Uyghur Mokhtasar — الأعراف 7:1 – يونس 10:109

سۈرە بەقەرەنىڭ بېشىدا بۇنىڭ ئوخشىشى بايان قىلىنىپ بولغان.

ئەي پەيغەمبەر! قۇرئان كەرىم ئاللاھ ساڭا نازىل قىلغان كىتابتۇر، شۇڭا ئۇنىڭدىن (قەۋمىڭنىڭ ئۇنى ئىنكار قىلىشىدىن ئەنسىرەپ) قەلبىڭدە سىقىلىش ۋە ئىككىلىنىش بولمىسۇن. ئاللاھ قۇرئاننى ساڭا ئىنسانلارنى ئاگاھلاندۇرۇشۇڭ ۋە شۇ ئارقىلىق دەلىل-پاكىتلارنى كەلتۈرۈشۈڭ ئۈچۈن، شۇنداقلا مۇئمىنلەرگە ۋەز-نەسىھەت قىلىشىڭ ئۈچۈن نازىل قىلدى. چۈنكى مۇئمىنلەر ۋەز-نەسىھەتتىن مەنپەئەت ئالىدۇ.

ئەي ئىنسانلار! پەرۋەردىگارىڭلار سىلەرگە نازىل قىلغان كىتابقا ۋە پەيغەمبىرىڭلارنىڭ سۈننىتىگە ئەگىشىڭلار، شەيتانلار ياكى ناچار پوپلاردىن ئىبارەت ئۆزۈڭلار دوست دەپ قارىغانلارنىڭ ھاۋايى-ھەۋەسلىرىنىڭ كەينىگە كىرمەڭلار. سىلەر شۇلارنىڭ ھاۋايى-ھەۋەسلىرى ۋەسۋەسە قىلغان نەرسىنى دەپ ئۆزۈڭلارغا نازىل قىلىنغان كىتابنى تاشلاپ ئۇلارنى دوست تۇتىسىلەر، سىلەر تولىمۇ ئاز پەند-نەسىھەت ئالىسىلەر. چۈنكى سىلەر پەند-نەسىھەت قوبۇل قىلغان بولساڭلار، ھەرگىزمۇ باشقا ھەر قانداق نەرسىنى ھەقتىن ئۈستۈن كۆرمەيتتىڭلار، پەيغەمبىرىڭلار ئېلىپ كەلگەن قۇرئانغا ئەگىشىپ، شۇنىڭغا ئەمەل قىلاتتىڭلار ۋە ئۇنىڭدىن باشقىسىنى تاشلايتتىڭلار.

بىز ھالاك قىلغان شەھەر ئاھالىسىنىڭ تولىسى كۇپۇرلۇقى ۋە ئازغۇنلۇقىدا چىڭ تۇرۇۋېلىۋېدى، ئۇلار كېچە ياكى كۈندۈزدىكى بىخۇت ھالەتلىرىدە بىزنىڭ قاتتىق ئازابىمىز نازىل بولدى - دە، ئۇلاردىن ئازابنى نە ئۆزلىرى، نە ساختا ئىلاھلىرى قايتۇرالمىدى.

ئازاب چۈشكەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ ئىشى پەقەت ئاللاھقا كاپىر بولۇش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلىقىنى ئىقرار قىلىشلا بولدى.

بىز قىيامەت كۈنى پەيغەمبەرلىرىمىزنى ئەۋەتكەن ئۈممەتلەردىن پەيغەمبەرلەرگە نېمە دەپ جاۋاب بەرگەنلىكى ھەققىدە ئەلۋەتتە سورايمىز، پەيغەمبەرلەردىنمۇ يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان نەرسىلەرنى يەتكۈزگەنلىكى ۋە ئۈممەتلىرىنىڭ ئۇلارغا قانداق ئىنكاس قايتۇرغانلىقى ھەققىدە سورايمىز.

بىز ئىلمىمىز ئارقىلىق پۈتۈن مەخلۇقاتلارغا دۇنيادا قىلغان ئەمەللىرىنى ئەلۋەتتە ئېيتىپ بېرىمىز، چۈنكى بىز ئۇلارنىڭ پۈتۈن ئەمەللىرىنى چوقۇم بىلىپ تۇراتتۇق، بىزدىن ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىدىن ھېچ نەرسە مەخپىي قالمايتتى، بىز ھېچقاچان ئۇلاردىن ئايرىلىپ باقمىدۇق.

قىيامەت كۈنى ئەمەللەر قىلچە ناھەقچىلىك ۋە زۇلۇم بولمىغان ئادالەت بىلەن ئۆلچىنىدۇ. ئەمەللەر ئۆلچەنگەن چاغدا ياخشىلىقلىرى يامانلىقلىرىنى بېسىپ چۈشكەن كىشىلەرلا كۆزلىگەن مەقسەتكە يەتكەنلەر ۋە قورققىنىدىن قۇتۇلغانلاردۇر.

ئەمەللەر ئۆلچەنگەن چاغدا يامانلىقلىرى ياخشىلىقلىرىنى بېسىپ كەتكەنلەر بولسا، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى تۈپەيلىدىن قىيامەت كۈنى ئۆزلىرىنى ھالاكەت ھاڭلىرىغا ئېلىپ كېلىش ئارقىلىق زىيانغا ئۇچراتقۇچىلاردۇر.

ئەي ئادەم بالىلىرى! شۈبھىسىزكى بىز سىلەرنى زېمىندا يەرلەشتۈردۇق، زېمىندا سىلەرگە ياشاش يوللىرىنى بەرپا قىلدۇق، شۇڭا سىلەر بۇنىڭغا قارىتا ئاللاھقا شۈكۈر قىلىشىڭلار كېرەك ئىدى، لېكىن سىلەرنىڭ شۈكرۈڭلار ناھايىتى ئاز بولدى.

ئەي ئىنسانلار! شۈبھىسىزكى بىز ئاتاڭلار ئادەمنى ياراتتۇق، ئاندىن ئۇنى ئەڭ گۈزەل قىياپەت ۋە ئەڭ مۇكەممەل قامەتكە كىرگۈزدۇق، ئاندىن كېيىن پەرىشتىلەرنى ھۆرمەت يۈزىسىدىن ئادەمگە سەجدە قىلىشقا بۇيرۇدۇق. ئۇلاردىن ئىبلىستىن باشقىسى بۇيرۇقنى بەجا كەلتۈرۈپ، سەجدە قىلدى، ئەمما ئىبلىس تەكەببۇرلۇق ۋە قارشىلىق قىلىپ سەجدە قىلغىلى ئۇنىمىدى.

ئاللاھ تائالا ئىبلىسقا كايىپ: ئادەمگە سەجدە قىلىش ھەققىدىكى بۇيرۇقۇمنى بەجا كەلتۈرۈشتىن سېنى نېمە توستى؟ دېدى. ئىبلىس رەببىگە جاۋابەن: مېنىڭ ئادەمدىن ئارتۇقلۇقۇم توسۇپ قويدى، چۈنكى سەن مېنى ئوتتىن، ئۇنى لايدىن ياراتتىڭ، ئوت لايدىن ھۆرمەتلىكراقتۇر، دېدى.

ئاللاھ ئىبلىسقا ئېيتتى: جەننەتتىن چۈشۈپ كەت، سېنىڭ بۇ يەردە تەكەببۇرلۇق قىلىش ھەققىڭ يوق، چۈنكى بۇ ياخشى، ئېسىل كىشىلەر تۇرىدىغان جايدۇر، شۇڭا سەن بۇ يەردە تۇرۇشقا لايىق ئەمەس. ئىبلىس! سەن ئۆزۈڭنى ئادەمدىن ھەر قانچە ھۆرمەتلىك دەپ قارىساڭمۇ، يەنىلا ھېچنېمىگە ئەرزىمەس، خار بولغۇچىلاردىنسەن.

ئىبلىس: ئەي پەرۋەردىگارىم! مەن ئىنسانلار ئىچىدىن كۈچۈم يەتكەن كىشىلەرنى ئازدۇرۇشۇم ئۈچۈن ماڭا قايتا تىرىلىدىغان كۈنگىچە مۆھلەت بەرسەڭ، دېدى.

ئاللاھ ئىبلىسقا ئېيتتى: ئىبلىس! ساڭا مۆھلەت بېرىلدى. بىرىنچى قېتىم سۈر چېلىنغان كۈندە پۈتۈن مەخلۇقاتلارغا ئۆلۈمنى پۈتۈۋەتتىم، بۇ چاغدا مەخلۇقاتلارنىڭ ھەممىسى ئۆلۈپ، پەقەت ئۇلارنىڭ يېگانە ياراتقۇچىسىلا قېپقالىدۇ.

ئىبلىس ئېيتتى: سەن مېنى ئازغۇن قىلغانلىقىڭ تۈپەيلىدىن مەن ئادەمگە سەجدە قىلىش ھەققىدىكى بۇيرۇقۇڭنى بەجا كەلتۈرەلمىدىم. ئەمدى مەن قانداق شەكىلدە ئادەم بالىلىرىنىڭ ئاتىسىغا سەجدە قىلىشتىن ئېزىپ كەتكەن بولسام، ئۇلارنىمۇ سېنىڭ توغرا يولۇڭدىن قايتۇرۇپ، ئازدۇرۇش ئۈچۈن ئۇ يول ئۈستىدە چوقۇم ئولتۇرىمەن.

ئاندىن مەن ئۇلارنى ئاخىرەتتىن بەزدۈرۈش ھەمدە دۇنياغا قىزىقتۇرۇش ئارقىلىق، كۆڭۈللىرىگە گۇمان پەيدا قىلىش ۋە ئەيش-ئىشرەتلەرنى چىرايلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ھەر تەرەپتىن كېلىمەن. ئەي پەرۋەردىگارىم! مەن ئۇلارغا كۇپرىنى ۋەسۋەسە قىلغانلىقىم ئۈچۈن ئۇلارنىڭ كۆپچىلىكنىڭ شۈكۈر قىلغۇچىلار ئەمەسلىكىنى كۆرىسەن.

ئاللاھ ئىبلىسقا: ئىبلىس! ئەيىبلەنگەن ۋە رەھمىتىمدىن مەھرۇم قىلىنغان ھالدا جەننەتتىن چىق. قىيامەت كۈنى جەھەننەمنى سەن ۋە سېنىڭ كەينىڭگە كىرىپ ساڭا ئىتائەت قىلغان، ئەمما پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقىغا ئاسىيلىق قىلغانلار بىلەن تولدۇرىمەن، دېدى.

ئاللاھ ئادەمگە ئېيتتى: ئەي ئادەم! سەن ئايالىڭ ھەۋۋا بىلەن جەننەتتە تۇرغىن. جەننەتتىكى پاك نەرسىلەردىن خالىغىنىڭلارچە يەڭلار، ئەمما بۇ دەرەختىن يەپ سالماڭلار. ئەگەر سىلەر مەن چەكلەپ تۇرساممۇ ئۇ دەرەختىن يېسەڭلار، ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىدىن ئۆتۈپ كەتكۈچىلەردىن بوپقالىسىلەر.

ئىبلىس ئۇلارنىڭ ئەۋرەتلىرىنىڭ مەلۇم قىسمى ئېچىلىپ قېلىشى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ قۇلىقىغا پىچىرلاپ: ئاللاھنىڭ سىلەرنى بۇ دەرەختىن يېيىشنى چەكلىشى پەقەت ئىككىڭلارنىڭ پەرىشتە بوپكېتىشىڭلارنى ۋە جەننەتتە مەڭگۈ تۇرۇپ قېلىشىڭلارنى ياقتۇرمىغانلىقى ئۈچۈندۇر، دېدى.

شەيتان ئۇلارغا قەسەم قىلىپ تۇرۇپ: ئى ئادەم ۋە ھەۋۋا! مەن سىلەرگە بەرگەن مەسلىھەتىمدە ئەلۋەتتە سىلەرگە كۈيۈنگۈچىلەردىنمەن، دېدى.

ئاندىن ئىبلىس ئۇلارنى ئالدامچىلىق ۋە ھىيلىگەرلىك قىلىش ئارقىلىق ئۇلار تۇرۇۋاتقان مەرتىۋىدىن چۈشۈرۈۋەتتى. ئۇلار يېيىش چەكلەنگەن دەرەختىن يېگەندىن كېيىن ئەۋرەتلىرى ئېچىلىپ قالدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئەۋرەتلىرىنى يېپىش ئۈچۈن جەننەتنىڭ يوپۇرماقلىرىنى ئەۋرەتلىرىگە چاپلاشقا باشلىدى. پەرۋەردىگارى ئۇلارغا: مەن سىلەرنى بۇ دەرەختىن يېيىشتىن چەكلىمىگەنمىدىم، سىلەرگە شەيتان ھەقىقەتەن ئوچۇق-ئاشكارا دۈشمەندۇر دېمىگەنمىدىم؟! دەپ نىدا قىلدى.

ئادەم بىلەن ھەۋۋا: ئەي پەرۋەردىگارىمىز! بىز سەن يېيىشتىن چەكلىگەن دەرەختىن يېيىش ئارقىلىق ئۆزىمىزگە زۇلۇم قىلدۇق. ئەگەر سەن گۇناھلىرىمىزنى مەغپىرەت قىلمىساڭ، ئۆز رەھمىتىڭ بىلەن بىزگە رەھىم قىلمىساڭ، ئەلۋەتتە بىز دۇنيا ۋە ئاخىرەتتىكى نېسىۋىمىزنى زايە قىلىش ئارقىلىق زىيان تارتقۇچىلاردىن بوپقالىمىز» دېدى.

ئاللاھ تائالا ئادەم، ھەۋۋا ۋە ئىبلىسقا: جەننەتتىن زېمىنغا چۈشۈپ كېتىڭلار، چوقۇم بىر-بىرىڭلارغا دۈشمەن بولىسىلەر. زېمىندا سىلەرنىڭ مەلۇم مۇددەتكىچە تۇرىدىغان ئورنۇڭلار بار، بەلگىلەنگەن ۋاقىتقىچە زېمىندىكى نەرسىلەردىن پايدىلانساڭلار بولىدۇ، دېدى.

ئاللاھ تائالا ئادەم، ھەۋۋا ۋە ئۇلارنىڭ بالىلىرىغا خىتاب قىلىپ: ئاللاھ سىلەرگە تەقدىر قىلغان ئەجەل كەلگىچە مۇشۇ زېمىندا ياشايسىلەر، شۇ يەردە ئۆلىسىلەر ۋە شۇنىڭغا دەپنە قىلىنىسىلەر. قايتا تىرىلىش ئۈچۈن قەبرىلىرىڭلاردىن چىقىرىلىسىلەر.

ئەي ئادەم بالىلىرى! ئەۋرەتلىرىڭلارنى يېپىش ئۈچۈن سىلەرگە زۆرۈر بولغان لىباسنى چۈشۈرۈپ بەردۇق، كىشىلەر ئارىسىدا زىننەتلىنىدىغان چىرايلىق كىيىملەرنىمۇ چۈشۈرۈپ بەردۇق. تەقۋادارلىق لىباسى -يەنى ئاللاھ بۇيرۇغان ئىشلارنى بەجا كەلتۈرۈش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش- بۇ ماددىي لىباسلاردىن كۆپ ياخشىدۇر. ئەنە شۇلار ئاللاھ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلەرنى ئەسلەپ، ئۇنىڭغا شۈكۈر قىلىشىڭلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئالامەتلەردىندۇر.

ئەي ئادەم بالىلىرى! شەيتان ئەۋرەتنى ياپىدىغان ماددىي لىباسنى ياكى تەقۋادارلىق لىباسىنى تاشلاتقۇزۇش ئارقىلىق گۇناھ-مەئسىيەتنى چىرايلىق كۆرسىتىپ سىلەرنى ئالداپ قويمىسۇن. ئۇ ئاتا-ئاناڭلارنىمۇ چەكلەنگەن دەرەختىن يېيىشنى چىرايلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ئالدىغان ھەتتا بۇنىڭ ئاقىۋىتى ئۇ ئىككىسىنىڭ جەننەتتىن چىقىرىلىشى ۋە ئەۋرەتلىرىنىڭ ئېچىلىپ قېلىشىغا بېرىپ يەتكەن ئىدى. شەكسىزكى شەيتان ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى سىلەرنى كۆرەلەيدۇ، ئەمما سىلەر ئۇلارنى كۆرەلمەيسىلەر. شۇڭا ئۇنىڭدىن ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىدىن پەخەس بولۇڭلار. شۈبھىسىزكى بىز شەيتانلارنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتمايدىغانلارنىڭ دوستى قىلدۇق. ئەمما ياخشى ئەمەللەرنى قىلىدىغان مۇئمىنلەرگە كەلسەك، شەيتانلار ئۇلارنى ئازدۇرالمايدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش، بەيتۇللاھنى يالىڭاچ تاۋاپ قىلىش ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان قاتتىق يامان بىرەر ئىشنى قىلغان چاغدا ئاتا-بوۋىلىرىنىڭ مۇشۇنداق قىلغانلىقىنى بىلىدىغانلىقلىرىنى، ئاللاھنىڭمۇ ئۆزلىرىنى مۇشۇنداق قىلىشقا بۇيرۇغانلىقىنى باھانە قىلىشىدۇ. ئۇلارغا رەددىيە بېرىپ ئېيتقىنكى: ئاللاھ ھېچقاچان گۇناھ-مەئسىيەتكە بۇيرۇمايدىغان، ئەكسىچە ئۇنىڭدىن توسىدىغان تۇرسا، سىلەر قانداقسىگە بۇنى ئۇنىڭغا چاپلايسىلەر؟ ئەي مۇشرىكلار! ئۆزۈڭلار بىلمەيدىغان نەرسىنى ئاللاھقا يالغاندىن بوھتان چاپلامسىلەر؟

ئەي مۇھەممەد! بۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ ھەقىقەتەن ئادالەتكە بۇيرۇدى، ھېچقاچان گۇناھ-مەئسىيەتكە بۇيرۇغىنى يوق، ئۇ پۈتۈن ئىبادەتلەرنى ئۆزىگە خالىس قىلىشىڭلارنى، بولۇپمۇ مەسجىدلەردە ئىتائەتنى پەقەت ئۇنىڭغىلا قىلغان ھالدا ئىخلاسمەنلىك بىلەن دۇئا قىلىشىڭلارنى بۇيرۇدى. ئۇ سىلەرنى دەسلەپتە يوقتىن بار قىلغىنىدەك يەنە بىر قېتىم قايتا تىرگۈزەلەيدۇ. سىلەرنى دەسلەپتە يارىتىشقا قادىر بولغان زات قايتا يارىتىشقا ۋە تىرگۈزۈشكە ئەلۋەتتە قادىردۇر.

