Uyghur Mokhtasar — النساء 4:1 – الأنعام 6:165

ئى ئىنسانلار! سىلەرنى ئاتاڭلار ئادەمدىن ئىبارەت بىر ئىنساندىن ياراتقان پەرۋەردىگارىڭلاردىن قورقۇڭلار، ئاللاھ ئادەمدىن سىلەرنىڭ ئاناڭلار ھەۋۋانى ياراتتى، ئادەم بىلەن ھەۋۋادىن دۇنيانىڭ ھەممە تەرەپلىرىگە نۇرغۇن ئەر-ئايال ئەۋلادلارنى تاراتتى، بىر-بىرىڭلاردىن بىر نەرسە سورىغاندا: ئاللاھنىڭ نامى بىلەن مۇنداق قىلىپ بېرىشىڭنى سورايمەن دەپ نامىنى تىلغا ئالىدىغان ئاللاھدىن قورقۇڭلار، ئاراڭلارنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرغان ئۇرۇغ-تۇغقانچىلىقنى ئۈزۈشتىن ساقلىنىڭلار، ئاللاھ سىلەرنىڭ ئەھۋالىڭلارنى كۈزىتىپ تۇرغۇچىدۇر، سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلاردىن ھېچ نەرسە ئاللاھنىڭ كۈزۈتىشىنىڭ سىرتىدا قالمايدۇ، بەلكى ھەممىنى ھېسابلاپ ئەمەللىرىڭلارغا ئاساسەن جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئى ۋەسىيەت قىلىنغۇچىلار! ئاتا-ئانىسى ئۆلۈپ كەتكەن، بالاغەتكە يەتمىگەن يېتىملەرنىڭ مال-مۈلكىنى ئۇلار بالاغەتكە يېتىپ، توغرا يول تۇتقۇدەك بولغاندا تولۇق قايتۇرۇپ بېرىڭلار، ھالالنى ھارامغا ئالماشتۇرماڭلار، يېتىمنىڭ ماللىرىنىڭ ئېسىللىرىنى ئېلىۋىلىپ، ئورنىغا ماللىرىڭلاردىن ناچار-يارىماسلىرىنى بەرمەڭلار، يېتىمنىڭ مال-مۈلكىنى ئۆزۈڭلارنىڭ مال-مۈلكىگە قېتىپ يەۋالماڭلار، ئۇنداق قىلىش ئاللاھنىڭ ھوزۇرىدا چوڭ گۇناھدۇر.

ئەگەر قول ئاستىڭلاردىكى يېتىم قىزلار بىلەن توي قىلىپ ئۇلارغا تويلۇق مېھرىنى تولۇق بەرمەسلىك ياكى ياخشى مۇئامىلە قىلماسلىق تەرەپلىرىدىن ئادىللىق قىلالماسلىقىڭلاردىن قورۇقساڭلار، ئۇلارنى قويۇپ باشقا پاك ئاياللار بىلەن توي قىلىڭلار، خالىساڭلار ئىككىنى ياكى ئۈچنى ياكى تۆتنى ئېلىڭلار، ئەگەر ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئادىللىق قىلالماسلىقتىن ئەنسىرىسەڭلار بىر بىلەن كۇپايىلەنسەڭلار بولىدۇ، ياكى قول ئاستىڭلاردىكى دېدەك-چۆرىلەردىن پايدىلانساڭلار بولىدۇ چۈنكى ئۇلارغا باشقا ھۆر ئاياللارغا ئوخشاش ھەق-ھوقۇقلار ۋاجىپ بولمايدۇ، قۇرئان كەرىمدىمۇ يېتىملار توغرسىدىكى ئايەتتە: بىر ئايال بىلەن توي قىلىش ياكى دېدەك-چۆرىلەردىن پايدىلىنىش زۇلۇم قىلماسلىق ۋە بىرىگە مايىل بولۇپ يەنە بىرىنى تاشلاپ قويماسلىققا بۇيرۇيدۇ.

ئاياللارغا بېرىش كېرەك بولغان تويلۇق مېھرىنى خۇرسەنلىك بىلەن بېرىڭلار، ئەگەر ئاياللار دىلىدىن رازى بولۇپ تويلۇق مېھرىنىڭ بىر قىسمىنى سىلەرگە ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن بەرسە، ئۇنى كەڭ-تاشا، سېڭىشلىك يەڭلار.

ئى يېتىملارنىڭ ئېگىلىرى! ياخشى تەسەررۇپ قىلالمايدىغان نادانلارغا ماللىرىنى بەرمەڭلار، بۇ ماللارنى ئاللاھ بەندىلەرنىڭ مەنپەئەتى ۋە تۇرمۇش ئىشلىرىنى تۇرغۇزۇشقا سەۋەپ قىلدى، ئۇلار مال سەرپ قىلىش ۋە ساقلاشقا لايىق ئەمەس. ئۇلارنىڭ تۇرمۇشىغا يارىشا سەرپ قىلىپ بېرىڭلار، كىيىم-كېچەك قىلىپ بېرىڭلار، ئۇلارغا چېرايلىق سۆزنى دەڭلار، بالاغەتكە يەتكەندە ۋە ياخشى تەسەررۇپ قىلىشنى ئۈگەنگەندە ماللىرىڭلارنى بېرىمىز دەپ چېرايلىق ۋەدىلەرنى بېرىڭلار.

ئى يېتىمنىڭ ئىگىلىرى! ئۇلارنى بالاغەت يېشىغا يەتكەنگە قەدەر ئۇلارغا ماللىرىدىن مەلۇم مىقداردا بېرىپ سىناڭلار، ئۇلاردا توغرا يول تۇتۇپ، مالنى چېرايلىق تەسەررۇپ قىلىش ئالامەتلىرى بايقالسا، ئۇلارغا ماللىرىنى كىمەيتىۋەتمەستىن تولۇق تاپشۇرۇپ بېرىڭلار، ئۇلارنىڭ ماللىرىدىن ھاجەت بولغاندا ئاللاھ سىلەرگە دۇرۇس قىلىپ بەرگەن مىقداردىن ئارتۇق يەۋالماڭلار، ئۇلارنىڭ بالاغەتكە يەتكەندە ماللىرىنى ئېلىۋىلىشىدىن ئەنسىرەپ ئۇنى بۇزۇپ-چېچىپ يېيىشكە ئالدىرىماڭلار، ئۆزىگە يەتكۈدەك مېلى بار كىشى يېتىمنىڭ مېلىنى ئېلىشتىن چەكلەنسۇن، سىلەرنىڭ بىرىڭلار كەمبەغەل بولسا، ئۇنىڭ مېلى بولمىسا يېتىمنىڭ مېلىدىن ھاجەت مىقدارىدا يېسە بولىدۇ، ئۇلار بالاغەتكە يەتكەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ توغرا تەسەررۇپ قىلىدىغانلىقى نامايەندە بولغاندا ئۇلارغا ماللىرىنى تاپشۇرۇپ بېرىڭلار، ئىختىلاپتىن ساقلىنىپ، ھەق-ھوقۇقنى مۇھاپىزەت قىلىش ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ماللىرىنى تاپشۇرۇپ بەرگەن شاھىتلارنى ھازىر قىلىڭلار، بۇنىڭدا شاھىتلىققا ئاللاھ كۇپايە قىلىدۇ، بەندىلەردىن قىلغان ئەمەللىرىگە كۆرە ھېساب ئالىدۇ.

ئەرلەر ئۈچۈن ئاتا-ئانىسى تاغىسى ۋە قېرىنداشلىرى دېگەندەك ئۇرۇغ-تۇغقانلىرى ۋاپات بولۇپ قالدۇرۇپ كەتكەن نەرسىدە ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن ئۇلارنىڭ نەسىۋېىسى بار، ئاياللار ئۈچۈنمۇ ئاشۇ تۇغقانلىرى قالدۇرۇپ كەتكەن مىراستا نەسىۋېسى بار، بۇ جاھىلىيەتنىڭ ئاياللار ۋە بالىلارنى مېراستىن مەھرۇم قىلىش تۈزۈمىنىڭ ئەكسىدۇر. بۇ ئاللاھ تەرىپىدىن پەرز قىلىپ بىكىتىلگەن روشەن ھەق نەسىۋېدۇر.

مېيىتنىڭ قالدۇرۇپ كەتكەن نەرسىلىرىنى تەقسىم قىلىدىغان ۋاقىتتا مىراسخۇر بولمىغان تۇغقانلار، يېتىملەر ۋە كەمبەغەللەر كېلىپ قالسا، ئۇلارغا بۇ مالنى تەقسىم قىلىشتىن ئىلگىرى كۆڭلۈڭلاردىن رازى بولۇپ ئازراق بىر نەرسە بېرىڭلار. بۇ مال سىلەرگە مۇشەققەتسىز كەلگەندىكىن، ئۇلارغا چىرايلىق سۆز قىلىڭلار، سەت گەپ قىلماڭلار. چۈنكى ئۇلار ئۇ مالدىن بېرىشىڭلارنى ئارزۇ قىلىپ قالغان .بولۇشى مۇمكىن

ئۆزلىرى ئۆلۈپ كېتىپ قالسا، ئارقىسىدا قالىدىغان كېچىك ئاجىز بالىلىرىنىڭ زايە بولۇپ كېتىشىدىن ئەنسىرەيدىغان كىشى، باشقىلارنىڭ يېتىم قالغان باللىرىغىمۇ (يەنى كۆڭۈل بۆلۈشى ئاستىدىكى بالىلار ئۈچۈنمۇ) شۇنداق ئەنسىرىسۇن، يېتىملارغا زۇلۇم قىلىشتا ئاللاھتىن قورقسۇن، ئۇ كىشىمۇ باشقىلارنىڭ ئەۋلادىغا ياخشىلىق قىلغاندەك، ئۇ كىشى ۋاپات بولۇپ كەتسىمۇ ئاللاھ ئۇنىڭ بالىلىرىغا ياخشىلىق قىلىدىغان كىشىنى ئىز باسار قىلىدۇ، ۋەسىيىتىگە ھازىر بولغان كىشىنىڭ ئەۋلادلىرىغا ياخشىلىق قىلسۇن، ئۇ كىشىنىڭ كېيىنكى ۋارىسلىرىنىڭ ھەققى توغرىسىدىكى ۋەسىيىتىگە زۇلۇم قىلمىسۇن، ۋەسىيەتنى تەرك قىلىش بىلەن ئۆزىنى ياخشىلىقتىن مەھرۇم قىلمىسۇن.

ھەقىقەتەن يېتىمنىڭ مېلىنى يەۋالغۇچىلار، زۇلۇم قىلىپ، دۈشمەنلىك قىلىپ خالىغانچە تەسەررۇپ قىلغۇچىلار، ھەقىقەتتە قورسىقىدا لاۋۇلداپ تۇرغان ئوتنى يەيدۇ، قىيامەتتە جەھەننەمنىڭ ئوتىدا كۆيدۈرىلىدۇ.

ئاللاھ سىلەردىن ۋەدە ئالىدۇ ۋە ئەۋلادلىرىڭلارنىڭ مىراسى توغرىسىدا شۇنىڭغا بۇيرۇيدۇ: شۈبھىسىزكى مىراس ئۇلارنىڭ ئارىسىدا بىر ئوغۇلغا ئىككى قىزنىڭ نېسىۋىسى بېرىلىدۇ، ئەگەر مېيىتنىڭ ئوغلى يوق قىزلىرى بولۇپ قالسا، قىزلىرى ئىككى ياكى ئىككىدىن كۆپ بولسا مىراسنىڭ ئۈچتىن ئىككى قىسمىنى ئالىدۇ، ئەگەر بىرلا قىزى بولسا مىراسنىڭ يېرىمىنى ئالىدۇ، ئەگەر مېيىتنىڭ ئوغۇل ياكى قىز پەرزەنتى بولۇپ قالسا ئاتا-ئانىسى مىراسنىڭ ئالتىدىن بىرىنى ئالىدۇ، ئەگەر پەرزەنتى يوق ۋە ئاتا-ئانىسىدىن باشقا ۋارىسى بولمىسا، ئانىسى ئۈچتىن بىرىنى، دادىسى مىراسنىڭ قالغىنىنى ئالىدۇ، ئەگەر مېيىتنىڭ بىر تۇغقان ياكى دادا بىر قېرىنداشلىرى بولسا ئوغۇل بولسۇن ياكى قىز بولسۇن، ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ بولسۇن ئۇ ۋاقىتتا ئانىسى بەلگىلىمە بويىچە مىراسنىڭ ئالتىدىن بىرىنى ئالىدۇ، دادىسى يېقىنلىقى بويىچە قالغان ھەممىسىنى ئالىدۇ قېرىنداشلىرىغا بىر نەرسە بېرىلمەيدۇ، مىراستىكى بۇ تەقسىمات مېيىت ۋەسىيەت قىلغان بولسا ئۇنىڭ ۋەسىيىتى ئىجرا قىلىنغاندىن كېيىن بولىدۇ، ۋەسىيەت ئومۇمى مىراسنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىدىن ئىشىپ كەتمەسلىك شەرتى بىلەن ئىجرا قىلىنىدۇ، شۇنداقلا مېيىتنىڭ قەرزى بولسا قەرزىنى ئادا قىلىپ بولغاندىن كېيىن تەقسىم قېلىنىدۇ، ئاللاھ مىراس تەقسىماتىنى مۇشۇنداق بېكىتتى، چۈنكى سىلەر دۇنيا-ئاخىرەتتە سىلەرگە مەنپەئەت يەتكۈزۈشتە ئاتا-ئاناڭلار ۋە بالىلىرىڭلاردىن قايسىسىنىڭ يېقىن ئىكەنلىكىنى بىلمەيسىلەر، ھەقىقەتەن مېيىت ۋارىسلىرىدىن بىرىنى ياخشى دەپ ئويلاپ ئۇنىڭغا مىراسنىڭ ھەممىسىنى بېرىۋىتىشى مۇمكىن ياكى ئۇنى يامان دەپ ئويلاپ ئۇنى مىراستىن چەكلىۋېتىشى مۇمكىن، بەلكى ئىش ئۇنىڭ ئەكسىچە بولىشىمۇ مۇمكىن، بۇنىڭ ھەممىسىنى ھېچ نەرسە مەخپى قالمايدىغان ئۇلۇغ ئاللاھ ياخشى بىلىدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن مىراسنى يۇقىرىدا بايان قىلىنغان بويىچە تەقسىم قىلدى، ئۇنى ئۆزى بەندىلىرىنىڭ ئىجرا قىلىشى ئۈچۈن بېكىتتى، ھەقىقەتەن ئاللاھ ھەممىنى بىلگۈچىدۇر، بەندىلىرىنىڭ مەنپەتىگە ئالاقىدار بولغان ھېچ نەرسە ئۇنىڭدىن مەخپى قالمايدۇ، ئۆزىنىڭ يولغا قويغان پرىنسىپى ۋە تەدبىرىدە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى ئەرلەر! سىلەر ئۈچۈن ئاياللىرىڭلار قالدۇرۇپ كەتكەن مىراسنىڭ يېرىمى تېگىدۇ، ئۇلارنىڭ سىلەردىن ياكى سىلەردىن بۇرۇنقى ئەرلىرىدىن ئوغۇل بولسۇن ياكى قىز بولسۇن پەرزەنتى بولماسلىقى كېرەك، ئەگەر ئۇلارنىڭ ئوغۇل بولسۇن ياكى قىز بولسۇن پەرزەنتى بولۇپ قالسا سىلەرگە ئۇلار قالدۇرۇپ كەتكەن مىراسنىڭ تۆتتىن بىر قىسمى تېگىدۇ، بۇ تەقسىمات ئۇلارنىڭ ۋەسىيىتى ئىجرا قىلىنغاندىن ۋە قەرزلىرى بولسا ئادا قىلىنغاندىن كېيىن بولىدۇ. ئاياللىرىڭلار ئۈچۈن سىلەر قالدۇرغان مىراسنىڭ تۆتتىن بىر قىسمى تېگىدۇ، بۇنىڭ شەرتى سىلەرنىڭ ئوغۇل بولسۇن ياكى قىز بولسۇن بۇ ئايالدىن بولسۇن ياكى باشقا ئايالدىن بولسۇن پەرزەنتىڭلار بولماسلىقى كېرەك، ئەگەر پەرزەنتىڭلار بولۇپ قالسا قىز بولسۇن ياكى ئوغۇل بولسۇن ئۇلارغا مىراسنىڭ سەككىزدىن بىر قىسمى تېگىدۇ، بۇ تەقسىمات سىلەرنىڭ ۋەسىيەتلىرىڭلار ئىجرا قىلىنغاندىن ۋە قەرزلىرىڭلار ئادا قىلىنغاندىن كېيىن بولىدۇ. ئەگەر بىر ئەر كىشى ۋاپات بولۇپ ئۇنىڭ مىراس ئالىدىغان دادىسى ياكى بالىسى بولمىسا، شۇنىڭدەك بىر ئايال ۋاپات بولۇپ ئۇنىڭ مىراس ئالىدىغان دادىسى ياكى بالىسى بولمىسا، مېيىتنىڭ ئانا بىر قېرىندىشى ياكى ئانا بىر ھەمشىرىسى بولسا، ئانا بىر قېرىندىشى ياكى ئانا بىر ھەمشىرىسى ئۈچۈن مىراستىن بەلگىلىمە بويىچە ھەر بىرىگە ئالتىدىن بىر قىسمى تېگىدۇ، ئەگەر ئانا بىر قېرىندىشى ياكى ئانا بىر ھەمشىرىسى بىردىن كۆپ بولسا، ئۇلارنىڭ ھەممىسى بەلگىلىمە بويىچە مىراسنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىگە شېرىك بولىدۇ، بۇنىڭدا ئەر-ئاياللار باراۋەر بولىدۇ، ئۇلار مېيىتنىڭ ۋەسىيىتى ئىجرا قىلىنغان ۋە ئۇنىڭ قەرزى ئادا قىلىنغاندىن كېيىن مىراستىن نېسىۋىسىنى ئالىدۇ، مېيىتنىڭ قىلغان ۋەسىيىتى ۋارىسلارغا زەرەر يەتكۈزمەسلىك ۋە ئومۇمى مىراسنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىدىن ئېشىپ كەتمەسلىك شەرتى بىلەن ئىجرا قىلىنىدۇ. ئايەت ئۆز ئېچىگە ئالغان بۇ ھۆكۈم ئاللاھدىن سىلەرگە بولغان ۋەدە بولۇپ ئۇنى سىلەرگە پەرز قىلدى. ئاللاھ دۇنيا-ئاخىرەتتە بەندىلىرىگە نېمىنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى ياخشى بىلگۈچىدۇر، كەڭ قورساق بولۇپ ئاسىيلىق قىلغۇچىنى جازالاشقا ئالدىرمايدۇ.

ئاشۇ يۇقىرىدا زىكىر قىلىنغان يېتىملەر توغرىسىدىكى ۋە باشقا مىراس ئەھكاملىرى ئاللاھنىڭ پرىنسىپى بولۇپ، ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ ئەمەل قىلىشى ئۈچۈن بۇنى يولغا قويدى، كىمكى ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق بولۇش بىلەن تەقۋادارلىق قىلىدىكەن، ئاللاھ ئۇ كىشىنى قەسىرلىرىنىڭ ئاستىدىن ئېرىقتا سۇلار ئېقىپ تۇرىدىغان مەڭگۈ تۇرىدىغان جەننەتكە نائىل قىلىدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ مۇكاپىتى بولۇپ، ئۇ ھېچ قانداق ئۇتۇق باراۋەر بولالمايدىغان تەڭداشسىز كاتتا نىجاتلىقتۇر.

كىمكى ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىنىڭ ھۆكۈملىرىنى بىكار قىلىش ۋە ئەمەل قىلىشنى بىكار قىلىش ياكى ئۇنىڭدا شەكلىنىش بىلەن ئاسىيلىق قىلىدىكەن، ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىنىڭ سىرتىغا چەتنىگەن بولۇپ، ئاللاھ ئۇنى دوزاخقا كىرگۈزىدۇ، ئۇ كىشى دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇ كىشىگە دوزاختا خارلىغۇچى ئازاب بار.

ئاياللىرىڭلاردىن نىكاھلانغان ياكى نىكاھلانمىغان بولسۇن زىنا-پاھىشە قىلغان بولسا، ئادىل مۇسۇلمان ئەرلەردىن تۆت كىشىنى ئۇلارغا شاھىت قىلىڭلار، ئەگەر ئۇلار ئۇ ئايالنىڭ پاھىشە قىلغانلىقىغا شاھىت بولسا، ئۇلارنى جازالاپ ئۆلگەنگە قەدەر ئۆيگە قاماپ قويۇڭلار، ياكى ئاللاھ ئۇلار ئۈچۈن ئۆيگە قاماشتىن باشقا بىر يول كۆرسۈتۈپ بىرەر، ئاندىن ئاللاھ ئۇلار ئۈچۈن ئۆيگە قاماشتىن باشقا بىر يولنى بايان قىلىپ بەردى. يەنى زىنا قىلغۇچى ئايال توي قىلمىغان قىز بولسا يۈز قامچا ئۇرۇپ بىر يىل باشقا يۇرتقا سۈرگۈن قىلىش، توي قىلغان بولسا چالما-كېسەك قىلىشتىن ئىبارەت ھۆكۈمنى يولغا قويدى.

ئاراڭلاردا ئەرلەردىن ئىككى كىشى زىنا-پاھىشە قىلغان بولسا، ئۇلار توي قىلغان بولسۇن ياكى توي قىلمىغان بولسۇن، تىللىرىڭلار ۋە قوللىرىڭلار بىلەن ئۇلارنى ئاھانەت قىلىش ۋە چەكلەش بىلەن ئەيىبلەڭلار، ئەگەر ئۇلار خاتالىقتىن قول ئۈزۈپ قىلمىشىنى ئىسلاھ قىلسا، ئۇلارغا ئەزىيەت يەتكۈزمەڭلار، چۈنكى گۇناھىدىن تەۋبە قىلغۇچى گۇناھ قىلمىغان كىشىگە ئوخشاشتۇر، ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا بەندىلىرىدىن تەۋبە قىلغان كىشىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا بەك مېھرىباندۇر، ئىسلامنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدە مۇشۇ بىرقانچە تۈرلۈك جازالاش بىلەن كۇپايە قىلغان، كېيىن توي قىلمىغان قىزنى قامچا ئۇرۇپ سۈرگۈن قىلىش ۋە توي قىلغان ئايالنى چالما-كېسەك قىلىش دېگەن ھۆكۈم بىلەن دەسلەپكى ھۆكۈم ئەمەلدىن قالغان.

ھەقىقەتتە ئاللاھ قوبۇل قىلىدىغان تەۋبە بولسا: بىلمەسلىكتىن گۇناھ-مەسىيەت قىلىپ، ئۇنىڭ جازاسى ۋە ئاقىبىتىنى بىلمىگەن، بۇ گۇناھنى قەستەن قىلغان بولسۇن ياكى قەستەن قىلمىغان بولسۇن ئوخشاش، ئاندىن ئۆلۈم كىلىشتىن بۇرۇن ئۆز پەرۋەردىگارىنىڭ تەرىپىگە قايىتقۇچى كىشىنىڭ تەۋبىسىدۇر. ئاللاھ ئاشۇ كىشىلەرنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ، خاتالىقلىرىنى ئۆتىۋېتىدۇ، ئاللاھ ئۆز خەلقىنىڭ ئەھۋالىنى بىلگۈچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى بېكىتىش ۋە يولغا قويۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئاللاھ تائالا داۋاملىق گۇناھ-مەسىيەتنى داۋاملاشتۇرغان، جان ھەلقۇمغا كەلمىگۈچە گۇناھىغا تەۋبە قىلمىغان كىشىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلمايدۇ، جان ھەلقۇمغا يەتكەندە، ئۇلارنىڭ بىرى: مەن ئىلگىرىكى بارلىق خاتالىقلىرىم ئۈچۈن تەۋبە قىلدىم دەيدۇ، ئاللاھ ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلمايدۇ، شۇنىڭدەك ئۆزىنىڭ كۇپىرلىقىنى داۋاملاشتۇرۇپ كاپىر ھالەتتە ئۆلۈپ كەتكەنلەرنىڭ تەۋبىسىنىمۇ قوبۇل قىلمايدۇ، ئۇلار گۇناھ-مەسىيەتنى داۋاملاشتۇرغۇچى ئاسىيلار بولۇپ، كۇپىر ھالەتتە ئۆلىدۇ، ئۇلارغا دەرتلىك ئازاب تەييارلىدۇق.

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! سىلەرنىڭ ئاتىلىرىڭلارنىڭ ماللىرىنى مىراس ئالغاندەك ئاياللىرىنى مىراس ئېلىشىڭلار، ئۇلار بىلەن توي قىلىش ياكى ئەرگە بېرىش ياكى توي قىلىشتىن چەكلەش قاتارلىق تەسەررۇپاتلارنى قىلىشىڭلار توغرا بولمايدۇ، شۇنىڭدەك سىلەر ياقتۇرمايدىغان ئاياللىرىڭلارنى ئۇلارغا زىيان يەتكۈزۈش مەقسىتىدە ھەتتا ئۇلار سىلەر بەرگەن تويلۇق مېھرىدىن ياكى باشقا ماللاردىن مەلۇم مىقدار سىلەرگە ئۆتۈنۈپ بېرىشى ئۈچۈن ئۇلارنى ئەمرىڭلاردا تۇتۇپ تۇرىشىڭلار توغرا بولمايدۇ، لېكىن ئۇلار زىناغا ئوخشاش ئوچۇق-ئاشكارا پاھىشە قىلسا، ئۇ ۋاقىتتا سىلەرگە ئۇ ئاياللارنى تۇتۇپ تۇرۇش، سىلەر بەرگەن تويلۇق مېھرىدىن مەلۇم بىر نەرسە بەرگەنگە قەدەر سىقىشىڭلار توغرا بولىدۇ، ئاياللىرىڭلار بىلەن ئۇلارغا ئەزىيەت يەتكۈزمەستىن ياخشىلىق قىلىڭلار چېرايلىق ياشاڭلار، ئۇلارنىڭ دۇنيالىق بىرەر ئىشىنى ياقتۇرمىساڭلار ئۇنىڭغا سەۋىر قىلىڭلار، چوقۇم ئاللاھ تائالا سىلەر ياقتۇرمىغان ئىشتا سىلەر ئۈچۈن دۇنيا-ئاخىرەتتە كۆپ ياخشىلىق قىلىدۇ.

ئى ئەرلەر! ئەگەر سىلەر بىر خوتۇننى قويىۋېتىپ ئورنىغا يەنە بىر خوتۇن ئالماقچى بولساڭلار، بۇنىڭدا سىلەرگە گۇناھ يوق، ئەگەر سىلەر كەسكىن ئايرىلماقچى بولغان ئايالغا تويلۇق مېھرى ئۈچۈن كۆپ مال-دۇنيا بەرگەن بولساڭلارمۇ سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن بىر نەرسىنى ئېلىۋېلىشىڭلار توغرا بولمايدۇ، ئەگەر مەقسىتىڭلار ئۇلارغا بېرىلگەن نەرسىدىن بىر نەرسە ئىلىۋېلىش بولسا، بۇ ئوچۇق بۆھتان ۋە روشەن گۇناھدۇر.

سىلەر بىلەن ئاياللار ئارىسىدا جىنسى ئالاقە، مۇھەببەت، مەنپەئەتلىنىش ۋە بىر-بىرىنىڭ سىرلىرىدىن خەۋەردار بولۇش قاتارلىق ئىشلار ھاسىل بولغان تۇرسا، سىلەر ئۇلارغا تويلۇق مېھرى ئۈچۈن بەرگەن نەرسىنى قانداقمۇ ئېلىۋالىسىلەر؟مۇشۇ ئىشلاردىن كېيىن ئۇلارنىڭ قولىدىن بىر نەرسە تاما قىلىش بەك پەسكەشلىكتۇر، ھەقىقەتەن سىلەردىن مۇستەھكەم چىڭ ئەھدە ئىلىنغان بولۇپ، ئۇ بولسىمۇ ئۇلارنى ئاللاھنىڭ سۆزى ۋە پرىنسىپى بىلەن ھالال قىلىشتۇر.

ئاياللاردىن ئاتىلىرىڭلار توي قىلغان ئاياللارنى يەنى ئۆگەي ئاناڭلارنى نىكاھلاپ ئالماڭلار، بۇنداق قىلىش ھارام بولىدۇ، لېكىن ئىسلامدىن ئىلگىرى بولغان بولسا بۇنىڭ ئۈچۈن جازالانمايدۇ، ئوغۇللارنىڭ دادىسىنىڭ ئاياللىرى يەنى ئۆگەي ئانىسى بىلەن توي قىلىشى بەك ئىپلاس ئىش ھېسابلىنىدۇ، بۇنداق قىلغان كىشى ئاللاھنىڭ غەزىبىگە دۇچار بولىدۇ ۋە ناچار-ئەخلاقسىزلىق يولىدا ماڭغان بولىدۇ.

سىلەرگە ئانىلىرىڭلار بىلەن توي قىلىش ھارام قىلىندى، شۇنىڭدەك ئانا تەرەپ ۋە دادا تەرەپتىن بولغان چوڭ ئانىلار بىلەن، قىزلىرىڭلار بىلەن شۇنداقلا ئۇلارنىڭ قىزلىرى ۋە قىزلىرىنىڭ قىزلىرى بىلەن، ئوغۇلنىڭ قىزلىرى ۋە ئۇلارنىڭ قىزلىرىنىڭ قىزلىرى بىلەن، قېرىنداش ھەمشىرەڭلار ۋە ئانا باشقا ياكى دادا باشقا ھەمشىرىلىرىڭلار بىلەن، ھاممىلىرىڭلار بىلەن شۇنىڭدەك دادا تەرەپ ھاممىلىرىڭلار بىلەن ۋە ئۇلاردىن يۇقىرى ھاممىلىرىڭلار بىلەن، ئانا تەرەپ ھاممىلىرىڭلار بىلەن، شۇنىڭدەك ئۇلاردىن يۇقىرى بولغان ھاممىلىرىڭلار بىلەن، ئاكا-ئۇكا ۋە ھەمشىرىلىرىڭلارنىڭ قىزلىرى بىلەن، ئۇلارنىڭ قىزلىرىنىڭ قىزلىرى بىلەن، سۈت ئانىلىرىڭلار بىلەن، ئېمىلداش ھەمشىرىلىرىڭلار بىلەن، قېيىن ئانىلىرىڭلار بىلەن ئۇلارنىڭ قىزى بىلەن بىرگە بولۇڭلار ياكى بىرگە بولماڭلار ئوخشاشتۇر. ئاياللىرىڭلارنىڭ باشقا ئەردىن بولغان كۆپىنچە سىلەرنىڭ ئۆيۈڭلاردا تەربىيىلىنىۋاتقان قىزى بىلەن، شۇنىڭدەك باشقا جايدا تەربىيىلىنىۋاتقان بولسىمۇ ئانىسى بىلەن بىر ياستۇققا باش قويغان بولساڭلار ئۇنىڭ بىلەن توي قىلىش ھارام بولىدۇ. ئەمما ئانىسى بىلەن بىر ياستۇققا باش قويمىغان بولساڭلار، ئۇ ۋاقىتتا قىزلىرى بىلەن توي قىلىش دۇرۇس بولىدۇ. ئۆز پۇشتىدىن بولغان پەرزەنتىنىڭ ئايالى بىلەن توي قىلىش ھارام قىلىندى، گەرچە ئوغلى ئۇ ئايال بىلەن بىر ياستۇققا باش قويمىغان بولسىمۇ، بۇنىڭ قاتارىغا ئېمىلدەشلىكتىن بولغان ئوغۇللىرىنىڭ ئاياللىرىمۇ كېرىدۇ، شۇنىڭدەك نەسەبتىن بولسۇن ياكى ئېمىلداشلىقتىن بولسۇن ئىككى ھەمشىرىنى بىر ۋاقىتتا نىكاھىدا ساقلاش ھارام قىلىندى. لېكىن ئىلگىرى جاھىلىيەت دەۋرىدە بولغان بولسا ئۇنى ئاللاھ ئەپۇ قىلىدۇ، ئاللاھ ئۆزىگە تەۋبە قىلغان بەندىلىرىنى كەچۈرۈم قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مېھرىباندۇر، شۇنىڭدەك پەيغەمبەرئەلەيھىسسالامنىڭ سۈننىتىدە بىر ئايالنى ئۆزىنىڭ تاغا ئاچىسى ياكى ھامماچىسى بىلەن بىرگە .نىكاھىدا ساقلاشمۇ ھارام قىلىندى

سىلەرگە ئېرى بار ئاياللارنى ئېلىش ھارام قىلىندى. لېكىن ئاللاھ يولىدىكى جىھادتا ئەسىرگە چۈشكەن چۆرىلەر بولسا، بىر قېتىم ئادەت كۆرۈپ پاكلىنىپ بولغاندىن كېيىن بىرگە بولساڭلار بولىدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ سىلەرگە پەرز قىلغان ھۆكمىدۇر. بۇنىڭدىن باشقا ئاياللار بىلەن زىنا قىلىش كويىدا بولماي، ئۆزۈڭلارنىڭ ۋە ئۇلارنىڭمۇ ئىپپىتىنى ساقلىغان ئاساستا، مېھرىنى بېرىپ ھالاللىق بىلەن نىكاھىڭلارغا ئالساڭلار بولىدۇ. قايسى ئايال بىلەن توي قىلىپ پايدىلانساڭلار، ئۇنىڭغا ئاللاھ سىلەرگە پەرز قىلغان تويلۇق مېھرىنى بېرىڭلار، تويلۇق مېھرىنى پۈتۈشۈپ بولغاندىن كېيىن پۈتۈشكەندىن ئارتۇق بەرسەڭلار ياكى ئايالنىڭ رازىلىقى بىلەن مەلۇم قىسمىنى ساقىت قىلىۋەتسەڭلار سىلەرگە گۇناھ بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا شەكسىزكى ئۆزىنىڭ مەخلۇقاتلىرىنى بىلگۈچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئىشلىرىدىن ھېچنەرسە ئۇنىڭغا مەخپىي قالمايدۇ، ئاللاھ ئىشلارنى تەدبىر قىلىش ۋە يولغا قويۇشتا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.

قولى قىسقا بولغانلىقتىن ھۆر ئاياللار بىلەن توي قىلىشقا قۇربى يەتمەيدىغان كىشىلەر باشقىلارنىڭ قول ئاستىدىكى مۇئمىنە چۆرىلەرنى ئالسا بولىدۇ، سىلەرنىڭ ئىچكى ئەھۋالىڭلارنى ۋە ئىمانىڭلارنى ئاللاھ ياخشى بىلىدۇ، سىلەر ۋە ئۇلار (چۆرىلەر) دىندا ۋە ئىنسانلىقتا ئوخشاش، شۇڭا ئۇلار بىلەن توي قىلىشتىن ئۆزۈڭلارنى قاچۇرماڭلار، ئۇلارنى خوجايىنلىرىنىڭ رۇخسىتى بىلەن نىكاھلاپ ئېلىڭلار. ئۇلارنىڭ تويلۇق مېھرىنى كېمەيتىۋەتمەي، ئۇزۇنغىمۇ سوزۇۋەتمەي بېرىڭلار. بۇلار ئاشكارا زىنا قىلمايدىغان ۋە يوشۇرۇن ئاشنا تۇتمايدىغان بولۇشى كېرەك. ناۋادا ئۇلار توي قىلىپ بولغاندىن كېيىن زىنا-پاھىشە قىلسا، ئۇلارغا بېرىلىدىغان جازا ئېرى بار، ھۆر ئاياللاردىن پەرقلىق بولىدۇ، يەنى ھۆر ئاياللارغا بېرىلىدىغان جازانىڭ يېرىمى بېرىلىدۇ، ئەللىك قامچا ئۇرۇلىدۇ، چالما-كېسەك قىلىنمايدۇ. ئىپپەتلىك، مۇئمىن، چۆرىلەرنى نىكاھلاپ ئىلىشتىن ئىبارەت بۇ ھۆكۈم، ھۆر ئاياللار بىلەن توي قىلىشقا قۇربى يەتمەيدىغان، توي قىلمىسا زىنا-پاھىشە قىلىپ سېلىشتىن ئەنسىرەيدىغان كىشىلەر ئۈچۈندۇر. لېكىن ئەۋلادلىرىنى قۇللۇقتىن ساقلاپ قىلىش ئۈچۈن سەۋر قىلىش، دېدەك ئاياللار بىلەن توي قىلغاندىن ياخشىدۇر. ئاللاھ بەندىلىرىدىن تەۋبە قىلغانلارنى كەچۈرۈم قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا مېھرىباندۇر. ھۆر ئاياللار بىلەن توي قىلىشقا قۇربى يەتمىگەنلىكتىن زىنا-پاھىشىگە چۈشۈپ قېلىشتىن ئەنسىرىگەن كىشىلەرنىڭ دېدەكلەر بىلەن توي قىلىشقا رۇخسەت قىلىنىشى ئاللاھنىڭ بەندىلەرگە بولغان رەھمىتىدىندۇر.

ئاللاھ مۇشۇنداق ئەھكاملارنى يولغا قويۇش ئارقىلىق سىلەرگە ئۆز شەرىئىتى ۋە دىنىنىڭ كۆرسەتمىلىرىنى ھەمدە سىلەرنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتلىكىڭلار ئۈچۈن پايدىلىق نەرسىلەرنى بايان قىلماقچى، ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئېسىل پەزىلەتلىرى ۋە ماختاشقا لايىق ئىش-ئىزلىرىغا ئەگىشىشىڭلار ئۈچۈن ھالال-ھارام ئىشلىرىدا سىلەرنى شۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ يوللىرىغا يېتەكلىمەكچى، شۇنداقلا سىلەرنى گۇناھ-مەئسىيەتتىن ئۆزنىڭ تائىتىگە قايتۇرماقچى. ئاللاھ بەندىلىرىگە نېمىنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى بىلىپ يولغا قويىدۇ. يولغا قويغان ئىشلاردا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر ۋە بەندىلىرىنىڭ ئىشلىرىنى پىلانلىق ئورۇنلاشتۇرغۇچىدۇر.

ئاللاھ سىلەرنىڭ تەۋبەڭلارنى قوبۇل قىلىشنى ۋە خاتالىقىڭلارنى كەچۈرۈۋېتىشنى خالايدۇ. ئەيش-ئىشرەتكە چۆمگەنلەر بولسا سىلەرنى توغرا يولدىن تولىمۇ يىراقلاشتۇرۇۋېتىشنى ئويلايدۇ.

ئاللاھ سىلەردىن شەرىئەت ئەھكاملىرىنى يەڭگىللىتىشنى، سىلەرنى كۈچۈڭلار يەتمەيدىغان ئىشقا تەكلىپ قىلماسلىقنى خالايدۇ، چۈنكى ئاللاھ ئىنساننىڭ يارىتىلىشى ۋە تەبىئىتىدىكى ئاجىزلىقنى بىلگۈچىدۇر.

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! بۇلاش، ئوغرىلاش، پارا بېرىش ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان ناھەق ۋاسىتىلەر بىلەن بىر-بىرىڭلارنىڭ ماللىرىنى ئېلىۋالماڭلار. لېكىن ئىككى تەرەپنىڭ پۈتۈشۈشى ئارقىلىق قىلىنغان ئېلىم-سېتىملاردىن ئېرىشكەن ماللار بولسا، بۇنى يېيىشكە ۋە ئىشلىتىشكە بولىدۇ. بىر-بىرىڭلارنى ئۆلتۈرمەڭلار، ئۆزۈڭلارنىمۇ ئۆلتۈرمەڭلار، ئۆزۈڭلارنى ھالاكەتكە تاشلىماڭلار. ئاللاھ سىلەرگە ئىنتايىن مېھرىباندۇر. ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئۆز-ئارا قان تۆكۈشۈڭلارنى، بىر-بىرىڭلارنىڭ مېلىنى ئېلىۋېلىشنى ۋە بىر-بىرىڭلارنىڭ يۈز-ئابرويىنى تۆكۈشۈڭلارنى ھارام قىلغانلىقى ئۇنىڭ رەھمىتىدىندۇر.

كىمكى ئاشۇ چەكلەنگەن ئىشنى قىلىپ، باشقىلارنىڭ مېلىنى بىلمەسلىك ياكى ئۇنتۇپ قالغانلىقتىن ئەمەس، بەلكى بىلىپ تۇرۇپ، چەكتىن ئېشىپ باشقىلارنىڭ مېلىنى يەۋالسا ياكى ئۆلتۈرۈۋەتسە، ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇنى دەھشەتلىك ئوتقا كىرگۈزىدۇ، ئۇ ئوتنىڭ ھارارىتىدىن قىينىلىدۇ ۋە ئۇنىڭ قاتتىق ئازابىنى تېتىيدۇ. بۇنداق ئازابلاش ئاللاھقا ئاسان، چۈنكى ئاللاھ ھەممىگە قادىردۇر، ئۇنىڭ كۈچى يەتمەيدىغان ھېچنەرسە يوقتۇر.

ئى مۇئمىنلەر! سىلەر ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش، ئاتا-ئانىنى قاقشىتىش، ناھەق ئادەم ئۆلتۈرۈش ۋە جازانە يېيىش دېگەندەك چوڭ گۇناھلاردىن يىراق تۇرساڭلار، كىچىك گۇناھلىرىڭلارنى پۈتۈنلەي كەچۈرۈم قىلىۋېتىمىز ھەمدە ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدىكى جەننەتتىن ئىبارەت ئېسىل جايغا كىرگۈزىمىز.

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ سىلەردىن بەزىلىرڭلاردىن بەزىلىرىڭلار ئۈچۈن ئارتۇق قىلغان نەرسىنى ئارزۇ قىلماڭلار، بۇ ئۆچمەنلىك ۋە ھەسەتخورلۇققا ئېلىپ بارمىسۇن، ئاياللارنىڭ ئاللاھ ئەرلەرگە خاس قىلغان نەرسىنى ئازرۇ قىلىشى لايىق بولمايدۇ، ھەر بىرىنىڭ ئۆز لايىغىدا جازا-مۇكاپاتتىن نەسىۋېسى بولىدۇ. ئاللاھتىن سىلەرگە ئۆز پەزلىنى زىيادە قىلىپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىڭلار، ھەقىقەتەن ئاللاھ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر، ھەر بىرىگە ئۆزىگە مۇناسىپ كېلىدىغان نەرسىنى ئاتا قىلغۇچىدۇر

سىلەردىن ھەر بىرىڭلار ئۈچۈن ئاتا-ئانىسى ۋە ئۇرۇغ-تۇغقانلىرى قالدۇرۇپ كەتكەن مىراسقا ۋارىسلىق قىلىدىغان ئۇرۇقداش تۇغقانلارنى قىلدۇق. ئۆزئارا ئىتتىپاقداش بولۇش ۋە بىر-بىرىڭلارغا ياردەم بېرىشكە ئەھدۇپەيمان قىلىشقان كىشىلەرگە مىراستىن نېسىۋىسىنى بېرىڭلار. ئاللاھ ھەر نەرسىگە شاھىدتۇر، مۇشۇ ئەھدۇپەيمانلىرىڭلارنىمۇ كۆزىتىپ تۇرغۇچىدۇر. ئىتتىپاقداشلىق بىلەن مىراسخور بولۇش ئىسلامنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە يولغا قويۇلغان بولۇپ، كېيىن ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان.

ئاللاھ تائالا ئەرلەرگە ئاياللارغا بەرمىگەن بىر قىسىم ئارتۇقچىلىقلارنى بەرگەنلىكى، ئاياللارنىڭ نەپىقىسىنى بېرىش ۋە ئۇلارنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىش مەجبۇرىيەتلىرى ئەرلەرنىڭ زىممىسىگە يۈكلەنگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلار ئاياللارنى باشقۇرىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ ئىش-پائالىيەتلىرىگە مەسئۇل بولىدۇ. سالىھ ئاياللار پەرۋەردىگارىغا ئىتائەت قىلغۇچى ۋە ئەرلىرىگە بويسۇنغۇچىلاردۇر. ئەرلىرى يېنىدا بولمىغان ۋاقىتلاردا ئاللاھنىڭ مۇۋەپپەق قىلىشى بىلەن ئەرلىرىنىڭ ھەقلىرىنى ساقلىغۇچىلاردۇر. ئەي ئەرلەر، سىلەر گەپ-سۆزدە ياكى ئىش-ھەرىكەتلىرىدە ئەرلىرىگە بويسۇنماسلىقىدىن ئەنسىرەيدىغان ئاياللارغا دەسلەپتە چىرايلىق نەسىھەت قىلىپ، ئاللاھتىن قورقۇشقا تەۋسىيە قىلىڭلار. ئەگەر ۋەز-نەسىھەت ئۈنۈم بەرمىسە، ئۇلارنى كۆرپىسىدە يالغۇز قويۇپ، كەينىڭلارنى قىلىۋېلىپ، ئۇلار بىلەن جىنسىي ئالاقىدە بولماڭلار. بۇمۇ ئۈنۈم بەرمىسە، يارلاندۇرماستىن يەڭگىل ئۇرۇڭلار. ئەگەر ئۇلار ئەيۋەشكە كەلسە، ئۇلارغا زۇلۇم قىلىش ۋە ئەيىبلەش بىلەن ھەددىڭلاردىن ئاشماڭلار. ھەقىقەتەن ئاللاھ تائالا ھەر نەرسىدىن ئۈستۈندۇر، زاتى ۋە سۈپىتىدە ھەممىدىن كاتتىدۇر، ئاللاھدىن قورقۇڭلار.

ئەي ۋەلىيلەر! ئەر-ئاياللار ئوتتۇرىسىدىكى تالاش-تارتىش ئۆزئارا ئۆچ-ئاداۋەت ۋە بىر-بىرىدىن يۈز ئۆرۈشكە بېرىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ قالساڭلار، ئۇلارنى ئايرىۋېتىش ياكى ياراشتۇرۇپ قويۇشتا ھەرئىككىلا تەرەپكە كۆيۈنگەن ئاساستا قارار چىقىرىشلىرى ئۈچۈن ئەر تەرەپتىنمۇ ھەققانىيەتچى بىر كىشىنى، ئايال تەرەپتىنمۇ ھەققانىيەتچى بىر كىشىنى ئەۋەتىڭلار. ئۇلارنى ياراشتۇرۇپ قويۇش ئايرىۋەتكەندىن ياخشى ۋە ئەۋزەلدۇر. ئەگەر ھۆكۈم قىلىشقا ئەۋەتىلگەن ئۇ ئىككەيلەن ئۇلارنى ياراشتۇرۇپ قويماقچى بولۇپ، ئەڭ ئۈنۈملۈك ئۇسۇل قوللىنالىسا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئارىسىنى ياخشىلاپ بېرىدۇ، ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى دەتالاشنى كۆتۈرۈۋېتىدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھقا بەندىلىرىنىڭ ئىشىدىن ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىدا يوشۇرغان كىچىككىنە مەخپىيەتلىكنىمۇ بىلگۈچىدۇر.

پۈتۈن ۋۇجۇدۇڭلار بىلەن بويسۇنۇش ئارقىلىق يالغۇز بىر ئاللاھقىلا قۇلچىلىق قىلىڭلار، ئۇنىڭغا باشقا بىرىنى شېرىك قىلىۋالماڭلار، ئاتا-ئاناڭلارغا ئىززەت-ئىكرام قىلىش ۋە ياخشى خىزمىتىدە بولۇش ئارقىلىق ياخشىلىق قىلىڭلار، ئۇرۇق-تۇغقان، يېتىم-يېسىر، پېقىر-مىسكىنلەرگىمۇ ياخشىلىق قىلىڭلار، ئۇرۇق-تۇغقانچىلىق مۇناسىۋېتىڭلار بولغان قوشنا ۋە ئۇرۇق-تۇغقانچىلىق مۇناسىۋېتىڭلار بولمىغان قوشنىلارغىمۇ ياخشىلىق قىلىڭلار، يېنىڭلاردىكى سەپەردىشىڭلارغا ۋە يولدا ئۇزۇق-تۈلۈكى ئۈزۈلۈپ قالغان ناتونۇش مۇساپىرغىمۇ ياخشىلىق قىلىڭلار، قول ئاستىڭلاردىكى قۇل-چۆرىلىرىڭلارغا ياخشىلىق قىلىڭلار. ئاللاھ ئۆزىگە تەمەننا قويىدىغان، باشقىلارغا چوڭچىلىق قىلىدىغان ۋە باشقىلار ئالدىدا پەخىرلەنگەن ھالدا ئۆزىنى ماختايدىغان كىشىلەرنى ياخشى كۆرمەيدۇ.

ئاللاھ تائالا ئۆزى بەرگەن رىزىقتىن ياخشىلىق يوللىرىغا ئىشلىتىشنى ۋاجىب قىلغان كىچىككىنە بىر قىسمىنىمۇ بەرگىلى ئۇنىمايدىغان، گەپ-سۆزلىرى ۋە ئىش-ھەرىكەتلىرى ئارقىلىق باشقىلارنىمۇ بەرمەسلىككە تەشۋىق قىلىدىغانلارنى ياقتۇرمايدۇ. بۇلار ئاللاھ ئۆز پەزلىدىن بەرگەن رىزىق، ئىلىم ۋە باشقا تۈرلۈك نېئمەتلەرنى يوشۇرىدۇ، كىشىلەرگە ھەقنى ئوچۇق ئېيتماي، ھەقىقىي ئەھۋالنى يوشۇرىدۇ، يالغان-ياۋىداقلارنى ئاشكارىلايدۇ. بۇ كاپىرلارنىڭ خۇسۇسىيىتىدۇر، بىز ھەقىقەتەن كاپىرلارغا خورلىغۇچى ئازاب تەييارلىدۇق.

ئەنە شۇنىڭدەك، بىز بۇ ئازابنى پۇل-ماللىرىنى كىشىلەرگە كۆز-كۆز قىلىپ مەدھىيەگە ئېرىشىش ئۈچۈن چىقىم قىلىدىغان، ھالبۇكى ئاللاھقا ۋە قىيامەت كۈنىگە ئىشەنمەيدىغانلارغا تەييارلىدۇق. بىز ئۇلارغا ئاشۇ خارلىغۇچى ئازابنى تەييارلىدۇق. ئۇلارنىڭ شەيتانغا ئەگەشكەنلىكى پەقەت ئۆزلىرىنى ئازدۇرۇۋەتتى. كىمگە شەيتان ھەمراھ بولىدىكەن، ئۇ .نېمىدىگەن يامان ھەمراھ!؟

ئۇلار ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ھەقىقىي ئىشەنسە، پۇل-ماللىرىنى نىيەتلىرىنى خالىس قىلىپ ئاللاھ يولىدا سەرپ قىلسا، ئۇلارغا نېمە زىيىنى بار؟ ئەكسىچە بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسىدە ياخشىلىق بارغۇ!؟. ئاللاھ ئۇلارنى ياخشى بىلگۈچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئەھۋالى ئاللاھقا مەخپىي قالمايدۇ. ئاللاھ ھەر كىمنىڭ ئەمىلىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھ ھەقىقەتەن ئادىلدۇر، بەندىلىرىگە قىلچە زۇلۇم قىلمايدۇ. ئۇلارنىڭ ياخشىلىقىدىن كىچىك چۈمۈلىچىلىك نەرسىنىمۇ كېمەيتىۋەتمەيدۇ، ھەمدە يامانلىقىغا كىچىككىنە نەرسىنى قوشۇپمۇ قويمايدۇ. زەررىچىلىك ياخشىلىقى بوپقالسا، مەرھەمەت قىلىپ ئۇنى ھەسسىلەپ كۆپەيتىپ بېرىدۇ ھەمدە مۇكاپاتنى ھەسسىلەش بىلەن بىرگە يەنە ئۆز پەزلىدىن كاتتا ساۋابلارنى بېرىدۇ.

بىز ھەر ئۈممەتنىڭ پەيغەمبىرىنى ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىغا گۇۋاھچى قىلىپ كەلتۈرىدىغان، ئەي پەيغەمبەر! سېنىمۇ ئۈممىتىڭگە گۇۋاھچى قىلىپ كەلتۈرىدىغان قىيامەت كۈنىدە ئۇلارنىڭ ئەھۋالى قانداق بوپ كېتەر؟!

ئاشۇ ئۇلۇغ كۈندە ئاللاھقا كاپىر بولغان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئاسىيلىق قىلغانلار تۇپراققا ئايلىنىپ، يەر بىلەن ئوخشاش بولۇپ كېتىشنى ئارزۇ قىلىدۇ، ئۇلار قىلمىشلىرىدىن ھېچنەرسىنى ئاللاھتىن يوشۇرالمايدۇ. چۈنكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ تىللىرىنى مۆھۈرلىۋەتكەنلىكتىن ئۇلار سۆزلىيەلمەيدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ باشقا ئەزالىرىغا سۆزلەشكە رۇخسەت بېرىدۇ، ئاندىن ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى ھەققىدە گۇۋاھلىق بېرىدۇ.

ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! سىلەر مەست بولۇپ قالغىنىڭلاردا تاكى مەستلىكىڭلاردىن تولۇق يېشىىلىپ، نېمە دېگىنىڭلارنى پەرقلەندۈرگىدەك بولمىغۇچە ناماز ئوقۇماڭلار -بۇ، ھاراق كەسكىن ھارام قىلىنىشتىن بۇرۇنقى ھۆكۈمدۇر-. ئەگەر جۇنۇب بولساڭلار، تاكى غۇسلى قىلمىغۇچە ناماز ئوقۇماڭلار، مەسجىدكىمۇ كىرمەڭلار، پەقەت مەسجىدتە تۇرماي ئۆتۈپ كېتىش ئۈچۈن كىرسەڭلار بولىدۇ. ئەگەر سۇ زىيان قىلىدىغان بىرەر كېسەلگە گىرىپتار بولغان بولساڭلار، ياكى سەپەردە بولساڭلار، ياكى تاھارەت سۇندۇرۇپ ۋە ياكى ئاياللار بىلەن جىنسىي ئالاقىدە بولۇپ، سۇ تاپالمىساڭلار، پاك تۇپراقنى يۈزۈڭلار ۋە قولۇڭلارغا سۈرتۈپ تەيەممۇم قىلىڭلار. ئاللاھ سىلەرنىڭ كەمچىلىكلىرىڭلارنى ئەپۇ قىلغۇچى ۋە خاتالىقلىرىڭلارنى كەچۈرۈم قىلغۇچىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ تائالا تەۋراتتىكى ئىلىمدىن نېسىۋە بەرگەن يەھۇدىيلارنىڭ گۇمراھلىقنى ھىدايەتكە ئالماشتۇرغانلىقىدىن خەۋىرىڭ بارمۇ؟. ئى مۇئمىنلەر! يەھۇدىيلار سىلەرنىڭمۇ ئۆزلىرىنىڭ ئەگرى يولىدا مېڭىشىڭلار ئۈچۈن سىلەرنى پەيغەمبەر ئېلىپ كەلگەن توغرا يولدىن ئازدۇرۇشنىڭ كويىدا بولىدۇ.

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ دۈشمەنلىرىڭلارنى سىلەردىن ياخشىراق بىلگەچكە، سىلەرگە ئۇلارنىڭ ئەھۋاالىنى ئېيتىپ بېرىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ سىلەرگە بولغان دۈشمەنلىكىنى پاش قىلىدۇ. ئاللاھ سىلەرگە يېتەرلىكتۇركى، ئۇ سىلەرنى ئۇلارنىڭ يامانلىقلىرىدىن ساقلايدۇ. ئاللاھ سىلەرگە يېتەرلىكتۇركى، ئۇ سىلەرنى ئۇلارنىڭ سۇيىقەستلىرىدىن ۋە ئازار-كۈلپەتلىرىدىن قوغدايدۇ ھەمدە سىلەرگە ئۇلارغا قارشى ياردەم بېرىدۇ.

