edhe shpresën e madhe tek Ai. Gjithmonë e shihje të përulur kur i përgjërohej Zotit. Ai kthehej tek Zoti i vet sa herë që bënte ndonjë gabim, duke u larguar me nxitim prej gabimit.

Ne bëmë që edhe malet - së bashku me të(Daudin)- të bënin tesbih(lavdërime për Allahun)në mbrëmje e në mëngjes. - Aq i përkushtuar ishte në adhurim, saqë Allahu i Lartësuar i nënshtroi edhe malet që të bënin tesbih së bashku me Daudin.

Edhe shpendët mblidheshin tufë dhe të gjithë, së bashku me të (Daudin)i drejtoheshin Allahut(me lavdërime e madhërime). -Po kështu, ia nënshtroi edhe zogjtë, që të grumbulloheshin me të dhe të gjithë së bashku adhuronin Zotin, duke iu përgjigjur fjalës së Tij. I Lartësuari thotë në një ajet tjetër: "Ne i dhamë Davudit një dhunti të madhe nga ana Jonë: “O male dhe shpendë! Thurni lavde (për Allahun) së bashku me të (me Daudin)!” [Sebe'e 10]. Këto ishin disa nga mirësitë që Allahu i kishte dhënë atij në lidhje me adhurimet ndaj Tij. Pastaj Allahu i Madhëruar përmend mirësitë që i bëri, duke i dhuruar pushtet dhe mbretërim të madh:

Ne e forcuam sundimin e tij dhe i dhamë urtësinë dhe drejtësi në gjykim. - E fuqizuam atë me mjete, ushtri dhe mbështetës. Kështu e fuqizoi Zoti mbretërimin e tij. Pasi na tregoi për mirësinë e diturisë që i dhuroi, Ai thotë: "… i dhamë urtësinë dhe drejtësi në gjykim." Urtësia që është përmendur këtu është profetësia dhe dituria e madhe. Ndërsa në lidhje me "drejtësinë në gjykim", këtu bëhet fjalë për gjykimin me urtësi e drejtësi mes njerëzve dhe zgjidhja me mençuri e mosmarrëveshjeve të tyre.

Daudi ishte i njohur për urtësinë dhe gjykimin e tij të drejtë, prandaj njerëzit e kërkonin gjykimin e tij. Në vijim, Allahu na tregon për dy palë kundërshtare, që kërkuan gjykimin e tij, një çështje kjo që u bë sprovë dhe mësim për Daudin, për shkak të një gabimi që bëri gjatë gjykimit. Por Allahu i Madhëruar ia pranoi pendimin dhe e fali atë. Sidoqoftë, Zoti e bëri që Daudi të gjykojë në këtë çështje dhe ia tregon këtë histori Profetit të Tij të dashur, Muhamedit (a.s). Ai thotë:A të ka mbërritur Historia e dy kundërshtarëve? Ja, ata u ngjitën fshehurazi në dhomën e tij(Daudit)të lutjeve. Kur ata hynë tek Dauudi, ai u frikësua prej tyre. Por ata i thanë: “Mos ki frikë! -Ata nuk hynë nga porta dhe për këtë arsye e befasuan Daudin, madje ai u tremb prej tyre. Por ata i thanë: “Ne jemi dy palë kundërshtare,” që kërkojmë gjykimin tënd për drejtësi, ndaj mos u tremb.Ne jemi dy palë kundërshtare. Njëri (nga ne) i ka bërë padrejtësi tjetrit. -Ne po të parashtrojmë ty një çështje padrejtësie që të gjykosh mes nesh.Prandaj ti gjyko mes nesh me drejtësi e mos devijo(nga e drejta)! -Gjyko mes nesh me drejtësi dhe mos mbaj anën e askujt.Dhe na udhëzo në rrugë të drejtë!” -Nga kjo kuptojmë se të dyja palët po kërkonin të vërtetën e qartë, pa asnjë devijim. Duke qenë se ata po të kërkonin gjykimin e drejtë, nga kjo mund të kuptohet se ata do ta tregonin versionin e tyre saktësisht, pa shtrembërime. Vëreni me kujdes, kur thonë: "gjyko mes nesh me drejtësi e mos devijo (nga e drejta)!" Në fakt, të tilla fjalë mund ta nervozojnë një gjykatës. Por Daudi (a.s) nuk u zemërua dhe as nuk i qortoi për vrazhdësinë e tyre. Njëri prej tyre tha:

Daudi ishte i njohur për urtësinë dhe gjykimin e tij të drejtë, prandaj njerëzit e kërkonin gjykimin e tij. Në vijim, Allahu na tregon për dy palë kundërshtare, që kërkuan gjykimin e tij, një çështje kjo që u bë sprovë dhe mësim për Daudin, për shkak të një gabimi që bëri gjatë gjykimit. Por Allahu i Madhëruar ia pranoi pendimin dhe e fali atë. Sidoqoftë, Zoti e bëri që Daudi të gjykojë në këtë çështje dhe ia tregon këtë histori Profetit të Tij të dashur, Muhamedit (a.s). Ai thotë:A të ka mbërritur Historia e dy kundërshtarëve? Ja, ata u ngjitën fshehurazi në dhomën e tij(Daudit)të lutjeve. Kur ata hynë tek Dauudi, ai u frikësua prej tyre. Por ata i thanë: “Mos ki frikë! -Ata nuk hynë nga porta dhe për këtë arsye e befasuan Daudin, madje ai u tremb prej tyre. Por ata i thanë: “Ne jemi dy palë kundërshtare,” që kërkojmë gjykimin tënd për drejtësi, ndaj mos u tremb.Ne jemi dy palë kundërshtare. Njëri (nga ne) i ka bërë padrejtësi tjetrit. -Ne po të parashtrojmë ty një çështje padrejtësie që të gjykosh mes nesh.Prandaj ti gjyko mes nesh me drejtësi e mos devijo(nga e drejta)! -Gjyko mes nesh me drejtësi dhe mos mbaj anën e askujt.Dhe na udhëzo në rrugë të drejtë!” -Nga kjo kuptojmë se të dyja palët po kërkonin të vërtetën e qartë, pa asnjë devijim. Duke qenë se ata po të kërkonin gjykimin e drejtë, nga kjo mund të kuptohet se ata do ta tregonin versionin e tyre saktësisht, pa shtrembërime. Vëreni me kujdes, kur thonë: "gjyko mes nesh me drejtësi e mos devijo (nga e drejta)!" Në fakt, të tilla fjalë mund ta nervozojnë një gjykatës. Por Daudi (a.s) nuk u zemërua dhe as nuk i qortoi për vrazhdësinë e tyre. Njëri prej tyre tha:

Ky burrë është vëllai im. -Fillimisht tregoi se kundërshtari i tij ishte për të si vëlla, pra, vëlla në fe, besim, në gjak ose ndoshta për shoqërinë e ngushtë që kishin. Kjo nënkupton që mes tyre nuk duhet të ketë padrejtësi dhe ligësi. Nëse do të ndodhte ndonjë padrejtësi mes dy njerëzve të tillë, kjo do të ishte një ligësi më e madhe sesa në ndonjë rast tjetër. Për këtë arsye, ai filloi të shpjegonte mosmarrëveshjen:Ai ka nëntëdhjetë e nëntë dele, ndërsa unë kam vetëm një. -Ai ka nëntëdhjetë nea'xhehpra, gra. Kjo ishte mirësi e madhe, që duhet ta bënte atë të ishte i kënaqur me atë që i pati dhënë Allahu.Ai më thotë: “Ma jep mua atë!” dhe më mundi me fjalë. -Dhe ai kërkoi të ma marrë mua atë. Ai më tha: “Ma jep mua atë!” Pra, ma lër mua atë, nën kujdesin tim! Pastaj tha: "… më mundi me fjalë." Pra, vazhdoi ta kërkonte atë me ngulm prej meje dhe gati ma mori atë. Daudi (a.s) e dëgjoi dhe duke u nisur nga fjalët e tyre të mëparshme, të cilat të jepnin të kuptoje se ata thoshin të vërtetën, gjykoi se nuk kishte nevojë të dëgjonte edhe palën tjetër. Kështu, askush nuk mund të thotë se Daudi gaboi sepse nuk dëgjoi edhe palën tjetër para se të jepte gjykimin. Atëherë, pasi dëgjoi me kujdes çështjen, tha:Fjala neaxheh në arabisht domethënë‘dele’. Po kështu quhet edhe një nga llojet e lopëve të egra. Kjo fjalënënkupton edhe gratë, gjithashtu.

Daudi tha: “Ai është treguar i padrejtë me ty duke të kërkuar delen tënde(të vetme)ta bashkojë me tufën e deleve të veta. Është e vërtetë, shumë prej ortakëve i bëjnë padrejtësi njëri-tjetrit. Por nuk veprojnë kështu ata që kanë besuar dhe bëjnë vepra të mira. Por, sa të pakët janë ata!”. -Kështu bëjnë zakonisht ortakët në çështje të ndryshme: "Shumë ortakë i bëjnë padrejtësi njëri-tjetrit ...", sepse padrejtësia është pjesë e shpirtrave të njerëzve. Por pastaj tha: "Por nuk veprojnë kështu ata që kanë besuar dhe bëjnë vepra të mira.". Sepse ata kanë iman të sinqertë në shpirt, që i bën të kryejnë punë të mira dhe që i largon nga padrejtësia. Megjithatë, Allahu i Lartësuar thotë "Por, sa të pakët janë ata!”. Ata që janë të drejtë dhe bëjnë punë të mira, sipas besimit të drejtë, janë të pakët, sikurse thotë në ajet tjetër: "Pak nga robërit e Mi janë mirënjohës." [Sebe'e 13].Dhe Daudi e kuptoi se Ne e vumë në prove atë. Prandaj i kërkoi falje Zotit të vet, u përkul(ra në sexhde) dhe u kthye(tek Allahu i penduar). -Daudi mendoi se Zoti e sprovoi kur e ngarkoi që të gjykonte ata të dy, që ai të mësonte dhe të ishte i kujdesshëm në gjykim. Për këtë arsye, ai i kërkoi falje Zotit të vet, për atë gjykim. Pastaj, “u përul dhe u kthye”, pra, ra në sexhde dhe iu kthye Zotit të tij me pendim dhe adhurime të shumta.

Ne ia falëm atë(gabim). -Zoti ia fali atë që bëri dhe e nderoi me shumë të mira. Ai thotë:Dhe ai është tek Ne nga më të afruarit dhe ka një fund(e shpërblim) të mirë. -Ka një gradë të lartë dhe afërsi tek Ne. Gjithashtu, ai do të ketë një përfundim të mirë, një vend të mirë, kur të kthehet tek Ne. Për sa i përket gabimit që bëri Daudi (a.s) Allahu i Madhëruar nuk na i ka treguar, sepse është e panevojshme. Kësisoj, çdo përpjekje për të gjetur çfarë gabimi ishte, është e tepruar dhe e pavend. Dobia nga kjo histori është ajo që Allahu i Madhëruar na tregoi, siç ishte mirësia që i dhuroi i Daudit (a.s) kur i mundësoi që të pendohej dhe që ia pranoi pendimin dhe kërkimin e faljes. Ai ia ngriti pozitën Daudit, saqë pas pendimit, ai u bë më i mirë dhe më i nderuar sesa para gabimit.

O Daud! Ne të kemi bërë sundimtar në tokë. -Që të gjykosh me drejtësi çështjet fetare dhe çështjet e zakonshme të dynjasë.Prandaj, gjyko me drejtësi mes njerëzve -Gjyko mes tyre me drejtësi dhe barazi. Kjo është e mundur veçse nëpërmjet diturisë së domosdoshme fetare, diturisë rreth realitetit dhe duke pasur fuqi për ta nxjerrë në pah të vërtetën dhe për ta vënë në vend atë.dhe mos u shko pas dëshirave(të padrejta)e kështu të devijosh prej rrugës së Allahut! -Kurrë mos e paso epshin, që ai të të bëjë që të anosh padrejtësisht nga i afërmi, miku apo i dashuri, ose të ndikohesh nga urrejtja për tjetrin, sepse kështu do të devijosh prej rrugës së Allahut, që është rruga e drejtë.Ata që largohen nga rruga e Allahut i pret një dënim i rëndë, për shkak se harrojnë Ditën e Llogarisë. -Ky është shkaku që njerëzit bien në gjynah dhe i largohen të drejtës, sepse nëse do ta kujtonin vazhdimisht Ditën e llogarisë, frika do t'ua mbushte zemrën dhe kurrë nuk do të anonin nga dëshirat devijuese.

Allahu i Madhëruar na njofton për urtësinë e Tij të madhe në krijimin e qiejve dhe të Tokës dhe për faktin se Ai nuk i krijoi ato pa qëllim e pa dobi.Ne nuk e krijuam qiellin dhe tokën dhe ç'ka mes tyre, pa qëllim(shkel e shko). Kështu mendojnë ata që nuk besojnë. -Këta e mohojnë Zotin e tyre dhe mendojnë rreth Tij gjëra që nuk i shkojnë madhështisë së Tij.Mjerë ata që nuk besojnë, nga zjarri që i pret! -Zjarri ka për t'ua treguar të vërtetën atyre. Nxehtësia e tij do të hyjë në çdo skutë të shpirtit të tyre. Allahu i Lartësuar i krijoi qiejt dhe Tokën me të vërtetën dhe për të vërtetën. Ai i krijoi ato që njerëzit të mund të njohin diturinë e Tij të plotë, pushtetin e Tij të gjerë dhe të besojnë se Ai është i vetmi që meriton adhurimet, dhe askush tjetër veç Tij. Të gjithë, përveç Tij, janë krijesa dhe nuk mund të krijojnë asnjë thërrmijë në qiej dhe në Tokë. Allahu i krijoi që njerëzit ta dinë se Ai që i krijoi është i Plotfuqishëm që t'i ringjallë dhe Ai do të bëjë ndarjen mes atyre që pasojnë të mirën dhe atyre që zhyten në ligësi dhe mosbesim. Të mos mendojnë injorantët, që nuk e njohin urtësinë e Allahut, se Ai do t’i trajtojë njëlloj në gjykimin e Tij të mirët dhe të këqijtë, siç thotë më pas:

Vallë, mos do t’i bëjmë njëlloj ata që besojnë dhe bëjnë vepra të mira me ata që bëjnë shkatërrime në tokë, apo do t’i konsiderojmë njësoj si të devotshmit dhe ata që janë gjynahqarë?! - Kjo bie ndesh me urtësinë dhe gjykimin e drejtë të Allahut.

Ky është një libër plot bekime. -Në të ka mirësi dhe bekime të shumta, si edhe dituri të pafund. Në Kur'an qartësohet udhëzimi në rrugën e drejtë dhe paralajmërohen njerëzit që të ruhen nga çdo rrugë e humbjes. Atje na tregohen të gjitha sëmundjet tona dhe mënyra si të shërohemi. Ai është dritë, me të cilën robi ndriçohet mes errësirave. Atje shtjellohet çdo gjykim, për të cilin kanë nevojë të përgjegjshmit ligjërisht. Për çdo çështje, atje do të gjesh argumentet më të plota dhe shteruese dhe për çdo synim e qëllim të lartë do të gjesh udhëzimet më të qarta. Për këtë arsye, ai është libri më madhështor që ka ardhur në botë, që kur Zoti e krijoi atë. Këtë libër të begatshëm e plot mirësi, Allahu e zbriti që ne të meditojmë për argumentet dhe ajetet e tij. Ai thotë:Ne ta zbritëm ty atë, që ata të meditojnë në argumentet e tij -Kjo është urtësia e zbritjes së këtij libri: që njerëzit të meditojnë në ajetet e tij, dhe kështu të nxjerrin prej tyre diturinë si dhe të meditojnë rreth të fshehtave dhe urtësive të tij të shumta. Nëse do të meditojnë gjatë, kanë për të përfituar shumë nga mirësitë e Tij të pafundme. Ky ajet është një nxitje për të medituar rreth Kur'anit, që konsiderohet nga punët më të mira. Një lexim i ngadaltë, duke medituar gjatë në ajetet e Librit është shumë më i mirë sesa një lexim i shpejtë, që nuk shoqërohet me meditim e me të kuptuarit.dhe që të marrin mësim njerëzit që kuptojnë. -Domethënë, ata të cilët kanë logjikë të pastër dhe të shëndetshme. Duke medituar, ata do të mund të mësojnë e kujtojnë vazhdimisht nga ky libër atë që u sjell dobi. Ky ajet tregon se përfitimi nga Kur'ani është i lidhur ngushtë me logjikën, urtësinë dhe mençurinë e besimtarit. Nëse njeriu përfiton shumë nga Kur'ani, kjo tregon për mençurinë dhe mendjen e tij të shëndoshë.

Pasi lëvdoi Daudin, duke përmendur mirësitë e shumta që i dhuroi atij, Allahu i Madhëruar lëvdon edhe djalin e Daudit, Sulejmanin (a.s), duke thënë:Ne i dhuruam Davudit(një djalë,) Sulejmanin - rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti. -E begatuam Daudin, duke i dhuruar Sulejmanin, duke i kënaqur kështu syrin dhe zemrën e Tij. Sa i mirë ishte Sulejmani! Allahu e përshkroi atë me cilësi të lëvdueshme, duke thënë: "… rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti." Ai kthehej vazhdimisht tek Zoti, në çdo gjendje, me adhurime të shumta, pendim e përunjësi, duke i shprehur dashurinë e madhe, duke e lavdëruar shumë Zotin dhe duke iu përgjëruar Atij me lutje. Ai përpiqej shumë që të kënaqte Allahun e Lartësuar dhe i jepte Atij përparësi mbi gjithçka.

Ja. Një pasdite u prunë para tij kuaj të rracës më të mirë e shumë të shpejtë. - Ata ishin kuaj shumë të shpejtë, nga më të mirët. Zoti i përshkruan si me pamje të bukur, kur qënronin me njërën këmbë lart. Në mënyrë të veçantë, ata iu bënin përshtypje atyre që kishin nevojë për kuaj të stërvitur dhe të shpejtë lufte më shumë se të tjerët, siç ishin mbretërit. Kështu, Sulejmani vazhdoi t'i sodiste me vëmendje, derisa dielli perëndoi dhe ai harroi të falte namazin e pasdites dhe të përmendte Zotin. Atëherë, duke shprehur keqardhjen e madhe këtë harresë dhe duke kërkuar të afrohet tek Allahu me pendesë, Sulejmani tha:

Ai tha: “Për shkak të pasionit për kuajt, unë harrova të përmend Zotin tim, derisa dielli u fsheh dhe perëndoi.” - Kuptimi: Unë i dhashë përparësi dashurisë për pasurinë, që në këtë rast ishin kuajt, dhe kjo më bëri që të harroja të përmendja Zotin tim, derisa dielli perëndoi.

“M’i ktheni ata(kuajt)!” Atëherë filloi t’u mëshojë këmbëve e qafave(të tyre). - Ai i goditi me shpatë në qafë dhe në këmbët e tyre.Pra, i bëri kurban. Disa thonë sethjesht i fërkoi dhe përkëdheli ata.

Ne e sprovuam Sulejmanin - Allahu i Madhëruar e sprovoi Sulejmanin, duke bërë që ta rrëzonin nga froni i mbretërimit për shkak të një gabimi, siç ndodh me njerëzit dhe natyrën e dobët njerëzore.dhe bëmë që në fronin e tij të ulet një shejtan. -Vendin e tij në fronin e mbretërimit e zuri një shejtan, por me caktimin e Zotit, si sprovë për Sulejmanin.Pastaj ai u kthye(nga Ne me pendim e përkushtim). -Sulejmani u pendua dhe kthye tek Zoti. Ai tha:

Tha: “O Zoti im! Më fal dhe më dhuro një sundim që të mos e ketë askush tjetër pas meje! Me të vërtetë, Ti je Dhuruesi më i madh. Ne ia nënshtruam erën që të frynte lehtë me urdhër të tij nga të dëshironte ai. Ne ia nënshtruam edhe shejtanët - të gjitha llojet e ndërtuesve dhe të zhytësve. Edhe të tjerë(shejtanë), të lidhur në pranga. - Allahu iu përgjigj dhe e fali atë duke ia kthyer mbretërimin, madje i dha një pushtet që askujt para dhe pas tij nuk ia pati dhënë. Allahu ia nënshtroi edhe shejtanët, të cilët bënin punë të vështira, ndërtonin çfarë ai dëshironte, zhyteshin në thellësi të detit dhe nxirrnin për Sulejmanin diamante, smeralde dhe rubinë. Çdonjërin që nuk i bindej, Sulejmani e lidhte me zinxhirë dhe e burgoste. Me gjithë këtë mirësi që i dhuroi, tha:

Tha: “O Zoti im! Më fal dhe më dhuro një sundim që të mos e ketë askush tjetër pas meje! Me të vërtetë, Ti je Dhuruesi më i madh. Ne ia nënshtruam erën që të frynte lehtë me urdhër të tij nga të dëshironte ai. Ne ia nënshtruam edhe shejtanët - të gjitha llojet e ndërtuesve dhe të zhytësve. Edhe të tjerë(shejtanë), të lidhur në pranga. - Allahu iu përgjigj dhe e fali atë duke ia kthyer mbretërimin, madje i dha një pushtet që askujt para dhe pas tij nuk ia pati dhënë. Allahu ia nënshtroi edhe shejtanët, të cilët bënin punë të vështira, ndërtonin çfarë ai dëshironte, zhyteshin në thellësi të detit dhe nxirrnin për Sulejmanin diamante, smeralde dhe rubinë. Çdonjërin që nuk i bindej, Sulejmani e lidhte me zinxhirë dhe e burgoste. Me gjithë këtë mirësi që i dhuroi, tha:

Tha: “O Zoti im! Më fal dhe më dhuro një sundim që të mos e ketë askush tjetër pas meje! Me të vërtetë, Ti je Dhuruesi më i madh. Ne ia nënshtruam erën që të frynte lehtë me urdhër të tij nga të dëshironte ai. Ne ia nënshtruam edhe shejtanët - të gjitha llojet e ndërtuesve dhe të zhytësve. Edhe të tjerë(shejtanë), të lidhur në pranga. - Allahu iu përgjigj dhe e fali atë duke ia kthyer mbretërimin, madje i dha një pushtet që askujt para dhe pas tij nuk ia pati dhënë. Allahu ia nënshtroi edhe shejtanët, të cilët bënin punë të vështira, ndërtonin çfarë ai dëshironte, zhyteshin në thellësi të detit dhe nxirrnin për Sulejmanin diamante, smeralde dhe rubinë. Çdonjërin që nuk i bindej, Sulejmani e lidhte me zinxhirë dhe e burgoste. Me gjithë këtë mirësi që i dhuroi, tha:

Tha: “O Zoti im! Më fal dhe më dhuro një sundim që të mos e ketë askush tjetër pas meje! Me të vërtetë, Ti je Dhuruesi më i madh. Ne ia nënshtruam erën që të frynte lehtë me urdhër të tij nga të dëshironte ai. Ne ia nënshtruam edhe shejtanët - të gjitha llojet e ndërtuesve dhe të zhytësve. Edhe të tjerë(shejtanë), të lidhur në pranga. - Allahu iu përgjigj dhe e fali atë duke ia kthyer mbretërimin, madje i dha një pushtet që askujt para dhe pas tij nuk ia pati dhënë. Allahu ia nënshtroi edhe shejtanët, të cilët bënin punë të vështira, ndërtonin çfarë ai dëshironte, zhyteshin në thellësi të detit dhe nxirrnin për Sulejmanin diamante, smeralde dhe rubinë. Çdonjërin që nuk i bindej, Sulejmani e lidhte me zinxhirë dhe e burgoste. Me gjithë këtë mirësi që i dhuroi, tha:

Këto janë të mirat Tona (për ty). Dhe ti jep(prej pasurisë)ose mos jep(prej saj)se për këtë nuk do të kesh asnjë përgjegjësi. -Kënaqu me këto mirësi dhe jepi kujt të dëshirosh ose privo kë të dëshirosh, "… se për këtë nuk do të kesh asnjë përgjegjësi" Pra, nuk ke asnjë detyrim e ngarkesë. Gjithçka është në dëshirën tënde. Kështu e nderoi Zoti Sulejmanin, sepse Ai e njihte mirë drejtësinë e Sulejmanit dhe gjykimin e tij të urtë. Askush të mos mendojë se kjo mirësi iu dha Sulejmanit që të kënaqej vetëm në këtë botë. Madje, në ahiret atij do t’i jepen shumë më tepër mirësi. Për këtë arsye, Zoti thotë:

Dhe ai është tek Ne nga më të afruarit dhe ka një fund(e shpërblim)të mirë. -Në ahiret, ai është nga më të afruarit tek Allahu, i nderuar dhe me shpërblime të shumta. Më poshtë janë disa dobi që menduam të nxjerrim nga historia e Daudit dhe Sulejmanit.1. Allahu i Madhëruar i tregoi Muhamedit (a.s) disa histori të popujve të shkuar, me qëllim që të fuqizonte zemrën e tij dhe ta bënte të durueshëm dhe të qetë. Ai i tregoi për adhurimet e profetëve të shkuar, për durimin e tyre të madh, si dhe këmbënguljen në rrugën e Zotit. Ai i tregoi, gjithashtu, se ata i ktheheshin Zotit me adhurime e përkushtime të shumta. Kjo u bë që Muhamedi (a.s) të nxitej dhe të garonte me ata të zgjedhur, me dëshirën për ta kënaqur Allahun e Madhëruar. Kështu, ai do të punonte më shumë, që t'i afrohej Zotit me adhurime, ashtu si ata, madje edhe më mirë se ata. Ai do të bëhej më i qëndrueshëm dhe durimtar përballë mundimeve që i jepte populli i vet. Për këtë arsye, kur Allahu e këshillon Profetin që të bënte durim përballë mundimeve të popullit të tij, i thotë që të kujtojë historinë e Daudit: “Por ti bëj durim ndaj asaj, që ata thonë dhe kujto robin Tonë, Dauudin, të fuqishmin (në fé e në trup)! Ai gjithmonë kthehej tek Allahu (me pendim të sinqertë e bindje të plotë)." Kështu, ai do të gjente ngushëllim dhe qetësi, me ndihmën e sigurt të Zotit.2. Allahu i Madhëruar e lëvdon Daudin me dy cilësi të bukura: fuqinë trupore dhe shpirtërore, përkushimin në bindje ndaj Tij dhe adhurime. Një njeri me fuqi trupore dhe shpirtërore kryen adhurime të mrekullueshme dhe përmbush urdhëresat e Allahut shumë më mirë se një njeri i dobët dhe i pafuqishëm. Njeriu duhet të marë çdo masë dhe të ndjekë çdo rrugë për të përmbushur urdhëresat e Zotit. Ai nuk duhet t'i dorëzohet plogështisë, dembelizmit, indiferentizmit e pafuqisë. Ai duhet të jetë i gjallë, optimist, plot vullnet dhe ambicie për të arritur qëllimin final, adhurimin e Zotit dhe kënaqësinë e Tij. Ai duhet të marrë masat për t'ia prerë rrugën çdo gjëje që e dobëson dhe e plogështon, çdo gjëje që e ngadalëson nga synimet e tij.3. Kthimi tek Zoti në çdo çështje, duke i kërkuar ndihmë me adhurime e mbështetje të plotë, është nga cilësitë më të mrekullueshme dhe përshkrimi i saktë i profetëve e traditës së tyre. Allahu i Madhëruar lëvdoi Daudin dhe Sulejmanin me këto cilësi. Për këtë arsye, le të jenë ata shembuj për të gjithë ata që duan Xhenetin dhe le të ndjekin rrugën e tyre ata që duan të kënaqin Allahun, i Cili thotë: "Këta ishin ata të cilët Allahu i udhëzoi në rrugë të drejtë, prandaj me udhëzimin e tyre udhëhiqu." [En'am 90].4. Në këto ajete mësojmë për mirësitë e mëdha që Allahu i dhuroi Daudit. Ai i dhuroi atij një zë jashtëzakonisht të bukur, aq sa malet e ngurtë dhe zogjtë këndonin dhe i bënin tesbih Zotit së bashku me Daudin, në mëngjes e në mbrëmje.5. Ndër mirësitë më të mëdha të Allahut për robin e Tij është që t'i dhurojë dituri të dobishme, t'i mësojë që të gjykojë me drejtësi dhe t'i japë të drejtën çdokujt. Kështu e dalloi Allahu i Madhëruar Daudin (a.s).6. Në këto ajete del në pah kujdesi i madh i Allahut të Lartësuar për Profetin e Tij dhe për adhuruesit e sinqertë. Ai i sprovon ata për shkak të ndonjë gabimi të tyre, por pastaj ua largon sprovën, që ata të kthehen më të plotë, të përmirësuar dhe më të kompletuar sesa më parë. Kështu ndodhi me Daudin dhe Sulejmanin. Allahu kujdeset për të dashurit e Tij duke i mjekuar dhe pastruar nga çdo mangësi dhe gabim.7. Profetët kanë qenë të ruajtur nga gabimet që kanë lidhje me kumtimin e saktë të Shpalljes së Zotit, sepse në të kundërt qëllimi i Shpalljes nuk do të realizohej. Por ata edhe mund të bënin ndonjë gabim, ashtu siç është natyra njerëzore, por Allahu shumë shpejt i përmirësonte ata dhe nga këto gabime dilnin shumë dobi dhe mësime, me mëshirën e Allahut.8. Daudi (a.s) qëndronte gjatë në mihrabin e tij për t'iu përkushtuar Zotit, prandaj ata dy njerëzit që kërkuan gjykimin e tij u hodhën nga muri fshehtaz, sepse vetëm në atë moment mund të gjeje Daudin pa njerëz rreth e rrotull. Në vendin e adhurimit atë nuk e shqetësonte kush. Ai nuk ua kishte kushtuar të gjithë kohën e tij njerëzve, edhe pse dukej e nevojshme, pasi çështjet që i vinin për gjykim ishin të shumta. Me gjithë këto aktivitete, ai kishte veçuar kohë për Zotin e tij, për t'u veçuar me Të e për të gjetur kënaqësinë e prehjen, duke e adhuruar dhe thurur lavde për Të. Ky ushqim shpirtëror ishte i domosdoshëm për të, sepse e mbushte me sinqeritet dhe forcë për të gjitha punët e tjera.9. Ruajtja e edukatës dhe etikës me gjykatësit është detyrë dhe normë e domosdoshme, që duhet përmbushur. Kur dy njerëzit hynë tek vendfalja e Daudit në mënyrë jo normale, kjo e shqetësoi atë, sepse ishte sjellje e papëlqyeshme, madje e qortueshme.10. Gjykatësi nuk duhet të ndikohet në gjykimin e tij nga sjellja e keqe e njerëzve me të. Ai duhet të gjykojë me drejtësi dhe objektivitet, i pandikuar nga sjellja jo e hijshme e njerëzve.11. Në këto ajete del në pah mirësia dhe dhembshuria e Daudit, falja dhe toleranca e tij e madhe. Ai nuk u zemërua me dy burrat, që hynë pa leje dhe pa edukatë në vendfaljen e tij. Ai ishte mbreti i tyre, por as i qortoi dhe as rëndoi ata me fjalë.12. Lejohet që dikush që i është bërë padrejtësi t'i thotë kundërshtarit të tij “Më ke bërë padrejtësi”, sepse të dyja palët e ngjarjes i thanë Daudit: “Ne jemi dy palë kundërshtare. Njëri (nga ne) i ka bërë padrejtësi tjetrit."13. Besimtari, edhe nëse ka dituri të madhe, gradë të larta dhe është i respektuar ndër njerëz, përsëri, nëse dikush e këshillon dhe i tërheq vërejtjen, nuk duhet të zemërohet apo të revoltohet, por duhet që menjëherë të pranojë këshillën dhe t’i shprehë mirënjohjen atij që ia jep këshillën. Kur dy burrat e këshilluan Daudin, ai nuk u zemërua nga këshilla e tyre, dhe kjo nuk e devijoi nga e vërteta, madje gjykoi me drejtësi.14. Nga ajetet kuptohet se përzierja e shpeshtë me miqtë dhe marrëdhëniet e shumta financiare me ta mund të shkaktojnë armiqësi dhe grindje. Nga të tilla sprova të shpëton veçse devotshmëria ndaj Zotit, durimi, kujdesi, imani i sinqertë dhe veprat e mira. Sigurisht, njerëz të tillë janë shumë të rrallë.15. Kërkimi i faljes, adhurimet e shumta e në mënyrë të veçantë namazi me përkushtim janë disa nga veprat që bëhen shkak për falje gjynahesh. Po ta vëresh me kujdes, Allahu i Madhëruar e lidh ngushtë faljen e gjynaheve të Daudit me kërkimin e faljes dhe me rënien në sexhde, duke falur namaz. Ai thotë: “Dhe Daudi e kuptoi se Ne e vumë në prove atë. Prandaj i kërkoi falje Zotit të vet, u përkul (ra në sexhde) dhe u kthye (tek Allahu i penduar).”16. Në këto ajete del qartë nderimi i madh i Allahut për dy robërit e Tij adhurues dhe profetë, Daudin dhe Sulejmanin (a.s). Ai na tregon se ishin nga më të afërmit tek Ai dhe se do t'i shpërblejë me mirësi të shumta. Askush të mos mendojë se ato sprova apo gabime që u ndodhën e ulin figurën dhe gradën e tyre tek Allahu i Lartësuar. Përkundrazi, ato tregojnë se butësia dhe përkujdesi i Tij ndaj atyre ishte shumë i madh. Kështu kujdeset Allahu për robërit e tij të sinqertë. Edhe kur ata gabojnë, Ai ua fal gjynahet, ua mbulon të metat dhe i bën të kthehen edhe më të mirë dhe të pastër se përpara. Me faljen e Tij largohet çdo gjurmë e keqe që lënë pas gjynahet. Allahu është i Plotfuqishëm që të largojë nga zemra e njerëzve çfarëdo gjurme pakënaqësie kur dëgjohet për ndonjë gabim të atyre të zgjedhurve. Zakonisht, kur dëgjon për dikë se ka gabuar, në sytë e tu bie vlerësimi dhe respekti për të, por jo për këta të zgjedhur e të dalluar, sepse nga falja dhe dashuria e madhe e Zotit për ata, largohet nga zemrat e njerëzve edhe thërrmija më e vogël e këtyre ndjenjave. Kështu, ata janë gjithmonë të dashur dhe të respektuar në zemrat e besimtarëve, dhe kjo për Allahun është e lehtë, sepse Ai është Bujari e Falësi i madh.17. Roli i gjykatësit është një gradë dhe detyrë fetare, që e kanë patur profetët e Zotit dhe dijetarët pas tyre. Detyra e çdo njeriu që merr këtë detyrë është që të gjykojë me drejtësi dhe t'u largohet epsheve dhe interesave të padrejta. Por, sigurisht, që gjykimi me drejtësi kërkon që gjykatësi të njohë mirë çështjet dhe njohuritë fetare fillimisht. Ai duhet të ketë informacion dhe një pasqyrë të plotë të çështjes, duke e lidhur me ligjet e Sheriatit. Ai që është i paditur në këto drejtime nuk bën si gjykatës dhe nuk i lejohet që të marrë këtë lloj detyre.18. Gjykatësi duhet të jetë i kujdesshëm dhe të ruhet nga emocionet dhe ndjekja e dëshirave dhe interesave të njëanshme. Ai duhet të luftojë me egon, që synimi i vetëm të jetë e vërteta dhe e drejta. Gjatë ushtrimit të gjykimit, ai duhet të shmangë çdo ndjenjë dashurie ose urrejtjeje për palët që gjykon.19. Edhe Sulejmani ishte një vlerësim dhe shpërblim për Daudin (a.s), që Allahu ia dhuroi. Ndër mirësitë më të mëdha të Allahut të Lartësuar, është që Ai të dhurojë një fëmijë të mirë dhe besimtar. Kjo është dritë mbi dritë.20. Lavdërimi i madh për Sulejmanin, kur Allahu thotë: “Ne i dhuruam Davudit (një djalë,) Sulejmanin - rob shumë i mirë dhe i kthyer te Zoti.”21. Mirësitë e Allahut për adhuruesit e Tij të sinqertë janë të shumta. Ai i bekon dhe kujdeset që ata gjithmonë të bëjnë punë të mira. Ai i edukon dhe ndihmon të arrijnë gradat më të larta të moralit. Pastaj i lëvdon ata për këto cilësi të mira dhe u lë emër të mirë ndër njerëz. Allahu është Bamirës i Madh dhe Dhurues i çdo mirësie.22. Dashuria e Sulejmanit për Allahun qëndronte mbi çdo dashuri tjetër.23. Çdo lloj dashurie që e pengon robin nga dashuria dhe adhurimi i Allahut është e qortuar dhe e keqe. Për këtë arsye, njeriu duhet të dojë dhe t'i përkushtohet veçse atyre gjërave që i sjellin dobi.24. Në këto ajete gjejmë një argument të fortë vërtetues të rregullit të mrekullueshëm që thotë: "Çdokush që e lë diçka për hir të Allahut, Allahu ka për t'ia zëvendësuar me diçka edhe më të mirë se ajo që lë." Kështu, kur Sulejmani hoqi dorë nga kuajt e mësuar dhe të shpejtë, Allahu ia zëvendësoi me diçka më të shpejtë dhe të mirë sa ata. Ai i nënshtroi erën, që mund ta çonte e transportonte atë dhe ushtritë e tij në çdo vend ku ai dëshironte. Ajo ishte aq e shpejtë, saqë udhëtimin e një muaji e bënte për një pasdite. Allahu i nënshtroi atij edhe shumë shejtanë të fuqishëm, të cilët i kryenin punë të tilla, që askush prej njerëzve apo kafshëve nuk mund t’i kryente.25. Nënshtrimi i xhindëve ishte i veçantë për Sulejmanin (a.s). Askush tjetër nuk e ka pasur këtë pushtet.26. Sulejmani (a.s) ishte mbret dhe profet. Atij i ishte dhënë liri që të vepronte si të dëshironte. Pavarësisht nga kjo, ai ishte njeri i drejtë. Profetët që nuk kanë qenë mbretër e sundimtarë i kanë patur të gjitha dëshirat dhe prirjet e tyre të nënshtruara sipas urdhëresave të Allahut. Sa herë që vepronin ose nuk vepronin, e bënin veçse me urdhër nga Allahu.I tillë ishte profeti ynë Muhamedi (a.s) dhe, pa dyshim, që grada e Muhamedit ishte më e lartë se të gjithë të tjerët.