ھەقىقەتەن ئاللاھ ئىنسانلارنى ئىككى گۇرۇھ قىلدى، سىلەردىن بىر گۇرۇھقا توغرا يولنى كۆرسىتىپ، ھىدايەت سەۋەبلىرىنى قولايلاشتۇرۇپ بەردى، ھىدايەت يولىدىكى توسالغۇلارنى يوق قىلدى. يەنە بىر گۇرۇھ كىشىلەر بولسا ھەق يولدىن ئېزىپ كېتىشكە تېگىشلىك بولدى. بۇنداق بولۇشى ئۇلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ شەيتانلارنى دوست تۇتۇۋالغانلىقلىرى ھەمدە نادانلىقتىن ئۇلارغا بويسۇنغانلىقلىرى ئۈچۈندۇر. ھالبۇكى ئۇلار ئۆزلىرىنى توغرا يولنى تاپقانلار، دەپ ئويلايدۇ.

ئەي ئادەم بالىلىرى! ناماز ئوقۇغاندا ۋە تاۋاپ قىلغىنىڭلاردا ئەۋرىتىڭلارنى يېپىپ تۇرىدىغان ۋە سىلەرگە زىننەت بولىدىغان پاك-پاكىزە كىيىمىڭلارنى كىيىڭلار، ئاللاھ ھالال قىلغان پاك نەرسىلەردىن يەڭلار، ئىچىڭلار، بۇ ئىشلاردا نورمال چەكتىن ئېشىپ، ھالالدىن ھارامغا ئۆتۈپ كەتمەڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن نورمال چەكتىن ئاشقۇچىلارنى ياقتۇرمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ھالال قىلغان لىباسلارنى ۋە پاك رىزىقلارنى ھارام قىلىدىغان مۇشرىكلارغا رەددىيە بېرىپ ئېيتقىنكى، سىلەرنىڭ زىننىتىڭلار بولغان لىباسنى كىم ھارام قىلدى؟ ئاللاھ سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن پاك يېمەك-ئىچمەك ۋە باشقا نەرسىلەرنى سىلەرگە كىم ھارام قىلدى؟ ئەي پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ھاياتىي دۇنيادا مۇئمىنلەرگە بېرىلگەن ئاشۇ پاك نەرسىلەر -گەرچە ئۇلارغا دۇنيادا باشقىلار شېرىك بولۇۋالغان بولسىمۇ- قىيامەت كۈنى مۇئمىنلەرگىلا مەنسۇپتۇر، قىيامەتتە كاپىرلار ئۇنىڭغا شېرىك بولالمايدۇ. چۈنكى جەننەت كاپىرلارغا ھارام قىلىنغان. چۈشىنىدىغان كىشىلەر ئۈچۈن ئايەتلىرىمىزنى شۇنداق تەپسىلىي بايان قىلىمىز. چۈنكى ئۇلار بۇ ئايەتلەردىن مەنپەئەت ئالالايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ھالال قىلغان نەرسىلەرنى ھارام قىلىدىغان مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى، ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلىرىگە ئاشكارا ۋە يوشۇرۇن قەبىھ گۇناھلارنى ھارام قىلدى. پۈتۈن گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى، كىشىلەرنىڭ جانلىرى، ماللىرى ۋە يۈز-ئابرويلىرىغا ناھەق چېقىلىشنى ھارام قىلدى. ھېچبىر پاكىتسىز ھالەتتە باشقا نەرسىلەرنى ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈشۈڭلارنى ھارام قىلدى، ئاللاھنىڭ ئىسىملىرى، سۈپەتلىرى، ئىش-ھەرىكەتلىرى ۋە شەرىئىتىدە بىلمەستىن سۆزلەشنى ھارام قىلدى.

ھەر ئەسىر ۋە دەۋرنىڭ بەلگىلەنگەن مۇئەييەن ۋاقتى بار. ئۇلارنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقتى كەلگەندە ئۇلار ئازراقمۇ ئىلگىرى-كېيىن بولمايدۇ.

ئەي ئادەم بالىلىرى! سىلەرگە ئۆز ئىچىڭلاردىن مەن تەرەپتىن ئەۋەتىلگەن، ئۆزلىرىگە نازىل قىلىنغان كىتابلىرىمنى ئوقۇپ بېرىدىغان پەيغەمبەرلەر كەلسە ئۇلارغا ئىتائەت قىلىڭلار، ئۇلار ئېلىپ كەلگەنگە ئەگىشىڭلار. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادار بولغان، ئەمەللىرىنى تۈزەتكەنلەرگە قىيامەت كۈنى قورقۇنچ بولمايدۇ، ئۇلار دۇنيانىڭ نېسىۋىلىرىدىن قولىدىن كەتكەنگە قايغۇرمايدۇ.

ئەمما ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭغا ئىمان كەلتۈرمىگەن، پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن كىتابقا ئەمەل قىلىشتىن چوڭچىلىق قىلغان كاپىرلارغا كەلسەك، ھەقىقەتەن ئۇلار دوزاختا مەڭگۈ قالىدىغان ئەھلى دوزىخىيلاردۇر.

ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش، ياكى ئاللاھنى كەمسىتىش ۋە ياكى ئاللاھ دېمىگەننى دېيىش ئارقىلىق ئاللاھ نامىدىن يالغاننى توقۇغان، ياكى ئاللاھنىڭ توغرا يولغا باشلىغۇچى روشەن ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغان ئادەمدىنمۇ زالىمراق ئادەم يوق. ئەنە شۇلار دۇنيانىڭ نازۇ-نېئمەتلىرىدىن پەقەت لەۋھۇلمەھفۇزدا پىشانىسىگە پۈتۈۋېتىلگەن نېسىۋىگىلا ئېرىشەلەيدۇ. ئۆلۈم پەرىشتىسى ۋە باشقا ياردەمچى پەرىشتىلەر ئۇلارنىڭ جانلىرىنى ئالغىلى كەلگەن چاغدا پەرىشتىلەر ئۇلارغا كايىپ: سىلەر ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنغان ئىلاھلىرىڭلار قېنى؟ شۇلارنى چاقىرىڭلار، سىلەرگە ئەسقېتىپ باقسۇن، دەيدۇ. مۇشرىكلار پەرىشتىلەرگە: بىز چوقۇنغان ئىلاھلار بىزنى تاشلاپ كەتتى، ھازىر ئۇلارنىڭ قەيەردىلىكىنى بىلمەيمىز، دەيدۇ. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كاپىر بولغانلىقىنى ئىقرار قىلىشتى. لېكىن ئۇلارنىڭ بۇ ۋاقىتتىكى ئىقرارى ئۆزلىرىگە قارشى پاكىت بولۇپ، ئۇلارغا قىلچە ئەسقاتمايدۇ.

پەرىشتىلەر ئۇلاغا: ئەي مۇشرىكلار! سىلەردىن ئىلگىرى كۇپۇرلۇق ۋە ئازغۇنلۇق ئۈستىدە ئۆتكەن جىنلار ۋە ئىنسانلاردىن بولغان كىشىلەرنىڭ قاتارىدا دوزاخقا كىرىڭلار، دەيدۇ. ھەرقاچان بىر ئۈممەت دوزاخقا كىرسە، ئۆزىدىن ئىلگىرى دوزاخقا كىرگەن ھەمجىنسلىرىغا لەنەت ئوقۇيدۇ. ئۇلارنىڭ ھەممىسى دوزاخقا كىرىپ بىر يەرگە جەم بولغاندا ئۇلاردىن كېيىن كىرگەنلەر تۆۋەن تەبىقىدىكى ئەگەشكۈچىلەر بولۇپ، ئىلگىرىكى مۆتىۋەر كاتتىباشلىرىغا: ئەي پەرۋەردىگارىمىز! مۇشۇ كاتتىباشلار بىزنى توغرا يولدىن ئازدۇرۇۋەتكەنتى، ئۇلار بىزگە ئازغۇنلۇقنى پەردازلاپ كۆرسەتكەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارنى ھەسسىلەپ ئازابلىساڭ، دەيدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا جاۋابەن: ئاراڭلاردىن ھەر گۇرۇھنىڭ ئازابتىن ھەسسىلەپ نېسىۋىسى بار، لېكىن سىلەر بۇنى بىلمەيسىلەر.

ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ئەگەشتۈرگۈچىلەر ئەگەشكۈچىلەرگە: سىلەردىن ئازابنى يەڭگىللىتىدىغانغا بىزدىن ھېچبىر ئارتۇقچىلىقىڭلار يوق، بۈگۈن پەقەت سىلەرنىڭ قىلمىش-ئەتمىشلىرىڭلارلا قاتارغا ئېلىنىدۇ، ساختىلىققا ئەگەشكىنىڭلارغا باھانە ئاقمايدۇ. شۇڭا ئۆزۈڭلارنىڭ كۇپۇرلۇق ۋە ئاسىيلىقى تۈپەيلى بىز تېتىغان ئازابنى ئەمدى سىلەرمۇ تېتىڭلار، دەيدۇ.

شۈبھىسىزكى بىزنىڭ روشەن ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان ۋە ئۇنىڭغا بويسۇنۇشتىن تەكەببۇرلۇق قىلغانلار ھەرقانداق ياخشىلىقتىن ئۈمىد ئۈزگۈچىلەردۇر. ئۇلار كاپىر بولغانلىقى ئۈچۈن ھايات ۋاقتىدا قىلغان ئەمەللىرىگە، ئۆلگەن چېغىدا روھلىرىغا ئاسماننىڭ ئىشىكلىرى ئېچىلمايدۇ، ئۇلار -ھايۋاناتلارنىڭ ئەڭ چوڭى بولغان- تۆگە ئەڭ كىچىك تۆشۈك يىڭنىنىڭ قۇلىقىدىن ئۆتمىگۈچە مەڭگۈ جەننەتكە كىرەلمەيدۇ، تۆگىنىڭ يىڭنىنىڭ قۇلىقىدىن ئۆتۈشى مۇمكىن ئەمەس، دېمەك ئۇلارنىڭ جەننەتكە كىرىشىمۇ مۇمكن ئەمەس. ئاللاھ گۇناھلىرى بەك كۆپ بوپكەتكەنلەرنى ئەنە شۇنداق جازالايدۇ.

ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغان تەكەببۇرلارنىڭ جەھەننەمدە ئاستىغا سالىدىغان كۆرپىسىمۇ، ئۈستىگە يېپىنىدىغان يېپىنچىسىمۇ ئوتتىن بولىدۇ. بىز ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئۆتۈپ كەتكۈچىلەرنى ئاللاھقا بولغان كۇپۇرلۇقى ۋە ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى تۈپەيلىدىن مۇشۇنداق جازالايمىز.

پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتقان ۋە كۈچىنىڭ يېتىشىچە ياخشى ئەمەل قىلغانلار-ئاللاھ ھېچكىمنى قۇربى يەتمەيدىغان ئىشقا تەكلىپ قىلمايدۇ-، ئەنە شۇلار جەننەت ئەھلىدۇر، ئۇلار جەننەتتە مەڭگۈ قالىدۇ.

ئاللاھنىڭ جەننەت ئەھلىنىڭ قەلبلىرىدىكى ئۆچمەنلىك ۋە ئاداۋەتنى ئېلىپ تاشلىشى، ئۇلارنىڭ ئاستىدىن ئۆستەڭلەرنى ئاققۇزۇشى جەننەتتە ئۇلارغا بېرىلگەن نېئمەتنىڭ مۇكەممەللىكلىرىنىڭ بىرىدۇر. ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىگە ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىنى ئېتىراپ قىلىپ: جىمى ھەمدۇسانا بىزنى مۇشۇ مەرتىۋىگە ئېرىشتۈرگەن ياخشى ئەمەللەرگە مۇۋەپپەق قىلغان ئاللاھقا خاستۇر، ئەگەر ئاللاھ بىزنى مۇۋەپپەق قىلمىغان بولسا بىز بۇنىڭغا ھەرگىزمۇ ئېرىشەلمەيتتۇق. ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ پەيغەمبەرلىرى ھېچقانداق شەك بولمىغان ھەقىقەتنى، مۇكاپات ۋەدىسى ۋە ئازاب تەھدىتلىرىدە راست بولغان سۆزنى ئېلىپ كەپتىكەن، دېيىشىدۇ. ئۇلارنىڭ ئىچىدە بىر جاكارچى: پەيغەمبەرلىرىم دۇنيادا سىلەرگە خەۋەر قىلغان جەننەت مانا مۇشۇ، ئاللاھ ئۆز رازىلىقىنى كۆزلەپ قىلغان ياخشى ئەمەللىرىڭلار سەۋەبىدىن سىلەرگە جەننەتنى بەردى، دەپ جاكارلايدۇ.

ئەھلى جەننەت بىلەن ئەھلى دوزىخىيلاردىن ھەربىرى ئۆزلىرىگە تەييارلانغان ئورۇنلىرىغا كىرىپ بولغاندىن كېيىن جەننەت ئەھلى دوزاخ ئەھلىگە: پەرۋەردىگارىمىز بىزگە ۋەدە قىلغان جەننەتنىڭ راستىنلا ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى بىلدۇق، چۈنكى ئۇ بىزنى ئۇنىڭغا كىرگۈزدى. ئەي كاپىرلار! سىلەرمۇ ئاللاھ سىلەرگە تەھدىت قىلغان دوزاخنىڭ راستىنلا ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى بىلدىڭلارمۇ؟ دەپ توۋلايدۇ. كاپىرلار: بىزمۇ ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىز تەھدىت قىلغان دوزاخنىڭ راستلىقىنى بىلدۇق، دەيدۇ. ئارقىدىنلا بىر جاكارچى ئاللاھقا دۇئا قىلىپ: ئاللاھ زالىملارنى رەھمىتىدىن يىراق قىلسۇن، چۈنكى ئۇلارغا ئاللاھنىڭ رەھمەت ئىشىكلىرى ئېچىلغان ئىدى، ئەمما ئۇلار ھاياتىي دۇنيادا ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈگەن، دەپ نىدا قىلىدۇ.

بۇ زالىملار ئاللاھنىڭ يولىدىن ئۆزلىرىمۇ يۈز ئۆرۈپ، باشقىلارنىمۇ يۈز ئۆرۈشكە مەجبۇرلايتتى. ئۇلار كىشىلەرنىڭ ھەق يولدا ماڭماسلىقى ئۈچۈن بۇ يولنىڭ ئەگرى بولۇشىنى ئۈمىد قىلىشاتتى. شۇنداقلا ئۇلار ئاخىرەتكە كاپىر بولغاچقا، ئۇنىڭغا ھېچقانداق تەييارلىقمۇ قىلمىغان.

جەننەت ئەھلى ۋە دەۋزەخ ئەھلىدىن ئىبارەت بۇ ئىككى گۇرۇھ ئارىسىدا «ئەئراف» دېيىلىدىغان ئېگىز بىر توسما بار بولۇپ، بۇ توسمىنىڭ ئۈستىدە ياخشىلىقى بىلەن يامانلىقى تەڭلىشىپ قالغان بىر توپ كىشىلەر بار. ئۇلار جەننەت ئەھلىنى يۈزلىرىنىڭ ئاقلىقىغا ئوخشاش ئالامەتلىرىدىن، دوزاخ ئەھلىنى يۈزلىرىنىڭ قارىلىقىغا ئوخشاش ئالامەتلىرىدىن تونۇيدۇ. بۇلار جەننەت ئەھلىنى ھۆرمەتلەش يۈزىسىدىن: سىلەرگە ئامانلىق تىلەيمىز، دەپ توۋلايدۇ. جەننەت ئەھلى تېخىچە جەننەتكە كىرمىگەن بولۇپ، ئۇلار ئاللاھنىڭ رەھمىتى بىلەن جەننەتكە كىرىشنى ئۈمىد قىلىدۇ.

ئەئرافتىكىلەر ئەھلى دوزاخ تەرەپكە بۇرۇلۇپ، ئۇلار دۇچار بولغان قاتتىق ئازابنى كۆرگىنىدە ئاللاھقا دۇئا قىلىپ: « ئەي رەببىمىز! بىزنى ساڭا كاپىر بولغان ۋە شېرىك كەلتۈرگەن زالىملار بىلەن بىرگە قىلمىغىن، دەيدۇ.

ئەئرافتىكىلەر دوزاخقا كىرگەن كاپىرلارنى يۈزلىرىنىڭ قارىلىقى ۋە كۆزلىرىنىڭ كۆكلىكىدىن تونۇپ ئۇلارغا: توپلىغان ماللىرىڭلار ۋە ئادەملىرىڭلار سىلەرگە قىلچە ئەسقاتمايدۇ، سىلەرنىڭ تەكەببۇرلۇق ۋە چوڭچىلىق قىلىپ ھەقتىن يۈز ئۆرۈگىنىڭلارمۇ ئەسقاتمايدۇ، دەيدۇ.

ئاللاھ كاپىرلارغا كايىپ: سىلەر ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئىرىشەلمەيدۇ، دەپ قەسەم قىلغان كىشىلەر مۇشۇلارمۇ؟ دەيدۇ. ئاللاھ مۇئمىنلەرگە: ئەي مۇئمىنلەر! جەننەتكە كىرىڭلار، ئۈزۈلمەس نېئمەتكە ئېرىشكىنىڭلار ئۈچۈن كەلگۈسىدە ھېچقانداق قورقۇنچ بولمايدۇ، دۇنيادا قولدىن كەتكەن مەنپەئەتلەرگىمۇ قايغۇرمايسىلەر، دەيدۇ.