يەھۇدىيلارنىڭ ئىچىدە شۇنداق ناچار كىشىلەر باركى، ئۇلار ئاللاھ نازىل قىلغان سۆزنى ئۆزگەرتىپ، ئۇنى ئاللاھ نازىل قىلغاندىن باشقا تەرەپكە بۇرۇۋېتىدۇ. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇلارنى بىرەر ئىشقا بۇيرۇغان چاغدا ئۇلار: «سۆزۈڭنى ئاڭلىدۇق، ئەمما بۇيرۇقۇڭغا ئاسىيلىق قىلدۇق» دېيىشىدۇ. ئۇلار مەسخىرە قىلىپ: «بىزنىڭ دەيدىغانلىرىمىزغا قۇلاق سالغىن، سەن قۇلاق سالمىدىڭ» دېيىشىدۇ. ئۇلار: «راعنا» دېيىش ئارقىلىق ئۆزلىرىنى «بىزگە قۇلاق سېلىشقا ئەھمىيەت بەرگىن» دېمەكچى بولغاندەك كۆرسىتىشكە ئۇرۇنىدۇ - يۇ، ئەمەلىيەتتە بۇ سۆزنى تەلەپپۇز قىلغاندا تىللىرىنى تولغاپ پەيغەمبەرنى مەسخىرە قىلماقچى بولۇشىدۇ. قارىماققا پەيغەمبەرگە دۇئا قىلماقچى بولغاندەك قىلىدۇ - يۇ، ئەمەلىيەتتە دىنغا تەنە قىلىشىدۇ. كاشكى ئۇلار «سۆزۈڭنى ئاڭلىدۇق، بۇيرۇقۇڭغا ئاسىيلىق قىلدۇق» دېگۈچە «سۆزۈڭنى ئاڭلىدۇق ۋە بۇيرۇقۇڭغا بويسۇندۇق» دېگەن بولسا، «بىزگە قۇلاق سالغىن، سەن قۇلاق سالمىدىڭ» دېگۈچە «سۆزىمىزگە قۇلاق سالغىن» دېگەن بولسا، «بىزگە ئەخمەق بولۇپ بەرگىن» دېگۈچە «بىزگە مۆھلەت بەرگىن، دېگەنلىرىڭنى ئاڭقىرىۋالايلى» دېگەن بولسا، ئەلۋەتتە بۇ ئۇلار ئۈچۈن ئۇلارنىڭ دەسلەپتە دېگەنلىرىدىن تولىمۇ ياخشى ۋە توغرا بولغان بولاتتى، چۈنكى بۇ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھۇزۇرىغا لايىق گۈزەل ئەخلاقنىڭ جۈملىسىدىن ئىدى. لېكىن ئۇلار كاپىر بولغانلىقى تۈپەيلىدىن ئاللاھ ئۇلارغا لەنەت قىلىپ، رەھمىتىدىن يىراق قىلدى. شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىگە پايدا ئېلىپ كېلىدىغان دەرىجىدە ئىمان ئېيتمايدۇ.

ئەي كىتاب بېرىلگەن يەھۇدىي ۋە ناسارالار! يۈزۈڭلاردىكى سەزگۈ ئەزالىرىڭلارنى گەردىنىڭلارغا قىلىپ قويۇشتىن بۇرۇن ياكى شەنبە كۈنى بېلىق تۇتۇشتىن چەكلەنگەندىن كېيىنمۇ چەكتىن ئېشىپ بېلىق تۇتقانلارنى ئۆز رەھمىتىمىزدىن يىراق قىلىپ، تەلەتىنى مايمۇنغا ئۆزگەرتىۋەتكەندەك، سىلەرنىمۇ رەھمىتىمىزدىن قوغلاندى قىلىشتىن بۇرۇن بىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان، قولۇڭلاردىكى تەۋرات ۋە ئىنجىلنى تەستىقلايدىغان قۇرئان كەرىمگە ئىمان ئېيتىڭلار. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقى ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشى چوقۇم ئەمەلگە ئاشىدۇ.

شەكسىزكى ئاللاھ تائالا ئۆزىگە مەخلۇقاتلىرى ئىچىدىن ھېچنەرسىنىڭ شېرىك قىلىنىشىنى كەچۈرمەيدۇ، ئەمما پەزلى-مەرھەمىتى بىلەن ئۆزى خالىغان كىشىنىڭ شېرىك ۋە كۇپرىدىن باشقا خاتالىقلىرىنى ئۆتۈۋېتىدۇ ياكى ئادالىتىنى نامايان قىلىش يۈزىسىدىن ئۆزى خالىغان كىشىگە گۇناھلىرىغا تۇشلۇق جازا بېرىدۇ. كىمكى ئاللاھقا باشقا نەرسىنى شېرىك قىلىدىكەن، ھەقىقەتەن ئېغىر گۇناھ سادىر قىلغان بولىدۇكى، مۇشۇ پېتى ئۆلۈپ كەتكەن كىشىگە مەغپىرەت قىلىنمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆزلىرىنى گۇناھسىز، قىلغان ئەمەللىرىنى توغرا دەپ ماختىنىدىغان كىشىلەرنى كۆرمىدىڭمۇ؟ بەلكى ئاللاھ تائالا بەندىلىرى ئىچىدىن ئۆزى خالىغان كىشىنى ماختايدۇ ۋە گۇناھتىنمۇ پاكلايدۇ، چۈنكى ئاللاھ تائالا دىللاردىكى مەخپىيەتلىكلەرنىمۇ بىلگۈچىدۇر. بەندىلەرنىڭ قىلغان ئەمەللىرىنىڭ ساۋابىدىن خورمىنىڭ ئۇرۇقچىسىدىكى يىپقا چاغلىق نەرسىمۇ قەتئىي كېمەيتىۋېتىلمەيدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنى ماختاش ئارقىلىق قانداق قىلىپ ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇۋاتقانلىقىغا دىققەت قىلغىن. بۇ قىلمىش ئۇلارنىڭ گۇمراھلىقىدىن كېلىپ چىققان ئاشكارا گۇناھ بولۇشقا يېتەرلىكتۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ تائالا ئىلىمدىن ئازغىنە نېسىۋە بەرگەن يەھۇدىيلارنىڭ ھالىنى كۆرۈپ، ئەجەبلەندىڭمۇ؟ ئۇلار ئاللاھنى قويۇپ، ئۆزلىرى پەيدا قىلىۋالغان مەبۇدلىرىغا ئىمان ئېيتىدۇ ۋە مۇشرىكلارغا خۇشامەت قىلىپ: شەكسىزكى ئۇلار مۇھەممەدنىڭ ھەمراھلىرىدىنمۇ توغرىراق يولدىدۇر، دەيدۇ.

ئەنە ئاشۇلار شۇنداق ئېتىقادى بۇزۇق كىشىلەردۇركى، ئاللاھ ئۇلارنى ئۆز رەھمىتىدىن يىراق قىلدى. ئاللاھ تائالا كىمنى ئۆز رەھمىتىدىن يىراق قىلىدىكەن، ھەرگىزمۇ ئۇنىڭغا ئىگە بولالايدىغان ياردەمچى تاپالمايسەن.

ئۇلارغا پادىشاھلىقتىن ھېچقانداق نېسىۋە يوق. ناۋادا ئۇلارنىڭ پادىشاھلىقتىن خورمىنىڭ ئۇرۇقچىسىغا چاپلىشىپ قالغان نېپىز پوستلاقچىلىك نېسىۋىسى بولسىدى، ئۇلار ھېچكىمگە ھېچنەرسە بەرمىگەن بولاتتى.

بەلكى ئۇلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ۋە ئۇنىڭ ساھابىلىرىگە ئاللاھ تەرىپىدىن بېرىلگەن پەيغەمبەرلىك، ئىمان ۋە زېمىندا قۇدرەت تېپىشتىن ئېبارەت نېئمەتلەرگە ھەسەت قىلىشىدۇ. ئۇلار مۇئمىنلەرگە نېمىشقا ھەسەت قىلىشىدۇ؟ ھالبۇكى بىز ئىلگىرى ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەۋلادلىرىغا ئاسماندىن نازىل قىلىنغان كىتاب ۋە ئۇ كىتابتىن باشقا بىز ۋەھىي قىلغان نەرسىلەرنى ھەمدە ئۇلارغا ئىنسانلار ئۈستىدىن ھۆكۈمرانلىق يۈرگۈزىدىغان كاتتا پادىشاھلىقنى بەردۇق.

ئەھلى كىتاب ئىچىدە ئاللاھ تائالا ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامغا ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى ئىچىدىن چىققان پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلغان كىتابلارغا ئىمان ئېيتقان بىر قىسىم كىشىلەر بار. ئۇلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان قۇرئانغىمۇ شۇنداق پوزىتسىيەدە بولدى. دوزاخ ئۇلاردىن كاپىر بولغانلارغا يېتەرلىك جازادۇر.

شەكسىزكى بىز ئايەتلىرىمىزگە كاپىر بولغانلارنى قىيامەت كۈنى ھەر تەرەپتىن قورشاپ تۇرىدىغان ئوتقا كىرگۈزىمىز. ئۇ ئوت ھەر قاچان ئۇلارنىڭ تېرىلىرىنى كۆيدۈرۈپ تاشلىغاندا، ئۇلارغا قىلىنغان ئازاب ئىزچىل بولۇشى ئۈچۈن ئۇلارغا باشقا تېرىلەرنى ئالماشتۇرىمىز. ئاللاھ ھەقىقەتەن غالىبتۇر، ئۇنىڭغا ھېچنەرسە تەڭ كېلەلمەيدۇ. ئۇ ئۆزى پىلانلىغان ۋە ھۆكۈم قىلغان ئىشلاردا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان مۇئمىنلەرنى قىيامەت كۈنى سارايلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىمىز، ئۇلار ئۇ جايدا مەڭگۈ قالىدۇ. ئۇلار ئۈچۈن بۇ جەننەتلەردە ھەر قانداق مەينەتچىلىكتىن پاكلانغان جۈپتلەر بار. بىز چوقۇم ئۇلارنى بەك ئىسسىقمۇ ئەمەس، بەك سوغۇقمۇ ئەمەس، ھەممە ياققا تاشلىنىپ تۇرىدىغان، قويۇق سايىلىك باغچىلارغا كىرگۈزىمىز.

شەكسىزكى ئاللاھ تائالا سىلەرنى ئامانەتلەرنى ئىگىسىگە تاپشۇرۇشقا، كىشىلەر ئارىسىدا ھۆكۈم قىلغاندا ئادىل بولۇشقا، ھۆكۈمدە ئاغمىچىلىق بىلەن زۇلۇم قىلماسلىققا بۇيرۇيدۇ. شەكسىزكى ئاللاھ تائالانىڭ داۋاملىق سىلەرگە ۋەز-نەسىھەت قىلىپ تۇرۇشى ۋە يول كۆرسىتىشلىرى نېمىدېگەن ياخشى - ھە!. شەكسىزكى ئاللاھ سۆزۈڭلارنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ئىش-ھەرىكەتلىرىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر.

ئى ئاللاھقا ئىشەنگەن ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! بۇيرۇغاننى قىلىش ۋە چەكلىگەندىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىڭلار. سىلەرنى ئاسىيلىققا بۇيرۇمىسىلا ئىش ئۈستىدىكىلەرگىمۇ بويسۇنۇڭلار. ناۋادا بىرەر ئىشتا ئوخشىمىغان قاراشتا بوپقالساڭلار، ئەگەر ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشىنىدىغانلا بولساڭلار بۇ ئىشتا ئاللاھنىڭ كىتابىغا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ سۈننىتىگە مۇراجىئەت قىلىڭلار. ئەنە شۇنداق كىتابقا ۋە سۈننەتكە مۇراجىئەت قىلىش ئۆز قارىشىدا چىڭ تۇرۇۋېلىپ بارغانسېرى ئىختىلاپقا چۆككەندىن ياخشى ۋە سىلەرگە ئېلىپ كېلىدىغان نەتىجىسىمۇ گۈزەلدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ساڭا نازىل قىلىنغان قۇرئانغا ۋە سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان كىتابلارغا ئىمان كەلتۈرگەنلىكىنى داۋراڭ سالىدىغان يەھۇدىيلارنىڭ مۇناپىقلىرىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ ئۇلار ئارىلىرىدىكى دەتالاشلاردا ئاللاھ يولغا قويغان شەرىئەتنى قويۇپ، ئىنسانلار چىقىرىۋالغان قانۇنلارنىڭ ئالدىغا دەۋالىشىپ بارماقچى بولۇشىدۇ، ھالبۇكى ئۇلار بۇنى ئىنكار قىلىشقا بۇيرۇلغان ئىدى. شەيتان ئۇلارنى توغرا يول تېپىۋالمىسۇن دەپ ھەقتىن تولىمۇ يىراقلاشتۇرۇۋېتىشنىڭ كويىدا بولىدۇ.

ناۋادا بۇ مۇناپىقلارغا: ئاراڭلاردىكى دەۋا-دەستۇرلارنى ھەل قىلىشتا ئاللاھ تائالا كىتابىدا نازىل قىلغان ھۆكۈملەرگە ۋە پەيغەمبەرنىڭ يېنىغا كېلىڭلار دېيىسلە، -ئەي پەيغەمبەر!- ئۇلارنىڭ سەندىن تامامەن يۈز ئۆرۈگەنلىكتىن ئەرز-شىكايەتلىرىنى باشقىلارنىڭ يېنىغا كۆتۈرۈپ بېرىشقانلىقىنى كۆرىسەن.

ئەي پەيغەمبەر! قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن بېشىغا خاپىلىق كەلگەندە ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىپ ساڭا: بىزنىڭ باشقىلارنىڭ قېشىغا ئەرز-شىكايەتلىرىمىزنى كۆتۈرۈپ بېرىشتا پەقەت دەتالاشقا چۈشۈپ قالغان ئىككى تەرەپنىڭ ئارىسىنى چىرايلىقچە ياراشتۇرۇپ قويۇشتىن باشقا غەرىزىمىز يوق، دەپ ئۆزۈرخاھلىق ئېيتىپ كېلىشىدۇ. ئۇلار بۇ سۆزلىرىدە يالغانچىدۇر. چۈنكى ئېھسان دېگەن پەقەت بەندىلەر ئۈستىدىن ئاللاھنىڭ شەرىئىتىنى يۈرگۈزۈش ئارقىلىق بولىدۇ.

ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ دىللىرىدا يوشۇرغان نىفاق ۋە يامان غەرەزلىرىنى ياخشى بىلىدۇ. -ئەي پەيغەمبەر!- شۇڭا ئۇلارنى ئۆز مەيلىگە قويۇۋەتكىن، ئۇلار بىلەن كارىڭ بولمىسۇن، ئاللاھنىڭ ساۋاب-مۇكاپاتلىرىغا رىغبەتلەندۈرۈش ۋە ئازابىدىن قورقۇتۇش يۈزىسىدىن ئۇلارغا ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى ئۇقتۇرۇپ قويغىن. ئۇلارغا دىللىرىغا چوڭقۇر تەسىر قىلىدىغان پاساھەتلىك سۆزلەرنى قىلغىن.

بىز ھەرقانداق بىر پەيغەمبەر ئەۋەتسەك، ئۇ بۇيرۇغان ئىشلاردا ئاللاھنىڭ خاھىشى ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ئىتائەت قىلىنسۇن دەپ ئەۋەتتۇق. ئەي پەيغەمبەر! ئەگەر ئۇلار گۇناھ-مەئسىيەت قىلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان چاغدا، قىلغان گۇناھلىرىنى ئېتىراپ قىلىپ، قىلمىشلىرىغا پۇشايمان قىلغان ۋە ئاللاھقا تەۋبە قىلغان ھالدا سەن ھايات ۋاقتىڭدا يېنىڭغا كەلگەن بولسا ۋە ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىگەن بولسا، سەنمۇ ئۇلار ئۈچۈن مەغپىرەت تىلىگەن بولساڭ، ئەلۋەتتە ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى كۆپ قوبۇل قىلغۇچى ۋە ئۇلارغا نەقەدەر شەپقەتلىك ئىكەنلىكىنى بىلىپ قالاتتى.

ھەقىقىي ئەھۋال بۇ مۇناپىقلار ئويلىغاندەك ئەمەس. ئاللاھنىڭ زاتى بىلەن قەسەمكى، ئۇلار ئارىلىرىدا يۈز بەرگەن ھەرقانداق دەتالاشتا پەيغەمبەر ھايات ۋاقتىدا شۇنىڭ يېنىغا، ۋاپات تاپقاندىن كېيىن ئۇنىڭ شەرىئىتىگە دەۋا-دەستۇرلىرىنى كۆتۈرۈپ بارمىغۇچە، ئاندىن پەيغەمبەرنىڭ ھۆكمىگە رازى بولۇپ، قەلبىدىكى ئازراق بولسىمۇ سىقىلىش ۋە ئىككىلىنىش قالمىغۇچە ۋە ئۇنىڭ ھۆكمىگە چىن كۆڭلىدىن بويسۇنۇپ، تامامەن قوبۇل قىلمىغۇچە ھەقىقىي راستچىل مۇئمىنلەردىن بولالمايدۇ.

ناۋادا بىز ئۇلارغا بىر-بىرىنى ئۆلتۈرۈشنى ياكى يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقىرىۋېتىشنى پەرز قىلساق ئىدۇق، ئۇلارنىڭ ئازغىنىسىدىن باشقىسى بۇيرۇقىمىزنى ئۇرۇندىمايتتى. شۇڭا ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ ئۆزلىرىنى قىلالمايدىغان ئىشقا بۇيرۇمىغانلىقىغا كۆپ شۈكۈر قىلسۇن. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش توغرىسىدا قىلىنغان نەسىھەتلەرگە ئەمەل قىلغان بولسا ئىدى، بۇنداق قىلىش ئەلۋەتتە قارشى چىققاندىن كۆپ ياخشى ۋە ئۇلارنىڭ ئىمانى تېخىمۇ مۇستەھكەم بولاتتى، شۇنداقلا بىز ئۇلارغا ھۇزۇرىمىزدىن كاتتا ساۋاب-مۇكاپاتلارنى بەرگەن بولاتتۇق ھەمدە ئۇلارنى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ جەننىتىگە ئېلىپ بارىدىغان يولغا مۇۋەپپەق قىلغان بولاتتۇق.

ناۋادا بىز ئۇلارغا بىر-بىرىنى ئۆلتۈرۈشنى ياكى يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقىرىۋېتىشنى پەرز قىلساق ئىدۇق، ئۇلارنىڭ ئازغىنىسىدىن باشقىسى بۇيرۇقىمىزنى ئۇرۇندىمايتتى. شۇڭا ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ ئۆزلىرىنى قىلالمايدىغان ئىشقا بۇيرۇمىغانلىقىغا كۆپ شۈكۈر قىلسۇن. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش توغرىسىدا قىلىنغان نەسىھەتلەرگە ئەمەل قىلغان بولسا ئىدى، بۇنداق قىلىش ئەلۋەتتە قارشى چىققاندىن كۆپ ياخشى ۋە ئۇلارنىڭ ئىمانى تېخىمۇ مۇستەھكەم بولاتتى، شۇنداقلا بىز ئۇلارغا ھۇزۇرىمىزدىن كاتتا ساۋاب-مۇكاپاتلارنى بەرگەن بولاتتۇق ھەمدە ئۇلارنى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ جەننىتىگە ئېلىپ بارىدىغان يولغا مۇۋەپپەق قىلغان بولاتتۇق.

ناۋادا بىز ئۇلارغا بىر-بىرىنى ئۆلتۈرۈشنى ياكى يۇرتلىرىدىن قوغلاپ چىقىرىۋېتىشنى پەرز قىلساق ئىدۇق، ئۇلارنىڭ ئازغىنىسىدىن باشقىسى بۇيرۇقىمىزنى ئۇرۇندىمايتتى. شۇڭا ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ ئۆزلىرىنى قىلالمايدىغان ئىشقا بۇيرۇمىغانلىقىغا كۆپ شۈكۈر قىلسۇن. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش توغرىسىدا قىلىنغان نەسىھەتلەرگە ئەمەل قىلغان بولسا ئىدى، بۇنداق قىلىش ئەلۋەتتە قارشى چىققاندىن كۆپ ياخشى ۋە ئۇلارنىڭ ئىمانى تېخىمۇ مۇستەھكەم بولاتتى، شۇنداقلا بىز ئۇلارغا ھۇزۇرىمىزدىن كاتتا ساۋاب-مۇكاپاتلارنى بەرگەن بولاتتۇق ھەمدە ئۇلارنى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ جەننىتىگە ئېلىپ بارىدىغان يولغا مۇۋەپپەق قىلغان بولاتتۇق.

كىمكى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىدىكەن، قىيامەت كۈنى ئۇ كىشى ئاللاھ تائالا جەننەتكە كىرىشكە مۇۋەپپەق قىلغان پەيغەمبەرلەر ھەمدە پەيغەمبەرلەر ئېلىپ كەلگەن دىنغا بولغان ئىشەنچىسى مۇكەممەل بولغان سىددىقلار، ئاللاھ يولىدا ئۆلتۈرۈلگەن شېھىتلەر، ئىچكى-تاشقى جەھەتتىن دۇرۇس بولغانلىقتىن ئەمەللىرىمۇ ياخشى بولغان سالىھ كىشىلەر بىلەن بىرگە بولىدۇ. ئەنە شۇ كىشىلەر جەننەتتە نېمىدېگەن ياخشى ھەمراھلار - ھە!.

يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئاشۇ ساۋاب-مۇكاپاتلار ئاللاھنىڭ بەندىلىرىگە قىلغان ئىلتىپاتىدۇر. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ ئەھۋالىنى بىلىشتە يېتەرلىكتۇر. ئۇ ھەركىمنىڭ ئەمىلىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! دۈشمىنىڭلارغا قارشى ئۇرۇش ئېچىشقا ياردىمى بولىدىغان ۋاسىتىلەرنى قوللىنىش ئارقىلىق ھۇشيار بولۇڭلار. ئۇلار تەرەپكە مەيلى گۇرۇھ-گۇرۇھقا بۆلۈنۈپ، مەيلى ھەممىڭلار بىردەك يۈرۈش قىلىڭلار، بۇ ئىشلارنى ئۆز مەنپەئەتىڭلارنى ۋە دۈشمىنىڭلارغا بېرىلىدىغان زەربىنى چىقىش قىلغان ئاساستا ئورۇنلاشتۇرساڭلار بولىدۇ.

ئى مۇئمىنلەر! ئاراڭلاردا قورقۇنچاقلىق قىلىپ دۈشمەنگە قارشى ئۇرۇشقا چىقىشتىن قېپقالغان بىر بۆلۈك كىشىلەر باركى، بۇنداق ئادەملەر باشقىلارنىڭمۇ ئىرادىسىنى بوشاشتۇرۇۋېتىدۇ، ئۇلار ئىمانى ئاجىز مۇناپىقلاردۇر. ئەگەر سىلەرگە ئۆلۈم كەلسە ياكى مەغلۇبىيەت يەتسە، ئۇلاردىن بىرى ئۆزىنىڭ ساق قالغىنىغا خۇرسەن بولۇپ: ئاللاھ ماڭا مەرھەمەت قىپتۇ، ھېلىمۇ ياخشى ئۇلار بىلەن بىرگە جەڭگە چىقماپتىمەن، بولمىسا ماڭىمۇ شۇلارغا ئوخشاش خاپىلىق كېلەتتىكەن، دەيدۇ.

ئەي مۇسۇلمانلار! ناۋادا سىلەر غەلىبە قازىنىش ياكى غەنىمەتكە ئېرىشىش دېگەندەك ئاللاھنىڭ ئىلتىپاتىغا ئېرىشىپ قالساڭلار، جىھادتىن قېپقالغانلار گوياكى بۇندىن بۇرۇن ئاراڭلاردا ھېچقانداق ئۈلپەتداشلىق ۋە سەپداشلىق مەۋجۇت بولمىغاندەك: كاشكى مەنمۇ شۇلار بىلەن جەڭگە قاتناشقان بولسام، شۇلارغا ئوخشاش كاتتا غەنىمەتكە ئېرىشكەن بولاتتىم، دەيدۇ.

ئاخىرەتكە قىزىقىپ ھاياتىي دۇنيادىن ۋاز كەچكەن، ئىمانىدا راستچىل مۇئمىنلەر ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنىڭ ئۈستۈن بولۇشى ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلسۇن. كىمكى ئاللاھنىڭ كەلىمىسى ئۈستۈن بولۇشى ئۈچۈن ئۇنىڭ يولىدا جىھاد قىلىپ، شېھىت بولسا ياكى دۈشمەنلىرى ئۈستىدىن غەلىبە قىلىپ زەپەر قۇچسا، ئاللاھ تائالا ئۇنىڭغا كاتتا ساۋاب-مۇكاپات بېرىدۇ. ئۇ كاتتا ساۋاب جەننەت ۋە ئاللاھنىڭ رازىلىقىدۇر.

ئى مۇئمىنلەر! سىلەرنى ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن قىلىش ۋە بوزەك قىلىنغان ئەرلەر، ئاياللار، بالىلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن نېمە توستى؟ ئۇلار ئاللاھقا يالۋۇرۇپ: ئەي پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى ئاھالىسى ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش ۋە ئاللاھنىڭ بەندىلىرىگە تاجاۋۇز قىلىش ئارقىلىق زالىم بولغان مەككىدىن چىقارغىن، بىزگە دەرگاھىڭدىن ئىشلىرىمىزغا كۆڭۈل بۆلىدىغان ۋە بىزنى كاپىرلارنىڭ زىيانكەشلىكىدىن قوغدايدىغان بىرىنى ئەۋەتكىن، دەپ دۇئا قىلىۋاتىدۇ.

ئىمانىدا راستچىل مۇئمىنلەر ئاللاھنىڭ سۆزىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا ئۇرۇش قىلىدۇ، كاپىرلار بولسا ئۆزلىرىنىڭ باتىل ئىلاھلىرى ئۈچۈن ئۇرۇش قىلىدۇ. شەيتاننىڭ سەپداشلىرىغا قارشى ئۇرۇش قىلىڭلار. ئەگەر ئۇلارغا قارشى ئۇرۇش قىلساڭلار، چوقۇم ئۇلار ئۈستىدىن غالىب كېلىسىلەر، چۈنكى شەيتاننىڭ تەدبىرى ئاجىز بولۇپ، ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلغۇچىلارغا زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆزلىرىگە جىھاد پەرز قىلىنىشىنى تىلىگەندە: (ھازىرچە) ئۇرۇشتىن قوللىرىڭلارنى تارتىڭلار، ناماز ئوقۇپ، زاكاتنى ئادا قىلغاچ تۇرۇڭلار، دېيىلگەن بىر بۆلۈك ساھابىلىرىڭنىڭ ھالىدىن خەۋىرىڭ بارمۇ؟ -بۇ، جىھاد پەرز قىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئىش ئىدى-. ئۇزاق ئۆتمەي ئۇلار مەدىنىگە ھىجرەت قىلىپ، ئىسلام كۈچەيگەندە جىھاد پەرز قىلىنسا، ئۇلارنىڭ بىر قىسمىغا جىھاد قىلىش ئېغىر كېلىپ، كىشىلەردىن خۇددى ئاللاھتىن قورققاندەك ياكى ئۇنىڭدىنمۇ بەكرەك قورقىدىغان بوپقالدى، ھەمدە: ئەي پەرۋەردىگارىمىز، بىزگە نېمىشقا جىھادنى پەرز قىلدىڭ؟ بىز دۇنيادىن بىر مۇددەت بەھىرلىنىۋالغانغا قەدەر يەنە ئازراق كېچىكتۈرسەڭ بولماسىمىدى؟ دېيىشتى. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، دۇنيا مەنپەئەتى ھەرقانچە ۋايىغا يەتسىمۇ (ئاخىرەت نېئمەتلىرىگە نىسبەتەن) يەنىلا ئاز، ھامان يوقىلىدۇ. ئاخىرەت بولسا ئاللاھتىن قورققان كىشىلەر ئۈچۈن ھەممىدىن ياخشىدۇر، چۈنكى ئۇ ئۈزۈلۈپ قالمايدىغان، دائىمىي نېئمەتتۇر. سىلەرنىڭ ياخشى ئەمەللىرىڭلاردىن، گەرچە خورمىنىڭ ئۇرۇقچىسىدىكى يىپقا چاغلىق كىچىككىنە نەرسىمۇ كېمەيتىۋېتىلمەيدۇ.

سىلەر جەڭ مەيدانىدىن يىراق، مۇستەھكەم قەلئەلەرگە بېكىنىۋالغان تەقدىردىمۇ، ئەجىلىڭلار كەلگەندە ئۆلۈم ھامان سىلەر بار يەرنى تاپىدۇ. ناۋادا بۇ مۇناپىقلار كۆپ پەرزەنت ۋە كەڭتاشا رىزىق دېگەندەك ئۆزلىرىنى خۇش قىلىدىغان نېئمەتلەرگە ئېرىشسە، بۇ ئاللاھنىڭ بىزگە قىلغان ئىلتىپاتى، دېيىشىدۇ. ئەگەر ئۇلارنىڭ پەرزەنتلىرى ياكى رىزقىغا بىرەر كېلىشمەسلىك يەتسە، ئۇلار بۇنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن كۆرۈپ: بۇ كېلىشمەسلىك سېنىڭ سەۋەبىڭدىن كەلدى، دېيىشىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا جاۋابەن: ھەر قانداق خۇشاللىق ۋە خاپىلىق ئاللاھنىڭ ھۆكمى ۋە تەقدىرى بىلەن كېلىدۇ، دېگىن. مۇشۇ گەپنى دېگەن ئاشۇ كىشىلەر نېمىشقا سېنىڭ دېگەنلىرىڭنى چۈشىنەي دېمەيدۇ؟!

ئەي ئادەم ئەۋلادى! سېنى خۇرسەن قىلىدىغان مال-مۈلۈك ۋە پەرزەنتلەر ئاللاھنىڭ ساڭا قىلغان ئىلتىپاتىدۇر. مال-مۈلكۈڭ ۋە پەرزەنتلىرىڭگە كەلگەن كېلىشمەسلىكلەر بولسا، ئۆزۈڭ قىلغان گۇناھ-مەئسىيەتلەر تۈپەيلىدىندۇر. ئەي پەيغەمبەر! بىز سېنى پۈتكۈل ئىنسانلارغا ئاللاھنىڭ ئەلچىسى قىلىپ ئەۋەتتۇق. سەن ئۇلارغا پەرۋەردىگارىڭ تاپشۇرغان ۋەزىپىنى يەتكۈزىسەن. ئاللاھ سەن يەتكۈزگەن پەيغەمبەرلىكتە سېنىڭ راستچىل ئىكەنلىكىڭگە گۇۋاھچى بولۇشقا يېتەرلىكتۇر، چۈنكى ئاللاھ ساڭا دەلىل-پاكىتلارنى بەرگەن.

كىمكى پەيغەمبەرنىڭ بۇيرۇغانلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىگەنلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئىتائەت قىلىدىكەن، شەكسىزكى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىنى ئۇرۇندىغان بولىدۇ. كىمكى ساڭا ئىتائەت قىلىشتىن باش تارتىدىكەن، -ئەي پەيغەمبەر!- ئۇنىڭغا قايغۇرۇپ كەتمىگىن. چۈنكى بىز سېنى ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنى نازارەت قىلىدىغان كۆزەتچى قىلىپ ئەۋەتمىدۇق. ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنى ساناپ، ھېسابلاپ تۇرىدىغىنى پەقەت بىز.

مۇناپىقلار ساڭا ئېغىزىدا: بىز سېنىڭ بۇيرۇقۇڭغا بويسۇنۇپ، دېگىنىڭنى قىلىمىز، دەيدۇ. ئەمما يېنىڭدىن چىقىپ كەتسىلا، ئۇلاردىن بىر بۆلۈكى مەخپىي ھالەتتە ساڭا ئىزھار قىلغىنىنىڭ ئەكسىچە سۇيىقەست پىلانلايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ سۇيىقەستىنى ئوبدان بىلىدۇ ۋە ئۇلارنى مۇشۇ سۇيىقەستلىرىگە قارىتا جازالايدۇ. شۇڭا ئۇلارغا پەرۋا قىلىپ كەتمىگىن. ئۇلار ساڭا قىلچە زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. ئىشلىرىڭنى ئاللاھقا تاپشۇرغىن، ئۇنىڭغا تايانغىن. ئاللاھ تايىنىشىڭغا يېتەرلىك ھامىيدۇر.

ئۇلار نېمىشقا قۇرئان ئۈستىدە ئويلىنىپ، تاكى ئۇنىڭدا ئازراقمۇ ئوخشاشماسلىق ۋە قالايمىقانچىلىق يوقلۇقى ئېنىق بولغانغا قەدەر تەتقىق قىلمايدۇ؟ شۇنداق قىلغان بولسا ئۇلار سەن ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ ھەقلىقىنىمۇ بىلىپ قالاتتى. ناۋادا بۇ قۇرئان ئاللاھنىڭ غەيرىدىن كەلگەن بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە ئۇلار ئۇنىڭ ھۆكۈملىرىدە قالايمىقانچىلىق ۋە مەنىلىرىدە كۆپلىگەن ئوخشاشماسلىقلارنى بايقىغان بولاتتى.

ناۋادا ئۇ مۇناپىقلارغا مۇسۇلمانلارنىڭ بىخەتەرلىكى ۋە خۇشاللىقىغا ياكى ئەنسىزلىكى ۋە قايغۇسىغا مۇناسىۋەتلىك بىرەر خەۋەر يەتسە، ئۇلار ئۇنى دەرھال پاش قىلىپ، تارقىتىشقا باشلايدۇ. كاشكى ئۇلار بىرئاز سالماقراق بولۇپ، ئەھۋالنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ۋە ساھابىلەر ئىچىدىكى ئىلىملىك، سەمىمىي كىشىلەرگە مەلۇم قىلغان بولسا، ئەلۋەتتە ئۇلار بۇ خەۋەرنى تارقىتىش ياكى مەخپىي تۇتۇش ھەققىدە لايىقىدا قارار چىقارغان بولاتتى. -ئەي مۇئمىنلەر!- ئەگەر ئاللاھ سىلەرگە مەرھەمەت قىلىپ، ئاشۇ مۇناپىقلار مۇپتىلا بولغان كېسەللىكتىن ساقلاپ قالمىغان بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە سىلەردىن ئازغىنا كىشىلەردىن باشقىلىرىڭلار شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسىنىڭ كەينىگە كىرىپ كەتكەن بولاتتىڭلار.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلغىن، سەن باشقىلارنىڭ ئىشىغا جاۋابكار ئەمەسسەن، ئۇنىڭدا سېنىڭ مەسئۇلىيىتىڭ يوق. چۈنكى سېنىڭ مەجبۇرىيىتىڭ پەقەت ئۆزۈڭنى جىھادقا ئۈندەش. مۇئمىنلەرنىمۇ جىھادقا تەرغىب قىلغىن ۋە قىزىقتۇرغىن. ئاللاھ چوقۇم سىلەرنىڭ جىھادىڭلار ئارقىلىق كاپىرلارنىڭ ھەربىي يۈرۈشىنى توسىدۇ. ئاللاھ تائالا ھەممىدىن كۈچلۈكتۇر ۋە جازاسى ئەڭ قاتتىقتۇر.

كىمكى باشقىلارغا پايدا كەلتۈرۈش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىدىكەن، ئۇنىڭ ساۋاب-مۇكاپاتتىن نېسىۋىسى بولىدۇ. كىمكى باشقىلارغا يامانلىق يەتكۈزۈش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلسا، ئۇنىڭغىمۇ گۇناھتىن مەلۇم نېسىۋە بار. ئاللاھ تائالا ئىنسانلارنىڭ بارلىق ئىشلىرىغا شاھىتتۇر ۋە شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ. ئاراڭلاردىن كىم بىرەر ياخشى ئىشنىڭ بەرپا بولۇشىغا سەۋەبچى بولىدىكەن، ئۇنىڭغىمۇ شۇ ياخشىلىقتىن مەلۇم نېسىۋە ۋە ئۈلۈش تېگىدۇ. كىمكى بىرەر يامانلىقنىڭ ئوتتۇرىغا چىقىشىغا سەۋەبچى بولىدىكەن، شۇ يامانلىقنىڭ مەلۇم قىسمى ئۇنىڭغىمۇ كېلىدۇ.

سىلەرگە بىرسى سالام بەرسە، ئۇنىڭغا ئۆزۈڭلارغا قىلغان سالامدىنمۇ ئارتۇقراق ياكى سالامنىڭ ئوخشىشىنى قايتۇرۇڭلار. تېخىمۇ ياخشىسىنى قايتۇرۇش ئەۋزەلدۇر. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ قىلغانلىرىڭلارنى ساقلاپ قويۇپ، ھەركىمگە ئۆز ئەمىلىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھتىن باشقا ئىبادەتكە ھەقلىق بەرھەق مەبۇد يوقتۇر. ئۇ سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىش ئۈچۈن يۈز بېرىشىدە قىلچە شەك بولمىغان قىيامەت كۈنى باشتىن-ئاخىر ھەممەيلەننى توپلايدۇ. سۆزدە ئاللاھتىنمۇ راستچىل كىم بار؟.

ئى مۇئمىنلەر! مۇناپىقلارغا قانداق مۇئامىلە قىلىشتا نېمىشقا ئىككىگە بۆلۈنۈپ كېتىسىلەر؟ بىر بۆلۈكۈڭلار: ئۇلار كاپىر بولغاچقا ئۇلارغا قارشى ئۇرۇش قىلىمىز دەيسىلەر. يەنە بىر بۆلۈكۈڭلار: ئۇلارنىڭ ئىمانى بار، شۇڭا ئۇلار بىلەن ئۇرۇش قىلمايمىز دەيسىلەر. ئۇلارنى دەپ ئۆزئارا ئىختىلاپلىشىشىڭلارنىڭ قىلچە ئورنى يوق. ئاللاھ ئۇلارنى قىلمىشلىرى تۈپەيلىدىن كۇپرىغا ۋە ئازغۇنلۇققا قايتۇرۇۋەتتى. سىلەر ئاللاھ توغرىغا مۇۋەپپەق قىلمىغانلارنى توغرىغا يېتەكلىمەكچىمۇ؟، كىمنىكى ئاللاھ ھەق يولدىن ئازدۇرۇۋېتىدىكەن، سەن ھەرگىزمۇ ئۇنى توغرىغا يېتەكلەشكە ئامال قىلالمايسەن.

مۇناپىقلار سىلەرنىڭمۇ ئۆزلىرىگە ئوخشاش سىلەرگە نازىل قىلىنغان قۇرئانغا كاپىر بولۇشۇڭلارنى، ئاندىن كۇپرىدىمۇ ئۆزلىرىگە ئوخشاش بولۇشۇڭلارنى ئارزۇ قىلىدۇ. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئىمانى بارلىقىنىڭ ئىسپاتى سۈپىتىدە شېرىك ئۇۋىسىدىن ئىسلام دىيارىغا ئاللاھ يولىدا ھىجرەت قىلىپ كەلگەنگە قەدەر ئۇلارنى دۈشمەن بىلىپ، ئۇلار ئىچىدىن دوست تۇتۇۋالماڭلار. ناۋادا ئۇلار بۇنداق قىلىشتىن يۈز ئۆرۈپ، شۇ پېتى تۇرۇۋەرسە، ئۇلارنى تاپقان يەردە تۇتۇپ ئۆلتۈرۈڭلار. ئۇلار ئىچىدىن سىلەرنىڭ ئىشلىرىڭلارنى بىلىدىغان سىرداش دوست تۇتۇۋالماڭلار، دۈشمىنىڭلارغا قارشى سىلەرگە ياردەم بېرىدىغان ياردەمچىمۇ قىلماڭلار.

لېكىن ئۇلار ئىچىدىن سىلەر بىلەن ئارىسىدا ئۇرۇش توختىتىش توغرۇلۇق كېلىشىم تۈزۈشكەن ياكى نە سىلەرگە قارشى، نە ئۆز خەلقىگە قارشى ئۇرۇش قىلىشقا رايى بارماي، قەلبلىرى سىقىلغان ھالدا يېنىڭلارغا كەلگەنلەر بۇنىڭ سىرتىدا. ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى، ئەلۋەتتە ئۇلارنى سىلەردىن كۈچلۈك قىلاتتى-دە، ئۇلار سىلەرگە ھۇجۇم قىلغان بولاتتى. شۇڭا ئاللاھ بېغىشلىغان خاتىرجەملىكنى قوبۇل قىلىڭلار، ئۇلارنى ئۆلتۈرۈپ، ئەسىر ئالىدىغان ئىشنى قىلماڭلار. ناۋادا ئۇلار ئۆزلىرىنى چەتكە ئېلىپ، سىلەرگە ھۇجۇم قىلمىسا ۋە سىلەر بىلەن ئۇرۇش قىلماي، كېلىشىم تۈزۈشكە ماقۇل بولغان ۋاقىتتا، ئاللاھ سىلەرنىڭ ئۇلارنى ئۆلتۈرۈشۈڭلارغا ياكى ئەسىر ئېلىشىڭلارغا يول قويمايدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! مۇناپىقلار ئىچىدە يەنە بىر ئوچۇم كىشىلەر باركى، ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ بىخەتەرلىكى ئۈچۈن سىلەرگە ئىمان ئېيتقاندەك كۆرۈنىدۇ. كاپىر قەۋمىنىڭ يېنىغا بارغاندا ئۇلارنى ئۆزلىرىگە ئىشەندۈرۈش ئۈچۈن كۇپرىنى ئىزھار قىلىشىدۇ. ئۇلار قاچانكى ئاللاھقا كاپىر بولۇشقا ۋە ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرۈشكە چاقىرىلسا، دەرھال ئۇنىڭغا باشچىلاپ كىرىپلا كېتىدۇ. شۇڭا بۇلار سىلەرگە قارشى ئۇرۇش قىلىشنى تاشلاپ، سىلەر بىلەن كېلىشىم تۈزۈشكىلى كەلمىسە ۋە قوللىرىنى سىلەردىن يىغمىسا، ئۇلارنى تاپقان يەردە تۇتۇپ ئۆلتۈرۈڭلار. ئۇلار ئەنە شۇنداق مىجەزلىك كىشىلەركى، بىز ئۇلارنىڭ سىلەرگە قىلغان خىيانىتى ۋە ئالدامچىلىقىنى ئۇلارنى تۇتۇپ ئۆلتۈرۈشۈڭلارغا ئوچۇق سەۋەب قىلدۇق.

بىر مۇئمىننىڭ يەنە بىر مۇئمىننى ئۆلتۈرۈۋېتىشى توغرا ئەمەس، لېكىن بۇ ئىش سەۋەنلىكتىن يۈز بېرىپ قالغان بولسا، (بۇنىڭغا باشقىچە مۇئامىلە قىلىنىدۇ). يەنى، كىمكى بىر مۇئمىننى سەۋەنلىكتىن ئۆلتۈرۈپ قويىدىكەن، ئۇ ئۆز قىلمىشىنىڭ كەففارىتى ئۈچۈن بىر قۇل ئازات قىلىشى، قاتىلنىڭ مىراسخور تۇغقانلىرى ئۆلتۈرۈلگۈچىنىڭ مىراسخورلىرىغا تولۇق بىر دىيەت تۆلىشى كېرەك. لېكىن ئۆلتۈرۈلگۈچىنىڭ تۇغقانلىرى دىيەتنى ئۆتۈۋەتسە، تۆلىمىسىمۇ بولىدۇ. ئۆلتۈرۈلگۈچى سىلەرگە دۈشمەن قەۋمدىن بولغان تەقدىردىمۇ، مۇئمىنلا بولىدىكەن، يەنىلا قاتىل مۇئمىن بىر قۇل ئازات قىلىشى كېرەك، ئەمما دىيەت تۆلىمەيدۇ. ناۋادا ئۆلتۈرۈلگۈچى مۇئمىن ئەمەس، ئەمما ئاراڭلاردا ئەھدى-پەيمان بار، مەسىلەن زىممىيلەرگە ئوخشاش كىشى بولسا، بۇ چاغدا قاتىلنىڭ مىراسخور تۇغقانلىرى ئۆلتۈرۈلگۈچىنىڭ تۇغقانلىرىغا تولۇق بىر دىيەت تۆلىشى كېرەك. قاتىل بولسا ئۆز قىلمىشىنىڭ كەففارىتى ئۈچۈن مۇئمىن قۇلدىن بىرنى ئازات قىلىشى لازىم. ئەگەر ئازات قىلىدىغانغا مۇئمىن قۇل تاپالمىسا ياكى ئۇنىڭ قىممىتىنىمۇ بېرەلمىسە، بۇ چاغدا ئۇ ئىككى ئاي ئارقىمۇ-ئارقا، بۇ ۋاقىت ئىچىدە ئارىلىقنى ئۈزۈپ قويماي روزا تۇتۇشى كېرەك. بۇ ھۆكۈملەر ئاللاھنىڭ، قاتىلنىڭ قىلمىشلىرىغا قارىتا قىلغان تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىشى ئۈچۈندۇر. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ ئەمەللىرىنى ۋە نىيەتلىرىنى بىلگۈچىدۇر، يولغا قويغان ئەھكام ۋە پىلانلىرىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.

كىمكى بىر مۇئمىننى قەستەن، ناھەق ئۆلتۈرىدىكەن، ئەگەر بۇنداق قىلىش توغرا دەپ قارىغان ياكى تەۋبە قىلمىغان بولسا، ئۇنىڭ جازاسى جەھەننەمدە مەڭگۈ قىلىشتۇر. ئۇنىڭغا ئاللاھنىڭ غەزىبى ياغىدۇ، ئاللاھ ئۇنى ئۆز رەھمىتىدىن يىراق قىلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭغا مۇشۇنداق چوڭ گۇناھنى سادىر قىلغانلىقى ئۈچۈن كاتتا ئازاب تەييارلىدى.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! ناۋادا ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقىپ قالساڭلار، ئالدى بىلەن كىمگە قارشى جىھاد قىلىدىغانلىقىڭلارنى مۇئەييەنلەشتۈرۈۋېلىڭلار. ئۆزىنىڭ مۇسۇلمانلىقىنى ئىزھار قىلغان كىشىگە: سەن مۇئمىن ئەمەس، پەقەت ئۆلۈمدىن ۋە مال-مۈلكۈڭدىن ئەنسىرەپ مۇسۇلمانلىقىڭنى ئىزھار قىلىشقا مەجبۇر بولدۇڭ، دېمەڭلار ھەمدە ئۇنى ئۆلتۈرۈش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن غەنىمەت ئېلىش دېگەندەك دۇنيانىڭ ئەرزىمەس مەنپەئەتىنى كۆزلەپ ئۆلتۈرۈۋەتمەڭلار. چۈنكى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا كۆپلىگەن غەنىمەتلەر بار، ئۇ بۇنىڭدىن كۆپ ياخشى ھەم تولىمۇ كاتتىدۇر. سىلەرمۇ ئىلگىرى ئۆز قەۋمىدىن ئىمانىنى يوشۇرۇپ كەلگەن مۇشۇ ئادەمگە ئوخشاش ئىدىڭلار. ئاندىن ئاللاھ سىلەرگە ئىسلام ئارقىلىق كۆپ ياخشىلىق قىلدى، جېنىڭلارنى ساقلاپ قالدى. شۇڭا ئالدى بىلەن كىمگە قارشى ئۇرۇش قىلىدىغانلىقىڭلارنى مۇئەييەنلەشتۈرۈۋېلىڭلار. شەكسىزكى ئاللاھقا سىلەرنىڭ قىلمىشلىرىڭلاردىن كىچىككىنە نەرسىمۇ مەخپىي قالمايدۇ. سىلەرنى چوقۇم ئەمىلىڭلارغا يارىشا جازا-مۇكاپاتقا تارتىدۇ.

كېسەل ۋە ئەمالارغا ئوخشاش ئۆزرىسى يوق تۇرۇپ ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن يالتىيىۋالغان مۇئمىنلەر، ماللىرىنى ۋە جانلىرىنى قۇربان قىلىپ تۇرۇپ ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلغان مۇجاھىدلار بىلەن باراۋەر بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن جىھاد قىلغانلارنىڭ دەرىجىسىنى جىھادتىن يالتىيىۋالغانلاردىن ئارتۇق قىلدى.

ئۇلارغا گۇناھلىرى مەغپىرەت قىلىنىش ۋە ئاللاھنىڭ رەھمىتى بىلەن بىرگە، بىر-بىرىدىن مەرتىۋىسى ئۈستۈن بولغان مۇشۇنداق ساۋاب-مۇكاپاتلار بېرىلىدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە تولىمۇ شەپقەتلىكتۇر.

شەكسىزكى پەرىشتىلەر كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام دىيارىغا ھىجرەت قىلماي ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنىڭ جېنىنى ئالىدىغان چاغدا ئۇلارنىڭ جېنىنى ئېلىۋېتىپ كايىغان ھالدا: سىلەر قانداق ھالدا ئىدىڭلار؟ مۇشرىكلاردىن قايسى جەھەتتە پەرقلىنەتتىڭلار؟ دەيدۇ. ئاندىن ئۇلار باھانە-سەۋەب كۆرسىتىپ: بىز ئاجىز ئىدۇق، ئۆزىمىزنى قوغدىغۇدەك كۈچ-مادارىمىز يوق ئىدى، دەپ جاۋاب بېرىدۇ. پەرىشتىلەر ئۇلارغا يەنە: ئاللاھنىڭ زېمىنى كەڭرى تۇرسا، دىنىڭلار ۋە جېنىڭلارنى خورلۇق ۋە زورلۇقتىن قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن شۇ يەرلەرگە چىقىپ كەتسەڭلار بولمامتتى؟ دەپ كايىيدۇ. ئەنە شۇ ھىجرەت قىلمىغانلارنىڭ ئورۇنلىشىدىغان جايى دوزاختۇر. ئۇلارنىڭ قايتىدىغان جايى نېمىدېگەن يامان!؟.

مەيلى ئەر ياكى ئايال ياكى بالىلار بولسۇن، ئۆزلىرىنى زۇلۇم ۋە خورلۇقتىن قوغدىغۇدەك كۈچى يوق، ئۇ خورلۇقتىن قۇتۇلۇشقا ئامالىمۇ يوق كىشىلەردىن ئىبارەت ھەقىقىي ئۆزرىلىك، ئاجىز كىشىلەر بۇ تەھدىتنىڭ سىرتىدىدۇر. ئاللاھ ئۆز رەھمىتى ۋە مەرھەمىتى بىلەن بۇنداق كىشىلەرنى ئەپۇ قىلغاي! ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنى تولىمۇ ئەپۇ قىلغۇچى، تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر.

مەيلى ئەر ياكى ئايال ياكى بالىلار بولسۇن، ئۆزلىرىنى زۇلۇم ۋە خورلۇقتىن قوغدىغۇدەك كۈچى يوق، ئۇ خورلۇقتىن قۇتۇلۇشقا ئامالىمۇ يوق كىشىلەردىن ئىبارەت ھەقىقىي ئۆزرىلىك، ئاجىز كىشىلەر بۇ تەھدىتنىڭ سىرتىدىدۇر. ئاللاھ ئۆز رەھمىتى ۋە مەرھەمىتى بىلەن بۇنداق كىشىلەرنى ئەپۇ قىلغاي! ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنى تولىمۇ ئەپۇ قىلغۇچى، تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر.

كىمكى ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام دىيارىغا ھىجرەت قىلىدىكەن، ھىجرەت قىلىپ بارغان يەردە باشقىچە بىر ئەھۋالنى ۋە ئۇ جاينىڭ ئۆزى تاشلاپ چىققان زېمىندىن باشقىچە بىر جاي ئىكەنلىكىنى بىلىپ قالىدۇ. ئۇ، بۇ جايدا ئىززەت-شەرەپ ۋە مول رىزىققا ئېرىشىدۇ. كىمكى ئۆيىدىن ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى تەرەپكە ھىجرەت قىلىپ چىقىپ، ئاندىن ھىجرەت ماكانىغا يېتىپ بېرىشتىن بۇرۇن ئۆلۈپ كەتكەن بولسا، ئۇنىڭ ئەجرىنى چوقۇم ئاللاھ بېرىدۇ. ئۇنىڭ كۆزلىگەن جايغا يېتىپ بارالمىغانلىقىنىڭ ئۇنىڭغا ھېچقانداق زىيىنى بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا تولىمۇ شەپقەتلىكتۇر.

سىلەر زېمىندا سەپەر قىلغاندا كاپىرلاردىن ئەزىيەت يېتىپ قىلىشتىن ئەنسىرىسەڭلار، تۆت رەكئەتلىك نامازنى ئىككى رەكئەتكە قەسىر قىلىپ ئوقۇساڭلار گۇناھ بولمايدۇ، چۈنكى كاپىرلارنىڭ سىلەرگە بولغان دۈشمەنلىكى ئاشكارىدۇر، سەپەردە تىنچ-خاتىرجەم بولغاندىمۇ نامازنى قەسىر قىلىش سەھىھ ھەدىسلەر بىلەن ئىسپاتلانغاندۇر.

ئەي پەيغەمبەر! دۈشمەن بىلەن جەڭ قىلىۋاتقان ۋاقىتتا قوشۇن ئىچىدە ناماز ئوقۇماقچى بولغىنىڭدا، قوشۇننى ئىككى گۇرۇپقا ئايرىپ، ئۇلاردىن بىر گۇرۇپ سەن بىلەن بىرگە نامازغا تۇرسۇن، ئەمما نامازدىمۇ قوراللىرىنى ئېلىۋالسۇن. يەنە بىر گۇرۇپ سىلەرنى مۇھاپىزەت قىلىپ تۇرسۇن. بىرىنچى گۇرۇپ ئىمام بىلەن بىر رەكئەت نامازنى ئوقۇپ بولغاندا، قالغىنىنى ئۆزلىرى تاماملىسۇن. نامازنى ئوقۇپ بولغاندا كەينىڭلارغا دۈشمەن تەرەپكە ئۆتۈپ تۇرسۇن ۋە مۇھاپىزەتچىلىكتە تۇرۇپ ناماز ئوقۇيالمىغان گۇرۇپ كېلىپ، ئىمام بىلەن بىرگە بىر رەكئەت ناماز ئوقۇسۇن. ئىمام سالام بەرگەندە نامازلىرىدىن قېپقالغىنىنى تولۇقلىۋالسۇن، دۈشمەنلىرىدىن پەخەس بولسۇن، قوراللىرىنىمۇ يانلىرىدا ئېلىۋالسۇن. شەكسىزكى كاپىرلار قوراللىرىڭلاردىن ۋە يۈك-تاقلىرىڭلاردىن بىخۇد قېلىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىدۇ. مۇبادا ھەممىڭلار بىراقلا نامازغا تۇرساڭلار، ئۇلار سىلەرنى بىخۇد ھالىتىڭلاردا بىر ھۇجۇم بىلەنلا يوقىتىشنى ئويلايدۇ. ئەگەر يامغۇر سەۋەبىدىن قىينىلىپ قالساڭلار ياكى كېسەل ۋە شۇنىڭغا ئوخشاش ئۆزرىلىك بوپقالساڭلار، قوراللىرىڭلارنى يېنىڭلاردا قويۇپ، قولۇڭلارغا ئالمىساڭلارمۇ سىلەرگە ھېچ گۇناھ بولمايدۇ. قولۇڭلاردىن كېلىشىچە دۈشمىنىڭلاردىن ھۇشيار بولۇڭلار. شەكسىزكى ئاللاھ كاپىرلارغا خورلىغۇچى ئازاب تەييارلىدى.