Kujto edhe robin tonë Ejubin! Ja, ai iu drejtua Zotit të vet me lutje dhe tha: “Shejtani më ka goditur me mundim e vuajtje.”! -Kujto në këtë libër të famshëm dhe plot mësime të vyera edhe Ejubin, kur iu drejtua Zotit të vet me lutje. Kujtoje atë me fjalët më të mira dhe lëvdatat më të bukura. Tregoju për durimin e tij të pashembullt, kur atë e zunë fatkeqësitë dhe sëmundjet. Ai asnjëherë nuk iu ankua kujt, veç Allahut, të Cilit iu drejtua me lutje e përgjërime. Me edukatë dhe moral të lartë, i tha Allahut: “Shejtani më ka goditur me mundim e vuajtje. Ai më ka rënduar me një sëmundje të dhimbshme dhe rraskapitëse!” Ai i mallkuar i kishte fryrë dhe ai ishte mbushur me plagë, të cilat ishin rënduar shumë. Madje, në të njëjtën mënyrë të dhimbshme, kishin vdekur e gjithë familja e tij dhe ishte zhdukur e gjithë pasuria e tij, që më parë ishte e madhe. Atëherë, kur Allahu deshi që ta shëronte, i tha:

Bjeri tokës me këmbën tënde! Ky është ujë i ftohtë, për t'u larë dhe për të pirë. - Me të goditur tokën, do të dalë prej saj një burim uji, nga i cili do të lahesh dhe do të pish. Kështu do të largohet prej teje çdo sëmundje e plagë. Kështu veproi Ejubi, dhe Allahu e shëroi atë.

Ne ia rikthyem familjen e tij, duke ia shtuar dyfish, si mëshirë nga Ne dhe si mësim për të gjithë ata që kuptojnë. - Jo vetëm kaq, por i ktheu edhe familjen e tij. Thuhet se Allahu e ringjalli familjen e tij, duke ia shtuar dyfish dhe i dhuroi pasuri të madhe. E gjitha kjo ishte nga mëshira e Zotit për Ejubin. Ai ishte durimtar dhe i kënaqur me Zotin, prandaj Ai i dhuroi shpërblime të shumta që në jetën e kësaj bote, dhe i premtoi shpërblimin e mrekullueshëm në ahiret. Allahu i Lartësuar e bëri këtë histori: "… si mësim për të gjithë ata që kuptojnë." Që të mençurit të kujtojnë vazhdimisht gjendjen e Ejubit (a.s), me durimin dhe moralin e tij të lartë me Zotin, dhe ta marrin atë si shembull. Le të mësojnë dhe të jenë të bindur se çdokush që bën durim gjatë vështirësive e sprovave, duke qënë i kënaqur me caktimin e Allahut, Allahu ka për ta shpërblyer shumëfish që në këtë dynja dhe përjetësisht në ahiret. Gjithashtu, Ai ka për t'iu përgjigjur lutjeve të tij.

Dhe merre me dorën tënde një tufë thuprash dhe bjeri lehtë me to(gruas tënde)dhe mos e thyej betimin tënd! -Merr një grumbull thuprash dhe godite me to atë (gruan), që të mos e thyesh betimin. Mufesirët tregojnë dhe thonë se gjatë kohës së sëmundjes, Ejubi u zemërua me të shoqen për diçka dhe u betua se, kur ta shëronte Allahu, do ta godiste me 100 kamzhikë. Kur Allahu e shëroi, ai duhej që të përmbushte këtë betim. Por gruaja e tij ishte bamirëse dhe besimtare e mirë, prandaj Allahu e mëshiroi atë dhe i dha këtë zgjidhje të thjeshtë, që edhe betimi të mos prishej, por edhe gruaja të mos dëmtohej. Ai e mësoi që të merrte një tufë me 100 thupra të holla dhe ta godiste vetëm një herë, duke e përmbushur kështu betimin e tij.Vërtet, Ne e gjetëm atë durimtar. -Edhe kur kaloi këtë sprovë të madhe, ai bëri durim të madh, për hir të Allahut. Për këtë arsye, Allahu thotë për atë:Sa rob i mirë ishte ai! -Ai i plotësoi gradat e adhurimit dhe tregoi se e donte Allahun dhe ishte i kënaqur me Të qoftë kur ishte në mirësi, qoftë në fatkeqësi, qoftë kur ishte i shëndetshëm, me fuqi e pasuri të madhe, qoftë kur ishte i varfër dhe i dobët.Ai ishte i kthyer(me përunjësi)te Zoti. -Ejubi kthehej shumë tek Zoti i tij qoftë për çështjet e dynjasë, qoftë në çështjet fetare. Ai e përmendte shumë Allahun me lutje dhe i tregoi se e donte shumë atë, me durimin, sjelljen dhe adhurimet e shumta që bënte.

Kujto robërit tanë, - Ibrahimin, Is’hakun dhe Jakubin! Ata ishin të fortë dhe të ditur. -Kujto me lëvdata adhuruesit e sinqertë e të përkushtuar ndaj Nesh, Ibrahimin, të dashurin e Allahut, Is'hakun birin e Ibrahimit, dhe Jakubin, nipin e tij. Këta Allahu i quajti "uli ejdin" - të zellshëm e plot gjallëri në adhurimet që bënin. Ata ishin edhe të ditur e të urtë në fenë e Allahut.

Ne i dalluam ata me një virtyt të veçantë - të kujtonin gjithmonë botën tjetër. - Ne i dalluam dhe pajisëm ata me një cilësi jashtëzakonisht të rëndësishme: të kujtonin gjithmonë botën tjetër. Ne i bëmë që të kenë gjithmonë të gjallë besimin në jetën tjetër. Kjo do t'i shtynte që kohën më të çmuar dhe energjitë më të mira t'i kalonin veçse në punë të mira, që do të ngrinin gradën e tyre tek Zoti dhe do të sillnin shpëtim e shpërblim të madh në jetën tjetër. Mbikëqyrja e Zotit i shoqëronte vazhdimisht. Ai i bëri ata më të përmendurit dhe më të lavdëruarit ndër njerëz. Çdokush do të ndriçohet me historinë e tyre, duke nxjerrë mësime të shumta. Ata do të kujtohen ndër njerëz me lëvdatat më të larta. E si të ndodhë ndryshe, kur ata:

Nuk ka dyshim se ata ishin për Ne të zgjedhurit më të mirë. - Allahu i zgjodhi dhe veçoi ata mes krijesave më të mira. Ata kishin cilësitë më të larta dhe veprat më të mira e më të dobishme.

Kujto Ismailin, Eljesan dhe Dhulkiflin! Që të gjithë ishin prej të zgjedhurve. - Kujtoji këta profetë me lëvdatat më të larta, sepse të gjithë ata ishin nga më të zgjedhurit, që Allahu i dalloi. Për këtë arsye, Ai i bëri me cilësitë më të larta në diturinë, veprat dhe moralin e tyre.

Ky është Mesazh paralajmërimi. -Sjellja e historive të këtyre profetëve në Kur'an është një mësim i vyer për të gjithë ata që duan të përfitojnë nga Kur'ani plot mësime e dobi. Të mençurit përfitojnë duke kujtuar dhe studiuar këta të përzgjedhur dhe marrin mësime të vyera nga cilësitë dhe sjellja e tyre. Ata mund të shohin mirësitë e shumta, me të cilat Zoti i begatoi ata. Ai bëri që ata të jenë gjithmonë të lavdëruar e të nderuar ndër breza. Të gjitha këto janë prej cilësisë së Kur'anit si "dhikër", domethënë, kujtim dhe mësim për gjërat e dobishme dhe të vyera. Përmendja e historive dhe cilësive të të mirëve është nga mënyrat më të dobishme të nxënies aë mësimeve të Zotit, që janë të pafundme. Lum ai që përfiton nga këto mirësi dhe mësime!Dhe është e sigurt se të devotshmit kanë një përfundim të mirë … -Të gjithë ata që plotësojnë devotshmërinë ndaj Zotit, duke plotësuar urdhrat dhe duke lënë ndalesat, burra apo gra qofshin, kanë këtë premtim të mrekullueshëm nga Zoti i tyre. Ai na siguron se "… të devotshmit kanë një përfundim të mirë." Ata do të kenë një përfundim të mirë dhe një pritje të bukur tek Zoti:

Xhenetet e Adnit me dyer të hapura për ata. - Ato janë kopshtet e qëndrimit të përjetshëm, nga të cilat askush nuk kërkon të largohet apo që t'i zëvendësohen me diçka tjetër, sepse ato janë të përkryera në çdo mirësi brenda tyre. Bukuritë e tyre janë të plota dhe ata kurrë nuk kanë për të dalë prej andej. Ato janë “me dyer të hapura për ata." Portat e kështjellave dhe dhomave të tyre nuk janë të mbyllura, që ata të kenë nevojë që t'i hapin. Atyre do t’u shërbehet me shumë kujdes. Kjo tregon, gjithashtu, se ata do të jenë në qetësi të plotë, të patrazuar nga asnjë lloj frike dhe shqetësimi. Në Xhenetet e Adnit nuk është e nevojshme që ata t'i mbyllin dyert. Çdo gjë është e qetë dhe u përket atyre. Askush nuk i shqetëson apo prish kënaqësitë e banorëve të Xhenetit.

Aty do të jenë të mbështetur në kolltukë dhe do të kërkojnë fruta e pije të ndryshme. - Do të ulen dhe mbështeten në shtretër e kolltukë të zbukuruar, në vende të hijshme. Ndërkohë, ata do të kërkojnë fruta e pije të ndryshme. Ata do të urdhërojnë shërbëtorët, që janë djem të rinj, që të sjellin atyre fruta dhe pije të këndshme, nga të gjitha llojet që ua do shpirti. Kjo tregon për mirësitë e shumta, rehatinë e madhe dhe kënaqësitë që ata përjetojnë.

Ata do të kenë pranë vetes(hyri)sypërulura të një moshe. -Pranë tyre qëndrojnë hijshëm hyritë sybukura, të cilat janë të mahnitura pas burrave të tyre dhe burrat e tyre janë të mahnitur pas hyrive, aq sa nuk mund ta largojnë shikimin nga njëri tjetri. Ata janë të dashuruar me njëri-tjetrin dhe nuk shikojnë diçka tjetër, që mund t'ua heqë vëmendjen nga ata. Allahu i përshkruan ato si "etrab", pra, janë të një moshe, në moshën më të përkryer, plot afsh dhe dëshirë për kënaqësi.

Këto janë ato mirësi që ju premtohen për ditën e llogarisë. - Këto ju premtohen për Ditën e Gjykimit, o ju të devotshëm! Kjo do t'ju jepet për punët tuaja të mrekullueshme, të nxitura nga imani i pastër dhe i sinqertë.

Ky është rizku Ynë, - ai nuk ka të mbaruar. - Këto mirësi që u japim banorëve të Xhenetit janë dhuratë nga ana Jonë. Për mirësitë që Allahu u dhuron, thotë që ato nuk mbarojnë kurrë. Ato janë të përjetshme dhe të pandërprera, madje në rritje të vazhdueshme në çdo kohë. Kjo nuk është ndonjë gjë e madhe për Zotin Bujar, të Dashur dhe Mëshirëplotë, Bamirës dhe të Gjerë në dhuratat e Tij. Ai është i Pasuri, i Lavdëruari, i Gjithëmëshirshmi, që kujdeset edhe për detajet më të vogla me mëshirën e Tij. Ai është Mbreti, Sunduesi, që gjykon me drejtësinë e Tij. Ai është i Madhërishmi dhe i Bukuri në çdo cilësi të Tij. Bujaria e Tij është e pashtershme. Mirësitë e dhuratat e Tij nuk mund të numërohen. Njeriu nuk ka mundësi të konceptojë qoftë edhe një pjesë të vogël të bamirësisë së Zotit.

Ja, kështu do të jetë. -Ky është shpërblimi për të devotshmit, siç jua përshkruam.Por keqbërësit (që kaluan çdo kufi)do të kenë fundin më të keq... -Për ata që i kanë kaluar kufijtë me mohimin e Zotit dhe poshtërsitë, është përgatitur një kthim i tmerrshëm dhe i dhembshëm.

... Xhehenemin, ku do të hidhen(për dënim). -Në Xhehenem janë grumbulluar të gjitha ndëshkimet. Nxehtësia e tij është e pashembullt. Ata do të ndëshkohen atje me një dënim përvëlues, që do t'i përfshijë nga çdo anë: "Për ata është përgatitur Xhehenemi, si shtrat nga poshtë dhe si mbulesë nga lart." [El ea'raf 41]. "Ata do të kenë shtresa zjarri nga sipër dhe nga poshtë. Me këtë i frikëson Allahu robërit e Vet: “O robërit e Mi, kini frikë (dënimin)!” [Zumer 16].Ai është vendi më i shëmtuar. -Sa vend i keq është ai! Ai është vendi më i tmerrshëm, ku janë mbledhur të gjitha llojet e dënimit, poshtërimit e dëshpërimit

Ja, kështu do të jetë. Pastaj, ata do të shijojnë ujë të valë dhe të ndyrë. - Shijojeni ndëshkimin me ujin përvëlues! Sa herë që ta pini, do t’ju këputen zorrët e barkut. Pini "gasakun", pra, pijet më të këqija që mund të ekzistojnë. Ajo është një përzierje prej qelbi dhe gjaku e lëngut të kockave të shkrira të xhehenemlinjve. Ajo është e hidhur, me erë të pështirë.

Ata do të kenë edhe dënime të tjera të ngjashme me to. - Atje do të vuajnë edhe tortura të tjera të ngjashme me këto që u përmendën.

Ky - (i thuhet parisë së jobesimtarëve) - është një grup që do të bashkohet me ju(në zjarr). Mos qofshin të mirëpritur -(thotë paria e jobesimtarëve)- ata do të digjen në zjarr. -Këto fjalë fyese dhe mallkime do të dëgjojnë nga njëri tjetri kur hyjnë në zjarr. Gjatë futjes në zjarr, ata shajnë dhe mallkojnënjëri-tjetrin, duke thënë: "Mos qofshin të mirëpritur - (thotë paria e jobesimtarëve) - ata do të digjen në zjarr." Ndërsa grupi tjetër iu përgjigjet dhe thotë:

Ata(pasuesit)do të thonë: “Ju mos qofshi të mirëpritur! Jeni ju ata që na e bëtë këtë!” -Ju na ftuat në rrugën tuaj dhe u bëtë sprovë për ne. Ju na sollët në këtë shkatërrim!Sa vendqëndrim i keq që është! -Ky është vendqëndrimi i të gjithë neve! Ky është më i keqi vendqëndrim! Pastaj ata luten dhe mallkojnë krerët e tyre, që i udhëhoqën dhe ftuan në humbje.

O Zoti ynë! - do të thonë pasuesit - “Atyre që na e bënë këtë, shtoja dyfish dënimin në Zjarr!” -Në një ajet tjetër thuhet: "Melekët do t’u thonë: “Hyni në Zjarr, mes popujve që shkuan para jush - xhinde dhe njerëz.” Sa herë që një popull hyn aty, mallkon atë të mëparshmin. Dhe, kur të gjithë të tubohen në të, grupi i fundit thotë për grupin e parë: “Zoti ynë, janë këta që na çuan ne në humbje, prandaj shumëfishoja atyre dënimin me zjarr!” Ai do të thotë: “Për secilin nga ju dënimi është i shumëfishuar, por ju nuk e dini.”. [El ea'raf 38] Pastaj, gjatë kohës kur hyjnë në Zjarr, ata të mjerë thonë:

Dhe do të thonë: “Ç’ka ndodhur me ne që nuk po i shohim disa burra, që ne i numëronim prej të këqijve? A talleshim ne me ta, apo mos vallë na kanë humbur sysh?” -Ne mendonim se ata ishin prej atyre që meritojnë zjarrin? Allahu i shëmtoftë ata, që do të dëshironin që edhe besimtarët të jenë atje në zjarr me ata: “Ç’është me ne që nuk po i shohim disa burra, që ne i konsideronim prej të këqijve? A talleshim ne me ta?" Duke qenë se ata nuk janë në zjarr, atëherë janë dy mundësi: E para: ata i patën konsideruar gabimisht si të këqij dhe talleshin me ata në jetën e kësaj bote. Në fakt, tallja ishte një vepër që vazhdimisht e bënin dhe nuk hiqnin dorë prej saj. Duke na treguar për banorët e Zjarrit dhe talljen e tyre me besimtarët, Allahu i Madhëruar thotë: "Disa prej robërve të Mi thanë: “O Zoti ynë, ne besojmë. Prandaj na fal dhe na mëshiro, sepse Ti je më i miri i mëshiruesve!” Por ju i tallët ata, saqë ajo tallje ju bëri të harronit Mesazhin Tim. Ju qeshnit me ta. Unë do t'i shpërblej ata sot, sepse u treguan durimtarë. Ata janë, vërtet fitimtarët.” [Mu'minun 109 - 111]. Ndërsa mundësia e dytë është se ata janë në Xhehenem, por ata nuk po i shohim. Ka mundësi që kështu mendojnë ata në zemrat e tyre, si rezultat i besimit të tyre të gabuar në këtë botë. Në dynja ata i gjykojnë besimtarët si të këqij dhe të devijuar, që do të dënohen në zjarr. Ky gjykim u është ngulitur në shpirt dhe nuk u ndahet. Për këtë arsye, edhe kur hyjnë në Xhehenem, ata vazhdojnë të jenë me ato mendime në zemër dhe thonë të tilla fjalë. Gjithashtu, ka mundësi që këto fjalë të jenë thjesht trillime të tyre për besimtarët, ashtu siç bëjnë në këtë jetë. Allahu i Lartësuar thotë: "A nuk janë këta njerëzit për të cilët ju betoheshit se mëshira e Allahut nuk kishte për t’i përfshirë kurrë?”. Kështu besojnë këta të mjerë për besimtarët, por atë ditë besimtarëve do t'u thuhet: "Hyni në Xhenet, se për ju nuk do të ketë as frikë e as brenga!” [El ea'raf 49]. Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se gjithë kjo që Ai na tregoi rreth banorëve të Zjarrit është e vërtetë e padiskutueshme, dhe Ai është më i vërteti në çdo fjalë që thotë:

Dhe do të thonë: “Ç’ka ndodhur me ne që nuk po i shohim disa burra, që ne i numëronim prej të këqijve? A talleshim ne me ta, apo mos vallë na kanë humbur sysh?” -Ne mendonim se ata ishin prej atyre që meritojnë zjarrin? Allahu i shëmtoftë ata, që do të dëshironin që edhe besimtarët të jenë atje në zjarr me ata: “Ç’është me ne që nuk po i shohim disa burra, që ne i konsideronim prej të këqijve? A talleshim ne me ta?" Duke qenë se ata nuk janë në zjarr, atëherë janë dy mundësi: E para: ata i patën konsideruar gabimisht si të këqij dhe talleshin me ata në jetën e kësaj bote. Në fakt, tallja ishte një vepër që vazhdimisht e bënin dhe nuk hiqnin dorë prej saj. Duke na treguar për banorët e Zjarrit dhe talljen e tyre me besimtarët, Allahu i Madhëruar thotë: "Disa prej robërve të Mi thanë: “O Zoti ynë, ne besojmë. Prandaj na fal dhe na mëshiro, sepse Ti je më i miri i mëshiruesve!” Por ju i tallët ata, saqë ajo tallje ju bëri të harronit Mesazhin Tim. Ju qeshnit me ta. Unë do t'i shpërblej ata sot, sepse u treguan durimtarë. Ata janë, vërtet fitimtarët.” [Mu'minun 109 - 111]. Ndërsa mundësia e dytë është se ata janë në Xhehenem, por ata nuk po i shohim. Ka mundësi që kështu mendojnë ata në zemrat e tyre, si rezultat i besimit të tyre të gabuar në këtë botë. Në dynja ata i gjykojnë besimtarët si të këqij dhe të devijuar, që do të dënohen në zjarr. Ky gjykim u është ngulitur në shpirt dhe nuk u ndahet. Për këtë arsye, edhe kur hyjnë në Xhehenem, ata vazhdojnë të jenë me ato mendime në zemër dhe thonë të tilla fjalë. Gjithashtu, ka mundësi që këto fjalë të jenë thjesht trillime të tyre për besimtarët, ashtu siç bëjnë në këtë jetë. Allahu i Lartësuar thotë: "A nuk janë këta njerëzit për të cilët ju betoheshit se mëshira e Allahut nuk kishte për t’i përfshirë kurrë?”. Kështu besojnë këta të mjerë për besimtarët, por atë ditë besimtarëve do t'u thuhet: "Hyni në Xhenet, se për ju nuk do të ketë as frikë e as brenga!” [El ea'raf 49]. Në vijim, Allahu i Madhëruar na tregon se gjithë kjo që Ai na tregoi rreth banorëve të Zjarrit është e vërtetë e padiskutueshme, dhe Ai është më i vërteti në çdo fjalë që thotë:

Kjo polemikë mes banorëve të Zjarrit është pa dyshim e vërtetë. - Kjo që ju treguam rreth polemikave mes banorëve të Zjarrit është e vërteta dhe askush nuk duhet të dyshojë për to.

Thuaj: “Unë jam vetëm paralajmërues.” -Nëse ata të kërkojnë ty, o i Dërguar, diçka që nuk është në dorën tënde, thuaju: Unë jam vetëm një paralajmërues. Kjo është gjithçka që unë kam mundësi. Çdo çështje është në dorë të Allahut. Unë jam ngarkuar veçse që t'ju kumtoj urdhëresat dhe ndalesat e Zotit, t’ju tregoj për mirësinë e t'ju nxis drejt saj, t'ju këshilloj për t'iu larguar të keqes dhe tju mësoj mënyrat e shpëtimit prej saj. Ai që e gjen rrugën dhe dritën e udhëzimit të plotë, le ta dijë se e ka për të mirën e vet. Kush largohet dhe e shpërfill udhëzimin, le ta dijë se ka dëmtuar veçse vetveten. Për këtë arsye, mësojeni të vërtetën e sigurt se:Nuk ka asnjë zot tjetër(që meriton adhurimin), përveç Allahut, që është Një i Vetëm e Ngadhënjimtar(mbi gjithcka). -Askush tjetër nuk meriton të adhurohet me meritë, veç Allahut. Ai është Një i Vetëm e Ngadhënjimtar. Ky përshkrim mjafton për ta besuar se Ai është i vetmi që meriton adhurimin si një dhe i pashoq. Ai dhe vetëm Ai meriton të adhurohet si një i vetëm, sepse Ai është Një në të gjitha aspektet dhe është Ai që ka nënshtruar dhe përulur gjithçka. Nuk mund të ketë dy me cilësinë Ngadhënjimtar ‘Nënshtrues i Gjithçkaje’. Allahu është Një i vetëm dhe si i tillë është i vetmi që e meriton ta adhurosh, t'i përulesh dhe t'i nënshtrohesh ligjit të Tij. Pasi solli këto dy cilësi për Veten, Allahu sjell edhe një argument tjetër: njëshmërinë e Tij në Rububije, pra, në pohimin e Tij si i vetmi Krijues, Furnizues dhe Kujdestar i qiejve dhe Tokës. Ai thotë:

Zoti i qiejve, i tokës dhe i gjithë ç'ka mes tyre, Ngadhënjimtari, Falësi i Madh”. - Ai është i Vetmi Krijues, Kujdestar dhe Rregulluesi i çdo çështjeje, që kujdeset me të gjitha mënyrat. Ai është Krenari e Ngadhënjimtari, që e ka gjithë fuqinë në dorën e Tij. Me këtë fuqi dhe pushtet, Allahu krijoi të gjitha krijesat madhështore. Allahu është Falësi i Madh i të gjitha gjynaheve, të vogla a të mëdha qofshin, për të gjithë ata që pendohen dhe largohen nga këto gjynahe. Allahu është Ai që duhet me gjithë shpirt dhe që e meriton të adhurohet, e jo ata që nuk mund të krijojnë, të furnizojnë, që nuk mund të sjellin dëm apo dobi dhe që nuk kanë në dorë asnjë çështje. Ata nuk kanë në dorë as faljen e gjynaheve dhe as pranimin e pendimit. Të gjitha këto janë në dorë të Allahut.

Thuaj: “Ky(Kur’ani)është një Lajm i madh” -Këto janë fjalë që shërbejnë si frikësim dhe paralajmërim për ta. Ato duhet të bëjnë që ata të zgjohen dhe të marrin masat, që të ruhen. Allahu thotë: “Ky (Kur’ani) është një Lajm i madh” Kjo përfshin të gjitha lajmet për ringjalljen dhe tubimin para Zotit, për llogarinë me drejtësi dhe shpërblimin e ndëshkimin sipas punëve. Këto janë lajme shumë të mëdha dhe të rëndësishme. Ato duan përkushtim të madh dhe shumë serioz, që të përgatitesh. Këto lajme kurrsesi nuk duhen shpërfillur apo të lihen në harresë.

të cilit ju i ktheni shpinën. - Ju i keni kthyer shpinën, a thua sikur para jush nuk ju pret llogaria dhe nuk do të jepet as shpërblim e as ndëshkim. Nëse keni dyshim në fjalën time, atëherë mendoni pak rreth faktit që unë po ju flas për gjëra që nuk i trilloj nga mendja ime dhe as i kam studiuar në ndonjë libër tjetër. Atëherë, si është e mundur që unë t'ju njoftoj për ato me saktësi, pa shtuar dhe pakësuar gjë nga shpalljet e shkuara? Kjo duhet të shërbejë si argument shumë i madh për ju, që të mësoni për besnikërinë time dhe për vërtetësinë e asaj që solla nga Zoti im.

Unë nuk kam pasur asnjë dije për elitën e lartë (melaiket), kur ata polemizonin (rreth Ademit). - Unë nuk do të dija gjë rreth melekëve dhe asaj që flasin ata, sikur të mos më mësonte Allahu dhe të mos më kishte ardhur Shpallje.