دوزاخ ئەھلى جەننەتتىكىلەرگە يالۋۇرۇپ: ئەي جەننەت ئەھلى! بىزگە سۇ ياكى ئاللاھ سىلەرگە رىزىق قىلىپ بەرگەن يېمەكلىكتىن بېرىڭلار، دەپ توۋلايدۇ. جەننەت ئەھلى ئۇلارغا جاۋابەن: شەكسىزكى ئاللاھ كاپىرلارغا كۇپرىسى تۈپەيلىدىن يېمەك-ئىچمەكنى ھارام قىلدى، شۇڭا بىز ئاللاھ سىلەرگە ھارام قىلغان نەرسىلەر بىلەن ياردەم قىلالمايمىز، دەيدۇ.

بۇ كاپىرلار دىنلىرىنى مەسخىرە ۋە ئويۇنچۇق قىلىۋالدى، ئۇلارنى ھاياتىي دۇنيانىڭ زىبۇ-زىننەتلىرى ئالداپ كەتتى. ئۇلار قىيامەت كۈنىدىكى بۇ ئۇچرىشىشنى ئۇنتۇپ، ئۇنىڭ ئۈچۈن ئەمەل قىلىپ تەييارلىق قىلمىغىنىغا ئوخشاش، ئاللاھمۇ قىيامەت كۈنى ئۇلارنى ئۇنتۇيدۇ ھەمدە ئۇلار ئاللاھنىڭ دەلىل-پاكىتلىرىغا تېنىپ، ئۇنىڭ ھەقىقەت ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ ئىنكار قىلغانلىقلىرى تۈپەيلىدىن ئاللاھ تائالا ئۇلارنى ئازابلانغان ھالەتلىرىدە تاشلاپ قويىدۇ.

ھەقىقەتەن بىز ئۇلارغا مۇشۇ قۇرئاننى ئېلىپ كەلدۇقكى، ئۇ - مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلىنغان كىتابتۇر. بىز ئۇنى ئىلىمگە ئاساسلىنىپ شۇنداق تەپسىلىي بايان قىلدۇق. ئۇ مۇئمىنلەرنى توغرا ۋە ھەق يولغا يېتەكلىگۈچىدۇر ھەمدە دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ياخشىلىقىغا يېتەكلىگۈچى بولغانلىقى ئۈچۈن مۇئمىنلەرگە رەھمەتتۇر.

كاپىرلار پەقەت ئۆزلىرىگە خەۋەر قىلىنغان دەرتلىك ئازابنىڭ ئاخىرەتتە يۈز بېرىشىنىلا كۈتسە بولىدۇ، بۇ كۈندە ئۇلار خەۋەر بېرىلگەن ئىشلار ۋە مۇئمىنلەر خەۋەر بېرىلگەن ساۋاب-مۇكاپاتلار چوقۇم مەيدانغا كېلىدۇ. ھاياتىي دۇنيادا قۇرئان كەرىمنى ئۇنتۇپ، ئۇنىڭ ئەھكاملىرىغا ئەمەل قىلمىغانلار: ئەزبىرايى خۇدا، ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ ئەلچىلىرى شەكسىز ھەقىقەتنى ئېلىپ كەپتىكەن، ئۇنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن كەلگەنلىكىدە قىلچە شەك يوقكەن. كاشكى بىزنى ئازابتىن قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بىزگە شاپائەت قىلالايدىدىغان شاپائەتچىلەر بولسىچۇ؟! ياكى بىز قىلغان يامان ئەمەللىرىمىزنىڭ ئورنىغا بىزنى قۇتۇلدۇرالايدىغان ياخشى ئەمەللەرنى قىلىۋېلىشىمىز ئۈچۈن دۇنياغا قايتالىغان بولساقچۇ؟! دېيىشىدۇ. بۇ كاپىرلار ئۆزلىرىنىڭ كۇپۇرلۇقى تۈپەيلىدىن ئۆزلىرىنى ھالاكەت ھاڭلىرىغا ئېلىپ كېلىش بىلەن زىيان تارتتى، ئۇلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنغان بۇتلىرى ئۇلارنى تاشلىۋەتتى ۋە ئۇلارغا ئەسقاتمىدى.

ئەي ئىنسانلار! شەكسىزكى سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار ئاللاھ تائالادۇركى، ئۇ ئاسمانلارنى ۋە زېمىننى ئۆرنەكسىز ھالەتت ئالتە كۈندە ياراتتى، ئاندىن ئۆزىگە لايىق رەۋىشتە ئەرش ئۈستىگە ئۆرلىدى. بىز بۇ ئۆرلەشنىڭ قانداق بولغانلىقىنى بىلمەيمىز. ئاللاھ كۈندۈزنىڭ يورۇقلۇقى ئارقىلىق كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقىنى، كېچىنىڭ قاراڭغۇلۇقى ئارقىلىق كۈندۈزنىڭ يورۇقلۇقىنى يوق قىلىدۇ. كېچە بىلەن كۈندۈز بىر-بىرىنى قوغلىشىپ تېز ئۆتىدۇكى، ھېچقايسى (بەلگىلگەنگەن ۋاقىتتىن) كېچىكىپ قالمايدۇ، بىرى كەتسە بىرى كېلىدۇ. ئاللاھ تائالا قۇياشنى، ئاينى ۋە يۇلتۇزلارنى ئەمرىگە بويسۇندۇرۇلغۇچى قىلىپ ياراتتى. بىلىپ قېلىڭلاركى، پۈتۈن مەخلۇقاتلار يېگانە ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ياراتقۇچى بارمۇ؟ بارچە ئىشلار يالغۇز ئاللاھقا مەنسۇپتۇر، ئۇنىڭ ياخشىلىقى كاتتا، ئېھسانى كۆپتۇر. ئۇ بارچە كاتتىلىق ۋە مۇكەممەللىك سۈپەتلىرىگە ئىگىدۇر، ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارىدۇر.

ئەي مۇئمىنلەر! ئىنتايىن تۆۋەنچىلىك ۋە كەمتەرلىك بىلەن، مەخپىي ۋە ئاشكارا، ئىخلاس قىلغان، رىيا قىلمىغان ۋە باشقىسىنى شېرىك كەلتۈرمىگەن ھالدا پەرۋەردىگارىڭلارغا دۇئا قىلىڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن دۇئادا چەكتىن ئاشقۇچىلارنى ياقتۇرمايدۇ. مۇشرىكلار قىلغاندەك ئاللاھقا باشقىلارنىمۇ قوشۇپ دۇئا قىلىش ھاجەتنى تىلەشتىكى ئەڭ چوڭ چەكتىن ئېشىشتۇر.

ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق زېمىننى تۈزەپ، ئۇنى ئۆزىنىڭلا ئىتائىتى ئارقىلىق ئاۋاتلاشتۇرۇپ بولغاندىن كېيىن گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى قىلىش بىلەن بۇزۇقچىلىق قىلماڭلار. ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قورقۇنچ ھېس قىلغان ۋە مۇكاپاتىغا ئېرىشىشكە تەلمۈرگەن ھالدا بىر ئاللاھقىلا دۇئا قىلىڭلار. ئاللاھنىڭ رەھمىتى ياخشىلىق قىلغۇچىلارغا ھەقىقەتەنمۇ يېقىندۇر، شۇڭا سىلەرمۇ شۇلارنىڭ قاتارىدىن بولۇڭلار.

ئاللاھ تائالا يامغۇر بىلەن خۇشخەۋەر بەرگۈچى شاماللارنى ئەۋەتىدۇ، نىھايەت شاماللار سۇ بىلەن ئېغىرلاشقان بۇلۇتلارنى ئېلىپ ماڭغان چاغدا بۇلۇتلارنى قۇرغاق شەھەرلەرگە ھەيدەيمىز، ئاندىن ئۇ شەھەرلەرگە يامغۇر ياغدۇرىمىز. ئاندىن بىز يامغۇر سۈيى ئارقىلىق تۈرلۈك مېۋىلەرنى چىقىرىمىز. بىز مېۋىلەرنى قانداق شەكىلدە چىقارغان بولساق، ئۆلۈكلەرنىمۇ قەبرىلىرىدىن تىرىك ھالەتتە چىقىرىمىز. ئەي ئىنسانلار! بىز بۇ ئىشلارنى سىلەرنى ئاللاھنىڭ قۇدرىتى ۋە تەڭداشسىز سەنئىتىدىن ھەمدە ئۇنىڭ ئۆلۈكلەرنى تىرگۈزۈشكە قادىر ئىكەنلىكىدىن ئىبرەت ئالسۇن دەپ قىلدۇق.

مۇنبەت يەرنىڭ گىياھلىرى ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن تولۇق ئۈنىدۇ، ۋەز-نەسىھەتكە قۇلاق سېلىپ، ئۇنىڭدىن مەنپەئەتلىنىدىغان، ئاندىن ۋەز-نەسىھەتنىڭ نەتىجىسىدە ياخشى ئەمەل قىلىدىغان مۇئمىننىڭ مىسالى شۇنىڭغا ئوخشايدۇ. ساسلىق، شورلۇق زېمىننىڭ گىياھلىرى ناھايىتى تەستە ئۆسىدۇ، ئۇنىڭ ھېچقانداق پايدىسىمۇ يوق. كاپىر مانا مۇشۇنىڭغا ئوخشاش بولۇپ، ۋەز-نەسىھەتلەردىن مەنپەئەت ئالالمايدۇ ھەمدە ئۇ ۋەز-نەسىھەتلەر ئۇنىڭغا پايدا ئېلىپ كېلىدىغان ياخشى ئەمەلنىمۇ ۋۇجۇدقا چىقارمايدۇ. مانا مۇشۇنداق ئاجايىپ تۈرلەرگە ئوخشاش، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلىپ، تۇزكورلۇق قىلمايدىغان ۋە پەرۋەردىگارىغا ئىتائەت قىلىدىغانلارغا ھەقنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن دەلىل-پاكىتلارنى تۈرلۈك-تۈرلۈك بايان قىلىمىز.

شەك-شۈبھىسىزكى، بىز نۇھنى ئۆز قەۋمىنى ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ بىلىشكە ۋە ئۇنىڭدىن باشقىغا چوقۇنۇشنى تاشلاشقا چاقىرىدىغان پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق. ئاندىن ئۇ قەۋمىگە: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئاللاھتىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدۇڭلار يوق. ئەي قەۋمىم! سىلەر كۇپۇرلۇقتا مۇشۇنداق چىڭ تۇرۇۋالىدىغانلا بولساڭلار، مەن ھەقىقەتەن بۈيۈك كۈننىڭ ئازابىغا قېلىشىڭلاردىن قورقىمەن.

نۇھ قەۋمىنىڭ چوڭلىرى ئۇنىڭغا: ئەي نۇھ! بىز سىنى ھەقىقەتتىن ئوپئوچۇق يىراقلىقتا دەپ قارايمىز» دېدى.

نۇھ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا: مەن سىلەر ئويلىغاندەك ئازغۇن ئەمەسمەن، پەقەت پەرۋەردىگارىم تەرىپىدىن كەلگەن ھىدايەت ئۈستىدە مېڭىۋاتىمەن. مەن سىلەرگە مېنىڭ، سىلەرنىڭ ۋە پۈتكۈل ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچىدۇرمەن، دېدى.

مەن سىلەرگە ئاللاھ مېنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىش ئارقىلىق ۋەھىي قىلغاننى يەتكۈزىمەن، سىلەرنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈشكە ۋە ئۇنىڭغا بېرىلىدىغان مۇكاپاتقا قىزىقتۇرۇش، گۇناھ-مەئسىيەتلەر ۋە ئۇنىڭ جازاسىدىن قورقۇتۇش ئارقىلىق سىلەرگە ياخشى بولسىكەن دەيمەن. ئاللاھنىڭ ماڭا ۋەھىي ئارقىلىق ئۆگەتكەنلىرىدىن سىلەر بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى بىلىمەن.

ئاراڭلاردىكى سىلەر تونۇيدىغان بىرىنىڭ تىلى ئارقىلىق سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپتىن ۋەھىي ۋە پەند-نەسىھەت كەلگەنلىكىدىن ھەيران قالدىڭلارما؟ ئۇ سىلەرنىڭ ئاراڭلاردا ئۆسۈپ يېتىلگەن تۇرسا، يالغانچى ۋە يولدىن چىققان بىرى بولمىسا، ياكى باشقا بىر مەخلۇق بولمىسا؟ ئۇ ئەگەر سىلەر ئىنكار قىلىپ، ئاسىيلىق قىلساڭلار، سىلەرنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادار بولۇشۇڭلار ئۈچۈن كەلدى. ئەگەر ئىمان ئېيتساڭلار ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشىڭلار ئۈمىدلىكتۇر.

ئاندىن قەۋمى نۇھنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭغا ئىشەنمىدى، ئەكسىچە كۇپۇرلۇقىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇردى. شۇنىڭ بىلەن نۇھ ئاللاھنىڭ ئۇلارنى ھالاك قىلىۋېتىشىنى (تىلەپ) ئۇلارغا بەددۇئا قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىز نۇھنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن كىمىگە چىققان مۇئمىنلەرنى غەرق بوپكېتىشتىن قۇتۇلدۇردۇق، ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان ۋە ئىنكار قىلىشنى داۋاملاشتۇرغانلارنى جازالاش ئۈچۈن چۈشۈرۈلگەن توپان بالاسىغا غەرق قىلدۇق. ئۇلارنىڭ قەلبلىرى ھەقىقەتەن ھەقتىن كور ئىدى.

بىز ئاد قەبىلىسىگە ئۇلارنىڭ ئىچىدىن ھۇدنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، ھۇد ئېيتتى: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئاللاھتىن باشقا ھەقىقىي مەبۇدۇڭلار يوق. ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلۇشۇڭلار ئۈچۈن ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولمامسىلەر؟

ھۇدنىڭ قەۋمى ئىچىدىن ئاللاھنى ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغان چوڭلىرى ئېيتتى: ئەي ھۇد! سەن بىزنى بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشقا، بۇتلارغا چوقۇنۇشنى تاشلاشقا چاقىرغىنىڭدا بىز سېنى نادان ۋە تەنتەك دەپ بىلىمىز، ئۆزۈڭنى پەيغەمبەر دەۋېلىشىڭدا سېنى چوقۇم يالغانچى دەپ قارايمىز.

ھۇد قەۋمىگە رەددىيە قايتۇرۇپ: ئەي قەۋمىم! مەن نادان ۋە تەنتەك ئەمەسمەن، ئەكسىچە ئالەملەرنىڭ پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەرمەن، دېدى.

مەن سىلەرگە پەرۋەردىگارىم يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغان تەۋھىد ۋە شەرىئەتنى يەتكۈزىمەن، سىلەرگە يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان نەرسىدە كەم-زىيادە قىلمايدىغان ئىشەنچلىك نەسىھەت قىلغۇچىدۇرمەن.

سىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن پەرىشتە ياكى جىنلاردىن ئەمەس، بەلكى ئۆز ئىچىڭلاردىن بىرىنىڭ تىلى ئارقىلىق پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپتىن نەسىھەت كەلگەنلىكىگە ھەيران قالدىڭلارما؟ ئاللاھنىڭ سىلەرگە زېمىندا قۇدرەت ئاتا قىلىپ، كۇپرىلىقى تۈپەيلى ھالاك قىلغان نۇھنىڭ قەۋمىگە ئورۇنباسار قىلغانلىقىغا قارىتا پەرۋەردىگارىڭلارغا ھەمدۇسانا ئېيتىڭلار، شۈكرى قىلىڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرنى بەستىلىك، كۈچ-قۇۋۋەتلىك قىلغانلىقىغا شۈكرى قىلىڭلار، مەقسىتىڭلارغا يېتىپ، ئەنسىرىگىنىڭلاردىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان چەكسىز نېئمەتلىرىنى ياد ئېتىڭلار.

ھۇدنىڭ قەۋمى ئۇنىڭغا: ئەي ھۇد! بىزنى ئاتا-بوۋىلىرىمىز چوقۇنۇپ كەلگەن ئىلاھلىرىمىزنى تاشلاپ، يالغۇز ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىشىمىزغا چاقىرغىلى كەلدىڭمۇ؟ ئەگەر سەن دەۋايىڭدا راستچىل بولساڭ، بىزگە ۋەدە قىلغان ئازابنى كەلتۈرۈپ باققىن، دېدى.

ھۇد قەۋمىگە جاۋابەن ئېيتتى: سىلەر ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ ئازابى ۋە غەزىپىگە لايىق بولدۇڭلار. ئاللاھنىڭ ئازابى ۋە غەزىپى سىلەرگە چوقۇم كېلىدۇ. سىلەر ۋە ئاتا-بوۋىلىرىڭلار ئىلاھ دەۋالغان، ئەمەلىيەتتە ئىلاھ ئەمەس بۇتلار ھەققىدە مەن بىلەن دەتالاش قىلىۋاتامسىلەر؟ ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاتالمىش ئىلاھلىرىڭلارغا بىرەر پاكىت چۈشۈرگىنى يوق. شۇڭا سىلەر تېز كېلىشىنى تەلەپ قىلغان ئازابنى كۈتۈڭلار، مەنمۇ سىلەر بىلەن بىرگە كۈتىمەن. ئۇ ئازاب چوقۇم كېلىدۇ.

بىز ھۇدنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرگە بولغان مۇئمىنلەرنى رەھمىتىمىز بىلەن خاتىرجەملىككە ئېرىشتۈردۇق، ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانلارنى تۈپ يىلتىزىدىن ھالاك قىلدۇق. ئۇلار مۇئمىن ئەمەس، ئەكسىچە ئىنكار قىلغۇچىلار ئىدى. شۇڭا ئازابقا لايىق بولدى.