ئەي مۇئمىنلەر! نامازدىن بىكار بولغىنىڭلاردا ئۆرە تۇرغان، ئولتۇرغان ۋە ياتقان ھەر قانداق ھالىتىڭلاردا تەسبىھ ئېيتىش، ھەمدۇسانا ئېيتىش ۋە تەھلىل ئوقۇش ئارقىلىق ئاللاھنى ئەسلەپ تۇرۇڭلار. ئەنسىزلىك يوقىلىپ، خاتىرجەم بولغان ۋاقتىڭلاردا نامازنى بارلىق ئەركانلىرى، ۋاجىبلىرى ۋە مۇستەھەبلىرى بىلەن ئەسلى بۇيرۇلغىنىڭلار بويىچە تولۇق ئادا قىلىڭلار. شەكسىزكى ناماز مۇئمىنلەرگە ۋاقتى ئېنىق بېكىتىلگەن پەرزدۇر، ئۇنى ھېچبىر ئۆزرىسىز بېكىتىلگەن ۋاقىتتىن كېچىكتۈرۈش توغرا ئەمەس. بۇ، مۇقىم تۇرغان ھالەتتىكى ھۆكۈمدۇر. ئەمما سەپەر ھالىتىدە نامازلارنى جۇغلاپ ۋە قىسقارتىپ ئوقۇساڭلار بولىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! كاپىر دۈشمىنىڭلارنى قوغلاشتا بوشاڭلىق، ھۇرۇنلۇق قىلماڭلار. چۈنكى سىلەر ئۆلتۈرۈلۈش ۋە يارىلىنىشتىن بىئارام بولغىنىڭلاردەك، دۈشمىنىڭلارمۇ بىئارام بولىدۇ. سىلەرگە كەلگەن خاپىلىق ئوخشاشلا ئۇلارغىمۇ كېلىدۇ. ئۇلارنىڭ چىدامچانلىقى سىلەرنىڭكىدىن ئېشىپ كەتمىسۇن. چۈنكى سىلەر ئاللاھتىن ساۋاب، غەلىبە ۋە ياردەم كۈتىسىلەر، ئەمما ئۇلار ئۇنى كۈتەلمەيدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنىڭ ئەھۋالىنى تولۇق بىلگۈچىدۇر، ئىشلارنى ئورۇنلاشتۇرۇشى ۋە يولغا قويغان ھۆكۈملىرىدە ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى بىز ساڭا ئىنسانلارنىڭ بارلىق ئىشلىرىدا ئۆز خاھىشىڭ ۋە كۆز-قارىشىڭ بويىچە ئەمەس، بەلكى ئاللاھ ساڭا ئۆگەتكەن ۋە ئىلھام قىلغان بويىچە ھۆكۈم قىلسۇن دەپ تامامەن توغرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قۇرئان كەرىمنى نازىل قىلدۇق. ھەق تەرەپدارلىرىنىڭ تەلىپىنى رەت قىلىپ ئۆزلىرىگە ۋە ئامانەتلەرگە خىيانەت قىلغان خائىنلارنىڭ تەرىپىنى ئالمىغىن.

ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىگىن ۋە كەچۈرۈم سورىغىن. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە مېھرىباندۇر.

خىيانەت قىلىدىغان ۋە خىيانىتىنى يوشۇرۇش ئارقىلىق چەكتىن ئاشىدىغان ھەر قانداق كىشىنىڭ تەرىپىنى ئالمىغىن. ئاللاھ تائالا بۇنداق خائىن، يالغانچىلارنى ياقتۇرمايدۇ.

ئۇلار گۇناھ-مەئسىيەت سادىر قىلغان چاغدا قورقۇپ ۋە خىجىل بولۇپ ئىنسانلاردىن يوشۇرۇن قىلىدۇ - يۇ، ئاللاھتىن يوشۇرمايدۇ. ھالبۇكى ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ ئەھۋالىنى تولۇق بىلىش ئارقىلىق ھەر دائىم ئۇلار بىلەن بىللىدۇر. ئۇلار گۇناھكارغا چاپان يېپىش، گۇناھسىز كىشىلەرگە تۆھمەت قىلىش دېگەندەك ئاللاھ رازى بولمايدىغان ئىشلارنى مەخپىي پىلانلىغان چاغدا ئۇلاردىن ھېچنەرسە ئاللاھقا مەخپىي قالمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ مەخپىي ۋە ئاشكارا قىلمىشلىرىنى تولۇق بىلىپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭغا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ، ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاشۇ جىنايەت ئۆتكۈزىدىغانلارنىڭ ئەھۋالىغا كۆڭۈل بۆلىدىغان ئەي ئىنسانلار! سىلەر بۇ دۇنيادا جىنايەتچىلەرنى ئاقلاش ۋە ئۇلارنى جازالىنىشتىن ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ئۇلارنىڭ تەرىپىنى ئالدىڭلار. ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ ئەمەلىي ئەھۋالىنى بىلىدىغان تۇرسا، قىيامەت كۈنى ئاللاھقا قارشى كىم ئۇلارنىڭ تەرىپىنى ئالالايدۇ؟ ئاشۇ كۈندە كىم ئۇلارغا چاپان ياپالايدۇ؟ شەكسىزكى ھېچكىم ئۇنداق قىلالمايدۇ.

كىمكى بىرەر يامان ئىش قىلىپ ياكى گۇناھلارنى سادىر قىلىش ئارقىلىق ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان بولسا، ئاندىن قىلمىشلىرىغا پۇشايمان قىلىپ ھەم گۇناھتىن قول ئۈزۈپ ئاللاھتىن مەغپىرەت تىلىسە، ئاللاھنىڭ چوقۇم ئۆزىنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچى ۋە ناھايىتى رەھىمدىل ئىكەنلىكىنى بىلىپ قالىدۇ.

كىمكى مەيلى كىچىك بولسۇن ياكى چوڭ بولسۇن، بىرەر گۇناھ سادىر قىلغان بولسا، شەكسىزكى ئۇنىڭ جازاسى پەقەت شۇ كىشىگىلا بېرىلىدۇ، باشقىلار ئۇنىڭغا چېتىلىپ قالمايدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرىنىڭ ئەمەللىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، پىلانلىشى ۋە قانۇن يولغا قويۇشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر.

كىمكى مەقسەتسىز ياكى مەقسەتلىك ھالدا بىرەر خاتالىق ياكى گۇناھ سادىر قىلىپ، ئاندىن ئاشۇ گۇناھ بىلەن پاك كىشىلەرنى قارىلىغان بولسا، ئۇ مۇشۇ قىلمىشى تۈپەيلىدىن ئېغىر دەرىجىدە يالغانچىلىق ۋە ئوپئوچۇق گۇناھنى يۈدۈۋالغان بولىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ تائالا سېنى ئۆز پاناھىغا ئېلىش ئارقىلىق مەرھەمەت قىلمىغان بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە ئۆزلىرىگە خىيانەت قىلىدىغان ئاشۇلاردىن بىر ئوچۇم كىشىلەر سېنى توغرىدىن ئازدۇرۇۋېتىشكە بەل باغلىغان بولاتتى، ئۇ چاغدا سەن ئادالەتسىز ھۆكۈم قىلغان بولاتتىڭ. ئۇلار ئەمەلىيەتتە پەقەت ئۆزلىرىنىلا ئازدۇرىدۇ. چۈنكى ئۇلارنىڭ ئازدۇرۇۋېتىشكە ئۇرۇنۇشلىرىنىڭ جازاسى ئۆزلىرىگە يانىدۇ. ئاللاھ تائالا ساڭا قۇرئاننى ۋە سۈننەتنى نازىل قىلدى، ساڭا ھىدايەت ۋە نۇردىن سەن ئىلگىرى بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى ئۆگەتتى. ئاللاھنىڭ ساڭا پەيغەمبەرلىكنى بېرىش ۋە باشقىلارنىڭ ئازدۇرۇشىدىن ساقلاش ئارقىلىق قىلغان ئىلتىپاتى تولىمۇ كاتتىدۇر.

كىشىلەر يوشۇرۇن قىلىشقان سۆھبەتلەرنىڭ تولىسىدا ياخشىلىق ۋە مەنپەئەت يوق، لېكىن ئۇلارنىڭ سەدىقىگە ياكى شەرىئەت ئېلىپ كەلگەن ھەمدە ئەقىلمۇ قوبۇل قىلغان بىرەر ياخشى ئىشقا بۇيرۇش ياكى ماجىرالىشىپ قالغان ئىككى تەرەپنى ياراشتۇرۇپ قويۇشقا دەۋەت قىلىش ھەققىدىكى سۆزلىرى بۇنىڭ سىرتىدا. كىمكى بۇ ئىشلارنى ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ قىلىدىكەن، بىز چوقۇم ئۇنىڭغا كاتتا ساۋاب-مۇكاپات بېرىمىز.

كىمكى ئۆزىگە ھەقىقەت ئوچۇق بولغاندىن كېيىن پەيغەمبەرگە بويۇنتاۋلىق قىلىپ، ئۇ ئېلىپ كەلگەن نەرسىگە قارشى چىقىپ، مۇئمىنلەرنىڭ يولىدىن باشقا يولغا ماڭىدىكەن، بىز ئۇنى ئۆز مەيلىگە تاشلاپ قويىمىز، ھەقتىن قەستەن يۈز ئۆرۈگەنلىكى ئۈچۈن ئۇنى ھەقكە مۇۋەپپەق قىلمايمىز ھەمدە ئۇنى ھارارېتى قاتتىق ئەلەم بېرىدىغان جەھەننەمنىڭ ئوتىغا كىرگۈزىمىز. جەھەننەم كىرگەنلەرگە نېمىدېگەن يامان جاي!

شەكسىزكى ئاللاھ تائالا ئۆزىگە شېرىك كەلتۈرۈلۈش گۇناھىنى كەچۈرمەيدۇ، ئەكسىچە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگۈچى دوزاختا مەڭگۈ قالدۇرۇلىدۇ. ئاللاھ پەزلى-مەرھەمىتى بىلەن ئۆزى خالىغان كىشىنىڭ شېرىكتىن تۆۋەن گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ. كىمكى ئاللاھقا قانداقتۇر بىرىنى شېرىك قىلىدىكەن، ھەقتىن ئادىشىپ، ئۇنىڭدىن تولىمۇ يىراقلاپ كەتكەن بولىدۇ. چۈنكى ئۇ ياراتقۇچى بىلەن يارالغۇچىنىڭ ئوتتۇرىسىنى ئوخشاش قىلغان بولىدۇ.

بۇ مۇشرىكلار ئاللاھقا، چىشى جىنسنىڭ ئىسىملىرى بىلەن ئاتالغان، قىلچە پايدا-زىيىنىمۇ يوق لات ۋە ئۇززاغا ئوخشاش بۇتلارنىمۇ قوشۇپ چوقۇنىدۇ ۋە دۇئا قىلىدۇ. ئۇلار ئەمەلىيەتتە ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن چىققان، قىلچە ياخشىلىق بولمىغان شەيتانغا چوقۇنىدۇ. چۈنكى ئۇلارنى بۇتلارغا چوقۇنۇشقا بۇيرۇغىنى ئاشۇ شەيتاندۇر.

ئاشۇ سەۋەبتىن ئاللاھ شەيتاننى ئۆز رەھمىتىدىن قوغلىدى. بۇ شەيتان قەسەم قىلىپ تۇرۇپ پەرۋەردىگارىغا: بەندىلىرىڭ ئىچىدىن مەلۇم كىشىلەرنى ھەقىقەتتىن ئازدۇرۇۋېتىمەن دېدى.

ئۇلارنى سېنىڭ توغرا يولۇڭدىن توسىمەن، ئۇلارغا ئازغۇنلۇقنى چىرايلىق كۆرسىتىدىغان يالغان ۋەدىلەر بىلەن ئۈمىدلەندۈرىمەن، ئاللاھ ھالال قىلغان نەرسىلەرنى ھارام قىلىش ئۈچۈن چاھارىپايلارنىڭ قۇلاقلىرىنى كېسىشكە، ئاللاھنىڭ ياراتقىنىنى ۋە ئەسلى ھالىتىنى ئۆزگەرتىۋېتىشكە بۇيرۇيمەن. كىمكى شەيتاننى دوست تۇتۇپ، ئۇنىڭ كەينىگە كىرىدىكەن، قوغلاندى شەيتاننى دوست تۇتقانلىقى تۈپەيلىدىن ئوپئوچۇق زىيان تارتقان بولىدۇ.

شەيتان ئۇلارغا يالغان ۋەدىلەرنى بېرىدۇ، ئەمەلگە ئاشمايدىغان خىياللارغا چۈمدۈرىدۇ. ئەمەلىيەتتە شەيتان ئۇلارغا ئاساسسىز، يالغان-ياۋىداقلارنى ۋەدە قىلىدۇ.

شەيتاننىڭ يوللىرىغا ۋە كۆرسەتمىلىرىگە ئەگەشكەن ئاشۇ كىشىلەرنىڭ بارار جايى جەھەننەم بولۇپ، ئۇلار جەھەننەمدىن قېچىپ پاناھلانغۇدەك جاي تاپالمايدۇ.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭغا يېقىنلاشتۇرىدىغان ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارنى بىز چوقۇم سارايلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىمىز. ئۇلار ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. بۇ، ئاللاھنىڭ ۋەدىسىدۇر، ئاللاھنىڭ ۋەدىسى ھەقتۇر، چۈنكى ئۇ ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلمايدۇ. سۆزدە ئاللاھتىن راستچىل ھېچكىم يوق.

ئەي مۇئمىنلەر! دوزاختىن قۇتۇلۇش ۋە جەننەتكە ئېرىشىش، كۆڭلۈڭلار تارتقان ئىشنى قىلىش ياكى ئەھلى كىتابنىڭ ئارزۇسى بويىچە ئىش قىلىش بىلەن ئەمەس، بەلكى ياخشى ئەمەل قىلىش بىلەن قولغا كېلىدۇ. ئاراڭلاردىن كىمكى بىرەر يامان ئىش قىلىدىكەن، قىيامەت كۈنى ئۇنىڭغا قارىتا جازاغا تارتىلىدۇ. ئۇ نە ئۆزىگە ئاللاھتىن باشقا پايدا ئېلىپ كېلەلەيدىغان بىرەر دوست، نە زىياننى توسۇپ قالالايدىغان بىرەر ياردەمچى تاپالمايدۇ.

ئەر-ئاياللاردىن كىمكى ئاللاھ تائالاغا ھەقىقىي ئىشىنىپ تۇرۇپ ياخشى ئەمەللەرنى قىلىدىكەن، ئەنە شۇلار ئىمان بىلەن ياخشى ئەمەلنىڭ ئارىسىنى بىرلەشتۈرگەن كىشىلەر بولۇپ، ئۇلار جەننەتكە كىرىدۇ، ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنىڭ ساۋابىدىن گەرچە خورمىنىڭ ئۇرۇقچىسىدىكى كاتەكچىلىك كىچىككىنە نەرسىمۇ كېمەيتىلمەيدۇ.

ئىچكى-تاشقى جەھەتتىن تامامەن ئاللاھقا تەسلىم بولغان، نىيىتىنى ئاللاھقا خالىس قىلغان، ئاللاھ يولغا قويغان ئەھكاملارغا ئەمەل قىلىش ئارقىلىق ئەمەللىرىنى ياخشى قىلغان، شېرىكتىن ۋە كۇپرىدىن تەۋھىدكە ۋە ئىمانغا مايىل بولغان ھالدا مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ دىنىنىڭ يىلتىزى بولغان ئىبراھىمنىڭ دىنىغا ئەگەشكەن كىشىدىنمۇ دىندا ياخشىراق كىشى بارمۇ؟ ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرى ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنى پۈتۈن مەخلۇقاتلىرى ئىچىدىن تولۇق مۇھەببىتىگە تاللىدى.

ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى نەرسىلەر يالغۇز ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاللاھ تائالا مەخلۇقاتلىرىدىن ھەر نەرسىنى ئىلمى، قۇدرىتى ۋە تەدبىرى بىلەن قورشاپ تۇرغۇچىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلار سەندىن ئاياللار توغرىسىدا ھەمدە ئۇلارنىڭ ھەق-ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيەتلىرى توغرىسىدا پەتىۋا سورايدۇ. ئۇلارغا دەپ قويغىنكى: ئاللاھ سىلەر پەتىۋا سورىغان ئىشنى بايان قىلىدۇ، قۇرئان كەرىمدە سىلەرگە تىلاۋەت قىلىنىپ تۇرۇۋاتقان، قول ئاستىڭلاردىكى ئاياللار ئىچىدىن يېتىملەر ھەققىدىكى بايانلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئايەتلەر سىلەرگە بايان قىلىدۇ. سىلەر ئۇ يېتىم ئاياللارغا ئاللاھ بېكىتكەن تويلۇق مېھرىنى ياكى مىراسنى بەرمەيسىلەر، ئۇلارنى ئۆزۈڭلار نىكاھىڭلارغا ئېلىشنىمۇ خالىمايسىلەر، ئۇلارنىڭ مال-مۈلكىگە كۆز تىكىپ باشقىلارغا نىكاھلاپمۇ بەرمەيسىلەر. ئاللاھ سىلەرگە ئاشۇ كىچىك بىچارىلەر ھەققىدە ۋاجىب بولغان ھۆكۈملەرنى، يەنى ئۇلارنىڭ مىراستىن كەلگەن ھەقلىرىنى ئۆز قوللىرىغا بېرىش ھەمدە ئۇلارنىڭ ماللىرىنى ئىگىلىۋېلىش ئارقىلىق ئۇلارغا زۇلۇم قىلماسلىقتىن ئىبارەت ھۆكۈملەرنى بايان قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا يېتىملەرنىڭ بۇ دۇنيا ۋە ئاخىرەتلىكىگە پايدىلىق ئىشلارنى قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئالدىدىكى مەجبۇرىيىتىڭلارنى ھەققانىيلىق بىلەن ئادا قىلىشىڭلارنىڭ ۋاجىبلىقىنى بايان قىلىدۇ. سىلەر يېتىملەرگە ۋە باشقىلارغا قانداق ياخشىلىق قىلغان بولساڭلار، ئاللاھ تائالا شەكسىزكى ئۇنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. چوقۇم ئۇنىڭغا قارىتا سىلەرگە مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەگەر بىرەر ئايال ئېرىنىڭ ئۆزىنى تاشلىۋېتىشىدىن ياكى كۆڭلى سوۋۇپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ قالسا، ئايال كىشى نەپىقە ۋە قونالغۇ ھەققى دېگەندەك ئۆزىگە تېگىشلىك بولغان بىر قسىىم ھەقلىرىدىن ۋاز كېچىدىغانلىقى توغرىسىدا ئىككەيلەن ئۆزئارا كېلىشسە، ئۇلارغا ھېچ گۇناھ بولمايدۇ. بۇنداق ھالەتتە مۇشۇنداق كېلىشىش ھەر ئىككەيلەن ئۈچۈن ئاجراشقاندىن ياخشىدۇر. كۆڭۈللەرنىڭ تەبىئىتىگە ھېرىسمەنلىك ۋە بېخىللىق سىڭىپ كەتكەن بولغاچقا، ئايالنى ئۆزىگە تېگىشلىك بولغان ھەقلىرىدىن ۋاز كېچىشكە بەك تەرغىب قىلىپ كەتمىگىن. ئەر-خوتۇن ئىككەيلەن كۆڭلىنى كەڭ قورساقلىق ۋە ئېھسانغا كۆندۈرۈش ئارقىلىق بۇ خاراكتېرىنى تۈزىتىشى كېرەك. ئەگەر سىلەر بارچە ئىشلىرىڭلاردا ئېھسان بىلەن ئىش قىلساڭلار، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە توسقانلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن قورقساڭلار، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلاردىن خەۋەرداردۇر، ئۇنىڭغا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ ۋە سىلەرگە ھەربىر ئىشقا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي ئەرلەر! ئۆز ئىرادەڭلارنىڭ سىرتىدا بولغان بىر قىسىم سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ھەرقانچە تىرىشساڭلارمۇ ئاياللىرىڭلار ئارىسىدا كۆڭۈلنىڭ مايىللىقىدا تولۇق ئادىللىق قىلالمايسىلەر. شۇڭا ئۆزۈڭلار ياقتۇرمايدىغان ئايالىڭلاردىن پۈتۈنلەي يۈز ئۆرۈپ، ئۇنى كۆڭۈل بۆلىدىغان ئېرى باردەكمۇ ئەمەس، باشقا ئەرگە تېگەي دېسە ئېرى يوقتەكمۇ ئەمەس، ئېسىپ قويۇلغاندەك تاشلاپ قويماڭلار. كۆڭلۈڭلار ئۇنىمىسىمۇ ئۆزۈڭلارنى ئايالنىڭ ھەقلىرىنى ئادا قىلىشقا مەجبۇرلاش ئارقىلىق ئاراڭلارنى تۈزىسەڭلار، ئاياللار توغرىسىدا ئاللاھتىن قورقساڭلار، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا تولىمۇ مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، سىلەرگە رەھىمدىلدۇر.

ئەر-ئايال ئىككەيلەن تالاق ياكى خۇلئى بىلەن بىر-بىرىدىن ئايرىلىپ كەتكەن بولسا، ئۇلارنىڭ ھەر بىرىنى ئاللاھ تائالا ئۆز پەزلى بىلەن بىھاجەت قىلىدۇ، ئاللاھ تائالانىڭ پەزلى-رەھمىتى كەڭرىدۇر، ئاللاھ تائالا ئىشلارنى تەدبىر قىلىش ۋە بېكىتىشتە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئاسمانلاردىكى، زېمىندىكى ۋە ئۇ ئىككىسى ئارىسىدىكى بارچە نەرسىلەرنىڭ ئىگىدارچىلىقى يالغۇز ئاللاھقا ئائىتتۇر. ھەقىقەتەن بىز ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ھەمدە چەكلىملىرىدىن يېنىش ھەققىدە كىتاب بېرىلگەن يەھۇدىي-ناسارالاردىن ۋە سىلەردىن ئەھدى ئالدۇق. ئەگەر سىلەر بۇ ئەھدىنى بۇزساڭلار، پەقەت ئۆزۈڭلارغىلا زىيان سالىسىلەر. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ تائەت-ئىبادەتلىرىڭلاردىن بىھاجەتتۇر. چۈنكى ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق نەرسىلەر ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئۇ پۈتۈن مەخلۇقاتلىرىدىن بىھاجەتتۇر، بارچە سۈپەتلىرى ۋە ئىشلىرىغا قارىتا مەدھىيەگە لايىقتۇر.

ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارچە نەرسىلەر يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئۇ ئىتائەت قىلىنىشقا ھەقىقىي لايىقتۇر. ئاللاھ پۈتۈن مەخلۇقاتلىرىنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا يېتەرلىكتۇر.

ئەي ئىنسانلار! ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى، سىلەرنى يوق قىلىۋېتىپ، ئورنۇڭلارغا ئاللاھقا ئىتائەت قىلىدىغان، ئاسىيلىق قىلمايدىغان سىلەردىن باشقا كىشىلەرنى پەيدا قىلاتتى. ئاللاھ تائالا شۇنداق قىلىشقا قادىردۇر.

ئەي ئىنسانلار! ئاراڭلاردىن كىمكى ئۆز ئەمىلى ئارقىلىق پەقەت مۇشۇ دۇنيانىڭ مۇكاپاتىنى كۆزلەيدىكەن، بىلىپ قويسۇنكى، دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ساۋاب-مۇكاپاتلىرى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىدۇر. شۇڭا ئىككى دۇنيالىقىنى ئاللاھ تائالادىن تىلىسۇن. ئاللاھ سۆزلىرىڭلارنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ئىش-ھەرىكەتلىرىڭلارنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر. سىلەرگە چوقۇم شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! ھەر قانداق ئەھۋالدا ئادىل بولۇڭلار. ئەگەر ئادالەت ئۆزۈڭلارنىڭ، ئاتا-ئانىلىرىڭلارنىڭ ياكى يېقىن ئۇرۇق-تۇغقانلىرىڭلارنىڭ زىيىنىغا گۇۋاھلىق بېرىشنى تەقەززا قىلسىمۇ، يەنىلا ھەر قانداق كىشىگە قارىتا ھەققانىي گۇۋاھلىق بېرىڭلار. بىراۋنىڭ نامراتلىقى ياكى بايلىقى سىلەرنىڭ تېگىشلىك بولمىغان گۇۋاھلىقنى بېرىشىڭلارغا ياكى تېگىشلىك بولغان گۇۋاھلىقنى بەرمەسلىكىڭلارغا سەۋەب بوپقالمىسۇن. چۈنكى ئاللاھ نامراتقىمۇ، بايغىمۇ سىلەردىن يېقىنراقتۇر ۋە ئۇلارغا نېمىنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى ئوبدان بىلىدۇ. شۇڭا ھەقتىن تېيىپ كەتمەسلىكىڭلار ئۈچۈن گۇۋاھلىق بېرىشتە ھاۋاىي-ھەۋەسنىڭ كەينىگە كىرمەڭلار. ئەگەر سىلەر گۇۋاھلىقنى ئەمەلىي ھالىتىدىن ئۆزگەرتىپ بەرسەڭلار ياكى گۇۋاھلىق بېرىشتىن قاچساڭلار، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلاردىن تولۇق خەۋەرداردۇر.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ھەمدە ئاللاھ تائالا ئۆز پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان قۇرئان كەرىمگە ۋە ئۇنىڭدىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلغان كىتابلارغا بولغان ئىمانىڭلاردا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار. كىمكى ئاللاھقا، پەرىشىتىلىرىگە، كىتابلىرىغا، پەيغەمبەرلىرىگە ۋە قىيامەت كۈنىگە كاپىر بولىدىكەن، ھەقىقەتەن توغرا يولدىن تولىمۇ يىراقلاپ كەتكەن بولىدۇ.

شەكسىزكى ئىمان ئېيتقاندىن كېيىن تەكرار كۇپرىلىق سادىر قىلغانلار، يەنى ئىمان ئېيتىپ دىنغا كىرگەندىن كېيىن ئىمانىدىن يېنىۋالغانلار، ئاندىن كېيىن قايتا دىنغا كىرىپ، يەنە دىندىن يېنىۋالغان ۋە كۇپرىدا چىڭ تۇرۇپ، شۇ پېتى ئۆلۈپ كەتكەنلەرگە كەلسەك، ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلمايدۇ ھەمدە ئاللاھ تەرەپكە ئېلىپ بارىدىغان توغرا يولغىمۇ مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! قارىماققا ئىمان ئېيتقاندەك كۆرۈنۈپ، ئەمەلىيەتتە دىللىرىدا كۇپرىنى يوشۇرىدىغان مۇناپىقلارغا قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا دەرتلىك ئازاب بارلىقىدىن بېشارەت بەرگىن.

ئۇلارغا بۇنداق ئازاب تەييارلىنىشى شۇ سەۋەبتىندۇركى، ئۇلار مۇئمىنلەرنى قويۇپ كاپىرلارنى ياردەمچى ۋە مەدەتكار قىلىۋالدى. ئۇلارنىڭ كاپىرلارنى سىرداش قىلىۋالغانلىقلىرى تېخىمۇ ئەجەبلىنەرلىك. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ مەرتىۋىلىك بولۇشلىرىغا ۋەسىلە بولۇشى ئۈچۈن كاپىرلاردىن كۈچ-قۇۋۋەت ۋە نوپۇز كۈتەمدۇ؟ شەكسىزكى كۈچ-قۇۋۋەت ۋە نوپۇزنىڭ ھەممىسى ئاللاھقا مەنسۇپتۇر.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا سىلەرگە قۇرئان كەرىمدە شۇنداق نازىل قىلدىكى، ئەگەر سىلەر بىرەر سورۇندا بولۇپ، ئۇ سورۇندا قانداقتۇر بىرىنىڭ ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە كاپىر بولغانلىقىنى ۋە ئۇنى مەسخىرە قىلغانلىقىنى ئاڭلاپ قالساڭلار، تاكى ئۇلار ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە كاپىر بولۇش ۋە ئۇنى مەسخىرە قىلىشتىن باشقا پاراڭغا چۈشمىگىچە ئۇلار بىلەن بىللە ئولتۇرۇشنى تاشلاپ، ئۇلارنىڭ سورۇندىن ئايرىلىشىڭلار لازىم. ناۋادا ئۇلار ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە كاپىر بولغان ۋە ئۇنى مەسخىرە قىلغان ھالەتتىمۇ، ئۇلارنىڭ مەسخىرىلىرىنى ئاڭلاپ تۇرۇپ يەنە شۇلار بىلەن ھەمسۆھبەت بولساڭلار، سىلەرمۇ ئاللاھنىڭ ئەمرىگە قارشى چىقىشتا شۇلارغا ئوخشاش ھېسابلىنىسىلەر. چۈنكى ئۇلار ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە كاپىر بولۇش ئارقىلىق ئاللاھقا قانداق ئاسىي بولغان بولسا، سىلەرمۇ ئۇلارغا ھەمسۆھبەت بولۇش ئارقىلىق ئاسىي بولدۇڭلار. شەكسىزكى ئاللاھ تائالا قارىماققا مۇسۇلمان بولغاندەك كۆرۈنۈپ، ئەمەلىيەتتە كۇپرىنى يوشۇرىدىغان مۇناپىقلارنى قىيامەت كۈنى جەھەننەمنىڭ ئوتىدا كاپىرلار بىلەن بىر يەرگە توپلايدۇ.

سىلەرگە ياخشىلىق كېلەرمۇ ياكى يامانلىقمۇ؟ دەپ كۆزىتىپ تۇرىدىغانلار بار، ئەگەر سىلەرگە ئاللاھنىڭ بىرەر نۇسرىتى كېلىپ، غەنىمەت ئالساڭلار، ئۇلار غەنىمەتكە ئېرىشىش مەقسىتىدە سىلەرگە: بىزمۇ سىلەر بىلەن بىرگە ئەمەسمىدۇق؟ سىلەر قاتناشقان جەڭگە بىزمۇ قاتناشمىدۇقمۇ؟ دېيىشىدۇ. ئەگەر كاپىرلارنىڭ تەلىيى كېلىپ قالسا، ئۇلارغا: بىزمۇ سىلەرگە ياردەملىشىپ، ھەر تەرەپتىن كۆڭۈل بۆلۈپ، يېقىندىن ھەمدەمدە بولمىدۇقمۇ؟ سىلەرگە ياردەم بېرىپ، مۇئمىنلەرنى ياردەمسىز قويۇش ئارقىلىق سىلەرنى ئۇلاردىن قوغدىمىدۇقمۇ؟ دېيىشىدۇ. ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى ھەممىڭلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم قىلىدۇ، ئاندىن مۇئمىنلەرنى جەننەتكە كىرىش بىلەن مۇكاپاتلايدۇ، مۇناپىقلارنى دوزاخنىڭ ئەڭ تېگىگە تاشلاش بىلەن جازالايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۆز پەزلى بىلەن قىيامەت كۈنى ھەرگىز مۇئمىنلەرگە قارشى كاپىرلار ئۈچۈن بىرەر باھانە-سەۋەب قالدۇرمايدۇ. بەلكى ئاخىرقى غەلىبىنى چوقۇم مۇئمىنلەرگە مەنسۇپ قىلىدۇ.

شەكسىزكى مۇناپىقلار ئىسلامنى ئىزھار قىلىش ۋە كۇپرىنى يوشۇرۇش ئارقىلىق ئاللاھنى ئالدىماقچى بولۇشىدۇ، ھالبۇكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئالدامچىلىقىغا قارىتا جازا بېرىدۇ. چۈنكى ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ كۇپرىسىنى بىلىپ تۇرۇپ جانلىرىنى ساقلاپ قالدى ھەمدە ئۇلارغا ئاخىرەتتە ئەڭ قاتتىق ئازاب تەييارلىدى. ئۇلار نامازغا تۇرغان ۋاقىتلىرىدا خۇشياقماسلىق بىلەن، نامازنى ياقتۇرمىغان ھالدا ئوقۇيدۇ، پەقەت مۇئمىنلەرنى كۆرگەن ۋاقىتتىلا ئاللاھنى (ئىنتايىن ئاز) ئەسلەيدۇ.

بۇ مۇناپىقلار گاڭگىراش ئىچىدە ئىككىلىنىپ يۈرىدۇ. ئۇلار مەيلى نىيىتىدە مەيلى ئىش-ھەرىكەتلىرىدە بولسۇن مۇئمىنلەر بىلەن بىرگە ئەمەس، ئەكسىچە ئۇلار كاپىرلار بىلەن بىرگىدۇر. ئۇلار قارىماققا مۇئمىنلەر بىلەن بىرگە بولغاندەك، ئەمما دىللىرى كاپىرلار بىلەن بىللىدۇر. ئاللاھ تائالا كىمنى ئازدۇرۇۋەتسە، -ئەي پەيغەمبەر!- سەن ھەرگىزمۇ ئۇنىڭ ئازغۇنلۇقتىن ھىدايەت تېپىشى ئۈچۈن ھېچقانداق چارە تاپالمايسەن.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن مۇئمىنلەر! سىلەر مۇئمىنلەرنى قويۇپ ئاللاھقا كاپىر بولغانلارنى سىرداش دوست قىلىۋالماڭلار. مۇشۇ قىلمىشىڭلار ئارقىلىق ئاللاھقا ئۆزۈڭلارنىڭ ئازابقا لايىق ئىكەنلىكىڭلارنى ئىسپاتلايدىغان ئوپئوچۇق پاكىت قىلماقچىمۇ سىلەر؟

شەكسىزكى ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى مۇناپىقلارنى دوزاخنىڭ ئەڭ تېگىگە تاشلايدۇ. سەن ھەرگىزمۇ ئۇلار ئۈچۈن ئۇلاردىن ئازابنى توسۇپ قالالايدىغان بىرەر ياردەمچى تاپالمايسەن.

مۇناپىقلىقتىن تەۋبە قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا قايتقانلار، نىيەتلىرىنى ساپ قىلغانلار، ئاللاھقا بەرگەن ۋەدىسىدە تۇرغانلار، ئەمەللىرىنى رىياسىز ھالدا ئاللاھ ئۈچۈن خالىس قىلغانلار، مۇشۇ سۈپەتكە ئىگە بولغان ئەنە شۇ كىشىلەر دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مۇئمىنلەر بىلەن بىرگە بولىدۇ. ئاللاھ تائالا چوقۇم مۇئمىنلەرگە كۆپ ساۋاب بېرىدۇ.

ئەگەر سىلەر ئاللاھقا شۈكۈر ئېيتساڭلار ۋە ئىمان ئېيتساڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرنى ئازابلاپ ئولتۇرۇشىنىڭ ھاجىتى قالمايدۇ. چۈنكى ئاللاھ تائالا ياخشىلىق قىلغۇچى ۋە شەپقەتلىكتۇر. ئاللاھ سىلەرنى پەقەتلا ئۆزۈڭلارنىڭ گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن ئازابلايدۇ. ئەگەر سىلەر ئەمەللىرىڭلارنى تۈزەتسەڭلار، ئاللاھقا نېئمەتلىرىگە قارىتا شۈكۈر ئېيتساڭلار، ئۇنىڭغا ئىچكى-تاشقى جەھەتتىن ئىمان ئېيتساڭلار، ئاللاھ سىلەرنى ھەرگىز ئازابلىمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ نېئمەتلىرىنى تونۇغانلارنىڭ شۈكرىسىنى قوبۇل قىلغۇچىدۇركى، ئۇلارغا بۇ شۈكرانىسىغا قارىتا كۆپ ساۋاب-مۇكاپات بېرىدۇ. ئۇ مەخلۇقاتلىرىنىڭ ئىمانىنى بىلگۈچىدۇركى، ھەر كىمگە ئۆز ئەمىلىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھ ئاشكارا قىلىنغان يامان سۆزنى ياقتۇرمايدۇ بەلكى ئۆچ كۆرىدۇ ۋە ئۇ كىشىنى جازالايدۇ، لېكىن زۇلۇمغا ئۇچرىغان كىشىنىڭ زالىمنىڭ ئۈستىدىن شىكايەت قىلىشى، زالىمغا بەد دۇئا قىلىشى ۋە قىلغان سۆزىنىڭ ئوخشىشى بىلەن ئۇنى جازالىشى ئۈچۈن ئۇنىڭ ئاشكارا يامان سۆز قىلىشىغا رۇخسەت قىلدى، لېكىن زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىنىڭ ئاشكارا يامان سۆز قىلغىنىدىن سەبرى قىلىشى ياخشى بولىدۇ، ئاللاھ سىلەرنىڭ سۆزلىرىڭلارنى ئاڭلىغۇچىدۇر ۋە نىيەتلىرىڭلارنى بىلگۈچىدۇر، شۇنىڭ ئۈچۈن ناچار سۆز ۋە يامان نىيەتتە بولۇشتىن ھەزەر قىلىڭلار

سىلەر ئاغزاكى ۋە ئەمەلى ياخشىلىقتىن بىرنى ئاشكارا قىلىڭلار ياكى مەخپى قىلىڭلار ياكى سىلەرگە ئەسكىلىك قىلغان كىشىنى ئەپۇ قېلىۋىتىڭلار، ھەقىقەتەن ئاللاھ ئەپۇ قىلغۇچى ۋە قۇدرەتلىكتۇر، ئەپۇ قىلىش سىلەرنىڭ ئەخلاقىڭلار بولسۇن، شەكسىزكى ئاللاھمۇ سىلەرنى ئەپۇ .قىلىدۇ

ھەقىقەتەن ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا كاپىر بولغان بەدبەختلەر، ئاللاھ بىلەن ئاللاھنىڭ رەسۇلىنىڭ ئارىسىنى ئايرىۋېتىشنى مەقسەت قىلىدۇ، ئاللاھقا ئىشىنىدۇ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلىدۇ، ئۇلار: پەيغەمبەرلەرنىڭ بەزىسىگە ئىشىنىمىز ۋە بەزىسىگە كاپىر بولىمىز دەيدۇ، ئۇلار ئىمان بىلەن كۇپىرنىڭ ئارىسىدا بىر يول تۇتۇشنى مەقسەت قېلىدۇ ۋە بۇ يول ئۆزلىرىنى قۇتقۇزىدۇ دەپ ئويلايدۇ

مۇشۇ يولدا ماڭغان ئاشۇ كىشىلەر ھەقىقى كاپىرلاردۇر، ئۇنداق بولىشى: كىمكى بىر پەيغەمبەرگە ياكى بەزى پەيغەمبەرگە كاپىر بولىدىكەن، ھەقىقەتتە ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە كاپىر بولغان بولدى، بىز قىيامەت كۈنى كاپىرلار ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىمان ئېيتىشتىن تەكەببۇرلۇق قىلغانلىقىغا لايىق خار قىلغۇچى ئازابنى تەييارلىدۇق

يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ھېچ بىر نەرسىنى ئاللاھقا شېرىك قىلمىغان، بارلىق پەيغەمبەرلەرگە ئىشەنگەن، كاپىرلار قىلغانغا ئوخشاش قىلماستىن ئۇلارنىڭ ھېچ بىرىنىڭ ئارىسىنى ئايرىۋەتمەي بەلكى ھەممىسىگە ئىشەنگەن ئاشۇ كىشىلەرگە ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىمانى ۋە ئۇنىڭدىن كىلىپ چىققان ياخشى ئەمەللىرىگە كاتتا مۇكاپات بېرىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىدىن تەۋبە قىلغان كىشنى كەچۈرۈم قىلغۇچى ۋە ئۇلارغا مېھرىباندۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! يەھۇدىيلار سەندىن سېنىڭ ھەقىقى پەيغەمبەر ئىكەنلىكىڭگە ئالامەت بولىشى ئۈچۈن خۇددى مۇسا ئەلەيھىسسالامغا تەۋرات بىراقلا چۈشكەندەك ساڭا قۇرئان كەرىمنىڭ بىراقلا چۈشىشىنى سورايدۇ، ئۇلارنىڭ بۇ سۆزىنى چوڭ بىلىپ كەتمىگىن، ئۇلارنىڭ ئاتا-بوۋىلىرى مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن سەندىن سورىغان سوئالدىن چوڭراقىنى سورىغان، ئۇلار مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن ئاللاھنى ئاشكارا كۆرسىتىشنى تەلەپ قىلغان، ئۇلارنىڭ قىلمىشىغا جازا بولۇپ ئۇلارنى چاقماق سوقۇپ ئۆلگەن، ئاندىن ئاللاھ ئۇلارنى تىرىلدۈرگەن، ئاللاھنىڭ بىرلىكى ۋە ئىلاھلىق ۋە پەرۋەردىگارلىقتا يالغۇز ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغان ئوچۇق ئايەتلەر كەلگەندىن كېيىنمۇ ئاللاھنى قويۇپ موزايغا ئىبادەت قىلغان، ئاندىن بىز ئۇلارنىڭ خاتالىقىنى ئەپۇ قىلىۋەتتۇق، مۇسا ئەلەيھىسسالامغا قەۋمىنى يېتەكلەيدىغان روشەن ھۆججەتنى بەردۇق.

ئۇلاردىن چىن ئەھدە ئالماق ۋە تەۋراتتىكى ھۆكۈملەرگە ئەمەل قىلىشى ئۈچۈن ئۇلارنى قورقۇتۇپ ئۈستىگە تاغنى تىكلەپ قويدۇق، تاغنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن ئېلىۋەتكەندىن كېيىن: بەيتىل مۇقەددەس شەھرىنىڭ ئېشىكىدىن بېشىڭلارنى ئېگىپ سەجدە قىلىپ كېرىڭلار دېسەك، ئۇلار كاسىسىنى تولغاپ كەينىچەككە كىردى، ئۇلارغا: شەنبە كۈنلۈكتە بېلىق تۇتۇشقا قەدەم باسماڭلار دېدۇق، ئۇلار ھەددىدىن ئىشىپ شەنبە كۈنىدە بېلىق تۇتتى، ئۇلاردىن بۇ توغرىدا چىن ئەھدە ئالغان ئىدۇق، ئۇلار ئۆزلىرىدىن ئېلىنغان ئەھدىنى بۇزدى.

بىز ئۇلارنى تەكىتلەنگەن ئەھدىنى بۇزغانلىقلىرى، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە كاپىر بولغانلىقى، پەيغەمبەرلەرنى ئۆلتۈرۈشكە جۈرئەت قىلغانلىقى ۋە مۇھەممەدئەلەيھىسسالامغا: بىزنىڭ دىلىمىزدا پەردە بار، سېنىڭ نېمە دېگەنلىكىڭنى ئېسىمىزدە تۇتالمايمىز دېگەنلىكلىرى ئۈچۈن ئۇلارنى رەھمىتىمىزدىن قوغلىدۇق، ئىش ئۇلار ئېيتقاندەك ئەمەس، بەلكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىغا پېچەت ئۇرىۋەتتى، ئۇنىڭغا ياخشىلىق كېرمەيدۇ، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇلار مەنپەئەت بولمايدىغان ئازغىنە دەرىجىدە ئېشىنىدۇ.

ئۇلارنى يەنە كاپىر بولغانلىقى، مەريەم ئەلەيھىسسالامغا زىنا قىلدى دەپ زور بۆھتان قىلغانلىقى ئۈچۈن رەھمىتىمىزدىن يىراق قىلدۇق

ئۇلار پەخىرلىنىپ يالغاندىن ئاللاھنىڭ ئەلچىسى بولغان مەريەم ئوغلى مەسىھ ئىسانى بىز ئۆلتۈردۇق دېگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارغا لەنەت قىلدۇق، ۋاھالەنكى ئۇلار دەۋا قىلغىنىدەك ئىسانى ئۆلتۈرگىنىمۇ يوق ۋە دارغا ئاسقىنىمۇ يوق، لېكىن ئۇلار ئاللاھ ئىسانىڭ شەكلىگە ئوخشىتىپ قويغان باشقا بىر كىشىنى ئۆلتۈرۈپ، ئۆلتۈرۈلگۈچىنى ئىسا ئەلەيھىسسالام دەپ ئويلىدى، ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئۆلتۈردۈق دەپ دەۋا قىلغۇچىلار يەھۇدىي ۋە ئۇنى تۇتۇپ تاپشۇرۇپ بەرگۈچىلەر ناسارالار ئىدى، ھەر ئىككى گورۇھ ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىشى توغرىسىدا ھەيرانلىق شەكلىنىشتە قالدى، بۇ توغرىدا ئۇلاردا ئىلىم يوق پەقەت گۇمانغا ئەگىشىدۇ، گۇمان دېگەن ھەقنى بىر نەرسىدىن بىھاجەت قىلالمايدۇ، ئۇلار ھەرگىزمۇ ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئۆلتۈرمىدى ۋە دارغا ئاسمىدى.

بەلكى ئاللاھ ئۇنى ئۇلارنىڭ مىكرىدىن قۇتقازدى، ئۇنى جىسمى ۋە روھى بىلەن بىللە ئۆزىنىڭ تەرىپىگە كۆتۈردى، ئاللاھ ئۆز مۈلكىدە غالىپتۇر، ھېچ بىرى ئاللاھقا غالىپ كىلەلمەيدۇ، ئىشلارنى تەدبىر قىلىش، ھۆكۈم قىلىش ۋە يولغا قويۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر

ئەھلى كىتابتىن بولغان ھەر بىرى ئۆلۈشتىن بۇرۇن ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاخىر زاماندا چۈشىدىغانلىقىغا، قىيامەت كۈنى ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇلارنىڭ شەرىئەتكە مۇۋاپىق ياكى مۇخالىپ ھالەتتە قىلغان بارلىق ئەمەللىرىگە شاھىت بولىدىغانلىقىغا ئىشىنىدۇ

يەھۇدىيلارنىڭ قىلغان زۇلمى سەۋەبىدىن ئىلگىرى ھالال بولغان پاكىزە نەرسىلەرنىڭ بەزىسىنى ھارام قىلدۇق، ئۇلارغا توم تۇياقلىق ھايۋانلارنى ھارام قىلدۇق، كالا، قوي قاتارلىق چارىپايلاردىن دۈمبە مېيىنى قويۇپ ئېچمىيىنى ھارام قىلدۇق، ئۇلارنىڭ ئۆزىنى ۋە باشقىلارنى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسقانلىقى ئۈچۈن ئۇ نەرسىلەرنى ھارام قىلدۇق، ھەتتا ياخشىلىقتىن توسۇش ئۇلارنىڭ خۇسۇسىيىتى بولۇپ قالدى

ئاللاھ جازانە مۇئامىلىسى قىلىشتىن چەكلىگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ جازانە مۇئامىلىسى قىلغانلىقى، كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى زۇلۇم قىلىپ-ھەقسىز ئالغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارغا پاكىزە نەرسىلەرنىڭ بەزىسىنى ھارام قىلدۇق، ئۇلاردىن بولغان كاپىرلارغا دەرتلىك ئازابنى تەييارلىدۇق.

لېكىن يەھۇدىيلاردىن بولغان بىلىمى مول، ھەقتە مۇستەھكەم تۇرىدىغان مۆئمىنلەر بولۇپ، ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلار ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئانغا ئىشىنىدۇ، سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل بولغان تەۋرات ۋە ئىنجىل قاتارلىق كىتابلارغا ئىشىنىدۇ، ناماز ئوقۇيدۇ، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى بېرىدۇ، ھېچقانداق شېرىكى بولمىغان يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىشىنىدۇ، قىيامەت كۈنىگە ئىشىنىدۇ، مۇشۇ سۈپەت بىلەن سۈپەتلەنگەن ئاشۇ كىشىلەرگە كاتتا ئەجىر-ساۋاپ بېرىمىز

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! بىز سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە ۋەھيى قىلغاندەك، ھەقىقەتەن ساڭىمۇ ۋەھيى قىلدۇق، سەن پەيغەمبەرلەرنىڭ تۇنجىسى ئەمەسسەن، ھەقىقەتەن بىز نۇھقا ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن كەلگەن پەيغەمبەرلەرگە، ئىبراھىمغا ۋە ئۇنىڭ ئوغۇللىرى ئىسمائىل، ئىسھاققا، يەئقۇب ئىبنى ئىسھاققا ۋە يەئقۇبنىڭ ئەۋلادلىرىدىن بولغان پەيغەمبەرلەرگە (ئۇ پەيغەمبەرلەر يەئقۇب ئەلەيھىسسالامنىڭ ئوغۇللىرىدىن بولغان بەنى ئىسرائىلدىكى ئون ئىككى قەبىلىدىن بولغان) .ۋەھيى قىلدۇق ۋە داۋۇدقا زەبۇرنى بەردۇق

قۇرئان كەرىمدە ساڭا ۋەقەلىكىنى بايان قىلىپ بەرگەن پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتتۇق ۋە ساڭا ۋەقەلىكىنى بايان قىلىپ بەرمىگەن پەيغەمبەرلەرنىمۇ ئەۋەتتۇق، ئۇلارنىڭ ۋەقەلىكىنى بايان قىلماسلىقتا بىر ھېكمەت بار. ئاللاھ مۇسا ئەلەيھىسسالامنى پەيغەمبەر قىلىپ ئۇنىڭغا بىۋاستە سۆز قىلدى، مۇسا ئەلەيھىسسالامنى ئىززەت قىلىپ ئاللاھ ئۆزىگە لايىق بولغان .رەۋىشتە ھەقىقى سۆز قىلدى

پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتكەندىن كېيىن ئاللاھنىڭ ئالدىدا كىشىلەرگە ھۆججەت بولۇپ قالماسلىق ئۈچۈن، ئاللاھقا ئىشەنگەنلەرگە ئېسىل ساۋاپ بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدىغان، كاپىر بولغانلارغا دەرتلىك ئازاب بىلەن بىشارەت بەرگۈچى پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتتۇق، ئاللاھ ئۆز .پادىشاھلىقىدا غالىپتۇر، قىلغان ھۆكمىدە ھېكمەتلىكتۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! يەھۇدىيلار سېنى ئىنكار قىلىش بىلەن بىرگە، ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاننىڭ راستلىقىغا گۇۋاھلىق بېرىدۇ. ئاللاھ قۇرئاننى ئۆزىنىڭ خاس ئىلمى بىلەن نازىل قىلدى، بەندىلەرنى ئۇنىڭدىكى ياقتۇرىدىغان، رازى بولىدىغان، ياقتۇرمايدىغا ۋە باش تارتىدىغان نەرسىلەرگە خەۋەردار قىلىشنى خالىدى. پەرىشتىلەر سەن ئىلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىغا ئاللاھنىڭ گۇۋاھلىقى بىلەن بىرگە گۇۋاھلىق بېرىدۇ، ئاللاھنىڭ گۇۋاھلىقى ھەممىگە يېتەرلىكتۇر. ئاللاھنىڭ گۇۋاھلىقى ئۇنىڭدىن باشقا ھەممە گۇۋاھلىققا كۇپايىدۇر.

سېنىڭ پەيغەمبەرلىكىڭنى ئىنكار قىلغان ۋە كىشىلەرنى ئىسلامدىن توسقان ئىنسانلارنىڭ ھەقىقەتتىن يىراقلاپ كەتكىنىدە ھېچ شۈبھى يوقتۇر.

ھەقىقەتەن ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا كاپىر بولغان، كۇپىرنى داۋاملاشتۇرۇش بىلەن ئۆزىگە زۇلۇم قىلغانلارنى، كۇفرىلىقنى داۋاملاشتۇرىۋاتقان ئەھۋال ئاستىدا ئاللاھ تائالا ئۇلارنى كەچۈرۈم قىلمايدۇ ۋە ئازابتىن قۇتۇلدۇرىدىغان توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

ئۇلارنى پەقەت جەھەننەمگە ئېلىپ بارىدىغان يولغا قويىۋېتىدۇ، ئۇلار جەھەننەمدە مەڭگۈ قالىدۇ، بۇ ئاللاھقا ئاساندۇر. ئاللاھ ھەر ئىشقا قادىردۇر.

ئى ئىنسانلار! مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام سىلەرگە ئاللاھ تەرىپىدىن توغرا يولنى ۋە ھەق دىننى ئېلىپ كەلدى، دۇنيا-ئاخىرەتتە ئۆزۈڭلارغا ياخشى بولىشى ئۈچۈن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتكە ئىشىنىڭلار، ئەگەر ئاللاھقا كاپىر بولساڭلار ئاللاھ سىلەرنىڭ ئىمانىڭلاردىن بىھاجەتتۇر. سىلەرنىڭ كاپىر بولۇشىڭلارنىڭ ئاللاھقا زېيىنى يوق، ئاسمانلاردىكى، زېمىندىكى ۋە ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەر ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاللاھ كىمنىڭ ھىدايەتكە ھەقلىق بولىدىغانلىقىنى بىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ھىدايەتنىڭ يولىنى ئاسانلاشتۇرۇپ بەرگۈچىدۇر. كىمنىڭ ھىدايەتكە ھەقلىق ئەمەسلىكىنى بىلىدۇ ۋە ئۇنى ھىدايەتتىن يىراق قىلىدۇ. ئاللاھ سۆزلىرى، ئىش-ھەرىكەتلىرى، پرىنسىپلىرى ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشلىرىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئىنجىل ئەھلى بولغان ناسارالارغا ئېيتقىنكى: سىلەر دىنىڭلاردا ھەددىڭلاردىن ئاشماڭلار، ئىسا ئەلەيھىسسالام توغرىسىدا پەقەت ھەق سۆزنى دەڭلار، ھەقىقەتەن مەريەم ئوغلى ئىسا مەسىھ ئاللاھنىڭ ھەق بىلەن ئەۋەتكەن پەيغەمبىرىدۇر. ئاللاھ ئۇنى جىبرائىل ئەلەيھىسسالام ئارقىلىق مەريەمگە ئەۋەتكەن سۆزدىن ياراتتى، ئۇ ۋۇجۇتقا كەل دېگەن سۆز بولۇپ، شۇنىڭدىن يارىتىلدى، بۇ ئاللاھتىن بولغان بىر پۈۋلەش بولۇپ، ئاللاھنىڭ ئەمرى بىلەن جىبرائىل ئەلەيھىسسالام مەريەمگە پۈۋلىدى. ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ بارلىق پەيغەمبەرلىرىگە ھېچ بېرىنى ئايرىۋەتمەستىن ئىشىنىڭلار، ئاللاھنى ئۈچ دېمەڭلار، بۇ بۇزۇق يالغان سۆزدىن يېنىڭلار، ئۇ سۆزدىن يېنىشىڭلار سىلەر ئۈچۈن دۇنيا-ئاخىرەتتە ياخشىدۇر. ھەقىقەتەن ئاللاھ يەككە-يېگانە ئىلاھتۇر. ئاللاھ شېرىكتىن ۋە بالىدىن مۇنەززەھتۇر ۋە ئۇنىڭدىن بىھاجەتتۇر. ئاسمان- زېمىننىڭ ۋە ئۇ ئىككىسىنىڭ ئارىسىدىكى بارلىق نەرسىلەرنىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر. ئاسمان ۋە زېمىندىكى نەرسىلەرنى ئىدارە قىلىش ۋە تەدبىر قىلىشقا ئاللاھ يېتەرلەكتۇر.