Mua më është shpallur se jam veçse një paralajmërues i qartë." - Unë ju kumtoj veçse atë që më shpallet nga Zoti dhe mua më është shpallur se jam veçse një paralajmërues i qartë, që ju tregon gjithçka nga e cila duhet të ruheni dhe si duhet të ruheni. Nuk ka paralajmërues më të qartë se Muhamedi (a.s). Në vijim, Allahu i Lartësuar na tregon për polemikën e melekëve:

(Kujto) Kur Zoti yt u tha melekëve: “Unë po krijoj një njeri nga balta. - Allahu i njoftoi ata: “Unë po krijoj një njeri nga balta.” Kjo ishte lënda e krijimit të Ademit (a.s.).

Kur t’i kem dhënë formë dhe t’i kem fryrë shpirt prej Meje, përuljuni atij në sexhde.”. - Pasi ta kem formuar trupin e Tij, atëherë ju do t’i përuleni atij në sexhde. Pas këtij urdhëri, melekët u përgatitën që ta përmbushin atë në mënyrën më të plotë, siç iu kërkua, duke e nderuar figurën e Ademit (a.s). Allahu i Lartësuar e plotësoi krijimin e Ademit me trup dhe me shpirt dhe i vuri në provë melekët dhe Ademin, në lidhje me diturinë. Pasi doli në pah dituria e Ademit (a.s), atëherë Allahu i urdhëroi ata për të rënë në sexhde.

Kështu, të gjithë melekët së bashku u përulën në sexhde, - Të gjithë melekët e Zotit ranë në sexhde, pa përjashtim.

përveç Iblisit. Ai refuzoi, tregoi mendjemadhësi dhe u bë prej atyre që mohojnë(besimin). - Iblisi nuk pranoi të binte në sexhde, duke treguar mendjemadhësi e kryelartësi para Allahut dhe duke shprehur nënçmim për Ademin (a.s). Allahu thotë: "Ai refuzoi, tregoi mendjemadhësi dhe u bë prej atyre që mohojnë (besimin). Pra, në diturinë e Zotit, ai ishte mohuesi së vërtetës dhe i Zotit. Më pas, Allahu i Lartësuar tha, duke kërcënuar Iblisin, që nuk iu bind urdhrit të Tij:

“O Iblis! Çfarë të pengoi ty që të mos i përulesh atij që Unë e krijova me dy Duart e Mia? A je mendjemadh, apo je nga ata që ngrenë krye?” - Ademin e dallova dhe e veçova Unë nga të gjitha krijesat me këto cilësi, prandaj mos tregoni kryelartësi e mosbindje e as të nënçmoni Ademin. Atëherë, pse e kundërshton urdhrin? Prej mendjemadhësisë apo sepse e sheh veten më të mirë? Atëherë, Iblisi duke treguar mosbindjen ndaj Allahut, tha:

Iblisi tha: “Unë jam më i mirë se ai. Mua më ke krijuar nga zjarri, kurse atë e krijove nga balta.” - Sipas pretendimit të tij, zjarri është më i mirë sesa balta e toka. Por ky ishte një arsyetim i gabuar. Në fakt, zjarri është bazë për sherr dhe shkatërrim. Ai është lehtësisht i kontrollueshëm dhe i paqëndrueshëm. Ndërsa dheu është një lëndë e fortë, e qëndrueshme, e pjekur dhe e thjeshtë. Prej tij mbijnë e rriten shumë pemë e bimë dhe ai mund të shuajë zjarrin dhe ta mposhtë atë. Nga ana tjetër, zjarri është një diçka që ka nevojë për diçka tjetër që të ekzistojë e qëndrojë i ndezur. Ndërsa dheu qëndron vetë e nuk ka nevojë për gjë tjetër. Mendo pak me kujdes në arsyetimin e Iblisit, i cili konsiderohej se ishte më i dituri dhe më i madhi në mesin e xhindëve. Atëherë, si mendon se arsyetojnë ata që janë nga lloji i tij dhe poshtë tij? Ata do të refuzojnë dhe luftojnë të vërtetën me analogjitë dhe arsyetimet e tyre, por që të gjitha do të jenë si arsyetimi i kotë i të parit të tyre, madje edhe më të dobëta.

Allahu tha: “Atëherë dil prej këtej(prej xhenetit)...” -Atëherë, Zoti tha: “Dil nga qielli dhe ai vendi nderuar!” ku Zoti e kish lejuar në fillim të rrinte.sepse ti je i mallkuar! - Ti do të jesh i dëbuar dhe i nënçmuar!

Dhe Mallkimi Im ka për të ndjekur deri në Ditën e Gjykimit.” - Mbi të do të rëndojë mallkimi e largimi nga mëshira Ime, deri në Ditën e Gjykimit, pra, përjetë.

Ai(Iblisi)tha: “O Zoti im! Më jep afat deri në ditën kur(të vdekurit)do të ringjallen!” -Ai e kërkoi kot afatin, sepse ishte i mbushur me armiqësi e urrejtje të madhe për Ademin dhe pasardhësit e tij. Ai dëshironte që t’i largojë edhe ata nga mëshira dhe rruga e Zotit. Atëherë, Allahu i Madhëruar, duke iu përgjigjur kërkesës së tij, tha:

Allahu tha: “Ti je prej të afatizuarve,” - Kështu vendosi Zoti, me urtësinë e Tij, që t'ia jepte këtë afat, dhe ky qe caktimi i Tij.

Deri në Ditën e Kohës së Caktuar.” - Deri në atë kohë, pasi të kenë dalë në jetë të gjithë pasardhësit e Ademit dhe sprova e Zotit të jetë përmbushur për njerëzit dhe xhindët. Pasi mësoi që atij iu dha afat, Iblisi i mallkuar, ngaqë ishte i mbushur me ligësi dhe nga armiqësia dhe urrejtja e madhe për Ademin dhe pasardhësit e tij, duke u nxituar dhe pa vonuar, tha:

Ai(Iblisi)tha: “Betohem në Fuqinë Tënde se kam për t’i humbur që të gjithë prej rrugës së drejtë, përveç atyre robërve të Tu, që janë të sinqertë.” -Iblisi u betua në krenarinë e fuqinë e Zotit, se do t'i devijonte që të gjithë pasardhësit e Ademit. Pastaj tha: "… përveç atyre robërve të Tu, që janë të sinqertë.” Pra, e dinte mirë i mallkuari se është vetë Allahu Ai që i ruan ata nga kurthet dhe ligësia e tij. Iblisi u betua në krenarinë e Allahut, se do ta bënte diçka të tillë. Por ka mundësi që ai të ketë thenë "bi izetil-lah / Betohem në Fuqinë e Allahut", për t'ia arritur qëllimit të tij, edhe pse është armik dhe refuzoi t’i nënshtrohej Allahut. Pra, duke e ditur se ishte i dobët nga çdo aspekt dhe se nuk mund të devijonte asnjë pa lejen dhe vullnetin e Allahut, vendosi që të gjente ndihmë e mbështetje në Fuqinë e Allahut për këtë qëllim. Kurse ne, o Zoti ynë, jemi kaq të pafuqishëm, të varfër, të dobët dhe shumë të mangët në punët tona dhe adhurimet për Ty! Ne jemi të vetëdijshëm dhe i pohojmë me përunjësi të gjitha mirësitë që na i ke dhuruar dhe të jemi mirënjohës që jemi nga pasardhësit e atij (Ademit) që e nderove dhe dallove me mirësi. Ne po të lutemi dhe mbështetemi në krenarinë dhe fuqinë e madhështinë Tënde. Ne kërkojmë strehim në pushtetin dhe mëshirën Tënde të gjerë, që ka përfshirë çdo krijesë. Ne të lutemi me mëshirën Tënde të pakufishme, nëpërmjet së cilës na ke dhuruar çdo mirësi të dynjasë dhe ahiretit dhe ke larguar prej nesh çdo ligësi dhe fatkeqësi. Ne të lutemi që të na mbrosh dhe të na japësh forcë në luftën kundër armiqësisë dhe urrejtjes së këtij armiku të përbetuar dhe të vjetër. Të lutemi të na shpëtosh nga ligësia dhe kurthet e këtij të mallkuari. Ne kemi shpresë të madhe dhe mendim të mirë për mëshirën Tënde, o Zot, se do t'i përgjigjesh lutjes tonë dhe besojmë me gjithë shpirt në premtimin Tënd të bukur, kur the: “M’u lutni Mua, që Unë t’ju përgjigjem!" [Gafir 60]. Ja, o Zoti ynë! Ne po të lutemi siç na premtove. Përgjigjju lutjeve tona, ashtu siç na ke premtuar! "Zoti ynë! Na e dhuro atë që na e ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu dhe mos na turpëro Ditën e Kijametit! Vërtet Ti nuk e shkel premtimin!” [Al imran 194].

Ai(Iblisi)tha: “Betohem në Fuqinë Tënde se kam për t’i humbur që të gjithë prej rrugës së drejtë, përveç atyre robërve të Tu, që janë të sinqertë.” -Iblisi u betua në krenarinë e fuqinë e Zotit, se do t'i devijonte që të gjithë pasardhësit e Ademit. Pastaj tha: "… përveç atyre robërve të Tu, që janë të sinqertë.” Pra, e dinte mirë i mallkuari se është vetë Allahu Ai që i ruan ata nga kurthet dhe ligësia e tij. Iblisi u betua në krenarinë e Allahut, se do ta bënte diçka të tillë. Por ka mundësi që ai të ketë thenë "bi izetil-lah / Betohem në Fuqinë e Allahut", për t'ia arritur qëllimit të tij, edhe pse është armik dhe refuzoi t’i nënshtrohej Allahut. Pra, duke e ditur se ishte i dobët nga çdo aspekt dhe se nuk mund të devijonte asnjë pa lejen dhe vullnetin e Allahut, vendosi që të gjente ndihmë e mbështetje në Fuqinë e Allahut për këtë qëllim. Kurse ne, o Zoti ynë, jemi kaq të pafuqishëm, të varfër, të dobët dhe shumë të mangët në punët tona dhe adhurimet për Ty! Ne jemi të vetëdijshëm dhe i pohojmë me përunjësi të gjitha mirësitë që na i ke dhuruar dhe të jemi mirënjohës që jemi nga pasardhësit e atij (Ademit) që e nderove dhe dallove me mirësi. Ne po të lutemi dhe mbështetemi në krenarinë dhe fuqinë e madhështinë Tënde. Ne kërkojmë strehim në pushtetin dhe mëshirën Tënde të gjerë, që ka përfshirë çdo krijesë. Ne të lutemi me mëshirën Tënde të pakufishme, nëpërmjet së cilës na ke dhuruar çdo mirësi të dynjasë dhe ahiretit dhe ke larguar prej nesh çdo ligësi dhe fatkeqësi. Ne të lutemi që të na mbrosh dhe të na japësh forcë në luftën kundër armiqësisë dhe urrejtjes së këtij armiku të përbetuar dhe të vjetër. Të lutemi të na shpëtosh nga ligësia dhe kurthet e këtij të mallkuari. Ne kemi shpresë të madhe dhe mendim të mirë për mëshirën Tënde, o Zot, se do t'i përgjigjesh lutjes tonë dhe besojmë me gjithë shpirt në premtimin Tënd të bukur, kur the: “M’u lutni Mua, që Unë t’ju përgjigjem!" [Gafir 60]. Ja, o Zoti ynë! Ne po të lutemi siç na premtove. Përgjigjju lutjeve tona, ashtu siç na ke premtuar! "Zoti ynë! Na e dhuro atë që na e ke premtuar nëpërmjet të dërguarve të Tu dhe mos na turpëro Ditën e Kijametit! Vërtet Ti nuk e shkel premtimin!” [Al imran 194].

Allahu Tha: “Betohem në të vërtetën dhe Unë them vetëm të vërtetën: - Vërtetësia është atributi Im dhe Unë them veçse të vërtetën!

Unë do ta mbush Xhehenemin me ty dhe me të gjithë ata që të vijnë pas! - Kur Profeti (a.s) ua qartësoi njerëzve me argumente të qarta të vërtetën dhe ua tregoi rrugën e drejtë, Allahu i Madhëruar i tha atij:

Thuaj(o Muhamed): “Unë nuk kërkoj prej jush për këtë (Kur'an)ndonjë shpërblim ...” -Thuaju atyre, o Profet, se për këtë ftesë në rrugën e Zotit dhe kërkimin e së vërtetës, unë nuk po ju kërkoj asnjë shpërblim.dhe unë nuk jam prej atyre që bëjnë trillime. -Unë kurrë nuk pretendoj për veten diçka që nuk është e imja dhe të flas diçka për të cilën nuk kam dituri nga Zoti. Unë ndjek veçse atë që më shpallet nga Zoti. Ajo është rruga ime, që unë e pasoj dhe i përmbahem.

Ky(Kur’ani)nuk është tjetër veç një Mesazh për Botët. -Ky libër madhështor dhe Shpallja që më është dhënë është: "… veçse një Mesazh për Botët." Nëpërmjet tij, ata mësojnë dhe kërkojnë gjithçka që u sjell dobi, qoftë në drejtim të fesë dhe besimit të pastër, qoftë në çështjet e kësaj jete. Kjo shpallje ka për të qenë lartësim dhe nderim për ata që punojnë dhe jetojnë sipas saj. Nga ana tjetër, ajo do të jetë dëshpërim dhe nuk do t'u lërë asnjë justifikim atyre që e refuzojnë atë. Kjo sure madhështore përmban brenda saj këshilla dhe kujtime madhështore, si dhe urtësi të shumta. Ajo sjell lajme të mëdha, argumente, fakte e shenja, që nuk i lënë më kujt asnjë justifikim për mosbesim dhe mosbindje ndaj Zotit. Të gjithë ata që mohojnë Kur'anin dhe refuzojnë të pasojnë Profetin që e solli atë, nuk do të kenë asnjë justifikim dhe arsye para Zotit, nëse vazhdojnë dhe vdesin në mohimin e tyre. Në këtë sure bëhet edhe një lavdërim i atyre që janë të sinqertë me Zotin e tyre dhe tregohet shpërblimi i mrekullueshëm që i pret të bindurit dhe të devotshmit. Në fillim, Allahu u betua në këtë Kur'an dhe e përshkroi atë si "Dhudhikër". Ndërsa në fund të kësaj sureje e cilëson si kujtim dhe këshillë për të gjithë botët. Madje, gjatë gjithë sures e përsëriti fjalën 'kujto', si p.sh.: "Kujto robin Tonë" ose: "Kjo është si mëshirë dhe si kujtim", ose edhe: "Ky është një kujtim dhe këshillë". O Zoti ynë! Na mëso prej Kur'anit atë që nuk e dimë dhe na kujto nëse harrojmë, qoftë kur harrojmë nga pakujdesia, qoftë kur harrojmë nga gjynahet tona dhe dobësimi ynë!

Dhe ju do ta shihni shumë shpejt gjithë të vërtetën e tij. -Ju do të mësoni dhe do ta shihni të realizohet kjo në ahiret. Ajo do të jetë Dita kur dënimi t'i mbulojë ata, kur çdo ndihmë dhe lidhje mes robërve do të ndërpritet dhe kur askujt nuk do t'i bëjë dobi asgjë, përveç besimit të pastër te Zoti, Profeti dhe shpalljet e Tij.Këtu përfundon edhe tefsiri i sures Sad,me mirësinë dhe ndihmën e Allahut!

Allahu i Madhëruar na njofton për madhështinë e këtij Kur'ani dhe për rëndësinë e tij të madhe. Ai na njofton se Kur'ani është fjala e Tij, që Ai e ka folur, dhe Shpallje e zbritur nga i Madhërishmi. Ai thotë:Shpallja e këtij Libri është prej Allahut, Ngadhënjimtarit, të Urtit. -Kur'ani është shpallja e Allahut, që është i vetmi i Adhuruar me meritë nga krijesat. Ai është i vetmi i Adhuruar me meritë, sepse është i Plotë, Absolut dhe i Madhëruar në të gjitha emrat dhe cilësitë e Tij. Ai është Krenari, Ngadhënjimtari e i Plotfuqishmi, që ka nënshtruar çdo krijesë me fuqinë dhe krenarinë e Tij. Para Tij është përulur çdo gjë. Ai është i Urti dhe urtësia e Tij shpaloset qartë në krijimin dhe në ligjin e Tij. Ky Kur'an është shpallur nga Allahu, që është i përshkruar me të tilla cilësi. Ai është fjala e Allahut. Të folurit është cilësi e atij që flet dhe cilësia e tij vlerësohet sipas atij që e ka folur. Kështu, duke qenë se Allahu është i plotë dhe absolut në çdo aspekt dhe nuk ka shembull dhe të ngjashëm me të, po kështu edhe Fjala e Tij është e plotë dhe absolute në çdo këndvështrim dhe nuk ka të ngjashme ose si shembulli i saj. Vetëm ky detaj do të mjaftonte në përshkrimin e Kur'anit, për të treguar gradën dhe rëndësinë e tij të lartë dhe të jashtëzakonshme. Por Allahu i Madhëruar na sjell edhe më shumë sqarime dhe lëvdata për Kur'anin. Ai na përmend faktin se kujt iu zbrit ky libër. Ndër faktet që e shtojnë edhe më shumë mirësinë dhe gradën e Kur'anit është edhe fakti ai që iu shpall Muhamedit (a.s), më të nderuarit të krijesave. E si mund të ndodhte ndryshe, kur ky libër është fjala më e nderuar dhe më e rëndësishme! Ndër faktet që tregojnë madhështinë dhe rëndësinë e Kur'anit është edhe përmbajtja e tij.

Jemi Ne që ta shpallëm ty Librin me të Vërtetën(e sigurt). -Ky është libër në të cilin u tregua dhe ndriçua e vërteta e sigurt dhe në të nuk ka asnjë dyshim dhe pasiguri. Nëpërmjet të vërtetës, krijesat do të shpëtojnë dhe nxirren nga errësirat në dritë. Lajmet e sjella në të janë të vërteta dhe të sigurta, ndërsa ligjet dhe dispozitat janë të drejta dhe plot mirësi e bekime. Çdo kumt i sjellë në të përmban të vërtetën më të lartë. Çdo udhëzim i tij të drejton në qëllimet më të larta dhe mirësinë e të dy botëve. E çfarë mund të presësh pas të vërtetës, veç humbjes dhe errësirës? Kur'ani është drita dhe e vërteta dhe çdo gjë që bie ndesh me të është errësirë dhe humbje.Prandaj adhuroje Allahun, duke qenë i sinqertë në adhurimin e Tij! -Duke qenë se ky libër zbriti nga Ai që është Zoti i vërtetë, duke qenë se përmban kumte të vërteta për të udhëzuar dhe ndriçuar rrugën e krijesave dhe duke qenë se iu dha më të mirit të krijesave, Muhamedit (a.s), atëherë ai është një mirësi dhe bekim i pashembullt, që duhet vlerësuar dhe respektuar shumë, me mirënjohje dhe përunjësi. Kjo bëhet veçse me një mënyrë, që nuk pranon ndryshim: sinqeritet i plotë në zbatimin e fesë së Zotit të kumtuar në këtë libër. I Madhëruari thotë: "Prandaj adhuroje Allahun, duke qenë i sinqertë në adhurimin e Tij!" Përkushtoji Allahut të gjitha adhurimet dhe zbatimin e kësaj feje, që e zbriti për ty, qofshin ato ligje dhe dispozita që lidhen me veprat e jashtme dhe të shfaqura dukshëm, qofshin çështjet e besimit dhe punët e zemrës dhe të shpirtit. Me fjalë të tjera, ajo që kërkohet është plotësimi i të gjitha gradave të besimit: islamin, imanin dhe ihsanin.Mirënjohësi e beson dhe dëshmon se i vetmi i Adhuruar me meritë është Allahu, që adhurohet sipas asaj që Ai e ka shpallur në këtë libër. Të gjitha adhurimet bëhen veçse për të kënaqur Zotin. Kjo është mënyra për t'i treguar mirënjohjen për këtë libër madhështor që na dhuroi. Të tilla çështje vijnë të shtjelluara në ajetet në vazhdim. Allahu i Madhëruar thotë:El îmânu dhe el islâmu: Tëpërbashkëtat dhe veçoritë e tyre.Imam Neueuiju në sherh-un e "Sahihut tëMuslimit", në lidhje më këtë çështje,thotë: "Dijetarët e parë dhe tëmëvonshëm kanë folur gjerë e gjatë përkëto çështje. Unë do të përpiqem që t’isjell shkurtimisht dhe në mënyrë tëpërmbledhur ato, që të bëhet e mundurtë kuptohet kjo temë.Imam Ebu Sulejman Ahmed IbnuMuhamed Ibnu Ibrahim el Hattabij elBustij, gjuhëtari, letrari dhe juristi i madhi medhhebit Shafi’ij, analisti dhe kritiku ishquar, ka thënë në librin e tij:“Meâlimus-sunen”: “Sa të shumta janëgabimet që bëjnë njerëzit në të tillaçështje. 156 Për sa i përket Zuhrijut, ai kathënë: “ El Islâmu” është “fjala”, ndërsa “El Imânu” është “puna”. Ai argumentonme ajetin: “Beduinët thanë: “Ne kemibesuar! (el îmân)” Thuaj: “Ju nuk kenibesuar ende, por thoni: Ne jemi dorëzuar(el islâm), e ende nuk po ju hyn besimi nëzemrat tuaja. E nëse e respektoni Allahundhe të Dërguarin e Tij, Ai nuk ju pakësonasgjë nga veprat tuaja, se Allahu ështëFalës i Madh dhe shumë Mëshirues”.[Huxhurat 14].Ndërsa të tjerë janë të mendimit se islamidhe imani janë e njëjta gjë. Këtaargumentohen me fjalën e Allahut tëLartësuar: “Ne nxorëm (i larguam) çdonjëqë ishte aty nga besimtarët(el îmân). Ponuk gjetëm aty veçse një shtëpimuslimane(el islâm). [Dharijat 35-36]156 El Hattabiju thotë: “Metoda dhe rrugamë e saktë në trajtimin e kësaj çështjejeështë që, kur të flasim për imanindheislamin, të bëjmë përkufizime tëspecifikuara, jo gjithëpërfshirëse, sepsenjë muslim (i pajisur me islâm), në disaraste mund të jetë mu’min(i pajisur meiman të plotë) dhe në disa të tjera mundtë mos jetë mu’min. Ndërsa mu’mini (ipajisur me îmân të plotë) gjithmonëgjykohet se është muslim (pra i pajisurme islâm). Pra, mund të themi se: çdomu’min është muslim dhe jo çdo muslimështë mu’min.Nëse i kupton këto dy nocione (muslimdhe mu’min) në mënyrën që epërmendëm, edhe ajetet do të mund t'ikuptosh në harmoni me njëra-tjetrën. Mekëtë mënyrë të kuptuari do tëinterpretosh drejt ajetet dhe do tëlargohet çdo keqkuptim mbi to. Themeli iimanit është i ashtuquajturi et-taŝdîķ(pohimi dhe pranimi i diçkaje me zemërnë mënyrë të sigurt) ndërsa themeli iislamit është i ashtuquajturi Istislâm dheinķijâd (dorëzim i jashtëm, nënshtrim iplotë).Ka mundësi që dikush të jetë i dorëzuarnga pamja e jashtme, por jo i dorëzuar enënshtruar nga brenda (në zemrën e tij).Ai mund të jetë ŝâdiķan - i sigurt, dukepohuar e pranuar gjithçka në zemrën etij, por nuk është i nënshtruar dhe idorëzuar nga ana e jashtme (si Iblisi).El Hattabiju, duke shpjeguar fjalën eProfetit a.s: “El îmânuështë 70 e cadegëzime....”, thotë: "Ky hadith tregon se“El îmânu” në kuptimin e përdorur e tësjellë nga Sheriati, përfaqëson një emërme kuptim shumë të gjerë dhe medegëzime e pjesë të shumta, mes tëcilave ka pjesë që konsiderohen si më tërëndësishme, por ka edhe të tjera që janëtë një grade më të vogël. Por emërtimin“el Iman” e meritojnë qoftë pjesët e tijme vete, qoftë tërësia e përbërë nga këtopjesë; të gjitha meritojnë të quhen iman.Por kur nënkuptojmë "el îmân el mutlaķ",imanin e vërtetë e të plotë, kjopresupozon që në këtë emërtim të bëjnëpjesë të gjitha pjesët e tij, pa përjashtim.Një shembull i njëjtë me të ështëshembulli i namazit. Namazi me kuptimine sjellë nga Sheriati, pra, nëterminologjinë e Sheriatit, është njëtërësi e përbërë nga pjesë dhe seksionetë ndryshme. Secila prej tyre meriton tëemërtohet me emrin “namaz” (pra,qëndrimi në këmbë, rukuja, sexhdet etj).Ndërsa fjala ‘namaz’ me kuptimin e saj tëplotë, të tërësishëm, nënkupton tërësinëe të gjitha veprimeve, fjalëve dhe pjesëvesë bashku. Në këtë hadith përmendet se“.... edhe turpi është (pjesë) prej imanit.156 Në këtë hadith tregohet se gradat eimanit dhe të atyre që janë pajisur me tëjanë të ndryshme, në varësi të pjesëve qëkanë arritur të konkretizojnë dhe tëplotësojnë prej të emërtuarit me këtëemër, që është “el iman”.” Këtupërfundon fjala e El Hattabijut.Imam Ebu Muĥammed El Ĥusejn ibnMes’ûd El Beĝauij Esh-Shâfi’ij, dukesqaruar e shpjeguar hadithin kur Xhibrili epyeti Profetin a.s rreth imanit dhe islamit,thotë: “Profeti a.s e prezantoi islamin sinjë emër që përfaqëson punët qëshfaqen haptazi, ndërsa imanin e paraqitisi një emër që përfaqëson i’tiķâd-in(besimin, pohimin), sigurinë e besimit qëfshihet në zemër. Por këtë nuk e ka bërëpër të treguar se punët e jashtme qëshfaqen nuk bëjnë pjesë në tëashtuquajturin “el iman” dhe as për tëtreguar se “taŝdîķu” - apo pohimi,pranimi e siguria e besimit në zemër - nukbën pjesë në të ashtuquajturin “islam”.Fjala e Profetit a.s duhet të kuptohet sishpjegim i hollësishëm i diçkaje tërësore,gjithëpërfshirëse; si shpjegim i islamit dheimanit, që quhet “ed-Dîn”- fe. Për këtëarsye, në fund të hadithit, ai tha: “ Aiishte Xhibrili. Ai erdhi që t’ju mësojë juve“dînekum”, pra, fenë tuaj.” Pra, qoftëbesimi dhe pohimi me zemër, qoftë punae dukshme në gjymtyrë, që të dyja janëpjesë përbërëse e islamit dhe e imanit.Për këtë tregon fjala e Allahut tëLartësuar: “Feja e pranueshme tek Allahuështë Islami. [Al imran 19] Ose: “..Sot jupërsosa fenë tuaj, e plotësova dhuntinëTime ndaj jush dhe zgjodha që Islami tëjetë feja juaj. [Maide 3]. Ose: “Thuaj: “Nei kemi besuar(el iman) Allahut, edhe asajqë na u shpall neve, edhe asaj që i ështëshpallur Ibrahimit, Ismailit, Is’hakut,Jakubit dhe pasardhësve. (I besojmë)Edhe asaj që i është dhënë Musait dheIsait, edhe (asaj që u është dhënë) tëgjithë profetëve nga Zoti i tyre. Ne nukbëjmë asnjë dallim mes tyre dhe vetëmAtij i jemi dorëzuar(el islâm)(dhenënshtruar me adhurim dhe me bindje)”.E kush kërkon (të pasojë)fe tjetër përveçIslamit, atij kurrsesi nuk do t’i pranohetdhe në botën tjetër do të jetë nga tëdëshpëruarit.” [Al imran 85]. Domethënë,Allahu i Lartësuar na ka njoftuar se fejapër të cilën është i kënaqur dhe të cilën epranon prej adhuruesve të Tij është eashtuquajtura “Islam”. Por feja nuk mundtë jetë e pranuar dhe e kënaqshme nëse,krahas punëve të jashtme të dukshme,nuk ka teŝdîķ, pra, pohim dhe besim iplotë dhe i sigurt në zemër.” Kjo ishtefjala e Begavijut.`Imam Ebu Abdil-lah Muhamed Ibn IsmâîlIbn Muhamed Ibn El Fađl Et-Temîmij ElAŝbehânij Esh-Shâfi’ij thotë në librin e tij“Et-taĥrîr fi sherĥi Saĥîhi Muslim”: ”El îmânu nga ana gjuhësore do të thotë:“Et-taŝdîķu (pohimi, miratimi, besimi mesiguri të plotë i diçkaje). Kështu, nësekemi për qëllim këtë kuptim të fjalës ”Elîmân”, mund të themi se ai nuk shtohetdhe nuk pakësohet, sepse “Et-taŝdîķunuk është diçka që mund të copëzohet,që të mund të mendojmë se ai njëherëmund të jetë i plotë dhe njëherë imangët. Ndërsa në terminologjinë eSheriatit “El îmânu” mund tëpërkufizohet si: “Taŝdîķu (të pohuarit, tëbesuarit) me zemër dhe të punuarit megjymtyrë”. Kështu, nëse kemi për qëllimkëtë kuptim të fjalës ”El îmân”, mund tëthemi se ai shtohet dhe pakësohet. Kyështë medhhebi i Ehli Sunneti uelXhemâ’at. Kundërshtimi në këtëçështje, pas analizës së bërë me imtësi,del se qëndron në përgjigjen që ne ijapim pyetjes: “Ai që pohon dhe besonme siguri të plotë në zemrën e tij çdo gjëqë duhet besuar, nëse veç këtij besiminuk bën asnjë punë që presupozon kybesim, a quhet Mu’minun mutlaķan(besimtar) në mënyrë kategorike (pra, meiman të plotë) apo jo? Mendimi që nekemi zgjedhur si të saktë është se ai nukmeriton të quhet i tillë (pra besimtarmutlaķan), sepse Profeti a.s ka thënë:“Nuk bën zina një imorali dhenjëkohësisht të jetë mu’min(besimtarmutlaķan, pra, me besim të plotë ) gjatëkohës kur bën zina”. Sepse ai nuk ka bërëme atë çka presupozon imani (besimi), qëtë meritojë mutlaķan, domethënë tëmeritojë tërësisht dhe pa cungim këtëemërtim, pra, besimtar (mu’minmutlaķan).” Ky është fundi i fjalës sëautorit të “ Et-Taĥrîr”.Imam Ebu El Ĥasen Alij Ibn Halef IbnBettâl el Mâlikij el Maĝribij, nëshpjegimin që i ka bërë Sahihut tëBuhariut, thotë: “Qëndrimi i grupit të EhliSunetit, nga të parët selefët e këtij umetidhe të mëvonshmit e tij, është që: ”Elîmânu” është “fjalë” dhe “punë”, shtohetdhe pakësohet. Argumentet që tregojnëse ai shtohet dhe pakësohet janë ajetet eshumta, të cilat Imam Buhariu i ka sjellënë Sahihun e tij.Kështu, Allahu i Lartësuar thotë:“Është Ai, që e zbriti qetësinë në zemrat ebesimtarëve, për ta shtuar edhe mëshumë besimin mbi besimin që kishin.”[Fet’h 4].“Ata ishin disa djelmosha, kishin besuarZotin e tyre dhe Ne ua shtuam atyreudhëzimin.” [Kehf 13].“Allahu u shtonatyre që u udhëzuanudhëzim”. [Merjem 76].“Kurse ata që e gjetën rrugën e drejtë, Aiatyre ua shton edhe më shumëudhëzimin në rrugën e drejtë dhe u ofronmundësi të jenë edhe më të matur.”[Muhamed 17].“Ne nuk bëmë mbikëqyrës të zjarritaskënd përveç melekëve, dhe numrin etyre (të përmendur në Kur'an) nuk ebëmë veçse si sprovë për ata që nukbesuan, që të binden ata që u ështëdhënë Libri, ndërsa atyre që besojnë t’ushtohet edhe më shumë besimi.”[Mudethir 31].“Kur zbret ndonjë kapitull (prej Kuranit),ka prej tyre që thonë: “Cilit prej jush iashtoi besimin kjo (sure e shpallur)?” Atyreqë besuan, u shtohet besimi dhe gëzohenpër të. Ndërsa atyre që në zemrat e tyrekanë sëmundje, ajo (shpallja e sureskuranore), ndyrësisë së tyre ua shton (mëshumë) ndyrësinë, dhe ata vdesin si jobesimtarë.” [Teube 124].“Janë ata të cilët, kur ata (munafikët) uthanë: “Njerëzit (idhujtarët) janë tubuart’ju sulmojnë, prandaj kini frikë (shpëtonikokën)!, ai (kërcënim) vetëm sa ua shtoiedhe më shumë besimin, prandaj thanë:“Ne na mjafton Allahu, që ështëMbrojtësi (ndihmësi, strehuesi,sipërmarësi) më i mirë!” [Al imran 173].“Kur muslimanët i panë ushtritë armike,thanë: “Kjo është ajo që na premtuanneve Allahu dhe i Dërguari i Tij. Allahudhe i Dërguari i Tij thanë të vërtetën”. Ajo(ushtria e armikut) vetëm se ua shtoiatyre edhe më shumë besimin dhembështetjen (tek Allahu).” [Ahzab 22].Ibnu Bettâli thotë: “Kështu, imani që nukshtohet është i mangët. Dikush mund tëthotë: ”El îmânu” nga ana gjuhësore dotë thotë: “Et-taŝdîķu (pohimi, miratimi,besimi me siguri të plotë rreth diçkaje).Atëherë, si është e mundur të shtohet etë pakësohet ai? Këtij i përgjigjemi: Et-taŝdîķu (besimi i sigurt) plotësohet kur nekryejmë të gjitha punët në bindje ndajAllahut të Lartësuar. Sa më shumë tështojmë besimin tonë dhe punët e mira,aq më shumë përkryhet, përsoset,plotësohet imani. Në këtë mënyrështohet imani, ndërsa me pakësimin eveprave ai pakësohet. Duke u pakësuarpunët e mira, pakësohet përsosmëria apoplotësimi i imanit, dhe nëse ato shtohen,edhe imani e shton përsosmërinë,plotësimin e tij. Ky është mendimimesatar rreth imanit. Ndërsa për sa ipërket Et-taŝdîķu-t (besimit në mënyrë tësigurt) në Allahun dhe Profetin e Tij dherreth asaj që lidhet me ta, kjo është njëçështje që nuk pranon cënim epakësim. Ky është edhe shkaku qëimam Maliku ka heshtur, sipas disatransmetimeve të ardhura prej tij, kurështë pyetur: “A mund të pakësohetbesimi?”, sepse nuk lejohet cënimi itaŝdîķu-t (pohimit, besimit me siguri tëplotë) në zemër. Një gjë e tillë është epamundur sepse, nëse siguria do tëcënohej, nuk do të quhej më siguri, pordyshim (shek) dhe si e tillë nuk do tëmund të quhej iman (besim). Disa të tjerëthonë: Imam Maliku pati një arsye tjetërkur heshti në përgjigjen e kësaj pyetjeje.Ai heshti që të mos mendonin të padituritse ai është pro mendimit të gabuar tëHauarixhëve, të cilët i konsiderojnë jashtëimanit (pra, si qafirë) ata besimtarë qëbëjnë gjynahe.”Edhe imam Maliku ka deklaruar se imanipakësohet, sikurse kanë konfirmuar edhegrupi i madh i Ehli Sunetit. Abdurrezzakuthotë: “Kam dëgjuar ata dijetarë të cilët iarrita, si Sufjân Eth-Theurij, Mâlik IbnEnes, Ubejdil-lâh ibni Umer, El Euzâij,Mea’mer Ibn Râshid, Ibn Xhurajxĥ dheSufjan Ibn Ujejnete, të thonë: “El îmânûështë “fjalë” dhe “punë”, shtohet dhepakësohet. Ky është edhe mendimi i IbniMesudit, Hudhejfes, En-neHaij-jut, ElĤasen el Baŝrij-jut, Ataut, Taus-it,Muxhâhid-it, Abdullâh Ibn El Mubârek.Kështu, ajo për të cilin robi meritondashurinë, mbështetjen dhe ndihmënprej besimtarëve, është plotësimi i këtyre3 gjërave: “Et-taŝdîķu(pohimi, miratimi,besimi me siguri të plotë) në zemër, Eliķrâru (të pohuarit, të miratuarit me gojë,pra diktimi me fjalë), dhe el amelu,domethënë, të punuarit me gjymtyrë.Nuk ka asnjë kundështim mes tyre se,nëse dikush pohon, miraton diçka dhepunon duke mos pasur dije dhe njohuripër Zotin e tij, ai nuk meriton emrinmu’min (besimtar). Edhe nëse ai kanjohuri të plotë dhe punon sipas dijes,por në të njëjtën kohë mohon me gojën etij atë çka e njohu dhe e diti mirë rrethZotit të tij, ai edhe në këtë rast nuk emeriton emrin “mu'min”. Po kështu, nësedikush pohon dhe e beson Allahun eLartësuar dhe profetët e Tij dhe nukpunon me farzet (detyra e përcaktuaranga Zoti) ai nuk meriton të quhet mu’minmutlaķan (në mënyrë të plotë). Edhepse nga ana gjuhësore e kuptimit të fjalës“el îmân” në gjuhën arabe, ai mund tëquhet mu’min, ai nuk meriton të quhet itillë në terminologjinë e përdorur nëSheriat për këtë fjalë, sepse Allahu iLartësuar ka thënë: “Besimtarë të vërtetëjanë vetëm ata, të të cilëve kurpërmendet Allahu, u frikësohen zemrat etyre, të cilëve kur u lexohen ajetet e Tij ushtohet besimi, dhe vetëm tek Zoti i tyrekërkojnë mbështetje. Gjithashtu, ata tëcilët falin (rregullisht) namazin dhe ngaajo, me çka Ne i furnizojmë, ata japin. Tëtillët janë besimtarë të vërtetë. Për ta kagrada të larta tek Zoti i tyre, falje dhe njëfurnizim bujar.” [Enfalë 2-4].Allahu i Lartësuar na njofton se mu’minështë ai i cili ka këto cilësi tëpërmendura. Ibnu El Bettâli thotë nëkapitullin: “Për ata që thonë se besimiështë “punë”: “Nëse dikush thotë: “Jusapo thatë që El imânu është “et-taŝdiku“, atij i themi: “Et-taŝdîķu” është shkallaapo hapi i parë drejt imanit. Kjo tregon seai që pohon, miraton dhe beson me siguritë plotë, ai hyn në iman, por kjo nuktregon se ai i plotëson të gjitha gradat etij. Pra, ai nuk quhet mu’min mutlaķan(me iman të plotë, të pacënuar). Ky ështëqëndrimi i grupit të Ehli Sunetit. Pra, Elimanu është “fjalë” dhe “punë”.”Ebu Ubejdi thotë: “Ky është mendimi iMalikut, Eth-theurijut, El Euzâij etj, idijetarëve të mëdhenj dheprotagonistëve të Sunetit (traditës) sëProfetit pas tyre. Ky është medhhebi iatyre që ishin fanarët e udhëzimit tëdrejtë dhe imamë të kësaj fejemadhështore. Ky është medhhebi iimamëve të Hixhazit, Irakut, Shamit etj.Ibnu Bettâli thotë: “Të njëjtin kuptim kadashur edhe imam Buhariju të konfirmojënë Sahihun e tij dhe po me të njëjtinqëllim i ka emërtuar edhe kapitujt endryshëm në të. Ai ka thënë: Kapitulli:“Çështjet e imanit”; Kapitulli: ”Namaziështë prej imanit (besimit)”; Kapitulli:“Zekati është prej imanit”. Kapitulli:“Xhihadi është prej imanit”, e kështu meradhë. Në të vërtetë ai kërkon tëkundështojë ”murxhiet”, të cilët thonin:“El îmânu” është “fjalë”, pa punë. Pra,imam Buhariju dëshiroi të sqarojë dhe tëtregojë besimin e tyre jo të saktë dhekundërshtimin e hapur të tyre të Kuranit,Sunetit dhe traditës së imamëve tëmëdhenj.” Pastaj Ibnu Bettal përmend nënjë tjetër kapitull: “Mehlebu ka thënë që“El islâmu” në të vërtetë është ”El îmânu,i cili është besimi i patundur, ipazgjidhshëm, i sigurt i zemrës në atë qëe dëshmon dhe e pohon me gojë, dëshmipa të cilën asgjë nuk të vlen tek Allahu iLartësuar.”El Kerrâmij-jetu dhe një pjesë e murxhivekanë thënë: “El îmanu është thjeshtpohimi me gojë, pa qenë i nevojshëmbesimi i sigurt me zemër i asaj qëdëshmon. Nga argumentet më të fortame të cilat hidhet poshtë ky mendim igabuar është unanimiteti i umetit nëkonsiderimin si qafirë (jobesimtarë,jashtë besimit) i munafikëve, edhe pseata dëshmojnë me gojë dy shehadetet.Allahu i Lartësuar thotë: “Asnjërit prejtyre kur të vdesin, mos ia fal namazin (exhenazes) kurrë, e as mos qëndro pranëvarrit të tij (për lutje e vizitë), sepse atamohuan Allahun dhe të Dërguarin e Tijdhe vdiqën si kryeneçë.” [Teube 84].” Kyështë fundi i fjalës së Ibni Bet-tal-itShejhu dhe imami Ebu Amër Ibnu Salâh, -Allahu e mëshiroftë - thotë: “Profeti a.stha se Islami është: “Të dëshmosh se nukka Zot të adhuruar me të vërtetë veçAllahut dhe se Muhamedi është profeti iAllahut, të falësh (përkryesh) namazin, tëjapësh zekatin, të agjërosh Ramazanindhe të kryesh haxhin në Shtëpinë eShenjtë (Qaben), nëse ke mundësi tëshkosh atje.” Ai gjithashtu ka thënë qëimani është: “Të besosh Allahun, melekëte Tij, Librat e Tij, profetët e Tij, Ditën eFundit dhe të besosh në kaderin, të mirëne tij dhe të keqen e Tij.” Ky (thotë IbnSalâĥu) është qartësim i themeleve tëimânit, i cili në vetvete është et-taŝdîķu(pohim, miratim, besim i sigurt) ngabrenda (pra, me zemrën tënde).Gjithashtu, mund të themi se në këtëhadith janë qartësuar edhe themeletkryesore të Islamit, i cili në vetvete është“el istislâmu”, pra, dorëzim i plotë dhe“el inķijâdu”, domethënë, nënshtrim dhebindje e jashtme, e dukshm. Ne gjykojmëpër dikë se ai është në islam duke u nisurnga pamja e jashtme, nga ajo që shfaqet,dhe mjafton për këtë gjykim shprehja edy dëshmive: Eshhedu en lâ ilâhe il-lall-llâhu ue eshhedu en-ne Muhamedenabduhû ue rasûluh. (Dëshmoj se nuk katë adhuruar të merituar veç Allahut dhedëshmoj se Muĥamedi është adhuruesidhe profeti i Allahut). Por në hadith,Profeti (a.s.) i bashkangjiti përkufizimit tëIslamit, përveç shehadetit, edhe namazin,zekatin, haxhin e agjërimin, për shkak seato janë më të mëdhatë dhe më tërëndësishmet treguese dhe shenja tëIslamit. Në varësi të plotësimit dhezbatimit që njeriu u bën këtyre bazave tëIslamit do të jetë edhe grada e të qënurittë tij, i dorëzuar dhe i nënshtruar ndajZotit (pra, të qenurit e tij musliman).Gjithashtu, në varësi të lënies dhecënimit të këtyre bazave do të jetë edhezhdukja ose cënimi e dobësimi i tëqenurit të tij i dorëzuar, i nënshtruar, ibindur ndaj Allahut të Lartësuar.Pastaj mund të themi gjithashtu se fjala“el îmân” ngërthen, perfshin në vetvetetë gjitha ato me të cilat u shpjegua Islamidhe shumë e shumë punë të tjera nëbindje ndaj Allahut të Lartësuar, sepseato punë janë fryt i taŝdîķut tëbrendshëm, i cili sikurse e kemipërmendur është baza e imanit. Këtopunë të jashtme e të dukshme janë sipërforcueset, plotësueset, ruajtëse embrojtese të imanit të fshehur në zemër.Për këtë arsye, Profeti (a.s.) në hadithin edelegacionit të Abdu el Kajsit e kapërkufizuar el iman-in me dy dëshmitë,me namazin, zekatin, agjërimin eRamazanit dhe veçimin e 1/5 prejpasurive të fituara në luftë (për hir tëAllahut). Për këtë arsye, nuk e meriton qëtë quhet mu’min mutlaķan ai që kryengjynahe të mëdha dhe braktis farzet,sepse ky emërtim i jepet vetëm atij qëështë i plotë në cilësi. Edhe Profeti (a.s.) eka mohuar që ai që vjedh apo bën zinaështë mu’min kur ka thënë: “Hajduti gjatëvjedhjes nuk mund të jetë mu’min”. Pra,në këtë rast, Profeti (a.s.) nuk e kaquajtur mu’min, sepse këtë emërtim emeriton veçse ai që është i plotë nëcilësitë e mu’min-it (me fjalë të tjera kathënë: “Nuk është besimtar i plotë ai qëvjedh”) Edhe emri “el islâm” përfshin dhengërthen në vetvete atë çka konsiderohetsi themeli apo baza e imanit, pra, taŝdîķu-n e brendshëm. Gjithashtu, ai përfshinedhe bazat kryesore të veprave qëkonsiderohen si bindje ndaj Allahut tëLartësuar. E gjithë kjo bën pjesë në atë qëquhet “istislâm”, pra, dorëzim, nënshtrimi plotë ndaj Allahut të Lartësuar. Në këtëmënyrë, mund të themi se “el imânu”dhe “el islâmu” kanë pika bashkimi dhendarjeje. Mund të themi se: çdo mu’minështë muslim dhe jo çdo muslimështëmu’min (besimtar me kuptimin e plotë tëfjalës). Ky përfundim kaq i përpiktë ështënjë sukses shumë i madh, që na jep tëkuptojmë të harmonizuara shumë ngatekstet e Kuranit dhe Sunetit, që kanëfolur rreth imanit dhe islamit dhe të cilatjanë bërë shkak për gabime të shumta,për cilindo të thelluar mes tyre.Përfundimi ynë është në përputhje tëplotë me dijetarët e shumtë të hadithitdhe të tjerë.” Ky është fundi i fjalës sëShejh Ebu Amr Ibn Es Salâĥ.” [ImamNeueuiju në “Sherhu i Sahihut tëMuslimit"]