شۈبھىسىزكى بىز سەمۇد قەۋمىگە قېرىندىشى سالىھنى ئاللاھنى بىر دەپ بىلىشكە ۋە ئۇنىڭغا قۇلچىلىق قىلىشقا دەۋەت قىلىدىغان پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق. سالىھ ئۇلارغا ئېيتتى: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا ئىبادەت قىلىشقا لايىق مەبۇدۇڭلار يوق، ھەقىقەتەن سىلەرگە مەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىنى ئۇقتۇرىدىغان روشەن مۆجىزە كەلدى. ئۇ مۆجىزە قورام تاشنىڭ ئىچىدىن چىققان تۆگىدە ئەكىس ئېتىدۇ. ئۇ تۆگىنىڭ سۇ ئىچىدىغان مەلۇم ۋاقتى بار، سىلەرنىڭمۇ سۇ ئىچىدىغان مۇئەييەن كۈنۈڭلار بار. سىلەر تۆگىنى ئاللاھنىڭ زېمىنىدا ئوتلىغىلى قويۇڭلار. تۆگىنىڭ چىقىمىدىن سىلەرگە ھېچ نەرسە يۈكلەنمەيدۇ. ئۇنىڭغا ئەزىيەت بەرمەڭلار. بولمىسا ئۇنىڭغا ئەزىيەت بەرگىنىڭلار ئۈچۈن قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىسىلەر.

ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمىتىنى ئەسلەڭلاركى، ئۆز ۋاقتىدا سىلەر ئاد قەۋمىگە ئورۇنباسار بولدۇڭلار، ئاللاھ سىلەرنى ئۆز زېمىنىڭلارغا يەرلەشتۈردى، ئۇ يەردە ھۇزۇرغا ئېرىشىپ، مەقسىتىڭلارغا يەتتىڭلار. بۇ ئىشلار ئاد قەۋمى كۇپرى ۋە ئىنكارچىلىقتا بارغانسېرى ئەزۋەيلىگەنلىكى تۈپەيلى ھالاك قىلىنغاندىن كېيىن يۈز بەردى. سىلەر تۈزلەڭلىكلەرگە سارايلارنى سالدىڭلار، ئۆي قىلىش ئۈچۈن تاغلارنى كۇكۇم-تالقان قىلدىڭلار. ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىنى ئەسلەڭلاركى، ئاللاھنىڭ شۇ نېئمەتلەرنى بەرگەنلىكىنىڭ شۈكرانىسى بولسۇن، يەر يۈزىدە بۇزۇقچىلىق قىلىشنى تاشلاڭلاركى، بۇ ئىش ئاللاھقا كاپىر بولۇش ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى تاشلاش بىلەن بولىدۇ.

سالىھ قەۋمىنىڭ تەكەببۇرلىرى ئىچىدىن ئاقسۆڭەك كاتتىباشلىرى ئۆزلىرى ئانىي تېپىپ كېلىۋاتقان مۇئمىنلەرگە: ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر سالىھنى زادى ئاللاھ تەرەپتىن ئەۋەتىلگەن راست پەيغەمبەر دەپ قارامسىلەر؟ دېدى. بوزەك قىلىنغان مۇئمىنلەر: بىز سالىھنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە ئىشەنگۈچىلەر، ئېتىراپ قىلغۇچىلار، بويسۇنغۇچىلار ۋە ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغۇچىلارمىز، دېدى.

سالىھنىڭ قەۋمى ئىچىدىكى تەكەببۇرلار: ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر ئىشەنگەنگە شەكسىزكى بىز ئىشەنمەيمىز، بىز سالىھقا ئىمان ئېيتمايمىز، ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەلمۇ قىلمايمىز، دېدى.

ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇشتىن باش تارتىپ ئاللاھ ھەتتا ئەزىيەت بېرىشنىمۇ چەكلىگەن تۆگىنى بوغۇزلىدى ھەمدە سالىھ ئۇلارنى تەھدىت قىلغان ئازابنى يىراق ساناپ مەسخىرە قىلغان ھالدا: ئەي سالىھ، ئەگەر سەن ئاللاھنىڭ راست پەيغەمبەرلىرىدىن بولساڭ بىزگە ۋەدە قىلغان دەرتلىك ئازابنى كەلتۈرۈپ باققىن، دېدى.

كاپىرلار ئالدىراتقان ئازاب ئاخىرى كەلدى ۋە قاتتىق يەر تەۋرەشكە باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار دۈم چۈشكەن پېتى ئۆلدى، ئۇلاردىن ھېچكىم ھالاكەتتىن قۇتۇلالمىدى.

سالىھ قەۋمىنىڭ ئۆز چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇشىدىن ئۈمىدىنى ئۈزگەندىن كېيىن ئۇلاردىن يۈز ئۆرۈپ ئۇلارغا: ئەي قەۋمىم! مەن سىلەرگە ئاللاھ يەتكۈزۈشكە بۇيرۇغاننى يەتكۈزدۈم، مەن سىلەرنى (ئاللاھنىڭ رەھمىتىگە) قىزىقتۇرۇپ، (ئازابىدىن) قورقۇتۇپ نەسىھەت قىلدىم. لېكىن سىلەر ئۆزۈڭلارنى ياخشىلىققا باشلاپ، يامانلىقتىن يىراقلاشتۇرۇشنىڭ كويىدا يۈرىدىغان كۈيۈمچان كىشىلەرنى ياقتۇرمايدىغان كىشىلەر سىلەر.

لۇتنى ئەسلىگىن، ئۇ ئۆز ۋاقتىدا قەۋمىنى ئەيىبلەپ: سىلەر ئەرلەر بىلەن جىنسىي ئالاقە قىلىشتىن ئىبارەت ئىنتايىن قەبىھ قىلمىشنى قىلامسىلەر؟ سىلەر پەيدا قىلغان بۇ قىلمىشنى سىلەردىن ئىلگىرى ھېچكىم قىلىپ باقمىغان، دېدى.

سىلەر شەھۋىتىڭلارنى قاندۇرۇش ئۈچۈن يارىتىلغان ئاياللارنى قويۇپ ئەرلەر بىلەن جىنسىي ئالاقىدە بولىسىلەر. بۇ قىلمىشىڭلاردا نە ئەقىلگە، نە نەقىلگە، نە پىترەتكە ئۇيغۇن ئىش قىلمىدىڭلار، ئەكسىچە نورمال ئىنسانىي چەكتىن چىقىپ كېتىش، ساغلام ئەقىل ۋە ئېسىل خاراكتېرنىڭ تەقەززاسىدىن چەتنەش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئېشىپ كەتتىڭلار.

لۇت توسقان مۇشۇ قەبىھ قىلمىشنى قىلغان قەۋمىنىڭ جاۋابى پەقەت ھەقتىن يۈز ئۆرۈگەن ھالدا: لۇتنى ۋە ئائىلىسىنى يۇرتۇڭلاردىن چىقىرىۋېتىڭلار، چۈنكى ئۇلار بىزنىڭ بۇ ئىشىمىزدىن ئۆزىنى پاك چاغلايدىغان كىشىلەردۇر. شۇڭا ئۇلار ئارىمىزدا تۇرۇشقا لايىق ئەمەس، دېيىشتىن ئىبارەت بولدى.

بىز لۇتنى ۋە ئۇنىڭ تەۋەلىرىنى ئازاب چۈشىدىغان شەھەردىن كېچىچە چىقىپ كېتىشكە بۇيرۇش ئارقىلىق قۇتقۇزدۇق، لېكىن لۇتنىڭ ئايالى قەۋمى بىلەن بىرگە قېپقالغاچقا، شۇلار بىلەن ئوخشاش ئازابقا دۇچار بولدى.

بىز ئۇلارغا شۇنداق قاتتىق بىر يامغۇر ياغدۇردۇقكى، ئۇلارنى لايدىن پىشۇرۇلغان تاشلار بىلەن ئاتتۇق، يېزىنى پۈتۈنلەي دۈم كۆمتۈرۈپ، ئاستىن-ئۈستۈن قىلىۋەتتۇق. ئەي پەيغەمبەر! لۇتنىڭ جىنايەتچى قەۋمىنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقىنى ئويلىنىپ باققىن. ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى ھالاكەت ۋە ئەبەدىي رەسۋاچىلىق بولدى.

شۈبھىسىزكى، بىز مەديەن ئاھالىسىگە قېرىندىشى شۇئەيبنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، شۇئەيب ئۇلارغا: ئەي قەۋمىم! بىر ئاللاھقىلا ئىبادەت قىلىڭلار، سىلەرنىڭ ئۇنىڭدىن باشقا ئىبادەت قىلشقا لايىق مەبۇدۇڭلار يوق. سىلەرگە مەن پەرۋەردىگارىمنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىغا ئاللاھ تەرەپتىن روشەن دەلىل-پاكىتلار كەلدى. ئۆلچەم ۋە تارازىلارنى توغرا قىلىش ئارقىلىق باشقىلارنىڭ ھەقلىرىنى جايىدا بېرىڭلار، باشقىلارنىڭ ماللىرىنى ئەيىبلەپ، باشقىلارنى ئۇنىڭدىن بەزدۈرۈش ئارقىلىق كەم سۇندۇرماڭلار ياكى مال ئىگىلىرى بىلەن تىل بىرىكتۈرمەڭلار، يەر يۈزىنى پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتىش ئارقىلىق ئىسلاھ قىلىپ بولغاندىن كېيىن كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتلەرگە ئۇرۇنۇش ئارقىلىق بۇزۇقچىلىق قىلماڭلار. ئەگەر مۇئمىن بولساڭلار، يۇقىرىقى ئىشلار ئۆزۈڭلار ئۈچۈن ئەڭ ياخشى ۋە پايدىلىقتۇر. چۈنكى بۇنىڭدا ئاللاھنىڭ چەكلىمىسىدىن ساقلىنىش يۈزىسىدىن گۇناھ-مەئسىيەتلەرنى تاشلاش ھەمدە ئاللاھنىڭ بۇيرۇغىنىنى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا يېقىنلىشىش بار.

باشقىلارنى ئاللاھنىڭ يولىدا مېڭىپ قالمىسۇن دەپ ئۇنىڭ ئەگرى بولۇشىنى كۆزلەپ يولدىن ئۆتكەن-كەچكەنلەرنىڭ مال-مۈلۈكلىرىنى بۇلاش ۋە توغرا يولدا ماڭماقچى بولغانلارنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن توسۇش مەقسىتىدە يولۇچىلارغا تەھدىت سالماڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرگە بەرگەن نېئمەتلىرىنى ئەسلەڭلاركى، ئۇنىڭ مۇشۇ نېئمەتلەرنى بەرگەنلىكىنىڭ شۈكرانىسى بولسۇن. ئەسلىدە سانىڭلار ئاز ئىدى، ئاللاھ سانىڭلارنى كۆپەيتتى. سىلەردىن ئىلگىرى زېمىندا بۇزغۇنچىلىق قىلغانلارنىڭ قانداق ئاقىۋەتكە قالغانلىقىنى ئويلىنىپ بېقىڭلار. شۈبھىسىزكى ئۇلارنىڭ ئاقىۋىتى ھالاكەت ۋە ۋەيرانچىلىق بولغان ئىدى.

ئەگەر سىلەردىن بىر بۆلۈك كىشىلەر مەن رەببىمدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىمان ئېيتىپ، يەنە بىر بۆلۈكى ئىمان ئېيتمىسا، -ئەي ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغۇچىلار- ئاللاھ ئاراڭلاردا ھۆكۈم چىقارغۇچە كۈتۈڭلار. ئۇ ئەڭ ياخشى ئايرىغۇچى ۋە ئەڭ ئادىل ھۆكۈم چىقارغۇچىدۇر.

شۇئەيىب قەۋمىدىن ھەقىقەتتىن باش تارتقان چوڭلىرى ۋە باشلىقلىرى: ئى شۇئەيىب چوقۇم بىز سىنى ساڭا ئىشەنگەن ئەگەشكۈچىلىرىڭ بىلەن قوشۇپ شەھرىمىزدىن ھەيدەپ چىقىرىمىز ياكى سىلەر چوقۇم بىزنىڭ دىنىمىزغا قايتىشىڭلار كېرەك، دېدى. شۇئەيىب ئويلۇنۇپ ھەيران بولۇپ: بىز دىنىڭلارنىڭ باتىللىقىنى بىلگىنىمىز ئۈچۈن ئۇنى يامان كۆرىدىغان تۇرساق بىز (يەنە ) سىلەرنىڭ دىنىڭلارغا ئەگىشەمدۇق؟!، دېدى.

شۇئەيىب ئېيتتى: ئاللاھ بىزنى ئۆز پەزلى بىلەن دىنىڭلاردىن قۇتۇلدۇرغاندىن كېيىن ئەگەر بىز سىلەرنىڭ شېرىك كەلتۈرۈشىڭلار ۋە كۇپۇرلىقىڭلارغا ئىشەنسەك بىز ئەلۋەتتە ئاللاھقا يالغاننى چاپلىغان بولىمىز. بارچە مەخلۇقاتلار ئاللاھنىڭ ئىرادىسىگە بويسۇنىدۇ. ئاللاھ خالىسىلا بىز سىلەرنىڭ باتىل دىنىڭلارغا قايتمايمىز. پەرۋەردىگارىمىز ھەر نەرسىنىڭ ئىلمىنى قورشاپ تۇرىدۇ، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس، ئاللاھ بىزنى توغرا يول ئۈستىدە مۇستەھكەم قىلىشى ۋە دەۋزەخنىڭ يولىدىن ساقلىشى ئۈچۈن بىز ئۇنىڭغىلا تەۋەككۇل قىلدۇق. ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىز بىلەن كاپىر قەۋمىمىز ئارىسىدا ھەق بىلەن ھۆكۈم چىقارغىن، مەزلۇم ھەق ئىگىسىگە بۇيۇنتاۋ زالىمغا قارشى نۇسرەت ئاتا قىلغىن. ئى پەرۋەردىگارىمىز! سەن ھۆكۈم چىقارغۇچىلارنىڭ ئەڭ ياخشىسىدۇرسەن.

تەۋھىد چاقىرىقىنى ئىنكار قىلغۇچى شۇئەيىب قەۋمىنىڭ كاپىر چوڭلىرى ئىنسانلارنى شۇئەيىب ۋە ئۇنىڭ دىنىدىن ئاگاھلاندۇرۇپ: ئى قەۋمىمىز ئەگەر سىلەر ئاتا بوۋاڭلارنىڭ دىنىنى تەرك ئېتىپ شۇئەيىبنىڭ دىنىغا كىرسەڭلار شۈبھىسىزكى چوقۇم ھالاك بولىسىلەر، دېدى.

زېمىننىڭ شىددەتلىك تەۋرىشى بىلەن، ئۇلار يۇرتلىرىدا ھالاك بولغان بولۇپ، ئۆيلىرىدە دۈم چۈشكەن پېتى قېتىپ قالدى.

شۇئەيىبنى ئىنكار قىلغانلارنىڭ ھەممىسى ھالاك بولدى، ئۇلار خۇددى ئۆيلىرىدە تۇرۇپ ھۇزۇرلىنىپ باقمىغاندەك بولۇپ قالدى، شۇئەيىبنى ئىنكار قىلغانلار زىيان تارتقۇچىلاردىن بولدى، چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرىنى ۋە ئىگىدارچىلىقىدىكى نەرسىلەرنى زىيانغا ئۇچىراتتى. شۇئەيىب قەۋمى ئىچىدىكى مۆئمىنلەر كاپىرلار داۋا قىلغىنىدەك زىيان تارتقۇچىلاردىن بولمىغان ئىدى.

ئۇلار ھالاك بولغان چاغدا پەيغەمبىرى شۇئەيىب ئۇلاردىن يۈز ئۆرۈپ ئۇلارغا: ئى قەۋمىم! ھەقىقەتەن مەن پەرۋەردىگارىم مېنى يەتكۈزۈشكە بۇيرىغان نەرسىلەرنى سىلەرگە يەتكۈزدۈم ۋە نەسىھەت قىلدىم. سىلەر نەسىھېتىمنى قۇبۇل قىلمىدىڭلار، يوليورۇقىمغا بويسۇنمىدىڭلار. كۇپىرلىقىدا چىڭ تۇرۇپ ئاللاھقا كاپىر بولغان قەۋىمگە مەن قانداقمۇ قايغۇراي؟!، دېدى.

بىز قايسى بىر شەھەرگە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىدىن بىر پەيغەمبەرنى ئەۋەتسەك شەھەر ئەھلى ئۇنى ئىنكار قىلىپ ئاللاھقا كاپىر بولسا، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇپ كۇپىرلىق، تەكەببۇرلىقلىرىنى تەرك ئېتىشى ئۈچۈن ئۇلارنى نامراتلىق ۋە كېسەللىككە گىرىپتار قىلدۇق. بۇ ئاللاھنىڭ ھەقنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەر ھەققىدىكى قانۇنىيىتى بولۇپ، قۇرەيش ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھەقنى ئىنكار قىلغان كىشىلەرگە بېرىلگەن ئاگاھلاندۇرۇشتۇر.

ئاندىن بىز ئۇلارنى گىرىپتار قىلغان كەمبەغەللىك ۋە كېسەللىكنى، ياخشىلىق، باياشاتچىلىق ۋە ئەمىنلىككە ئايلاندۇردۇق، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارنىڭ سانى كۆپىيىپ كەتتى، مال-دۇنياسى كۆپىيىپ كەتتى. ئۇلار: بىزگە يەتكەن ياخشىلىق ۋە يامانلىق بۇنىڭدىن ئىلگىرى بىزنىڭ ئاتا -بوۋىللىرىمىزغا يەتكەن زاماننىڭ ئادىتىدۇر، دېدى. ئۇلار ئۆزلىرىگە يەتكەن ئازابتىن ئىبرەت ئېلىش مەقسەت قىلىنغانلىقىنى، شۇنداقلا نېئمەت ئاتا قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ تەدرىجى جازالاشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى بىلمىدى، شۇنىڭ بىلەن بىز ئۇلارنى ئۇلارغا ئازابنى ھېس قىلدۇرماستىن ۋە ئۇلار ئازابنى كۈتۈپ تۇرمىغان ھالەتتە تۇيۇقسىز جازالىدۇق.