مەريەم ئوغلى ئىسا ۋە ئاللاھقا ئەڭ يېقىن پەرىشتىلەرمۇ مەرتىۋىسىنىڭ يۇقىرى بولماقلىقى بىلەن ئاللاھقا قۇلچىلىق قىلىشتىن قىلچە باش تارتمايدۇ، ئۇنداق بولغان ئىكەن ئىسانى قانداقمۇ ئىلاھ قىلىۋالىسىلەر؟، مۇشرىكلار پەرىشتىلەرنى قانداقسىگە ئىلاھ قىلىۋالىدۇ؟، كىمكى ئۆزىنى چوڭ تۇتۇپ ئاللاھقا بەندىچىلىك قىلىشتىن باش تارتىدىكەن، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى جۇغلاپ ھەر بىرىگە لايىق شەكىلدە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىشەنگەن، شەرىئەت كۆرسەتمىسىگە مۇۋاپىق، خالىس ئاللاھ ئۈچۈن ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەرگە ئۇلارنىڭ قىلغان ياخشىلىقلىرىنى كېمەيتىۋەتمەستىن تولۇق ساۋاب بېرىلىدۇ، ئۇنىڭدىن سېرت ئاللاھ ئۆز پەزلى رەھمىتىدىن زىيادە قىلىپ بېرىدۇ. ئەمما ئاللاھقا ئىبادەت قىلىش ۋە ئىتائەت قېلىشتىن باش تارتقان، ئۆزىنى چوڭ تۇتۇپ تەكەببۇرلۇق قىلغانلارنى دەرتلىك ئازاب بىلەن ئازابلايدۇ. ئۇلار ئاللاھدىن باشقا ئۆزلىرىنىڭ ئىشلىرىغا ئىگە بولىدىغان، پايدا-مەنپەئەت كەلتۈرىدىغان، زىياننى مۇداپىئە قىلىدىغان .بىرىنى تاپالمايدۇ

ئى ئىنسانلار! سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلار تەرىپىدىن شەك-شۈبھىنى يوق قىلىدىغان ۋە ئۆزۈر-سەۋەبلەرنى بىكار قىلىدىغان ئوچۇق دەلىل كەلدى، ئۇ بولسىمۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلىشىدۇر. سىلەرگە قۇرئاندىن ئىبارەت بولغان روشەن، نۇرلۇق كىتابنى نازىل .قىلدۇق

ئاللاھقا ئىمان ئېيتىپ، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان قۇرئانغا مۇستەھكەم ئېسىلغانلارنى ئاللاھ جەننەتكە كېرگۈزۈش بىلەن رەھمەت قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ساۋابىنى زىيادە قىلىپ، مەرتىۋىسىنى يۇقىرى قىلىدۇ، ئۇلارنى ھېچ قانداق قىڭغىرلىقى بولمىغان جەننەتكە ئىلىپ بارىدىغان توغرا يولدا مېڭىشقا مۇۋەپپەق قىلىدۇ.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلار سەندىن كالالە توغرىسىدىكى مىراستىن سورايدۇ، كەلالە دېگەن: بىر كىشى ۋاپات بولۇپ ئۇنىڭ مىراس ئالىدىغان دادىسى ياكى بالىسى بولمايدۇ، ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ كالالە توغرىسىدىكى ھۆكۈمنى بايان قىلىپ بېرىدۇ. بىرى ۋاپات بولۇپ ئۇنىڭ دادىسى ۋە بالىسىمۇ يوق بولۇپ، ئۇنىڭ بىر تۇغقان ھەمشىرىسى ياكى دادا بىر ھەمشىرىسى بولسا، ئۇنىڭغا قالغان مىراسنىڭ يېرىمى تېگىدۇ، بىر تۇغقان قېرىندىشى ياكى دادا بىر قېرىندىشى بولسا ۋە باشقا ئۆلچەملىك مىراس ئالىدىغان ۋارىسلار بولمىسا، ئۇ مىراسنىڭ قالغىنىنى يېقىنلىق بىلەن ئالىدۇ، ئەگەر ئۆلچەملىك مىراس ئالىدىغان ۋارىس بولسا ئۇنىڭدىن ئاشقىنىنى ئالىدۇ، ئەگەر بىر تۇغقان ھەمشىرىلەر ياكى دادا بىر ھەمشىرىلەر بىر قانچە بولسا، ئىككى ياكى ئىككىدىن كۆپ بولسا، ئۇلار مىراسنىڭ ئۈچتىن ئىككى قىسمىنى ئالىدۇ. ئەگەر بىر تۇغقان قېرىنداشلار ياكى دادا بىر قېرىنداشلار بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەر-ئاياللار بولسا، ئۇلار يېقىنلىق بىلەن "بىر ئەر ئىككى ئايالنىڭ مىراسىنىڭ ئوخشىشىنى ئالىدۇ" دېگەن قائىدە بويىچە مىراس ئالىدۇ. يەنى ئەرلەرنىڭ مىراسى ئىككى ئايالنىڭ مىراسىغا باراۋەر بولىدۇ. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ مىراس ئىشلىرىدا ئېزىپ كەتمەسلىكىڭلار ئۈچۈن كەلالە ۋە باشقا مىراس ھۆكۈملىرىنى بايان قىلىپ بەردى. ئاللاھ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر، .ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپى ئەمەس

ئى مۆئمىنلەر! سىلەر بىلەن ئاللاھنىڭ ئارىسىدىكى ۋە سىلەر بىلەن كىشىلەر ئارىسىدىكى تەكىتلەنگەن ئەھدىلەرنىڭ ھەممىسىگە تولۇق ۋاپا قىلىڭلار، ئاللاھ سىلەرگە رەھمەت قىلىپ، تۆگە، كالا ۋە قويدىن ئىبارەت چارۋىلارنى ھالال قىلىپ بەردى، پەقەت ھاراملىقى بەلگىلەپ بېرىلگەن چارۋىلار بۇنىڭدىن مۇستەسنادۇر. شۇنداقلا سىلەر ھەج-ئۆمرە ئۈچۈن ئېھرامغا كىرگەن ۋاقتىڭلاردا قۇرۇقلۇقتا ياشايدىغان ھايۋانلارنى ئوۋلاش ھارام قىلىندى. ھەقىقەتەن ئاللاھ نەرسىلەرنى ئۆزىنىڭ ھېكمىتىگە مۇۋاپىق ھالەتتە ھالال-ھارام قىلىشنى خالايدۇ. ئاللاھنى مەجبۇرلىغۇچى يوق .شۇنىڭدەك ئۇنىڭ ھۆكمىگە ئىتىراز قىلغۇچىمۇ يوق

ئى مۇئمىنلەر! سىلەر ئېھرامدىكى ۋاقتىڭلاردا ئاللاھ چەكلىگەن ۋە سىلەرنى ئۇلۇغلاشقا بۇيرىغان ئىشلارغا دىققەت قىلىڭلار، ئېھراملىق ھالەتتە: يېڭنىدە تېكىلگەن كىيىملەرگە ئوخشاش چەكلەنگەن ئىشلاردىن قول يىغىڭلار، ئوۋ ئوۋلاشقا ئوخشاش ھەرەم دائىرىسىدە چەكلەنگەن ئىشلاردىن ساقلىنىڭلار، ئۇرۇش قىلىش چەكلەنگەن ئايلاردا ئۇرۇش قىلىشنى ھالال دەپ قارىماڭلار، ئۇ ئايلار: زۇلقەئدە، زۇلھەججە، مۇھەررەم ۋە رەجەبتىن ئىبارەتتۇر. ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئۈچۈن ھەرەمدە ئۆلتۈرۈشكە ئېلىپ ماڭغان چارۋىلارنى بۇلاش ۋە ئۆلتۈرۈشنى ھالال دەپ قارىماڭلار، ھەرەمنىڭ ھەدىيەسى دەپ يۇڭ ياكى قىلادە ئېسىپ بەلگە قىلىنغان چارۋىلارنى ھالال سانىماڭلار، ئاللاھنىڭ بەيتىنى ۋە ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى كۆزلەپ قوشۇمچە تىجارەت قىلىپ مەنپەئەتلىنىشنى مەقسەت قىلغان كىشىلەرگە چېقىلىشنى ھالال سانىماڭلار. سىلەر ھەج-ئۆمرە پائالىيىتىنى تۈگىتىپ، ھەرەم دائىرىسىدىن چىققاندىن كېيىن خالىساڭلار ئوۋ ئوۋلىساڭلار بولىدۇ، بىرەر قەۋمگە بولغان ئۆچمەنلىك ئۇلارنىڭ سىلەرنى ھەرەم مەسچىتىدىن توسقانلىقىنى سىلەرنى ئۇلار توغرىسىدا زۇلۇم قىلىشقا ۋە ئادىللىق قىلماسلىققا ئېلىپ بارمىسۇن. ئى مۇئمىنلەر! سىلەر بۇيرۇلغان ئىشنى قىلىش ۋە چەكلەنگەن ئىشنى تەرك قىلىشتا ئۆز-ئارا ھەمكارلىشىڭلار. ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش ۋە ئاسىيلىقتىن يېراق بولۇش بىلەن قورقۇڭلار. ھەقىقەتەن گۇناھكارلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ئازابى قاتتىقتۇر، ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھ بولۇڭلار.

ئاللاھ سىلەرگە بوغۇزلىماستىن ئۆزى ئۆلۈپ قالغان ھايۋاننىڭ گۆشىنى يېيىشنى، بوغۇزلانغان چارۋىدىن ئېتىلىپ چىققان قاننى، چوشقا گۆشىنى، بوغۇزلانغان ۋاقىتتا ئاللاھنىڭ نامىنىڭ غەيرى زىكىر قىلىنىپ بوغۇزلانغان ھايۋاننى، بوغۇلۇپ ئۆلۈپ قالغان، ئۇرۇپ ئۆلتۈرۈلگەن، ئېگىز جايدىن چۈشۈپ ئۆزى ئۆلۈپ قالغان ۋە شىر، يولۋاس ۋە بۆرىگە ئوخشاش يېرتقۇچ ھايۋانلار قارنىنى يېرىپ ئۆلتۈرىۋەتكەن ھايۋالارنىڭ گۆشىنى يېيىش ھارام قىلىندى. يۇقىرىقى بەش تۈرلۈك ھايۋان ھايات بولۇپ قالسا، ئۆلۈپ قىلىشتىن بۇرۇن شەرئى يول بىلەن بوغۇزلاپ يېسەڭلار سىلەرگە ھالال بولىدۇ. بۇتلار ئۈچۈن بوغۇزلانغان ھايۋانلار، پال ئوقلىرى بىلەن پال سېلىشنى تەلەپ قىلىشىڭلار ھارام قېلىندى، ئۇ تاش ياكى ياغاچ تاختايغا قىلغىن يەنە بىرىگە قىلمىغىن دېگەن خەت يېزىلغان بولۇپ، قايسى تاختا چىقسا شۇ بويىچە ئىش قىلىدۇ. يۇقىرىدا بايان قىلىنغان چەكلەنگەن ئىشلارنى قىلىش ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققانلىقتۇر. بۈگۈن كاپىر بولغان بەدبەختلەر سىلەرنىڭ كۈچ-قۇۋۋىتىڭلارنى كۆرگەندىن كېيىن سىلەرنىڭ دىندىن يېنىپ كاپىر بولىشىڭلاردىن ئۈمىتسىزلەندى. ئۇلاردىن قورىقماڭلار، يالغۇز مەندىن قورقۇڭلار، بۈگۈن سىلەرگە ئىسلامدىن ئىبارەت دىنىڭلارنى مۇكەممەل قىلىپ بەردىم، ئاشكارا-يوشۇرۇن نېمەتلىرىمنى تاماملاپ بەردىم، ئىسلامنى سىلەرنىڭ دىنىڭلار قىلىپ تاللىدىم، ئىسلامدىن باشقا دىننى قوبۇل قىلمايمەن، كىمكى ئاچارچىلىق سەۋەبىدىن گۇناھقا مايىل بولماستىن يېيىشكە قىستالسا بۇنىڭدا ھېچ گۇناھ بولمايدۇ، ھەقىقەتەن ئاللاھ كەچۈرۈم قىلغۇچى ۋە مېھرىباندۇر.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ساھابىلار سەندىن: ئاللاھ يېيىش ئۈچۈن نېمىلەرنى ھالال قىلدى؟ دەپ سورايدۇ، ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ سىلەرگە پاك يېمەكلىكلەرنى ھالال قىلدى، شۇنىڭدەك تەربىيىلەنگەن ئېت ۋە يىلپىز قاتارلىق مەگەن چېشلىك ئوۋ ھايۋانلىرى ياكى قارچۇغاغا ئوخشاش تۇمشۇقلۇق ئوۋ قۇشلىرى ئوۋلىغان نەرسىلەرنى ئوۋ ئېتى تاسادىپى يەپ سالغان بولسىمۇ بۇنى يېيىش ھالال قىلىندى، يەنى ئاللاھ سىلەرگە تەلىم بەرگەن ئوۋچىلىق ئىلمى ۋە ئەدەپلىرىنى ئۈگەتكەن بولساڭلار ھەتتا ئۇ ھايۋان ياكى قۇش بۇيرىسا بويسۇنىدىغان ۋە چەكلىسە دەرھال يانىدىغان بولسا، ئۇنى ئەۋەتكەن ۋاقىتتا ئاللاھنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ ئەۋەتكەن بولساڭلار، ئۇلار ئوۋلاپ تۇتۇپ كەلگەن چارۋىلارنى يەڭلار ھەتتا ئۆلتۈرۈپ ئېلىپ كەلگەن بولسىمۇ مەيلى، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش بىلەن قورقۇڭلار. ئاللاھ قىلغان ئەمەللەرنىڭ ھېسابىنى تىز ئالغۇچىدۇر.

ئاللاھ بۈگۈن سىلەرگە لەززەتلىك نەرسىلەرنى ھالال قىلدى. يەھۇدىي ۋە ناسارالاردىن بولغان ئەھلى كىتابنىڭ بوغۇزلىغان نەرسىلىرىنى يېيىش سىلەرگە ھالال قىلىندى. سىلەرنىڭ بوغۇزلىغان نەرسىلىرىڭلارنى يېيىشمۇ ئۇلارغا ھالال قىلىندى. مۆئمىنلەردىن بولغان ئىپپەتلىك ھۆر ئاياللارنى نىكاھلاپ ئېلىش، سىلەردىن ئىلگىرى كىتاب بېرىلگەن يەھۇدىي-ناسارالارنىڭ ئىپپەتلىك، ھۆر ئاياللىرىنى ئۇلارنىڭ تويلۇق مېھرىنى بەرسەڭلار، سىلەر ئىپپەتلىك بولۇپ پاھىشەدىن ساقلىنىپ، ئاشنا تۇتۇپ زىنا قىلىشنى مەقسەت قىلمىساڭلار ئۇلارنى نىكاھلاپ ئالساڭلار دۇرۇس بولىدۇ، كىمكى ئاللاھنىڭ بەندىلىرى ئۈچۈن يولغا قويغان ھۆكۈملىرىنى ئىنكار قىلىدىكەن، قىلغان ئەمەللىرىنىڭ ئىماندىن ئىبارەت شەرتىنى يوقاتقانلىقى ئۈچۈن ئەمەللىرىنى بىكار قىلىۋېتىدۇ. ئۇ كىشى قىيامەت كۈنى دوزاخقا كېرىش ۋە دوزاختا مەڭگۈ قىلىش بىلەن زىيان .تارتقۇچىلاردىن بولىدۇ

ئى مۆئمىنلەر! ئەگەر سىلەر ناماز ئوقۇماقچى بولۇپ، تاھارىتىڭلار يوق بولسا يۈزۈڭلارنى يۇيۇش، ئىككى قولۇڭلارنى جەينىكى بىلەن قېتىپ يۇيۇش، بېشىڭلارغا مەسھى قىلىش ۋە پۇتۇڭلارنى ھوشۇقۇڭلار بىلەن قېتىپ يۇيۇپ تاھارەت ئىلىڭلار. ئەگەر جۇنۇپ بولۇپ قالغان بولساڭلار يۇيۇنۇڭلار، ئەگەر كېسەل بولۇپ كېسەلنىڭ زىيادە بولۇپ كېتىشىدىن ياكى شىپا تېپىشىنىڭ كېچىكىشىدىن ئەنسىرسەڭلار ياكى ساغلام ھالەتتە سەپەر قىلغان بولساڭلار ياكى ھاجەتنى ئادا قىلىش بىلەن تاھارەت سۇندۇرغان بولساڭلار ياكى جىنسى مۇناسىۋەت ئۆتكۈزۈش بىلەن جۇنۇپ بولۇپ قالغان بولساڭلار، يۇيۇنۇپ-تاھارەت ئىلىش ئۈچۈن سۇنى ئىزدەپ تاپالمىغان بولساڭلار، تەيەممۇم قىلىش ئۈچۈن زېمىننى مەقسەت قىلىڭلار، قولۇڭلارنى يەرگە ئۇرۇپ يۈزۈڭلارنى ۋە قولۇڭلارنى سېلاڭلار، ئاللاھ سىلەرگە سۇ زەرەر قىلىدىغان ئەھۋالدا چوقۇم سۇ ئىشلىتىشنى بۇيرۇش بىلەن ھۆكۈمنى تارلاشتۇرۇشنى خالىمايدۇ. كېسەللىكتىن سۇ ئېشلىتىش زىيان قىلىدىغان ياكى سۇ تاپالمىغان ۋاقىتتا سىلەرگە ئۆزىنىڭ نېئمىتىنى تاماملاش، سىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ نېمىتىگە شۈكۈر ئېيتىشىڭلار ۋە تۈزكورلۇق قىلماسلىقىڭلار ئۈچۈن سۇنىڭ ئورنىدا تەيەممۇم قىلىشنى .ئالماشتۇرۇپ بەردى

ئى مۆئمىنلەر! ئاللاھنىڭ سىلەرنى ئىسلامغا ھىدايەت قىلىشتىن ئىبارەت بولغان نېئمىتىنى ئەسلەڭلار، ئۆز ۋاقتىدا سىلەر بىلەن قىلغان ئەھدىنى ئەسلەڭلار. سىلەر مۇھەممەدئەلەيھىسسالامغا ياخشى-يامان كۈنلەردە ئىتائەت قىلىشقا بەيئەت بېرىپ: سۆزۇڭنى ئاڭلىدۇق ۋە بۇيرۇقۇڭغا ئىتائەت قىلدۇق دېدىڭلار. ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇشقا بەرگەن ئەھدىگە ۋاپا قىلىش، چەكلىمىلىرىدىن يىراق بولۇش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن قورقۇڭلار، ئاللاھ دىللاردىكىنى بىلگۈچىدۇر، ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى .قالمايدۇ

ئى ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان مۆئمىنلەر! ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى تەلەپ قىلىش بىلەن ئۈستۈڭلاردىكى ئاللاھنىڭ ھەق-ھوقۇقىنى تۇرغۇزغۇچىلاردىن بولۇڭلار، زۇلۇم بىلەن ئەمەس بەلكى ئادىللىق بىلەن گۇۋاھلىق بەرگۈچىلەردىن بولۇڭلار، بىرەر قەۋمگە بولغان ئۆچمەنلىك سىلەرنى ئادىللىقنى تەرك قىلىشقا تۈرتكە بولمىسۇن، دوستقا ۋە دۈشمەنگىمۇ ئادىللىق قېلىش تەلەپ قىلىنىدۇ، ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئادىللىق قېلىڭلار، ئادىللىق قېلىش ئاللاھدىن قورقۇشقا ئەڭ يېقىندۇر، زۇلۇم قىلىش ئاللاھقا قارشى چېقىشقا ئەڭ يېقىندۇر، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە توسقانلىرىدىن چەكلىنىش بىلەن تەقۋادارلىق قىلىڭلار. ئاللاھ قىلمىشىڭلاردىن خەۋەرداردۇر. سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلاردىن ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپى قالمايدۇ، شۇنىڭغا .ئاساسەن جازالايدۇ ياكى مۇكاپاتلايدۇ

ئاللاھ تائالا ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان مۆئمىنلەرنىڭ گۇناھىنى كەچۈرۈم قىلىش ۋە بۈيۈك ئەجرىلەرنى بىرىش ئارقىلىق جەننەتكە كېرگۈزۈشتىن ئىبارەت ۋەدىسىگە .خىلاپلىق قىلمايدۇ

ئاللاھقا كاپىر بولغان ۋە ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلار، ئۇلار دوزاخقا مەھكۇم كىشىلەر بولۇپ، كاپىر بولغانلىقى ۋە ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقىنىڭ جازاسى ئۈچۈن جەھەننەمگە كېرىدۇ، .ھەمراھلار بىر-بىرىدىن ئايرىلمىغاندەك ئۇلارمۇ دوزاختىن ئايرىلمايدۇ

ئى مۆئمىنلەر! دىلىڭلار ۋە تىلىڭلار بىلەن ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىنى ئەسلەڭلار، ئۆز ۋاقتىدا بىر جامائە سىلەرنى يوق قىلىش ۋە ئۆلتۈرۈشنى مەقسەت قىلىپ قول سۇنغان ۋاقتىدا، ئاللاھ سىلەرنىڭ دۈشمەنلىرىڭلارنىڭ دىلىغا قورقۇنچ سېلىپ، سىلەرنى خاتىرجەم قىلدى. ئۇلارنى سىلەردىن توستى ۋە سىلەرنى ئۇلاردىن ساقلىدى. ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق بولۇش بىلەن تەقۋادارلىق قىلىڭلار، مۆئمىن ئۆزىنىڭ دىن ۋە دۇنيالىق مەنپەئەتىنى ھاسىل قىلىشتا يالغۇز بىر ئاللاھقا تايىنىشى كېرەك.

ھەقىقەتەن ئاللاھ بەنى ئىسرائىلدىن چىن ئەھدى ئالدى(بۇنىڭ تەپسىلاتى يېقىندا زىكىر قېلىنىدۇ). ئۇلارنى ئىدارە قىلىش ئۈچۈن ئون ئىككى باشلىق تۇرغۇزدى، ھەر بىرى ئۆزىنىڭ قول ئاستىدىكىلەرنى نازارەت قىلىدۇ. ئاللاھ بەنى ئىسرالىغا: ئەگەر سىلەر نامازنى تەلەپ قىلغان بويىچە تولۇق ئادا قىلساڭلار، ماللىرىڭلارنىڭ زاكىتىنى بەرسەڭلەر، مېنىڭ ئەۋەتكەن بارلىق پەيغەمبەرلىرىمنىڭ ھېچ بىرىنى ئايرىۋەتمەستىن ئىشەنسەڭلار، ئۇلارنى ھۆرمەت قىلساڭلار ۋە ياردەم بەرسەڭلار، ياخشىلىق يوللىرىغا مال سەرپ قىلساڭلار، سىلەرنى كۈچلاندۇرۇش ۋە ياردەم بېرىشتە مەن سىلەر بىلەن بىرگە بولىمەن. مۇشۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى قىلساڭلار، سىلەرنىڭ سادىر قىلغان خاتالىقىڭلارنى كەچۈرۈم قىلىمەن، قىيامەت كۈنى قەسىرلەرنىڭ ئاستىدىن ئېرىقلاردا سۇ ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزىمەن. مۇشۇ ئەھدە ئېلىنغاندىن كېيىن كىمكى ئەھدىنى بۇزۇش بىلەن كاپىر بولىدىكەن، ھەق يولنى بىلىپ تۇرۇپ قەستەن ئېزىپ كەتكەن بولىدۇ.

ئۇلارنىڭ ئەھدىنى بۇزغانلىقلىرى سەۋەبىدىن ئۇلارنى بىزنىڭ رەھمىتىمىزدىن قوغلىدۇق، دىللىرىنى ياخشىلىق يەتمەيدىغان قاتتىق-قوپال بىر يەرگە ئايلاندۇردۇق، ئۇنىڭغا ۋەز-بەسىھەت كار قىلمايدۇ. ئۇلار سۆزنىڭ لەپزىنى ئالماشتۇرۇپ ۋە مەنالىرىنى ئۆزلىرىنىڭ كۆڭۈل خاھىشىغا مۇۋاپىقلاشتۇرۇپ ئۆزگەرتىدۇ، بۇيرۇلغان نەرسىنىڭ بەزىسىگە ئەمەل قىلمايدۇ. ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلارنىڭ ئاللاھقا ۋە مۆئمىنلەرگە قىلغان خىيانەتلىرى ھازىرغىچە ئاشكارا بولاۋاتىدۇ، ئۇلاردىن پەقەت ئازغىنە كىشىلەر ئۆزلىرىدىن ئېلىنغان ئەھدىگە ۋاپا قىلىدۇ، ئۇلارنى ئەپۇ قىلغىن، جازالىمىغىن، كەچۈرۈم قىلغىن، ھەقىقەتەن ئۇ ئېھساندۇر، .ئاللاھ ئېھسان قىلغۇچىلارنى ياخشى كۆرىدۇ

يەھۇدىيلاردىن چىن ئەھدە ئالغانغا ئوخشاش، ئۆزىنى بىز ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى دەپ پاكلىغانلاردىنمۇ ئەھدە ئالدۇق، ئۇلار ئىلگىرىكى يەھۇدىيلارنىڭ قىلمىشىغا ئوخشاش بۇيرۇلغان نەرسىنىڭ بەزىلىرىگە ئەمەل قىلمىدى. قىيامەتكىچە ئۇلارنىڭ ئارىسىغا قاتتىق ئۆچمەنلىك ۋە دەتالاشنى تاشلىدۇق، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار بىر-بىرى بىلەن ئۇرۇش قىلىدىغان ۋە بەزىسى بەزىسىنى كاپىرغا چېقىرىدىغان بولدى. قىيامەت كۈنى ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلمىشىدىن خەۋەر بېرىدۇ، شۇنىڭغا ئاساسەن ئۇلارنى جازالايدۇ.

ئى تەۋرات ساھىبى يەھۇدىيلار ۋە ئىنجىل ساھىبى ناسارالاردىن بولغان ئەھلى كىتابلار! سىلەرگە نازىل قېلىنغان كىتابتىن سىلەر يوشۇرغان نەرسىلەرنىڭ كۆپ قىسمىنى بايان قىلىپ بېرىدىغان، سىلەرگە پايدىسى بولمايدىغان ۋە پەقەت سىلەرنى رەسۋا قىلىدىغان نەرسىلەرنىڭ كۆپ قىسمىنى كەچۈرىدىغان بىزنىڭ پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام كەلدى. ئۇ ئاللاھنىڭ تەرىپىدىن قۇرئاندىن ئىبارەت كىتابنى ئېلىپ كەلدى، قۇرئان يورۇقلۇق ئالىدىغان نۇردۇر، ئىنسانلارغا دۇنيا-ئاخىرەتلىك ئىشلىرىدا ئېھتىياجلىق بولىدىغان بارلىق نەرسىلەرنى بايان قىلىپ .بېرىدىغان كىتابتۇر

ئاللاھ مۇشۇ كىتاب بىلەن ئۆزىنىڭ رازىلىقىغا ئەگەشكەن، ئىمان ئېيتىش ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلىش بىلەن ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن جەننەتكە ئېلىپ بارىدىغان يولدا ماڭغان كىشىلەرنى، ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن كۇپىر ۋە ئاسىيلىقنىڭ قاراڭغۇلىقىدىن ئىمان ۋە ئىتائەتنىڭ نۇرىغا چېقىرىدۇ. ئۇلارنى ئىسلامنىڭ يولىدىن ئىبارەت بولغان توغرا يولغا .مۇۋەپپەق قىلىدۇ

ھەقىقەتەن ناسارالاردىن مەريەم ئوغلى ئىسا مەسىھنى ئاللاھ دېگەنلەر كاپىر بولدى، ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئەگەر ئاللاھ مەريەم ئوغلى ئىسا مەسىھنى، ئۇنىڭ ئانىسىنى ۋە زېمىندىكى بارلىق جانلىقلارنى ھالاك قېلىشنى خالىسا بۇنىڭدىن ئاللاھنى كىم چەكلەپ قويىدۇ؟، ھېچ كىشى ئاللاھنى ئۇنىڭدىن چەكلەشكە قادىر بولالمايدىكەن، بۇ ئاللاھنىڭ ئىبادەتكە لايىق بەرھەق بىر ئىلاھ ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. ھەقىقەتەن مەريەم ئوغلى ئىسا، ئۇنىڭ ئانىسى ۋە بارلىق خالالايىقلار ئاللاھنىڭ مەخلۇقاتىدۇر. ئاسمانلار ۋە زېمىن ۋە ئۇنىڭ ئارىسىدىكى ھەممە نەرسە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر. ئاللاھ خالىغاننى پەيدا قىلىدۇ. ئىسا ئەلەيھىسسالاممۇ ئاللاھ يارىتىشنى خالىغانلارنىڭ بىرىدۇر. ئۇ ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە ئەلچىسىدۇر، ئاللاھ ھەممە نەرسىگە .قادىردۇر

يەھۇدىي ۋە ناسارالارنىڭ ھەر بىرى ئۆزلىرىنى ئاللاھنىڭ ئوغۇللىرى ۋە يېقىنلىرى دەپ دەۋا قىلىدۇ. ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلارغا رەت قايتۇرۇپ ئېيتقىنكى: ئۇنداقتا ئاللاھ تائالا نېمە ئۈچۈن سىلەرنى خاتالىقىڭلار سەۋەبىدىن ئازابلايدۇ؟، ئەگەر ئۆزۈڭلار ئويلىغاندەك سىلەر ھەقىقەتتە ئاللاھنىڭ يېقىنلىرى بولساڭلار نېمە ئۈچۈن سىلەرنى دۇنيادا ئۆلتۈرۈش ۋە سۈرىتىڭلارنى مۇبەددەل قىلىش بىلەن بىرگە، ئاخىرەتتە دوزاخ بىلەن ئازابلايدۇ؟. ئاللاھ ئۆزى ياخشى كۆرگەن كىشىنى ئازابلىمايدۇ، بەلكى سىلەر باشقا ئىنسانلاردەك ئادەتتىكى بىر ئىنسان!. ئىنسانلاردىن كىمكى ياخشى ئىش قىلىدىكەن ئۇنىڭ مۇكاپىتى جەننەت بولىدۇ، كىمكى يامان ئىش قىلىدىكەن ئۇنىڭ ئاقىۋىتى دوزاخ بولىدۇ. ئاللاھ ئۆز پەزلى بىلەن خالىغان كىشىنى مەغپىرەت قىلىدۇ، ئادىللىقى بىلەن خالىغان كىشىنى ئازابلايدۇ. ئاسمان-زېمىن ۋە ئۇنىڭ ئارىسىدىكى نەرسىلەرنىڭ ئىگىدارچىلىقى يالغۇز بىر ئاللاھقا خاستۇر. مەخلۇقاتلارنىڭ قايتىدىغان جايى يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ دەرگاھىدۇر.

ئى يەھۇدىي ۋە ناسارالاردىن بولغان ئەھلى كىتابلار! ئارىلىقتا پەيغەمبەر ئۈزۈلۈپ، پەيغەمبەر ئەۋەتىشكە قاتتىق ھاجەت بولغاندا، سىلەرنىڭ: بىزگە ئاللاھنىڭ ساۋابى بىلەن خوشخەۋەر بېرىدىغان، ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان پەيغەمبەر كەلمىدى دەپ ئۈزۈر ئېيتماسلىقىڭلار ئۈچۈن بىزنىڭ پەيغەمبىرىمىز مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتى. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام سىلەرگە ئاللاھنىڭ ساۋابىدىن خۇشخەۋەر بېرىدۇ ۋە ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئاللاھ ھەممە نەرسىگە قادىردۇر، ھېچ نەرسە ئۇنى ئازجىزلاشتۇرالمايدۇ. ئاللاھنىڭ ئىنسانىيەتكە پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىشى ۋە ئۇلارنى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بىلەن ئاخىرلاشتۇرىشىمۇ ئاللاھنىڭ كامالىي قۇدرىتىنى ئىپادىلەيدۇ.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۆز ۋاقتىدا قەۋمى بەنى ئىسرائىلغا ئېيتقان بۇ سۆزىنى ئەسلىگىن: ئى قەۋمىم! ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمىتىنى دىلىڭلار ۋە تىلىڭلار بىلەن ئەسلەڭلار. ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاراڭلاردىن سىلەرنى توغرا يولغا چاقىرىدىغان پەيغەمبەرلەرنى قىلدى. سىلەر ئىلگىرى قۇل بولۇپ ئېزىلگەندىن كېيىن سىلەرنىڭ ئاراڭلاردىن سىلەرنى باشقۇرىدىغان پادىشاھلارنى چىقىرىپ، زامانىڭلاردا ھېچ بىر كىشىگە بەرمىگەن نېئمەتلەرنى سىلەرگە ئاتا قىلدى.

مۇسا ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېدى: ئى قەۋمىم! ئاللاھ سىلەرنى كېرىشكە بۇيرىغان بەيتىل مۇقەددەس ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى پاك زېمىنغا كېرىڭلار، ئۇ يەردىكى كاپىرلار بىلەن ئۇرۇش قىلىڭلار، زالىم كاپىرلاردىن چېكىنمەڭلار، بولمىسا سىلەر دۇنيا-ئاخىرەتتە زىيان تارتقۇچىلاردىن .بولىسىلەر

مۇسا ئەلەيھىسسالامغا ئۇنىڭ قەۋمى مۇنداق دېدى: ئى مۇسا! ھەقىقەتەن مۇقەددەس زېمىندا بەك كۈچلۈك ۋە جاسارەتلىك بىر قەۋم بار، بۇ سەۋەپ بىزنى ئۇ يەرگە كېرىشتىن چەكلەيدۇ. ئۇلار شۇ زېمىندا بولىدىكەن بىز ئۇ يەرگە ھەرگىز كىرمەيمىز، چۈنكى بىزدە ئۇلار بىلەن ئۇرۇش قىلغۇدەك كۈچ-قۇۋۋەت يوق، ئەگەر ئۇلار بەيتىل مۇقەددەستىن .چېقىپ كەتسە بىز ئۇ يەرگە كىرىمىز دېدى

مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەمراھلىرىدىن ئاللاھتىن قورقىدىغان ۋە ئازابىدىن ئەنسىرەيدىغان، ئاللاھ ئۆزىنىڭ تائىتىگە مۇۋەپپەق قىلغان ئىككى كىشى ئۆز قەۋمىنى مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇشقا رىغبەتلەندۈرۈپ مۇنداق دېدى: زالىم قەۋمگە قارشى شەھەرنىڭ دەرۋازىسىدىن ھۇجۇم قىلىپ كېرىڭلار، دەرۋازىدىن ھۇجۇم قىلىپ كىرسەڭلار، ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن غەلبە قىلىسىلەر. ئاللاھنىڭ پرىنسىپىدا مۇستەھكەم تۇرۇپ، ئاللاھقا ئىشىنىش ۋە ماددى ۋاستىلارنى تەييار قىلىشتىن ئىبارەت بولغان سەۋەبلەرنى لازىم تۇتساڭلار ئۇنىڭ ياردىمىگە ئېرىشەلەيسىلەر. ئەگەر سىلەر ھەقىقى مۆئمىن بولساڭلار بىر ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىڭلار ۋە ئۇنىڭغا تايىنىڭلار، چۈنكى ئىمان ئاللاھقا .تەۋەككۇل قىلىشقا بۇيرىدۇ

بەنى ئىسرائىلدىن بولغان مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ بۇيرىقىغا خىلاپلىق قېلىشنى داۋاملاشتۇرۇپ: زالىملار شۇ شەھەردە بولىدىكەن بىز بەيتىل مۇقەددەس شەھرىگە ھەرگىز كىرمەيمىز. ئى مۇسا! سەن پەرۋەردىگارىڭ بىلەن بىرگە بېرىپ زالىملار بىلەن ئۇرۇش قىلغىن، بىز سەن بىلەن ئىختىلاپ قىلىشقان مۇشۇ ئورۇندا .ساقلاپ تۇرىمىز دەيدۇ

مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىغا مۇنداق دېدى: ئى پەرۋەردىگارىم! مەن ئۈچۈن ئۆزۈم بىلەن قېرىندىشىمدىن باشقا كىشىگە ئىگە بولۇش يوق، سەن بىز بىلەن سېنىڭ ۋە سېنىڭ پەيغەمبىرىڭنىڭ ئىتائىتىدىن .چىققان قەۋمنىڭ ئارىسىنى ئايرىغىن

ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرى مۇسا ئەلەيھىسسالامغا مۇنداق دېدى: ھەقىقەتەن ئاللاھ بەنى ئىسرائىلنىڭ مۇقەددەس زېمىنغا كېرىشىنى قىرىق يىلغىچە چەكلىدى، ئۇلار بۇ مۇددەتتە سەھرادا ئېزىپ-تەمتىرەپ يول تاپالماي ھەيرانلىقتا يۈرۈيدۇ. ئى مۇسا ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققان پاسىق قەۋم ئۈچۈن قايغۇرما، ھەقىقەتتە ئۇلارغا يەتكەن ئازاب بولسا .ئۇلارنىڭ خاتالىقى ۋە ئاسىيلىقى سەۋەبىدىندۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! يەھۇدىيلاردىن بولغان زالىم ھەسەتخورلارغا ئادەم ئەلەيھىسسالامنىڭ قابىل ۋە ھابىلدىن ئىبارەت ئىككى ئوغلىنىڭ شەكسىز راست بولغان خەۋىرىنى بايان قىلىپ بەرگىن. ئۆز ۋاقتىدا بۇ ئىككەيلەن ئاللاھقا يېقىنلىشىش ئۈچۈن بىردىن قۇربانلىق تەقدىم قىلدى، ئاللاھ ھابىلنىڭ قۇربانلىقىنى قوبۇل قىلدى، چۈنكى ئۇ تەقۋادار ئېدى. ئاللاھ قابىلنىڭ قۇربانلىقىنى قوبۇل قىلمىدى، چۈنكى ئۇ تەقۋادار ئەمەس ئېدى. قابىل ھابىلنىڭ قۇربانلىقىنىڭ قوبۇل بولغانلىقىغا ھەسەت قىلىپ، ئۇنىڭغا: ئى ھابىل! مەن سېنى ئۆلتۈرىمەن دېدى. ھابىل: ئاللاھ ئۆزىنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇپ ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق بولۇش بىلەن تەقۋادارلىق قىلغانلارنىڭ قۇربانلىقىنى قوبۇل قىلىدۇ، دېدى.

ئەگەر سەن مېنى ئۆلتۈرۈش ئۈچۈن قول سوزساڭ، مەن سېنىڭ قىلغىنىڭغا ئوخشاش سېنى ئۆلتۈرمەيمەن، بۇ مېنىڭ سەندىن قورققانلىقىم ئەمەس، لېكىن مەن بارلىق مەخلۇقاتلارنىڭ پەرۋەردىگارى .بولغان ئاللاھدىن قورقىمەن

ھابىل قابىلنى قورقۇتۇپ مۇنداق دېدى: مەن سېنىڭ ئىلگىرىكى گۇناھلىرىڭ بىلەن قېتىپ زۇلۇم قىلىپ ۋە دۈشمەنلىك قىلىپ مېنى ئۆلتۈرگەن گۇناھىڭ بىلەن قىيامەت كۈنى دوزاخقا كېرىدىغانلاردىن بولۇشىڭنى خالايمەن، ھەددىدىن ئاشقۇچىلارنىڭ جازاسى شۇدۇر. مەن .سېنى ئۆلتۈرۈشنىڭ گۇناھى بىلەن ساڭا ئوخشاش بولۇشنى خالىمايمەن

قابىلنىڭ نەپسى قېرىندىشى ھابىلنى زۇلۇم قىلىپ ئۆلتۈرۈشتىن ئىبارەت بولغان يامان ئىشقا بۇيرۇشنى چىرايلىق كۆرسەتتى ۋە ئۆلتۈردى، شۇ سەۋەبتىن ئۇ ئۆزىنىڭ دۇنيا-ئاخىرەتلىك نېسىۋىسىدىن قۇرۇق قالدى.

ئاللاھ تائالا قاغىنى ئەۋەتتى، قاغا ئۇنىڭغا قىرىندىشىنىڭ جەسىدىنى قانداق كۆمۈشنى ئۈگىتىش ئۈچۈن، (قاغىنىڭ تاپىنى كۆمۈش ئۈچۈن) ئۇنىڭ كۆز ئالدىدا زېمىننى كولىدى، قىرىندىشىنى ئۆلتۈرگەن قاتىل شۇ ۋاقىتتا: ۋاي ئېسىت! مەن ئۆلۈك قارغىنى كۆمگەن مۇشۇ قارغىچىلىكمۇ بولالمىدىمغۇ! دېدى، شۇنىڭ بىلەن قىرىندىشىنىڭ جەسىدىنى كۆمدى، ھەسىرەت-نادامەت چەككۈچىلەردىن بولۇپ كەتتى.

قابىلنىڭ قېرىندىشى ھابىلنى ئۆلتۈرگەنلىكى سەۋەبىدىن، بىز بەنى ئىسرائىلغا بىلدۈردۇقكى، كىمكى قىساستىن باشقا سەۋەبسىز بىر كىشىنى ئۆلتۈرسە ياكى كۇپىر ۋە ئۇرۇش قوزغاش ئۈچۈن زېمىندا بۇزۇقچىلىق قىلسا، ئۇ خۇددى بارلىق ئىنسانلارنى ئۆلتۈرگەنگە ئوخشاش بولىدۇ، چۈنكى ئۇنىڭ قارىشىدا گۇناھسىز پاك كىشى بىلەن جىنايەتچىنىڭ ئارىسىدا ھېچ پەرق يوق. كىمكى ئاللاھ قەستەن ئۆلتۈرۈشنى چەكلىگەن بىر جاننى ئۆلتۈرۈشنىڭ ھاراملىقىنى بىلىپ ئۇنى ئۆلتۈرمىسە، گويا ئىنسانلارنىڭ ھەممىسىنى ھايات قويغاندەك بولىدۇ، چۈنكى ئۇنىڭ قىلغان ئىشىدا ھەممە كىشى سالامەت قالىدۇ، بىزنىڭ پەيغەمبەرلىرىمىز بەنى ئىسرائىلغا روشەن دەلىل ۋە شانلىق مۆجىزىلەرنى ئىلىپ كەلدى، شۇنداق تۇرۇقلۇق ئۇلارنىڭ مۇتلەق كۆپچىلىكى گۇناھ-مەسىيەت سادىر قىلىش، پەيغەمبەرگە قارشى تۇرۇش بىلەن ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىدىن ئۆتۈپ .كەتتى

ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا قارشى ئۇرۇش قىلىدىغانلارنىڭ ۋە يول توسۇپ، بۇلاڭچىلىق قىلىش ئارقىلىق كىشىلەرنى ئۆلتۈرۈپ، ماللىرىنى ئېلىۋىلىش بىلەن زېمىندا بۇزۇقچىلىق ۋە دۈشمەنلىكنى ئاشكارا قىلغۇچىلارنىڭ جازاسى شۇكى: ئۇلار دارغا ئېسىلماستىن ئۆلتۈرىلىدۇ ياكى ئۆلتۈرۈلۈپ دارغا ئېسىلىدۇ ياكى ئوڭ قولى بىلەن سول پۇتىنىڭ بىرى كېسىلىدۇ ياكى بۇنىڭ ئەكسىچە سول قولى بىلەن ئوڭ پۇتى كېسىلىدۇ ياكى يۇرتتىن پالىنىدۇ. ئاشۇ ئازاب ئۇلار ئۈچۈن دۇنيادا .رەسۋالىقتۇر، ئۇلارغا ئاخىرەتتە كاتتا ئازاب بار

ئاشۇ جىنايەتچىلەر سىلەر ئۇلارنى باستۇرۇپ قولغا ئېلىشتىن بۇرۇن تەۋبە قىلسا، بىلىڭلاركى، ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۇلارنى تەۋبە قىلغاندىن كېيىن مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مېھرىباندۇر، ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن ئازابنى چۈشۈرۋېتىش ئاللاھنىڭ ئۇلارغا قىلغان رەھمىتىنىڭ .جۈملىسىدىندۇر

ئى مۆئمىنلەر! سىلەر ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق بولۇش بىلەن ئاللاھدىن قورقۇڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرگە قىلغان بۇيرۇقلىرىنى ئادا قىلىش بىلەن ئاللاھقا يېقىن بولۇشنى تەلەپ قىلىڭلار. ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلاردىن يىراق بولۇڭلار، ئاللاھ رازىلىقى ئۈچۈن كاپىرغا قارشى جىھاد قىلىڭلار، ئەگەر سىلەر مۇشۇ ئىشنى قىلساڭلار، سىلەر چوقۇم تەلەپ قىلغان نەرسىگە ئېرىشىسىلەر ۋە ئەنسىرەيدىغان .نەرسىدىن يىراق بولىسىلەر

ھەقىقەتەن ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا كاپىر بولغانلار ئۈچۈن زېمىنىدىكى بارلىق نەرسىلەر ۋە شۇ نەرسىلەرنىڭ يەنە بىر ھەسسىسى ئۇلارنىڭ مۈلكى بولسا، ئۇلار ئۆزلىرىنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ساقلاش ئۈچۈن ئۇ مال دۇنياسىنى تەقدىم قىلغان تەقدىردىمۇ، ئۇلارنىڭ بۇ .ئەمىلى قوبۇل قېلىنمايدۇ ۋە ئۇلارغا دەرتلىك ئازاب باردۇر.

ئۇلار دوزاخقا كىرگەندىن كېيىن چىقماقچى بولىدۇ، بۇ ئۇلارغا قانداق مۇمكىن بولىدۇ؟، ئۇلار دوزاختىن ھەرگىز چىقالمايدۇ، ئۇلارغا دوزاختا .دائىملىق ئازاب بار

ئى ھۆكۈمدارلار! ئوغرىلىق قىلغۇچى ئەر ۋە ئوغرىلىق قىلغۇچى ئايالنى كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى ھەقسىز ئېلىۋالغانلىق جىنايىتى ئۈچۈن، ئاللاھنىڭ ئازابى بىلەن جازا بېرىپ ئۇلارنى قورقۇتۇپ ۋە باشقىلارغا ئىبرەت قىلىش ئۈچۈن ھەر بىرىنىڭ ئوڭ قولىنى كېسىڭلار. ئاللاھ غالىپتۇر، ھېچ نەرسە ئاللاھقا غالىپ كەلمەيدۇ، ئۆزىنىڭ بېكىتكەن ۋە .يولغا قويغان ئىشلىرىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر

كىمكى ئوغرىلىقتىن يېنىپ، بۇرۇنقى قىلمىشىنى تۈزۈتۈپ تەۋبە قىلسا، ئاللاھ ئۇ بەندىنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىن كىمكى تەۋبە قىلىدىكەن ئۇلارنىڭ خاتالىقىنى كەچۈرۈم قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مېھرىباندۇر. ئەمما ئىش مەھكىمىگە تاپشۇرۇلسا تەۋبە قىلىش بىلەن ئۇنىڭغا بېرىلىدىغان جازا بىكار بولۇپ كەتمەيدۇ بەلكى ئىجرا .قېلىنىدۇ

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! سەن بىلدىڭكى: ھەقىقەتەن ئاسمانلار ۋە زېمىننىڭ ئىگىدارچىلىقى ئاللاھغا خاستۇر، ئاسمان-زېمىندا ئاللاھ خالىغانچە تەسەررۇپ قىلىدۇ، ئادالىتى بىلەن خالىغاننى ئازابلايدۇ، پەزلى-رەھمىتى بىلەن خالىغاننى ئەپۇ قىلىدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھ ھەممە .نەرسىگە قادىردۇر، ھېچ نەرسە ئاللاھنى ئاجىزلاشتۇرالمايدۇ

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! مۇناپىقلاردىن ۋە يەھۇدىيلاردىن ئىماننى ئاشكارا قىلىپ، كۇپىرنى يوشۇرۇپ، سېنى ئاچچىقلاندۇرۇش ئۈچۈن پۇرسەت بولسىلا كۇپىر ئەمەللەرنى ئاشكارا قىلىشقا ئالدىرايدىغانلار سېنى بىئارام قىلمىسۇن. ئۇلار چوڭلىرىنىڭ توقۇغان يالغانلىرىنى قوبۇل قىلىدۇ، سەندىن يۈز ئۆرۈپ سېنىڭ يېنىڭغا كەلمىگەن باشقا قەۋمنىڭ كاتىۋاشلىرىغا ئەگىشىدۇ. ئۇلار تەۋراتتىكى ئاللاھنىڭ كالامىنى ئۆز خاھىشىغا مۇۋاپىقلاشتۇرۇپ ئۆزگەرتىدۇ ۋە ئەگەشكۈچىلىرىگە: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ چېقارغان ھۆكمى سىلەرنىڭ خاھىشىڭلارغا مۇۋاپىق كەلسە قوبۇل قىلىڭلار، مۇۋاپىق كەلمەي زىت كەلسە ئۇنىڭدىن ھەزەر قىلىڭلار دەيدۇ. ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئاللاھ ئىنسانلاردىن كىمنى ئازدۇرۇشنى خالايدىكەن، ئۇنى ئازغۇنلۇقتىن چېقىرىدىغان ۋە توغرا يولغا باشلايدىغان بىرىنى تاپالمايسەن. ئاللاھ تائالا يەھۇدىي ۋە مۇناپىقلاردىن مۇشۇ سۈپەت بىلەن سۈپەتلەنگەن ئاشۇ كىشىلەرنىڭ دىللىرىنى كۇپىردىن پاكلاشنى خالىمىدى، ئۇلار ئۈچۈن دۇنيادا خارلىق ۋە رەسۋالىق بار، ئاخىرەتتە دوزاخ ئازابىدىن ئىبارەت بولغان كاتتا ئازاب بار.

ئاشۇ يەھۇدىيلار يالغانغا كۆپ قۇلاق سالىدۇ، جازانىگە ئوخشاش ھارام ماللارنى كۆپ يەيدۇ، ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلار سېنىڭ يېنىڭغا ھۆكۈم تەلەپ قىلىپ كەلسە خالىساڭ ئۇلارنىڭ ئارىسىنى ئايرىپ قوي، خالىساڭ ئايرىپ قويما، بۇ سېنىڭ ئىختىيارلىقىڭدىكى ئىشتۇر، ئۇلارنىڭ دەۋاسىنى ئايرىپ قويمىساڭ ئۇلار ساڭا قىلچىلىك زەرەر يەتكۈزەلمەيدۇ، ئەگەر ئايرىپ قويساڭ گەرچە ئۇلار زالىم دۈشمەنلەردىن بولسىمۇ ئادىللىق بىلەن بىر تەرەپ قىلغىن. ھەقىقەتەن ئاللاھ گەرچە ھۆكۈم تەلەپ قىلغۇچىلار ھۆكۈم قىلغۇچىنىڭ دۈشمەنلىرى بولغاندىمۇ ھۆكۈمدە .ئادىللىق قىلغۇچىلارنى ياقتۇرىدۇ

ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ ئىشلىرى ھەيران قالارلىق، ئۇلار سېنىڭ ئۇلارنىڭ كۆڭۈل خاھىشىغا مۇۋاپىق ھۆكۈم قىلىپ بېرىشىڭنى تاما قىلىپ سەندىن ھۆكۈم تەلەپ قېلىدۇ، ھالبۇكى ئۇلارنىڭ يېنىدا تەۋرات بار، ئۆزلىرىنى تەۋراتقا ئىشەندۇق دەپ دەۋا قىلىدۇ، ئۇنىڭدا ئاللاھنىڭ ھۆكمى بار، ئاندىن سېنىڭ بەرگەن ھۆكمىڭ ئۇلارنىڭ نەپسى-خاھىشىغا مۇۋاپىق كەلمىسە ئۇلار سېنىڭ ھۆكمىڭنى قوبۇل قىلمايدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئۆزىلىرىنىڭ كىتابىغا ئىشەنمەسلىك ۋە سېنىڭ ھۆكمىڭنى قوبۇل قىلماسلىقتىن ئىبارەت ئىككى ئىشنىڭ ئارىسىنى بىرلەشتۇرىدۇ. ئۇلارنىڭ قىلغىنى ھەرگىزمۇ مۆئمىنلەرنىڭ قىلىقى ئەمەس، چۈنكى ئۇلار سەن .ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتكە ئىشەنمەيدۇ

بىز مۇسا ئەلەيھىسسالامغا تەۋراتنى نازىل قىلدۇق، تەۋراتتا ياخشىلىقنى ئىپادىلەيدىغان كۆرسەتمە ۋە ھىدايەتكە يول ئالىدىغان نۇر بار. بەنى ئىسرائىلدىكى ئاللاھقا ئىتائەت قىلىدىغان ۋە بويسۇنىدىغان پەيغەمبەرلەر تەۋرات بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ. يەھۇدىيلارنىڭ كىشىلەرنى تەربىيلەيدىغان ئالىم-ئۆلىمالىرىمۇ ئۆزگەرتىشتىن ساقلاشقا بۇيرۇلغان ئاللاھنىڭ كىتابى تەۋرات بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ. ئۇلارنى تەۋراتنى ئۆزگەرتىش ۋە ئالماشتۇرۇشتىن ساقلاشقا نازارەتچى ۋە تەۋراتنىڭ ھەق كىتاب ئىكەنلىكىگە گۇۋاھچى قىلىنغان بولۇپ، ئىنسانلار ئىشلىرىدا ئۇلاردىن ھۆكۈم سورايتتى. ئى يەھۇدىيلار! كىشىلەردىن قورۇقماڭلار يالغۇز مەندىنلا قورقۇڭلار، ئەمەل-مەنسەپ، يۈز-ئابرۇي ۋە مال-دۇنيانى دەپ ئاللاھ نازىل قىلغان تەۋرات بىلەن قىلىنغان ھۆكۈمنى ئالماشتۇرىۋەتمەڭلار. كىمكى ئاللاھ نازىل قىلغان ۋەھيى بىلەن ھۆكۈم قىلماسلىقنى توغرا دەپ ياكى باشقا ھۆكۈمنى ئاللاھنىڭ ھۆكمىدىن ئۈستۈن بىلسە، ئىنسانلار تۈزگەن ھۆكۈمنى ئاللاھنىڭ ھۆكمى بىلەن .باراۋەر دەپ قارىسا، ئۇلار ھەقىقى كاپىرلاردۇر

بىز بەنى ئىسرائىلغا تەۋراتتا شۇنداق ھۆكۈم قىلدۇقكى: كىمكى ھەقسىز بىر جاننى ئۆلتۈرىدىكەن، ئۇنىڭ بەدىلىگە ئۇمۇ ئۆلتۈرىلىدۇ، بىرسىنىڭ كۆزىنى قەستەن قۇيىۋىتىدىكەن، ئۇنىڭ بەدىلىگە كۆزى قۇيىۋىتىلىدۇ. بىرسىنىڭ بۇرنىنى قەستەن كېسىۋىتىدىكەن، ئۇنىڭ بەدىلىگە بۇرنى كېسىلىدۇ. بىرسىنىڭ قۇلىقىنى قەستەن كېسىۋېتىدىكەن، ئۇنىڭ بەدىلىگە قۇلىقى كېسىلىدۇ. بىرسىنىڭ چىشىنى قەستەن تۆكىۋېتىدىكەن، ئۇنىڭ بەدىلىگە چىشى تۆكىلىدۇ. ئۇلارغا جاراھەت توغرىسىدا بىرسىنى قانداق جاراھەتلەندۈرگەن بولسا ئۇنىڭغىمۇ شۇنىڭغا ئوخشاش جاراھەتلەندۈرۈش بىلەن جازالىنىدىغانلىقىنى بېكىتتۇق. كىمكى جىنايەتچىنى ئەپۇ قىلسا، ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان كىشىنى ئەپۇ قېلىۋەتكەنلىكى ئۈچۈن ئۇنىڭ خاتالىقىغا كاپارەت بولىدۇ. كىمكى قىساس ۋە باشقا مەسىلىلەردە ئاللاھ نازىل قىلغان ئايەتلەر بويىچە ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىدىن ھالقىغۇچى زالىملاردۇر.