Vetëm Allahut i takon adhurimi i sinqertë. -Kjo është një nxitje për sinqeritet në zbatimin e fesë së Zotit dhe përmbushjen e saj në veten tonë. Allahu i Lartësuar na qartëson se, ashtu sikurse Ai është i Plotë, Absolut në të gjitha emrat, cilësitë, përshkrimet dhe veprat e Tij, ashtu sikurse Ai është i vetmi që kujdeset dhe dhuron mirësi krijesave në çdo çështje, po kështu Atij dhe vetëm Atij i duhen përkushtuar të gjitha adhurimet dhe zbatimi i fesë së Tij duhet të bëhet i pastër dhe i patrazuar nga asnjë ndërhyrje e ndryshim. Islami është feja që Ai e pëlqen dhe e ka zgjedhur për Veten e Tij, që krijesat ta adhurojnë përmes zbatimit të saj. Islami është feja që Ai e zgjodhi për të dashurit dhe të zgjedhurit e Tij, që Ai urdhëroi që t'i përmbahen dhe të zbatojnë me korrektësi dhe besnikëri. Allahu e deshi Islamin për ne, sepse përmes kësaj feje, ne mësojmë si të adhurojmë Atë, si t'i shprehim dashurinë për Të, fikën ndaj Tij dhe shpresën tek Ai. Kur'ani na mëson si të pendohemi e t'i kthehemi Zotit sa herë që gabojmë. Ai na mëson madje si t'i kërkojmë ndihmë Zotit që të na udhëzojë dhe që të përmbushim adhurimin e Tij sa më mirë, ashtu siç Ai kënaqet dhe e dëshiron prej nesh. Ai na mëson si t'ia kërkojmë ndihmën dhe udhëzimin e Tij të plotë, për të realizuar të gjitha synimet e larta që kanë robërit, qoftë në jetën e dynjasë, qoftë në ahiretin e tyre. Feja e zbritur në këtë libër madhështor është e vetmja rrugë për të pastruar dhe ndriçuar shpirtrat dhe zemrat e robërve , dhe jo idhujtaria. Çdokush që e cënon teuhidin e Zotit dhe ia përkushton ndonjë adhurim dikujt tjetër veç Allahut, ai është i refuzuar dhe i privuar nga mirësia. Allahu është larg tij, e braktis atë. Allahu është më i pasuri, që nuk ka nevojë për shirkun dhe idhujtarët e as për punët e tyre. Cenimi i njëshmërisë së Zotit dhe i pastërtisë së Islamit i prish zemrat dhe shkatërron dynjanë dhe ahiretin e njeriut. Madje, ajo bëhet shkak për dëshpërimin dhe fatkeqësitë më të mëdha. Kjo vepër ka për t'i sjellë mundime të mëdha robit. Pasi urdhëroi për teuhid dhe sinqeritet ndaj Tij, Allahu i Madhëruar vijon të na ndalojë nga e kundërta, pra, nga shirku dhe na tregoi se sa të ulët dhe të përçmuar janë ata që i bëjnë Atij shokë në adhurim:Por ata që, në vend të Tij(Allahut), marrin mbrojtës të tjerë, thonë: "Ne i adhurojmë ata vetëm që të na afrojnë më shumë tek Allahu.". -Këta të mjerë u afrohen dhe përulen idhujve të tyre me adhurime dhe lutje, me blatime dhe përkushtime, të cilat i meriton veçse Allahu, si një dhe i vetëm. Por ata e justifikojnë këtë krim ndaj Allahut me fjalët: "Ne i adhurojmë ata vetëm që të na afrojnë më shumë tek Allahu. Ne u përkushtohemi dhe lutemi atyre, që ata t'i paraqesin lutjet dhe nevojat tona tek Zoti, duke ndërmjetësuar për ne tek Ai. Ky është qëllimi ynë, sepse ne e dimë mirë se ata as krijojnë, as furnizojnë dhe nuk kanë gjë në dorë, për asnjë çështje.” Në këtë mënyrë, këta të mjerë e hedhin poshtë urdhërin për sinqeritet të plotë dhe adhurim të Zotit si një dhe të vetëm dhe marrin guximin që të bëjnë padrejtësinë dhe krimin më të madh që ekziston, idhujtarinë. Ata e kryejnë këtë krim të shëmtuar sepse bëjnë një krahasim të gabuar dhe të padrejtë me mendjet e tyre të sëmura dhe të prishura. Ata e mendojnë Zotin e Plotfuqishëm të Madhërishëm ashtu si mbretërit e kësaj bote. Sipas mendjeve të këtyre kokëboshëve, meqë tek mbretërit e kësaj bote nuk mund të afrohesh dhe dërgosh kërkesat e tua, veçse nëpërmjet ndërmjetësve dhe të afruarve në oborrin e tyre, atëherë edhe me Zotin duhet të jetë njëlloj. Sipas tyre, mbretërit e këtushëm nuk i dinë hallet tona, prandaj është e nevojshme që diksh t'ua paraqesë në mënyrë sa më të shtjelluar. Gjithashtu, ndoshta ata as nuk duan t'ia dinë për ata që i parashtrojnë nevojat e tyre, prandaj është e nevojshme që dikush të nxisë tek ata mëshirën e keqardhjen për nevojtarin. Gjithashtu, ndodh që ndërmjetësit dhe interesat e tyre të jenë të fuqishme, aq sa mbreti të shohë veten të detyruar që t'i plotësojë kërkesat e tyre, për t'i kënaqur dhe mbajtur në anën e tij. Mbretërit kanë frikë se varfërohen, prandaj dhe nuk pranojnë lutjen dhe kërkesat e çdokujt. Kështu, një kërkesë nga një i afërt është më e pranueshme. Kështu e mendojnë këta të mjerë mendjelehtë edhe Zotin e botëve. Por Zoti i botëve është i Gjithëdituri, që me diturinë e Tij ka përfshirë atë që duket dhe atë që fshihet. Ai nuk ka nevojë që dikush ta njoftojë për kërkesat e popullit të Tij apo t'ia shpjegojnë dhe vënë në dukje nevojat dhe gjendjen e tyre. Allahu është më i mëshirshmi i gjithë të mëshirshmëve, më i miri që dhuron dhe kujdeset me dashuri për robërit. Ai nuk ka nevojë që dikush nga krijesat e Tij ta bëjë të mëshirshëm apo të nxisë mëshirën e Tij. Madje Ai është më i mëshirshëm për ta se ata vetë për veten e vet apo sesa prindërit e tyre për ta. Ai i nxit ata që të kryejnë ato punë, nëpërmjet të cilave të arrijnë mirësinë e Tij. Madje, Ai dëshiron të mirën dhe dobinë e tyre më shumë sesa mund të kërkojnë robërit. Allahu është i Pasuri, të Cilit i takon pasuria e plotë dhe absolute, pa asnjë mangësi apo nevojë. Nëse të gjitha krijesat, nga e para deri tek e fundit, të mblidheshin në një vend të gjithë dhe t'i luteshin për kërkesat e tyre dhe Ai t'i jepte çdokujt atë që kërkon dhe e ëndërron, kjo nuk do ta pakësonte pasurinë e Tij aspak, as aq sa mund të pakësojë një majë gjilpëre kur zhytet në oqean. Të gjithë ata që mund të ndërmjetësojnë i frikësohen Allahut dhe askush prej tyre nuk merr guximin të ngrejë zërin dhe të ndërmjetësojë pa lejen e Tij, sepse e gjithë e drejta për ndërmjetësimin është në dorë të Zotit. Ai i jep leje të ndërmjetësojë vetëm atij që Ai dëshiron dhe është i kënaqur që të ndërmjetësojë. Është vetë Zoti që vendos se për kë duhet ndërmjetësuar. Për këtë arsye, këto ndërmjetësime janë treguese të injorancës dhe mendjelehtësisë së idhujtarëve. Kjo tregon se sa të padrejtë dhe të ulët tregohen kur kanë guximin t'i shoqërojnë Zotit shokë në adhurim. Nga kjo kuptohet edhe urtësia e vendimit të Zotit që të mos e falë shirkun, që është cënim i madhështisë së Zotit, si dhe shpifja e trillimi më i ulët. Allahu i Madhëruar, duke kërcënuar idhujtarët, u kujton atyre se do të vijë dita kur Ai të gjykojë mes dy grupeve, njësuesve të sinqertë dhe idhujtarëve:Nuk ka dyshim se Allahu do t’i gjykojë për atë çështje që ata ishin në kundërshtim. -Dihet mirë se për besimtarët do të vendoset që të jenë në kopshtet e mirësive. Ndërsa gjykimi për mohuesit dhe idhujtarët është se: "Kushdo që adhuron zota të tjerë përveç Allahut, Allahu do t'ia ndalojë Xhenetin dhe Zjarri do të jetë vendbanimi i tij. Për keqbërësit nuk ka asnjë ndihmëtar." [Maide 72]. Atëherë, le ta dinë këta zullumqarë e të padrejtë, të cilët trillojnë për Zotin gjëra të paqena, se:Allahu nuk i udhëzon në rrugë të drejtë ata që janë gënjeshtarë e refuzues(të besimit të drejtë). - Allahu nuk u jep sukses që udhëzimi në rrugën e drejtë të zërë vend në zemrat e tyre dhe t'i ndriçojë e lartësojë, sepse ata janë gënjeshtarë e refuzues. Ata janë mashtrues, mohues e refuzues të së vërtetës. Ata nuk e pranojë të vërtetën kur u vjen. Sa herë që u vijnë këshilla, paralajmërime e kërcënime, ose shenja dhe argumente nga Zoti për ta pranuar udhëzimin dhe dritën e tij dhe për t'ia hapur zemrën, ata i refuzojnë me forcë dhe i quajnë gënjeshtra. Atëherë, si mund të hyjë udhëzimi e drita e Zotit në zemrën e tyre, kur ata vetë ia kanë mbyllur portat dhe rrugët këtij udhëzimi? Për këtë arsye, njerëz të tillë ndëshkohen me të drejtë nga Zoti, duke ua vulosur zemrat, që ata të mos besojnë më kurrë.

Ata parashtruan kërkesat më mendjelehta dhe besimet më të kota.Sikur Allahu të dëshironte të merrte një bir për Vete, Ai mund të kishte zgjedhur kë të donte nga ata që Ai krijon. -Nëse do të ndodhte një gjë e tillë, Ai do të zgjidhte kë të donte nga krijesat e Tij, pa qenë e nevojshme një bashkëshorte për t'ia arritur kësaj.I madhëruar qoftë Ai(nga të tilla përshkrime). -I Pastër dhe i Dëlirë qoftë Ai nga këto mendime të mohuesve dhe trillime të atyre që i kundërvihen së vërtetës. Le ta dinë, se Ai është:Ai është Allahu, i Vetmi e Ngadhënjimtari (që nuk ka nevojë për bir). -Ai është Një i vetëm në Qenien e Tij, në emrat, cilësitë dhe veprat e Tij. Ai nuk ka shembull apo të ngjashëm me të. Nëse do të kishte bir, atëherë do të duhej të ishte i ngjashëm me Të, si një pjesë e Zotit. Allahu është El Kah-hâru, domethënë, nënshtruesi i të gjitha botëve, si asaj të sipërme, ashtu edhe asaj të poshtme. Nëse do të kishte bir, ai do të duhej të mos ishte i nënshtruar, por do të ishte si i ati dhe me cilësitë e Tij. Por të qenurit Një i vetëm dhe atributi El Kah-hâr janë dy gjëra që nënkuptojnë njëra tjetrën dhe të lidhura ngushtë me njëra tjetrën. Ai që është Një i vetëm duhet të jetë edhe El Kah-hâr, domethënë, nënshtrues i gjithçkaje. Dhe, nga ana tjetër, Nënshtruesi i gjithçkaje nuk mund të jetë askush tjetër, veçse Ai që është Një dhe i vetëm. Për këtë arsye, askush nuk mund t’i përngjajë Zotit në këto dy cilësi. Ato janë vetëm për Atë. Për Allahun nuk mund të trillosh se ka bir, sepse kjo bie ndesh me të qenurit e Tij Një i vetëm dhe Nënshtrues i gjithçkaje.

Allahu i Madhëruar na njofton se Ai:Ai krijoi qiejt dhe Tokën me urtësi. -I krijoi me urtësi dhe për një qëllim të madh e mirësi të madhe. Ai i krijoi ato që t'i urdhërojë robërit dhe t'i shpërblejë e ndëshkojë, për përmbushje ose jo të ligjeve të Tij.Ai bën që nata ta mbulojë (mbështjellë) ditën dhe që dita ta mbulojë(mbështjellë)natën; -Allahu e ndërfut njërën në tjetrën dhe e bën që ato të zëvendësojnë njëra tjetrën. Ato nuk bashkohen të dyja bashkë. Kur vjen njëra, largohet tjetra dhe ia lë vendin asaj.Ai i ka nënshtruar Diellin e Hënën(sipas ligjit të Tij), -Allahu i nënshtroi që të lëvizin me rregull dhe sistem.që lëvizin sipas një afati të caktuar. -Secili nga këta trupa lëviz me urdhrin dhe rregullin e Zotit, deri në afatin e caktuar nga Ai, kur kjo botë të përfundojë dhe të shkatërrohet. Atë ditë, Allahu do ta shkatërrojë çdo rregull të saj, do të shkatërrojë Diellin e Hënën dhe do t'i ringjallë krijesat me krijimin e ri, që të përfundojnë në vendin e përjetshëm, ose në Xhenet ose në Zjarr.Ai është Ngadhënjimtari -Allahu është El Aziz, domethënë, Krenari, Ngadhënjimtari, i Plotfuqishmi, që kurrë nuk mposhtet. Ai është Mëshiruesi i gjithçkaje. Për atë asgjë nuk është e pamundur. Me fuqinë e Tij, Allahu krijoi gjithë këto krijesa madhështore dhe i nënshtroi të lëvizin dhe funksionojnë ashtu siç Ai dëshiron. Allahu është Falësi i madh. Ai fal dhe fal pandërprerë gjynahet e robërve të Tij besimtarë, që gjithmonë pendohen dhe kthehen tek Ai.Falësi i Madh. -Ai është Falës edhe për ata që i bëjnë shirk, që, pasi i shikojnë argumentet e Tij, pendohen dhe kthehen tek Ai të nënshtruar.

Ai ju krijoi ju të gjithëve prej një njeriu të vetëm(Ademit); -Tregues i krenarisë dhe fuqisë së Zotit është edhe fakti që: "Ai ju krijoi ju të gjithëve prej një njeriu të vetëm (Ademit); ...", edhe pse tashmë jeni aq të shumtë dhe të shpërndarë në të gjitha anët e tokës.pastaj prej tij krijoi bashkëshorten e tij(Havanë)-Ai bëri që njeriu të ketë shoqen e tij, që të gjejë strehim, qetësi e prehje. Kështu plotësohet mirësia e Zotit mbi njeriun.Dhe Ai krijoi për ju katër lloje kafshësh në çift. -Allahu i krijoi me caktimin që zbriti nga Ai. Ai i krijoi katër lloje kafshësh në çift, që janë përmendur në suren Enam: "Janë tetë krerë bagëtish: dy krerë dhensh (femër e mashkull) dhe dy krerë dhish (femër e mashkull). Thuaj: “A janë ndaluar meshkujt apo femrat e këtyre, apo ajo që mbajnë në bark femrat?” Më tregoni, pra, me dije të saktë, nëse ato që thoni janë të vërteta! Edhe nga devetë janë dy krerë (femër e mashkull) dhe nga lopët dy krerë (femër e mashkull). Thuaj: “A janë ndaluar meshkujt apo femrat, apo ajo që mbajnë në bark femrat?” Mos vallë, ishit dëshmitarë kur Allahu vendosi këto rregulla?” E kush është më i padrejtë se ai që trillon gënjeshtra ndaj Allahut për t’i devijuar njerëzit nga padija e tyre? Pa dyshim, Allahu nuk i udhëzon keqbërësit." [Enam 143 - 144]. Edhe pse Allahu i Lartësuar ka krijuar edhe kafshë të tjera në shërbim të njeriut, i veçoi këto për vetë dobinë e tyre të madhe ndër njerëz. Ai i dalloi me cilësi që nuk i kanë të tjerat. Kështu, ato vlejnë dhe janë zgjedhur t’i përdorim për kurban dhe akika. Për ato nxirret zekat dhe ato përdoren edhe për të përmbushur e paguar dëmshpërblimet për gjakun dhe vrasjen, ndërkohë që të tjerat nuk përdoren për të tilla rregulla dhe ligje. Pasi përmendi fillimin e krijimit të prindërve tanë të parë, Allahu i Lartësuar vijon të na tregojë edhe krijimin tonë në barkun e nënave. Ai thotë:Ai ju krijon ju në barkun e nënave tuaja, etapë pas etape, në tri errësira. -Ai ju krijon fazë pas faze, atje ku nuk ju prek asnjë dëm dhe as një sy nuk ju sheh. Është Allahu Ai që kujdeset për ju në atë vend të ngushtë. Ai thotë se na krijon: "... në tri errësira ...", që janë errësira e barkut, errësira e mitrës dhe errësira e placentës.Ky është Allahu, Zoti juaj. Në dorën e Tij është i gjithë pushteti. Nuk ka zot tjetër(që e meriton adhurimin)përveç Atij. -Ai që krijoi qiejt dhe Tokën, vendosi dhe nënshtroi Diellin dhe Hënën, ju krijoi ju, që krijoi për ju kafshët dhe çdo mirësi tjetër, është Allahu, Zoti i juaj. Ai është i Adhuruari, që duhet ta doni me gjithë shpirt dhe ta madhëroni. Është Ai që kujdeset dhe rregullon çështjet tuaja. Ashtu siç është i vetëm dhe i pashoq në faktin që ju ka krijuar dhe kujdeset për çështjet tuaja, ashtu duhet të jetë i vetëm në meritën e adhurimit tuaj.Atëherë, si i shmangeni(adhurimit të Tij)? -Si devijoni dhe largoheni nga kjo, pas gjithë atyre argumenteve që tregojnë se vetëm Ai e meriton sinqeritetin tuaj, dhe zhyteni në errësirën e idhujtarisë?! Si adhuroni ata që nuk kanë asgjë në dorë, që të kujdesen për ndonjë çështje?!