ئەگەر بىز پەيغەمبەرلىرىمىزنى ئەۋەتكەن شەھەر ئاھالىسى پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىشەنگەن بولسا، كۇپۇرلۇق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتنى تەرك ئېتىش ۋە پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ئارقىلىق پەرۋەردىگارىغا تەقۋادار بولغان بولسا ئىدى، ئەلۋەتتە ئۇلارغا ھەر تەرەپتىن ياخشىلىق ئىشىكلىرىنى ئېچىۋەتكەن بولاتتۇق، لېكىن ئۇلار پەيغەمبەرلىرىگە ئىشەنمىدى ۋە ئاللاھتىن قورقمىدى، بەلكى پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرنى ئىنكار قىلدى، شۇڭا ئۇلارنى گۇناھ-مەئسىيەتلىرى تۈپەيلى تۇيۇقسىز جازالىدۇق.

پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان شەھەر ئاھالىسى ئازابىمىزنىڭ ئۆزلىرىگە كېچىسى ئۇخلاۋاتقانلىرىدا تۇيۇقسىز كېلىشىدىن خاتىرجەم بولالامدۇ؟

شەھەرلەر ئاھالىسى ئازابىمىزنىڭ ئەتتىگەندە ئۇلار دۇنيا بىلەن مەشغۇل بولۇپ، غەپلەتتە تۇرغانلىرىدا كېلىشىدىن خاتىرجەم بولالامدۇ؟.

سىلەر ئاللاھنىڭ ئۇلارنى تەدرىجى جازالاش ئۈچۈن ئۇلارغا مۆھلەت بەرگەنلىكىگە، كۈچ-قۇۋۋەت ۋە كەڭرى رىزىق ئاتا قىلغانلىقىغا قاراڭلار. ئۇلار ئاللاھنىڭ مەكرىدىن (يەنى ئۇلار تۇيۇقسىز تۇرغاندا ئازاپ نازىل قىلىشىدىن) ئەمىن بولالامدۇ؟، پەقەت ھالاك بولغۇچى قەۋىملا ئاللاھنىڭ مەكرىدىن خاتىرجەم بولالايدۇ، ئەمما ھىدايەتكە ئېرىشكەنلەر بولسا ئاللاھنىڭ مەكرىدىن قورقىدۇ، شۇڭا ئۇلار ئۆزلىرىگە بېرىلگەن نەرسىگە ئالدانمايدۇ، پەقەتلا ئۇنى ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىگە ئاتا قىلغان سىنىقى دەپ قارايدۇ-دە ئاللاھقا شۈكرى قىلىدۇ.

زېمىننىڭ ئىلگىرىكى ئىگىلىرى گۇناھلىرى تۈپەيلى ھالاك بولغاندىن كېيىن، زېمىنغا ۋارىس بولغان ئاندىن ئۆزلىرىگە چۈشكەن ئازابلاردىن ئىبرەت ئالماستىن بەلكى ئىشلىرىنى داۋاملاشتۇرىۋەردى. ئەگەر ئاللاھ خالىغان بولسا ئىدى، ئۇلارنى گۇناھى تۈپەيلى جازالاش قانۇنيىتى بويىچە جازالايتتى. بۇ ئۇلارغا ئايان بولمىدىمۇ؟. ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىنى پىچەتلەپ ۋەز-نەسىھەت ئالمايدىغان ۋە نەسىھەتنىڭ پايدىسى بولمايدىغان قىلىپ قويدى.

ئى پەيغەمبەر! ئىبرەت ئالىدىغان كىشىلەرنىڭ ئىبرەت ئېلىشى، ۋەز-نەسىھەت قۇبۇل قىلىدىغان كىشىلەرگە ۋەز-نەسىھەت بولىشى ئۈچۈن ئىلگىرىكى ئاشۇ شەھەرلەر (يەنى نوھ، ھۇد، سالىھ، لۇت ۋە شۇئەيىبلەرنىڭ قەۋىملىرىنىڭ شەھەرلىرى) ئاھالىسىنىڭ بەزى خەۋەرلىرىنى، پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلىشلىرىنى، ۋە ئۇلارغا چۈشكەن ئازابلارنى ساڭا بايان قىلىپ بېرىمىز. شەك-شۈبھىسىزكى، پەيغەمبەرلىرى ئۇلارغا راستلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەن دەلىللەرنى ئېلىپ كەلگەن ئىدى. ئاللاھنىڭ ئەزەلى ئىلمىدە ئۇلارنىڭ ئۇنى ئىنكار قىلىدىغانلىقى بار بولغانلىقى ئۈچۈن، ئۇلارغا پەيغەمبەرلەر كەلگەن چاغدا ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتمىدى. ئاللاھ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان شەھەر ئاھالىسىنىڭ دىللىرىغا پىچەت ئۇرغىنىدەك، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئىنكار قىلغۇچى كاپىرلارنىڭ دىللىرىنىمۇ پىچەتلەيدۇ، شۇڭا ئۇلار ئىمانغا ھىدايەت قىلىنمايدۇ.

بىز پەيغەمبەرلىرى ئەۋەتىلگەن ئۈممەتلەرنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ ئاللاھ تەۋىسيە قىلغان نەرسىلەرگە ۋاپا قىلىدىغانلىقىنى بايقىمىدۇق، بىز ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنىدىغانلىقىنىمۇ بايقىمىدۇق، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ پەقەت ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققۇچى ئىكەنلىكىنى بايقىدۇق.

ئاندىن بىز مەزكۇر پەيغەمبەرلەردىن كېيىن مۇسانى راستچىللىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەن دەلىل پاكىتلىرىمىز بىلەن پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىگە پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتۇق، ئۇلار ئۇ مۆجىزىلەرنى ئىنكار قىلدى ۋە ئۇنىڭغا كاپىر بولدى. ئى پەيغەمبەر! پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ ئاقىۋېتىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىغا قارىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇلارنى سۇغا غەرق قىلدى ۋە ئۇلارنى دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە لەنەتكە دۇچار قىلدى.

ئاللاھ مۇسانى پىرئەۋننىڭ يېنىغا ئەۋەتكەن چاغدا ئۇ پىرئەۋننىڭ يېنىغا كېلىپ: ئى پىرئەۋن! مەن ھەقىقەتەن پۈتۈن مەخلۇقاتنىڭ ياراتقۇچىسى، ئۇلارنىڭ ئىگىسى ۋە ئۇلارنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرغۇچى زات تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەردۇرمەن، دېدى.

مۇسا ئېيتتى: مەن ئاللاھ تەرىپىدىن پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلگەن چاغدا ئاللاھ نامىدىن پەقەت ھەقىقەتتىن باشقىنى ئېيتماسلىققا لايىقمەن، مەن سىلەرگە ھەقىقەتەن راستچىللىقىمنى ۋە پەرۋەردىگارىم تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەر ئىكەنلىكىمنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەن مۆجىزە ئېلىپ كەلدىم، شۇنىڭ ئۈچۈن مەن بىلەن بىرگە ئىسرائىل ئەۋلادىنى ۋە ئۇلاردىن ئىلىنغان ئەسىرلەرنى قويۇپ بەرگىن.

پىرئەۋن مۇساغا : ئەگەر سەن داۋا قىلغىنىڭدەك بىرەر مۆجىزە ئېلىپ كەلگەن بولساڭ، داۋايىڭدا راستچىل بولساڭ ئۇنى بىزگە كۆرسەتكىن دېدى.

مۇسا ھاسىسىنى تاشلىۋېدى ئۇ ھەممە ئادەم كۆرەلەيدىغان بۈيۈك بىر ئەجدىھاغا ئايلاندى.

قولىنى ياقىسىدىن ياكى قولتىقىنىڭ ئاستىدىن چىقىرىۋىدى قاتتىق ئاقلىقىدىن قارىغۇچىلارغا نۇر چاقنىتىپ تۇرىدىغان ئاپئاق بولۇپ چىقتى.

پىرئەۋن قەۋمىنىڭ چوڭلىرى مۇسانىڭ ھاسىسىنىڭ ئەجدىھاغا ئۆزگەرگەنلىكىنى، قولىنىڭ ئاپئاق بولغانلىقىنى كۆرگەندىن كېيىن ئۇلار: مۇسا سېھرىگەرلىك ئىلمىنى ياخشى بىلىدىغان كۈچلۈك سېھىرگەر ئىكەن .دېدى

ئۇ قىلمىشلىرى ئارقىلىق سىلەرنى بۇ زېمىنىڭلاردىن يەنى مىسىردىن چىقىرۋېتىشنى مەقسەت قىلىدۇ، ئاندىن پىرئەۋن ئۇلاردىن مۇسا ئەلەيھىسسالام ھەققىدە مەسلەھەت سوراپ: بۇ ھەقتە ماڭا نېمە مەسلەھەت بېرىسىلەر؟ دېدى.

ئۇلار پىرئەۋنگە: مۇسا ۋە مۇسانىڭ قېرىندىشى ھارۇننىڭ ئىشىنى كېچىكتۈرگىن، سېھرىگەرلەرنى توپلايدىغان ئادەملەرنى مىسىرنىڭ شەھەرلىرىگە ئەۋەتكىن .

شەھەرلەردىن سېھرىگەرلەرنى توپلاش ئۈچۈن ئەۋەتكەن ئادەملەر .بارلىق ئۇستا ۋە ماھىر سېھرىگەرلەرنى ھۇزۇرۇڭغا ئېلىپ كەلسۇن، دېدى

پىرئەۋن سېھرىگەرلەرنى يىغىشقا ئادەملىرىنى ئەۋەتتى، سېھرىگەرلەر پىرئەۋننىڭ قېشىغا كەلگەن چاغدا ئۇلار پىرئەۋندىن: ئەگەر سېھىرلىرىمىز بىلەن بىز مۇسانىڭ ئۈستىدىن غەلبە قىلساق بىزگە مۇكاپات بېرىلەمدۇ؟ دەپ سورىدى.

پىرئەۋىن ئۇلارغا : ھەئە سىلەرگە چوقۇم مۇكاپات بېرىلىدۇ، سىلەر مەنسەپتە يېقىن ئادەملىرىم بولۇپ قالىسىلەر، دەپ جاۋاپ بەردى.

سېھرىگەرلەر ئۆزلىرىنىڭ مۇسادىن غالىپ كېلىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن ھالدا تەكەببۇرلۇق بىلەن: ئى مۇسا! سەن ھاساڭنى ئاۋۋال تاشلامسەن، ياكى بىز ئاۋۋال تاشلامدۇق؟ ئۆزۈڭ تاللىغىن، دېدى.

مۇسا ئۇلارنىڭ سۆزلىرىگە پەرۋا قىلماستىن پەرۋەردىگارىنىڭ نۇسرەت ئاتا قىلىدىغانلىقىغا ئىشەنگەن ھالدا ئۇلارغا: ئارغامچا ۋە ھاسىلىرىڭلارنى سىلەر تاشلاڭلار، دەپ جاۋاپ بەردى. ئۇلار ھاسا ۋە ئارغامچىلىرىنى تاشلاپ ئۇنى توغرا ھالەتتە بېلىشتىن كىشىلەرنىڭ كۆزلىرىنى باغلىدى ۋە ئۇلارنى قورقۇتىۋەتتى، ئۇلار كىشىلەرنىڭ كۆزلىرىگە چوڭ كۆرۈنىدىغان سېھىرنى كۆرسەتتى.

ئاللاھ پەيغەمبىرى مۇساغا: «ئى مۇسا! ھاساڭنى تاشلىغىن» دەپ ۋەھيى قىلدى، مۇسا ھاسىنى تاشلىدى، ھاسا ئەجدىھاغا ئايلىنىپ ئۇلار ھەقىقەتلەرنى بورمىلاشتا ۋە كىشىلەرنى ئۇ ھەقىقەتەن مېڭىۋاتقان يىلانلار ئىكەن دېگەن تۇيغۇغا كەلتۈرۈشتە ئىشلەتكەن ئارغامچا ۋە ھاسىلىرىنى يۈتىۋەتتى.

ھەقىقەت ئاشكارا بولدى، مۇسا ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقى، سېھرىگەرلەرنىڭ سېھرىنىڭ باتىللىقى ئاشكارا بولدى.

بۇ يەردە پىرئەۋن قەۋمى مەغلۇپ بولدى، مۇسا ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن غەلبە قىلدى، پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمى خار بولغان ھالدا قايتتى.

سېھرىگەرلەر ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنىڭ بۈيۈكلىكىنى ۋە روشەن مۆجىزىلەرنى كۆرگەن چاغدا ئۇلار پەقەت ئاللاھقا سەجدە قىلماي تۇرالمىدى.

سېھىرگەرلەر: كائىناتتىكى بارلىق مەخلۇقاتلارنىڭ پەرۋەردىگارىغا ئىمان ئېيتتۇق، دېدى.

مۇسا ۋە ھارۇننىڭ پەرۋەردىگارى ئىبادەت قىلىنىشقا ئەڭ ھەقلىقتۇر.

سېھرىگەرلەر بىر ئاللاھقا ئىمان ئېيتقىنىدىن كېيىن پىرئەۋن ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرۇپ: سىلەر مەن رۇخسەت قىلىشتىن ئىلگىرى مۇساغا ئىمان ئېيتتىڭلار، سىلەرنىڭ مۇسا ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىيمان ئېيتىشىڭلار شەھەر ئاھالىسىنى شەھەردىن ھەيدەپ چىقىرىش ئۈچۈن مۇسا بىلەن بىرلىشىپ پىلانلىغان ھىيلەڭلاردۇر. ئى سېھرىگەرلەر! سىلەر ئۆزۈڭلارغا چۈشىدىغان ئازاب ۋە دۇچار بولىدىغان جازانى ئۇزاققا قالماي بېلىسىلەر.

مەن سىلەرنىڭ ھەر-بىرىڭلارنىڭ ئوڭ قول سول پۇتۇڭلارنى ياكى سول قول ئوڭ پۇتۇڭلارنى چۇقۇم كېسىمەن، بۇ ئەھۋالنى كۆرگەن ھەرقانداق ئادەمنى قورقۇتۇش ئۈچۈن ھەممىڭلارنى چوقۇم دارغا ئاسىمەن دېدى.

سېھرىگەرلەر پىرئەۋىننىڭ ئاگاھلاندۇرىشىغا رەددىيە قايتۇرۇپ: بىز ھەقىقەتەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ دەرگاھىغا قايتقۇچىلارمىز، شۇڭا سەن ئاگاھلاندۇرغان نەرسىلەرگە پەرۋا قىلمايمىز، دېدى.

ئى پىرئەۋن! سەن بىزنى پەقەت مۇسانىڭ قولىغا ئاساسەن كەلگەن پەرۋەردىگارىمىزنىڭ ئايەتلىرىنى تەستىقلىغانلىقىمىز ئۈچۈنلا ئەيىپلەۋاتىسەن، ئەگەر بۇ ئەيىپلەنگۈدەك گۇناھ بولسا بىزنىڭ گۇناھىمىز شۇدۇر، ئاندىن ئۇلار ئاللاھقا يېلىنىپ مۇنداق دەپ دۇئا قىلدى: ئى پەرۋەردىگارىمىز! ھەقىقەت ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرىشىمىز ئۈچۈن بىزگە سەۋىر ئاتا قىلغىن، بىزنى بۇيرۇقىڭغا بويسۇنىدىغان، پەيغەمبىرىڭگە ئەگىشىدىغان مۇسۇلمان پېتىمىزچە قەبزى روھ قىلغىن.

پىرئەۋن قەۋمىنىڭ چوڭلىرى پىرئەۋنگە ئۇنى مۇسا ۋە ئۇنىڭغا ئىيمان ئېيتقان مۆئمىنلەرگە قارشى كۈشكۈرتۈپ مۇنداق دېدى: ئى پىرئەۋن! مۇسا بىلەن ئۇنىڭ قەۋمىنى زېمىندا پىتنە-پاسات تۇغدۇرۇش، سېنى ۋە ئىلاھلىرىڭنى تاشلاپ بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا چاقىرىش ئۈچۈن قويىۋېتەمسەن؟!، پىرئەۋن مۇنداق دېدى: بىز بەنى ئىسرائىلنىڭ ئوغۇل باللىرىنى ئۆلتۈرىمىز، ئاياللىرىنى خىزمەتكە سېلىش ئۈچۈن قالدۇرۇپ قويىمىز، بىز ئەلۋەتتە سەلتەنەت ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن ھۆكۈمرانلىق قىلىمىز.

مۇسا ئۆز قەۋمىگە تەۋىسيە قىلىپ مۇنداق دېدى: ئى قەۋمىم! ئۆزۈڭلاردىن زىياننى يوق قىلىپ، پايدىنى قولغا كەلتۈرۈشتە بىر ئاللاھتىن مەدەت تىلەڭلار، سىلەر ئۇچۇرغان سىناققا سەۋىر قىلىڭلار، زېمىن ھەقىقەتەن بىر ئاللاھقا تەۋەدۇر، پىرئەۋنگە ۋە ئۇنىڭدىن باشقىلارغا تەۋە ئەمەس. ئاللاھ خالىغىنى بويىچە ئىنسانلار ئارىسىدا زېمىننىڭ ھۆكۈمرانلىقىنى ئالماشتۇرۇپ تۇرىدۇ، لېكىن يەر-يۈزىدىكى ياخشى ئاقىۋەت پەرۋەردىگارىنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ چەكلىمىلىرىدىن يانغان مۆئمىنلەر ئۈچۈندۇر، مۆئمىنلەر گەرچە ئىمتاھان سىناقلىرىغا ئۇچۇرسىمۇ ياخشى ئاقىۋەت ئۇلار ئۈچۈندۇر.