بەنى ئىسرائىل پەيغەمبەرلىرىگە ئەگەشتۈرۈپ ئۇلارنىڭ ئىزىدىن تەۋراتقا ئىشىنىدىغان ۋە ئۇنىڭ بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان مەريەم ئوغلى ئىسانى ئەۋەتتۇق. ئىساغا ھەقكە باشلايدىغان ھىدايەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، دەلىللەردىن شەك-شۈبھىلەرنى يوق قىلىدىغان، ھۆكۈملەردىكى قېيىنچىلىقنى ھەل قىلىدىغان ئىنجىلنى ئاتا قىلدۇق. ئۇ ھۆكمى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان ئازغىنە ھۆكۈملەردىن باشقىدا ئۆزىدىن ئىلگىرى نازىل قىلىنغان تەۋراتقا مۇۋاپىقتۇر. بىز ئىنجىلنى توغرا يول تۇتىدىغانلارغا ھىدايەت ۋە ئۇلارنى ئاللاھ توسقان ئىشلاردىن مەنئى قىلغۇچى قىلدۇق.

ناسارالار ئاللاھ ئىنجىلدا پەيغەمبەرئەلەيھىسسالام ئەۋەتىلىشتىن ئىلگىرى ئۇنىڭ ھەقىقى پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنى تەستىقلايدىغانلىقى توغرىسىدا نازىل قىلغان ئايەتلەرگە ئىشەنسۇن ۋە ئۇنىڭ بىلەن ھۆكۈم قىلسۇن، كىمكى ئاللاھ نازىل قىلغان ئايەتلەر بىلەن ھۆكۈم قىلمايدىكەن، ئۇلار ھەقىقەتنى تەرك قىلىپ، باتىلغا يۈزلىنىپ ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن .چىققۇچىلاردۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! بىز ساڭا ئاللاھنىڭ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغانلىقىغا ھېچ قانداق شەك-شۈبھە بولمىغان، ئۆزىدىن ئىلگىرى نازىل قىلىنغان كىتابلارنى تەستىق قىلغۇچى ۋە ئۇلارغا شاھىت بولغۇچى، ئۇنىڭغا مۇۋاپىق كەلگەن ھۆكۈملەرنى ھەق دەپ ۋە مۇۋاپىق كەلمىگەن ھۆكۈملەرنى باتىل دەپ ھۆكۈم قىلغۇچى كىتاب بولغان قۇرئاننى نازىل قىلدۇق. كىشىلەر ئارىسىدا ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاننىڭ ھۆكمى بىلەن ھۆكۈم قىلغىن. ساڭا نازىل قېلىنغان شەكسىز ھەقىقەتنى تەرك قىلىپ ئۆزلىرىگە نازىل قىلىنغان كىتابنى تۇتقان كىشىلەرنىڭ خاھىشلىرىغا ئەگەشمىگىن. بىز ھەر بىر ئۈممەت ئۈچۈن ئۇلار يول تاپىدىغان روشەن بەلگىلىمە ۋە ئەمەلى ھۆكۈملەرنى يولغا قويدۇق، ئەگەر ئاللاھ خالىغان بولسا بارلىق ھۆكۈم-شەرىئەتلەرنى بىر قىلىۋېتەتتى، لېكىن ئاللاھ ھەر بىر ئۈممەت ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئىمتىھان قىلىپ ئۇلار ئارىسىدىن ئىتائەت قىلغۇچى بىلەن ئاسىيلارنى ئايرىش ئۈچۈن ئايرىم پىرىنسىپ بېكىتتى. ياخشىلىق قىلىپ يامانلىقنى تەرك قىلىشقا ئالدىراڭلار، قىيامەت كۈنى قايتىدىغان جايىڭلار يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ ھوزۇرى بولىدۇ. ئاللاھ سىلەرنىڭ دۇنيادا ئىختىلاپ قىلىشقان ئىشلىرىڭلاردىن خەۋەر بېرىدۇ، .ئىلگىرى قىلغان ئەمەللىرىڭلەرگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ

ئۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئۇلار ئارىسىدا ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاننىڭ ھۆكمى بىلەن ھۆكۈم قىلغىن، ئۇلارنىڭ نەپسى-خاھىشىغا ئەگىشىشتىن پەيدا بولغان پىكىر-قاراشلىرىغا ئەگەشمىگىن، ئۇلارنىڭ ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان ھۆكۈمنىڭ بەزىسىدىن ئازدۇرىۋېتىشىدىن ئاگاھ بولغىن، ئۇلار بۇ يولدا كۆپ تېرىشچانلىق قېلىدۇ، ئەگەر ئۇلار ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاننىڭ ھۆكمى بىلەن قىلىنغان ھۆكۈمنى قوبۇل قىلىشتىن باش تارتسا، شۇنى بىلگىنكى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ بەزى گۇناھى سەۋەبىدىن دۇنيادا جازالاشنى خالايدۇ، ئاخىرەتتە ھەممە گۇناھى ئۈچۈن ئازابلايدۇ. ھەقىقەتەن ئىنسانلارنىڭ زور كۆپچىلىكى ئاللاھنىڭ تائىتىدىن .چىققۇچىلاردۇر

ئۇلار سېنىڭ ھۆكمىڭدىن يۈز ئۆرۈپ نەپسى-خاھىشى بويىچە ھۆكۈم قىلىدىغان بۇتقا چوقۇنغۇچى جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ ھۆكمىنى تەلەپ قىلامدۇ؟. پەيغەمبەرگە نازىل قىلىنغان ھۆكۈمنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن ئىكەنلىكىگە چىن ئىشىنىدىغان قەۋمنىڭ نەزىرىدە ئاللاھتىنمۇ ئادىل-چىرايلىق ھۆكۈم قىلغۇچى كىمسى يوقتۇر. نەپسى-خاھىشىغا ئەگىشىدىغان نادانلار گەرچە باتىل بولسىمۇ ئۆز خاھىشىغا مۇۋاپىق .كەلگەن ھۆكۈمنىلا قوبۇل قىلىدۇ

ئى ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىمان ئېيتقان مۆئمىنلەر! يەھۇدىي ۋە ناسارالارنى يېقىن سىرداش دوست قىلىۋالماڭلار، يەھۇدىيلار ئۆزىنىڭ ئەھلى-مىللىتىنى دوست تۇتىدۇ، ناسارالارمۇ، ئۆزىنىڭ ئەھلى-مىللىتىنى دوست تۇتىدۇ، ھەر ئىككى گورۇھ سىلەرگە دۈشمەنلىك قېلىشتا بىرلىشىدۇ، سىلەردىن كىمكى ئۇلارنى دوست تۇتىدىكەن، ھەقەقەتتە ئۇ شۇلاردىن ھېسابلىنىدۇ. ئاللاھ كاپىرلارنى دوست تۇتۇش ئارقىلىق ئۆزىگە .زۇلۇم قىلغان زالىملارنى توغرا يولغا باشلىمايدۇ

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئىمانى ئاجىز مۇناپىقلارنىڭ يەھۇدىي- ناسارالارنى دوست تۇتۇشقا ئالدىراۋاتقانلىقىنى ۋە ئۇلار زەپەر قازىنىپ، ئۇلارغا شانۇ-شۆۋكەت بولۇپ قالسا، ئۇلاردىن بىزگە ياقتۇرۇلمايدىغان ئىشلارنىڭ يېتىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەيمىز دېگەنلىكىنى كۆرىسەن. چوقۇم ئاللاھ غەلبە-نۇسرەتنى ئۆزىنىڭ رەسۇلى ۋە مۆئمىنلەرگە قىلىدۇ ياكى ئۆز ھوزۇرىدىن يەھۇدىيلار ۋە ئۇلارنى دوست تۇتقانلارنىڭ شەۋكىتىنى يوق قىلىدىغان بىر نەرسىنى ئەۋەتىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنى دوست تۇتۇشقا ئالدىرغانلار دىلىدا يوشۇرغان مۇناپىقلىقى بىلەن ئېتىبارسىز بىر نەرسىگە .كۆڭۈل بۆلگەنلىكىگە نادامەت چېكىدۇ

مۇناپىقلارنىڭ ئەھۋالى ئاشكارا بولغاندا، بۇنىڭدىن ھەيران قالغان مۆئمىنلەر بىر-بىرىگە: ئى مۆئمىنلەر! ئاشۇ كىشىلەر كەسكىن قەسەم قىلىپ تۇرۇپ: ئىماندا، غەلبە-نۇسرەت ۋە دوستلىقتا سىلەر بىلەن بىرگە دېگەن كىشىلەر شۇمۇ؟ دەيدۇ، ئۇلارنىڭ قىلغان ئەمەللىرى بىكار بولىدۇ. ئۇلار ئۆز مەقسەتلىرىنى يوقۇتۇش بىلەن زىيان تارتقۇچىلاردۇر. ئۇلارغا دەرتلىك ئازاب تەييارلاندى.

ئى مۆئمىنلەر! سىلەردىن كىمكى ئۆزىنىڭ دىنىدىن يېنىپ كۇپىرغا قايتسا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئورنىغا باشقا بىر قەۋمنى كەلتۈرىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنى ياخشى كۆرىدۇ، ئۇلارمۇ توغرا يولدا بولغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھنى ياخشى كۆرىدۇ. مۆئمىنلەرگە بەك مېھرىبان، كاپىرلارغا شەپقەتسىز بولىدۇ، ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن ئاللاھنىڭ سۆزىنى ئالى قىلىش ئۈچۈن جىھاد قىلىدۇ. مەخلۇقلارنىڭ رازىلىقىغا ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى ئىلگىرى قىلغانلىقى ئۈچۈن مالامەت قىلغۇچىلارنىڭ مالامىتىدىن قورقمايدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىگە بېرىلىدىغان ئاللاھنىڭ پەزلىدۇر. ئاللاھنىڭ پەزلى-ئىھسانى كەڭرىدۇر، كىمنىڭ نېئمەتكە ھەقلىق بولىدىغانلىقىنى بىلگۈچىدۇر ۋە ئۇنىڭغا بەرگۈچىدۇر، ھەقلىق بولمايدىغان كىشىنى م نېئمەتتىن مەھرۇم قىلغۇچىدۇر.

يەھۇدىيلار، ناسارالار ۋە ئۇلاردىن باشقا كاپىرلار سىلەرنىڭ دوستلىرىڭلار ئەمەس، بەلكى ئاللاھ، ئاللاھنىڭ رەسۇلى، نامازنى تولۇق ئادا قىلىدىغان مۆئمىنلەر سىلەرنىڭ دوستلىرىڭلاردۇر. ئۇلار ماللىرىنىڭ زاكاتىنى ئادا .قىلغۇچى ۋە ئاللاھقا بويسۇنغۇچىلاردۇر

كىمكى ئاللاھنى، ئاللاھنىڭ رەسۇلىنى ۋە مۆئمىنلەرنى ئۇنىڭ دىنىغا ياردەم بېرىش ئۈچۈن دوست تۇتىدىكەن، ئۇ ئاللاھنىڭ جامائىتىدۇر. ئاللاھنىڭ .جامائىتى ئەلۋەتتە غالىپتۇر، چۈنكى ئاللاھ ئۇلارغا يارەم بېرىدۇ

ئى مۆئمىنلەر! سىلەردىن ئىلگىرى كىتاب بېرىلگەن يەھۇدىي-ناسارالاردىن ۋە ئۇلارنىڭ ئىتتىپاقداش دوستلىرى بولغان مۇشرىكلاردىن سىلەرنىڭ دىنىڭلارنى مەسخىرە قىلىپ ئويۇن قىلىدىغانلارنى دوست تۇتماڭلار. ئەگەر سىلەر ئاللاھ سىلەرگە نازىل قىلغان قۇرئانغا ھەقىقى ئېشىنىدىغان بولساڭلار، ئاللاھ سىلەرنى ئۇلارنى دوست تۇتۇشتىن توسقان .چەكلىمىسىدىن يىراق بولۇش بىلەن قورقۇڭلار

سىلەر ئاللاھقا يېقىنلىشىدىغان ئەڭ كاتتا ئىبادەت بولغان نامازغا چاقىرغان ۋاقىتتا، ئۇلار نامازنى مەسخىرە قىلىپ ئويۇنچۇق قىلىدۇ. بۇنىڭ سەۋەبى، ئۇلار ئاللاھغا قېلىنىدىغان ئىبادەت ۋە ئاللاھنىڭ ئىنسانلار .ئۈچۈن يولغا قويغان شەرىئەتنىڭ ھېكمىتىنى بىلمەيدىغان بىر قەۋمدۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئەھلى كىتابتىن بولغان مەسخىرە قىلغۇچىلارغا ئېيتقىنكى: بىزنىڭ ئاللاھقا، ئاللاھ بىزگە نازىل قىلغان قۇرئانغا، بىزدىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل قېلىنغان كىتابلارغا ئىمان ئېيتقانلىقىمىز ۋە سىلەرنىڭ كۆپچىلىكىڭلارنىڭ ئىمان ئېيتماستىن ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا بويسۇنۇشنى تەرك قىلىپ، ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققانلىقىڭلار ئۈچۈن بىزنى ئەيىپلەمسىلەر؟!. سىلەر بىزنى ئەيىپلىگەن .ئىش ناچار قىلىق ئەمەس بەلكى بىز ئۈچۈن پەخىر ۋە شەرەپتۇر

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئېيتقىنكى: سىلەرگە ئەيىپلىنىشكە ۋە قاتتىق ئازابقا كىمنىڭ لايىق بولىدىغانلىقى توغرىسىدا خەۋەر بېرەيمۇ؟، ئۇلار شۇنداق كىشىلەركى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئاتا-بوۋىلىرىنى ئۆز رەھمىتىدىن قوغلىغان، سۈرىتىنى مۇبەددەل قىلىپ مايمۇن ۋە توڭگۇزغا ئايلاندۇرىۋەتكەن، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن تاغۇتلارغا چوقۇنىدىغانلارنى قىلغان(تاغۇت دېگەن ئۆز رازىلىقى بىلەن ئاللاھنىڭ غەيرىدە ئىبادەت قىلىنىدىغان نەرسىلەردىن ئىبارەت)، ئاشۇ تىلغا ئىلىنغانلار توغرا يولدىن ئېزىپ كەتكەن قىيامەتتە ئورنى ئەڭ ناچار كىشىلەردۇر.

ئى مۆئمىنلەر! يەھۇدىيلارنىڭ مۇناپىقلىرى سىلەرنىڭ يېنىڭلارغا كەلگەندە، ئۇلار مۇناپىق بولغانلىقى ئۈچۈن سىلەرگە ئىماننى ئاشكارا قىلىدۇ، ئەمىلىيەتتە ئۇلار مۇھەممەدئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا كىرگەندە كۇپىر بىلەن كىرىپ يەنە كۇپىردىن ئايرىلماي چىقىپ كېتىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىماننى ئاشكارا قىلىپ كۇپىردىن يوشۇرغان نەرسىسىنى ياخشى بىلىدۇ، شۇنىڭغا ئاساسەن ئۇلارنى جازالايدۇ.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! يەھۇدىيلار ۋە مۇناپىقلاردىن بولغان نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ گۇناھ-مەسىيەتكە، باشقىلارغا زۇلۇم قىلىشقا ۋە كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى ھارام يېيىشكە ئالدىراۋاتقانلىقىنى كۆرىسەن، ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى نېمىدېگەن يامان ھە!.

ئۇلارنىڭ يول باشچىلىرى ۋە ئۆلىمالىرى ئۇلارنى يالغان سۆزلەش، يالغان گۇۋاھلىق بېرىش، كىشىلەرنىڭ مال-مۈلكىنى ھەقسىز يېۋىلىش قاتارلىق ئىشلاردىن چەكلىسە بولمامدۇ؟. ئۇلارنىڭ يول باشچى ۋە ئۆلىمالىرىنىڭ ئۇلارنى مۇنكەر ئىشلاردىن توسماسلىقى نېمىدېگەن يامان قىلمىش ھە!.

يەھۇدىيلارغا مۇشەققەت ۋە قۇرغاقچىلىق يەتسە: ئاللاھنىڭ قولى ياخشىلىق ۋە ئاتا-ئېھسان قىلىشتىن باغلاقلىقتۇر، ھوزۇرىدىكى نەرسىنى بىزدىن تۇتۇپ قالدى دېدى. ياخشىلىق ۋە ئاتا-ئېھسان قىلىشتىن يەھۇدىيلارنىڭ قوللىرى باغلانسۇن!. ئۇلار مۇشۇنداق ناچار سۆزلىرى سەۋەبىدىن ئاللاھنىڭ رەھمىتىدىن قوغلاندى، بەلكى ئاللاھنىڭ ئىككى قولى ياخشىلىق ۋە ئاتا-ئېھسان بىلەن دائىم ئوچۇقتۇر، خالىغانچە كەڭ-تاشا ۋە ئۆلچەملىك نەپىقە قىلىدۇ. ئاللاھنى توسۇپ قويغۇچى ياكى مەجبۇر قىلغۇچى يوق. ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ساڭا نازىل قىلىنغان قۇرئان كەرىم يەھۇدىيلارغا ھەددىدىن ئېشىش ۋە ھەقنى ئىنكار قىلىشنى زىيادە قىلىدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ھەسەتخورلىقى سەۋەبىدىندۇر. بىز يەھۇدىيلارنىڭ ئارىسىغا ئۆچمەنلىك ۋە ئاداۋەتنى سالدۇق. ئۇلار ھەر ۋاقىت ئۇرۇشقا توپلاشسا، تەييارلىق قىلسا، ئۇرۇش باشلاشنى پىلان قىلسا، ئاللاھ ئۇلارنى پارچە-پارچە قىلىۋېتىدۇ، كۈچ-قۇۋۋىتىنى كەتكۈزىۋېتىدۇ، ئۇلار دائىم زېمىندا بۇزۇقچىلىق قىلىش، ئىسلامنى يوق قىلىش ۋە ئىسلام ئەھلىگە توزاق قۇرۇش ئۈچۈن تېرىشچانلىق قىلىشتىن ئىبارەت گۇناھ ئىشلارغا كۈچىنى سەرپ قىلىدۇ. ئاللاھ بۇزۇقچىلىق قىلغۇچىلارنى ياقتۇرمايدۇ.

ئەگەر يەھۇدىي ۋە ناسارالار مۇھەممەدئەلەيھىسسالام ئىلىپ كەلگەن ھەق دىنغا ئىشەنگەن، گۇناھ-مەسىيەتتىن يىراق بولۇش بىلەن ئاللاھدىن قورققان بولسا، ئەلۋەتتە ئۇلارنىڭ سادىر قىلغان خاتالىقلىرى كۆپ بولسىمۇ كەچۈرۈم قىلىۋېتەتتۇق. قىيامەت كۈنى ئۇلارنى چەكسىز نېئمەتلىك جەننەتكە كىرگۈزەتتۇق، ئۇلار جەننەتتە دائىملىق نېئمەتتىن ھوزۇرلىناتتى.

ئەگەر يەھۇدىيلار تەۋراتتىكى ھۆكۈملەرگە، ناسارالار ئىنجىلدىكى ھۆكۈملەرگە ۋە قۇرئان كەرىمدە ئۇلارغا نازىل قېلىنغان ھۆكۈملەرنىڭ ھەممىسىگە ئەمەل قىلغان بولسا، يامغۇر ياغدۇرۇش ۋە زېمىندا ئۆسۈملۈكلەرنى ئۈندۈرۈپ بېرىش بىلەن رىزىقنىڭ سەۋەبلىرىنى ئاسانلاشتۇرۇپ بېەرتتۇق. ئەھلى كىتابتىن بىر جامائە ھەقتە مۇستەھكەم تۇرۇپ توغرا يول تۇتقۇچىلاردۇر، ئۇلارنىڭ كۆپچىلىكى .ئىمان ئېيتمىغانلىقى ئۈچۈن قىلغان ئەمەللىرى مەنپەئەتسىز بولدى

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! پەرۋەردىگارىڭ تەرىپىدىن ساڭا نازىل قېلىنغان ئەھكاملاردىن ھېچ نەرسىنى يوشۇرماستىن تولۇق يەتكۈزگىن، ئەگەر بىرەر نەرسىنى يوشۇرساڭ، پەرۋەردىگارىڭنىڭ ئەلچىلىكىنى تولۇق يەتكۈزمىگەن بولىسەن(پەيغەمبەرئەلەيھىسسالام يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى تولۇق يەتكۈزدى، كىمكى بۇنىڭ ئەكسىچە ئويدا بولىدىكەن، ئاللاھقا چوڭ يالغاننى توقۇغان بولىدۇ). بۈگۈندىن ئىتىبارەت ئاللاھ سېنى ئىنسانلارنىڭ زىيانكەشلىكىدىن ھىمايە قىلىدۇ، ئۇلار ساڭا يامانلىق قىلىشقا قادىر بولالمايدۇ. سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت يەتكۈزۈشتۇر. ئاللاھ ھىدايەتنى خالىمايدىغان كاپىرلارنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئېيتقىنكى: ئى يەھۇدىي-ناسارالار! سىلەر تەۋرات ۋە ئىنجىلدا پەرۋەردىگارىڭلاردىن نازىل قىلىنغان ھۆكۈملەرگە ئەمەل قىلمىغۇچە ۋە قۇرئان كەرىمدە سىلەرگە نازىل قىلىنغان ھۆكۈمگە ئىشىنىپ تولۇق ئەمەل قىلمىغۇچە ئېتىبارغا ئېلىنىدىغان دىندا بولغان بولمايسىلەر. پەرۋەردىگارىڭدىن نازىل قىلىنغان ھۆكۈملەر ئەھلى كىتابنىڭ كۆپچىلىكىگە ئۇلاردىكى ھەسەتخورلۇق كۇپىرنىڭ ئۈستىگە ھەددىدىن ئېشىشىنى زىيادە قىلدى. ئاشۇ كاپىر قەۋم ئۈچۈن قايغۇرمىغىن، ساڭا ئەگەشكەن مۆئمىنلەر كۇپايە قىلىدۇ ۋە سېنى ئۇنىڭدىن بىھاجەت قىلىدۇ.

ھەقىقەتەن مۆئمىنلەر، يەھۇدىيلار، بەزى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەگەشكۈچىسى بولغان سائىبىنلار ۋە ناسارالار ئۇلاردىن ئاللاھقا ۋە ئاخىرەت كۈنىگە ئىشەنگەنلەر، ياخشى ئەمەللەرنى قىلغانلارغا ئاخىرەتتە .قورقۇنچ بولمايدۇ ۋە دۇنيادا قالدۇرۇپ كەتكەنلىرىگىمۇ قايغۇرمايدۇ

بىز بەنى ئىسرائىلدىن ھەقنى ئاڭلاپ ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلىش ئۈچۈن چىن ئەھدە ئالدۇق، ئۇلار ئۆزلىرىدىن ئېلىنغان ئەھدىنى بۇزدى، پەيغەمبەرلەر ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتتىن يۈز ئۆرۈپ نەپسى-خاھىشلىرىغا ئەگەشتى. ئۇلار پەيغەمبەرلەرنىڭ بەزىسىنى ئىنكار قىلدى ۋە يەنە بەزىسىنى ئۆلتۈردى

ئۇلار ئۆز گۇمانىدا ئەھدى-مىساقنى بۇزۇش، پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلىش ۋە بەزىسىنى ئۆلتۈرۈش بىلەن بىزگە ھېچ زەرەر كەلمەيدۇ دەپ قارايدۇ، ئۇلارغا ئويلىمىغان زىيانلار كېلىدۇ، ئۇلار ھەقىقەتتىن كۆر بولغانلىقى ئۈچۈن ھەقكە يول تاپالمايدۇ، ئۇلار گاس بولغانلىقى ئۈچۈن ھەقنى ھەقىقىي قوبۇل قىلىپ ئاڭلىيالمايدۇ، ئاندىن ئاللاھ ئۇلارغا ئارتۇقچە مەرھەمەت قىلىپ ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى، ئاندىن ئۇلار ھەقتىن كۆر بولدى، ھەقنى ئاڭلىمىدى، بۇ ئىش ئۇلارنىڭ زور كۆپچىلىكىدىن سادىر بولىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىنى كۆرۈپ تۇرغۇچىدۇر. ئۇلارنىڭ ئىشلىرىدىن ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپى قالمايدۇ، شۇنىڭغا ئاساسەن ئۇلارنى جازالايدۇ ياكى مۇكاپاتلايدۇ.

ھەقىقەتەن ناسارالاردىن مەريەم ئوغلى ئىسا مەسىھنى ئاللاھ دېگۈچىلەر، ئىلاھلىقنى ئاللاھنىڭ غەيرىگە نىسبەت بەرگەنلىكى ئۈچۈن كاپىر بولدى. مەريەم ئوغلى مەسىھ ئۇلارغا ئۆز ئاغزى بىلەن: ئى بەنى ئىسرائىل! يالغۇز بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىڭلار، ئۇ ئاللاھ مېنىڭ ۋە سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار. بىز ئاللاھقا بەندىچىلىكتە ئوخشاش، كىمكى ئاللاھقا ئاللاھنىڭ غەيرىنى شېرىك قىلىدىكەن، ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۇنىڭ جەننەتكە كېرىشىنى ئەبەدى چەكلەيدۇ، ئۇنىڭ جايى جەھەننەمدۇر. ئۇنىڭ ئۈچۈن ئاللاھنىڭ تەرىپىدىن ياردەم بەرگۈچى ۋە مەدەتكار .بولمايدۇ، ئۇنى كۈتىۋاتقان ئازابتىن قۇتقازغۇچى بولمايدۇ

ناسارالاردىن ئاللاھ ئاتا، ئوغۇل ۋە مۇقەددەس روھتىن شەكىللەنگەن دېگۈچىلەر ھەقىقەتەن كاپىر بولدى. ئاللاھ ئۇلارنىڭ باتىل سۆزلىرىدىن مۇستەسنادۇر ۋە ئالىدۇر. ئاللاھ بىر قانچە ئەمەس، ھەقىقەتەن ئاللاھ يەككە-يېگانىدۇر، ئۇنىڭ ھېچ شېرىكى يوقتۇر، ئەگەر ئۇلار بۇ تېتىقسىز .سۆزلىرىدىن يانمىسا ئۇلار دەرتلىك ئازابقا دۇچار بولىدۇ

ئاشۇلار ئاللاھقا تەۋبە قىلىپ ئۆزىنىڭ مۇشۇ سۆزلىرىدىن قايتمامدۇ؟، شېرىك كەلتۈرگەن گۇناھىغا ئاللاھتىن مەغپىرەت تەلەپ قىلمامدۇ؟، ئاللاھ ھەرقانداق گۇناھدىن تەۋبە قىلغۇچىنىڭ گۇناھىنى كەچۈرۈم قىلىدۇ، گەرچە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەن بولسىمۇ، ئاللاھ مۆئمىنلەرگە .مېھرىباندۇر

مەريەم ئوغلى ئىسا مەسىھ پەقەت پەيغەمبەرلەر ئارىسىدىكى بىر پەيغەمبەردۇر. ئۇ باشقا پەيغەمبەرلەر ۋاپات بولغاندەك ۋاپات بولىدۇ، ئانىسى مەريەم ئەلەيھىسسالاممۇ بەك سەمىمى راستچىل ئىدى. ئۇ ئىككەيلەن يېمەككە ئېھتىياجلىق بولغاندا يېمەك يەيتتى، ئۇ ئىككەيلەننىڭ يېمەككە ئېھتىياجى تۇرۇپ قانداقمۇ ئىلاھ بولالايدۇ؟، ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! چوڭقۇر ئويلۇنۇش بىلەن نەزەر سالغىنكى: بىز ئۇلارغا ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى بىلدۈرىدىغان ۋە ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ غەيرىگە ئىلاھلىقنى نىسبەت بېرىشتىكى باتىللىقىنى قانداق بايان قىلىپ بېرىمىز؟، ئۇلار شۇنداق تۇرۇقلۇق ئاللاھنىڭ مۇشۇ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلىدۇ، ئاندىن يەنە چوڭقۇر تەپەككۇر بىلەن قاراپ باققىن: ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى ئىپادىلەيدىغان روشەن ئايەتلەر تۇرۇقلۇق ئۇلار ھەقىقەتتىن قانداق يۈز .ئۆرۈيدۇ؟

ئى مۇھەممەت ئەلەيھىسسالام! ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ غەيرىگە قىلغان ئىبادىتىگە رەت قايتۇرۇپ ئېيتقىنكى: سىلەرگە ھېچ قانداق بىر پايدا كەلتۈرەلمەيدىغان ۋە زىياننى يوق قىلالمايدىغان نەرسىگە چوقۇنامسىلەر؟، ئۇ نەرسە ئاجىزدۇر، ئاللاھ ئاجىزلىقتىن پاكتۇر، ئاللاھ ئۆزى يالغۇز سىلەرنىڭ سۆزۇڭلارنى ئاڭلىغۇچىدۇر، ھېچ نەرسە ئۇنىڭ بىلىشىدىن سىرىتتا قالمايدۇ، قىلمىشلىرىڭلارنى بىلگۈچىدۇر، ھېچ نەرسە ئاللاھقا مەخپى قالمايدۇ، شۇنىڭغا ئاساسەن سىلەرنى جازالايدۇ.

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ناسارالارغا ئېيتقىنكى: ھەققە ئەگىشىشتىن بۇيرۇلغان ئىشنى ئادا قىلىشتا چەكتىن ئاشۇرۋەتمەڭلار، پەيغەمبەرلەرگە ئوخشاش ئۇلۇغلاشقا بۇيرۇلغان كىشىلەرنى ئۇلۇغلاشتا بەك كۆككە كۆتۈرۋەتمەڭلار، ئۇنداق بولمىغاندا ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئىلاھ دەپ قارىغاندەك ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئىلاھ بار دەپ ئېتىقاد قىلىسىلەر، بۇنىڭ سەۋەبى سىلەرنىڭ توغرا يولدىن ئېزىپ كەتكەن ۋە نۇرغۇن كىشىلەرنى ئازدۇرىۋەتكەن ئازغۇن ئاتا-بوۋىلىرىڭلارغا .ئەگەشكەنلىكتىندۇر

ئاللاھ تائالا داۋۇت ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان زەبۇردا، ئىسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان ئىنجىلدا بەنى ئىسرائىلنى ئۆز رەھمىتىدىن قوغلىغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ گۇناھ-مەئسىيەت سادىر قىلىپ، ئاللاھ چەكلىگەن ئىشلارنى قىلىشتا ھەددىدىن ئاشقانلىقى سەۋەبىدىن ئىكەنلىكىنى بايان قىلىدۇ.

ئۇلارنىڭ بەزىسى بەزىسىنى گۇناھ-مەسىيەت قىلىشتىن چەكلىمەيتتى، بەلكى ئۇلاردىن بولغان ئاسىيلار گۇناھ-مەسىيەتلەرنى ئاشكارا قىلاتتى، چۈنكى ئۇلارغا ھېچ قانداق مۇنكەر ئىنكار قىلىنمايتتى، ئۇلارنىڭ يامانلىقنى چەكلەشنى تەرك قىلىشىدىن ئىبارەت بولغان قىلمىشى .نېمىدېگەن يامان

ئى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام! ئاشۇ يەھۇدىي كاپىرلارنىڭ كۆپچىلىكى كاپىرلارنى دوست تۇتىدۇ ئۇلارغا مايىل بولىدۇ، سېنى ۋە ئاللاھنى بىر بىلگەن مۆئمىنلەرنى دۈشمەن تۇتىدۇ، ئۇلارنىڭ مۆئمىنلەرنى قويۇپ كاپىرلارنى دوست تۇتىشى نېمىدېگەن يامان، ئەنە شۇ ئاللاھنىڭ ئۇلارغا غەزەب قىلىشى ۋە ئۇلارنى ئەبەدىي دوزاخقا كىرگۈزىشىنىڭ سەۋەبىدۇر، .ئۇلار دوزاختىن مەڭگۇ چىقمايدۇ

ئەگەر ئاشۇ يەھۇدىيلار ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ھەقىقى ئىشەنسە ئىدى، مۆئمىنلەرنى قويۇپ مۇشرىكلارنى ياخشى كۆرۈپ ئۇلارنى دوست تۇتۇشقا مايىل بولمايتتى، چۈنكى ئۇلار كاپىرلارنى دوست تۇتۇشتىن چەكلەنگەن، لېكىن يەھۇدىيلارنىڭ زور كۆپچىلىكى ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن، ياخشى كۆرۈشىدىن ۋە مۆئمىنلەرنىڭ دوستلۇق .دائىرىسىدىن چىقىپ كەتكۈچىدۇر

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، كىشىلەر ئىچىدە ساڭا ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھەق دىنغا ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەرگە ئەڭ قاتتىق دۈشمەنلىك قىلىدىغانلارنىڭ يەھۇدىيلار ئىكەنلىكىنى بايقايسەن. چۈنكى ئۇلاردا ئۇنىڭغا قارىتا ئۆچمەنلىك، ھەسەتخورلۇق ۋە تەكەببۇرلۇق بار. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە بۇتپەرەسلەر ۋە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرىدىغان مۇشرىكلارنىڭمۇ ئەڭ ئەشەددىي دۈشمەن ئىكەنلىكىنى بىلىپ قالىسەن. شۇنداقلا ئىنسانلاردىن ساڭا ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھەق دىنغا ئەڭ يېقىن كىشىلەرنىڭ ئۆزلىرىنى ناسارالار دەيدىغان كىشىلەر ئىكەنلىكىنىمۇ بىلىسەن. بۇلارنىڭ مۇئمىنلەرگە دوستانە ھالەتتە يېقىنلىشىشى شۇ سەۋەبتىندۇركى، ئۇلار ئىچىدە ئۆلىمالار ۋە ئابىدلار بار ھەمدە ئۇلار كەمتەر كىشىلەر بولۇپ، تەكەببۇر ئەمەستۇر. چۈنكى ياخشىلىق تەكەببۇر ئادەمنىڭ قەلبىگە يېتىپ بارمايدۇ.

نەجاشىي ۋە ئۇنىڭ ھەمراھلىرىغا ئوخشاش ناسارالارنىڭ دىللىرى شۇ دەرىجىدە يۇمشاق كىشىلەردۇركى، ئۇلار قۇرئان كەرىمدىن نازىل قىلىنغان ئايەتلەرنى ئاڭلىغان ۋاقىتلىرىدا ھەقىقەتنى تونۇغانلىقلىرى ئۈچۈن ئاللاھتىن ئەيمىنىپ يىغلىشىپ كېتىدۇ. چۈنكى ئۇلار ئىيسا ئەلەيھىسسالام مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ھەققىدە ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتلەرنى بىلەتتى. ئۇلار دەيدۇكى: ئەي رەببىمىز، بىز سېنىڭ پەيغەمبىرىڭ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان قۇرئان كەرىمگە ئىمان ئېيتتۇق. شۇڭا بىزنى ئۇنىڭ ئۈممىتى بىلەن بىر سەپتە دەپ خاتىرىلەپ قويغىنكى، بۇ، قىيامەت كۈنى پۈتۈن ئىنسانلارنىڭ ئالدىدا پاكىت بولسۇن.

بىز پەيغەمبەرلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇپ ئۇنىڭغا ئىتائەت قىلغان ئەگەشكۈچىلىرى بىلەن بىرلىكتە جەننەتكە كىرىشىنى ئۈمىد قىلىدىغان تۇرساق، بىز بىلەن بىزنىڭ ئاللاھقا ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن، ئاللاھ نازىل قىلغان ھەقىقەتكە بولغان .ئىمانىمىز ئارىسىدا توسالغۇ بولالايدىغان قانداق سەۋەب بار؟

ئۇلار ئىمان ئېيتقانلىقى ۋە ھەقىقەتنى تونۇغانلىقلىرى ئۈچۈن ئاللاھ تائالا ئۇلارغا سارايلىرى ۋە دەرەخلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرنى مۇكاپات قىلىپ بەردى. ئۇلار ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ. مانا بۇ ھەقىقەتكە قەيتسىز ھەم شەرتسىز ئەگەشكەن ۋە بويسۇنغان مۇھسىنلەرگە بېرىلگەن مۇكاپاتتۇر.

ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە كاپىر بولغانلار، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان ئايەتلىرىنى يالغانغا چىقارغانلار لاۋۇلداپ تۇرغان دوزاختا مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلار دوزاختىن مەڭگۈ چىقالمايدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! تەركى دۇنيالىق يۈزىسىدىن ياكى ئىبادەت دەپ قاراپ سىلەرگە ھالال قىلىنغان يېمەك-ئىچمەك، نىكاھ-تۇرمۇش قاتارلىق كۆڭۈل ھۇزۇرلىدىنىغان نەرسىلەرنى ئۆزۈڭلارغا ھارام قىلماڭلار. ئاللاھ سىلەرگە ھارام قىلغان ئىشلاردا چەكتىن ئاشماڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن چەكتىن ئىشىپ كەتكۈچىلەرنى ياقتۇرمايدۇ، بەلكى ئۆچ كۆرىدۇ.

ئاللاھ تائالا سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەرنى ھالال، پاكلا بولىدىكەن يەۋېرىڭلار، ئەمما بۇلاپ ئېلىنغان ياكى نىجىس نەرسىلەرنى يېمەڭلار. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقۇڭلار. چۈنكى سىلەر ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتقان، سىلەرنىڭ ئۇنىڭغا بولغان ئىمانىڭلار ئۇنىڭغا تەقۋادار بولۇشۇڭلارنى تەلەپ قىلىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا مەقسەتسىز ھالدا ئېغىزىڭلاردىن چىقىپ كېتىپ قالغان قەسىمىڭلار تۈپەيلىدىن سىلەرنى جاۋابكارلىققا تارتمايدۇ. ئەمما سىلەر كۆڭلۈڭلاردا نىيەت قىلىپ، كەسكىن قارارىڭلار بىلەن قىلغان قەسىمىڭلارنى بۇزساڭلار، ئاللاھ تائالا بۇنىڭغا قارىتا سىلەردىن ھېساب ئالىدۇ. سىلەر ئۆز قارارىڭلار بىلەن ئېغىزىڭلاردىن چىقارغان قەسىمىڭلارنى بۇزغىنىڭلاردا يۇرتداشلىرىڭلارنىڭ ئوتتۇراھال يېمەكلىكىنى ئاساس قىلىپ ئون مىسكىننىڭ ھەربىرىگە يېرىم سادىن بىر ۋاخ يېمەك بېرىش ياكى ئۇلارغا نورمالدا كىيىم دەپ قارىلىدىغان كىيىملەردىن بىر قۇردىن كىيدۈرۈش ۋە ياكى بىر مۇئمىنە دېدەكنى ئازات قىلىشتىن ئىبارەت ئۈچ ئىشتىن قايسىبىرىنى قىلساڭلار، ئاللاھ گۇناھىڭلارنى كەچۈرۈم قىلىدۇ. قەسىمىگە كەففارەت بەرگۈچى ناۋادا بۇ ئۈچ ئىشنىڭ ھېچبىرىنى قىلالمىسا، بۇ ئىشلارنىڭ ئورنىدا ئۈچ كۈن روزا تۇتۇش ئارقىلىق كەففارەت بېرىدۇ. ئەي مۇئمىنلەر! بۇ مەزكۇر ھۆكۈم سىلەر ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلغىنىڭلاردىن كېيىن بۇزغان قەسىمىڭلارنىڭ كەففارىتىدۇر. ئاللاھنىڭ نامى بىلەن يالغاندىن قەسەم قىلىشتىن، شۇنداقلا ئاللاھنىڭ نامى بىلەن كۆپ قەسەم قىلىۋېرىشتىن، مۇبادا قەسىمىڭلاردا تۇرماسلىق ياخشىراق بولماي قالسىلا قەسىمىڭلارنى بۇزۇشتىن ساقلىنىڭلار. ئەگەر قەسىمىڭلاردا تۇرماسلىق ياخشىراق بوپقالسا، ئاللاھ سىلەرگە قەسەمنىڭ كەففارىتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان پېتى قىلغان قەسىمىڭلارغا كەففارەت بېرىۋېتىپ، ياخشى بولغاننى قىلىڭلار. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ بىلمىگەنلىرىڭلارنى بىلدۈرگەنلىكىگە قارىتا شۈكرى ئېيتسۇن دەپ سىلەرگە ھالالنى ۋە ھارامنى ئېنىق ئايرىيدىغان ئەھكاملىرىنى بايان قىلىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! شەكسىزكى ئىنساننىڭ ھۇشىنى يوقىتىدىغان مەس قىلغۇچى نەرسە، ئىككىلا تەرەپنى مەلۇم دەرىجىدە بەدەل تۆلەتكۈزىدىغان دو تىكىش، مۇشرىكلار ھۆرمەت يۈزىسىدىن يېنىدا ماللارنى بوغۇزلايدىغان ياكى چوقۇنۇش ئۈچۈن تىكلىگەن تاش، ئۆزلىرى ئۈچۈن غەيىبتىن نېمىنىڭ تەقسىم قىلىنغانلىقىنى بىلىشنى ئۈمىد قىلىپ تاشلايدىغان پال ئوقلىرى، بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسى شەيتان پەردازلاپ كۆرسەتكەن گۇناھ ئىشلاردۇر. بۇ دۇنيادا بەختلىك تۇرمۇشقا، ئاخىرەتتە جەننەتنىڭ نېئمەتلىرىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن بۇ ئشىلاردىن يىراق تۇرۇڭلار.

ھەقىقەتەن شەيتان مەس قىلغۇچى نەرسىلەرنى ۋە قىمارنى چىرايلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ئاراڭلاردا دۈشمەنلىك ۋە ئۆچ-ئاداۋەت پەيدا قىلىش ھەمدە سىلەرنى ئاللاھنىڭ زىكرىدىن ۋە نامازدىن دىققىتىڭلارنى بۇرۇۋېتىشنىڭ كويىدا. ئەي مۇئمىنلەر! بۇ مۇنكەر ئىشلاردىن ئەمدى قول ئۈزەمسىلەر؟ شەكسىزكى، مۇشۇنداق قىلىش سىلەرگە لايىقتۇر. شۇڭا بۇ ئىشلاردىن يېنىڭلار.

شەرىئەتنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىگەنلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق ئاللاھقا ۋە پەيغەمبەرگە ئىتائەت قىلىڭلار، ئۇلارنىڭ ئەمىر-پەرمانلىرىغا خىلاپلىق قىلىشتىن ساقلىنىڭلار. ئەگەر سىلەر بۇنداق قىلىشتىن يۈز ئۆرۈسەڭلار، بىلىڭلاركى، پەيغەمبىرىمىزنىڭ ۋەزىپىسى ئاللاھ يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزۈشتۇر. ئۇ ئەمەلىيەتتە يەتكۈزدى. ئەگەر توغرا يولدا بولساڭلار، ئۆز مەنپەئەتىڭلار ئۈچۈندۇر، يامانلىق قىلساڭلارمۇ ۋابالى ئۆزۈڭلارغىدۇر.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئۇنىڭغا يېقىنلىشىش مەقسىتىدە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەر ئەگەر ھاراق ھارام قىلىنغاندىن كېيىن ئاللاھنىڭ غەزىبىدىن قورقۇپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلىپ، ھارام ئىشلاردىن ساقلانغان بولسا، ئاندىن تاكى ئاللاھنى كۆرۈپ تۇرغاندەك ئىبادەت قىلىدىغان ھالەتكە كەلگەنگە قەدەر ئۇنى ئۆزلىرىگە كۆزەتچى قىلىشقا كۆڭۈل بۆلگەن بولسا، ھاراق ھارام قىلىنىشتىن ئىلگىرى ھاراق ئىچكەنلىكلىرىگە قارىتا گۇناھكار بولمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئۆزىگە گوياكى كۆرۈپ تۇرغاندەك ئىبادەت قىلىدىغان كىشىلەرنى ياخشى كۆرىدۇ. چۈنكى بۇنداق ئىبادەتتە ھەر دائىم ئاللاھنىڭ كۆزىتىپ تۇرىدىغانلىقىدىن ئىبارەت تۇيغۇ بولىدۇ ۋە بۇ خىل تۇيغۇ مۇئمىننى ئەمەللەرنى ئېھسان بىلەن ئۆز لايىقىدا قىلىشقا ئېلىپ بارىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا ئېھرامدىكى ھالىتىڭلاردا ئالدىڭلارغا كەلتۈرۈپ بەرگەن قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىدىن بەزىسى ئارقىلىق سىلەرنى سىنايدۇ. ئۇنىڭ كىچىكلىرىنى قۇرۇق قولمۇ تۇتۇۋالالايسىلەر، چوڭلىرىنى قىلىچ-نەيزىلىرىڭلار بىلەن ئوۋلايسىلەر. ئاللاھ تائالانىڭ بۇنداق قىلىشى، ئاللاھنىڭ ھەممىنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىغا ئىمانى كامىل بولغانلىقتىن ئۇنى كۆرمەي تۇرۇپمۇ قورقىدىغان، ئاندىن ئۆز ئەمىلى مەخپىي قالمايدىغان ياراتقۇچىسىدىن قورقۇپ ئوۋ ئوۋلاشتىن توختايدىغانلارنى بىلىشى ئۈچۈندۇر. كىمكى ئاللاھنىڭ چېگراسىنى ئېشىپ، ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ھالەتتە ئوۋ ئوۋلايدىكەن، ئاللاھ تائالا چەكلىگەن ئىشلارنى قىلىشقا ئۇرۇنغانلىقى ئۈچۈن قىيامەت كۈنى ئۇنىڭغا دەرتلىك ئازاب بار.

ئەي مۇئمىنلەر! ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ھالىتىڭلاردا قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىنى ئۆلتۈرمەڭلار. ئاراڭلاردىن كىمكى ئۇنى قەستەن ئۆلتۈرىدىكەن، ئۇنىڭغا بېرىلىدىغان جازا تۆگە ياكى كالا ۋە ياكى قويدىن ئۆزى ئۆلتۈرگەن ھايۋانغا تەڭ كېلىدىغان ھايۋاننى قۇربانلىق قىلىشى ۋاجىبتۇر. بۇنى مۇسۇلمانلار ئارىسىدىن ئادىل بولغان ئىككى كىشى بېكىتىدۇ. ئىككى كىشى بېكىتكەن بۇ ھايۋانغا مەككىگە ئەۋەتىلگەن قۇربانلىق ماللىرىغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىنىپ، ھەرەمنىڭ دائىرىسىدە بوغۇزلىنىدۇ ياكى شۇنىڭ قىممىتىدە ھەرەمنىڭ كەمبەغەللىرىدىن ھەربىرىگە يېرىم سادىن يېمەكلىك بېرىلىدۇ، ياكى ھەر يېرىم سا يېمەكلىكنىڭ بەدىلىگە بىر كۈن روزا تۇتىدۇ. بۇ جازالارنىڭ ھەممىسى شۇنىڭ ئۈچۈندۇركى، ئوۋ ئوۋلىغان ئادەم ئۆزى قىلغان جىنايەتنىڭ ۋابالىنى تېتىسۇن. ئېھرام باغلىغان ئادەم ھارام قىلىنىشتىن بۇرۇن ھەرەمنىڭ ئوۋ ھايۋانلىرىنى ئۆلتۈرگەن بولسا، ئاللاھ ئۇنى كەچۈرۈۋەتتى. ئەمما كىمكى ھارام قىلىنغاندىن كېيىنمۇ يەنە شۇ گۇناھنى تەكرار سادىر قىلىدىكەن، ئاللاھ تائالا ئۇنى بۇ قىلمىشىغا قارىتا ئازابلاش ئارقىلىق جازالايدۇ. ئاللاھ تائالا كۈچلۈكتۇر، قۇدرەتلىكتۇر. ئۇنىڭ كۈچلۈكلۈكىنىڭ بىر ئالامىتى شۇكى، ئۇ ئۆزىگە ئاسىيلىق قىلغانلارنى خالىسا جازالايدۇ، ئۇنى جازالاشتىن ھېچبىر كۈچ توسۇپ قالالمايدۇ.

ئاراڭلاردىن مۇقىم بولغانلارنىڭ مەنپەئەتلىنىشى ياكى سەپەر ئۈستىدىكىلەرنىڭ ئۇزۇق ئېلىۋېلىشى ئۈچۈن ئاللاھ تائالا سىلەرگە سۇ ھايۋانلىرىنى ۋە دېڭىز سىلەرگە تىرىك ياكى ئۆلۈك ھالەتتە چىقىرىپ بەرگەن ھايۋانلارنى ئوۋلاشنى ھالال قىلدى. ئەمما ھەجگە ياكى ئۆمرىگە ئېھرام باغلىغان ۋاقتىڭلاردا قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرىنى ئوۋلاشنى ھارام قىلدى. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن ساقلىنىش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن قورقۇڭلار. ئۇ يەككە-يېگانە زاتتۇركى، قىيامەت كۈنى چوقۇم ئۇنىڭ ئالدىغا بارىسىلەر، ئاندىن ئۇ ئەمەللىرىڭلارغا يارىشا سىلەرگە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھ تائالا ھۆرمەتلىك قىلغان ئۆي كەبىنى مەككىلىكلەر ئۈچۈن تايانچ قىلىپ بەردى. شۇ ئۆينىڭ سەۋەبىدىن ئۇلارنىڭ ناماز، ھەج ۋە ئۆمرىدىن ئىبارەت دىنىي مەنپەئەتلىرى كاپالەتكە ئىگە بولسا، ھەرەمدە خاتىرجەملىككە ئېرىشىش ھەمدە تەرەپ-تەرەپتىن ھەرخىل مېۋە-چېۋىلەرنىڭ ئېلىپ كېلىنىشى ئارقىلىق دۇنيالىق مەنپەئەتلىرىمۇ كاپالەتكە ئىگە بولىدۇ. ئاللاھ تائالا ئۇلارنى باشقىلارنىڭ ھۇجۇمىدىن ئەمىنلىككە ئىگە قىلىش ئۈچۈن زۇلقەئدە، زۇلھەججە، مۇھەررەم ۋە رەجەب ئايلىرىنى ھۆرمەتلىك قىلدى. قۇربانلىق ماللارنى ۋە ئىگىلىرىنىڭ يول بويى باشقىلارنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرىشىدىن ئەمىنلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن قۇربانلىق ماللار ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدىغان بەلگىلەر ئېسىلغان تۆگىلەرنىمۇ ھۆرمەتلىك قىلدى. ئاللاھ تائالانىڭ سىلەرگە بۇنچىۋالا ياخشىلىقلارنى قىلىشى، ئۇنىڭ شەكسىزكى ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسىلەرنى ئېنىق بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى، شۇنداقلا ئۇنىڭ ھەربىر ئىشنى بىلگۈچى ئىكەنلىكىنى بىلىپ قېلىشىڭلار ئۈچۈندۇر. دېمەك، ئاللاھ تائالانىڭ ئاشۇ ھۆكۈملەرنى يولغا قويۇشى سىلەرگە مەنپەئەتلەرنى كەلتۈرۈش ۋە زىيان كېلىشتىن بۇرۇن ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈندۇركى، بۇ، ئاللاھ تائالانىڭ بەندىلەرگە نېمىلەرنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىنى بىلىدىغانلىقىنىڭ ئىسپاتىدۇر.

ئەي ئىنسانلار! بىلىڭلاركى، ھەقىقەتەن ئاسىيلىق قىلغانلارغا ئاللاھنىڭ ئازابى قاتتىقتۇر، ئۇ تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، تولىمۇ مېھرىباندۇر.

پەيغەمبەرنىڭ ۋەزىپىسى پەقەت ئاللاھ تائالا يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزۈشتۇر. ئۇنىڭ كىشىلەرنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىش مەجبۇرىيىتى يوق. چۈنكى بۇنداق قىلىش يالغۇز بىر ئاللاھنىڭ قولىدىدۇر. ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ ھىدايەتتىن ياكى گۇمراھلىقتىن ئاشكارا قىلغىنىڭلارنىمۇ، يوشۇرۇن قىلغىنىڭلارنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ ۋە چوقۇم شۇنىڭغا قارىتا سىلەرگە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! نىجىس نەرسىلەرنىڭ كۆپلۈكى سېنى ئۆزىگە جەلب قىلغان تەقدىردىمۇ، ھەر قانداق نىجىس نەرسە ھېچقانداق پاكىزە نەرسىگە تەڭ بولالمايدۇ. چۈنكى نىجىس نەرسنىڭ كۆپلۈكى ئۇنىڭ ياخشىلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ. ئەي ئەقىل ئىگىلىرى! جەننەتكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن نىجىس نەرسىلەرنى تاشلاپ، پاكىزە بولغاننى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقۇڭلار.

ئەي مۇئمىنلەر! سىلەرگە زۆرۈرىيىتى بولمىغان، دىنىي ئىشىڭلارغىمۇ ياردىمى تەگمەيدىغان، ھۆكمى ئاشكارىلانسا مۇشەققەتلىك بولغانلىقى ئۈچۈن سىلەرنى خاپا قىلىپ قويىدىغان ئىشلار ھەققىدە پەيغەمبىرىڭلاردىن سوراۋەرمەڭلار. ناۋادا سىلەر پەيغەمبەرگە ۋەھىي نازىل بولۇۋاتقان ۋاقىتتا سوراشتىن چەكلەنگەن بۇ نەرسىلەر ھەققىدە سوراپ قالساڭلار، ئۇ ئىش سىلەرگە ئېنىق بايان قىلىنىدۇ. ئۇ ئىشلارنى بايان قىلىش ئاللاھ تائالاغا ئاساندۇر. قۇرئان كەرىم سۈكۈت قىلغان نەرسىلەردىن ئاللاھ تائالا ئۆتۈۋەتكەن بولۇپ، ئۇ نەرسىلەر ھەققىدە سوراپ يۈرمەڭلار. چۈنكى سىلەر ئۇ ھەقتە سوراپ قالساڭلار، سىلەرگە ئۇنىڭ ھۆكمىگە ئەمەل قىلىش تەلىپى نازىل بولىدۇ.

سىلەردىن ئىلگىرى ئۆتكەن كىشىلەرمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش سوئاللارنى سورىغان ئىدى. ئەمما ئۇلار ئۇ ئىشلارغا تەكلىپ قىلىنغاندا ئۇنىڭغا ئەمەل قىلماي، شۇ ئىشلار تۈپەيلىدىن كاپىر بوپكەتتى.