Nëse ju mohoni(besimin e vërtetë), Allahu nuk ka asnjë nevojë për ju. -Atë nuk e dëmton aspak mohimi juaj, ashtu siç nuk i sjell ndonjë dobi bindja dhe adhurimet tuaja. Urdhëresat dhe ndalesat që ka ligjëruar për ju janë thjesht mirësi dhe bujari e Tij, që jua ka dhuruar për të mirën dhe dobinë tuaj.Atij nuk i pëlqen që robërit e Tij të mohojnë(besimin). -Sepse mirësia e Tij mbi ju është e madhe dhe e plotë. Ai nuk kënaqet që ju ta mohoni, sepse e di mirë se çfarë fatkeqësie e madhe është diçka e tillë. Nëse ju zgjidhni mohimin, kjo do të sjellë dëshpërimin dhe vuajtjen tuaj të përhershme, pas së cilës nuk keni për të gjetur lumturi e kënaqësi. Ai nuk kënaqet që ju të mohoni, sepse ju krijoi që ju ta adhuroni Atë. Ky është qëllimi pse i krijoi krijesat dhe Ai nuk kënaqet që ata ta braktisin qëllimin për hir të të cilit i krijoi.Nëse jeni mirënjohës ndaj Tij, kjo është ajo që Ai e pëlqen për ju. -Kjo është ajo që Ai e dëshiron prej jush. Ai e dëshiron që t'i shprehni mirënjohjen duke e njësuar me teuhiddhe duke iu përkushtuar me sinqeritet, për të zbatuar Ligjin e Tij dhe për ta adhuruar Atë sipas fesë që dëshiron për ne. Ai dëshiron këtë për ju, sepse Ai ju mëshiron dhe ju do. Nga mëshira, dashuria dhe bamirësia e Tij, Ai dëshiron që ju ta falënderoni dhe të tregoheni mirënjohës ndaj Tij. Kjo është ajo për të cilën edhe ju krijoi. Mos harroni edhe një fakt të rëndësishëm: Çdokush do të merret në llogari veçse për punët e veta, të mira apo të këqija:Dhe askush nuk do të bartë barrën e tjetrit. -Ajo që ju sjell dobi është besimi juaj dhe punët e mira.Në fund, vetëm te Zoti juaj do të ktheheni të gjithë dhe Ai do t’jua tregojë të vërtetën e gjithçkaje që keni bërë(në këtë jetë). -Kjo do të ndodhë në Ditën e Gjykimit dhe ky është një lajm i vërtetë, i sigurt, i sjellë nga Zoti, me diturinë e Tij që ka përfshirë gjithçka, dituri të cilën e shkroi lapsi i Tij. Ato punë janë ruajtur në Librin e Tij, ku i kanë shënuar melekët e Tij të nderuar, por do të dëshmohen edhe nga gjymtyrët tuaja. Kështu, secili nga ju do të marrë atë që e meriton.Ai e di mirë gjithçka që fshihet në zemrat e robërve . -Ai di gjithçka që fshihet brenda gjokseve, e mirë ose e ligë, dhe do t'ju shpërblejë të gjithëve me drejtësinë e Tij të plotë, pa i bërë padrejtësi askujt.

E, kur e godet njeriun ndonjë e keqe, ai i lutet Zotit të vet, duke iu kthyer Atij me pendesë.. -Allahu i Madhëruar na njofton për mirësitë e shumta që Ai i dhuron robit dhe kujdesin e madh që tregon për të, edhe pse robi tregohet mosmirënjohës. Kur njeriun e kap ndonjë fatkeqësi ose sprovë, si sëmundje, varfëri apo kur gjendet në vështirësi në det ose kudo, e di mirë se nga kjo gjendje mund ta nxjerrë veçse Allahu i Lavdëruar. Për këtë arsye, ai i lutet me përgjërim veçse Allahut, duke i shfaqur pendimin e sinqertë dhe duke i kërkuar me ngulm e përunjësi që ta shpëtojë dhe t'ia largojë atë fatkeqësi që e ka kapur.Por, kur Ai(Allahu) i jep ndonjë të mirë, njeriu harron se më parë i është lutur Atij -Kur Allahu ia largon atë vështirësi, me bujarinë dhe mirësinë e Tij, njeriu harron se më parë i është lutur Atij. Madje, ai largohet dhe i kthen shpinën Zotit, a thua se kurrë nuk i ka ndodhur ajo fatkeqësi. Kështu vazhdon në idhujtarinë e tij dhe shpërfill mirësinë e Allahut.dhe i përshkruan shokë Allahut e kështu, i largon të tjerët nga rruga e Allahut. -Ai largon veten nga rruga e drejtë, por largon dhe të tjerët, sepse është i devijuari ai që të devijon. Thuaji këtyre mosmirënjohësve, që i përgjigjen mirësisë së Allahut me mosbesim dhe mosmirënjohje:Thuaj: “Kënaqu për pak kohë me mohimin tënd, se ti pa dyshim je nga banorët e Zjarrit!” -Ato kënaqësi nuk kanë për të të hyrë në punë kur të jesh në zjarr, siç thotë i Lavdëruari në një jet tjetër: "Por edhe nëse Ne i lëmë të jetojnë (këtë jetë) për pak vjet, prapë do t’u vijë në fund dënimi që u është premtuar. Dhe për çfarë do t’u vlejë atyre ajo jetë që gëzuan?" [Shuara 205 - 207].

A është njëlloj ai që kohën e natës e kalon në adhurim, duke bërë sexhde e duke qëndruar në këmbë, që i ruhet(dënimit të)botës tjetër dhe shpreson në mëshirën e Zotit të vet(me ata që nuk i bëjnë këto)? -Në këto ajete, Allahu i Madhëruar vendos përballë atë që e adhuron (bindet) dhe punon e jeton në bindje ndaj Tij dhe atë që nuk është i tillë; atë që është i ditur, me atë që është injorant. Të tilla krahasime janë të dobishme për mendjet e shëndosha, të cilat arrijnë të bëjnë qartë dallimin. Ato krijojnë bindjen se këta dy shembuj janë të ndryshëm dhe meritojnë të trajtohen ndryshe. I pabinduri që i ka kthyer shpinën adhurimit të Zotit dhe ndjek epshet e veta, kurrë nuk mund të jetë njësoj si ai që i është përkushtuar Zotit. I pari përkushtohet në adhurime të shumta, më e rëndësishmja e të cilave është falja e namazit. Ai zgjedh kohën më të mirë për këtë lloj adhurimi, gjatë natës. Ky është përshkrimi i të përzgjedhurve: ata bëjnë veprat më të mira, në formën dhe kohën më të mirë. Më pas, ata përshkruhen me dy cilësi: frika ndaj Zotit dhe shpresa për shpërblimin e Tij. Allahu i Lartësuar na tregon se nga frikësohen këta të zgjedhur. Ata frikësohen nga dënimi i ahiretit, për gjynahet që kanë kaluar. Ndërsa kur flet për shpresën, Ai na tregon se shpresa e tyre është e lidhur dhe me mëshirën e Allahut. Kështu na i përshkruan Allahu i Madhëruar këta fatlumë, me punët e shfaqura dhe me ndjenjat që fshihen brenda zemrave të tyre.Thuaj(O Muhamed): “A janë njëlloj ata që dinë dhe ata që nuk dinë?” -Këta e njohin Zotin e tyre, e njohin mirë fenë dhe ligjet e saj, i dinë mirë kriteret e shpërblimit dhe ndëshkimit të Tij. Ata arrijnë të shikojnë dhe kuptojnë të fshehtat dhe urtësitë e Tij në të gjitha këto ligje. Ndërsa të paditurit nuk dinë asgjë nga këto dhe nuk e kuptojnë urtësinë e Zotit në ligjin e Tij. Atëherë, këto dy grupe nuk mund të jenë njëlloj, ashtu siç nuk janë njëlloj dita me natën, drita dhe errësira, uji dhe zjarri.Por vetëm të mençurit marrin mësim. -Ata që përfitojnë kur u tregohet vërteta dhe paralajmërohen, janë ata që Zoti i quan: "të mençurit", pra, ata që kanë mendje dhe logjikë të shëndetshme dhe të pastër. Ata dinë të dallojnë dhe t'i japin përparësi asaj që është e lartë, kundrejt asaj që është e ulët dhe e parëndësishme. Kështu, ata e vlerësojnë diturinë mbi injorancën, bindjen ndaj Zotit mbi kundërshtimin e Tij. Ata gjykojnë drejt dhe arrijnë të kuptojnë përfundimin e gjërave, ndryshe nga ata që nuk kanë logjikë dhe nuk dinë të mendojnë dhe gjykojnë me urtësi e mençuri. Të paditurit kanë për zot veçse epshet dhe dëshirat e tyre të shfrenuara. Vetëm atyre iu binden dhe i nënshtrohen dhe vetëm ato i adhurojnë.

Thuaj: “O robërit e Mi që keni besuar! Kijeni frikë Zotin tuaj!” -Allahu i Madhëruar iu drejtohet më të nderuarve dhe të zgjedhurve mes krijesave, me më të dashurin emërtim: "O robërit e Mi, që keni besuar! O ju që besoni, me besimin e pastër dhe të sinqertë!” Domethënë, drejtojuni këtyre të zgjedhurve, duke i urdhëruar për të përmbushur më të mirin e më të rëndësishmin e urdhërave, atë për devotshmëri. Kur t'i urdhërosh për devotshmëri, kujtoju edhe arsyen përse duhet ta bëjnë: sepse ata janë rob të Allahut, i Cili është Zoti dhe Krijuesi i tyre, që kujdeset dhe u ka dhuruar çdo mirësi. Për këtë arsye, ata duhet t'i frikësohen dhe t'i ruhen zemërimit dhe dënimit të Tij. Ky është kuptimi i devotshmërisë: t’i ruhesh zemërimit dhe dënimit të Zotit që të krijoi, duke zbatuar urdhëresat e Tij dhe duke u larguar nga ndalesat e Tij. Ata duhet ta kuptojnë se është Allahu Ai që e meriton t'i frikësohesh dhe nënshtrohesh, ta adhurosh me dashuri dhe madhërim, sepse është Ai që ju bekoi duke ju dhuruar imanin dhe ju quajti adhurues dhe besimtarë të Tij. Ky besim, nëse është i sinqertë, duhet të prodhojë devotshmëri në mënyrë të pashmangshme. Ajeti: “O robërit e Mi që keni besuar, kijeni frikë Zotin tuaj." është njëlloj si të thuash: "O njeri bujar, jep diçka nga bujaria që të karakterizon!" Ose: "O trim dhe i guximshëm, lufto në rrugën e Zotit me trimërinë tënde!". Ndërsa këtu thotë: "O adhurues i Zotit e besimtar i vërtetë, plotësoje dhe përmbushe devotshmërinë ndaj Allahut, ashtu siç të urdhëron dhe e kërkon imani i sinqertë!". Pas kësaj porosie, Allahu i Madhëruar përmend një shpërblim, i cili do t'i bëjë besimtarët që të jenë më të gjallë dhe me vullnet për të bërë vepra të mira.“Ata që bënë mirë në këtë jetë, do të kenë mirësi.” -Ata që janë bamirës dhe arrijnë gradën e ihsanit në adhurimin e Zotit të tyre, në këtë dynja Zoti do t'u japë të mira, rizk të gjerë, shpirt të qetë dhe të rehatuar, zemër të çliruar dhe të mbuluar nga prehja dhe siguria. I Lartësuari thotë: "Kujtdo që bën një vepër të mirë, qoftë mashkull ose femër, duke qenë besimtar, Ne do t’i japim një jetë të mirë (në këtë botë), e (në botën tjetër)do t’i japim shpërblimin më të mirë për veprat e mira." [Nahl 97].“E gjerë është Toka e Allahut.” -Nëse pengoheni që të adhuroni Allahun në një vend, atëherë emigroni për hir të Allahut në një vend tjetër, ku mund ta adhuroni Zotin dhe praktikoni fenë tuaj lirisht. Mendo pak në fjalën e Allahut: "Ata që bëjnë mirë në këtë jetë, kanë mirësi të madhe." Disa, duke u mbështetur në faktin se kjo është një fjalë gjithpërfshirëse, dhe si e tillë, çdokush që bën punë të mira do të ketë mirësi të mëdha, kanë paqartësi dhe mund të pyesin: “Po ata që bëjnë punë të mira dhe tregohen bamirës në adhurimin e Allahut, por ndodhen në një vend ku persekutohen dhe sprovohen, ku është mirësia që u premtohet në këtë dynja? Këtyre nuk u jepet dhe as u mundësohet kjo mirësi e premtuar." Atëherë, kësaj pyetjeje i vjen si përgjigje fjala e Allahut, që i udhëzon besimtarët në këto mirësi të panumërta. Allahu i Lartësuar thotë: "Me të vërtetë, toka e Allahut është e gjerë." Në lidhje me këtë, është sjellë edhe një përgëzim nga Profeti (a.s), i cili thotë: "Një grup nga umeti im do të vazhdojë që t'i përmbahet së vërtetës dhe ta shfaqin haptas atë. Ata nuk mund t'i dëmtojnë as ata që i tradhtojnë (e i lënë në baltë)dhe as ata që i kundërshtojnë. Kështu do të vazhdojnë, derisa të vijë çështja e Zotit dhe ata do të jenë në atë rrugë." Në të tilla vende i udhëzon ajeti besimtarët që të shkojnë, nëse persekutohen, përndiqen e luftohen në fenë e tyre. Allahu i Lartësuar na njofton se toka e Tij është e gjerë dhe kurdo që besimtarët të luftohen dhe u ndalohet që të adhurojnë Zotin, atëherë të emigrojnë në një vend tjetër. Ky urdhër është i vlefshëm për çdo kohë dhe për çdo vend. Në çdo kohë dhe çdo vend do të gjendet një vend emigrimi, ku muslimanët të shkojnë e të strehohen, që të adhurojnë Zotin dhe të zbatojnë fenë e tyre haptazi. Më pas, Allahu i Madhëruar përgëzon besimtarët durimtarë:“Durimtarëve do t’u jepet shpërblim pa masë.” -Kjo është e përgjithshme, për të gjithë llojet e durimit, si për shembull: durimi në caktimet dhe sprovat e sjella nga Zoti, duke mos u rebeluar dhe shprehur zemërimin për to, por duke shprehur kënaqësinë me caktimin e Allahut dhe duke shpresuar shpërblimin e Tij. Gjithashtu, durimi përballë gjynaheve, duke e përmbajtur veten dhe duke u larguar nga ato. Po ashtu, durim në bindje ndaj urdhërave të Allahut, duke i përmbushur ato me formën më të plotë, të saktë dhe të sinqertë për Allahun. Të gjithë këtyre durimtarëve Allahu ua premton shpërblimin "pa masë", domethënë, me shumicë e në mënyrë të begatshme. Kjo tregon për vlerën dhe rëndësinë e madhe të sabrit tek Allahu. Durimi është ai që të ndihmon në plotësimin e çdo pune të mirë.

Thuaj: “Unë jam urdhëruar ta adhuroj Allahun, me përkushtim të sinqertë. Dhe jam i urdhëruar të jem i pari i muslimanëve!” -Thuaju njerëzve, o Profet: “Unë jam urdhëruar ta adhuroj Allahun, me përkushtim të sinqertë.” (Ky është urdhri që e mori që në fillim të sures, kur Allahu i Madhëruar tha: "Adhuroje Allahun, duke qenë i sinqertë në adhurimin e Tij!”) Unë jam ftuesi për në udhën e drejtë dhe, si i tillë, duhet të jem i pari që i zbaton dhe përmbush ato për të cilat urdhëron dhe udhëzon të tjerët. Unë duhet të jem i pari që i është dorëzuar Allahut tërësisht. Kjo është diçka që patjetër duhet të përmbushet nga Muhamedi dhe të gjithë ata që pretendojnë se e pasojnë rrugën e tij. Kështu, ata duhet të plotësojnë Islamin në veprat e tyre të shfaqura haptas, si edhe duhet të kenë sinqeritetin e plotë për Allahun, qoftë në veprat e shfaqura, qoftë në ato që bëhen fshehtas.

Thuaj: “Unë jam urdhëruar ta adhuroj Allahun, me përkushtim të sinqertë. Dhe jam i urdhëruar të jem i pari i muslimanëve!” -Thuaju njerëzve, o Profet: “Unë jam urdhëruar ta adhuroj Allahun, me përkushtim të sinqertë.” (Ky është urdhri që e mori që në fillim të sures, kur Allahu i Madhëruar tha: "Adhuroje Allahun, duke qenë i sinqertë në adhurimin e Tij!”) Unë jam ftuesi për në udhën e drejtë dhe, si i tillë, duhet të jem i pari që i zbaton dhe përmbush ato për të cilat urdhëron dhe udhëzon të tjerët. Unë duhet të jem i pari që i është dorëzuar Allahut tërësisht. Kjo është diçka që patjetër duhet të përmbushet nga Muhamedi dhe të gjithë ata që pretendojnë se e pasojnë rrugën e tij. Kështu, ata duhet të plotësojnë Islamin në veprat e tyre të shfaqura haptas, si edhe duhet të kenë sinqeritetin e plotë për Allahun, qoftë në veprat e shfaqura, qoftë në ato që bëhen fshehtas.

Thuaj: “`Po të mos i bindesha Zotit tim, do t'i frikësohesha Dënimit të një Dite të Madhe.” -Nëse nuk i binden Atij në përmbushjen e besimit të sinqertë dhe çështjeve të Islamit, thuaj: “Unë i frikësohem dënimit të një dite të madhe …". Ata që i shoqërojnë Atij shokë në adhurim do të dënohen përjetësisht në zjarrin e Xhehenemit. Edhe ata që cenojnë detyrat dhe bëjnë harame e gjynahe përveç shirkut, janë të kërcënuar se do të ndëshkohen dhe duhet të frikësohen për përfundimin e tyre në atë Ditë të Madhe. Prandaj thuaj dhe dëshmo me bindje dhe përkushtim:

Thuaj: “Është vetëm Allahu Ai që unë e adhuroj, me përkushtimin tim të sinqertë.” -Thuaju ashtu siç ka urdhëruar Allahu i Madhëruar: "Thuaj: “O ju jobesimtarë! Unë nuk adhuroj atë që ju e adhuroni. As ju nuk adhuroni Atë që unë e adhuroj. Dhe unë kurrë nuk do të adhuroj atë që ju e adhuroni. Por as ju nuk do të adhuroni Atë që unë e adhuroj. Ju keni fenë tuaj dhe unë kam fenë time." [Kafirun 1 - 7].

“Kurse ju, adhuroni çfarë të doni përveç Tij!” -Ju veproni si të doni dhe adhuroni çfarë të doni, se të dështuarit dhe të humburit e vërtetë janë pikërisht ata që humbin veten dhe familjet e tyre në Ditën e Kijametit. Ata e humbin vetveten, sepse e privojnë atë nga shpërblimi i Zotit dhe, me veprat e tyre, meritojnë ndëshkimin e përjetshëm e dëshpërues. Ata do të humbin edhe familjet e tyre, sepse atë ditë do të ndahen nga njëri tjetri dhe dhimbja e tyre do të jetë e papërshkrueshme.Thuaj: “Të humbur në Ditën e Kijametit janë ata që e humbën veten dhe familjen e tyre. Dhe kjo është ajo humbja (e vërtetë dhe)e qartë.” -Nuk ka ndonjë humbje që mund të krahasohet me të, sepse ajo është e vazhdueshme dhe e përjetshme, që kurrë nuk pritet të përfundojë apo të shpresohet ndonjë e mirë pas saj. Nuk ka as përmirësim dhe as shpëtim. Në vijim, Allahu i Madhëruar e shtjellon këtë ndëshkim, duke thënë:

Ata do të kenë shtresa zjarri nga sipër dhe shtresa zjarri nga poshtë. -Një valë dënimi e madhe do t’i mbulojë nga sipër, si një re e madhe. Po kështu do të kenë dënim edhe nga poshtë.Me këtë i frikëson Allahu robërit e Vet: “O robërit e Mi, kijeni frikë(dënimin)!” -Ky ndëshkim dhe përshkrimi i tij është një paralajmërim nga Allahu dhe shprehje e mëshirës së Tij për ne, që të na kthejë në rrugën e Tij, prandaj thotë: “O robërit e Mi, kijeni frikë (dënimin)!” Domethënë, të gjitha këto ndëshkime të banorëve të Zjarrit, Ai na i tregon që të ftojë robërit e Tij të pajisen me devotshmëri dhe të ruhen nga gjithçka që i çon tek ndëshkimi. I lavdëruar qoftë Allahu, që i mëshiron robërit e Tij në çdo gjë dhe ua lehtëson rrugët drejt Tij. Ai i nxit ata që t'i hyjnë këtyre rrugëve. Ai i bën ata të përmallohen për ftesën e Tij dhe t'u qetësohen zemrat. Allahu i ka paralajmëruar dhe kërcënuar që kurrë të mos adhurojnë gjë tjetër veç Tij, duke u sjellë çdo lajm dhe arsye që t'i bëjë të largohen prej rrugëve të humbjes dhe dënimit. Pasi përmendi keqbërësit dhe dënimin që i pret, Allahu i Madhëruar flet për të penduarit e të kthyerit tek Ai me bindje, si edhe shpërblimin që i pret ata. Ai thotë:

Ata që i largohen(tagutit) adhurimit të idhujve ... -Fjala tagut në këtë kontekst nëkupton adhurimin e çdo gjëje tjetër veç Allahut. Kështu, të zgjedhurit i largohen adhurimit të çdo gjëje tjetër veç Allahut. Ky është sqarim i detajuar nga Allahu, që është i Urtë dhe i Gjithëditur, për të na treguar se lëvdata shkon veçse për ata të cilët i largohen idhujtarisë dhe adhurimit të çdo gjëje veç Allahut.dhe kthehen të penduar(e të bindur)tek Allahu -Ata kthehen tek Zoti me adhurime të sinqerta, duke iu dedikuar tërësisht me zbatimin e fesë me sinqeritet vetëm për Të. Të gjitha forcat e tyre drejtohen dhe përqëndrohen në adhurimin e Allahut, Mbretit të Gjithëditur, si Një dhe i Vetëm. Ata largohen nga shirku, gjynahet dhe mosbindja ndaj Zotit. Për këta, Allahu i Madhëruar thotë:do të kenë një gëzim të madh. -Askush nuk mund ta përshkruajë apo të dijë madhështinë e këtij përgëzimi dhe çfarë ai përmban, veçse Ai që i nderon me të. Ajeti përfshin të gjitha llojet e përgëzimit, qoftë në dynja qoftë në ahiret. Në këtë jetë, e mira vjen nëpërmjet emrit dhe famës së mirë ndër njerëz, nëpërmjet ëndrrave të mira që ata shohin për veten ose që të tjerët i shohin për ta, nëpërmjet kujdesit të veçantë që Allahu i Madhëruar tregon për ta, kujdes që gjithmonë i ndjek pas dhe i shoqëron ata vazhdimisht. Falë këtij kujdesi, ata e ndiejnë dhe e shohin se Ai dëshiron t’i ndihmojë e t'ua lehtësojë çdo çështje në dynja dhe në ahiret. Në jetën tjetër, atyre u vjen lajmi i mirë që në momentin e vdekjes, pastaj në varr, pastaj në Ditën e Ringjalljes. Përgëzimi më i madh dhe përmbyllës do t'u vijë në momentin kur Zoti Bujar dhe Mëshirëplotë do t'i njoftojë se është i kënaqur prej tyre dhe se kurrë nuk do të zemërohet me ta, por gjithmonë do t'i mbulojë me mirësitë e Tij dhe ata do të jenë përgjithmonë në Xhenet, të sigurt dhe në paqe. Më pas, Allahu i Madhëruar e urdhëron Profetin që t'i përgëzojë duke përmendur edhe ato vepra të tyre, për të cilat e meritojnë përgëzimin:Përgëzoji, atëherë, robërit e Mi! - Përgëzoji adhuruesit e Zotit që kanë këto cilësi:

Ata që e dëgjojnë me vëmendje fjalën(shpalljen)dhe pasojnë më të mirën. -Ata dëgjojnë me vëmendje fjalët që u thuhen, që të mund të gjykojnë drejt se cilave prej tyre iu duhet dhënë përparësi e cilave jo. Ngaqë janë të logjikshëm dhe të kujdesshëm, ata zgjedhin fjalën më të mirë dhe nuk ka dyshim se fjala më e mirë është Fjala e Allahut (Kur'ani) dhe fjala e Profetit të Tij (hadithi): "Allahu e shpalli më të mirën Fjalë, këtë Libër, pjesët e të cilit janë të ngjashme me njëra tjetrën (në urtësi e bukuri), dhe që përsëriten herë pas here (me këshilla e dispozita)." [Zumer 23]. Në këtë ajet mund të përmendim edhe një dobi të veçantë. Kur Allahu i Lartësuar na tregoi për të mençurit dhe të urtët dhe i lëvdoi ata, sepse e dëgjojnë me vëmendje çdo fjalë që thuhet dhe pasojnë me të mirën, dikush mund të thotë: A ka ndonjë mënyrë apo rrugë se si mund të dallojmë dhe gjykojmë se cila fjalë është më e mira, në mënyrë që edhe ne ta zgjedhim dhe pranojmë, dhe kështu të përshkruhemi të mençur dhe të urtë? Ose që të shohim ata që e pranojnë atë fjalë dhe ta dimë se ata janë të urtë dhe të mençur? Atëherë, përgjigjja për këtë pyetje është: Po, ka një mënyrë për të dalluar se cila është fjala më e mirë. Fjala më e mirë është ajo fjalë që vetë Zoti e ka quajtur të tillë, kur tha: "Allahu e shpalli më të mirën Fjalë, këtë Libër, pjesët e të cilit janë të ngjashme me njëra tjetrën (në urtësi e bukuri), dhe që përsëriten herë pas here (me këshilla e dispozita)." [Zumer 23].Këta janë ata që Allahu i ka udhëzuar në rrugën e drejtë dhe këta janë të diturit. -Këta janë ata që Allahu i udhëzoi dhe i mësoi të stolisen me virtyrtet më të larta dhe ua bëri mbarë që të bëjnë punët më të mira e të shpërblyeshme. Ai dëshmoi se pikërisht këta që pasojnë fjalën e Tij "janë të diturit." Këta janë të mençurit dhe të urtët, që dallohen për logjikën e mprehtë dhe gjykimin e drejtë. Me mençurinë dhe mprehtësinë e tyre, ata mund të shohin dhe dallojnë të mirën nga jo e mira dhe i japin përparësi asaj mbi çdo gjë tjetër. Kjo është treguese e qartë e mendjes dhe logjikës së shëndoshë. Madje mund të themi se aftësia mendore tregohet veçse në këtë mënyrë. Ai që nuk arrin të dallojë mes fjalëve që i thuhen, të mira apo të shëmtuara, ai nuk konsiderohet i shëndetshëm mendërisht. Gjithashtu, edhe ai i cili arrin të dallojë fjalët, por epshet e tij ia mundin logjikën, dhe si rrjedhojë ai nuk i jep përparësi të mirës, pra, edhe ai është i mangët në mendje dhe i dobët në zgjedhje.

Mos, vallë, mund ta shpëtosh ti prej zjarrit atë që i është përcaktuar vendimi për dënim? - Mos do ta udhëzosh ti atë për të cilin është vendimi i prerë për ndëshkimin e tij?! Për atë është bërë i pakthyeshëm dënimi, sepse ai vazhdon në humbjen e vet me inat, mohim dhe mospërfillje të së vërtetës. Ti nuk mund të udhëzosh dot të tillë njerëz, sepse drita e Zotit nuk gjen rrugë për në zemrat e tyre. Ti kurrë nuk mund të shpëtosh atë që është në zjarr, sepse kjo është e pamundur.

Kurse, për ata që iu frikësuan Zotit të tyre janë ndërtuar pallate të larta me dhoma(të shumta)njëra mbi tjetrën, poshtë të cilave rrjedhin lumenj. -E gjithë lumturia dhe të gjitha mirësitë janë përgatitur për të devotshmit. Allahu i Madhëruar ka përgatitur për ta çdo lloj mirësie. Askush nuk mund t'i përshkruajë plotësisht ato mirësi. Allahu i Lartësuar thotë se ata "... do të jenë në dhoma të ndërtuara njëra mbi tjetrën...". Ato janë banesa janë të zbukuruara. Aq të hijshme dhe të bukura janë, saqë nga jashtë dallon bukuritë që fshihen brenda dhe nga brenda mund të shohësh çfarë ka jashtë. Ngaqë janë shumë lart, ato duken, ashtu sikur duken yjet në qiell. Dhomat qëndojnë njëra sipër tjetrës. Ato janë të ndërtuara me mjeshtëri dhe hijeshi, një gur prej floriri e një prej argjendi, që lidhen me misk, që kundërmon aromë të këndshme. Allahu i Lartësuar thotë se poshtë atyre dhomave rrjedhin lumenj. Ato lumenj janë me ujë të bollshëm dhe të pastër. Ata vadisin të gjitha kopshtet dhe bimësinë. Kështu, ato kopshte gëlojnë nga frutat e shijshme dhe të pjekura.Ky është premtimi i Allahut. Dhe Allahu kurrë nuk e thyen premtimin(e Tij). - Ky është shpërblimi që Allahu ka premtuar për të devotshmit, dhe ky premtim patjetër do të përmbushet. Le të realizojnë besimtarët devotshmërinë ndaj Zotit me kushtet e saj dhe të jenë të sigurt se Allahu ka për ta përmbushur premtimin e Vet dhe do t'ua japë të plotë shpërblimin e tyre.

A nuk e sheh ti se si e lëshon Allahu ujin nga qielli dhe e shpërndan atë në tokë me burime? -Allahu i Lartësuar i kujton të mençurit dhe të urtët që të meditojnë për shiun, që bie nga qielli dhe pastaj Ai e bën që të rrjedhë nëpër tokë, në lumenj, përrenj, burime e puse, nga ku nxirret me lehtësi prej njerëzve, për ta përdorur për nevojat e tyre.Pastaj, Ai bën që të rriten me të bimë të llojeve dhe të ngjyrave të ndryshme. Pastaj ato thahen dhe ti i sheh ato që zverdhen dhe më pas coptohen(e grimcohen). -Prej tij ujiten dhe dalin drithërat e ndryshme, si gruri, misri, tërshëra, elbi e orizi etj., frutat dhe bimët ushqyese. Pasi piqen ose u bie ndonjë sëmundje, bimët thahen, zverdhen dhe copëtohen.S’ka dyshim se në këtë ka argument për njerëzit e ditur. - Duke medituar në të tilla ajete, të mençurit kuptojnë kujdesin e madh të Allahut dhe mëshirën e Tij për robërit, duke ua lehtësuar marrjen e ujit dhe duke ua ruajtur në tokë, që të mund të përmbushin nevojat e tyre kur të dëshirojnë. Gjithashtu, ata shohin edhe pushtetin e Tij të plotë dhe të pacenueshëm dhe janë të bindur se Ai do t’i ringjallë të vdekurit, ashtu siç e ringjall tokën e vdekur dhe të shkretuar. Duke medituar në të gjitha këto çështje ata binden edhe më shumë se Ai që i bën të gjitha këto mirësi dhe ka këtë pushtet, Ai dhe vetëm Ai duhet të adhurohet me dashuri dhe duke iu nënshtruar ligjit të Tij. O Zot! Na bëj nga të mençurit dhe të urtët, të cilët i ke lëvduar duke i përmendur dhe i udhëzove duke ua ndriçuar mendjen dhe shpirtin! Ti u zbulove atyre shumë nga të fshehtat e Librit dhe i bëre që të shohin qartë shenjat e Tua të mrekullueshme, të cilat askush tjetër nuk i sheh dhe kupton. Ti je Dhuruesi i Madh i çdo mirësie!