بەنى ئىسرائىلدىن بولغان مۇسانىڭ قەۋمى ئۇنىڭغا مۇنداق دېدى: ئى مۇسا! سەن بىزگە پەيغەمبەر بولۇپ كىلىشتىن بۇرۇنمۇ ۋە كەلگەندىن كېيىنمۇ ئوغۇللىرىمىزنىڭ ئۆلتۈرۈلۈپ ئاياللىرىمىزنى خىزمەتكە قالدۇرۇش ئارقىلىق خارلىنىپ كەلدۇق، مۇسا ئۇلارغا نەسىھەت قىلىپ ۋە كەڭرىچىلىكنىڭ كېلىدىغانلىقى بىلەن خوش-خەۋەر بېرىپ مۇنداق دېدى: پەرۋەردىگارىڭلار دۈشمىنىڭلار پىرئەۋىننى ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنى ھالاك قىلىپ، ئۇلاردىن كېيىن سىلەرنى زېمىندا كۈچلەندۇرىدۇ، شۇنىڭدىن كېيىن سىلەر ئۇنىڭغا شۈكرى ئېيتامسىلەر ياكى كاپىر بولامسىلەر ئاللاھ ئۇ ۋاقىتتا قارايدۇ.

ھەقىقەتەن بىز پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىنى قەھەتچىلىك ۋە ئاچارچىلىق بىلەن جازالىدۇق، زېمىندىن چىققان مېۋىلىرىنى ۋە مېۋىلەردىن كىلىدىغان كېرىمنى كەمەيتىش بىلەن سېنىدۇق. ئۇلارنىڭ ئاللاھقا كاپىر بولغانلىقى سەۋەبلىك بۇ ئىشلارنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن ئازاب ئىكەنلىكىنى بېلىشى ۋە ئۇنىڭدىن ئىبرەت ئېلىپ ئاللاھقا تەۋبە قىلىشى ئۈمىد قىلىندى.

ئەگەر ئۇلارغا مولچىلىق بولۇپ، مېۋە-چىۋىلەر كۆپلەپ ھوسۇل ئىلىنىپ، بازار ئەرزانچىلىق بولسا ئۇلار: بىز بۇنىڭغا ھەقلىق بولغانلىقىمىز ئۈچۈن ۋە ئۇ نەرسىلەر بىزگە تەۋە بولغانلىقى ئۈچۈن بىزگە بېرىلدى، دەيدۇ. ئەگەر ئۇلارغا قۇرغاقچىلىق، قەھەتچىلىك، كېسەللىكنىڭ كۆپىيىشى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا بىرەر مۇسىيبەت يەتسە، ئۇلار مۇسا ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرگە بولغان بەنى ئىسرائىلنىڭ شۇملىقىدىن كەلدى دەيدۇ. ھەقىقەت شۇكى ئۇلارغا يەتكەن نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئاللاھنىڭ تەقدىرى بىلەن كەلگەندۇر. مۇسانىڭ ئۇلارغا بەددۇئا قىلغىنىدىن باشقا مۇسا ۋە بەنى ئىسرائىلنىڭ بۇنىڭ بىلەن ھېچ ئالاقىسى يوقتۇر، لېكىن ئۇلارنىڭ تولىسى بۇنى بىلمەيدۇ، شۇڭا بۇ ئىشلارنى ئاللاھتىن باشقىغا نىسبەت بېرىدۇ.

پىرئەۋن قەۋمى ھەقىقەتكە بويۇنتاۋلىق قىلىپ مۇساغا: بىزنى دىنىمىزدىن چەكلەش ئۈچۈن دىنىمىزنىڭ باتىللىقىغا ۋە ئۆزۈڭ ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىغا، ھەرقانداق مۆجىزە ۋە دەلىل كەلتۈرسەڭمۇ بىز ساڭا ھەرگىز ئىشەنمەيمىز، دېدى.

ئۇلار ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىپ سەركەشلىك قىلغانلىقىغا قارىتا جازالاش ئۈچۈن بىز ئۇلارغا نۇرغۇن سۇنى ئەۋەتتۇق، سۇ ئۇلارنىڭ زىرائەتلىرى ۋە مېۋىلىرىنى ۋەيران قىلدى. بىز ئۇلارغا چىكەتكىنى ئەۋەتتۇق، چىكەتكە ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتلىرىنى يىدى. بىز ئۇلارغا زىرائەتلەرگە ياكى چاچ ئارىسىغا يەرلىشىپ ئىنسانغا زىيان يەتكۈزىدىغان پىتنى ئەۋەتتۇق. بىز ئۇلارغا پاقىلارنى ئەۋەتتۇق، پاقىلار ئۇلارنىڭ قاچىلىرىنى توشقۇزۇپ يېمەكلىكلىرىنى بۇزىۋەتتى ۋە ئۇلارنىڭ ئۇيقۇسىنى بۇزىۋەتتى. بىز ئۇلارغا قاننى ئەۋەتتۇق، ئۇلارنىڭ قۇدۇقلىرى ۋە دەريالىرىنىڭ سۈيلىرى قانغا ئۆزگۈرۈپ كەتتى، بىز بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئايرىم-ئايرىم ئارقا-ئارقىدىن روشەن مۆجىزە قىلىپ ئەۋەتتۇق. بۇ جازالار ئۇلارغا يەتكەن بولسىمۇ ئۇلار ئاللاھقا ئىيمان ئېيتىشتىن، مۇسا ئېلىپ كەلگەن نەرسىنى تەستىقلاشتىن چوڭچىلىق قىلدى، ئۇلار گۇناھكار قەۋم بولۇپ باتىلدىن يىراق تۇرمايتتى، ھىدايەت يولىغا ماڭمايتتى.

ئۇلارغا بۇ ئازابلار يەتكەن چاغدا ئۇلار مۇسانىڭ قېشىغا كېلىپ ئۇنىڭغا: ئى مۇسا! تەۋبە قىلسا ئازاپنى كۆتۈرۋېتىشتىن ئىبارەت ساڭا ۋەدە قىلىنغان نەرسە بىلەن بىز ئۇچرىغان ئازابنى بىزدىن كۆتۈرۋېتىشكە پەيغەمبەرلىكىڭ بىلەن پەرۋەردىگارىڭغا دۇئا قىلغىن، ئەگەر سەن بىزدىن بۇ ئازابنى كۆتۈرۋەتسەڭ بىز ساڭا چوقۇم ئىمان ئېيتىمىز، ۋە ئىسرائىل ئەۋلادىنى چوقوم سەن بىلەن بىرگە قويىۋېتىمىز، دېگەن ئىدى.

بىز ئۇلارنى سۇغا غەرق قىلىشىمىزدىن ئىلگىرى ئۇلاردىن ئازابنى ۋاقىتلىق كۆتۈرۋەتكەن چېغىمىزدا ئۇلار توساتتىن مۇساغا ئىمان ئېيتىش ۋە بەنى ئىسرائىلنى قويۇپ بېرىشتىن ئىبارەت ئەھدىلىرىنى بۇزدى، يەنى ئۇلار كۇپۇرلىقىنى داۋاملاشتۇردى، ئىسرائىل ئەۋلادىنى مۇسا بىلەن بىرگە قويۇپ بېرىشكە ئۇنىمىدى.

ئۇلارنى ھالاك قىلىش ۋاقتى يېتىپ كەلگەن ۋاقىتتا ئۇلار ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغانلىقى ۋە ئايەتلىرىمىز دالالەت قىلغان شەكسىز ھەقىقەتتىن يۈز ئۆرۈگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارنى دېڭىزغا غەرق قىلىپ جازالىدۇق،

بىز پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمى بوزەك قىلغان بەنى ئىسرائىلنى زېمىننىڭ شەرق ۋە غەرب تەرەپلىرىگە مىراسخۇر قىلدۇق. بۇ يەردە تىلغا ئېلىنغان زېمىندىن شام شەھەرلىرى مەقسەت قىلىنىدۇ. ئاللاھ بۇ شەھەرلەردە زىرائەت ۋە مېۋىلەرنى ئەڭ مۇكەممەل رەۋىشتە چىقىرىش ئارقىلىق ئۇ شەھەرلەرنى بەرىكەتلىك قىلدى. ئى پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭنىڭ گۈزەل سۆزى ئىشقا ئاشتى، ئۇ بولسىمۇ ئاللاھ تائالانىڭ مۇنۇ سۆزىدۇر: «بىز (مىسىر) زېمىنىدا بوزەك قىلىنغانلارغا مەرھەمەت قىلىشنى ئىرادە قىلىمىز، ئۇلارنى يولباشچىلاردىن قىلىشنى، ئۇلارنى پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ (مۈلكىگە) ۋارىس قىلىشنى ئىرادە قىلىمىز» [سۈرە قەسەس 5-ئايەت]. ئىسرائىل ئەۋلادى پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمى تەرىپىدىن ئۇچرىغان ئەزىيەتكە سەۋىر قىلغانلىقى ئۈچۈن پەرۋەردىگارىڭ زېمىندا ئۇلارنى كۈچلەندۈردى، بىز پىرئەۋىننىڭ ئېكىنزارلىقى ۋە ئۇ بىنا قىلغان تۇرالغۇلىرىنى ۋە قەسىرلىرىنى ۋەيران قىلدۇق.

مۇسا ھاسىسى بىلەن دېڭىزغا ئۇرغان چاغدا دېڭىز يېرىلدى، بىز بەنى ئىسرائىلنى دېڭىزدىن ئۆتكۈزۋەتتۇق، ئۇلار ئاللاھنى قويۇپ بۇتلارغا ئىبادەت قىلىدىغان بىر قەۋىمنىڭ يېنىدىن ئۆتكەندە ئۇلار مۇساغا: ئى مۇسا! خۇددى ئۇلارنىڭ ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلىدىغان بۇتلىرى بولغىنىدەك بىزگىمۇ ئىبادەت قىلىدىغان بۇت ئورنۇتۇپ بەرگىن دېدى. مۇسا ئۇلارغا: ئى قەۋمىم! سىلەر ھەقىقەتەن ئاللاھنى بىر دەپ بېلىش ۋە ئۇلۇغلاشتىن ئىبارەت ئۈستۈڭلارغا ۋاجىپ بولغان ۋە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈشتىن ئىبارەت چەكلەنگەن نەرسىلەردىن جاھىل قەۋىم ئىكەنسىلەر، دېدى.

شۈبھىسىزكى، ئەنە شۇ كىشىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ غەيرىگە قىلغان ئىبادەتلىرى گۇمران بولغۇسىدۇر، ئۇلار ئىبادەتتە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەنلىكى ئۈچۈن قىلغان ئىبادەتلىرىنىڭ ھەممىسى بىكاردۇر.

مۇسا قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! سىلەر ئاللاھنىڭ بۈيۈك مۆجىزىلىرىنى كۆرگەن تۇرساڭلار، ئاللاھ سىلەرگە دۈشمىنىڭلارنى ھالاك قىلىش، سىلەرنى زېمىندا ئورۇن باسار قىلىش ۋە كۈچلەندۇرۇشتىن ئىبارەت نېئمەتلىرى ئارقىلىق زامانىڭلاردىكى جاھان ئەھلىدىن ئارتۇق قىلغان تۇرسا، سىلەرگە ئىبادەت قىلىشىڭلار ئۈچۈن ئۇنىڭدىن باشقا ئىلاھ ئىزدەمدىم ؟!، دېدى.

ئى بەنى ئىسرائىل! ئېسىڭلارغا ئېلىڭلار، ئۆز ۋاقتىدا بىز سىلەرنى پىرئەۋن ۋە قەۋمىنىڭ خارلىشىدىن قۇتقۇزدۇق، ئۇلار سىلەرگە ئوغۇل بالىلىرىڭلارنى ئۆلتۇرۇش، ئاياللىرىڭلارنى خىزمەتكە سېلىش ئۈچۈن قالدۇرۇپ قويۇشتىن ئىبارەت تۈرلۈك خارلىقنى تېتىتاتتى. سىلەرنى پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىدىن قۇتقۇزۇشتا شۈكرى قىلىشىڭلارنى تەقەززا قىلىدىغان پەرۋەردىگارىڭلار تەرەپتىن زور سىناق مەۋجۇتتۇر.

ئاللاھ پەيغەمبىرى مۇساغا مۇناجات قىلىشى ئۈچۈن ئوتتۇز كېچىنى ۋەدە قىلدى، ئاندىن يەنە ئاللاھ ئۇنىڭغا ئون كېچىنى قوشۇپ بەردى، شۇنىڭ بىلەن قىرىق كېچە بولدى. مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارى بىلەن مۇناجاتلىشىش ئۈچۈن بارماقچى بولغان چاغدا قېرىندىشى ھارۇنغا: ئى ھارۇن! قەۋمىمگە مېنىڭ ئورۇن باسارىم بولۇپ تۇرغىن، ياخشى سىياسەت يۈرگۈزۈش ۋە كۆيۈنۈش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئىشىنى ئىسلاھ قىلغىن، گۇناھ -مەئسىيەت ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق بۇزۇقچىلىق قىلغۇچىلارنىڭ يولىدا ماڭمىغىن، ئاسىيلارغا ياردەمچى بولمىغىن، دېدى.

مۇسا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا پەرۋەردىگارى بىلەن مۇناجاتلىشىش ئۈچۈن كەلگەندە ۋە پەرۋەردىگارى ئۇنىڭغا بۇيرۇق -چەكلىمىلەر ھەققىدە بىۋاستە سۆز قىلغان چاغدا، مۇسانىڭ نەپسى پەرۋەردىگارىنى كۆرۈشكە ئىنتىزار بولۇپ پەرۋەردىگارىدىن ماڭا ئۆزەڭنى كۆرسەتكىن دەپ سورىدى، پەرۋەردىگارى ئۇنىڭغا: سېنىڭ مېنى كۆرۈش قۇدرىتىڭ يوق بولغانلىقى ئۈچۈن بۇ دۇنيادا مېنى ھەرگىز كۆرەلمەيسەن، لېكىن مەن تاغقا تەجەللى قىلغان ۋاقتىمدا تاغقا قارىغىن، ئەگەر تاغ كۇكۇم-تالقان بولماستىن ئۆز ئورنىدا تۇرالىسا مېنى كۆرەلەيسەن، ئەگەر تاغ تۈپتۈز بولۇپ كەتسە مېنى بۇ دۇنيادا ھەرگىز كۆرەلمەيسەن دېدى. ئاللاھ تائالا تاغقا تەجەللى قىلغان ئىدى، تاغ تەپ-تۈز بولۇپ كەتتى. مۇسا بىھۇش بولۇپ يېقىلدى، مۇسا ھۇشىغا كەلگەن چاغدا: ئى پەرۋەردىگارىم! سەن نالايىق نەرسىلەردىن پاكتۇرسەن، مەن دۇنيادا سېنى كۆرۈشتىن ئىبارەت سەندىن سورىغان نەرسىلەردىن ساڭا تەۋبە قىلدىم، مەن قەۋمىم ئىچىدىكى ئەڭ ئاۋۋال ئىمان ئېيتقان مۇسۇلمانمەن، دېدى.

ئاللاھ مۇسا ئەلەيھىسسالامغا: ئى مۇسا! مەن ھەقىقەتەن سېنى كىشىلەر ئارىسىدىن پەيغەمبەرلىككە تاللاپ ئۇلارغا پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتتىم، مەن بىلەن بىۋاستە سۆزلىشىشكە تاللىدىم، مەن ساڭا ئاتا قىلغان بۇ بۈيۈك شەرەپنى قۇبۇل قىلغىن، بۇ بۈيۈك شەرەپكە نائىل بولغانلىقىڭ ئۈچۈن ماڭا شۈكرى قىلغۇچىلاردىن بولغىن، دېدى.

بىز مۇساغا ياغاچ ياكى باشقا تاختىلارغا ئىسرائىل ئەۋلادىنىڭ دىنى ۋە دۇنيالىق ئىشلىرىنى، ۋەز-نەسىھەت قۇبۇل قىلىدىغان كىشى ئۈچۈن ۋەز-نەسىھەتنى ۋە تەپسىلاتىغا ئېھتىياجى چۈشىدىغان ئەھكاملارنىڭ ھەممىسىنى كونكىرت قىلىپ يېزىپ بەردۇق. ئى مۇسا! تەۋراتنى مەھكەم تۇتقىن. بەنى ئىسرائىل قەۋمىنى سەۋىر قىلىش ۋە ئەپۇ قىلىشقا ئوخشاش مۇكاپاتى كاتتا گۈزەل ئىشلارنى ئەڭ مۇكەممەل رەۋىشتە ئادا قىلىشقا بۇيرىغىن. بۇيرۇقىمغا قارشى چىققان، ماڭا ئىتائەتسىزلىك قىلغان ئادەمنىڭ ئاقىۋېتىنى، شۇنداقلا ئۇ دۇچ كەلگەن ھالاكەت ۋە ۋەيرانچىلىقنى سىلەرگە كۆرسىتىمەن.

ئاللاھ: ھەقىقەتكە ناھەق تەكەببۇرلۇق قىلىدىغان بەندىلىرىمنى جانلىقلار ۋە ئۇپۇقلاردىكى مۆجىزىلىرىمدىن ئىبرەت ئالدۇرمايمەن ۋە كىتابىمنىڭ ئايەتلىرىنى چۈشنىشكە نېسىپ قىلمايمەن دېدى. ئەگەر ئۇلار بارلىق مۆجىزىلەرنى كۆرسىمۇ ئۇنىڭغا قارشى چىقىپ، ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرىگەنلىكى، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپلىق قىلغانلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭغا ئىشەنمەيدۇ. ئەگەر ئۇلار ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا يەتكۈزۈدىغان ھەق يولنى كۆرسىمۇ ئۇنىڭدا ماڭمايدۇ ۋە قىزىقمايدۇ. ئەگەر ئۇلار ئاللاھنىڭ غەزىپىگە ئېلىپ بارىدىغان ئازغۇنلۇق ۋە گۇمراھلىق يولىنى كۆرسە ئۇنىڭدا ماڭىدۇ، ئۇلار پەيغەمبەرلەر ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ راستلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئاللاھنىڭ بۈيۈك مۆجىزىلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى ۋە ئۇنىڭدىن ئىبرەت ئىلىشتىن غەپلەتتە قالغانلىقلىرى تۈپەيلى ئۇ مۇسىبەتلەرگە ئۇچرىدى.