ئاللاھ تائالا چاھارىپايلارنى ھالال قىلدى، مۇشرىكلار بۇتلىرىنى دەپ ئۆزلىرىگە ھارام قىلغان بەھىيرەنى ھارام قىلغىنى يوق. بەھىيرە مەلۇم ساندا بوتىلاقلىغاندىن كېيىن قۇلاقلىرى كېسىلىپ قويۇۋېتىلىدىغان تۆگىدۇر. سائىبەنىمۇ ھارام قىلغىنى يوق. سائىبە مەلۇم ياشقا كىرگەندە بۇتلىرىغا ئاتاپ قويۇۋېتىلىدىغان تۆگىدۇر. ۋەسىيلەنىمۇ ھارام قىلغىنى يوق. ۋەسىيلە بولسا ئارقا-ئارقىدىن چىشى بوتىلاقلىغان تۆگىدۇر. ھامىينىمۇ ھارام قىلمىدى. ھامىي نەسلىدىن بىر قانچە بوتىلاق توغۇلغان بۇغرا تۆگىدۇر. لېكىن كاپىرلار يالغاندىن بوھتان توقۇپ، ئاللاھ تائالا مەزكۇر ھايۋانلارنى ھارام قىلغان دېيىشتى. كاپىرلارنىڭ كۆپىنچىسى توغرا-خاتانى، ھالال-ھارامنى پەرقلەندۈرەلمەيدۇ.

بىر قىسىم چاھارىپايلارنى ھارام قىلىش ئارقىلىق ئاللاھ تائالاغا يالغاننى توقۇغۇچى بۇ مۇشرىكلارغا: ھالال-ھارامنى تونۇشۇڭلار ئۈچۈن ئاللاھ تائالا نازىل قىلغان قۇرئان كەرىمگە ۋە پەيغەمبەرنىڭ سۈننىتىگە ئەمەل قىلىڭلار دېيىلسە، ئۇلار: بىزگە ئىلگىرىكىلەردىن مىراس ئالغان ئېتىقادلار ۋە سۆز-ھەرىكەتلەر يېتەرلىك، دېيىشىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىلگىرىكى ئەجدادلىرى ھېچنەرسە بىلمەيدىغان ۋە توغرىنى تاپالمىغان تۇرسا، قانداقسىگە ئۇلاردىن قالغان نەرسە ئۇلارغا يەتكۈدەك؟ ئۇلار پەقەت ئۆزلىرىدىنمۇ نادان ۋە ئازغۇنراق بولغانلارغا ئەگىشىدۇ. شۇڭا ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىمۇ نادان، ئازغۇنلاردۇر.

ئەي ئىمان ئېيتقان مۇئمىنلەر! ئۆزۈڭلارغا كۆڭۈل بۆلۈڭلاركى، نەپسىڭلارنى ئىسلاھ قىلىدىغان ئىشلارنى قىلىشقا ئەھمىيەت بېرىڭلار. توغرا يولدىلا بولىدىكەنسىلەر، كىشىلەردىن ئېزىپ كېتىپ، چاقىرىقىڭلارغا ئاۋاز قوشمىغانلار سىلەرگە زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. باشقىلارنى ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن چەكلىگەنلىكىڭلار سىلەرنىڭ توغرا يولدا ئىكەنلىكىڭلارنىڭ ئالامىتىدۇر. قىيامەت كۈنى يالغۇز ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتىسىلەر. ئاندىن ئاللاھ سىلەرگە دۇنيادا قىلغانلىرىڭلارنى ئېيتىپ بېرىدۇ ۋە سىلەرنى شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپاتقا تارتىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! سىلەرنىڭ بىرىڭلار ئۆلۈمنىڭ بىرەر ئالامىتى كۆرۈلگەنلىكى سەۋەبتىن ئۆزىگە ئۆلۈم يېقىنلاشقانلىقىنى ھېس قىلسا، ۋەسىيىتىگە مۇسۇلمانلاردىن ئادىل ئىككى كىشىنى ياكى مۇسۇلمانلاردىن تېپىلماي قالسا، زۆرۈر بولغاندا كاپىر بولسىمۇ ئىككى ئەرنى گۇۋاھچى قىلسۇن! مۇبادا سىلەر سەپەردىكى ۋاقتىڭلار ئۆلۈم كەپقېلىپ، ئۇ ئىككەيلەننىڭ گۇۋاھلىقىدىن گۇمانلىنىپ قالساڭلار، ئۇلارنى بىرەر نامازدىن كېيىن قەسەم قىلدۇرۇڭلار. ئۇلارمۇ ئاللاھتىن كەلگەن بۇ نېسىۋىنى ھېچنەرسىگە تېگىشمەيدىغانلىقىغا، بۇ ئىشتا ھېچبىر يېقىنغا يانباسمايدىغانلىقىغا، ئۆزلىرىدىكى ئاللاھنىڭ گۇۋاھلىقىنى يوشۇرمايدىغانلىقىغا ۋە ئۆزلىرىنىڭ مۇبادا مۇشۇ ئىشلارنى قىپسالسا، ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلغان گۇناھكارلاردىن بولىدىغانلىقىغا قەسەم قىلسۇن.

بۇ ئىككى گۇۋاھچى قەسەم قىلىپ بولغاندىن كېيىن گۇۋاھلىقتا ياكى قەسەمدە يالغانچىلىق قىلغانلىقى ياكى خىيانەت قىلغانلىقى مەلۇم بولسا، بۇلارنىڭ ئورنىغا كىشىلەردىن مېيىتكە ئەڭ يېقىن بولغان باشقا ئىككى كىشى توغرا رەۋىشتە گۇۋاھلىق بەرسۇن ياكى قەسەم قىلسۇن. بۇ ئىككەيلەن ئىلگىرىكى ئىككەيلەننىڭ يالغانچىلىقى ۋە خىيانىتىگە بەرگەن گۇۋاھلىقىنىڭ، ئۇلارنىڭ ئۆزلىرىنىڭ راستچىللىقى ۋە ئامانەتچانلىقىغا بەرگەن گۇۋاھلىقىدىنمۇ توغرىراق ئىكەنلىكىگە ئاللاھنىڭ نامى بىلەن قەسەم قىلىپ: بىز يالغان قەسەم قىلمىدۇق، ئەگەر بىز يالغان قەسەم قىلغان بولساق، چوقۇمكى ئاللاھنىڭ چېگرالىرىدىن ئاشقان زالىملاردىن بولۇپ كېتەيلى، دېسۇن.

بۇ ئىككەيلەننىڭ گۇۋاھلىقىدا گۇمانلىنىپ قالغان چاغدا ئۇلارنى نامازدىن كېيىن قەسەم قىلدۇرۇش ۋە ئۇلارنىڭ گۇۋاھلىقىنى رەت قىلىشتىن ئىبارەت يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان بۇ ئۇسۇل، گۇۋاھچىلارنى گۇۋاھلىقنى شەرىئەت كۆرسەتكەن رەۋىشتە بېرىدىغان قىلىشقا ئەڭ يېقىن ئۇسۇلدۇر. بۇنداق بولغاندا ئۇلار گۇۋاھلىقنى بۇرمىلىمايدۇ، ياكى ئالماشتۇرۇۋەتمەيدۇ ۋە ياكى خىيانەت قىلمايدۇ. شۇنداقلا بۇ ئۇسۇل گۇۋاھلىق بەرمەكچى بولغان ئىككى كىشىنى، ئۆزلىرىنىڭ گۇۋاھلىقىنى مىراسخورلار رەت قىلىپ، بۇلارنىڭ دەل ئەكسىچە گۇۋاھلىق بېرىشى ئارقىلىق رەسۋاچىلىققا قېلىشتىن ئەنسىرەيدىغان ھالەتكە كەلتۈرۈشكە ئەڭ يېقىنۇر. ھەممىڭلار گۇۋاھلىق بېرىشتە ۋە قەسەمدە يالغانچىلىق ۋە خىيانەتنى تاشلاپ ئاللاھتىن قورقۇڭلار، بۇيرۇلغان ئەمىر-پەرمانلارنى قوبۇل قىلىش بىلەن بىرگە ئاڭلاڭلار. ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچىلارنى مۇۋەپپىقىيەتكە ئېرىشتۈرمەيدۇ.

ئەي ئىنسانلار! ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى بارلىق پەيغەمبەرلەرنى توپلاپ ئۇلاردىن: مەن سىلەرنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەن قەۋملىرىڭلار سىلەرگە قانداق پوزىتسىيەدە بولغان ئىدى؟، دەپ سورايدۇ. ئۇلار جاۋابنى ئاللاھقا تاپشۇرۇپ: ئەي رەببىمىز! بىز بىلمەيمىز، شەكسىزكى بارچە ئىلىم ساڭا ئائىتتۇر. چوقۇمكى يالغۇز سەنلا غەيبىي ئىشلارنى بىلىدىغان زاتتۇرسەن، دەيدۇ.

ئۆز ۋاقتىدىكى ئەھۋالنى ئەسلىگىنكى، ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ: ئەي مەريەم ئوغلى ئىيسا! مەن سېنى ئاتىسىز ياراتقىنىمدا ساڭا قىلغان ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىن، ئاناڭ مەريەمنى ئۆز زامانىسىدىكى ئاياللاردىن ئۈستۈن قىلغىنىمدىكى ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىن، سېنى جىبرىئىل ئەلەيھىسسالام ئارقىلىق كۈچلەندۈرگىنىمدىكى نېئمىتىمنى ئەسلىگىنكى، سەن ئەمچەكتىكى بوۋاق ھالىتىڭدىمۇ كىشىلەرنى ئاللاھقا دەۋەت قىلىپ ئۇلارغا سۆزلەيتتىڭ، قۇرامىڭغا يەتكەن ۋاقىتتىمۇ مېنىڭ سېنى ئۇلارغا پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەنلىكىم، شۇنداقلا ساڭا خەت يېزىشنى ئۆگىتىش ئارقىلىق ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىم ھەققىدە سۆزلەيتتىڭ. مەن ساڭا مۇساغا نازىل قىلىنغان تەۋراتنى ۋە ئۆزۈڭگە نازىل قىلىنغان ئىنجىلنى ئۆگەتتىم، ساڭا شەرىئەتنىڭ سىرلىرىنى، پايدىلىرىنى ۋە ھېكمەتلىرىنى ئۆگەتتىم. سېنىڭ لايدىن قۇشنىڭ ئوخشىشىنى شەكىللەندۈرەلىگەنلىكىڭ، ئاندىن ئۇنىڭغا پۈۋلىگىنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ قۇشقا ئايلانغانلىقى، تۇغما كور كىشىنى داۋالاپ ساقايتالىغانلىقىڭ، ئاۋلاق كىشىنى داۋالىغىنىڭدا ئۇنىڭ سەللىمازا ساقىيىپ كەتكەنلىكى، ئۆلۈكلەرنى تىرگۈزۈپ بېرىش ھەققىدە ئاللاھقا قىلغان دۇئايىڭ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ تىرىلگەنلىكى ساڭا بەرگەن نېئمەتلىرىمدىندۇركى، بۇلارنىڭ ھەممىسى مېنىڭ ئەمرىم بىلەن ۋۇجۇدقا چىققان. ساڭا بەرگەن نېئمەتلىرىمدىن يەنە بىرى شۇكى، سەن بەنىي ئىسرائىلغا روشەن مۆجىزىلەرنى ئېلىپ كەلگىنىڭدە ئۇلار سېنى ئۆلتۈرمەكچى بولۇۋېدى، بىز سېنى ئۇلارنىڭ سۇيىقەستىدىن قوغداپ قالدۇق. ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلىشى ئۇ مۆجىزىلەرنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى تۈپەيلىدىن بولۇپ، ئۇلار: ئىيسا ئېلىپ كەلگەن بۇ ئىش ئوپئوچۇق سېھىردىن باشقا نەرسە ئەمەس، دېيىشتى.

ساڭا قىلغان ئىلتىپاتىمنى ئەسلىگىنكى، ھەۋارىيلارغا ماڭا ۋە ساڭا ئىمان ئېيتىشنى ئىلھام قىلغىنىمدا ئۇلارنى ساڭا ياردەمچى قىلىپ بەردىم. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار بۇ ئەمىرگە بويسۇنۇپ: بىز ئىمان ئېيتتۇق، ئەي رەببىمىز! بىزنىڭ ساڭا بويسۇنغان مۇسۇلمانلار ئىكەنلىكىمىزگە گۇۋاھ بولغىن، دەپ ئىنكاس بىلدۈرۈشتى.

ئەينى چاغدىكى ئىشنى ئەسلىگىنكى، ھەۋارىيلار: رەببىڭگە دۇئا قىلساڭ، ئۇ ئاسماندىن بىر داستىخان چۈشۈرۈپ بېرەلەمدۇ؟ دېدى. ئىيسا بۇنىڭغا قارىتا ئۇلارنى ئاللاھتىن قورقۇشقا ۋە سورىغان ئىشنى تەلەپ قىلىشتىن يېنىشقا بۇيرۇش ئارقىلىق جاۋاب بەردى. چۈنكى بۇ تىلەك سەۋەبىدىن ئۇلارغا بىر سىناق كەپقېلىش ئېھتىمالى بار ئىدى. ئىيسا ئۇلارغا دېدىكى: ئەگەر مۇئمىن بولساڭلار، رىزىق تىلەشتە پەرۋەردىگارىڭلارغا تەۋەككۈل قىلىڭلار، دېدى.

ھەۋارىيلار ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا: بىز بۇ داستىخاننىڭ نازۇ-نېئمەتلىرىدىن يېيىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ كامالى قۇدرىتىگە ۋە سېنىڭ ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىڭگە كۆڭلىمىزنىڭ تەسكىن تېپىشىنى، شۇنىڭ بىلەن سېنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەنلىرىڭدە راستچىل ئىكەنلىكىڭنى ھەقىقىي بىلىپ، كىشىلەردىن ھېچكىم كۆرۈپ باقمىغان بۇ مۆجىزىگە شاھىت بولۇشنى خالايمىز، دېدى.

ئىيسا ئەلەيھىسسالام ئۇلارنىڭ تەلىپىگە جاۋابەن ئاللاھقا مۇنداق دۇئا قىلىدۇ: پەرۋەردىگارىمىز! بىزگە ئۈستىدە تاماق بار بىر داستىخان چۈشۈرۈپ بەرگىن، بىز ساڭا شۈكۈر ئېيتىش يۈزىسىدىن ئۇ كۈننى سېنى ئۇلۇغلايدىغان بايرام قىلىمىز، بۇ داستىخان سېنىڭ يەككە-يېگانىلىكىڭگە ۋە مەن بىلەن ئەۋەتىلگەن دىننىڭ راستلىقىغا پاكىت بوپقالىدۇ. بىزگە ساڭا قۇلچىلىق قىلىشقا ياردىمى بولىدىغان رىزىقلارنى بەرگىن. ئەي رەببىمىز! سەن رىزىقلاندۇرغۇچىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىسەن.

ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ مۇنداق دېدى: مەن سىلەر چۈشۈرۈشنى تەلەپ قىلغان داستىخاننى چوقۇم چۈشۈرۈپ بېرىمەن. كىمكى داستىخان چۈشۈرۈلگەندىن كېيىن كاپىر بولىدىكەن، پەقەت ئۆزىگىلا مالامەت قىلسۇن، ئۇنى شۇنداق قاتتىق ئازابلايمەنكى، ھېچ كىمنى ئۇنداق ئازابلىمايمەن. چۈنكى ئۇنىڭ روشەن مۆجىزىنىڭ شاھىدى بولۇپ تۇرۇپمۇ كاپىر بولغانلىقى قارشىلىشىش كۇپرىسىدۇر. ئاللاھ تائالا ئۇلارغا قىلغان ۋەدىسىنى روياپقا چىقىرىپ، داستىخاننى چۈشۈرۈپ بەردى.

قىيامەت كۈنى ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا خىتاب قىلىپ مۇنداق دەيدىغان ۋاقىتنى ئەسلىگىن: ئەي مەريەم ئوغلى ئىيسا! سەن كىشىلەرگە: ئاللاھنى قويۇپ مەن بىلەن ئانام ئىككىمىزنى ئىلاھ قىلىۋېلىڭلار دېگەنمىدىڭ؟ ئىيسا ئەلەيھىسسالام دەرھال ئاللاھ تائالانى نالايىق سۈپەتلەردىن پاكلاپ: مېنىڭ ئۇلارغا ھەق سۆزدىن باشقىنى دېيىشىم مۇمكىن ئەمەس، مەن ئۇنداق سۆزنى دېگەن تەقدىردە سەن ئۇنى چوقۇم بىلىسەن. چۈنكى ساڭا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ. سەن ھەتتا كۆڭلۈمدە يوشۇرغان سىرلارنىمۇ بىلىپ تۇرىسەن، ئەمما مەن سېنىڭ كۆڭلۈڭدىكىنى بىلمەيمەن. شەكسىزكى پەقەت سەنلا ھەر قانداق غەيىبنى، ھەر قانچە مەخپىينى ۋە ھەر قانداق ئاشكارىنى بىلىپ تۇرىدىغان زات سەن.

ئىيسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىغا: مەن كىشىلەرگە پەقەت سەن مېنى دېيىشكە بۇيرۇغان سۆزنىلا دېدىم، يەنى ئۇلارنى يالغۇز ساڭىلا ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇدۇم. مەن ئۇلارنىڭ ئارىسىدا تۇرغان ۋاقتىمدا ئۇلارنىڭ گەپ-سۆزلىرىنى كۆزىتىپ تۇرغان ئىدىم، سەن مېنى تىرىك پېتىم ئاسمانغا ئېچىقىپ كېتىش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئارىسىدا تۇرۇش مۇددىتىمنى ئاخىرلاشتۇرغىنىڭدا، ئەي رەببىم! سەن ئۆزۈڭ ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە كۆزەتچى بولدۇڭ. سەن ھەر نەرسىگە ھازىر بولغۇچىسەن، سەندىن ھېچ نەرسە يوشۇرۇن قالمايدۇ. دېمەك؛ مېنىڭ ئۇلارغا دېگەنلىرىممۇ ۋە مەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ دېگەنلىرىمۇ ساڭا مەخپىي قالمايدۇ.

ئەي پەرۋەردىگارىم! ئەگەر ئۇلارنى ئازابلىساڭ، ھەقىقەتەن ئۇلار سېنىڭ بەندىلىرىڭ، ئۇلارغا خالىغىنىڭنى قىلالايسەن. ئەگەر ئۇلاردىن ئىمان ئېيتقانلارغا مەغپىرەت قىلىش ئارقىلىق ياخشىلىق قىلساڭ، سېنى بۇنىڭدىنمۇ توسۇپ قالغۇچى يوق. سەن ھېچقاچان يېڭىلمەيدىغان مۇتلەق غالىب زاتتۇرسەن، پىلانلىرىڭدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچى سەن.

ئاللاھ تائالا ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا مۇنداق دېدى: بۈگۈن نىيەتلىرى ساپ، ئىش-ھەرىكەتلىرى ۋە گەپ-سۆزلىرى سەمىمىي بولغانلارنىڭ سەمىمىيىتى ئەسقاتىدىغان بىر كۈندۇر. ئۇلار ئۈچۈن جەننەتلەر باركى، ئۇ جەننەتلەرنىڭ سارايلىرى ۋە دەل-دەرەخلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدۇ، ئۇلار ئۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلارغا ئۆلۈم كەلمەيدۇ. ئاللاھ ئۇلاردىن رازى بولدى، ئەمدى ئۇلارغا قەتئىي غەزەبلەنمەيدۇ. ئۇلارمۇ ئۆزلىرى ئېرىشكەن ئۈزۈلمەس نازۇنېئمەتلەر ئۈچۈن ئاللاھ تائالادىن مەمنۇن بولدى. بۇ مۇكاپات ۋە مەمنۇنىيەت كاتتا غەلىبىدۇركى، ھېچقانداق غەلىبە بۇنىڭغا تەڭ كەلمەيدۇ.

ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ ئىگىدارچىلىقى يالغۇز بىر ئاللاھقىلا خاستۇر، چۈنكى ئاللاھ ئۇ ئىككىسىنى ياراتقۇچىدۇر، ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرغۇچىدۇر. ئاسمان-زېمىندىكى جىمى مەخلۇقاتلارنىڭ ئىگىدارچىلىقىمۇ ئۇنىڭغا خاستۇر، ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە تاقابىل تۇرالمايدۇ.

مۇتلەق مۇكەممەللىككە ئىگە بولۇش، مۇھەببەت بىلەن بىرگە ئەڭ گۈزەل ئىپادىلەر بىلەن ئالقىشلىنىش ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئۆرنەكسىز ياراتقان، بىر-بىرىنى قوغلىشىپ كېلىدىغان كېچە بىلەن كۈندۈزنى ياراتقان ئاللاھ تائالاغا مەنسۇپتۇركى، ئۇ كېچىنى قاراڭغۇلۇق ئۈچۈن، كۈندۈزنى يورۇقلۇق ئۈچۈن ياراتتى. شۇنداق تۇرۇپمۇ كاپىرلار ئۇنىڭغا باشقىلارنى تەڭ قىلىدۇ ۋە ئۇلارنى ئۇنىڭغا شېرىك قىلىۋالىدۇ.

ئەي ئىنسانلار! سىلەرنى لايدىن ياراتقان ئاللاھ تائالا بارچە ئەيىب-نۇقسانلاردىن پاك زاتتۇركى، ئۇ ئاتاڭلار ئادەمنىمۇ شۇ لايدىن ياراتتى، ئاندىن سىلەرنىڭ ھاياتىي دۇنيادا تۇرىدىغان مۇددىتىڭلارنى بېكىتتى، شۇنداقلا قىيامەت كۈنى سىلەرنى تىرىلگۈزۈش ئۈچۈن ئۆزىدىن باشقا ھېچكىم بىلمەيدىغان يەنە بىر ۋاقىتنىمۇ بېكىتتى. مۇشۇ ئىشلاردىن كېيىن سىلەر يەنە ئاللاھ تائالانىڭ پۈتۈن مەخلۇقاتلارنى قايتا تىرگۈزۈشكە قادىر ئىكەنلىكىگە گۇمان بىلەن قارايسىلەر.

ئاللاھ تائالا ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا قۇلچىلىق قىلىنىشقا ھەقىقىي لايىق زاتتۇر. ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ. چۈنكى ئۇ نىيەتلەر، گەپ-سۆزلەر ۋە ئىش-ھەرىكەتلەردىن سىلەر يوشۇرغاننىمۇ ۋە ئاشكارا قىلغاننىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ ھەمدە سىلەرگە شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

مۇشرىكلارغا پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن قانداق بىر دەلىل-پاكىت كەلسىلا ئۇلار ئۇنى پەرۋاسىزلىق بىلەن چۆرۈۋېتىدۇ. بولمىسا ئۇلارغا ئاللاھنىڭ يەككە-يېگانە ئىكەنلىكىنى ئۇقتۇرىدىغان روشەن مۆجىزىلەر ۋە ئوپئوچۇق دەلىل-پاكتلار ھەمدە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ راستلىقىغىمۇ ئايەتلەر كەلگەن ئىدى. شۇنداق تۇرۇپمۇ ئۇلار بۇ مۆجىزىلەر ۋە دەلىل-پاكىتلاردىن پەرۋاسىزلارچە يۈز ئۆرۈيدۇ.

ئۇلار ئەگەر ئاشۇ روشەن دەلىللەر ۋە ئوپئوچۇق پاكىتلاردىن يۈز ئۆرۈگەن بولسا، ئىلگىرى ئۇنىڭدىن روشەنراق دەلىللەردىنمۇ يۈز ئۆرۈگەن ئىدى. ئۇلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن قۇرئان كەرىمنى ئىنكار قىلىشتى، قىيامەت كۈنى ئازابنى كۆرگەن چاغدا ئۇنىڭ ئۆزلىرىگە ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتنى مەسخىرە قىلغانلىقلىرىنى تونۇپ يېتىدۇ.

بۇ كاپىرلار ئاللاھ تائالانىڭ زالىم ئۈممەتلەرنى ھالاك قىلىدىغان قانۇنىيىتىنى بىلىپ يەتمىدىمۇ؟، ئاللاھ تائالا ئۇلاردىن ئىلگىرى كۆپلىگەن ئۈممەتلەرگە بۇ كاپىرلارغا بەرمىگەن كۈچ-قۇۋۋەتلەرنى بېرىپ، يەر يۈزىدە ئۇزۇن مۇددەت تۇرغۇزغان، مول يامغۇلارنى ياغدۇرۇپ بەرگەن، تۇرالغۇلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەرنى ئاققۇزۇپ بەرگەن ئىدى. ئەمما ئۇلار ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلغاندا، قىلغان ئاسىيلىقلىرى تۈپەيلىدىن ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلدى ۋە ئۇلاردىن كېيىن باشقا ئۈممەتلەرنى بارلىققا كەلتۈردى.

ئەي پەيغەمبەر! گەرچە بىز ساڭا قەغەزلەرگە يېزىلغان كىتاب نازىل قىلىپ، ئۇلار ئۇنى ئۆز كۆزلىرى بىلەن كۆرۈپ، قوللىرى بىلەن تۇتۇپ ئېنىق بىلگەن تەقدىردىمۇ، ئۇلار يەنىلا ئۆزلىرىنىڭ ئىنكارچىلىقى ۋە تەرسالىقى تۈپەيلىدىن ئۇنىڭغا ئىشەنمىگەن ھەمدە: سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسە ئوپئوچۇق سېھىردىن باشقا نەرسە ئەمەس، شۇڭا بىز ئۇنىڭغا ئىشەنمەيمىز، دېگەن بولاتتى.

بۇ كاپىرلار: ئەگەر ئاللاھ مۇھەممەد بىلەن بىرگە بىزگە گەپ قىلالايدىغان ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەر ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىدىغان بىر پەرىشتىنى چۈشۈرگەن بولسا ئىدى، بىز ئەلۋەتتە ئىمان ئېيتقان بولاتتۇق، دېيىشتى. ناۋادا بىز ئۇلار تەلەپ قىلغان سۈپەتكە ئىگە بىرەر پەرىشتە چۈشۈرسەك، ئۇلار يەنە ئىمان ئېيتماي تۇرۇۋالسا بىز ئۇلارنى چوقۇم ھالاك قىلىۋېتىمىز، پەرىشتە چۈشكەن چاغدا ئۇلارنىڭ تەۋبە قىلىۋېلىشىغا پۇرسەت بېرىلمەيدۇ.

بىز ئۇلارغا ئەۋەتىلىدىغان پەيغەمبەرنى پەرىشتىدىن قىلغان تەقدىردىمۇ، كىشىلەرنىڭ ئۇنىڭغا قۇلاق سېلىپ، ئۇنىڭدىن تەلىم ئېلىش ئىمكانىيىتى بولسۇن ئۈچۈن ئۇنى يەنىلا ئىنسان قىياپىتىدە قىلغان بولاتتۇق. چۈنكى ئۇلار پەرىشتىنى ئاللاھ ياراتقان شەكىلدە كۆرۈشكە قادىر بولالمايدۇ. ئەگەر بىز ئۇنى بىر ئىنسان قىياپىتىدە قىلغان تەقدىردە، ئەلۋەتتە ئۇلارغا ئۇنىڭ ئەھۋالى گۇمانلىق بوپقالاتتى.

بۇلار سەن بىلەن بىرگە بىرەر پەرىشتە چۈشۈرۈلۈشىنى تەلەپ قىلىش ئارقىلىق مەسخىرە قىلغان بولسا، ھەقىقەتەن سەندىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرمۇ ئۆز پەيغەمبەرلىرىنى مەسخىرە قىلغان ھەمدە ئۇلارنى ئۆزلىرى ئىنكار قىلغان ۋە ئاگاھلاندۇرغىنىڭدا مەسخىرە قىلغان ئازاب تەرەپ-تەرەپتىن قورشىۋالغان ئىدى.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ ئىنكارچى، مەسخىرىۋازلارغا ئېيتقىنكى، يەر يۈزىدە سەپەر قىلىڭلار، ئاندىن ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلارنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقى ئۈستىدە چوڭقۇر ئويلىنىڭلار. ئۇلار كۈچ-قۇۋۋەت ۋە قۇدرەتكە ئىگە بولغاندىن كېيىن ئاللاھنىڭ ئازابى كەلگەن ئىدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلاردىن سوراپ باق: ئاسمانلارنىڭ، زېمىننىڭ ۋە ئۇلار ئارىسىدىكى بارچە مەۋجۇداتنىڭ ئىگىدارچىلىقى كىمگە مەنسۇپكەن؟ ئۇلارغا دەپ قويغىنكى، ئۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئىگىدارچىلىقى ئاللاھقا ئائىتتۇر. ئۇ بەندىلىرىگە مەرھەمەت قىلىپ، رەھىم-شەپقەتلىك بولۇشنى ئۆزىگە ۋاجىب قىلدى. شۇڭا ئۇ بەندىلەرنى جازالاشقا ئالدىراپ قالمايدۇ. نىھايەت ئۇلار تەۋبە قىلمىغان چاغدا، قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى توپلايدۇ، بۇنىڭدا قىلچە شەك يوق. ئاللاھ تائالاغا كاپىر بولۇش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زىيان ئۇرغانلار ئىمان ئېيتمايدۇ. كاشكى ئۇلار ئىمان ئېيتقان بولسا، ئۆزلىرىنى زىيانكارلىقتىن قۇتۇلدۇرۇپ قالالايتتى.

كېچە ھەم كۈندۈزدە بار بولغان ھەربىر نەرسىنىڭ ئىگىدارچىلىقى يالغۇز ئاللاھقا مەنسۇپتۇر. ئاللاھ ئۇلارنىڭ گەپ-سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ئىش-ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. چوقۇم ئۇلارغا شۇ گەپ-سۆز ۋە ئىش-ھەرىكەتلىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھقا بۇتلارنى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەرنى قوشۇپ چوقۇنۇۋاتقان مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ تائالا ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئىلگىرىكى ھېچبىر ئۆرنەكسىز ياراتقان زات تۇرسا، مېنىڭ ئاللاھتىن باشقىسىنى سىردىشىدىغان ۋە ياردەم تىلەيدىغان مەدەتكار قىلىۋېلىشىم ئەقىلگە سىغامدۇ؟! يەنى ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئاللاھتىن ئىلگىرى ھېچكىم يارىتىپ باقمىغان. ئاللاھ تائالا بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىگە رىزىق بېرىدۇ، بەندىلىرىدىن ھېچكىم ئۇنىڭغا رىزىق بېرىدىغان ئىش يوق. چۈنكى ئۇ بەندىلىرىدىن بىھاجەت، ئەمما بەندىلەر ئۇنىڭغا مۇھتاجدۇر. ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: شەكسىزكى پەرۋەردىگارىم مېنى مۇشۇ ئۈممەت ئىچىدىن ئۆزىگە بويسۇنغان ۋە باش ئەگكەنلەرنىڭ تۇنجىسى بولۇشقا بۇيرۇدى ھەمدە ئۆزىگە باشقىلارنى شېرىك قىلىدىغانلاردىن بوپقېلىشتىن چەكلىدى.

ئەي پەيغەمبەر! مۇبادا مەن ئاللاھ ھارام قىلغان شېرىك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا گۇناھلارنى قىلىش ياكى بەجا كەلتۈرۈشكە بۇيرۇغان ئىمان ئېيتىش ۋە ئۇنىڭدىن باشقا تائەت-ئىبادەتلەرنى قىلماسلىق ئارقىلىق ئاللاھقا ئاسىيلىق قىلسام، شەكسىزكى ئاللاھنىڭ مېنى قىيامەت كۈنى كاتتا ئازاب بىلەن ئازابلىشىدىن قورقىمەن، دېگىن.

ئاللاھ تائالا قىيامەت كۈنى ئاشۇ ئازابتىن كىمنى يىراق قىلىدىكەن، ئۇ كىشى چوقۇم ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشكەن بولىدۇ. ئازابتىن قۇتۇلۇشنىڭ ئۆزى ھېچبىر ئۇتۇق تەڭ كېلەلمەيدىغان روشەن غەلىبىدۇر.

ئەي ئادەم ئەۋلادى! ئەگەر ساڭا ئاللاھتىن بىرەر كۈلپەت كەلسە، ئۇنى سەندىن ئاللاھتىن باشقا ھېچكىم كۆتۈرۈۋېتەلمەيدۇ. ساڭا ئاللاھتىن بىرەر ياخشىلىق كەلسىمۇ ئۇنى ھېچكىم توسۇپ قالالمايدۇ، ئاللاھنىڭ ئىلتىپاتىغا توسقۇنلۇق قىلالايدىغان ھېچنەرسە يوق. چۈنكى ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر، ئۇنى ھېچنەرسە ئاجىز قىلالمايدۇ.

ئاللاھ بەندىلىرى ئۈستىدىن غالىبتۇر، ئۇلارنى بويسۇندۇرغۇچىدۇر، ھەممە تەرەپتىن ئۇلاردىن ئۈستۈندۇركى، ھېچنەرسە ئۇنى ئاجىز قىلالمايدۇ، ھېچكىم ئۇنى يېڭەلمەيدۇ، ھەممە ئۇنىڭغا بويسۇنغۇچىدۇر، ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە بەندىلىرىنىڭ ئۈستىدىدۇر. ئۇ يارىتىشىدا، پىلانلىشىدا ۋە قانۇن يولغا قويۇشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، ھەممىدىن خەۋەرداردۇر، ئۇنىڭغا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! سېنى ئىنكار قىلغان مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: مېنىڭ پەيغەمبەرلىكىمنىڭ راستلىقىنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ ۋە ئەڭ كاتتا گۇۋاھچىسى قايسى؟ ئېيتقىنكى، مېنىڭ پەيغەمبەرلىكىمنىڭ راستلىقىغا ئەڭ ئۇلۇغ ۋە ئەڭ كاتتا گۇۋاھچى ئاللاھتۇر. ئۇ مەن بىلەن سىلەرنىڭ ئاراڭلاردىكى گۇۋاھچىدۇر. ئۇ مەن سىلەرگە ئېلىپ كەلگەن نەرسىنى ۋە سىلەرنىڭ ئۇنى رەت قىلغىنىڭلارنىمۇ بىلىپ تۇرىدۇ. ئاللاھ تائالا ماڭا بۇ قۇرئاننى سىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇشۇم ئۈچۈن ۋەھىي قىلغان. مەن قۇرئان بىلەن ئۇ يېتىپ بارغان ئىنسان ۋە جىنلارنى ئاگاھلاندۇرىمەن. ئەي مۇشرىكلار! شەكسىزكى سىلەر ئاللاھ تائالا بىلەن يەنە باشقا مەبۇدلارمۇ بار دەپ ئېتىقاد قىلىسىلەر. ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، مەن سىلەرنىڭ ئېتىراپ قىلغىنىڭلار ئاساسسىز بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭغا گۇۋاھلىق بەرمەيمەن. پەقەت ئاللاھ تائالالا يېگانە ئىلاھتۇركى، ئۇنىڭ ھېچ شېرىكى يوقتۇر، شەكسىزكى مەن سىلەر ئاللاھقا شېرىك قىلىۋاتقان بارچە نەرسىلەردىن ئادا-جۇدامەن.

بىز تەۋرات بەرگەن يەھۇدىيلار ۋە ئىنجىل بەرگەن ناسارالار ئۆز بالىلىرىنى باشقىلارنىڭ بالىلىرى ئىچىدىن قانداق تونۇۋالالىغان بولسا، مۇھەممەدنىمۇ شۇنداق ئېنىق تونۇيدۇ. ئەنە شۇلار ئۆزلىرىنى دوزاخقا كىرگۈزۈش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زىيان ئۇرغۇچىلار بولۇپ، ئۇلار ئىمان ئېيتمايدۇ.

ئاللاھنىڭ شېرىكى بار دېگەن ۋە ئاللاھقا شېرىك بىلەن قوشۇپ چوقۇنغان ياكى ئاللاھنىڭ ئۆز پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغان ئادەمدىنمۇ زالىمراق بىرى بارمۇ؟ شەكسىزكى ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەن ۋە ئۇنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغان زالىملار ئەگەر تەۋبە قىلمىسا قەتئىي نىجاتلىققا ئېرىشەلمەيدۇ.

قىيامەت كۈنى يۈز بېرىدىغان ئەھۋالنى ئەسلىگىنكى، ئۇ چاغدا بىز پۈتۈن مەخلۇقاتلارنى توپلايمىز، ئۇلاردىن ھېچبىرىنى چۈشۈرۈپ قويمايمىز. ئاندىن ئاللاھقا باشقىلارنىمۇ قوشۇپ چوقۇنغانلارغا كايىپ: سىلەر يالغاندىن ئاللاھنىڭ شېرىكلىرى دەپ داۋراڭ سالغان شېرىكلىرىڭلار قېنى؟ دەپ سورايمىز.

مۇشۇ سوراقتىن كېيىن ئۇلارنىڭ كۆرسەتكەن باھانە-سەۋەبلىرى پەقەت ئۆزلىرىنىڭ مەبۇدلىرى بىلەن قىلچە ئالاقىسى يوقلۇقىنى دېيىشتىن باشقا نەرسە بولمىدى. ئۇلار يالغاندىن دېدىلەركى، ئەزبىرايى خۇدا، بىز دۇنيادا ساڭا شېرىك كەلتۈرۈپ باقمىغان ئىدۇق، ئەكسىچە بىز سېنى يالغۇز دەپ ئېتىقاد قىلىپ، ساڭا ئىشەنگەن ئىدۇق.

ئەي مۇھەممەد! بۇلارنىڭ ئۆزلىرىدىن شېرىكنى يوققا چىقىرىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگىمۇ قانداق يالغانچىلىق قىلغانلىقىغا قارىغىن. ئۇلارنىڭ ھاياتىي دۇنيادا ئاللاھنىڭ شېرىكلىرى دەۋالغان نەرسىلىرى ئۇلاردىن ئايرىلدى ۋە ئۇلارنى تاشلىۋەتتى.

ئەي پەيغەمبەر! سەن قۇرئان ئوقۇغان چېغىڭدا مۇشرىكلارنىڭ ئىچىدە سېنىڭ قىرائىتىڭنى تىڭشايدىغانلارمۇ بار، لېكىن ئۇلار تىڭشىغان ئايەتلەردىن مەنپەئەتلىنەلمەيدۇ. چۈنكى بىز ئۇلارنىڭ تەرسالىقى ۋە قۇرئاندىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى تۈپەيلىدىن دىللىرىنى قۇرئاننى چۈشەنمەيدىغان قىلىپ پەردىلىۋەتتۇق، ئۇلارنىڭ قۇلاقلىرىنى ئەسقاتىدىغان ئاڭلاشتىن ئېغىر قىلدۇق. شۇڭا ئۇلار ھەر قانچە روشەن دەلىللەر ۋە ئېنىق پاكىتلارنى كۆرگەن تەقدىردىمۇ ئۇنىڭغا ئىشەنمەيدۇ. ئۇلار تېخى سېنىڭ يېنىڭغا كەلگەنلىرىدە سەن بىلەن ئاساسسىز ھالەتتە ھەقىقەت ئۈستىدە دەتالاش قىلىشىپ: سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسە پەقەت ئىلگىرىكىلەرنىڭ كىتابلىرىدىن ئېلىنغان، دېيىشىدۇ.

ئۇلار باشقىلارنى پەيغەمبەرگە ئىمان ئېيتىشتىن توسىدۇ، ئۆزلىرىمۇ ئۇنىڭدىن قاچىدۇ، شۇنىڭ بىلەن يا باشقىلارنى قۇرئاندىن مەنپەتلەنگىلى قويمايدۇ، ياكى ئۆزلىرى مەنپەئەت ئالالمايدۇ. ئۇلار مۇشۇنداق قىلىقلىرى ئارقىلىق پەقەت ئۆزلىرىنى ھالاك قىلىدۇ. ئۇلار بۇ قىلمىشلىرىنىڭ ئۆزلىرىنى ھالاك قىلىش ئىكەنلىكىنى بىلەلمىدى.

ئەي پەيغەمبەر! قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ دوزاخقا توغرىلانغان چاغدا ھەسرەتلىنىپ تۇرۇپ: كاشكى بىز ھاياتىي دۇنياغا قايتۇرۇلغان بولساق، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلماي، ئاللاھقا ئىشەنگەن مۇئمىنلەردىن بولساق، دېگەن ھالىنى كۆرسەڭ ئىدىڭ، ئەلۋەتتە ئۇلارنىڭ نەقەدەر بىچارە ھالغا چۈشۈپ قالغانلىقىدىن ئەجەبلىنىپ كېتەتتىڭ.

بۇ ئىش ئۇلارنىڭ «دۇنياغا قايتۇرۇلساق، ئىمان ئېيتىپ مۇئمىنلەردىن بولاتتۇق» دېگەنلىرىدەك بولمايدۇ. بۇنىڭ ئەكسىچە ئۇلارنىڭ پۇت-قوللىرى ئۆزلىرىگە قارشى گۇۋاھلىق بەرگەندە، ئۇلارنىڭ «ئەزبىرايى خۇدا، بىز مۇشرىك ئەمەستۇق» دېگەن سۆزلىرى ئارقىلىق يوشۇرماقچى بولغانلىرى ئاشكارا بولىدۇ. مۇبادا ئۇلار دۇنياغا قايتۇرۇلغان تەقدىردە يەنىلا شۇ چەكلەنگەن كۇپرى ۋە شېرىككە قايتىدۇ. شەكسىزكى ئۇلار «دۇنياغا قايتۇرۇلۇپ قالساق ئىمان ئېيتاتتۇق» دېگەن ۋەدىسىدە يالغانچىلاردۇر.

ئۇ مۇشرىكلار: بىز ئىچىدە تۇرۇۋاتقان مۇشۇ ھاياتلىقتىن باشقا ھاياتلىق يوق، بىز ئۆلگـەندىن كېيىن ھېساب بېرىش ئۈچۈن قايتا تىرىلدۈرۈلمەيمىز، دەيدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچىلارنىڭ پەرۋەردىگارى ئالدىدا تۇرغۇزۇلغان چاغدىكى ھالىنى كۆرسەڭ ئىدىڭ، ئۇلارنىڭ بىچارىلىكىدىن ھەيران قالارلىق بىر مەنزىرىنى كۆرگەن بولاتتىڭ. بۇ چاغدا ئاللاھ تائالا ئۇلارغا: سىلەر ئىنكار قىلىپ كەلگەن ئۆلگەندىن كېيىنكى قايتا تىرىلىش شەك-شۈبھىسىز يۈز بېرىدىغان ھەقىقەت ئەمەسمىكەن؟ دەيدۇ. ئۇلار: بىزنى ياراتقان پەرۋەردىگارىمىز بىلەن قەسەم قىلىمىزكى، ئەلۋەتتە بۇ يۈز بېرىشى شەكسىز ھەقىقەت ئىكەن، دەيدۇ. بۇ چاغدا ئاللاھ ئۇلارغا: ئۇنداق بولسا مۇشۇ كۈنگە كاپىر بولغانلىقىڭلار ئۈچۈن ئازابنى تېتىڭلار. چۈنكى سىلەر ھاياتىي دۇنيادىكى ۋاقىتتا بۇنى ئىنكار قىلغان ئىدىڭلار، دەيدۇ.

قىيامەت كۈنى قايتا تىرىلىشنى ئىنكار قىلىپ، ئاللاھنىڭ ئالدىدا تۇرۇشنى يىراق سانىغانلار ھەقىقەتەنمۇ زىيان تارتتى. كۈتۈلمىگەندە ھېچبىر شەپىسىز قىيامەت كەلگەن چاغدا ئۇلار قاتتىق پۇشايماندىن: ۋاي ئېسىت! بىز ئاللاھقا كاپىر بولۇپ، قىيامەت كۈنىگە تەييارلىق قىلماي ئاللاھ ئالدىدىكى مەجبۇرىيەتلىرىمىزگە سەل قارىغانلىقىمىز تۈپەيلىدىن پۈتۈن ئارزۇيىمىز كۆپۈككە ئايلاندى، دېيىشىدۇ. ئۇلار ئۆز گۇناھلىرىنى ئۈستلىرىگە يۈدۈۋالغان بولۇپ، ئۇلار يۈدۈۋالغان ئاشۇ گۇناھلار نېمىدېگەن قەبىھ!

ئۇلار بېرىلىپ كەتكەن دۇنيا ھاياتى ئاللاھ رازى بولىدىغان ئەمەللەرنى قىلمايدىغان كىشىگە نىسبەتەن پەقەت ئويۇن ۋە غەپلەتتىن باشقا نەرسە ئەمەس. ئەمما ئاخىرەتتىكى ھايات ئاللاھ بۇيرۇغان ئىمان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلىش ھەمدە چەكلىگەن شېرىك ۋەگۇناھ-مەئسىيەتلەردىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقىدىغانلار ئۈچۈن ھەممىدىن ياخشىدۇر. ئەي مۇشرىكلار! بۇنى چۈشەنمەمسىلەر؟ (ئەگەر چۈشەنگەن بولساڭلار) ئىمان ئېيتىپ، ياخشى ئەمەللەرنى قىلاتتىڭلار.

ئەي پەيغەمبەر! قارىماققا ئۇلارنىڭ سېنى ئىنكار قىلىشلىرىنىڭ سېنى بىئارام قىلىدىغانلىقىنى بىز ئوبدان بىلىمىز. سەنمۇ شۇنى بىلگىنكى، ئۇلار سېنى چىن كۆڭلىدە يالغانچى دېمەيدۇ، چۈنكى ئۇلار سېنىڭ راستچىل ۋە ئامانەتچانلىقىڭنى بىلىدۇ. لېكىن ئۇلار زالىم كىشىلەر بولغاچقا، قارىماققا سېنىڭ ئىشىڭنى ئىنكار قىلغاندەك قىلىدۇ - يۇ، كۆڭۈللىرىدە ئۇنىڭغا چىن پۈتىدۇ.

ئۇلارنىڭ بۇ ئىنكارچىلىقىنى پەقەت ئۆزۈڭ ئېلىپ كەلگەن نەرسىگىلا خاس دەپ ئويلاپ قالمىغىن. چۈنكى سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرمۇ ھەقىقەتەن ئىنكار قىلىنغان، قەۋمى ئۇلارغا كۆپ ئەزىيەت بەرگەن ئىدى. لېكىن پەيغەمبەرلەر بۇ ئەزىيەتلەرگە تاكى ئۆزلىرىگە ئاللاھنىڭ ياردىمى كەلگەنگە قەدەر دىنغا دەۋەت قىلىش ۋە ئاللاھ يولىدا كۈرەش قىلىشتا سەۋرچان بولۇش ئارقىلىق تاقابىل تۇردى. ئاللاھ تەقدىردە پۈتۈۋەتكەن ۋە پەيغەمبەرلىرىگە ۋەدە قىلغان ياردەمنى ئۆزگەرتىۋەتكۈچى يوق. ئەي پەيغەمبەر! ھەقىقەتەن ساڭا ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەر ۋە ئۇلار ئۆز قەۋملىرىدىن ئۇچرىغان ئازار-كۈلپەتلەر ھەمدە ئاللاھنىڭ ئۇلارغا دۈشمەنلىرىنى ھالاك قىلىش ئارقىلىق بەرگەن ياردەملىرى ھەققىدىكى خەۋەرلەر يېتىپ كەلدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ ئىنكارچىلىقى ۋە سەن ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتتىن يۈز ئۆرۈشى ساڭا ئېغىر كەلگەن بولسا، يەر ئاستىغا كىرىدىغان بىرەر تۆشۈك ياكى ئاسمانغا چىقىدىغان شوتا تېپىپ بىز ساڭا بەرگەندىن باشقا بىرەر دەلىل-پاكىت كەلتۈرەلىسەڭ، كەلتۈرۈپ باققىن. ئەگەر ئاللاھ بارلىق كىشىلەرنى سەن ئىلىپ كەلگەن توغرا يول ئۈستىدە بىرلەشتۈرۈشنى خالىسا ئىدى، ئەلۋەتتە بىرلەشتۈرگەن بولاتتى. لېكىن ئۇ چوڭقۇر ھېكمىتى بىلەن بۇنداق قىلىشنى خالىمىدى، سەن بۇنى چۈشەنمەيدىغانلاردىن بولمىغىن. بولمىسا ئۇلارنىڭ ئىمان ئېيتمىغانلىقىغا ھەسرەتلىنىپ ئۆزۈڭنى يوقىتىپ قويىسەن.

سېنىڭ چاقىرقىڭغا پەقەت سۆزنى ئاڭلاپ، چۈشىنەلەيدىغانلارلا ئىجابىي ئىنكاس بىلدۈرىدۇ. كاپىرلار ئۆلۈكلەر بولۇپ، ئۇلارنىڭ قىلچە ئېتىبارى يوق. چۈنكى ئۇلارنىڭ قەلبلىرى ئاللىبۇرۇن ئۆلگەن. ئۆلۈكلەرنى ئاللاھ قىيامەت كۈنى قايتا تىرگۈزىدۇ، ئاندىن كېيىن ئۇلار ئىلگىرى قىلغان-ئەتكەنلىرىنىڭ جازا-مۇكاپاتىنى كۆرۈش ئۈچۈن پەقەت شۇ ئاللاھ تەرەپكىلا قايتىپ بارىدۇ.

مۇشرىكلار قۇسۇرچىلىق قىلىپ، ئىمان ئېيتىشنى كەينىگە سوزۇپ: نېمىشقا مۇھەممەدكە ئۆزى ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىنىڭ پاكىتى سۈپىتىدە بىرەر مۆجىزە چۈشۈرۈلمىدى؟ دېيىشتى. ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ تەلىپى بويىچە مۆجىزە چۈشۈرۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر. لېكىن مۆجىزە چۈشۈرۈلۈشىنى تەلەپ قىلغان بۇ مۇشرىكلارنىڭ كۆپىنچىسى، مۆجىزىلەرنىڭ چۈشۈرۈلۈشى ئۇلارنىڭ تەلەپلىرىگە بىنائەن ئەمەس، بەلكى ئاللاھنىڭ ئۆز ھېكمىتىگە بىنائەن بولىدىغانلىقىنى بىلمەيدۇ. شۇڭا ئەگەر ئاللاھ ئۇ مۆجىزىنى چۈشۈرۈپ، ئۇلار يەنە ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتمىسا، ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلىۋېتىدۇ.

ئەي ئادەم ئەۋلادى! يەر يۈزىدە مىدىرلايدىغان قانداق بىر جانلىق، ھاۋادا ئۇچىدىغان قانداق بىر قۇش بولىدىكەن، يارىتىلىش ۋە رىزىق بېرىلىشتە سىلەرگە ئوخشاشتۇر. بىز لەۋھۇلمەھفۇزدا ھېچنەرسىنى چۈشۈرۈپ قويماي، ھەممىنى تولۇق پۈتۈپ قويدۇق. ھەممىنىڭ ئىلمى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىدۇر. قىيامەت كۈنى سوتلىنىش ئۈچۈن يالغۇز پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپكە توپلىنىسىلەر. ئاندىن ئاللاھ ھەر كىمگە ئۆزىگە لايىق جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانلار ئاڭلىمايدىغان گاس ۋە سۆزلىيەلمەيدىغان گاچىغا ئوخشاشتۇر. بۇنىڭدىن سىرت يەنە ئۇلار قاراڭغۇلۇقلار ئىچىدە بولۇپ كۆرەلمەيدۇ. بۇنداق ھالەتتىكى ئادەم قانداقمۇ توغرا يولنى تاپالىسۇن؟ ئاللاھ ئىنسانلاردىن گۇمراھ قىلىشنى خالىغان كىشىنى گۇمراھ قىلىدۇ، ھىدايەت قىلىشنى خالىغان كىشىنى ھېچ قانداق قىڭغىرلىق بولمىغان توغرا يول ئۈستىدە قىلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: قېنى دەپ بېقىڭلار، ئەگەر مەبۇدلىرىڭلارنىڭ ئۆزۈڭلارغا پايدا-زىيان ئېلىپ كېلەلەيدىغانلىقى ھەققىدىكى دەۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار، سىلەرگە ئاللاھتىن بىرەر ئازاب ياكى چوقۇم يۈز بېرىشى ۋەدە قىلىنغان قىيامەت كەلسە، شۇ چاغدا بېشىڭلارغا كەلگەن خاپىلىق ۋە مۈشكۈلچىلىكنى كۆتۈرۈۋېتىشى ئۈچۈن يەنە ئاللاھتىن باشقىغا يېلىنامسىلەر؟

ئەمەلىيەتتە سىلەر ئاشۇ چاغدا ئۆزۈڭلارنى ياراتقان ئاللاھنىڭ غەيرىگە يېلىنمايسىلەر. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ سىلەردىن ئۇ خاپىلىقنى قايتۇرۇۋېتىدۇ، زىياننى كۆتۈرۈۋېتىدۇ. چۈنكى ئۇ بۇنىڭ ئىگىسى ھەم شۇنداق قىلىشقا قادىردۇر. ئەمما ئاللاھقا شېرىك قىلغان مەبۇدلىرىڭلارنى ئۇنتۇيسىلەر. چۈنكى ئۇلارنىڭ ھېچقانداق پايدا-زىيان ئېلىپ كېلەلمەيدىغانلىقىنى بىلىسىلەر.

ئەي پەيغەمبەر! بىز سەندىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەرگىمۇ پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتكەن ئىدۇق، ئەمما ئۇلار پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلىپ، ئۇلار ئېلىپ كەلگەن دىندىن يۈز ئۆرۈدى. شۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى پەرۋەردىگارىغا بويسۇنۇپ، باش ئەگسۇن دەپ كەمبەغەلچىلىككە ئوخشاش خاپىلىقلار بىلەن ۋە بەدەنلىرىگە زىيان ئېلىپ كېلىدىغان كېسەللەر بىلەن جازالىدۇق.

كاشكى ئۇلار باشلىرىغا سىناقلىرىمىز كەلگەن چاغدا ئۆزلىرىدىن بۇ خاپىلىقلارنىڭ كۆتۈرۈلۈپ كېتىشى ئۈچۈن ئاللاھقا باش ئېگىپ، بويسۇنغان بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە بىز ئۇلارغا مەرھەمەت قىلاتتۇق. لېكىن ئۇلار ئۇنداق قىلمىدى. ئەكسىچە ئۇلارنىڭ دىللىرى قېتىپ كەتكەن بولغاچقا، ئىبرەت ۋە ساۋاق ئالمىدى، شەيتان ئۇلارغا ئۆزلىرى قىلغان كۇپرى ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى چىرايلىق كۆرسەتتى. نەتىجىدە ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئەسلىدىكى ھالىنى داۋاملاشتۇردى.

ئۇلار كەمبەغەلچىلىك ۋە كېسەللىكتىن ئىبارەت سىناقلار بىلەن ئۆزلىرىگە قىلىنغان پەند-نەسىھەتلەرگە پەرۋا قىلماي، ئاللاھنىڭ ئەمىر-پەرمانلىرىنى بەجا كەلتۈرمىگەن چاغدا بىز ئۇلارغا رىزىقنىڭ ئىشىكلىرىنى ئېچىۋېتىش ۋە كەمبەغەللىكتىن كېيىن باي قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى تۇيدۇرماي جازالاش ئۇسۇلىنى قوللاندۇق، كېسەللىكتىن كېيىن ئۇلارنىڭ تەنلىرىگە شىپالىق بەردۇق. نىھايەت ئۇلار كۆرەڭلەپ، بەھرىمەن قىلىنغان نېئمەتلەر بىلەن ئۆزلىرىگە تەمەننا قىلغانلىرىدا ئۇلارغا ئازابىمىز ئۇشتۇمتۇت كەلدى - دە، ئۇلار نېمە قىلارىنى بىلەلمەي، ئارزۇ-ئارمانلىرىدىن ئۈمىدسىزلىك ئىچىدە قالدى.