Ai të cilit Allahu ia ka zgjeruar gjoksin për besimin islam është në një dritë të sigurt prej Zotit të vet. -Si mund të jenë të njëjtë këto dy lloje njerëzish? I pari është ai që Zoti ia zgjeroi gjoksin për të pranuar Islamin, për të nxënë porositë e ligjet e Zotit dhe për të punuar dhe jetuar sipas tyre. Ai i bën këto duke qenë shumë i qartë dhe i mbuluar nga prehja. Ai e adhuron Allahun duke qenë i qartë dhe i sigurt në çdo gjë që bën. Për këtë tregon fjala e Tij: "... është në një dritë të sigurt prej Zotit të vet." Ai është i ndriçuar nga Zoti i tij në çdo hap që hedh dhe çdo çast në këtë jetë. Ndërsa ai tjetri nuk i ka këto mirësi dhe nuk e njeh prehjen dhe qetësinë e zemrës, prandaj Zoti thotë:Mjerë ata që, nga zemërngurtësia e tyre, nuk e përmendin Allahun! -Ato zemra nuk zbuten dhe as preken kur dëgjojnë Librin e Allahut. Ato nuk marrin mësim kur kujtohen dhe paralajmërohen nga ajetet e Tij. Ato zemra nuk qetësohen kur kujtohet Zoti, madje largohen dhe e refuzojnë me forcë e urrejtje mesazhin që u vjen nga Zoti i tyre. Ata gjejnë prehje vetëm kur merren me diçka tjetër veç Zotit. Këta të mjerë janë të kërcënuar ashpër.Ata janë në një humbje të qartë. -Ku ka humbje dhe dëshpërim më të madh sesa i atij që është larguar nga i vetmi Mbrojtës e Ndihmëtar, që kujdeset për gjithçka? Çdo lumturi është e lidhur ngushtë me kthimin dhe afërsinë pranë Zotit dhe përkushtimit ndaj Tij. Këtyre të mjerëve u është ngurtësuar zemra dhe nuk e kujtojnë e përmendin aspak Zotin. Ata i janë dedikuar me gjithë qënien e tyre diçkaje që u sjell veçse dëshpërim e ligësi, që të largon nga Zoti dhe kënaqësia e Tij.

Allahu e shpalli më të mirën Fjalë, - këtë Libër, pjesët e të cilit janë të ngjashme me njëra-tjetrën(në urtësi e bukuri), dhe që përsëriten herë pas here(me këshilla e dispozita). -Allahu i Madhëruar na thotë për Librin e Tij se ai është Fjala më e mirë, në mënyrë absolute. Fjala më e mirë është Fjala e Allahut dhe libri më i mirë i shpallur është pikërisht Kur'ani. Nga kjo kuptohet se fjalët dhe termat e përdorura në të janë më të qartat dhe më të mirat. Po kështu, edhe kuptimet e tij janë më madhështoret dhe më të rëndësishmet. Ajo është fjala më e mirë dhe, si e tillë, është më e mirë si në tekst, edhe në përmbajtje. Allahu e përshkruan atë si "muteshabihat" - i ngjashëm. Pra, ajetet dhe suret janë të ngjashme në bukurinë, renditjen dhe pastërtinë e tyre nga çdo kundërthënie e kontradiktë. Kundërshtitë dhe kundërthëniet nuk kanë vend në këtë libër. Sa më shumë të meditojë i urti në këtë libër, aq më shumë do të shohë një përputhshmëri dhe harmoni mahnitëse, madje edhe në ato raste kur duket i mjegullt. Kjo të mahnit dhe të krijon bindjen se ky libër mund të jetë thënë veçse nga Ai që është i Urtë dhe i Gjithëditur. Ky është kuptimi i fjalës "muteshâbihât" në këtë ajet. Për sa i përket ajetit: “Është Ai (Allahu) që ta zbriti ty (o Muhammed) Librin (Kur'anin). Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta (muteshâbihât).” [Al Imran 7.], këtu fjala muteshâbihât ka kuptimin e diçkaje që mund të jetë e paqartë për shumë nga njerëzit. Për këtë arsye, të tilla ajete duhen parë gjithmonë të harmonizuara dhe nën dritën e ajeteve që janë muhkeme, domethënë të qarta dhe qartësuese. Prandaj dhe tha: "Në të ka ajete të qarta (muhkematun), të cilat janë baza e Librit. Në të ka ajete të tjera, që janë jo krejtësisht të qarta (muteshabihat).” [Al Imran 7]. Allahu tregon këtu se disa ajete janë të paqarta për shumë njerëz dhe dhe ato duhen parë nën dritën e ajeteve të tjera të qarta dhe shpjeguese. Ndërsa në suren Zumer thuhet se ajetet e Kur'anit janë "muteshâbih", që në këtë kontekst ka kuptimin, "të ngjashme" në bukurinë dhe madhështinë e tyre. Dhe, pa dyshim, të gjitha ajetet e Kur'anit janë të tilla. Pastaj Allahu i Madhëruar i përshkruan ajetet kuranore si "methânije" - që përsëriten. Në Kur'an përsëriten shpesh historitë dhe dispozitat; përsëriten si kërcënimet, ashtu edhe pëgëzimet, lajmet dhe premtimet e mira. Në to përsëriten vazhdimisht cilësitë e punëmirëve dhe të punëkëqijve. Në të përsëriten emrat dhe cilësitë e Allahut. Të gjitha këto tregojnë për bukurinë dhe madhështinë e Kur'anit. Allahu i Lartësuar e di mirë se sa shumë nevojë kanë robërit për kumtet dhe mesazhet e këtij libri, të cilat i pastrojnë, forcojnë dhe lartësojnë shpirtrat. Ato e kompletojnë moralin e njeriut. Madje, mund të thuhet se ato mesazhe dhe kumte janë për zemrat, ashtu siç është uji për bimën. Sa herë që bima nuk ujitet, ajo dobësohet dhe fillon të zbehet e thahet, madje mund të shkojë drejt vdekjes së plotë. Kështu, sa më e rregullt të jetë ujitja e saj, aq më e shëndetshme e lulëzuar është ajo dhe aq më shumë fruta do të japë. Madje, frutat e saj do të jenë shumë të shijshme. Frutat që jep ajo tokë që vaditet janë të shumëllojshme dhe të dobishme. E tillë është edhe zemra. Ajo ka nevojë që vazhdimisht të përsëriten kumtet dhe mesazhet e Zotit brenda saj. Nëse një mesazh do të jepej vetëm një herë në gjithë Librin e Zotit, kjo nuk do ta zinte atë vend dhe nuk do të sillte atë dobinë e synuar. Kështu nuk do të realizohej qëllimi i synuar. Për këtë arsye, edhe në këtë tefsir kemi ndjekur të njejtën metedologji, ashtu sikurse është metoda kuranore e përsëritjes së mesazheve. Kështu, në ajete të ngjashme jam përpjekur që të mos them ‘shiko në atë ajet’, por kam sjellë tefsirin e ajetit të plotë, sipas kontekstit. Madje, në disa raste bëhet një shpjegim më i hollësishëm se në rastet e tjera, duke sjellë kështu edhe më shumë dobi. Për këtë arsye, ai që dëshiron të meditojë në Kur'an duhet ta bëjë këtë me shumë kujdes dhe në të gjitha rastet kur duket se ka përsëritje, sepse në çdo rast dhe kontekst mund të nxjerrësh dobi të shumta dhe urtësi të mrekullueshme. Duke qenë se Kur'ani ka këtë madhështi dhe ndikim të jashtëzakonshëm, ai lë gjurmë të forta në zemrat e të urtëve dhe të mençurve, që kanë pranuar udhëzimin e tij në zemrat e tyre, prandaj i Madhëruari thotë:Prej(dëgjimit të)tij u rrëqethet mishi atyre që e kanë frikë Zotin e tyre. -Kështu ndodh, sepse ky libër është i mbushur me kërcënime e paralajmërime, që ta frikësojnë shpirtin.Pastaj trupi dhe zemrat e tyre qetësohen kur përmendin Allahun. -Ata qetësohen kur kujtojnë këto mesazhe shprese dhe inkurajuese. Kur'ani i nxit për punë të mira, por i kërcënon, që t'u largohen punëve të këqija.Ky(Libër)është udhëzimi i Allahut. Me të Ai udhëzon atë që do. -Ky ndikim i çuditshëm në zemrat e të zgjedhurve është një mirësi e dhuruar nga Zoti. Kjo është një ndër dhuratat më të dukshme që Ai u jep atyre. Nëpërmjet një ndjenje të tillë që u sjell brenda zemrave, Zoti udhëzon robin në rrugën e drejtë dhe e bën të aftë të ecë në këtë rrugë. Megjithatë, ka mundësi që me përemrin tregues "Ky" të nënkuptojë Kur'anin, që Zoti e përshkruan me gjithë ato cilësi të mrekullueshme. Sipas këtij kuptimi, Kur'ani është vetë udhëzimi i Zotit. Nuk ka asnjë rrugë tjetër që të të çojë tek Zoti, përveç rrugës që ofrohet në këtë libër. Prandaj thuhet: "… me të cilin Ai udhëzon atë që do." Pra, nëpërmjet Kur'anit, Zoti e ndriçon, e bën robin që Ai dëshiron të denjë për të jetuar sipas tij dhe të përfitojë udhëzimin e plotë prej tij. Por cilët janë këta njerëz? Janë ata të cilët kanë qëllim të mirë dhe sinqeritet në kërkimin e së vërtetës, siç thotë një ajet tjetër: "Juve ju erdhi nga Allahu dritë dhe libër i qartë. Allahu udhëzon nëpërmjet tij në rrugët e shpëtimit ata që kërkojnë kënaqësinë e Tij dhe i nxjerr ata prej errësirave në dritë, me lejen e Tij. Ai i udhëzon ata në rrugë të drejtë." [Maide 15, 16].E atë që Allahu e lë të humbur, nuk ka kush ta udhëzojë. -Sepse e vetmja rrugë për të gjetur Zotin dhe për ta kënaqur Atë është që Ai të të bëjë të denjë për diçka të tillë dhe të ta mundësojë që sinqerisht të përkushtohesh për t'u ndriçuar dhe ndryshuar përmes Librit të Tij. Nëse kjo nuk ndodh, atëherë nuk ka asnjë rrugë tjetër për të gjetur udhëzimin e plotë e të vërtetë. E vetmja gjë që të pret është humbja e sigurt dhe dëshpërimi i përjetshëm.

A është njësoj(me të shpëtuarin)ai që në Ditën e Kijametit do të mundohet të mbrohet nga dënimi i tmerrshëm (i zjarrit)me fytyrën e vet? -Allahu kurrë nuk do t'i trajtonte njëlloj të udhëzuarit me të humburit. Ai që Zoti e udhëzon dhe e bën të denjë të ndjekë rrugën që të çon në Xhenet dhe ia bën mbarë çdo punë të mirë që të çon në të, kurrë nuk mund të jetë njëlloj si ai që është i zhytur në humbje dhe vazhdon me kokëfortësi në refuzimin e të vërtetës derisa i vjen vdekja. Kur të vijë në Ditën e Gjykimit, ai do të përpiqet të mbrojë fytyrën nga dënimi i Zotit dhe zjarri përvëlues. Fytyra është pjesa më e ndjeshme e njeriut, prandaj mjafton pak nxehtësi, që ajo të ndiejë dhimbje. Duke qenë se duart dhe këmbët e tij do të jenë të lidhura me zinxhirë, atëherë ai do të përballet me zjarrin pikërisht me fytyrën e tij.Keqbërësve do t'u thuhet: “Shijoni atë (dënimin)që vetë e fituat!” -Këto fjalë do t'u thuhen atyre që e ngarkojnë veten me padrejtësi, me mohimin e Zotit e me gjynahe. Këto fjalë do t'ua shtojnë edhe më shumë dhimbjen dhe dëshpërimin në shpirt.

Edhe brezat para tyre e përgënjeshtruan Shpalljen -Edhe popujt e shkuar mohuan Shpalljen dhe i quajtën profetët gënjeshtarë, ashtu sikurse veproni edhe ju.dhe ndëshkimi u erdhi nga nuk e mendonin. -Atyre u erdhi dënimi kur ishin tërësisht të pavëmendshëm ndaj tij, në fillim të ditës ose në kohën e drekës, kur ishin duke u çlodhur.

Allahu bëri që ata të përjetojnë poshtërimin në këtë jetë -Me këtë dënim, ata u poshtëruan para Zotit dhe para krijesave dhe doli në shesh padrejtësia dhe ligësia e tyre.por dënimi i jetës tjetër është edhe më i madh. Ah, sikur ta dinin! -Prandaj, le të kenë kujdes dhe të marrin mësim edhe këta të sotmit, që e refuzojnë besimin e saktë dhe nuk besojnë në Muhamedin dhe Kur'anin, se edhe ata i pret i njëjti ndëshkim e poshtërim.

Ne u kemi sjellë njerëzve në këtë Kur’an shembuj për gjithçka, që ata të marrin mësim. - Allahu i Lartësuar na tregon se na ka sjellë në Kur'an nga çdo lloj shembulli, përshkrime, dituri të dobishme dhe mësime të urta. Ai na ka sjellë shembuj të të mirëve dhe shembuj të punëkëqijve. Ai na ka sjellë shembuj ilustrues për teuhidin dhe për shirkun. Nëpërmjet shembujve, e vërteta qartësohet më shumë dhe bëhet më e kapshme. Urtësia e sjelljes së këtyre shembujve është që ata të marrin mësim, kur Ne ua qartësojmë të vërtetën, që të mësojnë atë që u bën dobi e të punojnë e jetojnë sipas saj.

Ai është një Kur’an në arabisht pa asnjë shtrembërim, -Në e sollëm këtë libër në gjuhën arabe të pastër, me terma të qartë dhe të thjeshtë për t'u kuptuar, në mënyrë të veçantë nga populli arab. Ne e bëmë Kur'anin: "... pa shtrembërime". Pra, në të nuk do të gjesh mangësi në asnjë aspekt, as në termat e formulimet e tij e as në kuptimet mesazhet që përcjell. Kjo tregon se Kur'ani është tërësisht i drejtë dhe udhëzues në mirësi, siç ka thënë i Madhëruari: "Të gjitha lavdërimet i qofshin vetëm Allahut, i Cili i ka shpallur robit të Vet (Muhamedit) Librin (Kur'anin) dhe nuk ka lejuar në të asnjë shtrembërim! (Një libër) të drejtë (e pa kundërthënie), për të paralajmëruar një dënim të rëndë prej Tij (për jobesimtarët), e për t’i përgëzuar besimtarët që bëjnë vepra të mira, se do të kenë një shpërblim të mrekullueshëm (Xhenetin), në të cilin do të qëndrojnë përgjithmonë." [Kehf 1 - 3].me qëllim që të bëhen të devotshëm. -Ai ua bëri të lehtë kuptimin dhe të përfituarit nga ky libër, në mënyrë që ata të mund të pajisen me takua. Nëpërmjet Shpalljes, Allahu ua lehtësoi robërve rrugët e takua-s, qoftë në aspektin e diturisë së dobishme që ofron, qoftë në aspektin praktik dhe të punëve që duhen kryer. Nëpërmjet Kur'anit dhe shembujve të sjellë në të, Allahu i Madhëruar na mëson atë që nuk e dimë dhe na nxit që të bëjmë vepra të mira e të jetojmë sipas tij. Më pas, Allahu na sjell një shembull ilustrues, për të kuptuar më mirë teuhidin dhe shirkun. Ai thotë:

Allahu sjell si shembull një njeri(skllav)nën zotërimin e shumë ortakëve pa marrëveshje mes tyre -Një skllav që është në pronësinë dhe shërbimin e shumë ortakëve, të cilët asnjëherë nuk bien dakord, prandaj ai kurrë nuk gjen qetësi. Ata vazhdimisht grinden me njëri-tjetrin për të dhe secili prej tyre kërkon që ky rob të përmbushë urdhrat e tij. Sa herë që njëri urdhëron për diçka, tjetri kërkon diçka tjetër. Atëherë, si e mendon gjenjden e këtij robi me gjithë këta ortakë, që kundërshtojnë e grinden me njëri-tjetrin?dhe një njeri tjetër (skllav), që është në zotërimin e një njeriu të vetëm. -Ky i shërben vetëm një zotërie. Ai e kupton mirë qëllimin e zotërisë së tij dhe është shumë i qartë dhe i qetë në shërbimin ndaj tij.A janë ata të dy njëlloj? -A mund të jenë njëlloj këto dy raste? Kurrsesi nuk mund të jenë njëlloj. I tillë është idhujtari: skllav i shumë ortakëve. Herë i lutet njërit e herë tjetrit. Asnjëherë nuk gjen qetësi. Ndërsa njësuesi është i sinqertë dhe i përkushtuar vetëm ndaj Zotit. Ai i takon vetëm Allahut dhe Allahu e ka pastruar dhe zgjedhur atë vetëm për Veten e Tij. Ai gëzon qetësinë më të madhe.Lavdërimi i takon vetëm Allahut, por shumica e tyre nuk e dinë. -I lavdëruar qoftë Allahu, që na e qartësoi të vërtetën nga e kota! Ai na udhëzoi dhe na mësoi atë që nuk e dinim.

Ti do të vdesësh(një ditë)dhe ata, gjithashtu, do të vdesin(një ditë). -Që të gjithë ju do të vdisni, dhe kjo është diçka e pashmangshme, siç thuhet në ajet tjetër: "Askujt (prej njerëzve) para teje nuk i dhamë përjetësinë (o Muhamed). Atëherë, nëse ti vdes, mos vallë, ata do të jetojnë përgjithmonë?! Çdo njeri do ta shijojë vdekjen! Ne ju sprovojmë (në këtë botë) me të keqen e me të mirën. Në fund, të gjithë ju te Ne do të ktheheni." [Enbija 34 - 35].

Pastaj, Ditën e Kijametit, ju do të dilni (për gjykim)para Zotit tuaj dhe do të grindeni me njëri-tjetrin. -Ju do të polemizoni me njëri-tjetrin për gjithçka rreth së cilës keni patur kundërshtime në dynja, por Allahu do të gjykojë mes jush me gjykimin e Tij të drejtë dhe secilin do ta shpërblejë sipas asaj që ka bërë: "Ditën, kur Allahu t’i ringjallë të gjithë, do t’i njoftojë se çfarë kanë punuar. Allahu i ka shënuar të gjitha, edhe pse ata i kanë harruar. Allahu është Mbikëqyrësi i gjithçkaje." [Muxhadile 6]. Njerëzit harrojnë, por Allahu nuk harron kurrë.

Duke na tërhequr vërejtjen e duke na paralajmëruar, Allahu i Madhëruar thotë:E kush është më i padrejtë(e keqbërës)se ai që trillon gënjeshtra kundër Allahut -Mashtrimi kundër Allahut mund të bëhet me shumë mënyra. Kështu, për shembull, ta përshkruash dhe emërtosh Allahun me një atribut që nuk i shkon madhështisë së Tij, ose të pretendosh profetësinë, ose të trillosh rregulla e ligje nga vetja duke mëtuar se është Allahu që i ka thënë e kumtuar ato, ose të gënjesh duke thënë se Zoti ka dhënë këtë dhe atë gjykim. Kjo i ngjan ajetit: "Thuaj: “Gjërat që ka ndaluar Zoti janë veprat e turpshme, qofshin ato të hapura ose të fshehta, gjynahet, shkelja e kufijve (të Tij)dhe padrejtësitë; t'i bësh shokë Allahut, pa pasur asnjë argument të shpallur dhe të thuash gjëra për Allahun për të cilat s'ke asnjë dijeni.” [A'raf 33]. Nëse robi e bën këtë nga padituria, është e dënueshme dhe e shëmtuar, por nëse e bën me vetëdije, atëherë është shumë e shumë herë më e shëmtuar dhe e dënueshme.dhe kur i erdhi e vërteta(Kur'ani), e quajti gënjeshtër? -Nuk ka më të padrejtë sesa ai të cilit i vjen e vërteta e përforcuar me argumente dhe fakte të shumta dhe ai sërish e konsideron gënjeshtër. Vetëm kjo do të ishte një padrejtësi shumë e madhe, sepse ai e refuzon të vërtetën edhe pasi i bëhet e qartë. Duke bashkuar këtë me trillimin e gënjeshtrave për Allahun, padrejtësia bëhet e pashembullt.A nuk është në Xhehenem vendbanimi i merituar për jobesimtarët? -Vetëm duke i futur ata në Xhehenem vendoset drejtësia. Atje Zoti do të vërë në vend çdo të drejtë dhe detyrim që kanë shkelur mohuesit dhe zullumqarët. Shirku është padrejtësia më e madhe dhe vetëm në Xhehenem do të vendoset drejtësia e shkelur nga këta keqbërës.

Ata që sjellin të vërtetën(nga Zoti) dhe e besojnë atë(me bindje të plotë), pikërisht ata janë të devotshmit. -Pas atyre që trillojnë gënjeshtra për Allahun e Madhëruar dhe refuzojnë të vërtetën, përmenden ata që thonë të vërtetën dhe e besojnë sinqerisht Shpalljen e Zotit të tyre dhe shpërblimet e shumta që ka përgatitur për ta. Allahu i Madhëruar thotë: "Ata që e sjellin të vërtetën (nga Zoti) dhe e besojnë atë (me bindje të plotë)...". Këtu bëhet fjalë për ata që janë të vërtetë në fjalët dhe punët që bëjnë. Këtu përfshihen profetët dhe ata që kryejnë misionin e tyre. Të gjithë këta thonë të vërtetën rreth Zotit, lajmeve dhe ligjeve të Tij. Këta janë të sinqertë dhe e vërtetojnë besimin dhe fjalët e tyre nëpërmjet veprave të sinqerta dhe të sakta. Pastaj thuhet: "... dhe e besojnë atë", pra, e pranojnë si të vërtetë dhe e dëshmojnë vërtetësinë e saj, sepse mund të ndodhë që njeriu të thotë të vërtetën, por nuk e beson atë, për shkak të arrogancës ose urrejtjes që mund të ketë për vetë të vërtetën ose për atë që e thotë këtë të vërtetë. Kështu, duhen përmendur të dyja këto cilësi, në mënyrë që lëvdimi të jetë i plotë. Domethënë, këta jo vetëm që e përcjellin të vërtetën, por edhe e besojnë, e pohojnë dhe pranojnë në zemrat e tyre. Thënia e të vërtetës tregon për diturinë dhe drejtësinë e tyre, ndërsa pranimi dhe pohimi i së vërtetës tregon për thjeshtësinë dhe pastërtinë e tyre nga kryelartësia e arroganca. Këtyre që u janë dhënë të dyja këto cilësi "... pikërisht këta janë të devotshmit." Në fakt, të gjitha cilësitë e takua-së kanë lidhje me këto dy cilësi: Thënia e së vërtetës, besimi dhe pranimi i saj, shoqëruar me punë të sinqerta sipas këtij besimi.

Ata do të kenë te Zoti i tyre gjithçka që dëshirojnë. -Tek Zoti i tyre ata do të gjejnë mirësi që syri nuk i ka parë, veshi nuk i ka dëgjuar dhe zemra e njeriut kurrë nuk i ka menduar dhe ëndërruar. Çdo gjë që ata do të dëshirojnë prej kënaqësive dhe argëtimeve të trupit, syrit dhe shpirtit, atyre do t'u jepet në formën më të plotë. Ajo tashmë është përgatitur dhe i pret që t'i gëzojë e lumturojë.Ky është shpërblimi për vepërmirët. -Këta kanë arritur gradën më të lartë të besimit, sepse e adhurojnë Zotin sikur do ta bënin nëse do ta shihnin haptazi, sepse janë të sigurt se, edhe pse nuk e shikojnë Atë, Ai i sheh ata dhe punët e tyre. Ata janë bamirës edhe ndaj krijesave të Zotit me të gjitha mënyrat.

Allahu do t’i falë ata për të këqijat(gjynahet)që kanë bërë dhe do t’u japë shpërblimet më të mira për ato (vepra të mira) që kanë bërë. -Veprat e njeriut janë tre llojesh: të këqija, të mira ose as të mira e as të këqija. Në llojin e fundit bëjnë pjesë të lejuarat ose ato vepra për të cilat nuk merr as shpërblim e as ndëshkim. Në punët e këqija bëjnë pjesë të gjitha llojet e gjynaheve, ndërsa si vepra të mira konsiderohen të gjitha ato që kryhen në bindje ndaj Allahut. Me këtë shtjellim, ajeti kuptohet më mirë. Kështu, ajeti: "Allahu do t’i falë ata për të këqijat që kanë bërë...", domethënë, që Allahu do t'ua falë dhe mbulojë gjynahet e vogla, për shkak të punëve të mira dhe përpjekjeve për të qenë të devotshëm. Kurse: "... do t’u japë shpërblimet më të mira për ato që kanë bërë", domethënë që do t'i shpërblejë për të gjitha punët e mira që kanë kryer në bindje ndaj Allahut. Në një ajet tjetër thuhet: "S’ka dyshim se Allahu nuk bën padrejtësi as sa një grimcë. Nëse është vepër e mirë, Ai e shumëfishon atë dhe dhuron shpërblim të madh nga ana e Tij." [Nisa 40].

A nuk i mjafton Allahu(si Mbrojtës)robit të vet? -Allahu është Bujar e Bamirës i Madh dhe kujdeset shumë për robin e Vet, që përpiqet t'i përmbushë adhurimet ndaj Tij, duke plotësuar urdhëresat dhe duke iu larguar ndalesave. Ai është mëse i mjaftueshëm në mbështetje të robit të Vet. Në mënyrë të veçantë, kujdesi dhe ndihma i është premtuar më të plotit në adhurimet që i përkushtoi Allahut, dhe ai është Muhamedi (a.s). Kështu, Allahu ka për t'i mjaftuar Muhamedit në çështjet e dynjasë, të fesë dhe të besimit të tij. Ai ka për ta ruajtur Profetin e Tij nga çdo e keqe që i kanoset.Dhe ata të frikësojnë ty me zota të tjerë(që i adhurojnë)përveç Tij. -Ata të frikësojnë nëpërmjet idhujve dhe putave, se do të godasin me ndonjë të keqe. Por kjo nuk është gjë tjetër veçse tregues i humbjes dhe devijimit të tyre.Për ata që Allahu i lë të humbur nuk mund të ketë asnjë që t'i udhëzojë. -Ata i ka lënë Zoti në humbje, prandaj nuk mund ta gjejnë rrugën e drejtë.

Dhe ata që Allahu i udhëzon, askush nuk mund t'i çojë në humbje. -Allahu është Ai në dorën e të Cilit është i gjithë udhëzimi dhe humbja. Ajo që Ai dëshiroi që të jetë, është, dhe ajo që Ai nuk dëshiroi që të jetë, nuk është.A nuk është Allahu Ngadhënjimtari që ndëshkon me drejtësi? -Atij i takon fuqia, pushteti dhe krenaria e plotë. Ai është Ngadhënjimtari, që me krenarinë dhe fuqinë e Tij të plotë ka nënshtruar çdo gjë. Me fuqinë dhe krenarinë e Tij, Ai largon çdo të keqe nga robërit e Tij. Allahu është ndëshkues i atyre që nuk i binden dhe refuzojnë t'i nënshtrohen, prandaj le të ruhen nga çdo gjë që sjell zemërimin dhe ndëshkimin e Tij.

Nëse i pyet ata (idhujtarët)se kush i krijoi qiejt dhe tokën, ata me siguri do të thonë: “Allahu.” -Nëse u drejtohesh të humburve, të cilët të kërcënojnë me ato idhuj dhe puta të pafuqishme, dhe u sjell një argument duke thënë: "... kush i krijoi qiejt dhe tokën ...", ata nuk do të mund të tregojnë që i kanë krijuar idhujt, por me siguri do të thonë: “Allahu”. Pra, Allahu është i vetmi që ka krijuar gjithçka i vetëm e pa ndihmën e askujt. Atëherë, për t'u treguar se sa të dobët, të mangët dhe të pafuqishëm janë ata idhuj, thuaju:Thuaju atyre: “Më tregoni për ata (idhujt)që ju i adhuroni veç Allahut! Nëse Allahu më sprovon me ndonjë të keqe, a mund të ma largojnë atë të keqe?” -A kanë mundësi ata idhuj që të më shpëtojnë nga ajo që Allahu do të më godasë? A do ta ndalojnë atë goditje ose ta lehtësojnë sado pak?!“Po nëse Allahu dëshiron të më dhurojë (ndonjë të mirë)nga mëshira e Tij, a mund ta pengojnë ata mëshirën e Tij?” -Nëse Zoti dëshiron të më bekojë dhe dhurojë mirësi, qoftë në dynjanë time apo në fenë dhe besimin tim, "...a mund ta pengojnë ata mëshirën e Tij?” A mund të më privojnë nga ajo? Ata me siguri do të pohojnë se idhujt nuk kanë mundësi as të largojnë të keqen dhe as kanë në dorë që të pengojnë të mirën që Zoti e dëshiron. Atëherë, pasi të jetë bërë e qartë nga këto pyetje se i vetmi i Adhuruar është Allahu, i vetmi që ka krijuar krijesat dhe ka në dorë dobinë dhe dëmin, ndërsa të tjerët janë të dobët e të pafuqishëm në çdo drejtim, që nuk mund të krijojnë gjë dhe nuk zotërojnë asnjë mundësi për të sjellë dobi apo dëm, atëherë drejtoju idhujtarëve e thuaju:Thuaju: “Mua më mjafton Allahu. Vetëm Atij i mbështeten ata që kërkojnë mbështetje.”. -Të tillë janë besimtarët. Ata i mbështeten dhe kërkojnë ndihmë vetëm Allahut, për të arritur çdo të mirë dhe për të larguar çdo të keqe. Ai i cili ka në dorë gjithçka, Ai më mjafton si ndihmëtar dhe mbrojtës, Ai do të më mjaftojë në lidhje me gjithçka që më shqetëson.

Thuaju atyre, o Profet:Thuaj: “O populli im! Veproni si të doni” -Bëni ashtu si t'ju duket se është më e mira për veten tuaj, duke adhuruar atë që nuk meriton asnjë adhurim dhe nuk ka asgjë në dorë prej çështjeve tuaja...“se edhe unë do të veproj sipas times” -Edhe unë do të veproj sipas asaj në të cilën po ju ftoj. Dhe ajo në të cilën unë ju ftoj është sinqeriteti i plotë në zbatimin e fesë vetëm për të kënaqur Allahun dhe adhuruar Atë si një të vetëm.

“Më vonë do ta mësoni, se kujt do t’i vijë dënimi poshtërues dhe mbi kë do të zbresë dënimi i përjetshëm!” -Më vonë do ta mësoni se kujt do t’i takojë përfundimi i mirë dhe kush do të ndëshkohet në dynja dhe në ahiret. Të mjerët ata që do t’i përpijë ai ndëshkim! Ky ndëshkim nuk ka për t'u larguar nga ata dhe nuk do t'u zbutet aspak, as për një çast të vetëm. Ky është një kërcënim shumë i madh për ta dhe ata e dinë mirë që e meritojnë ndëshkimin e përjetshëm. Ata e dinë shumë mirë këtë, por inati dhe padrejtësia në jetën e kësaj dynjaje ua zë sytë dhe i pengon në rrugën drejt imanit.

Ne ta shpallëm ty librin me të vërtetën për(të udhëzuar) njerëzimin. -Allahu i Lartësuar na njofton se ia shpalli Librin Profetit të Tij, dhe ky Libër përmban të vërtetën në lajmet që përcjell, në urdhëresat e ndalesat. Ai është lënda bazë e udhëzimit dhe ushqimi i vetëm i mjaftueshëm për këdo që dëshiron të arrijë kënaqësinë e Zotit dhe të shijojë lumturinë në vendin e nderimit dhe shpërblimit të përjetshëm. Ai është argumenti i pakundërshtueshëm për krijesat, pas të cilit askush nuk do të ketë më justifikim para Zotit, nëse nuk beson dhe nuk nënshtrohet.Atëherë, kush drejtohet për në rrugën e vërtetë, ai e ka për vete. -Ai që ndriçohet nga drita e këtij libri dhe nënshtrohet të adhurojë Zotin përmes urdhëresave dhe rrugës së treguar në këtë libër, dobia e gjithë kësaj ka për t'iu kthyer tek vetvetja.E kush largohet nga ajo, i bën dëm vetëm vetes. -Ai i cili zhytet në humbje e mosbesim, edhe pasi i është bërë e qartë e vërteta dhe udha e Zotit, i bën dëm vetëm vetes dhe nuk ka për të dëmtuar aspak Allahun.Dhe ti nuk je kujdestari i tyre. -Ti nuk je përgjegjës për të ruajtur punët e tyre apo t'i marrësh në llogari për kryerjen ose jo të tyre. Madje, ti as nuk mundesh që t'i detyrosh ata për gjë. Ti je veçse një kumtues i qartë, që u përcjell atyre atë për të cilën je urdhëruar.