پەيغەمبەرلىرىمىزنىڭ راستلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان، قىيامەت كۈنى ئاللاھقا مۇلاقات بولۇشنى ئىنكار قىلغان كىشىلەرنىڭ تائەت-ئىبادەت تۈرىدىكى ئەمەللىرى بىكار بولۇپ كېتىدۇ. ئىمانى بولمىغانلىقى ئۈچۈن قىلغان ياخشى ئەمەللىرىگە ساۋاپ بېرىلمەيدۇ، ئۇلارغا قىيامەت كۈنى پەقەت كۇپۇرلىقى ۋە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەنلىكىگە كۆرە جازا بېرىلىدۇ، بۇنىڭ جازاسى دەۋزەختە مەڭگۈ قېلىشتۇر.

مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارى بىلەن مۇناجاتلىشىش ئۈچۈن كەتكىنىدىن كېيىن مۇسانىڭ قەۋمى زىننەت بۇيۇملىرىدىن جانسىز ئەمما مۆرەيدىغان موزاينىڭ ھەيكىلىنى ياساپ چىقتى. ئۇلار بۇ موزاينىڭ ئۆزلىرىگە سۆزلىيەلمەيدىغانلىقىنى، ھىسسىي ياكى مەنىۋىي ياخشىلىق يوللىرىغا يىتەكلىيەلمەيدىغانلىقىنى، ھېچقانداق پايدا ياكى زىيان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى بىلمىدىمۇ؟. ئۇلار موزاينى ئۆزلىرىگە مەبۇد قىلىۋېلىش سەۋەبلىك ئۆز نەپسىگە زۇلۇم قىلغۇچىلاردىن بولدى.

ئۇلار مۇزاينى مەبۇد قىلىۋېلىش ئارقىلىق توغرا يولدىن ئازغانلىقىنى بىلگەن چاغدا تىڭىرقاپ ۋە پۇشايمان قىلىپ: ئەگەر پەرۋەردىگارىمىز بىزنى تائەتكە مۇۋەپپەق قىلىش ئارقىلىق بىزگە رەھىم قىلمىغان بولسا ۋە ئىلگىرىكى موزايغا ئىبادەت قىلغانلىقىمىزنى مەغپىرەت قىلمىغان بولسا ئىدى، بىز ئەلۋەتتە دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە زىيان تارتقۇچىلاردىن بولۇپ قالاتتۇق، دېدى.

مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارى بىلەن مۇناجاتلىشىپ قەۋمىنىڭ يېنىغا قايتقاندا، ئۇلارنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ قاتتىق غەزەپلەنگەن ۋە غەمگە چۆككەن ھالدا قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! مەن كەتكەندىن كېيىن سىلەر نەقەدەر يامان ئىش قىلدىڭلار-ھە! چۈنكى ئۇ قىلمىشىڭلار ھالاكەت ۋە بەخىتسىزلىككە ئېلىپ بارىدۇ، سىلەر مېنى كۈتۈپ تۇرۇشتىن زېرىكىپ موزايغا ئىبادەت قىلدىڭلارمۇ؟! دېدى. مۇسا ئەلەيھىسسالام قاتتىق قايغۇرغان ۋە غەزەپلەنگەنلىكتىن تاختايلارنى ئاتتى. قېرىندىشى ھارۇننىڭ ئۇلارنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلغانلىقىنى كۆرۈپ تۇرۇپ ئۇلارنى چەكلىمىگەنلىكى ۋە ئۇلار بىلەن بىرگە قالغانلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭ چېچى ۋە ساقىلىدىن تۇتۇپ ئۆزى تەرەپكە تارتتى. ھارۇن مۇساغا ئۇنىڭ كۆيۈنۈشىنى تەلەپ قىلىپ ئۆزرە ئېيتقان ھالدا مۇنداق دېدى: ئى قېرىندىشىم قەۋم ھەقىقەتەن مېنى ئاجىز دەپ ئويلاپ بوزەك قىلدى، ئۇلار مېنى ئۆلتۈرۋەتكىلى تاس قالدى، مېنى دۈشمەنلىرىمنى خۇشال قىلىدىغان جازا بىلەن جازالىمىغىن. ماڭا غەزەپلەنگەنلىكىڭ سەۋەبلىك مېنى ئاللاھنىڭ غەيرىگە ئىبادەت قىلىش ئارقىلىق ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچى قەۋىمنىڭ قاتارىدىن ھېسابلىمىغىن.

مۇسا پەرۋەردىگارىغا دۇئا قىلىپ مۇنداق دېدى: ئى پەرۋەردىگارىم! ماڭا ۋە قېرىندىشىم ھارۇنغا مەغپىرەت قىلغىن، بىزنى رەھمىتىڭ دائىرىسىگە كىرگۈزگىن، رەھمىتىڭ بىزنى ھەر تەرەپتىن قورشاپ تۇرىدىغان قىلغىن. ئى پەرۋەردىگارىمىز! سەن بىزگە ھەرقانداق رەھىم قىلغۇچىدىنمۇ رەھىم قىلغۇچىدۇرسەن.

شۈبھىسىزكى، موزاينى ئىبادەت قىلىدىغان ئىلاھ قىلىۋالغانلار پەرۋەردىگارىنى غەزەپلەندۈرگەنلىكى ۋە مەنسىتمىگەنلىكى ئۈچۈن پەرۋەردىگارىنىڭ ئېغىر غەزىپىگە ئۇچرايدۇ ۋە بۇ دۇنيادا خارلىققا قالىدۇ، ئاللاھقا يالغاننى توقۇغۇچىلارغا مۇشۇنداق جازا بېرىمىز.

شېرىك ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتىن ئىبارەت يامان ئەمەللەرنى قىلىپ قويۇپ، ئىمان ئېيتىپ ۋە گۇناھ -مەئسىيەتلەردىن چەكلىنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەۋبە قىلغانلارنى، يەنى بۇ تەۋبىدىن كىيىن شېرىكتىن ئىمانغا، گۇناھ-مەئسىيەتتىن تائەت -ئىبادەتكە قايتقانلارنى پەرۋەردىگارىڭ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى يېپىش ۋە كەچۈرۈش قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە رەھىم قىلغۇچىدۇر.

مۇسا ئەلەيھىسسالام غەزىپى بېسىلغاندىن كېيىن ئاچچىقلىغانلىقى ئۈچۈن تاشلىۋەتكەن تاختايلارنى ئالدى، بۇ تاختايلار ئازغۇنلۇقتىن ھىدايەت تېپىش ۋە ھەقىقەتنى بايان قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ۋە پەرۋەردىگارىنىڭ جازاسىدىن ئەندىشىلەنگەن، پەرۋەردىگارىنىڭ ئازابىدىن قورۇققان كىشىلەر ئۈچۈن رەھمەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىدى.

مۇسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى ئىچىدىكى بەزى جاھىل كىشىلەر موزايغا ئىبادەت قىلىپ قويغانلىقتىن پەرۋەردىگارىغا ئۆزرە ئېيتىش ئۈچۈن قەۋمىنىڭ ئىچىدىن ياخشى دەپ قاراكغان يەتمىش ئادەمنى تاللىدى. ئاللاھ ئۇلارغا كېلىدىغان ئورۇننى ۋەدە قىلدى، ئۇلار ئۇ يەرگە كەلگەندىن كېيىن ئاللاھنىڭ زاتى ئىلاھىدىن تەلەپ قىلىنمايدىغان ئىشنى سوراپ، مۇسا ئەلەيھىسسالامدىن ئاللاھنى كۆرسۈتىشىنى تەلەپ قىلدى، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارغا زەلزەلە(يەنى يەر تەۋرەش) يۈزلەندى، ئۇلار ئۇنىڭ قورقۇنچىسىدىن ھۇشىدىن كەتتى ۋە ھالاك بولدى، شۇنىڭ بىلەن مۇسا ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىغا يالۋۇرۇپ: ئى پەرۋەردىگارىم! ئەگەر سەن ئۇلارنى ۋە ئۇلار كېلىشتىن ئىلگىرى مېنى ھالاك قىلىشنى خالىغان بولساڭ ھالاك قىلاتتىڭ، ئارىمىزدىكى ئەخمەقلەرنىڭ قىلمىشى تۈپەيلى بىزنى ھالاك قىلامسەن،؟ قەۋمىمنىڭ موزايغا ئىبادەت قىلىشى پەقەت سىناق بولۇپ ئۇ ئارقىلىق سەن خالىغان ئادەمنى ئازدۇرىسەن ۋە خالىغان ئادەمنى ھىدايەت قىلىسەن، سەن بىزنىڭ ئىشىمىزغا ئىگە بولغۇچىسەن، بىزنىڭ گۇناھىمىزنى مەغپىرەت قىلغىن، كەڭرى رەھمىتىڭ ئارقىلىق بىزگە رەھىم قىلغىن، سەن گۇناھنى ئەڭ ياخشى مەغپىرەت قىلغۇچىسەن ۋە ئەڭ ياخشى كەچۈرگۈچىسەن، دېدى.

سەن بىزنى بۇ دۇنيادا نېئمەت ۋە خاتىرجەملىك بىلەن ھۆرمەتلىك قىلغان، ياخشى ئەمەلگە مۇۋەپپەق قىلغان، سەن ئاخىرەتتە جەننەتنى تەييارلىغان سالىھ بەندىلىرىڭنىڭ جۈملىسىدىن قىلغىن. بىز ھەقىقەتەن ساڭا تەۋبە قىلدۇق، كەمچىلىكىمىزنى ئىقرار قىلىپ سەن تەرەپكە قايتتۇق. ئاللاھ ئېيتتى: ئازابىم بىلەن بەختسىزلىككە سەۋەب قىلغان ئادەملەردىن خالىغان ئادەمنى ئازاپلايمەن. مېنىڭ رەھمىتىم دۇنيادا ھەممە نەرسىگە ئورتاقتۇر، رەھمىتىم يەتمىگەن ۋە پەزلى-ئېھسانىمغا ئېرىشمىگەن بىرمۇ مەخلۇق يوق. مەن ئاخىرەتتىكى رەھمىتىمنى، بۇيرۇقلىرىمنى ئىجرا قىلىش، چەكلىمىلىرىمدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولغانلارغا، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى ھەقلىق ئادەملەرگە بەرگەنلەرگە، ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتقانلارغا تېگىشلىك قىلىمەن.

ئۇلار مۇھەممەت ئەلەيھىسسالامغا ئەگىشىدۇ، ئۇ ئوقۇش ۋە يېزىشنى بىلمەيدىغان ئۇممى پەيغەمبەردۇر، ئۇنىڭغا پەقەت پەرۋەردىگارى ۋەھىي قىلىدۇ. ئۇلار ئۇنىڭ ئىسمى، سۈپەتلىرى ۋە ئۇنىڭغا نازىل قىلىنغان نەرسىلەرنى مۇساغا نازىل قىلىنغان تەۋراتتا، ئىساغا نازىل قىلىنغان ئىنجىلدا يېزىلغانلىقىنى تاپىدۇ. ئۇ، ئۇلارنى ياخشى ئىشلارغا بۇيرۇيدۇ، يامان ئىشلاردىن چەكلەيدۇ، ئۇلارغا زىيىنى بولمىغان يېمەكلىك، ئىچىملىك ۋە نىكاھلىنىشلاردىن ئىبارەت ھۇزۇر-ھالاۋەتلەرنى ھالال قىلىدۇ، ناپاك نەرسىلەرنى ھارام قىلىدۇ، مەيلى قەستەن ئۆلتۈرگەن ياكى خاتالىشىپ ئادەم ئۆلتۈرگەن بولسۇن قاتىلنى ئۆلتۇرۇشنىڭ ۋاجىپلىقىغا ئوخشاش ئۇلار بۇيرۇلغان ئېغىر بۇيرۇقلار ئۇلاردىن يىنىكلىتىلدى. بەنى ئىسرائىل ۋە ئۇلاردىن باشقا ئۇنىڭغا ئىمان ئېيتقانلار، ئۇنى ھۆرمەتلىگەنلەر، تاجاۋۇزچى كاپىرلارغا قارشى ئۇنىڭغا ياردەم بەرگەنلەر، ئۇنىڭغا نازىل قىلىنغان يېتەكچى نۇرغا ئوخشاش قۇرئانغا ئەگەشكەنلەر، تەلىپىگە ئىرىشىپ، ئەنسىرىگىنىدىن ئامان بولۇپ نىجات تاپقۇچىلاردۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: ئى ئىنسانلار! مەن ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ھەممىڭلارغا ئاللاھ تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچىمەن، ئاسمانلارنىڭ ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقى مەبۇد يوقتۇر، ئاللاھ ئۆلۈكلەرنى تېرىلدۈرىدۇ، تىرىكلەرنى ئۆلتۇرىدۇ. ئى ئىنسانلار! ئاللاھقا ۋە ئوقۇش يېزىشنى بىلمەيدىغان ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى مۇھەممەت ئەلەيھىسسالامغا ئىمان كەلتۈرۈڭلار، ئۇ پەقەت پەرۋەردىگارى ۋەھىي قىلغان ۋەھىينى ئېلىپ كەلدى، ئۇ ئاللاھقا ئىيمان كەلتۈرىدۇ، ئۇ ئۆزىگە ۋە ئۆزىدىن ئىلگىرىكى پەيغەمبەرلەرگە نازىل قىلىنغان نەرسىلەرنى ئايرىماستىن ئىشىنىدۇ. دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مەنپەئەتلىك نەرسىلەرگە ئىرىشىشىڭلار ئۈچۈن ئۇ پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەردە ئۇنىڭغا ئەگىشىڭلار.

مۇسانىڭ قەۋمى ئىچىدە يەنى بەنى ئىسرائىل ئىچىدە ھەق ئۈستىدە تۇرىۋاتقان بىر جامائەت بولۇپ، ئۇلار كىشىلەرنى توغرا دىنغا باشلايدۇ، ئادالەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ، زۇلۇم قىلمايدۇ.

بىز بەنى ئىسرائىلنى ئون ئىككى قەبىلىگە بۆلدۇق، مۇسانىڭ قەۋمى ئۇنىڭدىن سۇ تەلەپ قىلىپ ئاللاھقا دۇئا قىلىشنى تەلەپ قىلغان چاغدا، مۇساغا: «ئى مۇسا! ھاساڭ بىلەن تاشنى ئۇرغىن» دەپ ۋەھىي قىلدۇق، مۇسا تاشنى ئۇردى، ئۇنىڭدىن ئون ئىككى قەبىلىنىڭ سانى بويىچە ئون ئىككى بۇلاق ئېتىلىپ چىقتى، ئۇلاردىن ھەربىر قەبىلە ئۆزىنىڭ سۇ ئىچىدىغان ئورنىنى بىلدى، بىر قەبىلىنىڭ ئورنىغا يەنە بىر قەبىلە شېرىك بولالمايدۇ. بۇلۇتنى ئۇلار ماڭغاندا مېڭىپ، ئۇلار توختىغاندا توختايدىغان ھالەتتە ئۇلارغا سايىۋەن قىلىپ بەردۇق. بىز ئۇلارغا نېئمەتلىرىمىزدىن ھەسەلگە ئوخشاش تاتلىق ئىچىملىكنى، بۆدۈنىگە ئوخشايدىغان گۆشى ئېسىل كىچىك قۇشنى چۈشۈردۇق، ئۇلارغا ئېيتتۇقكى: «بىز رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەرنىڭ ئېسىللىرىدىن يەڭلار». ئۇلار زۇلۇم نېئمەتكە كۇپۇرلۇق قىلىش ۋە نېئمەتنى ھەقىقى قەدىرلىمەسلىكى سەۋەبلىك بىزگە ھېچقانداق زىيان سالالىغىنى يوق، لېكىن ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا قارشى چىقىش، ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ھالاكەت ئورۇنلىرىغا كەلگەن چاغدا نېسىۋىلىرىنى كەمەيتىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە ئۆزلىرى زۇلۇم قىلدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئەسلىگىن، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ تائالا بەنى ئىسرائىلغا: بەيتۇلمۇقەددەسكە كىرىڭلار، ئۇنىڭ كەنىتلىرىنىڭ مېۋىلىرىدىن قايسى ئورۇندا قاچان خالىساڭلار يەڭلار دېدى. ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزدىن خاتالىقلىرىمىزنى ئۆچۈرگىن دەڭلار، ئىشىكتىن پەرۋەردىگارىڭلارغا بويسۇنۇپ رۇكۇ قىلغان ھالدا كىرىڭلار، ئەگەر ئاشۇنداق قىلساڭلار گۇناھىڭلارنى كەچۈرىمىز، ياخشىلىق قىلغۇچىلارغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتنىڭ ياخشىلىقلىرىنى زىيادە قىلىپ بېرىمىز، دېدى.

ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى زالىملار ئۇلارغا بۇيرۇق قىلىنغان سۆزلەرنى ئۆزگەرتىۋەتتى، ئۇلار «شەئىيرە» دىگەن سۆزنىڭ ئورنىغا «ھەببە» دېدى، مەغپىرەت تەلەپ قىلىشتىن ئىبارەت بۇيرۇلغان نەرسىلەرگە ئورۇن باسار قىلىپ «شەئىرە » دىگەن سۆزنىڭ ئورنىغا« ھەببە» دېدى، ئۇلار بۇيرۇلغان ئىشلارنى ئۆزگەرتتى، ئۇلار باشلىرىنى ئىگىپ ئاللاھقا بويسۇنغان ھالەتتە كىرىشنىڭ ئورنىغا ئارقىسىچە سۆرۈلۈپ كىردى. زۇلۇملىرى سەۋەبلىك بىز ئۇلارغا ئاسماندىن ئازاب ئەۋەتتۇق.