كاپىرلار تۈپ يىلتىزىدىن قۇرۇتۇلۇش ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە ياردەم بېرىلىش ئارقىلىق كاپىرلارنىڭ قۇيرۇقىنى قۇم باستى. جىمى ھەمدۇسانالار دۈشمەنلىرىنى ھالاك قىلىپ، دوستلىرىغا ياردەم بەرگەن ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان، يالغۇز ئاللاھقا خاستۇر.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، قېنى دەپ بېقىڭلارچۇ؟! ئەگەر ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاڭلاش ئىقتىدارىڭلارنى تارتىۋېلىپ پاڭ قىلىپ قويسا، كۆرۈش ئىقتىدارىڭلارنى يوق قىلىۋېتىپ كور قىلىپ قويسا، قەلبىڭلارنى مۆھۈرلىۋېتىپ ھېچنەرسە چۈشىنەلمەيدىغان قىلىپ قويسا، سىلەر يوقاتقان بۇ نەرسىلەرنى راستىنلا قايتۇرۇپ ئەكىلەلەيدىغان بىرەر مەبۇد بارمۇ؟ ئەي پەيغەمبەر! بىزنىڭ ئۇلارغا دەلىل-پاكىتلارنى قانداق ئوتتۇرىغا قويغانلىقىمىز، دەلىل-پاكىتلارنى خىلمۇ-خىل قىلغانلىقىمىز، ئاندىن ئۇلارنىڭ يەنىلا بۇ دەلىل-پاكىتلاردىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى ھەققىدە ئويلىنىپ باققىن.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا يەنە ئېيتقىنكى، قېنى دەپ بېقىڭلار، مۇبادا ئاللاھنىڭ ئازابى سىلەر بىخۇت ھالىتىڭلاردا ئۇشتۇمتۇت كەلسە ياكى ئوچۇق-ئاشكارا كەلسە، (سىلەر قانداق قىلىسىلەر؟). چۈنكى پەقەت ئاللاھقا بولغان كۇپرىسى ۋە پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى تۈپەيلىدىن زالىم بولغانلارلا مۇشۇنداق ئازاب بىلەن جازالىنىدۇ.

بىز قانداق بىر قەۋمگە بىر پەيغەمبەر ئەۋەتمەكچى بولساق، پەقەتلا ئىمان ۋە ئىتائەت ئەھلىنى تۈگەپ كەتمەيدىغان ۋە ئۈزۈلۈپمۇ قالمايدىغان مۇقىم نېئمەتلەردىن ئىبارەت ئۇلارنى خۇرسەن قىلىدىغان بېشارەتلەردىن خەۋەرلەندۈرۈش ئۈچۈن، كاپىرلارنى ۋە ئاسىيلارنى قاتتىق ئازابىمىزدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن ئەۋەتىمىز. پەيغەمبەرلەرگە ئىمان ئېيتىپ، ئەمىلىنى تۈزەتكەنلەرگە ئاخىرەتتىكى كەلگۈسىدىن قورقۇش، دۇنيا نېسىۋىلىرىدىن قولدىن كەتكۈزۈپ قويغانلىرىغا قايغۇرۇش ۋە ھەسرەت چېكىش بولمايدۇ.

ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانلارغا ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن چىققانلىقلىرى تۈپەيلىدىن ئازاب كېلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، مەن سىلەرگە: مەندە ئاللاھنىڭ رىزىق خەزىنىلىرى بار، ئۇنى ئۆزۈم خالىغانچە تەسەررۇپ قىلىمەن دېمەيمەن، ئاللاھ مېنى خەۋەردار قىلغان ۋەھىيدىن باشقا غەيىبنى بىلىمەنمۇ دېمەيمەن، يەنە: مەن پەرىشتىلەر ئىچىدىن بىر پەرىشتىمۇ دېمەيمەن. چۈنكى مەن ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن بىر پەيغەمبەرمەن، پەقەت ئۆزۈمگە ۋەھىي قىلىنغانغىلا ئەمەل قىلىمەن، ئۆزۈمگە ئائىت بولمىغان نەرسىنى دەۋا قىلمايمەن. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، كۆزى ھەقتىن كور بولغان كاپىر بىلەن ھەقىقەتنى كۆرۈپ، ئىمان ئېيتقان مۇئمىن باراۋەر بولامدۇ؟ ئەي مۇشرىكلار! ئەتراپىڭلاردىكى مۆجىزىلەرگە قاراپ ئەقلىڭلارنى ئىشلەتمەمسىلەر؟

ئەي پەيغەمبەر! قىيامەت كۈنى پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىغا توپلىنىشتىن قورقىدىغانلارنى مۇشۇ قۇرئان بىلەن ئاگاھلاندۇرغىن. ئۇلار ئۈچۈن ئاللاھتىن باشقا مەنپەئەت يەتكۈزەلەيدىغان نە بىر دوست، خاپىلىقنى كۆتۈرۈۋېتەلەيدىغان نە بىر شاپائەتچى بولمايدۇ. ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق تەقۋادارلاردىن بولسۇن. چۈنكى قۇرئان كەرىمدىن مۇشۇنداق كىشىلەر مەنپەئەتلىنەلەيدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئەتىگەن-ئاخشاملىرى ئىزچىل ئاللاھقا ئىبادەت قىلىدىغان ۋە ئىبادەتلىرىنى ئاللاھ ئۈچۈن خالىس قىلىدىغان كەمبەغەل مۇسۇلمانلارنى سورۇنۇڭدىن قوغلىۋەتمىگىن، مۇشرىكلارنىڭ كاتىۋاشلىرىنى يېنىڭغا تارتىش ئۈچۈن ئۇلارنى قوغلىمىغىن. بۇ كەمبەغەللەرنىڭ ھېسابىدىن ساڭا ھېچ نەرسە يۈكلەنمەيدۇ، ئۇلارنىڭ ھېسابى پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدىدۇر. سېنىڭ ھېسابىڭدىنمۇ ئۇلارغا ھېچ نەرسە يۈكلەنمەيدۇ. شەك-شۈبھىسىزكى، ئەگەر سەن ئۇلارنى سورۇنۇڭدىن قوغلىۋەتسەڭ، ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىدىن ئۆتۈپ كەتكۈچىلەردىن بوپقالىسەن.

ئەنە شۇنىڭدەك ئۇلارنى بىر-بىرى ئارقىلىق سىناپ، بۇ دۇنيانىڭ نېسىۋىلىرىدە ئۆز-ئارا پەرقلىق قىلدۇق. ئۇلارنى بۇنداق سىناققا مۇپتىلا قىلىشىمىز باي كاپىرلارنىڭ كەمبەغەل مۇئمىنلەرگە: ئاللاھ ئارىمىزدىن توغرا يولنى ئىلتىپات قىلغانلار مۇشۇ يالاڭتۆشلەرمۇ؟ ئەگەر ئىمان ئېيتىش ياخشى ئىش بولسىدى، ئۇلار ھەرگىزمۇ بىزنىڭ ئالدىمىزغا چىقىپ كېتەلمەيتتى، بىز ئالدىنئالا ئىمان ئېيتقان بولاتتۇق، دېيىشلىرى ئۈچۈندۇر. ئاللاھ تائالا نېئمەتلىرىگە شۈكرى قىلغۇچىلارنى ئەڭ ياخشى بىلىپ، مۇشۇنداق كىشىلەرنى ئىمانغا مۇۋەپپەق قىلىدۇ ئەمەسمۇ؟! نېئمەتلىرىگە تۇزكورلۇق قىلغۇچىلارنىمۇ ھەممىدىن ياخشى بىلگەچكە، بۇنداقلار بىلەن كارى بولمىغانلىقتىن ئۇلار ئىمان ئېيتمايدۇ ئەمەسمۇ؟! ئەلۋەتتە ئاللاھ ئۇلارنى ھەممىدىن ياخشى بىلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! سەن ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ راستلىقىنى ئىسپاتلايدىغان ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتىدىغان كىشىلەر يېنىڭغا كەلگىنىدە ئۇلارنى ھۆرمەتلەپ سالىمىنى ئىلىك ئالغىن، ئۇلارغا ئاللاھنىڭ رەھمىتىنىڭ كەڭلىكى بىلەن خۇشبېشارەت بەرگىن. ئاللاھ تائالا مېھىر-شەپقەتلىك بولۇشنى مەرھەمەت يۈزىسىدىن ئۆزىگە ۋاجىب قىلدى. ئاراڭلاردىن كىمكى بىلمەسلىكتىن، كەم ئەقىللىق بىلەن گۇناھ-مەئسىيەت قىلىپ، ئاندىن كېيىن تەۋبە قىلىپ، ئەمىلىنى تۈزىگەن بولسا، شەكسىزكى ئاللاھ تائالا ئۇنىڭ قىلغان گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ. ئاللاھ تائالا بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا تولىمۇ مېھرىباندۇر.

يۇقىرىدا ساڭا بايان قىلغىنىمىزدەك، ساختىپەزلەرگە قارشى دەلىل-پاكىتلىرىمىزنى ئوتتۇرىغا قويىمىز. بۇنداق قىلىشىمىز جىنايەتچىلەرنىڭ يولى ۋە ئىستىللىرى روشەن بولسۇن ئۈچۈن، باشقىلارنىڭ ئۇنىڭدىن يىراق تۇرۇشى ۋە ئېھتىيات قىلىشى ئۈچۈندۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئاللاھ مېنى سىلەر ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنۇۋاتقان بۇتلارغا چوقۇنۇشتىن چەكلىدى. يەنە ئېيتقىنكى، مەن ئاللاھتىن باشقىغا تېۋىنىشتا سىلەرنىڭ خاھىشىڭلار بويىچە ئىش قىلمايمەن. مۇبادا بۇ ئىشتا سىلەرنىڭ خاھىشىڭلار بويىچە ئىش قىلىپ قالسام، توغرا يولدىن ئېزىپ كەتكەن بولىمەن، ھىدايەت تاپالمايمەن. بۇ، ئاللاھتىن كەلگەن پاكىتنى قويۇپ ھاۋايى-ھەۋەسنىڭ كەينىگە كىرگەن ھەر قانداق ئادەمنىڭ ئەھۋالىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، مەن شەكسىزكى رەببىمدىن كەلگەن روشەن دەلىلگە ئاساسلىنىمەن، ھاۋايى-ھەۋەسكە ئەمەس. سىلەر بۇ پاكىتنى يالغانغا چىقاردىڭلار. سىلەر ئالدىرىتىۋاتقان ئازاب ۋە تەلەپ قىلغان مۆجىزە مېنىڭ ئىلكىمدە ئەمەس. ئۇ پەقەت ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر. شۇڭا ھۆكۈم قىلىش يالغۇز ئاللاھقىلا مەنسۇپتۇر. ئۇ ھەقنى دەيدۇ، ھەق بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ. ئۇ بولسا ھەقىقەتنى ياقىلىغۇچىنى يالغان-ياۋىداقنىڭ تەرەپدارىدىن ئايرىيدىغانلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، كاشكى سىلەر ئالدىرىتىۋاتقان ئازاب مېنىڭ ئىلكىمدە بولسىدى، ئەلۋەتتە سىلەرگە چۈشۈرگەن بولاتتىم، ئۇ چاغدا ئارىمىزدىكى مەسىلىمۇ ھەل قىلىنغان بولاتتى. ئاللاھ تائالا زالىملارغا قانچىلىك مۆھلەت بېرىشنى ۋە قاچان جازالاشنى ھەممىدىن ياخشى بىلگۈچىدۇر.

غەيىبنىڭ خەزىنىلىرى يالغۇز ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بولۇپ، ئۇنى ئاللاھتىن باشقا ھېچكىم بىلمەيدۇ. ئاللاھ تائالا جانلىقلار، ئۆسۈملۈكلەر ۋە جانسىز مەخلۇقاتلاردىن ئىبارەت قۇرۇقلۇقتىكى بارچە نەرسىلەرنى، دېڭىزدىكى ھايۋانلار ۋە ئۆسۈملۈكلەرنى، ھەتتا ھەربىر يوپۇرماقنىڭ نەگە چۈشىدىغانلىقىغا قەدەر بىلىپ تۇرىدۇ. يەرگە كۆمۈلگەن بىر تال دان، يەر يۈزىدىكى ھۆل-قۇرۇق قانداق نەرسە بولسا، ئۇ چوقۇم روشەن كىتاب بولغان لەۋھۇلمەھفۇزغا پۈتۈكلۈكتۇر.

ئاللاھ تائالا شۇنداق زاتتۇركى، ئۇ سىلەر ئۇخلىغان ۋاقتىڭلاردا جېنىڭلارنى ۋاقىتلىق ئالىدۇ، كۈندۈزدىكى پائالىيەت ۋاقتىڭلاردا قىلغان-ئەتكەنلىرىڭلارنى بىلىپ تۇرىدۇ، ئاندىن كۈندىلىك پائالىيىتىڭلارنى قىلىۋېلىشىڭلار ئۈچۈن ئۇخلىغان ۋاقىتتا تۇتۇپ قالغان روھىڭلارنى قويۇۋېتىدۇ، بۇ ئەھۋال تاكى سىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بەلگىلەنگەن ياشاش مۇددىتىڭلار ئاخىرلاشقانغا قەدەر داۋاملىشىدۇ. ئاندىن قىيامەت كۈنى قايتىدىن تىرىلىپ يەككە-يېگانە ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتىسىلەر. ئاندىن كېيىن ئاللاھ تائالا ھاياتىي دۇنيادىكى قىلمىش-ئەتمىشلىرىڭلارنى سىلەرگە ئېيتىپ بېرىدۇ ۋە شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئاللاھ تائالا بەندىلىرى ئۈستىدىن غالىبتۇر، ئۇلارنى بويسۇندۇرغۇچىدۇر، ھەممە تەرەپتىن ئۇلاردىن ئۈستۈندۇركى، ھەر نەرسە ئۇنىڭغا باش ئەگدى. ئۇ ئۆزىنىڭ ئۇلۇغلۇقىغا لايىق رەۋىشتە بەندىلىرىنىڭ ئۈستىدىدۇر. ئەي ئىنسانلار! تاكى ئۆلۈم پەرىشتىسى ۋە ئۇنىڭ ياردەمچىلىرىنىڭ چاڭگىلىدا ئەجىلىڭلار ئاخىرلاشقانغا قەدەر ئاللاھ تائالا سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنى بىرمۇبىر خاتىرىلەپ تۇرىدىغان ھۆرمەتلىك پەرىشتىلەرنى ئەۋەتىدۇ، ئۇلار بۇيرۇلغاننى بەجا كەلتۈرۈشكە بىپەرۋالىق قىلمايدۇ.

ئاندىن كېيىن جانلىرى ئېلىنغانلارنىڭ ھەممىسى قىلمىش-ئەتمىشلىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپاتلىرىنى كۆرۈش ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ ھەقىقىي ئىگىسى بولغان ئاللاھ تەرەپكە قايتۇرۇلىدۇكى، ئۇنىڭ ھۆكمى كەسكىندۇر، مەخلۇقاتلىرى ئىچىدىكى ھۆكمى ئادالەتلىكتۇر. ئۇ ئەمەللىرىڭلارنى ئەڭ تېز سانىغۇچى ۋە مۇكەممەل ھېسابلىغۇچىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: سىلەرنى قۇرۇقلۇقتا ۋە دېڭىزدىكى قىيىن پەيتلەردە يولۇققان خەتەرلەردىن قۇتۇلدۇرۇپ، خاتىرجەملىككە ئېرىشتۈرگەن كىم؟ (سىلەر مۇشۇنداق قىيىن پەيتلەردە) ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن ھالەتتە ئىنتايىن كەمتەرلىك ۋە بىچارىلىك بىلەن: ئەي رەببىمىز! ئەگەر بىزنى مۇشۇ خەتەردىن قۇتۇلدۇرساڭ، ئەلۋەتتە بىز بەرگەن نېئمەتلىرىڭگە شۈكۈر قىلغۇچىلاردىن بولۇپ، سەندىن باشقىغا چوقۇنمايمىز، دەپ يالغۇز ئاللاھقىلا يېلىنىپ، يالۋۇرىسىلەر.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ سىلەرنى ئۇ خەتەرلەردىن قۇتۇلدۇرىدۇ ۋە پۈتۈن خاپىلىقلاردىن ساقلايدۇ. ئاندىن كېيىن غەمسىز ھالىتىڭلاردا يەنە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرىسىلەر. سىلەرنىڭ بۇ قىلمىشىڭلاردىنمۇ كاتتا زۇلۇم بولامدۇ؟

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ تائالا ئۈستۈڭلاردىن تاش، چاقماق ۋە تۇپانغا ئوخشاش بالالارنى ئەۋەتىشكە ياكى يەر تەۋرەش ۋە يەرگە يۇتقۇزۇۋېتىشقا ئوخشاش ئاستىڭلاردىن بالالارنى ئەۋەتىشكە قادىردۇر. ئاللاھ تائالا دىللىرىڭلارنى خىلمۇ-خىل قىلىپ قويىدۇ، ئاندىن ئاراڭلاردىن ھەركىم ئۆز خاھىشى بويىچە ئىش قىلىدۇ - دە، بىر-بىرى بىلەن ئۇرۇش قىلىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارنى سەن ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ ھەق ئىكەنلىكىنى، ئۆزلىرىنىڭ ئېتىقادلىرىنىڭ تامامەن ئاساسسىز ئىكەنلىكىنى چۈشەنسۇن دەپ ئۇلارغا قانچىلىك كۆپ ھەم روشەن دەلىل-پاكىتلارنى كەلتۈرگەنلىكىمىزنى ئويلىنىپ باققىن.

قەۋمىڭ بۇ قۇرئاننى ئىنكار قىلدى، ھالبۇكى ئۇ ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەنلىكىدە قىلچە شەك بولمىغان ھەقىقەت ئىدى. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، مەن سىلەرگە نازارەتچى ئەمەسمەن، مەن پەقەت قاتتىق ئازاب كېلىشتىن بۇرۇن سىلەرنى ئاگاھلاندۇرغۇچىمەن.

ھەرقانداق ئىشنىڭ بەلگىلىك ۋاقتى ۋە ئاخىرلىشىش چېكى بولىدۇ. سىلەرنىڭ كەلگۈسىڭلار ۋە ئاقىۋىتىڭلارمۇ شۇنىڭ ئىچىدە. قىيامەت كۈنى قايتىدىن تىرگۈزۈلگەن ۋاقتىڭلاردا بۇنى چوقۇم بىلىپ قالىسىلەر.

ئەي پەيغەمبەر! ھەر قاچان مۇشرىكلارنىڭ بىزنىڭ ئايەتلىرىمىز ھەققىدە مەسخىرىلىك پاراڭلارنى قىلىۋاتقانلقىنى كۆرسەڭ، تاكى ئۇلار بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى مەسخىرە قىلىشتىن خالىي تېمىغا يۆتكەلمىگىچە ئۇلاردىن يىراق تۇرغىن. مۇبادا شەيتان سېنى بىخۇت قىلىپ، ئۇلار بىلەن ھەمسۆھبەت بولۇپ بىر ھازادىن كېيىن ئېسىڭنى يىغقىنىڭدا، ئۇلارنىڭ سورۇنىدىن دەرھال ئايرىلغىن ھەمدە بۇنداق ھەددىدىن ئاشقۇچىلار بىلەن ھەمسۆھبەت بولمىغىن.

ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادار بولغۇچىلارغا زالىملارنىڭ گۇناھىدىن ھېچنەرسە يۈكلەنمەيدۇ. تەقۋادارلارنىڭ ۋەزىپىسى پەقەت گۇناھكارلارنىڭمۇ ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش بىلەن تەقۋادارلاردىن بولۇشلىرىنى ئۈمىد قىلىپ، ئۇلار قىلىشقا ئۇرۇنۇۋاتقان يامان ئىشلاردىن چەكلەشتۇر.

ئەي پەيغەمبەر! دىنىنى ئويۇن-كۈلكىگە ئايلاندۇرۇۋالغان بۇ مۇشرىكلار بىلەن كارىڭ بولمىسۇن، ئۇلار دىننى قانغۇچە مەسخىرە قىلىپ ئوينىۋالسۇن. ئۇلارنى بىر دەملىك نازۇ-نېئمەتلەرگە تولغان دۇنيا ھاياتى ئالداپ كەتتى. ئەي پەيغەمبەر! كىشىلەرگە قۇرئان بىلەن نەسىھەت قىلغىنكى، ھېچبىر جان خاتالىق ئۆتكۈزۈۋېرىپ ھالاكەتنىڭ چاڭگىلىغا چۈشۈپ كەتمىسۇن. قىيامەت كۈنى ئۇنىڭ ياردەم تىلەيدىغان ئاللاھتىن باشقا نە بىر دوستى، ئۇنىڭدىن ئاللاھنىڭ ئازابىنى توسۇپ قالالايدىغان نە بىر شاپائەتچىسى بولمايدۇ. ئۇ ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ھەرقانچە بەدەل تۆلىسىمۇ قوبۇل قىلىنمايدۇ. قىلغان گۇناھلىرى تۈپەيلىدىن ئۆزلىرىنى ھالاكەتكە ئىتتىرگەن ئاشۇ كىشىلەرگە قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىنىڭ كۇپرىسى سەۋەبلىك ئىنتايىن يۇقىرى ھارارەتلىك قايناق سۇ ۋە دەرتلىك ئازاب بار.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، بىز ئاللاھنى قويۇپ ھېچ قانداق پايدا-زىيان يەتكۈزەلمەيدىغان بۇتلارغا چوقۇنامدۇق؟ ئاللاھ بىزنى ئىمانغا مۇۋەپپەق قىلغاندىن كېيىن ئىماندىن يېنىپ مۇرتەد بولامدۇق؟ ئۇ چاغدا بىز توغرا يول ئۈستىدىكى ھەمراھلىرى ھەقىقەتكە چاقىرىپ تۇرسىمۇ ئۇلارنىڭ چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇشتىن باش تارتقانلىقتىن شەيتانلار ئازدۇرۇپ، چىقىش يولى تاپقىلى بولمايدىغان چۆل-باياۋانغا تاشلىۋەتكەن كىشىلەرگە ئوخشاش بولۇپ قالمامدۇق؟ ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھنىڭ يولى شەكسىزكى ھەقىقىي توغرا يول بولۇپ، ئاللاھ بىزنى ئۆزىنى يەككە-يېگانە دەپ بىلىش ھەمدە يالغۇز ئۆزىگىلا قۇلچىلىق قىلىش ئارقىلىق ئۆزىگە بويسۇنۇشقا بۇيرۇغان. چۈنكى ئۇ ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر.

ئاللاھ تائالا بىزنى نامازلىرىمىزنى مۇكەممەل رەۋىشتە ئادا قىلىشقا، بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ، چەكلىلىمىلىرىدىن يىراق تۇرۇش ئارقىلىق ئۆزىگە تەقۋادار بولۇشقا بۇيرۇدى. ئاللاھ تائالا يەككە-يېگانە زاتتۇركى، قىيامەت كۈنى پۈتۈن بەندىلىرىنى ئەمەللىرىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىش ئۈچۈن دەرگاھىغا توپلايدۇ.

ئاللاھ تائالا ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ھەق رەۋىشتە ياراتتى، ئۇ ھەر نەرسىگە: «ۋۇجۇدقا كەل» دېسىلا دەرھال ۋۇجۇدقا كېلىدىغان بىر كۈندىن قورقۇڭلاركى، ئۇ چاغدا، يەنى قىيامەت كۈنى بەندىلىرىگە: (قەبرەڭلاردىن) تۇرۇڭلار! دەيدۇ - دە، ھەممەيلەن شۇ ھامانلا تىرىلىپ قوپىدۇ. بۇ، ئاللاھنىڭ راست سۆزىدۇركى، بۇ ئىش شەكسىز يۈز بېرىدۇ. قىيامەت كۈنىدىكى پادىشاھلىق يالغۇز ئاللاھقىلا مەنسۇپتۇر. بۇ چاغدا ئىسرافىل ئەلەيھىسسالام ئىككىنچى قېتىملىق سۈرنى چالىدۇ. ئاللاھ كۆزگە كۆرۈنگەن ۋە كۆرۈنمىگەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇر، ئۇ يارىتىشىدا ۋە تەدبىرىدە ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، ھەممىدىن خەۋەرداردۇر، ئۇنىڭغا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ. بارلىق مەخپىي ئىشلار ئۇنىڭ نەزىرىدە ئاشكارىغا ئوخشاشتۇر.

ئەي پەيغەمبەر! (قەۋمىڭگە مۇنۇ ۋەقەلىكنى) سۆزلەپ بەرگىن: ئەينى ۋاقىتتا ئىبراھىم مۇشرىك دادىسى ئازەرگە: ئەي ئاتا، ئاللاھنى قويۇپ بۇتلارنى سىغىنىدىغان ئىلاھ قىلىۋالامسەن؟ ھەقىقەتەن مەن سېنى ۋە بۇتلارغا سىغىنىۋاتقان قەۋمىڭنى، ئاللاھنى قويۇپ بۇتلارغا سىغىنغانلىقىڭلار تۈپەيلىدىن ئوپئوچۇق گۇمراھلىقتا ۋە توغرا يولدىن ئادىشىپ قالغان دەپ قارايمەن. چۈنكى سىغىنىشقا ھەقىقىي لايىق زات بارچە ئەيىب-نۇقسانلاردىن پاك بولغان ئاللاھ تائالادۇر، ئۇنىڭدىن باشقىسى ساختا ئىلاھلاردۇر.

بىز ئىبراھىمغا دادىسى بىلەن قەۋمىنىڭ گۇمراھلىقىنى كۆرسەتكىنىمىزدەك، ئاسمانلارنىڭ ۋە بىپايان زېمىننىڭ ئاجايىباتلىرىنىمۇ كۆرسىتىمىز. (بۇنداق قىلىشىمىزدىكى مەقسەت)، ئىبراھىمنىڭ ئاشۇ چەكسىز ئاجايىباتلارنى ئاللاھنىڭ يەككە-يېگانىلىكىگە ھەمدە ئۇنىڭلا قۇلچىلىق قىلىشقا ھەقىقىي لايىق زات ئىكەنلىكىگە دەلىل قىلىشى ئۈچۈندۇركى، مۇشۇ ئارقىلىق ئاللاھ تائالانىڭ يەككە-يېگانە، شېرىكى يوق ۋە ھەر نەرسىگە قادىر ئىكەنلىكىگە چىن پۈتىدىغانلاردىن بولسۇن.

كېچە قاراڭغۇلۇقى قاپلىغان چاغدا ئىبراھىم بىر يۇلتۇزنى كۆرۈپ: بۇ مېنىڭ پەرۋەردىگارىمدۇر، دېدى. ئۇ يۇلتۇز كۆزدىن غايىب بولۇۋىدى: مەن غايىب بولىدىغانلارنى ياقتۇرمايمەن، چۈنكى ھەقىقىي ئىلاھ داۋاملىق ھازىر بولۇپ، يوقاپ كەتمەيدۇ، دېدى.

ئۇ ئاينىڭ تۇغقانلىقىنى كۆرۈپ: بۇ مېنىڭ پەرۋەردىگارىمدۇر، دېدى. ئاي پېتىپ كېتىۋىدى: مۇبادا ئاللاھ مېنى ئۆزىنى يەككە-يېگانە دەپ بىلىشكە ۋە يالغۇز ئۆزىگىلا ئىبادەت قىلىشقا مۇۋەپپەق قىلمىغان بولسا، چوقۇمكى ئاللاھنىڭ ھەق دىنىدىن يىراقلاپ كەتكەنلەردىن بولۇپ كېتەركەنمەن، دېدى.

ئۇ قۇياشنىڭ چىقىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ: بۇ چىقىۋاتقىنى مېنىڭ پەرۋەردىگارىمدۇر، بۇ يۇلتۇزدىنمۇ، ئايدىنمۇ چوڭدۇر، دېدى. قۇياش پېتىۋىدى: ئەي قەۋمىم! مەن ھەقىقەتەن سىلەر ئاللاھقا شېرىك قىلىۋاتقان مەبۇدلاردىن ئادا-جۇدامەن، دېدى.

شەكسىزكى مەن شېرىكتىن ساپ تەۋھىدكە بۇرۇلغان ھالدا ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ھېچبىر ئۆرنەكسىز ياراتقان زاتقا دىنىمنى خالىس قىلدىم، مەن ئۇنىڭغا باشقىلارنىمۇ قوشۇپ ئىبادەت قىلىدىغان مۇشرىكلاردىن ئەمەسمەن.

ئىبراھىم بىلەن ئۇنىڭ مۇشرىك قەۋمى ئاللاھ تائالانىڭ بىرلىكى توغرىسىدا مۇنازىرىلىشىپ، ئۇنى بۇتلىرىدىن ئاگاھلاندۇردى. ئاندىن ئىبراھىم ئۇلارغا: سىلەر تېخى مەن بىلەن ئاللاھ تائالانىڭ بىرلىكى ۋە قۇلچىلىقنى يالغۇز ئۇنىڭغىلا قىلىش توغرىسىدا مۇنازىرىلىشىۋاتامسىلەر؟ پەرۋەردىگارىم مېنى ئاللىبۇرۇن ئۇنىڭغا مۇۋەپپەق قىلىپ بولدى، مەن سىلەرنىڭ بۇتلىرىڭلاردىن قورقمايمەن. چۈنكى ئۇلار ماڭا ئاللاھ خالىغاندىن باشقا ھېچقانداق پايدا-زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. ئاللاھ خالىغان ئىش بولىدۇ، ھەر ئىش ئاللاھ بىلىپ ۋۇجۇدقا چىقىدۇ، ئۇنىڭغا نە زېمىندا، نە ئاسماندا ھېچنەرسە مەخپىي قالمايدۇ. ئەي قەۋمىم! ئاللاھقا كاپىر بولۇش ۋە شېرىك كەلتۈرۈشتىن ئىبارەت سىلەر داۋاملاشتۇرۇپ كېلىۋاتقان بۇ ئىشنى تاشلاپ، يەككە-يېگانە ئاللاھقا ئىمان ئېيتمامسىلەر؟

سىلەر ئاللاھ ياراتقان نەرسىلەرنى ھېچ قانداق دەلىلسىز ھالەتتە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈشتىن قورقمايۋاتىسىلەر-يۇ، مەن سىلەرنىڭ ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنۇۋاتقان بۇتلىرىڭلاردىن قانداقسىگە قورققۇدەكمەن؟ بۇ ئىككى گۇرۇھ، يەنى ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ ئېتىقاد قىلغۇچىلار بىلەن مۇشرىكلاردىن قايسىسى خاتىرجەم بولۇشقا ۋە تىنچ-ئامانلىققا لايىقراقكەن؟ سىلەر ئۇلارنىڭ قايسىسىنى ئەڭ لاياقەتلىك دەپ بىلسەڭلار، شۇنىڭغا ئەگىشىڭلار. ئۇلارنىڭ ئەڭ لاياقەتلىكراقى شەكسىزكى ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ ئېتىقاد قىلغۇچى مۇئمىنلەر توپىدۇر.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغان ھەمدە ئىمانىغا شېرىكنى ئارىلاشتۇرۇپ سالمىغان كىشىلەرگىلا خاتىرجەملىك ۋە تىنچ-ئامانلىق بار. ئۇلار پەرۋەردىگارى ھىدايەت يولىغا مۇۋەپپەق قىلغان كىشىلەردۇر.

ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام قەۋمىنى مات قىلىۋەتكەن «ئىككى گۇرۇھنىڭ قايسىسى خاتىرجەم بولۇشقا لايىقراق؟» دېگەن بۇ پاكىت بىزنىڭ پاكىتىمىزدۇركى، بىز ئۇنى ئىبراھىمغا ئۆز قەۋمى بىلەن مۇنازىرىلەشسۇن دەپ بەرگەن ئىدۇق. بىز دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بەندىلىرىمىزدىن خالىغان كىشىنىڭ مەرتىۋىسىنى يۇقىرى كۆتىرىمىز. ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ يارىتىشىدا ۋە پىلانلىشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، بەندىلىرىنى بىلگۈچىدۇر.

بىز ئىبراھىمغا ئوغلى ئىسھاقنى ۋە نەۋرىسى يەئقۇبنى بەردۇق، ھەر ئىككىلىسىنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلدۇق، ئۇلاردىن ئىلگىرى نۇھنىمۇ توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلدۇق، نۇھنىڭ ئەۋلادلىرىدىن داۋۇدنى، ئوغلى سۇلايماننى، ئەييۇبنى، يۈسۈفنى، مۇسانى ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشى ھارۇننىمۇ توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلدۇق. بىز پەيغەمبەرلەرنى قىلغان ياخشىلىقلىرىغا قارىتا مۇكاپاتلىغىنىمىزغا ئوخشاش، پەيغەمبەر بولمىغانلاردىن ياخشى ئىش قىلغۇچىلارنىمۇ مۇكاپاتلايمىز.

ئەنە شۇنىڭدەك، بىز زەكەرىيا، يەھيا، مەريەم ئوغلى ئىيسا ۋە ئىلياسلارنىمۇ توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلدۇق. بۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھ ئەلچىلىككە تاللىغان ياخشى كىشىلەردىندۇر.

يەنە شۇنىڭدەك ئىسمائىل، يەسەئ، يۇنۇس ۋە لۇتلارنىمۇ توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلدۇق. مۇھەممەد پەيغەمبەر باشچىلىقىدىكى بۇ پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەممىسىنى پۈتكۈل ئەھلى جاھاندىن پەزىلەتتە ئارتۇق قىلدۇق.

بىز ئۇلارنىڭ ئاتىلىرى، ئوغۇللىرى ۋە قېرىنداشلىرىدىن بىر قىسمىنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىشنى خالىغان كىشىلەردىن قىلدۇق ۋە ئۇلارنى تاللاپ، ئاللاھنىڭ يەككە-يېگانلىكى ۋە ئىتائىتىنىڭ يولى بولغان بىردىنبىر توغرا يولدا مېڭىشقا مۇۋەپپەق قىلدۇق.

ئۇلار ئېرىشكەن مۇۋەپپەقىيەت ئاللاھنىڭ مۇۋەپپەقىيىتىدۇركى، ئاللاھ بەندىلىرىدىن خالىغان كىشىنى ئۇنىڭغا مۇۋەپپەق قىلىدۇ. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا باشقا بىرىنى شېرىك قىلسا ئەمەللىرى بىكار بوپكېتىدۇ. چۈنكى شېرىك ياخشى ئەمەللەرنى بىكار قىلىۋېتىدۇ.

ئاشۇ مەزكۇر پەيغەمبەرلەرگە بىز كىتابلارنى بەردۇق، ھېكمەتنى ۋە پەيغەمبەرلىكنى ئاتا قىلدۇق. ئەگەر قەۋمىڭ بىز ئۇلارغا بەرگەن مۇشۇ ئۈچ نەرسىگە ئىنكار قىلسا، بۇ نەرسىلەر ئۈچۈن ئۇلارغا ئىنكار قىلمايدىغان باشقا بىر قەۋمنى تەق قىلىپ قويدۇق. ئۇلار ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدۇ ۋە مەھكەم ئېسىلىدۇ. ئۇلار مۇھاجىرلار، ئەنسارلار ۋە تا قىيامەتكە قەدەر ئۇلارغا ئېھسان بىلەن ئەگەشكەنلەردۇر.

ئاشۇ پەيغەمبەرلەر ھەمدە ئۇلارنىڭ ئاتىلىرى، پەرزەنتلىرى ۋە قېرىنداشلىرىدىن شۇلار بىلەن بىر قاتاردا تىلغا ئېلىنغانلار ھەقىقىي توغرا يولدىكى كىشىلەر بولۇپ، سەنمۇ شۇلارغا ئەگىشىپ، شۇلارنى ئۈلگە قىلغىن. ئەي پەيغەمبەر! قەۋمىڭگە ئېيتقىنكى، مەن بۇ قۇرئاننى تەبلىغ قىلغانلىقىمغا قارىتا سىلەردىن مۇكاپات كۈتمەيمەن. چۈنكى بۇ قۇرئان ئىنسانلار ۋە جىنلاردىن ئىبارەت پۈتكۈل ئەھلى جاھانغا پەند-نەسىھەتتۇركى، ئۇلار بۇ ئارقىلىق توغرا ۋە ساغلام يولنى تېپىۋالسۇن.

مۇشرىكلار ئاللاھ تائالانى ئۆز لايىقىدا ئۇلۇغلىمىدى. ئۇلار ئەينى چاغدا پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا: ئاللاھ تائالا ھېچكىمگە ھېچقانداق ۋەھىي نازىل قىلمىدى، دېيىشتى. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى، مۇساغا تەۋراتنى نۇر ۋە ھىدايەت قىلىپ ھەمدە ئۇنىڭ قەۋمىنى توغرا يولغا يېتەكلىگۈچى قىلىپ نازىل قىلغان كىم؟، يەھۇدىيلار تەۋراتنى دەپتەرلەرگە يېزىپ، ئۆزلىرىنىڭ ھاۋايى-ھەۋەسلىرىگە ماس كەلگەن قىسمىنى ئاشكارىلايدۇ، ئەمما مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈپەتلىرىگە ئوخشاش ئۆز خاھىشىغا توغرا كەلمىگەن يەرلەرنى يوشۇرىدۇ. ئەي ئەرەبلەر! سىلەرگە قۇرئاندىن ئۆزۈڭلارمۇ ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭلارمۇ بىلمىگەن نەرسىلەر بىلدۈرۈلدى. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا: تەۋراتنى ئاللاھ نازىل قىلغان، دېگىن، ئاندىن ئۇلارنى تاكى ئۇلارغا ئۆلۈم كەلگەنگە قەدەر ئۆزلىرىنىڭ نادانلىقى ۋە ئازغۇنلۇقىغا قويۇۋەتكىن.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ قۇرئان بىز ساڭا نازىل قىلغان كىتابتۇر. بۇ شۇنداق مۇبارەك بىر كىتابتۇركى، ئۆزىدىن ئىلگىرىكى ساماۋىي كىتابلارنى تەستىقلىغۇچىدۇر. (بۇ كىتابنىڭ ساڭا نازىل قىلىنىشى) ئۇنىڭ بىلەن مەككىلىكلەرنىڭ، شۇنداقلا زېمىننىڭ مەشرىق ۋە مەغرىبلىرىدىكى بارلىق كىشىلەرنىڭ توغرا يولنى تېپىۋېلىشىنى مەقسەت قىلىپ ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ئۈچۈندۇر. ئاخىرەتكە ئىشىنىدىغانلار مۇشۇ قۇرئانغىمۇ ئىشىنىدۇ، قۇرئاننىڭ ئەھكاملىرىغا ئەمەل قىلىدۇ، نامازلىرىنى شەرىئەتتە بېكىتىلگەن ۋاقىتتا تەئدىل-ئەركانلىرى، پەرزلىرى ۋە مۇستەھەبلىرىگە قەدەر تولۇق ئادا قىلىدۇ.

ئاللاھ تائالا ھېچكىمگە ھېچنەرسە نازىل قىلغىنى يوق، دەپ ئاللاھقا يالغاننى توقۇغان ياكى ئاللاھ ئۆزىگە ھېچنەرسە ۋەھىي قىلمىغان تۇرۇقلۇق، يالغاندىن: ئاللاھ ماڭا ۋەھىي قىلدى، دېگەن ۋە ياكى: مەنمۇ ئاللاھ نازىل قىلغانغا ئوخشاش كىتاب نازىل قىلالايمەن، دېگەن كىشىدىنمۇ زالىمراق بىرى بارمۇ؟ ئەي پەيغەمبەر! ئەگەر مۇشۇ زالىملارنىڭ ئۆلۈم سەكراتىغا چۈشكەن ھالىتىنى كۆرسەڭ، پەرىشتىلەر ئۇلارنى ئازابلاش ۋە ئۇرۇش ئۈچۈن قوللىرىنى سوزۇپ، ئۇلارغا كايىغان رەۋىشتە: جانلىرىڭلارنى چىقىرىڭلار، ئەمدى بىز ئۇنى تاپشۇرۇۋالىمىز، سىلەر پەيغەمبەرلىك، ۋەھىي ۋە ئاللاھ نازىل قىلغاننىڭ ئوخشىشىنى نازىل قىلىش دېگەندەك ئىشلارنى دەۋا قىلىش ئارقىلىق ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇغانلىقىڭلار ھەمدە ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە ئىمان ئېيتىشتىن باش تارتقانلىقىڭلار تۈپەيلىدىن بۈگۈن شۇنداق بىر ئازابقا دۇچار بولىسىلەركى، ئۇ ئازاب سىلەرنى خارۇزار قىلىدۇ، دەيدۇ. ئەي پەيغەمبەر! سەن مۇشۇ ئەھۋالنى كۆرگەن بولساڭ، ئەلۋەتتە ئېچىنىشلىق بىر ئەھۋالنى كۆرگەن بولاتتىڭ.

قىيامەت كۈنى ئۇلارغا دېيىلىدۇكى: بۈگۈن سىلەر بىزنىڭ ئالدىمىزغا نە مال-مۈلكۈڭلار، نە ھوقۇقۇڭلار يوق، ھېچكىمسىز تەنھا ھالەتتە، بىز بەرگەن مال-دۇنيالارنى بىراقلا تاشلىۋېتىپ كەلدىڭلار. بىز سىلەرنى دەسلەپتىمۇ مانا مۇشۇنداق يالاڭئاياق، يالىڭاچ، خەتنىمۇ قىلىنمىغان ھالەتتە ياراتقان ئىدۇق. بۈگۈن يېنىڭلاردا ئۆزۈڭلارغا شاپائەتچى قىلىۋالغان، قۇلچىلىققا لايىقلىقتا ئاللاھقا ئورتاقلىقىنى دەۋا قىلغان ئىلاھلىرىڭلارنى كۆرمەيمىزغۇ!؟ ئاراڭلاردىكى مۇناسىۋەت ئاللىقاچان ئۈزۈلۈپ بولدى، سىلەر ئۆزۈڭلارنىڭ شاپائەتچىسى ئىكەنلىكىنى ۋە ئاللاھقا ئورتاقلىقى بارلىقىنى دەۋا قىلىپ كەلگەن ئىلاھلىرىڭلارمۇ يېنىڭلاردىن كەتتى.

شەكسىزكى ئاللاھ يەككە-يېگانە زاتتۇركى، ئۇ دانلارنى يېرىپ، ئۇنىڭدىن زىرائەتلەرنى چىقىرىدۇ، ئۇرۇقچىلارنى يېرىپ، ئۇنىڭدىن خورمىلارنى چىقىرىدۇ، تىرىكنى ئۆلۈكتىن چىقىرىدۇ، يەنى ئاللاھ ئىنساننى ۋە پۈتۈن جانلىقلارنى مەنىيدىن چىقىرىدۇ، ئۆلۈكنى تىرىكتىن چىقىرىدۇ، يەنى مەنىينى ئىنساندىن، تۇخۇمنى توخۇدىن چىقىرىدۇ. مۇشۇ ئىشلارنى قىلغان ئاشۇ زات سىلەرنى ياراتقان ئاللاھ تائالادۇر. ئەي مۇشرىكلار! سىلەر ئاللاھنىڭ تەڭداشسىز سەنئىتىنى كۆرۈپ تۇرۇپمۇ، يەنە نېمە دەپ ھەقتىن بۇرۇلۇپ كېتىسىلەر؟

ئاللاھ تائالا تاڭنى كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقىدىن چىقىرىدۇ. ئۇ زات كېچىنى ئىنسانلارنىڭ تۇرمۇشىنى قامداش ئۈچۈن تىرىكچىلىك قىلىشتىن توختايدىغان ئارام ۋاقتى قىلدى. بۇ، ئۇلارنىڭ كۈندۈزدىكى تىرىكچىلىك ھارغىنلىقىدىن ئارام ئېلىشلىرى ئۈچۈندۇر. ئاللاھ قۇياشنى ۋە ئاينى بەلگىلىك نىسبەت بويىچە مېڭىپ تۇرىدىغان قىلىپ ياراتتى. مەزكۇر ئىشلار تەڭداشسىز سەنئەتتۇركى، ئۇ، ھېچكىم تەڭ كېلەلمەيدىغان، ھەممىدىن غالىب، ئۆز مەخلۇقاتلىرىنى ۋە ئۇلارغا پايدىلىق ئىشلارنى بىلگۈچى زاتنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشىدۇر.

ئەي ئادەم باللىرى! سەپەرگە چىققان ۋاقىتتا قۇرۇقلۇقتا ۋە دېڭىزدا يولدىن ئادىشىپ قالغىنىڭلاردا يولنى تېپىۋېلىشىڭلار ئۈچۈن ئاللاھ تائالا كۆكتە يۇلتۇزلارنى ياراتتى. بىز كۈچ-قۇدرىتىمىزنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان دەلىل-پاكىتلارنى شۇنداق كىشىلەرگە بايان قىلدۇقكى، ئۇلار ئاشۇ دەلىل-پاكىتلار ئۈستىدە ئويلىنىپ، ئۇنىڭدىن مەنپەئەتلىنىدۇ.

ئاللاھ تائالا سىلەرنى بىر جاندىن، يەنى ئاتاڭلار ئادەمنىڭ پۇشتىدىن ياراتتى. ئۇ دەسلەپتە ئاتاڭلارنى لايدىن يارىتىش ئارقىلىق سىلەرنى بارلىققا كەلتۈردى. ئاندىن كېيىن سىلەرنى ئۇنىڭدىن ياراتتى ۋە ئانىلىرىڭلارنىڭ بەچچىدانلىرىغا ئوخشاش سىلەر تۇرىدىغان جاينى ياراتتى، ئاتىلىرىڭلارنىڭ ئومۇرتقىسىغا ئوخشاش سىلەرنى پۇختا ساقلايدىغان جاينى ياراتتى. ھەقىقەتەن بىز ئايەتلىرىمىزنى ئاللاھنىڭ كالامىنى چۈشىنەلەيدىغان كىشىلەر ئۈچۈن روشەن بايان قىلدۇق.

ئاللاھ تائالا بۇلۇتتىن يامغۇر سۈيىنى چۈشۈردى. ئاندىن بىز ئۇ ئارقىلىق تۈرلۈك-تۈرلۈك ئۆسۈملۈكلەرنى ئۆستۈردۇق، ئاندىن ئۆسۈملۈكلەر ئىچىدىن تۈرلۈك زىرائەتلەرنى ۋە يېشىل دەرەخلەرنى چىقاردۇق. ئۇنىڭدىن باشاقلارغا ئوخشاش بىر-بىرىگە كىرىشىپ كەتكەن دانلارنى چىقىرىمىز. خورما چېچىكىدىن ئۆرە تۇرغان ۋە ئولتۇرغان ھەركىمنىڭ قولى يېتىدىغان ساپاق-ساپاق خورمىلار چىقىدۇ. بىز ئۈزۈملۈك باغلارنى بەرپا قىلدۇق، يوپۇرماقلىرى بىر-بىرىگە ئوخىشىشىپ كېتىدىغان، لېكىن مېۋىلىرى پەرقلىق زەيتۇننى ۋە ئانارنى ئۆستۈردۇق. ئەي ئىنسانلار! ئۇنىڭ دەسلەپكى غورا ھالىتىگە ۋە پىشقان مېۋىسىگە قاراپ بېقىڭلار. شەكسىزكى ئاشۇنىڭدا ئاللاھقا ئىمان ئېيتىدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ئەلۋەتتە ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەن دەلىللەر باركى، ئۇلار مۇشۇنداق دەلىل-پاكىتلاردىن مەنپەئەتلىنەلەيدۇ.

مۇشرىكلار جىنلارنى پايدا-زىيان يەتكۈزەلەيدۇ دەپ قاراپ ئىبادەتتە ئۇلارنى ئاللاھقا شېرىك قىلىۋېلىشتى، ھالبۇكى ئۇلارنى بارلىققا كەلتۈرگىنى باشقا بىرى ئەمەس بەلكى يەككە يېگانە ئاللاھدۇر. شۇنداق بولغان ئىكەن، قۇلچىلىق قىلىنىشقا لايىق زاتمۇ ئاللاھدۇر. يەھۇدىيلار ئۇزەيرنى، ناسارالار ئىيسانى ئىلاھ قىلىۋېلىشقاندەك، مۇشرىكلارمۇ ئاللاھقا ئوغۇللارنى نىسبەت بېرىشىپ، پەرىشتىلەرنى ئاللاھنىڭ قىزلىرى، دېيىشتى. ئاللاھ تائالا ئازغۇنلارنىڭ سۈپەتلىگەنلىرىدىن پاك ۋە مۇقەددەستۇر.

ئاللاھ تائالا ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ ئۆرنەكسىز ياراتقۇچىسىدۇر. ئۇنىڭ خوتۇنى بولمىغان ۋە ھەر نەرسىنى ياراتقان تۇرسا، قانداقسىگە بالىسى بولغۇدەك؟! ئۇ ھەر ئىشنى بىلگۈچىدۇركى، ئۇنىڭغا ھېچ ئىش مەخپىي قالمايدۇ.

ئەي ئىنسانلار! ئاشۇ سۈپەتلەرگە ئىگە بولغان زات سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلاردۇركى، سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا پەرۋەردىگارىڭلار يوق، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدۇڭلارمۇ يوق. ئۇ ھەر نەرسىنى بارلىققا كەلتۈرگۈچىدۇركى، يالغۇز شۇنىڭغىلا قۇلچىلىق قىلىڭلار. چۈنكى ئۇ قۇلچىلىق قىلىشقا ھەقىقىي لايىق بولغان، ھەر نەرسىنى نازارەت قىلىپ تۇرىدىغان زاتتۇر.

كۆزلەر ئاللاھنى كۆرەلمەيدۇ، ئاللاھ تائالا كۆزلەرنى كۆرۈپ ۋە بىلىپ تۇرىدۇ. ئاللاھ تائالا سالىھ بەندىلىرىگە تولىمۇ مېھرىباندۇر، ئۇلارنىڭ ھالىدىن خەۋەرداردۇر.

ئەي ئىنسانلار! سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلاردىن روشەن دەلىل-پاكىتلار كەلدى. قانداق ئادەم ئۇ ھەقتە ئويلىنىپ، بويسۇنسا، بۇ ئۇنىڭغا مەنپەئەت ئېلىپ كېلىدۇ. كىمكى ئۇنى كۆرمەسكە سېلىپ، ئۇ ھەقتە ئويلانمىسا ۋە بويسۇنمىسا، ئۇنىڭ زىيىنى پەقەت شۇ كىشىگىلا بولىدۇ. مەن سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنى ھېسابلاپ تۇرىدىغان نازارەتچى ئەمەسمەن. مەن پەقەت پەرۋەردىگارىم تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن بىر پەيغەمبەرمەن. پەرۋەردىگارىم سىلەرنى كۆزىتىپ تۇرىدۇ.

ئاللاھنىڭ كۈچ-قۇدرىتىنىڭ دەلىل-پاكىتلىرىنى خىلمۇ-خىل قىلغىنىمىزدەك، ئۇنىڭ ۋەدىسى، تەھدىتلىرى ۋە پەند-نەسىھەتلىرى ھەققىدىكى ئايەتلەرنىمۇ ئايرىم-ئايرىم كەلتۈرىمىز. مۇشرىكلار چوقۇم: بۇ ۋەھىي ئەمەس، سەن بۇنى ئىلگىرى كىتاب بېرىلگەنلەردىن ئۆگىنىۋاپسەن، دېيىشىدۇ. بىز مۇھەممەدنىڭ ئۈممىتىدىن مۇئمىن بولۇپ ھەقنى قوبۇل قىلغان ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەنلەرگە بۇ ئايەتلىرىمىزنى خىلمۇ-خىل شەكىلدە كەلتۈرۈش ئارقىلىق، كىشىلەرگە ھەقنى يورۇتۇپ بەرمەكچىمىز.

ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ ساڭا ۋەھىي قىلغان ھەقىقەتكە ئەمەل قىلغىن. ئاللاھ تائالا بارچە ئەيىب-نۇقسانلاردىن پاكتۇركى، ئۇنىڭدىن باشقا بەرھەق مەبۇد يوقتۇر. كۆڭلۈڭ كاپىرلار ۋە ئۇلارنىڭ تەرسالىقىدا قالمىسۇن. ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئاللاھقا تاپشۇرغىن.

ئەگەر ئاللاھ مۇشرىكلارنىڭ ئۆزىگە ھېچكىمنى شېرىك كەلتۈرمەسلىكلىرىنى خالىسا ئىدى، ئۇلار زادى ئۇنىڭغا ھېچكىمنى شېرىك كەلتۈرمىگەن بولاتتى. ئەي پەيغەمبەر! بىز سېنى ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنى ھېسابلاپ تۇرىدىغان كۆزەتچى قىلغىنىمىز يوق، سەن ئۇلارغا نازارەتچىمۇ ئەمەسسەن. سەن پەقەت بىر پەيغەمبەر، سېنىڭ مەجبۇرىيىتىڭ پەقەت ھەقنى يەتكۈزۈشتۇر.

ئەي مۇئمىنلەر! مۇشرىكلار نادانلىقتىن ئاللاھقا تىل ئۇزىتىپ، نالايىق سۆزلەر بىلەن ھاقارەتلەپ قويماسلىقى ئۈچۈن ئۇلار ئاللاھقا قوشۇپ چوقۇنغان بۇتلارنى ھەر قانچە ئەرزىمەس ۋە تىللاشقا ئەڭ لايىق بولغان تەقدىردىمۇ تىللىماڭلار. بۇلارغا ئۆزلىرىنىڭ ئازغۇنلۇقلىرى چىرايلىق كۆرسىتىلگەندەك، ھەر ئۈممەتكە ياخشى بولسۇن ياكى يامان بولسۇن ئۆزلىرىنىڭ قىلمىشلىرىنى چىرايلىق كۆرسەتتۇق. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار بىز چىرايلىق كۆرسەتكەن ئىشلارنى قىلدى. ئاقىۋەت ئۇلارنىڭ قىيامەت كۈنىدىكى قايتىدىغان جايى پەرۋەردىگارى تەرەپكە بولىدۇ. ئاندىن پەرۋەردىگارى ئۇلارغا بۇ دۇنيادىكى قىلمىشلىرىنى ئېيتىپ بېرىدۇ ھەمدە شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھنىڭ نامى بىلەن قولىدىن كېلىدىغان قەسەمنىڭ ھەممىنى قىلىپ: ئەگەر مۇھەممەد ئۆزلىرى تەلەپ قىلغان مۆجىزىلەرنىڭ بىرەرىنى كەلتۈرەلىسە، ئەلۋەتتە ئۇلار ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتىدىغاندەك گەپلەرنى قىلىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا دەپ قويغىنكى، مۆجىزىلەرنى كەلتۈرۈش مېنىڭ ئىلكىمدىكى ئىش ئەمەس. ئۇ پەقەتلا ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بولۇپ، ئاللاھ ئۇنى ئۆزى خالىغان ۋاقىتتا چۈشۈرىدۇ. ئەي مۇئمىنلەر! ئۇلارنىڭ تەلىپىگە ئاساسەن ئاشۇ مۆجىزىلەر كەلگەن تەقدىردىمۇ ئۇلارنىڭ ئىشەنمەيدىغانلىقىنى بىلەمسىلەر؟ بەلكى ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ قارشىلىقى ۋە ئىنكارچىلىقىدا چىڭ تۇرىدۇ. چۈنكى ئۇلار ھىدايەت تېپىشنى خالىمايدۇ.