Allahu i Lavdëruar na njofton se Ai është i vetmi që administron dhe rregullon çështjet e robërve të Tij, qoftë kur janë zgjuar dhe në aktivitet, qoftë kur janë në gjumë, kur janë gjallë në këtë jetë dhe pas largimit nga kjo jetë. Ai thotë:Allahu ua merr shpirtrat robërve kur u vjen çasti i vdekjes. -Kjo është vdekja e madhe, që e largon njeriun nga kjo jetë. Fakti që Allahu thotë se është Ai që i merr dhe ngre shpirtrat nuk bie ndesh me faktin se Ai ka ngarkuar Melekun e Vdekjes me detyrën e marrjes së shpirtit dhe melekë të tjerë si ndihmës të këtij meleku, siç thotë Zoti në një ajet tjetër: "Thuaj: “Ka për t’jua marrë shpirtrat Meleku i Vdekjes që është caktuar për ju, e pastaj, te Zoti juaj do të ktheheni të gjithë” (për gjykimin dhe shpërblimin me drejtësi)”. [Sexhde 11]. Pra, nuk ka asnjë kontradiktë në këtë mes, sepse ndonjëherë Allahu ia atribuon këto vepra Vetes së Vet me pozitën e Tij si Ai që kujdeset dhe administron të gjitha çështjet e krijesave dhe herë të tjera ia atribuon ndonjë krijese apo sebepeve, parë nga këndvështrimi se ato janë rregulla dhe ligje që vetë Ai i ka vendosur dhe që funksionojnë me urtësinë e Tij. Allahu ka bërë shkak për çdo pasojë. Ky është ligji shkak-pasojë, që Ai ka vendosur në këtë jetë.Dhe po kështu, edhe atyre që janë në gjumë e nuk kanë vdekur. -Kjo është vdekja e vogël. Allahu e ngre dhe e mban shpirtin, që ende nuk ka dalë e kaluar në vdekjen e madhe.Shpirtrat e atyre që u është caktuar vdekja i mban (nuk i kthen), ndërsa shpirtrat e të tjerëve(që nuk u është caktuar vdekja)i lë (të kthehen), deri në afatin e caktuar. -Kështu, Allahu i Lartësuar i mban ata shpirtra që ka vendosur të kalojnë në ahiret dhe i lëshon disa të tjerë që të vazhdojnë jetën në këtë botë, deri në afatin e caktuar. Ai i lë të vazhdojnë jetën për të marrë të plotë rizkun këtu, derisa të përfundojë koha e tyre.Vërtet, në këto çështje ka argumente për ata që mendojnë. -Domethënë, për ata njerëz që mendojnë për pushtetin e Tij të plotë për të ringjallur të vdekurit pasi të largohen nga kjo jetë. Kjo tregon se shpirti është diçka që qëndron vetë dhe që përmbajtja e tij është ndryshe nga ajo e trupit. Shpirti është i krijuar nga Zoti dhe nën pushtetin e Tij. Është Ai që vepron në të gjatë jetës, gjatë gjumit të njeriut. Shpirti është diçka Allahu e merr, e ngre, e lëshon, ose e nxjerr nga trupi i njeriut. Shpirtrat e të gjallëve dhe të vdekurve takohen në jetën e berzah-ut dhe tubohen bashkë e komunikojnë. Allahu i Lartësuar i lëshon dhe i kthen mbrapsht shpirtrat e të gjallëve dhe nuk i kthen ata që Ai ka vendosur të vdesin.

Allahu i Lartësuar qorton dhe paralajmëron ata të cilët marrin ndërmjetësues për tek Ai dhe u përkushtohen, u luten, i adhurojnë dhe e lidhin zemrën me to. Thuaju atyre, duke ua bërë të qartë injorancën ku ndodhen dhe faktin se ata nuk meritojnë asgjë prej adhurimeve.Mos vallë kanë gjetur ndonjë ndërmjetësues për(t'i afruar) tek Allahu? Thuaj: “Edhe pse ata nuk kanë asgjë në dorë e as nuk kuptojnë?!”. -Ata të cilët i merrni për ndërmjetësues nuk zotërojnë asnjë thërrmijë pushteti në qiej dhe në tokë. Madje, ata nuk kanë as logjikë, që të kuptojnë ato që u thuhen. Atëherë, për çfarë mund të lëvdohen këto sende të ngurta, pemë, figura, e të vdekur?! A mund të thuhet se ai që shpreson ndërmjetësimin e tyre ka logjikë?! Sigurisht, këta janë njerëzit më injorantë dhe më të padrejtë.

Thuaj: “Vetëm Allahut i takon i tërë ndërmjetësimi. -Çdo çështje është në dorë të Allahut dhe Atij i frikësohet dhe i druhet çdo ndërmjetësues. Askush nuk mund të ndërmjetësojë tek Allahu pa lejen e Tij. Nëse Ai dëshiron që të mëshirojë dikë prej robërve të Tij, Ai i jep leje për ndërmjetësim dhe ia pranon ndërmjetësimin. Kështu, Ai i mëshiron të dy, edhe ndërmjetësuesin, edhe atë për të cilin ndërmjetësohet. Pastaj Allahu i Madhëruar e përforcon këtë fakt, duke thënë:Në Dorë të Tij është Sundimi i qiejve dhe i tokës -Gjithçka që ndodhet në qiej dhe në tokë, qoftë trupat, shpirtrat, cilësitë e veprat e tyre, janë pronë e Zotit dhe nën sundimin e Tij. Kështu, është mëse e logjikshme që ndërmjetësimin ta kërkojmë nga Ai i Cili e ka gjithçka nën sundimin e pushtetin e Vet dhe vetëm Atij t'i përkushtohesh me adhurim e me sinqeritet të plotë në realizimin e fesë së Tij.dhe vetëm tek Ai do të ktheheni të gjithë. -Atë ditë, Ai do të shpërblejë të sinqertët me shpërblime e nderime të shumta. Ndërsa atyre që i bëjnë shok do t'u japë një dënim që të këput çdo shpresë.

Allahu i Lartësuar na tregon gjendjen e idhujtarëve dhe atë çka idhujtaria kishte ndryshuar në shpirtrat e tyre. Ai thotë:Kur përmendet Allahu, Ai që është Një dhe i Vetëm, zemrat e atyre që nuk besojnë në Jetën Tjetër mbushen me neveri(e pakënaqësi). -Kur përmendej Zoti dhe urdhërohej që Ai të njësohej në adhurim dhe kur urdhërohej që të largoheshin nga adhurimi i gjithçkaje tjetër veç Tij, ata ndiheshin shumë keq, e prisnin me urrrejtje, e madje shprehnin neveri për të gjithë këto urdhëresa.Por, kur përmenden të tjerë, përveç Tij, ja, ata mbushen me gëzim. -Por kur përmendeshin idhujt ose kur dikush i ftonte për të adhuruar idhujt, ata gëzoheshin, sepse idhujtaria u shkonte pas dëshirave të tyre. Kjo është gjendja më e shëmtuar, në të cilën mund të gjendet një njeri. Por le ta dinë se premtimi për ta është Dita e Gjykimit, kur do të shpërblehen me drejtësi për të gjithë veprat që kanë bërë. Atëherë do të shohin a do t'u sjellin ndonjë dobi idhujt e tyre apo jo. Atëherë le t'u luten dhe të shohin se do t'u përgjigjen apo jo.

Thuaj: “O Allah! Ti je Krijuesi i qiejve dhe i Tokës, i Gjithëdituri për të fshehtat dhe të dukshmet. -Ti je Krijuesi i tyre dhe Ai që rregullon çështjet e gjithësisë. Ti je i Gjithëdituri rreth të fshehtës, që ne as nuk e shohim dhe as nuk e dimë, dhe rreth të dukshmes, që ne e shohim.Je Ti Ai që do të gjykosh mes robërve të Tu për gjithçka që ata kundërshtoheshin(mes tyre).”. -Kundërshtimi më i ashpër është ai mes njësuesve të Zotit dhe idhujtarëve. Besimtarët e sinqertë përballen në dynja me idhujtarët dhe u tregojnë se rruga e drejtë është rruga e adhurimit të Zotit si Një i Vetëm, përmes fesë së Tij, pra, përmes mënyrës që Ai e zgjodhi për robërit. Ata u tregojnë se mirësia dhe shpërblimi në ahiret do t'u jepet veçse besimtarëve të sinqertë e jo idhujtarëve. Ndërsa idhujtarët i kundërshtojnë besimtarët. Ata adhurojnë idhuj dhe puta, që i barazojnë me Zotin e botëve, edhe pse ata nuk vlejnë asgjë, duke trilluar kështu një shpifje shumë të ulët për Zotin. Ata kënaqen dhe gjejnë qetësi e kënaqësi veçse kur përmenden idhujt e tyre dhe shprehin pakënaqësi e neveri kur përmendet vetëm Allahu. Me gjithë këtë padrejtësi të madhe, ata mbrojnë të vërtetën, duke u thënë se çdo gjë tjetër veç rrugës së tyre është e gabuar dhe se ata do të jenë të vetmit që do të fitojnë shpërblimin tek Zoti. Zoti do të gjykojë me drejtësinë dhe diturinë e Tij për atë që kundërshtohen. I Lartësuari thotë: "Ditën e Kijametit, Allahu do të bëjë dallimin midis atyre që besuan (në Kur'an) dhe atyre që ishin jehudinj, sabejë, të krishterë, mexhusë dhe idhujtarë. Allahu di dhe sheh gjithçka." [Haxh 17]. Më pas na njofton se do të bëjë ndarjen dhe gjykimin e drejtë mes tyre duke thënë: "Këta janë dy kundërshtarë (besimtarë dhe jobesimtarë) që polemizojnë rreth Zotit të tyre. Por, atyre që nuk besuan, do t'u qepen rroba prej zjarri dhe mbi kokat e tyre u hidhet ujë i valë. Me atë do t'u digjet (e shkrihet) krejt ç’ka brenda trupit të tyre dhe lëkurat. Për ata janë edhe topuzët e hekurt. Sa herë që përpiqen të dalin prej tij nga vuajtjet e padurueshme, do të kthehen me dhunë në të dhe (do t'u thuhet): “Vuajeni Dënimin Përvëlues!” Allahu i vendos në Xhenete, nëpër të cilët rrjedhin lumenj, ata që besuan dhe bënë vepra të mira. Aty do të stolisen me byzylykë të artë e me margaritarë dhe veshjet e tyre do të jenë të mëndafshta. Ata u udhëzuan për (të folur) fjalët më të mira dhe u udhëzuan në rrugën e Atij që i meriton (të gjitha) lavdërimet. [Haxh 19 - 24]. "Atyre që besojnë dhe besimin e tyre nuk e ngatërrojnë me padrejtësi, atyre u takon të jenë të sigurt dhe ata janë në rrugë të drejtë." [En'am 82]. "Bëjnë kufër ata që thonë: “Allah është Mesihu, biri i Merjemes”. Por Mesihu ka thënë: “O bijtë e Israilit! Adhurojeni Allahun, Zotin tim dhe Zotin tuaj! Kushdo që adhuron zota të tjerë përveç Allahut, Allahu do t'ia ndalojë Xhenetin dhe Zjarri do të jetë vendbanimi i tij. Për keqbërësit nuk ka asnjë ndihmëtar." [Maide 72]. Në këtë ajet, Allahu i Madhëruar na qartëson se Ai është Krijuesi i gjithçkaje, Ai që di gjithçka dhe se urtësia e Tij është gjithëpërfshirëse. Ai do të gjykojë me drejtësi mes robërve të Tij. Në fakt, fuqia e Tij, me të cilën solli në ekzistencë krijesat dhe dituria e Tij gjithpërfshirëse janë tregues se gjykimi i Tij do të jetë i drejtë dhe ringjallja është e sigurt dhe e domosdoshme. Ai di hollësisht çdo punë të robërve, të mirat dhe të këqijat e tyre, ashtu siç di mirë masën e shpërblimit të secilit prej tyre. Krijimi tregon për diturinë e Allahut, sikurse thotë Ai në Kuran: "Qoftë sikur t’i fshihni, qoftë sikur t’i thoni fjalët tuaja haptas, nuk ka dyshim se Ai e di çfarë fshihni në zemrat tuaja. A nuk e di Ai që ka krijuar, kur Ai di në imtësi çdo sekret." [Mulk 14].

Pas përmendjes se Ai do të gjykojë me drejtësi mes robërve e pasi u njohëm me fjalët e shëmtuara të idhujtarëve, zemrat dëshirojnë të mësojnë se çfarë do të bëjë Allahu me ta në Ditën e Gjykimit. Atëherë, Allahu na njofton se:Sikur e tërë ajo që është në tokë dhe së bashku me të edhe njëherë aq sa ajo, të ishte pronë e atyre që nuk besojnë, ata do ta jepnin si kompensim për t’i shpëtuar dënimit të tmerrshëm në ditën e kijametit. -Ata do të dënohen sepse kanë trilluar më të shëmtuarën shpifje në mosbesimin e tyre. Ata të mjerë, edhe sikur të kishin gjithë tokën e çka në të, prej arit argjendit, diamanteve, pemëve, bimësisë etj., duke shtuar edhe një herë as sa ajo, dhe ta jepnin si kompensim për t'i shpëtuar dënimit, nuk ka për t'u pranuar prej tyre dhe nuk ka për t'u vlejtur, që t'i shpëtojnë dënimit të Allahut. Për atë, Zoti thotë se është dita: "… kur nuk bën dobi as pasuria dhe as fëmijët" dhe "… kur do të shpëtojë vetëm ai që i paraqitet Zotit me zemër të shëndoshë!" [Shuara 88 - 89].Atyre do t’u vijë prej Allahut diçka(një dënim), që as nuk kanë mundur ta mendojnë." -Do të përballen me një zemërim e ndëshkim që as kanë arritur ta mendojnë, madje mendonin se tjetër gjë do t’i priste.

Ata do të përballen me të këqiat që i bënë me duart e tyre ... -Do të shohin çdo punë të tyre të keqe, që do t'i dëshpërojë deri në dhimbje.dhe për ta, u bë i meritueshëm dënimi(i Allahut)për shkak të asaj, me të cilën talleshin. -Kështu ata talleshin me ndëshkimin e Zotit dhe kërcënimet e paralajmëruesve, prandaj atë ditë do të shohin se si do t'i gllabërojë dënimi i Allahut.

Kur njeriun e godet ndonjë e keqe, ai na lutet Neve ... -Allahu i Lartësuar na njofton rreth gjendjes së njeriut dhe natyrës së tij jo durimtare. Kur është në vështirësi, rreziqe, trishtime e halle, njeriu i lutet Zotit me këmbëngulje, që t'ia largojë hallin.Por, kur Ne i japim ndonjë të mirë, ai thotë: “Këtë e kam arritur në saje të diturisë sime!” -Kur Zoti ia largon hallin, ai bëhet përsëri mosmirënjohës dhe mohues, madje me paturpësi thotë: “Kjo më është dhënë në sajë të diturisë.” Pra, më është dhënë kjo mirësi në sajë të diturisë së Zotit se unë e meritoj. Kështu, e di Zoti që unë e meritoj, prandaj ma ka dhënë. Unë kam vlerë dhe gradë tek Zoti. Ky ishte njëri nga kuptimet. Kuptimi tjetër është: “Këtë e kam arritur në sajë të diturisë sime!” E kam këtë mirësi në sajë të diturisë dhe aftësive të mia.Jo! Ajo është veçse një sprovë, -Është sprovë, nëpërmjet të cilës Allahu i teston njerëzit për të dalë në pah ai që është mirënjohës nga ai që është mohues i mirësive të Tij.por shumica prej tyre nuk e dinë. -Ata i konsiderojnë këto sprova si nderim dhe vlerësim për ta. Ata nuk arrijnë të dallojnë gjërat që janë krejt të dobishme dhe ato që kanë mirësi, por edhe ligësi, madje dhe mund të bëhen shkak për mirësi dhe ligësi.

Ashtu patën thënë edhe brreza të tjerë para tyre. -Këto fjalë, domethënë: “Këtë e kam arritur në sajë të diturisë...”, i thoshin edhe më të hershmit. Mohuesit e së vërtetës i përsërisin këto fjalë vazhdimisht, a thua sikur ia lënë trashëgimi njëri-tjetrit. Ata nuk i pohojnë mirësitë e Zotit dhe nuk shikojnë se kanë përgjegjësi dhe detyrime ndaj Tij. Për këtë arsye, kur vdekja t'i rrëmbejë, atyre nuk do t'u sjellë asnjë dobi ajo që kanë bërë:Por atyre nuk u solli asnjë dobi ajo që bënë. -Ajo është dita kur ndëshkimi do t'i gllabërojë dhe nuk do t'i lëshojë më.

Jo! Ata u goditën(me dënim)nga të këqijat që bënë. -Ata mbulohen nga ndëshkimet torturuese, për shkak të punëve që bëjnë.Edhe keqbërësit e sotëm do të goditen(me dënim)për shkak të veprave të këqija dhe nuk do të mund të shpëtojnë. -Allahu i Lartësuar na tregon se mohuesit janë njerëz që i ka mashtruar pasuria dhe, nga injoranca e tyre, pretendojnë se pasuria e madhe tregon fat dhe nderim tek Zoti. Por Allahu i Madhëruar na tregon se pasuria që i jep dikujt nuk tregon se ai njeri është i mirë apo i keq, sepse:

A nuk e dinë ata se është Allahu Ai që i jep me mbushulli atij që do dhe ia kufizon rizkun atij, që do. -Ai ia shton pasurinë kujt të dëshirojë prej robërve të Vet, qoftë robi i mirë apo i keq. Nga ana tjetër, Zoti ia kufizon pasurinë atij që Ai do, i mirë apo i keq qoftë ai rob. Pasuria shpërndahet mes njerëzve, sipas urtësisë së Zotit dhe shtimi apo pakësimi i saj nuk përbën ndonjë prestigj dhe dallim. Ndërsa imanin e pastër dhe punët e mira e të sinqerta sipas tij, Allahu ua dhuron dhe ua mundëson veçse të zgjedhurve dhe të dalluarve, pra, krijesave më të mira.Edhe në këtë ka argumente për ata që besojnë. -Në shtimin dhe pakësimin e pasurisë ka shumë argumente dhe mësime, që duhet vlerësuar dhe menduar thellë. Besimtarët e dinë mirë se shtimi dhe pakësimi i pasurisë bëhet sipas urtësisë dhe mëshirës së Allahut. Allahu e di mirë gjendjen e robërve dhe mund të ndodhë që Ai t'ua pakësojë pasurinë nga butësia dhe kujdesi për ta, që ata të udhëzohen dhe të mos prishen e shkatërrohen. Ndoshta po t'ua shtojë atë, ata do ti’i kalojnë kufijtë në tokë dhe do të humbin shumë larg. Po Allahu kujdeset që të rregullojë, ruajë e forcojë besimin e tyre, gjë kjo e cila është çështja më e rëndësishme për ta. Kjo është vetë lumturia dhe gëzimi i shpirtit dhe zemrës së tyre. Ai e di që kjo është e vetmja mënyrë që ata të arrijnë çdo të mirë dhe të ruhen e shpëtojnë nga të këqijat. Allahu është më i ditur për gjithçka.

Allahu i Lartësuar i njofton robërit e Tij që e kanë ngarkuar veten me shumë gjynahe për bujarinë dhe mëshirën e Tij të madhe. Ai i nxit ata që të pendohen dhe të kthehen në adhurimin dhe bindjen ndaj Tij, para se të vijë ajo kohë kur nuk do të kenë mundësi që të kthehen. Allahu i Lartësuar i thotë Profetit (a.s) dhe të gjithë atyre që kryejnë detyrën dhe misionin e profetëve, si dijetarët dhe ata që merren me ftesën e njerëzve në fenë e Tij, që t'u japin njerëzve një lajm të mirë shumë të rëndësishëm rreth Zotit:Thuaj: “O robërit e Mi, të cilët e keni ngarkuar shpirtin tuaj me shumë gjynahe! Mos e humbni shpresën në Mëshirën e Allahut! Allahu i fal të gjitha gjynahet.” -O ju njerëz, që e keni ngarkuar veten me gjynahe dhe keni shkuar pas dëshirave tuaja, edhe pse kjo shkakton zemërimin e Allahut, që është i Gjithëditur rreth çdo të fshehte: "Mos e humbni shpresën në Mëshirën e Allahut! Allahu i fal të gjitha gjynahet. Ai është Falës i Madh dhe Mëshirëplotë.” Pra, kurrë mos e humbisni shpresën dhe të shkoni me këmbët tuaja drejt shkatërrimit duke thënë: Unë tashmë jam i humbur, sepse gjynahet e mia janë të shumta dhe nuk ka asnjë rrugë për faljen e tyre dhe rregullimin e të metave të mia! Nëse bëni këtë gabim të madh do të vazhdoni të zhyteni thellë e më thellë në gjynahe dhe do të këmbëngulni në mosbindje ndaj Zotit. Humbja e shpresës do të bëjë që vazhdimisht të ngarkoheni me ato vepra që e zemërojnë të Gjithëmëshirshmin. Përpiquni të njihni Zotin tuaj me emrat dhe cilësitë e Tij, që tregojnë bujarinë dhe bamirësinë e Tij dhe dijeni se Ai i fal të gjitha gjynahet dhe gabimet, nëse pendoheni. 'Të gjitha' do të thotë 'të gjitha pa përjashtim', duke nisur nga shirku, vrasja, imoraliteti, fajdeja, padrejtësitë e çdo lloji dhe të gjitha llojet e gjynaheve, të mëdha dhe të vogla.“Ai është Falës i Madh dhe Mëshirëplotë.” -Falja e madhe dhe mëshira janë atribute të përhershme të Allahut, që kurrë nuk mund të kuptohet dhe mendohet Ai pa ato. Këto dy atribute vazhdojnë të lënë gjurmët në gjithësi dhe e mbulojnë atë me mirësi. Dy duart e Tij janë shtrirë dhe japin mirësi natën dhe ditën. Në mënyrë të vazhdueshme dhe të njëpasnjëshme, Ai zbret mirësi për robërit, Ai e bën këtë haptazi, që mirësitë të shihen dhe të dihen nga njerëzit, por edhe fshehtazi, që ata as të mos e ndiejnë dhe kuptojnë diçka të tillë. Të japë dhe dhurojë është shumë më e dashur për Zotin, sesa të privojë dhe ndalojë. Mëshira e Tij ia kalon zemërimit të Tij dhe është më e madhe se ai. Falja dhe mëshira e Zotit ka rrugë e shkaqe, nëpërmjet të cilave mund të fitohet. Nëse robi i shpërfill këto rrugë e mënyra dhe nuk i kryen ato, kjo do të thotë që robi ia ka mbyllur vetvetes dyert për arritjen e faljes dhe mëshirës së Allahut. Dijeni se më e madhja portë që mund të arrish tek falja dhe mëshira e Zotit, madje e vetmja mënyrë është kthimi e nënshtrimi para Tij me pendim të sinqertë, lutje e përgjërim, adhurime dhe përkushtime të sinqerta për Zotin. Nxitoni drejt kësaj rruge dhe kësaj porte të mrekullueshme për faljen dhe mëshirën e Allahut të Lartësuar. Për këtë arsye, Allahu i Madhëruar na urdhëroi për kthim tek Ai:

Kthehuni te Zoti juaj(me pendim)-Kthehuni tek Zoti juaj me zemrat tuaja, të penduar dhe të gatshëm për t'iu bindur e nënshtruar Atij.dhe dorëzojuni Atij para se t’ju vijë dënimi, -Dorëzojuni Atij me trupin tuaj. Nëse el inabetu (kthimi te Zoti) përmendet i vetëm, pa u shoqëruar me “dorëzim”, ajo e përfshin kthimin me zemër e gjymtyrë. Ndërsa kur përmendet së bashku me “dorëzimin”, atëherë el inabetu është kthimi i zemrës dhe shpirtit tek Zoti, ndërsa dorëzimi nënkupton dorëzimin me trup e vepra të dukshme sipas ligjit të Zotit. Duhet menduar me kujdes për fjalën e Allahut: "kthehuni te Zoti juaj (me pendim)". Fjala 'tek Zoti juaj' është nxitje për sinqeritet. Ky është një mesazh i qartë se, pa sinqeritet, asnjë vepër nuk ka vlerë, qoftë punë zemre, qoftë punë e jashtme dhe e dukshme. Më pas, Allahu i Madhëruar thotë: "... para se t’ju vijë dënimi". Allahu i Madhëruar dënon kë të dojë dhe kur dënimi i Tij fillon të zbresë, askush nuk mund ta pengojë atë.se pastaj nuk do të ketë kush t’ju ndihmojë. -Askush nuk mund t'ju ndihmojë. Mbase dikush mund të thotë: "E çfarë është el inabetu dhe islami? Cilat janë përkufizimet e këtyre dy nocioneve? Atëherë, Allahu i jep përgjigje kësaj pyetjeje më poshtë:

Dhe ndiqni më të mirën e asaj që ju është shpallur nga Zoti juaj, -Në Librin e Tij janë shpallur urdhëresa të shumta për punë të mira shpirtërore, si dashuria për Allahun, frikërespekti për Të, dituria rreth Tij, shpresa për shpërblimin e Tij, dashamirësia për njerëzit dhe këshilla e rregullimi i gjendjes së tyre, si dhe largimi nga të kundërtat e këtyre gjërave. Ai ka urdhëruar edhe për punë të jashtme e të dukshme, si falja e namazit, dhënia e zekatit, agjërimi, kryerja e haxhit, sadakaja dhe të gjitha llojet e bamirësisë. Pikërisht këto urdhëresa janë pjesa më e mirë që Zoti na ka shpallur. Atëherë, ai që nënshtrohet të zbatojë këto urdhëresa konsiderohet se është musliman i kthyer tek Zoti dhe i dorëzuar tek Ai.para se t’ju vijë dënimi - krejt papritur e pa e marrë vesh. -Bëje këtë para se të vijë kjo ditë. Të gjitha këto janë një nxitje që njeriu t'i shfrytëzojë të gjitha mundësitë që i afrohen dhe të mos vonohet aspak në përmbushjen e këtyre cilësive në veten e vet. Allahu i paralajmëron dhe kërcënon që njerëzit të mos vazhdojnë në hutim dhe pakujdesi, derisa të vijë dita që do të pendohen, por nuk do t'u vlejë më pendimi. Kijeni frikë atë ditë kur dënimi t’ju vijë krejt papritur e pa e marrë vesh, për sa e sa gabime dhe padrejtësi që keni bërë.

Dhe askush të mos thotë: “Ah i mjeri unë që e shpërfilla adhurimin dhe bindjen ndaj Allahut dhe qeshë nga ata që talleshin (me besimin dhe besimtarët)!” - Kuptimi: Në jetën e dynjasë unë tallesha dhe nuk e besoja se do të vinte dita që të japim llogari për veprat tona. Por atë ditë që e mohonim tani po e shohim me sytë tanë!

Ose të thotë: “Sikur të më kishte udhëzuar Allahu(në rrugë të drejtë), unë me siguri do të kisha qenë prej të devotshmëve.” -Askush të mos thotë: Ah, sikur Allahu të më udhëzonte dhe të isha nga ata që i druheshin zemërimit të Tij. Ah, sikur të isha nga ata që i shpëtuan dënimit dhe merituan shpërblimin!” Ky është një kuptim i ajetit. Por mund të kuptohet edhe kështu: “Sikur të më kishte udhëzuar Allahu (në rrugë të drejtë), unë me siguri do të kisha qenë prej të devotshmëve. Sipas këtij kuptimi, ata arsyetohen padrejtësisht se ishte caktimi i Zotit që i bëri të mos besonin, dhe ky është sigurisht një arsyetim i padrejtë. Ditën e Gjykimit do të jetë i pavlefshëm çdo arsyetim i padrejtë. Prandaj kuptimi i parë është më i pranueshëm.

Apo, kur ta shohë dënimin të thotë: “Sikur të isha kthyer edhe një herë(në dynja)unë me siguri do të isha prej vepërmirëve.” -Kur ta shikojnë dënimin dhe të binden tërësisht se nuk do të mund të shpëtojnë, atëherë secili prej tyre do të thotë: “Sikur të isha kthyer edhe një herë (në dynja) unë me siguri do të isha prej vepërmirëve.” Por Allahu i Madhëruar tregon se këto kërkesa janë të papranueshme dhe kurrë nuk kanë për t'u vlejtur. Madje, ato janë të pavërteta dhe jo të sinqerta, sepse edhe nëse do të kthehej sërish në dynja, ai njeri nuk do të ndryshonte. Pas qartësimit të parë, Allahu i Madhëruar thotë:

Jo. Ty të patën ardhur argumentet e Mia ... -Ajetet e Allahut të Madhëruar kanë ardhur të qarta dhe qartësuese të gjithçkaje, duke mos lënë asnjë dyshim rreth të vërtetës, por:dhe ti i përgënjeshtrove ato, u tregove kryeneç... -Ti u tregove kryeneç e mendjemadh dhe nuk i pasove argumentet e Zotit.dhe u bëre prej atyre që e mohojnë Besimin(e vërtetë). -Lutja për t'u kthyer në dynja është e padobishme. I Madhëruari thotë: "Atyre u del në shesh ajo që më parë e mbanin fshehur. Edhe sikur të ktheheshin, ata do ta kryenin sërish atë që u ishte ndaluar. Me të vërtetë, ata janë gënjeshtarë." [El en'am 28].

Ditën e Kijametit, ti do t’i shohësh, ata që trilluan gënjeshtra kundër Allahut me fytyra të nxira. -Allahu i Madhëruar na tregon për poshtërimin që do t'i mbulojë ata që refuzojnë të besojnë profetët dhe shpalljet dhe që i quajtën ato gënjeshtra e trillime. Fytyrat e tyre në Ditën e Gjykimit do të jenë të nxira, si një natë e errët. Kështu do të dallohen ata nga të tjerët, atë ditë. Mendoni pak në këtë lloj dënimi! E vërteta është e shndritshme dhe e dukshme, ashtu siç është dielli. Duke qenë se këta të mjerë mendonin ta nxinin e ta errësonin fytyrën e së vërtetës me mashtrime e trillime kundër saj, edhe Allahu ua nxin fytyrat. Kështu, shpërblimi është sipas llojit të punës. Ata do të ndëshkohen duke ua nxirë fytyrat dhe duke u flakur me forcë në Xhehenem:Vallë, a nuk është Xhehenemi vendi i kryeneçëve? -Ky është vendi i atyre që tregohen kryeneçë ndaj së vërtetës, mendjemëdhenj e arrogantë ndaj njerëzve dhe trillojnë gënjeshtra kundër Zotit dhe fesë së Tij. Po, për Zotin! Ata do të përjetojnë ndëshkime dhe poshtërime të ndryshme. Ndëshkimi i Zotit do të depërtojë thellë në shpirtin e tyre. Kështu do të merret haku kundër tyre. Shpifjet kundër Allahut bëhen në shumë forma, ndër të cilat edhe shpifja se Ai ka grua dhe bir, ose të thuash rreth Allahut diçka që nuk i shkon madhështisë së Tij, ose pretendimi i profetësisë, ose të fusësh në Sheriatin e Zotit diçka që Ai nuk e ka ligjëruar. Pasi përmendi gjendjen e kryeneçëve, që trilluan kundër të vërtetës, Allahu i Madhëruar na njofton rreth mutekinëve (të devotshmëve) dhe gjendjes së tyre.

Por Allahu do t’i shpëtojë të devotshmit me devotshmërinë e tyre. -I shpëton ata, sepse ata bëjnë diçka që sjell shpëtimin: ata përmbushin devotshmërinë ndaj Allahut. Devotshmëria është forca dhe furnizimi më i mirë gjatë sprovave. Ajo është ndihma më e madhe në çdo kohë vështirësie. Allahu thotë për këta fatlumë:Ata nuk do t’i prekë asnjë e keqe -Nuk do t’i kapë ndëshkimi, i cili të dëshpëron.dhe as nuk do të brengosen. -Ata janë të ruajtur jo vetëm nga dënimi dhe dhimbja që ai sjell, por edhe nga frika prej tij. Ata nuk do t'i shqetësojë as frika prej atij ndëshkimi. Kjo është siguria më e plotë për këta të lumtur. Kjo siguri do t'i shoqërojë derisa të mbërrijnë në vendin e paqes dhe mirësisë. Atje do të përjetojnë me të gjithë përmasat dhe kuptimet shpëtimin nga dënimi dhe sigurinë nga e keqja. Në fytyrat e tyre do të shikosh gjurmët e mirësive dhe ndikimin që ato sjellin në shpirtrat e tyre. Ata do të thonë: “I lavdëruar qoftë Allahu, që na i largoi të gjitha brengat! Zoti ynë është është Falës i Madh dhe shumë Mirënjohës.”. [Fatir 34].

Allahu i Madhëruar na tregon për madhështinë e Tij të plotë, madhështi e cila e bën të dëshpëruar këdo që e mohon dhe i vihet kundër. Ai thotë:Allahu është Krijues i çdo gjëje dhe Mbikëqyrës i gjithçkaje. -Kjo është përsëritur shumë në Kur'an. Çdo gjë tjetër veç Zotit është krijesë dhe si e tillë, ka një fillim, dhe ai fillim është pikërisht momenti kur Zoti e krijoi. Ky ajet është argument kundër atyre që pretendojnë se disa gjëra janë të përjetshme e pa fillim. Kështu, disa filozofë pretendojnë se toka dhe qiejt janë të përjetshme dhe kanë qenë gjithmonë. Gjithashtu, thonë se edhe shpirtrat janë nga përjetësia dhe nuk kanë fillim, e fjalë të ngjashme me ato fjalë të thëna nga pasuesit e kotësive. Të gjitha këto mendime boshe synojnë të mohojnë krijimin e Allahut dhe faktin se çdo gjë është krijesë e Tij. Mutezilitë kanë argumentuar padrejtësisht me këtë ajet se edhe Fjala e Allahut është e krijuar. Por Fjala e Allahut nuk është nga gjërat e krijuara. Ajo është cilësi e pandashme nga Folësi, pra, nga Allahu i Madhëruar. Allahu i Lartësuar, me të gjitha cilësitë dhe atributet e Tij, është i Pari, para të Cilit nuk ka patur asgjë tjetër, prandaj pretendimi i mutezilitëve ishte shprehje e injorancës së tyre. Allahu i Madhëruar është i Përjetshëm e pa fillim, me gjithë emrat dhe cilësitë e Tij. Nuk ka asnjë nga cilësitë e Tij që të thuhet se Ai nuk e ka pasur përjetësisht dhe se e ka fillimin të mëvonshëm. Allahu kurrë nuk ka qenë i privuar nga ndonjë prej cilësive të Tij. E rëndësishme, në gjithë këtë çështje, është që të kuptohet se Allahu na njofton rreth Vetes së Tij se Ai është Krijuesi i gjithçkaje, si botës së sipërme, ashtu edhe asaj të poshtme dhe se Ai është Mbikëqyrës i gjithçkaje. Kujdestaria dhe mbikëqyrja e Tij e plotë presupozon që Ai të jetë i gjithëditur në hollësi dhe i gjithëpushtetshëm për t'u kujdesur për atë për të cilin ka vendosur të kujdeset. Vetëm kështu mund ta kryejë plotësisht kujdestarinë. Gjithashtu, Ai duhet të jetë i përkushtuar që të kujdeset mirë, duke vepruar gjithmonë më të mirën. Nëse cënohet ndonjë nga këto aspekte, nuk kemi të bëjmë me kujdestari të plotë. Por dihet mirë se Allahu është i pastër nga çdo mangësi e dobësi në cilësitë e Tij. Kur Ai na njofton se është Kujdestar dhe Mbikëqyrës i gjithçkaje, kjo nënkupton se Ai është i Ditur për gjithçka, i Pushtetshëm për gjithçka që përkujdeset, i Plotë e Absolut në administrimin dhe rregullimin e çështjeve të robërve, me urtësinë e Tij, nëpërmjet së cilës çdo gjë e vendos në vendin që i takon. Ai është më i miri Kujdestar dhe Sipërmarrës.

Vetëm tek Ai janë çelësat e qiejve e të tokës... -Në dorën e Tij janë çelësat e diturisë dhe pushtetit në qiej dhe në tokë, prandaj: "Atë që Allahu ua dhuron njerëzve nga Mëshira e Tij, askush nuk mund ta pengojë e atë (mirësi)që Ai e ndal, askush përveç Tij nuk mund ta japë; Ai është Ngadhënjimtari, i Gjithëdituri." [Fatir 2]. Allahu i Madhëruar përmend disa fakte që na tregojnë për madhështinë e Tij, fakte të cilat duhet të bëjnë që zemrat ta madhërojnë dhe të mbushen me respekt dhe përunjësi për Të. Në vijim, Ai na tregon gjendjen e atyre të cilët nuk e madhërojnë Allahun ashtu siç i takon. Ai thotë:Dhe ata që i mohuan argumentet e Allahut - ata do të jenë të humburit. -Ata nuk besojnë ato shenja dhe mrekulli që tregojnë për të vërtetën e sigurt dhe e qartësojnë rrugën e drejtë. Por këta të mjerë i mohojnë, prandaj dhe do të jenë të humbur dhe të dëshpëruar. Ata janë të privuar, sepse e privojnë veten nga ajo që i rregullon zemrat. Dhe zemrat rregullohen veçse nga adhurimi i Zotit përmes të mirës dhe mënyrave të sjella në Shpalljen e Tij, me sinqeritet në zbatimin e fesë së Tij. Ata e privojnë veten nga çdo gjë që rregullon gjuhën dhe fjalët e tyre. Gjuhën e njeriut e rregullon dhikri i Zotit. Ata e privojnë veten edhe nga veprat e mira, që rregullojnë gjithë qenien e njeriut. Dhe trupi e zemra e njeriut rregullohet nëpërmjet bindjes ndaj Allahut dhe adhurimeve të sinqerta për Të. Ata, përkundrazi, bëjnë punë që shkatërrojnë zemrën, shpirtin dhe trupin e tyre. Në këtë mënyrë, ata privojnë veten nga Xheneti i mirësive dhe zhyten në dëshpërimin e përjetshëm, në Xhehenem.

Thuaj: “O ju të paditur! Mos vallë po më urdhëroni të adhuroj dikë tjetër veç Allahut?” - Thuaju, o i Dërguar, këtyre injorantëve, të cilët të ftojnë që të adhurosh dikë tjetër veç Allahut: “O ju të paditur! Mos, vallë, po më urdhëroni të adhuroj dikë tjetër veç Allahut?” Pra, thuaju atyre këto fjalë, duke i bërë të kuptojnë se kjo ftesë që po të bëjnë është produkt i injorancës së tyre. Nëse do ta dinin se Allahu është i Plotë dhe Absolut në çdo drejtim dhe se Ai është i vetmi Dhurues i të gjitha mirësive, do ta kuptonin se Ai është i vetmi që meriton të gjitha adhurimet. Çdo gjë tjetër është e mangët, e dobët dhe nevojtare në çdo aspekt. Ata nuk mund të sjellin as dëm as dobi. Atëherë, si mund të propozojnë për të rënë në një injorancë dhe krim të tillë?

Ty, dhe atyre (që u dërguan) para teje, të është shpallur se: “Nëse do t'i bëje shok Allahut, veprat e tua do të asgjësoheshin dhe ti do të ishe prej të humburve.” -Shirku i asgjëson të gjitha punët. Ai shkatërron gjendjen e njeriut, dhe ky mesazh u është dhënë të gjithë profetëve të Zotit. Në suren En'am, pasi përmend një numër profetësh, Allahu i Madhëruar thotë: "Ky është udhëzimi i Allahut. Ai udhëzon kë të dojë nga robërit e Tij. Nëse do të bënin idhujtari, atëherë do të asgjësohej çdo vepër e tyre." [En'am 88]. Dhe nëse të asgjësohen të gjitha veprat, atëherë "do të jesh prej të humburve." Pra, nga ata që shkatërrojnë fenë dhe ahiretin e tyre. Me shirk shkatërrohen punët dhe bëhet i meritueshëm ndëshkimi i përjetshëm dhe zemërimi i Zotit.

“Prandaj, vetëm Allahun adhuroje dhe ji mirënjohës!” - Duke qenë se injorantët ftojnë në shirk dhe Allahu i Madhëruar na tregon për shëmtinë dhe dënimin e madh të tij, Ai e urdhëron Profetin e Tij të dashur për sinqeritet, duke thënë: "Prandaj, vetëm Allahun adhuroje! Bëhu i sinqertë në adhurimet që i përkushton Allahut si një i vetëm e i pashoq.” Pastaj jep një porosi tjetër të rëndësishme: "... ji mirënjohës!" Bëhu mirënjohës për Allahun, sepse është Ai që ta bëri mbarë për të besuar me sinqeritet. Ashtu siç duhet ta falënderosh Allahun e Madhëruar për mirësitë e kësaj dynjaje, si shëndeti trupor e mendor, pasuria etj., po kështu duhet t'i shprehësh mirënjohjen dhe ta përlëvdosh pa pushim për mirësitë fetare dhe të besimit. Në fakt, vetëm mirësitë e besimit janë reale dhe të vërteta. Nëse mediton se ato vijnë prej Allahut dhe përpiqesh të tregosh mirënjohjen ndaj Tij për ato, kjo të shëron dhe të ruan nga sëmundja e vetëkënaqësisë dhe vetëpëlqimit, që i trazon shpirtrat e shumë njerëzve aktivë. Kjo ndodh për shkak të injorancës së tyre. Nëse njeriu arrin të kuptojë realitetin e gjendjes së tij, kurrë nuk do të lëvdohej dhe vetëkënaqej me ndonjë mirësi që i është dhënë e që, në fakt, e ngarkon që ai të jetë edhe më shumë mirënjohës për të.

Ata nuk e madhëruan Allahun me madhërinë që i takon -Këta idhujtarë nuk e vlerësojnë Allahun ashtu siç Ai e meriton, në pushtetin dhe fuqinë e Tij, dhe nuk e madhërojnë ashtu siç e meriton madhëria e Tij. Madje, bëjnë të kundërtën e kësaj. Ata i shoqërojnë Atij shokë e partnerë, të cilët janë të mangët dhe të ulët në cilësitë dhe veprat e tyre. Nëse shikon cilësitë e tyre, ato janë tërësisht të mangëta, në çdo aspekt. Nëse sheh veprat e tyre, ato nuk sjellin asnjë dobi apo të të mbrojnë nga ndonjë e keqe. Ata nuk mund të japin dhe as të privojnë dhe nuk kanë në dorë asgjë. Idhujtari e barazon me Allahun e Madhëruar këtë krijesë të dobët, të mangët dhe nevojtare nga çdo këndvështrim. Prej madhështisë dhe pushtetit të Allahut është edhe fakti që:dhe në Ditën e Kijametit e tërë toka do të jetë në grushtin e Tij, kurse qiejt do jenë të mbështjellë në Dorën e Tij të djathtë. -Ditën e Gjykimit, Toka do të jetë në Dorën e Rrahmanit. Qiejt, me gjithë gjerësinë dhe madhështinë e tyre, do të jenë të palosur në të djathtën e Tij. Kështu, ai njeri që e barazon Zotin me këto krijesa nuk e ka madhëruar Zotin ashtu siç i takon madhështisë së Tij. Ky është nga njerëzit më të padrejtë dhe keqbërës.I lavdëruar dhe i lartësuar qoftë Ai nga ajo që ata i shoqërojnë! -Allahu është i dëlirë dhe i lartësuar nga çfarë ata i shoqërojnë dhe nga përshkrimet e tyre të ulta. Pasi i paralajmëron dhe frikëson ata, duke u treguar madhështinë e Tij, Allahu i Madhëruar vijon t'i frikësojë edhe duke përshkruar Ditën e Gjykimit, por edhe që t'i nxisë për punë të mira dhe për shpërblimin e madh që i pret.

Kur t'i fryhet Surit do të vdesin të gjithë, çka ka në qiej dhe çka ka në tokë, përveç atyre që do Allahu(të mos vdesin). -Ai është një bri i madh, që askush veç Krijuesit nuk ia di madhështinë, ose mund të dinë edhe ata melekë që Zoti ua ka treguar. Israfili është meleku që do t'i fryjë bririt. Ai është një nga melekët më të afërt të Zotit dhe njëri prej mbajtësve të Fronit. Pasi t’i fryjë bririt, ai do të rrëzohet pa ndjenja ose do të vdesë, sipas dy mendimeve të njohura. Allahu i lartësuar thotë: "…do të vdesin të gjithë, çka ka në qiej dhe çka ka në tokë, përveç atyre që do Allahu (të mos vdesin)." Kur të dëgjojnë zërin e bririt, ata do të bien poshtë, nga madhështia dhe fortësia e atij zëri dhe nga frika e asaj që pritet të ndodhë më pas. Por Allahu i Madhëruar thotë: "...përveç atyre që do Allahu (të mos vdesin)." Këta janë ata që Allahu i forcon të mos bien kur t'i fryet surit, si shehidët ose disa prej tyre etj. Kjo është fryrja e parë, që bëhet për vdekjen ose siç quhet ‘Fryrja e Tmerrit.’Pastaj do t'i fryhet atij për së dyti, -Kjo është fryrja e dytë ose Fryrja e Ringjalljes.dhe ja, të gjithë do të qëndrojnë në këmbë duke pritur (urdhrin e Zotit). -Ata do të ngrihen nga vendet e tyre për ringjalljen dhe llogarinë me drejtësi para Zotit. Ata dalin jashtë varrit të plotësuar me trup dhe me shpirt, por sytë i kanë të shqyer nga tmerri. Ata shikojnë sipër tyre të tmerruar, duke pritur (urdhrin e Zotit) se çfarë do të bëjë Zoti me ta.

Toka do të ndriçohet me dritën e Zotit të saj -Nga kjo kuptohet se të gjitha llojet e ndriçimit në tokë do të zhduken Ditën e Gjykimit. Kështu do të ndodhë, sepse Allahu na ka treguar se Dielli do të mbështillet e shuhet, Hëna do të humbasë dritën e saj, ndërsa yjet do të rrëzohen e shuhen. Ditën e Ringjalljes, Toka do të ndriçohet nga drita e Zotit të saj, kur Ai të shfaqet dhe të zbresë për të gjykuar me drejtësinë e Tij. Atë ditë, Allahu do t'i ngjallë njerëzit nga varret dhe do t'i bëjë që të shohin këtë dritë dhe të mos digjen. Madje, besimtarëve do t'u mundësohet të shohin Zotin e tyre. Kjo ndodh, sepse Allahu ua mundëson. Sikurse na njofton Profeti (a.s), drita e Allahut është madhështore, aq sa nëse Allahu do ta zbulonte atë në këtë dynja, atëherë drita e fytyrës së Tij do të digjte gjithçka.dhe Libri(i veprave) do të hapet. -Ky është libri i veprave, që do të vendoset dhe shpërndahet për të lexuar veprat e mira dhe ato të këqija, siç ka thënë i Lartësuari: “Kur libri (i punëve)t’u vihet përpara, ti do t’i shohësh gjynahqarët të frikësuar nga shënimet në të, që do të thonë: “Të mjerët ne! Çfarë është ky libër, që nuk ka lënë asnjë vepër, të madhe apo të vogël, pa e shënuar?” Aty do të gjejnë të shënuar gjithçka që kanë bërë. Zoti yt nuk i bën padrejtësi askujt." [Kehf 49]. Nga drejtësia e madhe, çdo njeriu do t'i thuhet atë ditë: “Lexoje librin tënd! Sot mjafton të jesh vetë gjykues i vetvetes”. [Isra 14]. Atë ditë do të sillen edhe profetët për t'u pyetur: a e kumtuan Shpalljen e Zotit?Atëherë do të sillen për të dëshmuar profetët e dëshmitarët. -Profetët do të pyeten edhe për popujt e tyre, se si ju përgjigjën ftesës së Allahut. Përveç profetëve, do të pyeten edhe dëshmitarë të tjerë, si melekët, gjymtyrët e njeriut, toka ku njeriu ka vepruar të mirat dhe të këqijat e tij, etj.Mes robërve do të gjykohet me të vërtetën dhe atyre nuk do t'u bëhet asnjë padrejtësi. -Atë ditë do të gjykohet me drejtësi dhe barazi absolute, sepse është gjykimi i Atij që nuk bën asnjë padrejtësi dhe Ai është i gjithëpërfshirës me diturinë e Tij. Ai e ka shkruar çdo punë të robërve në librin ku është shkruar gjithçka, pra, në Leuhi Mahfudh. Veprat e robërve janë të shkruara edhe në shkrimet dhe regjistrat e melekëve të nderuar e besnikë, që kurrë nuk e thyejnë urdhërin e Allahut. Për këto vepra dëshmojnë edhe dëshmitarët më të drejtë, e mbi të gjitha, Ai që gjykon është Allahu i Lartësuar, i Cili i di hollësisht masën dhe gradën e punëve të kryera nga robërit dhe meritën e shpërblimit ose ndëshkimit për çdo punë dhe punues.

Çdo kush do të shpërblehet për veprat e tij. Dhe Ai(Allahu)e di më së miri se çfarë bëjnë ata(robërit). -Kështu, për çdo gjë jepet një gjykim, që të gjithë i nënshtrohen dhe e pranojnë, madje e lavdërojnë Allahun për drejtësinë e Tij. Atë ditë do të shohin dhe njohin shumë nga madhështia e Allahut, dituria, urtësia dhe mëshira e Tij e gjerë. Zemrat dhe mendjet e tyre kurrë nuk e kanë menduar këtë mëshirë e madhështi dhe as që mund ta shprehin me fjalë atë, prandaj Allahu i Madhëruar thotë: Çdo kush do të shpërblehet për veprat e tij. Dhe Ai (Allahu) e di më së miri se çfarë bëjnë ata (robërit).

Allahu është Ai që i krijoi të gjitha krijesat dhe kujdeset për furnizimin dhe administrimin e punëve të tyre. Kjo është e përbashkët për të gjitha krijesat. Ata janë të njëjtë në këtë dynja në aspektin e krijimit, furnizimit dhe administrimit. Edhe në Ditën e Gjykimit, të gjitha krijesat do të ringjallen dhe do të dalin para Zotit, por Zoti do të bëjë dallimin mes tyre në shpërblimet që do t'u japë. Ai gjykon me drejtësi mes tyre, prandaj ashtu siç janë të ndryshëm në dynja, në lidhje me besimin ose mohimin e Tij, ashtu do të shpërblehen ndryshe në Ditën e Gjykimit. Nuk janë njëlloj atë ditë besimtari e jobesimtari, i devotshmi e keqbërësi e gjynahqari.Jobesimtarët do të sillen në Xhehenem turma-turma. -Ata do të shtyhen me forcë për në Xhehenem duke u goditur me shkopinj që shkaktojnë dhimbje nga zebanitë e ashpër të Xhehenemit. Ata shtyhen dhe goditen për t'u futur në burgun më të tmerrshëm. Ai është Xhehenemi, vendi ku janë bashkuar më të dhimbshmet dënime të çdo lloji dhe vendi ku është mbledhur çdo dëshpërim dhe dhimbje shpirtërore. Atje largohet nga shpirti çdo lloj gëzimi Allahu thotë: "Ajo ditë është mjerim i madh për mohuesit, të cilët, të zhytur në gënjeshtra, argëtohen. Ditë, kur me rrëmbim, do tërhiqen për në zjarrin e Xhehenemit." [Tur 11 - 13.] Edhe pse ata përpiqen të mos hyjnë, do të shtyhen me forcë në të. Allahu i Madhëruar na njofton se "Jobesimtarët do të sillen në Xhehenem turma-turma." Pra, grupe-grupe, të ndarë nga njëri tjetri. Çdo grup përbëhet nga njerëz që i kanë pasur punët të ngjashme me njëri-tjetrin. Çdo grup mallkon tjetrin dhe distancohen nga njëri tjetri.Kur mbërrijnë atje, dyert e tij hapen dhe roja e tij do të thotë: “A nuk ju erdhën të dërguar nga mesi juaj, që t'jua përcillnin shpalljet e Zotit tuaj dhe t'ju paralajmëronin për takimin tuaj në këtë ditë?!” -Kur të mbërrijnë para dyerve të Xhehenemit, "...dyert e tij hapen...", për t'i pritur dhe përgatitur hyrjen në të. Në atë kohë, "...roja e tij do t’u thotë..” Ai do t’u drejtohet me fjalë torturuese, për t’i "uruar mirëseardhjen" në dëshpërimin e përjetshëm dhe dënimin e pafund, duke i qortuar e poshtëruar për ato vepra të këqija, që janë bërë shkak të hyjnë në Xhehenem. Ata u thonë: “A nuk ju erdhën të dërguar nga mesi juaj, që t'jua përcillnin shpalljet e Zotit tuaj." Pra, a nuk ju erdhën profetë nga mesi juaj, nga lloji juaj, që t'ua njihnit besnikërinë dhe sinqeritetin? A nuk ju dha mundësia që të merrnit mësime dhe të kuptonit mesazhin prej tyre?! A nuk jua lexuan mesazhin e Zotit, që sqaronte të vërtetën e sigurt me argumentet më të qarta dhe të sigurta?! A nuk ju erdhën paralajmërues, që "...t'ju paralajmëronin për takimin tuaj në këtë ditë?" Kjo duhet t'ju bënte ju që të nënshtroheshit dhe të pasonit rrugën e tyre dhe të ruheshit nga dënimi i Allahut dhe tmerri i kësaj dite! Ju duhet të përpiqeshit për t'u pajisur me takua, për të qenë nga të shpëtuarit dhe të ruajturit. Por gjendja juaj ishte e kundërt.Ata do të thonë: “Po,(patën ardhur)”. -Në këto momente, kur janë para hyrjes, ata do t'i pranojnë gjynahet dhe mohimin e tyre dhe do të pranojnë se nuk kanë asnjë justifikim para Zotit. Ata do të thonë: “Po. Profetët e Zotit na erdhën me shpallje dhe argumente të qarta, duke na e sqaruar dhe kumtuar plotësisht të vërtetën. Ata na paralajmëruan dhe kërcënuan për këtë ditë.”Por vendimi për dënimin e jobesimtarëve tashmë është bërë realitet. -Për shkak se ata refuzuan besimin e vërtetë, dënimi u bë i meritueshëm dhe i pashmangshëm. Kështu do të përfundojë çdokush që mohon shpalljet e Allahut dhe i refuzon ato me forcë. Kështu do t'i pranojnë gjynahet e tyre, duke mos patur asnjë arsyetim para Zotit.

Atyre do t’u thuhet: “Hyni në dyert e Xhehenemit!” -Këto fjalë u thuhen për t'i poshtëruar më shumë dhe për ta përjetuar nënçmimin. Çdo grup do të hyjë në Xhehenem nga ajo portë që i shkon për shtat, sipas veprave të tyre.“Aty do të jeni përgjithmonë!” -Nuk kanë për t'u larguar ndonjëherë nga ai vend dhe as do t'u lehtësohet ndonjë çast dënimi.“Eh, sa vend i keq është ai për kryeneçët!” -Sa i keq është vendi i tyre! Kështu do të shpërblehen, sepse janë treguar kryeneçë e arrogantë ndaj së vërtetës. Allahu i shpërblen sipas punës së tyre, duke i poshtëruar, nënçmuar dhe turpëruar para njerëzve. Më pas, Allahu i Madhëruar na tregon për banorët e Xhenetit dhe pritjen e tyre. Ai thotë:

Kurse ata që kanë qenë të devotshëm ndaj Zotit të tyre, do sillen në Xhenet grupe-grupe. -Këta janë ata të cilët i ruhen dënimit dhe zemërimit të Zotit të tyre, duke e plotësuar dhe ruajtur të pacenuar teuhidin e Tij dhe duke bërë vepra të mira, në bindje ndaj Tij. Këta mirëpriten e nderohen në portat e Xhenetit. Ata mirëpriten si një delegacion i nderuar dhe respektuar. Këta fatlumë " ... do të sillen në Xhenet grupe-grupe." Ashtu, grupe-grupe, do të ecin plot lumturi. Ata do të tubohen së bashku, sipas veprave në këtë dynja.Kur të arrijnë aty, dhe dyert e tij të hapen, rojat e tij do të thonë: “Selamun alejkum (Paqja qoftë mbi ju)!” -Do të ecin derisa të mbërrijnë në atë vend të mahnitshëm, me ndërtesa të hijshme. Atëherë, një fllad ere i përkëdhel fytyrat e tyre dhe një aromë e këndëshme ua shton edhe më shumë lumturinë. Tashmë e ndiejnë se ka ardhur koha e përjetësisë dhe lumturisë së pafundme. Mendoni pak për momentin kur dyert e Xhenetit të hapen para tyre! Kjo do të bëhet plot respekt e nderim për ta. E si të ndodhë ndryshe, kur ata janë krijesat më të mira, të cilët do të jenë të lëvduar dhe nderuar përgjithmonë! Roja i Xhenetit i përshëndet dhe iu uron gjithë të mirat. Ai u thotë: “Selamun alejkum! Ju do të jeni gjithmonë në paqe dhe të sigurt nga çdo mangësi e pakënaqësi në Xhenet!”“Të mira ishin veprat tuaja. Hyni në të! Aty do të banoni përgjithmonë.”. -Të pastra dhe të mira ishin zemrat tuaja, sepse u pastruan përmes diturisë për Zotin, dashurisë dhe frikërespektit për Të. Të mira ishin edhe fjalët tuaja, sepse gjuha juaj nuk reshti së përmenduri Allahun. Të mira ishin edhe veprat që i kryet me gjymtyrët tuaja, sepse ato u nënshtruan në bindje ndaj Allahut. Atëherë, për shkak të kësaj mirësie e pastërtie, hyni në Xhenet! Aty do të jeni përgjithmonë. Ai është vendi i mirësive, i të mirëve dhe të pastërve. Në të mund të hyjnë veçse të pastërtit. Kur foli për banorët e Zjarrit, Allahu na tregoi se sapo ata mbërrijnë para portave të Xhehenemit, ato hapen menjëherë, që të përjetojnë më fort dhimbjen dhe frikën e hyrjes në zjarr. Ndërsa kur flet për banorët e Xhenetit, na tregon se hapja do të vonohet pak, duke shtuar gërmën (arabe) "uau". Domethënë, Xheneti është vendi i mirësive dhe ka një çmim shumë të shtrenjtë, të cilin jo çdokush mund ta arrijë, që të hyjë në të. Atje do të hyjnë veçse ata që kryejnë ato punë që Zoti i bëri si mënyrë për t'u futur në Xhenet. Megjithatë, kur të jenë përpara portave të mrekullueshme dhe madhështore të Xhenetit, njerëzit do të qëndrojnë pak, që të ndërmjetësojë Muhamedi (a.s) tek Zoti. Është ai i pari që do të hapë portat e Xhenetit. Ai është më i nderuari ndërmjetësues, që Zoti do ta nderojë atë ditë. Domethënë, portat e Xhenetit nuk hapen me të mbërritur njerëzit në to. Njëherë, ata do t’i luten Allahut që të pranojë ndërmjetësimin e Muhamedit (a.s) për të filluar hyrja në Xhenet. Kur Muhamedi (a.s.) të ndërmjetësojë tek Zoti, Ai do ta nderojë duke ia pranuar ndërmjetësimin dhe duke urdhëruar të hapen portat. Gjithashtu, në këto ajete ka dëshmi se Xhehenemi dhe Xheneti kanë porta, të cilat hapen dhe mbyllen dhe në secilën prej tyre ka roje. Ato janë vende ku do të hyjnë ata që i kanë merituar, ndryshe nga vendet e tjera në këtë botë, ku mund të hyjnë fshehurazi edhe të tjerë, që nuk e meritojnë.

Ata(të Xhenetit)do të thonë: “Lavdëruar qoftë Allahu që e përmbushi premtimin e Vet për ne...” -Duke e lavdëruar Allahun për udhëzimin në rrugën e drejtë dhe për mirësinë që u dhuroi duke i futur në Xhenet, ata thonë gjatë hyrjes në të: “Lavdëruar qoftë Allahu, i Cili premtimin e Vet e bëri realitet! Ai na e premtoi Xhenetin nëpërmjet profetëve. Ai na premtoi se do të na fuste në Xhenet nëse besonim sinqerisht dhe bënim punë të mira. Dhe tani, Zoti ynë e plotësoi atë që na premtoi dhe e përkreu mirësinë që na dhuroi!”“dhe na bëri trashëgimtarë të xhenetit! Ne mund të banojmë në Xhenet ku të duam.” -Ai na e la në trashëgim tokën e Xhenetit, që të vendosemi aty ku të duam. Ne mund të shkojmë në çdo vend që të dëshirojmë në Xhenet dhe do të shijojmë në të çdo mirësi që e kërkojmë dhe e dëshirojmë. Në Xhenet nuk ka asgjë të ndaluar.“Sa i mrekullueshëm është shpërblimi për ata që bëjnë punë të mira!”. -Ata janë pëpjekur shumë në bindje ndaj Zotit të tyre përgjatë kohës së dynjasë, që ishte e shkurtër dhe përfundoi shpejt, por me këtë fituan shumë mirësi dhe shpërblime të përjetshme e të pandërprera. Ky është vendi që meriton çdo admirim. Ky është vendi kur Allahu do të nderojë të dashurit dhe të zgjedhurit e Tij dhe që e pëlqen që të jetë vendqëndrimi dhe shpërblimi i tyre. Ai Vetë e ndërtoi pjesën më të lartë të Xhenetit dhe e mbolli me duart e Veta, e rrethoi me mëshirën dhe bujarinë e Tij. Vetëm një pjesë e vogël e këtij vendi largon çdo trishtim të dynjasë dhe të bën të harrrosh çdo dhimbje e vuajtje.

Dhe ti do t’i shohësh melekët të rreshtuar përreth Arshit,... -Atë ditë të madhe, do t'i shohësh melekët të rreshtuar përreth Fronit. Që të gjithë janë në këmbë për t'i shërbyer Zotit të tyre, të grumbulluar dhe rreshtuar rreth Fronit të Tij, të përulur para madhështisë së Tij, të bindur përpara Atij që është Absolut në të gjitha aspektet. Ata do të jenë të mahnitur përpara bukurisë së Tij.... duke madhëruar me lavdërime Zotin e vet. -Ata e përlëvdojnë Allahun, duke dëshmuar pastërtinë e dëlirësinë e Tij nga ato që shpifin dhe trillojnë idhujtarët dhe nga çdo mangësi tjetër.Mes tyre(robërve )do të gjykohet me drejtësi të plotë -Allahu do të gjykojë përfundimisht të parët dhe të fundit dhe ky gjykim do të jetë me drejtësi, që nuk lë asnjë dyshim apo refuzim nga të gjithë ata që kërkojnë hakun e tyre. Çdo e drejtë do të shkojë në vend dhe...dhe do të thuhet: “Të gjitha Lavdërimet qofshin vetëm për Allahun, Zotin e botëve!” -Ajeti nuk e përmend se kush e thotë këtë fjalë, për të treguar se të gjitha krijesat do ta lavdërojnë Allahun për urtësinë dhe drejtësinë me të cilën i ka gykuar, për atë që u jep banorëve të Xhenetit dhe për atë që u jep banorëve të Zjarrit. Kështu, ata e lavdërojnë Allahun për mirësitë dhe mëshirën eTij, si edhe për drejtësinë dhe urtësinë e Tij.Këtu përfundon edhe surja Zumer,me mirësinë dhe ndihmën e Allahut!