ئۇلارنىڭ تەرسالىقى تۈپەيلىدىن دەسلەپتىمۇ ئۇلار بىلەن قۇرئانغا ئىمان ئېيتىش ئارىسىنى توسۇپ قويغىنىمىزدەك، يەنە ئۇلارنىڭ دىللىرى ۋە كۆزلىرى بىلەن ھەقنى تېپىش ئارىسىنى پەردە ئارقىلىق توسۇۋېتىمىز، شۇنداقلا ئۇلارنى ئازغۇنلۇقى ۋە پەرۋەردىگارىغا بولغان قارشىلىقىدا نېمە قىلارىنى بىلمەي تېڭىرقىغان ھالدا تاشلاپ قويىمىز.

ئەگەر بىز ئۇلارنىڭ تەلەپ قىلغىنىنى مەيدانغا كەلتۈرسەك، يەنى ئۇلارغا پەرىشتىلەرنى چۈشۈرۈپ بەرسەك، ئۇلار پەرىشتىلەرنى ئۆز كۆزلىرى بىلەن كۆرگەن، ئۆلۈكلەر ئۇلارغا گەپ قىلىپ، سەن ئېلىپ كەلگەن دىننىڭ راستلىقىنى ئېيتىپ بەرگەن ھەمدە بىز ئۇلار تەلەپ قىلغان ھەر نەرسىنى توپلاپ، ئۇلارنىڭ كۆز ئالدىغا كەلتۈرگەن تەقدىردىمۇ، ئۇلاردىن ئاللاھ ھىدايەت قىلىشنى خالىغانلاردىن باشقىسى سەن ئېلىپ كەلگەن دىنغا ئىشەنمەيدۇ. لېكىن ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى بۇنى بىلمىگەچكە، ئۆزلىرىنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلىشى ئۈچۈن ئاللاھقا يېلىنىپ-يالۋۇرمايدۇ.

ساڭا مۇشۇ مۇشرىكلارنى دۈشمەن قىلىش ئارقىلىق سىنىغىنىمىزدەك، سەندىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرنىمۇ سىنىغان ھەمدە ئۇلارنىڭ ھەربىرىگە ئىنسان ۋە جىنلارنىڭ ئاسىيلىرىدىن دۈشمەنلەرنى قىلغان ئىدۇق. ئۇلار ئۆزئارا ۋەسۋەسە قىلىشىپ، بىر-بىرىنى ئالداش ئۈچۈن يالغان-ياۋىداقلارنى پەردازلاپ كۆرسىتىدۇ. ئەگەر ئاللاھ تائالا ئۇلارنىڭ ئۇنداق قىلماسلىقىنى خالىسا ئىدى، ئۇلار قىلالمايتتى. لېكىن ئاللاھ ئۇلارنى سىناش ئۈچۈن شۇنداق بولۇشىنى خالىدى. شۇڭا سەن ئۇلارنى ئۆزلىرى ئويدۇرۇپ چىققان كۇپرى ۋە يالغانلىرى بىلەن تاشلاپ قويغىن، ئۇلارغا پەرۋا قىلمىغىن.

ئاخىرەتكە ئىشەنمەيدىغانلارنىڭ قەلبلىرى شەيتانلار ۋەسۋەسە قىلغان نەرسىگە مايىل بولۇشى ۋە ئۇلارنىڭمۇ ئۇنى قوبۇل قىلىپ شۇنىڭغا مەمنۇن بولۇشلىرى ئۈچۈن ھەمدە شەيتانلار قىلغان گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى ئۇلارنىڭمۇ قىلىشى ئۈچۈن ۋەسۋەسە قىلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھقا باشقا نەرسىلەرنى قوشۇپ چوقۇنغان بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، مېنىڭ سىلەر بىلەن ئارىمىزدا ئاللاھتىن باشقا بىر ھۆكۈم قىلغۇچىنى قوبۇل قىلىشىم ئەقىلگە سىغامدۇ؟ ئاللاھ تائالا سىلەرگە ھەر نەرسىنى تولۇق بايان قىلغۇچى قۇرئان كەرىمنى نازىل قىلدى. يەھۇدىيلارغا تەۋراتنى، ناسارالارغا ئىنجىلنى بەردۇق. ئۇلار قۇرئان كەرىمنىڭ شەكسىز ھەقىقەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقىنى بىلىدۇ، چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كىتابلىرىدا بۇنىڭ دەلىل-ئىسپاتلىرىنى تاپالايدۇ. شۇڭا بىز ساڭا ۋەھىي قىلغان نەرسىدە ئىككىلەنمىگىن.

قۇرئان كەرىم سۆزلىرى ۋە خەۋەرلىرىدە ناھايىتى راستتۇر، ئۇنىڭ سۆزلىرىنى ئۆزگەرتكۈچى يوق. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، ئاللاھقا ئۇنىڭدىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ، سۆزلىرىنى ئۆزگەرتىشكە ئۇرۇنغان ئادەمنى چوقۇم جازاغا تارتىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! مۇبادا يەر يۈزىدىكى كۆپلىگەن كىشىلەرگە ئىتائەت قىلساڭ، ئۇلار سېنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن ئازدۇرۋېتىدۇ. ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ قانۇنيىتى ئەزەلدىن شۇنداق داۋاملىشىپ كەلگەنكى، ھەقىقەت ئاز سانلىق تەرەپتە بولىدۇ، كىشىلەرنىڭ تولىسى پەقەت ئاساسسىز گۇمانغىلا ئەگىشىدۇ. چۈنكى ئۇلار مەبۇدلىرىنى ئۆزلىرىنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرىدۇ دەپ ئويلايدۇ، ھالبۇكى ئۇلار بۇ قاراشتا يالغانچىلاردۇر.

ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ ھەقىقەتەن ئۆز يولىدىن ئازغان كىشىلەرنى ئوبدان بىلىدۇ، توغرا يولدا بولغان ئىنسانلارنىمۇ ئوبدان بىلىدۇ، ئاللاھقا بۇنىڭدىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ.

ئەي ئىنسانلار! ئەگەر ئاللاھنىڭ روشەن دەلىللىرىگە ھەقىقىي ئىمان ئېيتقۇچى بولساڭلار، بوغۇزلىغاندا ئاللاھنىڭ نامى ئېيتىلغان نەرسىلەرنى يەڭلار.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ تائالا سىلەرگە ھارام قىلىپ، يېمەسلىكىڭلار ۋاجىب بولغان نەرسىلەرنى ئېنىق ئېيتىپ بەرگەن تۇرسا، ئاللاھنىڭ نامى ئېيتىلىپ بوغۇزلانغان نەرسىلەرنى يېيىشتىن سىلەرنى نېمە توسىدۇ؟ مەجبۇر بوپقالغاندا ھارام قىلىنغان نەرسىلەرنى يېسەڭلارمۇ بولىدۇ، چۈنكى زۆرۈرىيەت ھارامغا رۇخسەت قىلىدۇ. شەكسىزكى كۆپلىگەن مۇشرىكلار ئۆزلىرىنىڭ نادانلىقىنىڭ مەھسۇلى بولغان بۇزۇق قاراشلىرى تۈپەيلىدىن ئۆز تەرەپدارلىرىنى توغرىدىن يىراقلاشتۇرۇۋېتىدۇكى، ئۇلار ئۆزىچە ئۆلۈپ قالغان ۋە باشقا نەرسىلەرگە ئوخشاش ئاللاھ ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھالال دەپ بىلىدۇ، بەھىيرە، ۋەسىيلە، ھامىي ۋە باشقا ئاللاھ ھالال قىلغان نەرسىلەرنى ھارام قىلىۋالىدۇ. ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ ئاللاھنىڭ چېگرالىرىنى ئاشقانلارنى ئوبدان بىلىدۇ ھەمدە ئۇلارنى ئۆز چېگرالىرىنى ئاشقانلىقىغا قارىتا چوقۇم جازاغا تارتىدۇ.

ئەي ئىنسانلار ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن ھالەتلەردە گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى تاشلاڭلار. شۈبھىسىزكى ئاشكارا ياكى يوشۇرۇن گۇناھ-مەئسىيەت سادىر قىلىدىغانلارنى ئاللاھ چوقۇم قىلمىشلىرىغا قارىتا جازاغا تارتىدۇ.

ئەي مۇسۇلمانلار! مەيلى ئاللاھتىن باشقىسىنىڭ ئىسمى ئېيتىلغان بولسۇن ياكى ئېيتىلمىغان بولسۇن، ئىشقىلىپ ئاللاھنىڭ نامى تىلغا ئېلىنماستىن بوغۇزلانغان نەرسىلەرنى يېمەڭلار. ھەقىقەتەن ئۇنى يېيىش ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن ئاسىيلىققا چىقىپ كەتكەنلىكتۇر. شەكسىزكى شەيتانلار ئۆلۈكنى يېيىش ھەققىدە سىلەر بىلەن دەتالاشقا سېلىش ئۈچۈن ئارىدا گۇمان پەيدا قىلىش ئارقىلىق ئۆز دوستلىرىغا ۋەسۋەسە قىلىدۇ. ئەي مۇسۇلمانلار! ئەگەر ئۇلار ئۆلۈكنى ھالال قىلىش ئۈچۈن پەيدا قىلغان گۇماندا ئۇلارنىڭ كەينىگە كىرسەڭلار، سىلەرمۇ شېرىكتە ئۇلار بىلەن ئوخشاش بوپقالىسىلەر.

ئاللاھ ھىدايەت قىلىشتىن ئىلگىرى كۇپۇرلۇق، نادانلىق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلىرى تۈپەيلىدىن ئۆلۈك ھېسابلانغان، ئاندىن بىز ئۇنى ئىمان، ئىلىم ۋە تائەتكە يېتەكلەش ئارقىلىق قايتا ھاياتلىق ئاتا قىلغان ئادەم، كۇپۇرلۇق، نادانلىق ۋە گۇناھ- مەئسىيەتنىڭ زۇلمەتلىك پاتقاقلىرىغا چىقالمايدىغان دەرىجىدە پېتىپ قالغانلىقتىن نىشاندىن ئادىشىپ، تۇيۇق يولغا كىرىپ قالغان ئادەمگە ئوخشاش بولامدۇ؟ بۇ مۇشرىكلارغا شېرىك كەلتۈرۈش، ئۆزىچە ئۆلۈپ قالغان نەرسىنىڭ گۆشلىرىنى يېيىش ۋە ئاساسسىز مۇنازىرىلىشىشتىن ئىبارەت قىلمىشلىرى چىرايلىق كۆرسىتىلگەندەك، كاپىرلارنىڭ قىيامەت كۈنى دەرتلىك ئازابلارغا دۇچار بولۇشلىرى ئۈچۈن ئۇلارغىمۇ گۇناھ-مەئسىيەتلىرى چىرايلىق كۆرسىتىلدى.

مەككىدە مۇشرىكلارنىڭ كاتتىباشلىرى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسقىنىدەك، ھەربىر شەھەردە شەيتاننىڭ يولىغا چاقىرىش، پەيغەمبەرلەر ۋە ئۇلارنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىگە قارشى ھەرىكەت قىلىشتا تۈرلۈك ھىيلە-نەيرەڭلەرنى پىلانلايدىغان كاتتىباش ۋە ئاتامانلارنى قىلدۇق. ئەمەلىيەتتە ئۇلار ئۆزلىرى كولىغان ئورىغا چوقۇم ئۆزلىرى چۈشىدۇ. لېكىن ئۇلار نادانلىقى ۋە ھاۋايى-ھەۋەسلىرىگە ئەگىشىدىغانلىقى تۈپەيلىدىن بۇنى ھېس قىلالمايدۇ.

ئەگەر كاپىرلارنىڭ چوڭلىرىغا ئاللاھ پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان مۆجىزىلەردىن بىرەر مۆجىزە كەلسە، ئۇلار: «ئاللاھ بىزگىمۇ پەيغەمبەرلەرگە بەرگىنىگە ئوخشاش پەيغەمبەرلىك ۋە ئەلچىلىك بەرمىگۈچە ھەرگىز ئىمان ئېيتمايمىز» دېيىشتى. ئاندىن ئاللاھ ئۇلارغا كىمنىڭ پەيغەمبەرلىك ۋەزىپىسىنىڭ ھۆددىسىدىن چىقالايدىغانلىقىنى ئۆزى ئوبدان بىلىدىغانلىقى، شۇ سەۋەبتىن پەيغەمبەرلىك ۋەزىپىسىنى شۇنداق ئادەمگە بېرىدىغانلىقى بىلەن رەددىيە بەردى. بۇ زالىملار ھەقتىن باش تارتقانلىقى ئۈچۈن خار-زەبۇنلۇققا، ھىيلە-نەيرەڭلىرى تۈپەيلىدىن قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ.

ئاللاھ تائالا كىمنى توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلماقچى بولسا، ئۇنىڭ قەلبىنى ئېچىپ، ئىسلامنى قوبۇل قىلىدىغان ھالەتكە كەلتۈرىدۇ. كىمنى ھىدايەتكە ئېرىشتۈرمەي خار قىلماقچى بولسا، ئۇنىڭ قەلبىنى ھەقنى قوبۇل قىلىشتىن ناھايىتى تار ھالەتكە كەلتۈرۈپ قويىدۇكى، ئۇ ئاسمانغا چىقىشنى قىيىن كۆرۈپ، ئۇنىڭدىن ئۆزلۈكىدىن ۋاز كەچكەنگە ئوخشاش ئۇنىڭ قەلبىگە ھەقىقەت كىرگىلى ئۇنىمايدۇ. ئاللاھ تائالا ئازغۇنلارنى مۇشۇنداق قاتتىق سىقىلىش ھالىتىگە كەلتۈرۈپ قويغاندەك، ئىمان ئېيتمايدىغانلارغا ئازاب قىلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! بىز ساڭا يولغا قويغان بۇ دىن ئاللاھنىڭ تۈپتۈز يولىدۇركى، ئۇنىڭدا قىلچە ئەگرىلىك يوق. ھەقىقەتەن بىز ئاللاھ ھەققىدىكى مەلۇماتلارنى ئاڭقىرىپ، چۈشىنەلەيدىغانلار ئۈچۈن ئايەتلەرنى تەپسىلىي بايان قىلدۇق.

ئۇلارغا ياقتۇرمايدىغان ھەر قانداق نەرسىدىن خاتىرجەم بولىدىغان جاي جەننەت بار. ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلغان ياخشى ئەمەللىرىگە قارىتا ياردەمچىسى ۋە قوللىغۇچىسىدۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ئىنسان ۋە جىنلارنى توپلايدىغان كۈننى ئەسلىگىنكى، ئاللا ئۇ كۈندە: ئەي جىنلار، سىلەر نۇرغۇن ئىنسانلارنى ئازدۇردۇپ، ئاللاھنىڭ يولىدىن توستۇڭلار، دەيدۇ. ئاندىن ئۇلارغا ئەگەشكەن ئىنسانلار پەرۋەردىگارىغا جاۋابەن: ئەي رەببىمىز، بىز بىر-بىرىمىزدىن پايدىلاندۇق، يەنى جىنلار ئىنسانلارنى ئۆزلىرىگە بويسۇندۇرۇش ئارقىلىق پايدىلانغان بولسا، ئىنسانلار شەھۋەتلىرىنى قاندۇرۇش بىلەن پايدىلاندى. ئاخىرى بىزگە سەن بېكىتكەن ئەجەل كەلدى. مانا بۇ قىيامەت كۈنىدە ئاللاھ تائالا: دوزاخ سىلەرنىڭ جايىڭلاردۇر، بۇ جايدا مەڭگۈ قالىسىلەر، لېكىن قەبرىلىرىڭلاردىن تىرىلىپ قوپۇپ جەھەننەمگە بارغانغا قەدەر بولغان ئاللاھ خالىغان ۋاقىت بۇنىڭ سىرتىدا، دەيدۇ. ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ تەقدىرى ۋە پىلانلىرىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، بەندىلىرىنى ۋە ئۇلاردىن كىملەرنىڭ ئازابقا لايىق ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر.

جىنلارنىڭ ئاسىيلىرىنىڭ بىر قىسىم كىشىلەرنى ئازدۇرۇشىغا يول قويغىنىمىزدەك، بىز ھەربىر زالىمغا ئۇنى يامانلىققا ئۈندەپ، قۇتراتقۇلۇق قىلىدىغان، ياخشىلىقتىن بەزدۈرۈپ، تاشلاتقۇزىدىغان يەنە بىر زالىمنى ھۆكۈمران قىلىمىز. (بۇنداق قىلىشىمىز) ئۇنىڭ قىلغان گۇناھ-مەئسىيەتلىرىگە قارىتا جازا بېرىش ئۈچۈندۇر.

بىز قىيامەت كۈنى ئۇلارغا: ئەي ئىنسانلار ۋە جىنلار جامائەسى! سىلەرگە ئۆز ئىچىڭلاردىن ئاللاھ نازىل قىلغان نەرسىنى ئوقۇپ بېرىدىغان، سىلەرنى قىيامەت كۈنىدىن ئىبارەت بۇ كۈنۈڭلاردىكى ئۇچرىشىشتىن ئاگاھلاندۇرىدىغان پەيغەمبەرلەر كەلمىگەنمىدى؟ دەيمىز. ئۇلار: ئەلۋەتتە كەلگەن، بىز بۈگۈن پەيغەمبەرلىرىڭنىڭ بىزگە دىننى يەتكۈزگەنلىكىنى ۋە بۇ كۈنكى ئۇچرىشىشنى ئېتىراپ قىلدۇق، لېكىن بىز دۇنيادا پەيغەمبەرلىرىڭنى ئىنكار قىلغان، بۇ كۈنكى ئۇچرىشىشنىمۇ ئىنكار قىلغان ئىدۇق، دەيدۇ. ئۇلارنى دۇنيا ھاياتىنىڭ زىبۇ-زىننەتلىرى ۋە بىر دەملىك خۇشاللىقى ئالداپ كەتتى، ئۇلار دۇنيادا ئۆزلىرىنىڭ ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە كاپىر بولغانلىقىنى ئېتىراپ قىلىشتى. ئەمما بۇ ئېتىراپ ۋە ئىماننىڭ ۋاقتى ئۆتۈپ كەتكەن بولغاچقا، ئەمدى ئۇلارغا قىلچە ئەسقاتمايدۇ.

ئىنسانلارغا ۋە جىنلارغا پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق بۇنداق كەڭچىلىك قىلىش، ھېچكىمنىڭ پەيغەمبەر ئەۋەتىلمەي ۋە ئۇنىڭغا دەۋەت يەتمەي تۇرۇپ ئۆتكۈزگەن جىنايەتلىرىگە قارىتا جازالىنىپ قالماسلىقى ئۈچۈندۇر. چۈنكى بىز ھەرقانداق بىر ئۈممەتنى پەقەت پەيغەمبەر ئەۋەتمەي تۇرۇپ جازالاپ باقمىدۇق.

ھەر كىمنىڭ ئەمىلىگە يارىشا دەرىجىلىرى بولىدۇ، يەنى يامانلىقى كۆپ ئادەم بىلەن ئاز ئادەم، ئەگەشكۈچى بىلەن ئەگەشتۈرگۈچى ئوخشاش بولمايدۇ، شۇنداقلا ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەرنىڭ مۇكاپاتىمۇ ئوخشاش بولمايدۇ. پەرۋەردىگارىڭ بەندىلەرنىڭ قىلمىشىدىن بىخەۋەر ئەمەس، بەلكى خەۋەرداردۇر. ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايدۇ ھەمدە بەندىلەرگە ئەمەللىرىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ بەندىلىرىدىن بىھاجەتتۇر، ئۇنىڭ نە بەندىلەرگە، نە ئۇلارنىڭ ئىبادىتىگە ئېھتىياجى يوق، بەندىلەرنىڭ كاپىر بولۇشى ئۇنىڭغا زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ، ئۇ بەندىلەردىن بىھاجەت تۇرۇپمۇ يەنىلا ئۇلارغا كۈيۈمچاندۇر. ئەي ئاسىي بەندىلەر! ئەگەر ئاللاھ سىلەرنى ھالاك قىلىۋېتىشنى خالىسا، دەرگاھىدىن ئازاب ئەۋەتىش ئارقىلىق سىلەرنى تۈپ يىلتىزىڭلاردىن قۇرۇتۇۋېتىپ، خۇددى سىلەرنىمۇ ئىلگىرىكى باشقا بىر قەۋمنىڭ نەسلىدىن بارلىققا كەلتۈرگىنىگە ئوخشاش، سىلەرنى ھالاك قىلىۋەتكەندىن كېيىن ئۆزىگە ئىمان ئېيتىپ، ئىتائەت قىلىدىغانلاردىن ئۆزى خالىغان كىشىلەرنى پەيدا قىلىدۇ.

ئەي كاپىرلار! سىلەرگە ۋەدە قىلىنغان قايتىدىن تىرىلىش، ھېساب بېرىش ۋە جازا قاتارلىق ئىشلار شەكسىز مەيدانغا كېلىدۇ، ھەرگىزمۇ پەرۋەردىگارىڭلاردىن قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر، چۈنكى ئۇ سىلەرنىڭ كۇكۇلا چېچىڭلاردىن تۇتقۇچى بولۇپ، سىلەرنى ئازابلايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئى قەۋمىم! سىلەر ئۆز يولۇڭلاردا، يەنى كۇپۇرلۇق ۋە ئازغۇنلۇقۇڭلاردا چىڭ تۇرۇۋېرىڭلار. ھەقىقەتەن مەن كەڭ قورساقلىق بىلەن سىلەرگە ئوپئوچۇق يەتكۈزۈش ئارقىلىق پاكىتلارنى كەلتۈردۈم. شۇڭا ئەمدى سىلەرنىڭ كۇپۇرلۇقۇڭلار ۋە ئازغۇنلۇقۇڭلارغا پەرۋا قىلماستىن ھەقىقەت ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرىمەن. ئۇزۇنغا قالماي دۇنيادا غەلىبىنىڭ كىمگە مەنسۇپ بولىدىغانلىقىنى ۋە دۇنياغا كىمنىڭ ھۆكۈمران بولىدىغانلىقىنى، شۇنداقلا ئاخىرەتنىڭمۇ كىمنىڭ قولىدا بولىدىغانلىقىنى بىلىپ قالىسىلەر. شەكسىزكى مۇشرىكلار دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە نىجاتلىققا ئېرىشەلمەيدۇ، ئەكسىچە ئۇلار دۇنيادا ھەر قانچە ھۇزۇر-ھالاۋەتلىك ياشىغان بولسىمۇ ئاقىۋىتى زىيانكارلىق بولىدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھنىڭ مەخلۇقاتلىرىدىن ئىبارەت زىرائەتلەر ۋە چاھارپايلاردىن مەلۇم بىر ئۈلۈشىنى ئاللاھقا ئايرىپ قويىدىغان يوق ئىشنى پەيدا قىلىشتى. ئۇلار ئۆزلىرىچە: بۇ ئاللاھنىڭ، ئاۋۇ بۇت-ھەيكەللىرىمىزنىڭ نېسىۋىسى، دېيىشتى. ئۇلار شېرىكلىرىگە ئايرىغان قىسمى كەمبەغەللەر ۋە مىسكىنلەرگە ئوخشاش ئاللاھ سەرپ قىلىشقا بۇيرۇغان ئورۇنلارغا كېتىپ قالسا بولمايدۇ، ئەمما ئاللاھقا ئايرىغان قىسمىنى ئۇلارنىڭ شېرىك كەلتۈرگەن بۇتلىرىغا بېرىشكە بولىدۇكى، شۇلارنىڭ مەنپەئەتلىرى ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ھۆكمى ۋە تەقسىماتى نېمىدېگەن يامان - ھە!

شەيتان مۇشرىكلارغا مۇشۇنداق ناھەق ھۆكۈمنى چىرايلىق كۆرسەتكىنىدەك، كۆپلىگەن مۇشرىكلارغا شەيتانلاردىن بولغان شېرىكلىرى ئاللاھ ناھەق ئۆلتۈرۈۋېتىشنى ھارام قىلغان جاننى ئۆلتۈرگۈزۈش ئارقىلىق ئۇلارنى ھالاك قىلىش ئۈچۈن، ئۇلارغا دىنىنى قالايمىقانلاشتۇرۇپ، نېمىنىڭ يوللۇق، نېمىنىڭ يولسىز ئىكەنلىكىنى بىلەلمەسلىكلىرى ئۈچۈن كەمبەغەللىكتىن ئەنسىرەپ بالىلىرىنى ئۆلتۈرۈشنى چىرايلىق كۆرسەتتى. ئەگەر ئاللاھ ئۇلارنىڭ بۇنداق قىلماسلىقىنى خالىسا ئىدى، قىلمايتتى. لېكىن ئاللاھ چوڭقۇر ھېكمىتى بىلەن شۇنداق بولۇشىنى خالىدى. ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلار ۋە ئۇلارنىڭ ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇشلىرى بىلەن كارىڭ بولمىسۇن. چۈنكى بۇ ساڭا زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ، ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئاللاھقا تاپشۇرغىن.

مۇشرىكلار ئۆزلىرىنىڭ گۇمانى ۋە يالغانلىرىغا ئاساسەن، بۇتخانا خىزمەتكارلىرى ۋە باشقىلاردىن ئىبارەت ئۆزلىرى خالىغان كىشىلەردىن باشقا ھېچكىمنىڭ پالان چاھارپاي ۋە پۇستان زىرائەتلەرنى يېيىشىگە بولمايدۇ، دېيىشتى. بۇ چاھارپايلارنى دۈمبىلىرى ھۆرمەتلىك قىلىنغان بولۇپ، مىنىشكە ۋە يۈك ئارتىشقا بولماسمىش. بۇلار بەھىيرە، سائىبە ۋە ھامىي قاتارلىقلار بولۇپ، ھەتتا بوغۇزلانغان چاغدىمۇ ئاللاھنىڭ نامى تىلغا ئېلىنماي، شۇ مۇشرىكلارنىڭ بۇتلىرىنىڭ نامى بىلەن بوغۇزلىنارمىش. مۇشرىكلار بۇ ئىشلارنىڭ ھەممىسىنى ئاللاھ نامىدىن يالغان ئېيتىپ: بۇ ئاللاھ تەرىپىدىن شۇنداق بۇيرۇلغان، دەپ تۇرۇپ قىلىشتى. ئاللاھ ئۇلارنى ئۆزىگە يالغاننى توقۇغانلىقلىرى تۈپەيلى چوقۇم ئازابلايدۇ.

ئۇلار: بۇ ھايۋانلارنىڭ قورساقلىرىدىكى تۈرەلمىلەر تىرىك تۇغۇلسا بىزنىڭ ئەرلىرىمىزگە ھالال، ئاياللىرىمىزغا ھارامدۇر. ئەگەر ئۆلۈك تۇغۇلۇپ قالسا ئەر-ئاياللارغا ئورتاقتۇر، دېيىشتى. ئاللاھ تائالا ئۇلارغا مۇشۇ سۆزلىرى سەۋەبلىك تېگىشلىك جازا بېرىدۇ، شەكسىزكى ئۇ يولغا قويغان ھۆكۈملىرىدە، مەخلۇقاتلىرىنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇشىدا ھېكمەتلىك ئىش قىلغۇچىدۇر، ئۇلارنى ئوبدان بىلگۈچىدۇر.

ئەقىلسىزلىكى ۋە نادانلىقىدىن ئۆز پەرزەنتلىرىنى ئۆلتۈرگەن، ئاللاھقا يالغاننى چاپلاپ ئۇ رىزىق قىلىپ بەرگەن چاھارپايلارنى خالىغانچە ھارام قىلغانلار ھالاك بولدى ھەمدە توغرا يولدىن يىراق قىلىندى، ئۇلار ھېچقاچان ھىدايەت تاپقۇچى بولمىدى.

ئاللاھ يەر يۈزىگە يېيىلىپ تۇرىدىغان غولسىز ئۆسۈملۈكلەرنى، زېمىندىن كۆتۈرۈلۈپ تۇرىدىغان غوللۇق ئۆسۈملۈكلەرنى ياراتتى. ئۇ خورمىنى، مېۋىلىرىنىڭ شەكلى ۋە تەمى بىر-بىرىدىن پەرقلىق زىرائەتلەرنى ياراتتى، يوپۇرمىقى بىر-بىرىگە ئوخشىشىپ كېتىدىغان، ئەمما تەمى ئوخشىمايدىغان زەيتۇن بىلەن ئانارنى ياراتتى. ئەي ئىنسانلار! مېۋىسى پىشقان چاغدا ئۇنىڭدىن يەڭلار، ھۇسۇل يىغقان كۈندە ئۇنىڭ زاكىتىنى بېرىڭلار، يېمەك-ئىچمەك ۋە خەجلەشتە شەرىئەتنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئۆتۈپ كەتمەڭلار. ئاللاھ بۇ ۋە بۇنىڭدىن باشقا ئىشلاردا ئۆزىنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئۆتۈپ كەتكۈچىلەرنى ياقتۇرمايلا قالماستىن، ئەكسىچە ئۆچ كۆرىدۇ. شەكسىزكى بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ياراتقان زات بەندىلىرىگە ئۇلارنى ھالال قىلىپ بەردى. شۇڭا مۇشرىكلارنىڭ بۇنى ھارام قىلىش ھەققى يوق.

ئاللاھ تائالا چوڭ تۆگىلەرگە ئوخشاش يۈك ئارتىشقا بولىدىغان، بوتىلاق ۋە قويلارغا ئوخشاش يۈك ئارتىشقا يارىمايدىغان چاھارپايلارنى سىلەر ئۈچۈن يارىتىپ بەردى. ئەي ئىنسانلار! ئاللاھ سىلەرگە ھالال رىزىق قىلىپ بەرگەن بۇ نەرسىلەردىن يەڭلار، مۇشرىكلارغا ئوخشاش ئاللاھ ھارام قىلغاننى ھالال قىلىش، ھالال قىلغاننى ھارام قىلىش ئارقىلىق شەيتاننىڭ كەينىگە كىرمەڭلار. ئەي ئىنسانلار! شەكسىزكى شەيتان سىلەرگە ئوپئوچۇق دۈشمەندۇركى، ئۇ سىلەرنىڭ مۇشۇ ئارقىلىق ئاللاھقا ئاسىي بولۇشۇڭلارنى ئارزۇ قىلىدۇ.

ئاللاھ سىلەرگە سەككىز تۈرلۈك چاھارپاينى يارىتىپ بەردى: قويدىن بىر جۈپ: قوچقار ۋە ساغلىق، ئۆچكىدىن بىر جۈپ: تېكە ۋە ئۇرغاچى. ئەي پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ قوي بىلەن ئۆچكىدىن ئىككى ئەركەكنى ئەركەك بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ئەگەر ئۇلار: ھەئە دېسە ئۇلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر نېمىشقا چىشىلىرىنى ھارام قىلىسىلەر؟ ياكى ئاللاھ ئىككى چىشىنى چىشى بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ئەگەر ئۇلار: شۇنداق دېسە ئۇلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر نېمىشقا ئىككى ئەركەكنى ھارام قىلىسىلەر؟ ياكى ئاللاھ ئىككى چىشىنىڭ قورسىقىدىكى قوزا بىلەن ئوغلاقنى قورساقتا بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ئەگەر ئۇلار: ھەئە دېسە ئۇلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر نېمىشقا ئىككى چىشىنىڭ قورسىقىدىكى قوزا بىلەن ئوغلاقنىڭ بىر قېتىم ئەركىكىنى، يەنە بىر قېتىم چىشىسىنى ھارام قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى ئايرىيسىلەر؟ ئەي مۇشرىكلار! ئەگەر بۇ نەرسىلەر ئاللاھ تەرىپىدىن ھارام قىلىنغان دېگەن دەۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار، قېنى سىلەر ئاساسلانغان توغرا ئىلىمنى دەپ .بېقىڭلار؟

ئاللاھ سىلەرگە يارىتىپ بەرگەن سەككىز تۈرلۈك چاھارپاينىڭ قېپقالغىنى تۆگىدىن بىر جۈپ، كالىدىن بىر جۈپتۇر. ئەي پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ چاھارپايلار ئىچىدىن ئىككى ئەركەكنى ئەركەك بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ياكى ئىككى چىشىنى چىشى بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ياكى بوتىلاق بىلەن موزاي ئىككى چىشىنىڭ قورسىقىدا بولغانلىقى ئۈچۈنلا ھارام قىلدىمۇ؟ ئەي مۇشرىكلار! بولمىسا سىلەر دەۋا قىلغىنىڭلاردەك ئاللاھ بۇ چاھارپايلار ئىچىدىن سىلەر ھارام دەپ بىلگىنىڭلارنىڭ ھاراملىقىنى سىلەرگە تەۋسىيە قىلغان يەردە بارمىدىڭلار؟ كىشىلەرنى توغرا يولدىن ئازدۇرۇش ئۈچۈن ھېچقانداق ئىلمىي ئاساسى يوق تۇرۇپ ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇپ، ئۇ ھارام قىلمىغان نەرسىلەرنىمۇ ھارام قىلغانلىقنى ئۇنىڭغا نىسبەت بەرگەن كىشىدىنمۇ زالىم ۋە گۇناھكار بىرى بارمۇ؟ شەكسىزكى ئاللاھ تائالا زالىملارنى ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇغانلىقلىرى ئۈچۈن توغرا يولغا مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئاللاھ تائالا ماڭا ۋەھىي قىلغان نەرسىلەر ئىچىدە تۆۋەندىكىلەردىن باشقا ھېچنەرسىنىڭ ھارام قىلىنغانلىقىنى بىلمەيمەن. بۇ ھارام قىلىنغان نەرسىلەر: بوغۇزلىماستىن ئۆزىچە ئۆلۈپ قالغان چاھارپايلار ياكى ئېقىپ چىققان قان ياكى چوشقا گۆشى قاتارلىقلار بولۇپ، بۇلار نىجىستۇر. ئۇنىڭدىن باشقا ئاللاھتىن باشقىسىنىڭ ئىسمى ئېيتىلىپ بوغۇزلانغان ھايۋانلارمۇ ھارام بولۇپ، بۇلار مۇشرىكلارنىڭ بۇتلىرىغا ئاتاپ بوغۇزلانغان نەرسىلەرگە ئوخشاشتۇر. كىمكى قاتتىق ئاچلىقتىن مۇشۇ ھارام قىلىنغان نەرسىلەرنى يېيىشكە مەجبۇر بوپقالسا، كۆڭلى تارتىپ، يېيىشتىن ھۇزۇرلىنىپ كەتمىگەن ۋە زۆرۈرىيەت مىقدارىدىن ھالقىپ كەتمىگەن ئاساستا يېگەن بولسا، بۇنداق ئەھۋالدا ئۇ كىشىگە ھېچ گۇناھ بولمايدۇ. ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ ئامالسىزلىقتىن ھارام قىلىنغان نەرسىدىن ئازراق يېگەن كىشىنى كەچۈرۈم قىلغۇچىدۇر، ئۇنىڭغا شەپقەت بىلەن مۇئامىلە قىلغۇچىدۇر.

بىز يەھۇدىيلارغا تۆگە ۋە تۆگە قۇشىغا ئوخشاش توم تۇياقلىق ھايۋانلارنى ھارام قىلدۇق، ئۇلارغا يەنە كالا، قويلارنىڭ دۈمبە ياغلىرى ياكى ئۈچەيلىرىدىكى چاۋا ياغلىرى ۋە ياكى قۇيرۇق ۋە قوۋۇرغا سۆڭەكلىرىنىڭ ئارىسىدىن چىقىدىغان ياغلىرىدىن باشقىسىنى ھارام قىلدۇق. بىز ئۇلارنىڭ ئاشۇ نەرسىلەرنى ئۆزلىرىگە ھارام قىلىشى ئارقىلىق قىلغان زۇلۇملىرى تۈپەيلىدىن ئۇلارنى جازالىدۇق. بىز ھەقىقەتەن دېگەن سۆزىمىزدە راستچىللارمىز.

ئەي پەيغەمبەر! ئۇلار سېنى ئىنكار قىلىپ، سەن پەرۋەردىگارىڭنىڭ يېنىدىن ئېلىپ كەلگەن دىنغا ئىشەنمىگەن بولسا، ئۇلارنى قىزىقتۇرۇپ ئېيتقىنكى: پەرۋەردىگارىڭلار ھەقىقەتەن چەكسىز مەرھەمەت ئىگىسىدۇر. ئۇنىڭ سىلەرگە مۆھلەت بېرىپ، ئازابلاشقا ئالدىراپ كەتمەسلىكىمۇ ئۇنىڭ سىلەرگە بولغان مېھىر-شەپقىتىدىندۇر. يەنە ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرۇپ ئېيتقىنكى: ھەقىقەتەن ئۇنىڭ ئازابى گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى قىلىۋېرىدىغان كىشىلەردىن قايتۇرۇلمايدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھنىڭ خاھىشى ۋە تەقدىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈپ توغرا قىلغانلىقىغا باھانە قىلىپ: ئەگەر ئاللاھ بىزنىڭ ۋە ئاتا- بوۋىلىرىمىزنىڭ شېرىك كەلتۈرمەسلىكىمىزنى خالىسا ئىدى، بىز ھەرگىزمۇ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرمىگەن بولاتتۇق. ئەگەر ئاللاھ بىز ئۆزىمىزگە ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھارام قىلماسلىقىمىزنى خالىسا ئىدى، ئۇ نەرسىلەرنى ھەرگىزمۇ ھارام قىلمىغان بولاتتۇق، دېيىشىدۇ. بۇلاردىن ئىلگىرى پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغانلارمۇ مۇشۇلارغا ئوخشاش قۇرۇق باھانىلەرنى كۆرسىتىپ: ئەگەر ئاللاھ بىزنىڭ ئۇلارنى ئىنكار قىلماسلىقىمىزنى خالىسا ئىدى، بىز ئۇلارنى ھەرگىز ئىنكار قىلمايتتۇق، دېگەن ئىدى. ئۇلار تاكى بىزنىڭ ئۆزلىرىگە چۈشۈرگەن ئازابىمىزنى تېتىغانغا قەدەر ئىزچىل مۇشۇنداق ئىنكارچىلىق قىلىپ كەلگەن. ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ تائالانىڭ سىلەرنىڭ ئۆزىگە شېرىك كەلتۈرۈشۈڭلاردىن ھەمدە ئۆزى ھارام قىلغان نەرسىنى ھالال، ھالال قىلغان نەرسىنى ھارام قىلىشىڭلاردىن رازى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغان پاكىتىڭلار بارمۇ؟ سىلەرنىڭ مۇشۇ ئىشلارنى قىلغىنىڭلارنىڭ ئۆزىلا ئاللاھنىڭ سىلەردىن رازى ئىكەنلىكىگە پاكىت بولالمايدۇ. شەكسىزكى سىلەر پەقەت گۇمانغىلا ئەگىشىسىلەر، گۇمان ھەقىقەتنى ئىسپاتلاشتا ھېچنېمىگە ئەسقاتمايدۇ. سىلەر پەقەت يالغان ئېيتىۋاتىسىلەر.

ئەي پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، مۇبادا سىلەرنىڭ مۇشۇ ئاجىز پاكىتىڭلاردىن باشقا پاكىتىڭلار بولمىسا، شەكسىزكى ئاللاھنىڭ سىلەر ئوتتۇرىغا قويغان قۇرۇق باھانە-سەۋەبلىرىڭلارنى تامامەن بەربات قىلىۋېتەلەيدىغان، سىلەر ئېسىلىۋاتقان گۇمانىڭلارنى پۈتۈنلەي يوققا چىقىرىۋېتەلەيدىغان كۈچلۈك دەلىل-پاكىتلىرى بار. ئەي مۇشرىكلار! ئەگەر ئاللاھ ھەممىڭلارنى ھەقىقەتكە ئېرىشتۈرۈشنى خالىسا ئىدى، ئەلۋەتتە سىلەرنى ئۇنىڭغا مۇۋەپپەق قىلغان بولاتتى.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ھالال قىلغاننى ھارام قىلىدىغان، ئاندىن بۇنى ئاللاھ ھارام قىلدى، دەپ جار سالىدىغان بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، سىلەر ھارام قىلغان مۇشۇ نەرسىلەرنى ئاللاھنىڭمۇ ھارام قىلغانلىقىغا گۇۋاھلىق بېرەلەيدىغان گۇۋاھچىلىرىڭلارنى كەلتۈرۈڭلار. ئەگەر ئۇلار ئاللاھنىڭ ئاشۇ نەرسىلەرنى چوقۇم ھارام قىلغانلىقىغا ئاساسسىز گۇۋاھلىق بەرسە، ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ بۇ گۇۋاھلىقىغا ئىشەنمىگىن، چۈنكى ئۇ يالغان گۇۋاھلىقتۇر. ھاۋايى-ھەۋەسلىرىنى رەھبەر قىلىدىغانلارنىڭ ھاۋايى-ھەۋەسلىرىگە ئەگەشمىگىن. ئۇلار ئاللاھ ئۆزلىرىگە ھالال قىلغاننى ھارام قىلغان چاغدىلا بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان ئىدى. ئاخىرەتكە ئىشەنمەيدىغانلارغا ئەگەشمىگىن، ئۇلار پەرۋەردىگارىغا شېرىك كەلتۈرۈپ، باشقىلارنى ئۇنىڭغا تەڭ قىلىشىدۇ. پەرۋەردىگارىغا تۇتقان مۇئامىلىسى مۇشۇنداق بولغان ئادەمگە قانداقمۇ ئەگەشكىلى بولسۇن؟

ئەي پەيغەمبەر! ئىنسانلارغا ئېيتقىنكى، كېلىڭلار، مەن سىلەرگە ئاللاھنىڭ نېمىلەرنى ھارام قىلغانلىقىنى ئوقۇپ بېرەي. ئاللاھ سىلەرگە مەخلۇقاتلىرىدىن بىرەر نەرسىنى ئۆزىگە شېرىك كەلتۈرۈشىڭلارنى، ئاتا -ئاناڭلارنى قاقشىتىشىڭلارنى -ئەكسىچە ئاتا-ئاناڭلارغا ياخشىلىق قىلىش سىلەرگە ۋاجىب-، جاھىلىيەت كىشىلىرىنىڭ قىلغىنىدەك كەمبەغەللىك تۈپەيلى بالىلىرىڭلارنى ئۆلتۈرۈۋېتىشىڭلارنى ھارام قىلدى. بىز سىلەرگە ۋە ئۇلارغا رىزىق بېرىمىز. ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاشكارا-يۇشۇرۇن ھالدا زىنايى-پاھىشىلەرگە يېقىن يولىشىڭلارنى، ئۆلتۈرۈشنى ھارام قىلغان جاننى ئۆلتۈرۈۋېتىشىڭلارنى ھارام قىلدى، توي قىلغاندىن كېيىن زىنا قىلىش، ئىسلامغا كىرىپ بولۇپ دىندىن يېنىۋېلىشقا ئوخشاش (جىنايەتلەر تۈپەيلىدىن) ھەقلىق رەۋىشتە ئۆلتۈرۈش بۇنىڭدىن مۇستەسنا. سىلەرنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرى ۋە چەكلىمىلىرىنى چۈشەنسۇن دەپ ئاللاھ تائالا سىلەرگە بۇ مەزكۇر ئىشلارنى تەۋسىيە قىلدى.

ئاللاھ سىلەرنىڭ -بالاغەت يېشىغا يېتىشتىن بۇرۇن دادىسىدىن ئايرىلغان- يېتىملەرنىڭ مېلىغا چېقىلىشىڭلارنى ھارام قىلدى. يېتىم تاكى بالاغەتكە يېتىپ، ئاق-قارىنى پەرق ئەتكۈدەك بولغانغا قەدەر ئۇنىڭ مېلىغا پايدىسى تېگىدىغان ۋە ئۇنى كۆپەيتىدىغان شەكىلدە ئىشلىتىش بۇنىڭدىن مۇستەسنا. ئاللاھ سىلەرگە ئۆلچەم ۋە تارازىلاردا كەم بېرىشنى ھارام قىلغان بولۇپ، ئەكسىچە سىلەر سودا-سېتىقتىكى ئېلىش-بېرىشلەردە ئادىل بولۇشۇڭلار كېرەك. بىز ھېچكىمنى كۈچى يەتمەيدىغان ئىشقا بۇيرۇمايمىز. كەم-زىيادە بوپقېلىشتىن ساقلانغىلى بولمايدىغان ئۆلچەپ-تارتىش ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەردە يۈز بېرىپ قالغان كەم-زىيادىلىكلەردە ئەيىبكە بۇيرۇلمايدۇ. ئاللاھ تائالا سىلەرگە خەۋەر ياكى گۇۋاھلىقلاردا ھېچبىر ئۇرۇق-تۇغقان ياكى دوست-يارەنگە يان باسماستىن توغرىدىن باشقىنى دېيىشىڭلارنى ھارام قىلدى، ئاللاھ يەنە ئەگەر ئاللاھقا بىرەر ۋەدە بەرگەن بولساڭلار ياكى ئاللاھنىڭ نامى بىلەن ۋەدىلەشكەن بولساڭلار، ئاللاھنىڭ ئەھدىسىنى بۇزۇشۇڭلارنىمۇ ھارام قىلدى، ئەكسىچە بۇنىڭغا ۋاپا قىلىشىڭلار كېرەك. ئاللاھ سىلەرنى يۇقىرىدا كەسكىن رەۋىشتە بۇيرۇغان بۇ ئىشلار ئۆزۈڭلارنىڭ ئاقىۋىتىڭلارنى ئېسىڭلارغا سېلىش ئۈچۈندۇر.

ئاللاھ سىلەرنىڭ ئازغۇنلۇق يوللىرىغا مېڭىشىڭلارنى ھارام قىلدى، سىلەر ئاللاھنىڭ ھېچقانداق ئەگرىلىك بولمىغان، تۈپتۈز يولىدا مېڭىشىڭلار كېرەك. ئازغۇنلۇق يوللىرى سىلەرنى تەپرىقچىلىق ۋە توغرا يولدىن يىراقلىشىشقا ئېلىپ بارىدۇ. ئاللاھنىڭ تۈپتۈز يولىدا مېڭىش ئاللاھ سىلەرنى تەۋسىيە قىلغان ئىشتۇركى، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇپ، توسقانلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورققايسىلەر.

يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئىشلاردىن خەۋەردار قىلغىنىمىزدىن كېيىن شەكسىزكى بىز مۇساغا تەۋراتنى بەرگەنلىكىمىزنىمۇ ئېيتىپ بېرىمىز. مۇساغا تەۋراتنى بېرىشىمىز، ئۇنىڭغا بەرگەن نېئمىتىمىزنى تاماملاش، ئۇنى قىلغان ئېھسانىغا قارىتا مۇكاپاتلاش، دىندا ئېھتىياجلىق بولىدىغان ھەرقانداق ئىشنى ئوچۇق يورۇتۇپ بېرىش، توغرىغا يېتەكلەش ۋە رەھمەت قىلىش ئۈچۈندۇركى، بەنى ئىسرائىل قىيامەت كۈنىدىكى پەرۋەردىگارى بىلەن ئۇچرىشىشقا ئىمان ئېيتىپ، ئۇ كۈن ئۈچۈن ياخشى ئەمەللەرنى قىلغاي.

بۇ قۇرئان بىز نازىل قىلغان كىتابتۇركى، ئۇ دىنىي ۋە دۇنيالىق مەنپەئەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقى ئۈچۈن ئىنتايىن بەرىكەتلىكتۇر. شۇڭا رەھمەتكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن ئۇنىڭدا نازىل قىلىنغانغا ئەمەل قىلىڭلار، ئۇنىڭغا مۇخالىپ ئىش قىلىشتىن ھەزەر ئەيلەڭلار.

ئەي ئەرەب مۇشرىكلىرى! (مېنىڭ قۇرئاننى نازىل قىلىشىم) سىلەرنىڭ ئاللاھ ھەقىقەتەن بىزدىن ئىلگىرى يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا تەۋرات بىلەن ئىنجىلنى نازىل قىلدى، ئەمما بىزگە ھېچبىر كىتاب نازىل قىلمىدى، ئۇلارنىڭ كىتابلىرىنى تېخى ئوقۇيالمايمىز، چۈنكى ئۇ كىتابلار ئۇلارنىڭ تىلىدا بولۇپ، بىزنىڭ تىلىمىزدا ئەمەس، دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈندۇر.

يەنە: ئەگەر ئاللاھ يەھۇدىي ۋە ناسارالارغا نازىل قىلغىنىدەك بىزگىمۇ بىرەر كىتاب نازىل قىلغان بولسا ئىدى، بىزمۇ ئەلۋەتتە ئۇلاردىن بەكرەك توغرا يولدا بولاتتۇق، دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈندۇر. سىلەرگىمۇ ئاللاھ پەيغەمبىرىڭلار مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئۆز تىلىڭلاردا نازىل قىلغان كىتاب كەلدى، ئەنە شۇ روشەن پاكىتتۇر، توغرىغا يېتەكلىگەنلىكتۇر، ئۈممەتكە قىلىنغان رەھمەتتۇر. شۇڭا قۇرۇق باھانىلەر بىلەن ئۆزۈڭلارنى ئاقلاپ، ئاساسسىز سەۋەبلەرنى كۆرسەتمەڭلار. ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭدىن بۇرۇلۇپ كەتكەن كىشىدىنمۇ زالىمراق بىرى يوق. بىز ئايەتلىرىمىزدىن بۇرۇلۇپ كەتكەنلەرنى ئۇلارنىڭ ئايەتلىرىمىزدىن بۇرۇلۇپ، يۈز ئۆرۈگەنلىكىگە قارىتا جازالاش يۈزىسىدىن ئۇلارنى دوزاخ ئوتىغا كىرگۈزۈش ئارقىلىق قاتتىق ئازابلايمىز.

ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچىلار ئۆزلىرىگە پەقەت دۇنيادا جانلىرىنى ئېلىش ئۈچۈن ئۆلۈم پەرىشتىلىرى ۋە ئۇنىڭ ياردەمچىلىرىنىڭ كېلىشىنى ياكى ئاخىرەتتە ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم قىلىش ئۈچۈن پەرۋەردىگارىڭنىڭ ھېساب كۈنى كېلىشىنى ياكى پەرۋەردىگارىڭنىڭ قىيامەتنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان مۆجىزىلىرىدىن بىرەرى كېلىشىنىلا كۈتىدۇ. پەرۋەردىگارىڭنىڭ -قۇياشنىڭ مەغرىبتىن چىقىشىغا ئوخشاش- بىرەر مۆجىزىسى كەلگەن كۈندە كاپىرنىڭ ئېيتقان ئىمانىنىڭ پايدىسى بولمايدۇ، بۇنىڭدىن ئىلگىرى ياخشىلىق قىلمىغان مۇئمىننىڭ بۇ چاغدا قىلغان ياخشىلىقىنىڭمۇ پايدىسى بولمايدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچى بۇ مۇشرىكلارغا: سىلەرمۇ مۇشۇ ئىشلارنىڭ بىرىنى كۈتۈڭلار، بىزمۇ ئەلۋەتتە كۈتىمىز، دېگىن.

ئەي پەيغەمبەر! ھەقىقەتەن دىنىنىڭ بىر قىسمىنى قوبۇل قىلىپ، بىر قىسمىنى چۆرۈۋەتكەن ھەمدە تۈرلۈك-تۈرلۈك پىرقىلەرگە بۆلۈنۈپ دىنىنى پارچە-پارچە قىلىۋەتكەن يەھۇدىي ۋە ناسارالاردىن ئەمەسسەن. سەن ئۇلارنىڭ ئازغۇنلۇقىدىن ئادا-جۇداسەن، سېنىڭ ۋەزىپەڭ پەقەت ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرۇش بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئىشى ئاللاھقا تاپشۇرۇلغاندۇر. ئاندىن ئاللاھ قىيامەت كۈنى ئۇلارغا دۇنيادىكى قىلمىشلىرىنى ئېيتىپ بېرىپ، ئۇلارغا شۇ ئەمەللىرىگە يارىشا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

قىيامەت كۈنى مۇئمىنلەردىن قانداق بىر ئادەم بىر ياخشىلىق بىلەن كەلسە، ئاللاھ تائالا ئۇنىڭغا ئون ياخشىلىق قىلغاننىڭ ساۋابىنى بېرىدۇ. كىمكى بىر يامانلىق بىلەن كەلسە، جازانىڭ ئېغىر-يېنىكلىكىدە پەقەت ئۆزى قىلغان يامانلىقىغا تۇشلۇق جازالىنىدۇ، جازا يامانلىقتىن ئېغىرلىتىلمايدۇ. بەندىلەر قىيامەت كۈنى ياخشىلىقلىرىنىڭ ساۋابى كېمەيتىلىش، يامانلىقلىرىنىڭ جازاسى ئېغىرلىتىلىش ئارقىلىق زۇلۇم قىلىنمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچى مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىم مېنى تۈپتۈز يولغا، يەنى دۇنيا ۋە ئاخىرەت مەنپەئەتلىرىنىڭ كاپالىتى بولغان دىننىڭ يولىغا يېتەكلىدى، ئۇ ھەقكە بۇرۇلغان ئىبراھىمنىڭ دىنىدۇركى، ئىبراھىم ھېچقاچان مۇشرىكلاردىن ئەمەس ئىدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ھەقىقەتەن مېنىڭ نامىزىم، ئاللاھ ئۈچۈن ئاللاھنىڭ نامى بىلەن قىلغان قۇربانلىقىم، ھاياتىم ۋە ماماتىم، مۇشۇلارنىڭ ھەممىسى مەخلۇقاتلارنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان يېگانە ئاللاھ ئۈچۈندۇر، بۇنىڭدا ئاللاھتىن باشقا ھېچكىمنىڭ قىلچە نېسىۋىسى يوقتۇر.

ئاللاھنىڭ ھېچ شېرىكى يوق، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدمۇ يوقتۇر، ئاللاھ تائالا مېنى شېرىكتىن ساپ بولغان مۇشۇ تەۋھىدكە بۇيرۇدى، مەن بۇ ئۈممەت ئىچىدە ئۇنىڭغا بويسۇنغۇچىلارنىڭ ئەۋۋىلىمەن.

ئەي پەيغەمبەر! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ ھەممە نەرسىنىڭ پەرۋەردىگارى تۇرسا، مەن ئۇنىڭدىن باشقا پەرۋەردىگار تەلەپ قىلامدىمەن؟ ئاللاھ سىلەر ئۇنى قويۇپ چوقۇنۇۋاتقان مەبۇدلارنىڭمۇ پەرۋەردىگارىدۇر. گۇناھسىز بىر ئادەم باشقىلارنىڭ گۇناھىنى ئۈستىگە ئالمايدۇ. ئاندىن قىيامەت كۈنى يالغۇز پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ دەرگاھىغا قايتىسلەر، ئۇ سىلەرگە دۇنيادا دىندا بۆلۈنۈپ كەتكەنلىكىڭلارنى ئېيتىپ بېرىدۇ.

ئاللاھ زېمىننى ئاۋاتلاشتۇرۇشۇڭلار ئۈچۈن سىلەرنى بۇ زېمىندا ئىلگىرىكىلەرنىڭ ئورۇنباسارى قىلدى، سىلەرنىڭ بىر قىسمىڭلارنى يارىتىشتا، رىزىقتا ۋە باشقا تەرەپلەردە باشقىلاردىن نەچچە دەرىجە ئۈستۈن قىلدى، بۇلارنىڭ ھەممىسى سىلەرگە بەرگەن ئاشۇ نېئمەتلەر ئارقىلىق سىناش ئۈچۈن ئىدى. ئەي پەيغەمبەر! شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ تېز ھېساب ئالغۇچىدۇر. كۆرۈنگەن تاغ يىراق ئەمەس. شەكسىزكى پەرۋەردىگارىڭ بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، رەھىمدىلدۇر.