ئەي پەيغەمبەر! يەھۇدىيلاردىن دېڭىز بويىدىكى شەھەرنىڭ قىسسىسى ھەققىدە ئۇلارغا ئەسلىتىش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ئىلگىرىكىلەرنى قانداق جازالىغانلىقىنى سورىغىن، ئۆز ۋاقتىدا ئۇلار شەنبە كۈنىدە بېلىق تۇتۇشتىن چەكلەنگەندىن كېيىن بېلىق تۇتۇش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدىن ھالقىدى. شۇنداقلا ئاللاھ تائالا ئۇلارنى شەنبە كۈنىدە دېڭىز يۈزىگە بېلىقلارنى ئاشكارا كەلتۈرۈش ئارقىلىق سىنىدى. بېلىقلار باشقا كۈندە كەلمەيتتى. ئۇلارنىڭ ئاللاھقا ئىتائەتسىزلىك قىلغانلىقى ۋە گۇناھ ئۆتكۈزگەنلىكى سەۋەبلىك ئۇلارنى سىنىدى. ئۇلار بېلىق تۇتۇش ئۈچۈن ئورەك كولاپ ئۇ يەرگە تورلىرىنى تاشلاپ ھىيلە ئىشلەتتى. شەنبە كۈنىدە بېلىقلار تورغا كېلەتتى، ئۇلار تورنى يەكشەنبە كۈنى ئېلىپ بېلىقلارنى يەيتتى.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا ئۇلاردىن بىر جامائە ئادەملەر ئىنسانلارنى يامان ئىشلاردىن توساتتى ۋە ئۇلارنى ئاگاھلاندۇراتتى، باشقا بىر جامائە بۇ جامائەگە گۇناھ -مەئسىيەت ئۆتكۈزگەنلىكى ئۈچۈن ئاللاھ دۇنيادا جازالايدىغان ياكى قىيامەت كۈنى قاتتىق ئازابلايدىغان جامائەگە نېمە ئۈچۈن نەسىھەت قىلىسىلەر؟، دېدى. بىزنىڭ ئۇلارغا قىلغان نەسىھىتىمىز؛ ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن چەكلەشنى تەرك ئەتكەنلىكىمىز سەۋەبىدىن جازاغا ئۇچرىماسلىقىمىز ۋە ئۇلارنىڭ ۋەز-نەسىھەتتىن مەنپەئەت ئېلىپ گۇناھ-مەئسىيەتتىن قول ئۈزۈشى ئۈچۈن ياخشىلىققا بۇيرۇپ يامانلىقتىن چەكلەشتىن ئىبارەت بۇيرۇلغان ئىشلارنى قىلىش ئارقىلىق ئاللاھقا ئۆزۈر بايان قىلىش ئىكەنلىكىنى خاتىرلەتكىن .

ئاسىيلار ۋەز-نەسىھەتتىن يۈز ئۆرىگەن، گۇناھ-مەئسىيەتتىن قول ئۈزمىگەن چاغدا بىز يامان ئىشتىن ساقلانغۇچىلارنى ئازابتىن قۇتقۇزدۇق. شەنبە كۈنى بېلىق تۇتۇپ ھەددىدىن ئېشىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلارنى ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققانلىقى ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتە چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن قاتتىق ئازابقا دۇچار قىلدۇق.

ئۇلار ئاللاھقا ئاسىي بولۇشتا ھەددىدىن ئىشىپ ۋەز-نەسىھەت قۇبۇل قىلمىغان چاغدا ئۇلارغا: «ئى ئاسىيلار! خار مايمۇن بولۇپ كېتىڭلار» دېدۇق. ئۇلار ئىرادە قىلغىنىمىزدەك بولۇپ كەتتى. ھەقىقەتەن بىز بىر شەيئىنى ئىرادە قىلساق ئۇنىڭغا قىلىدىغان بۇيرۇقىمىز: «ۋۇجۇتقا كەل» دېسەكلا ۋۇجۇتقا كېلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! بايان قىلغىن، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ يەھۇدىيلارغا ھاياتى دۇنيادا قىيامەت كۈنىگىچە ئۇلارنى ئازابلايدىغان ۋە خارلايدىغان كىشىلەرنى چوقۇم باشلىق قىلىدىغانلىقىنى ئېنىق بىلدۈردى. ئى پەيغەمبەر! شۈبھىسىزكى پەرۋەردىگارىڭ ئاسىيلىق قىلغۇچىلارنى ئەلۋەتتە تىز جازالىغۇچىدۇر، ھەتتا ئۇلار دۇنيادا جازالىنىشى مۇمكىن، بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ گۇناھلىرىنى ئەلۋەتتە مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر، ئۇلارغا مەرھەمەت قىلغۇچىدۇر.

بىز يەھۇدىيلارنى يەر يۈزىدە توپلاشقىنىدىن كېيىن بىر قانچە پىرقىلەرگە بۆلىۋەتتۇق، ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئاللاھنىڭ ھەقلىرى ۋە بەندىلەرنىڭ ھەقلىرىنى ئادا قىلغان سالىھلىرىمۇ ۋە نورماللىرىمۇ بارئىدى، گۇناھ-مەئسىيەت بىلەن ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغانلىرىمۇ بار ئىدى، ئۇلارنىڭ گۇناھ- مەئسىيەتتىن قايتىشىنى ئۈمىد قىلىپ، بىز ئۇلارنى كەڭرىچىلىك ۋە قاتتىقچىلىق بىلەن سىنىدۇق.

ئۇلاردىن كېيىن ئۇلارغا ۋارىسلىق قىلغان يامان ئەۋلادلار كېلىپ ئىلگىرىكىلەردىن تەۋراتنى ئالدى، ئۇلار تەۋراتنى ئوقۇيتتى، تەۋراتنىڭ ئىچىدىكى مەزمۇنلارغا ئەمەل قىلمايتتى. ئۇلار ئازراق مال-دۇنيانىڭ بەدىلىگە ئاللاھنىڭ كىتابىنى بۇرمىلاش، ئاللاھ نازىل قىلغىنىدىن باشقا چۈشەنچە بىلەن ھۆكۈم قىلىشتىن ئىبارەت ئېغىر جىنايەتنى ئۆتكۈزۈپ تۇرۇغلۇق، ئاللاھنىڭ ئۆزلىرىنى مەغپىرەت قىلىشىنى ئۈمىد قىلاتتى. ئەگەر ئۇلارغا دۇنيانىڭ ئەرزىمەس مال-مۈلۈكلىرى كەلسە، ئۇلار ئۇنى ئارقىمۇ-ئارقا ئالاتتى. ئاللاھ ئۇلاردىن ۋەھيىنى بۇرمىلىماستىن ۋە ئۆزگەرتمەستىن پەقەت ھەقىقەتنىلا سۆزلىشىگە ئەھدە ئالمىدىمۇ؟!. ئۇلارنىڭ ئاللاھنىڭ كىتابىغا ئەمەل قىلىشنى تەرك ئېتىشى بېلىمسىزلىكتىن ئەمەس بەلكى ئۇ بىلىپ تۇرۇپ تەرك ئېتىش ئىدى. ئۇلار كىتابنىڭ ئىچىدىكى مەزمۇنلارنى ئوقۇغان ۋە بىلگەن ئىدى، شۇڭا ئۇلارنىڭ گۇناھى ئېغىرراق بولىدۇ. ئاخىرەت ۋە ئۇنىڭدىكى ئۈزۈلمەس نېئمەت ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادارلىق قىلىدىغانلار ئۈچۈن يوقاپ كېتىدىغان مال-دۇنيادىن ياخشىراقتۇر. ئۇلار ئاخىرەتتە ئاللاھنىڭ تەقۋادارلارغا تەييارلىغان نەرسىسىنىڭ ياخشى ۋە مەڭگۈلۈك ئىكەنلىكىنى چۈشەنمەمدۇ!؟.

كىتابنى مەھكەم تۇتىدىغانلار، يەنى ئۇنىڭدىكى بۇيرۇق ۋە چەكلىمىلەرنىڭ تەقەززاسى بويۇنچە ئەمەل قىلىدىغانلار، نامازنى ۋاقتىدا، شەرتلىرى، ۋاجىپ ۋە سۈننەتلىرىگە رىئايە قىلىش بىلەن ئوقۇيدىغانلارغا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە يارىشا مۇكاپات بېرىدۇ. ئاللاھ سالىھ ئەمەل قىلغان كىشىنىڭ ئەجرىنى زايا قىلىۋەتمەيدۇ.

ئەي مۇھەممەد! ئۆز ۋاقتىدا بەنى ئىسرائىل تەۋراتنى قۇبۇل قىلىشقا ئۇنىمىغان چاغدا تاغنى قومۇرۇپ ئۇلارنىڭ ئۈستىگە تىكلىدۇق، تاغ گويا ئۇلارنىڭ باشلىرىغا سايە تاشلاپ تۇرىدىغان بۇلۇتتەك بولۇپ قالدى، ئۇلار تاغنى ئۈستىلىرىگە چۈشۈپ كېتىدۇ دەپ ئويلىغانلىقىنى ئەسلەتكىن. ئۇلارغا: تەقۋادارلار قاتارىدا بولىشىڭلار ئۈچۈن بىز سىلەرگە بەرگەن نەرسىنى مەھكەم تۇتۇڭلار، ئۇنىڭدىكى ئاللاھ يولغا قويغان ئەھكاملارنى ئېسىڭلاردا ساقلاڭلار، ئۇنتۇپ قالماڭلار، دېيىلدى.

ئەي مۇھەممەد! بايان قىلغىن، ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭ ئادەم باللىرىنىڭ ئۇمۇرتقىلىرىدىن ئۇلارنىڭ ئەۋلاتلىرىنى چىقاردى، ئۇلارغا ئۆزىنىڭ ئۇلارنىڭ ياراتقۇچىسى ۋە پەرۋەردىگارى ئىكەنلىكىنى ئىقرار قىلىشتىن ئىبارەت ئۇلارنىڭ پىترىتىدىكى نەرسىلەر ئارقىلىق ئۆزىنىڭ پەرۋەردىگار ئىكەنلىكىنى ئىقرار قىلدۇرۇپ: «مەن سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار ئەمەسمۇ؟» دېدى، ئۇلارنىڭ ھەممىسى :«ھە-ئە، سەن بىزنىڭ پەرۋەردىگارىمىزدۇرسەن» دېدى. ئاللاھ: «سىلەرنىڭ قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ ھۆججىتىنى ئىنكار قىلىپ بىز بۇنى بىلمەپتىكەنمىز دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈن بىز سىلەرنى سىنىدۇق ۋە سىلەردىن ئەھدە ئالدۇق دېدى.

ياكى سىلەر ئاتا -بوۋىلىرىمىز ئەھدىنى بۇزۇپ ساڭا شېرىك كەلتۈرگەن ئىدى، بىز ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ شېرىكلىرىدە ئۇلارنى دورىغانتۇق دەپ ھۆججەت كەلتۈرمەسلىكىڭلار ئۈچۈن، سىلەرنىڭ ئى پەرۋەردىگارىمىز!: «ئىلگىرى ساڭا شېرىك كەلتۈرۈش ئارقىلىق ئەمەللىرىنى يوق قىلىۋەتكەن ئاتا-بوۋىلىرىمىزنىڭ قىلمىشى تۈپەيلى جازالامسەن؟ بىز بىلىمسىزلىكىمىز ۋە ئاتا-بوۋىلىرىمىزنى دورىغانلىقىمىز ئۈچۈن بىزنىڭ ھېچقانداق گۇناھىمىز يوق» دېمەسلىكىڭلار ئۈچۈن ،( ھەقىقەتەن سىلەرنى سىنىدۇق ۋە سىلەردىن ئەھدە ئالدۇق).

ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەرنىڭ ئاقىۋىتى ھەققىدە ئايەتلىرىمىزدە بايان قىلغىنىمىزدەك، ئۇلارنىڭ ئاللاھقا بەرگەن ئەھدىسىدە كەلگىنىگە ئوخشاش شېرىكتىن تەۋھىدكە ۋە بىر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا قايتىشى ئۈچۈن ئۇلارغىمۇ بايان قىلىپ بېرىمىز.

ئەي پەيغەمبەر! بەنى ئىسرائىلغا ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن شۇنداق بىر ئادەمنىڭ خەۋىرىنى ئوقۇپ بەرگىنكى بىز ئۇنىڭغا ئايەتلىرىمىزنى بەردۇق، ئۇ ئايەتلىرىمىزنى بىلدى، ئايەتلىرىمىز تەقەززا قىلغان ھەقىقەتنى چۈشەندى، لېكىن ئۇنىڭغا ئەمەل قىلمىدى، بەلكى ئۇنى تەرك ئەتتى، ئۇنىڭدىن ئۆزىنى چەتكە ئالدى، ئاندىن شەيتان ئۇنىڭغا يېقىنلىشىپ ئۇنىڭ دوستى بولۇپ قالدى. ئۇ ھىدايەت تاپقۇچىلاردىن بولغىنىدىن كېيىن ئازغۇنلاردىن بولۇپ قالدى.

ئەگەر بىز ئۇنىڭغا بۇ ئايەتلەر بىلەن مەنپەئەت يەتكۈزۈشنى خالىغان بولساق ئىدۇق ئۇنى ئەمەلگە مۇۋەپپەق قىلىپ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە كۆتۈرەتتۇق، لېكىن ئۇ دۇنيانى ئاخىرەتنىڭ ئالدىغا قويۇپ دۇنيانىڭ شەھۋەتلىرىگە بېرىلگەن چاغدا ئۆزىنى خارلىققا ئېلىپ بارىدىغان نەرسىنى تاللىدى، ھاۋايى-ھەۋەسكە ئەگەشتى، ئۇ دۇنياغا قاتتىق ھېرىسمەن بولۇشتا گويا بىر ئىتقا ئوخشايدۇكى، ئۇ ھەرقانداق ئەھۋالدا تىلىنى چىقىرىپ ھاسىراۋېرىدۇ، ئەگەر ئۇ ياتسىمۇ تىلىنى چىقىرىپ ھاسىرايدۇ، ئەگەر قوغلىۋېتىلسىمۇ تىلىنى چىقىرىپ ھاسىرايدۇ. ئەنە شۇ بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ئازغان قەۋمنىڭ مىسالىدۇر. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلار تەپەككۇر قىلىپ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىش ۋە ئازغۇنلۇقتىن يېنىشى ئۈچۈن ئۇلارغا بۇ قىسسىنى سۆزلەپ بەرگىن.

بىزنىڭ دەلىللىرىمىز ۋە پاكىتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىپ ئۇنىڭغا ئىشەنمىگەن، بۇنىڭ بىلەن ھالاكەت ئورۇنلىرىغا كېلىپ ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلغان قەۋمدىنمۇ يامانراق قەۋم يوق.

ئاللاھ كىمنى توغرا يولدا مېڭىشقا مۇۋەپپەق قىلىدىكەن ئۇ ھەقىقى ھىدايەت تاپقۇچىدۇر، كىمنى توغرا يولدىن يىراقلاشتۇرىدىكەن ئەنە شۇلار ئۆزلىرىنىڭ ھەقىقى نېسىۋىسىنى كەمەيتكۈچىلەر بولۇپ، ئۇلار قىيامەت كۈنى ئۆزىنى ۋە ئائىلىسىنى زىيانغا ئۇچرىتىدۇ، بېلىڭلاركى مانا بۇ ئوچۇق زىيانكارلىقتۇر.

ھەقىقەتەن بىز ئۇلارنىڭ دەۋزەخ ئەھلىنىڭ ئەمىلىنى قىلىدىغانلىقىنى بىلگەنلىكىمىز ئۈچۈن ئىنسان ۋە جىنلاردىن نۇرغۇنلىرىنى جەھەننەم ئۈچۈن ياراتتۇق. ئۇلارنىڭ قەلبلىرى بولسىمۇ نېمىنىڭ پايدىلىق نېمىنىڭ زىيانلىق ئىكەنلىكىنى بىلمەيدۇ. كۆزلىرى بولسىمۇ ئۆزىدىكى ۋە ئۇپۇقتىكى ئاللاھنىڭ مۆجىزىلىرىنى چۈشۈنۈپ ئۇنىڭدىن ئىبرەت ئالمايدۇ. ئۇلارنىڭ قۇلاقلىرى بولسىمۇ ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ئاڭلاپ ئۇنىڭ مەقسەتلىرىنى تەپەككۇر قىلمايدۇ. ئەنە شۇلار ئەقىلنىڭ يوق بولىشىدا ھايۋانلارغا ئوخشاش بەلكى ھايۋانلاردىنمۇ بەتتەرراقتۇر. ئەنە شۇلار ئاللاھقا ۋە ئاخرەت كۈنىگە ئىمان ئېيتىشتىن غەپلەتتە قالغۇچىلاردۇر.

ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلۇقى ۋە كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان گۈزەل ئىسىملىرى بار. مەقسىتىڭلارنى تەلەپ قىلىشتا ئاللاھقا شۇ ئىسىملارنى ۋەسىلە قىلىپ دۇئا قىلىڭلار. ئاللاھنى شۇ ئىسىملار بىلەن مەدھىيىلەڭلار. بۇ ئىسىملارنى ئاللاھتىن باشقىسىغا قوللۇنۇپ ياكى بۇ ئىسىملارنى ئاللاھقا ئىشلەتمەي مەنالىرىنى بۇرمىلاپ ئاللاھنى مەخلۇقاتلارغا ئوخشىتىش ئارقىلىق ھەقىقەتتىن چەتنەپ كەتكەنلەرنى تەرك ئېتىڭلار. بىز ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى تۈپەيلى دەرتلىك ئازاب بىلەن جازالايمىز.

بىز ياراتقان بەندىلەر ئىچىدە ئۆزى ھەق يولدا ماڭغان، باشقىلارنى ئۇنىڭغا چاقىرغان، ئادالەت بىلەن ھۆكۈم قىلىدىغان ۋە باشقىلارغا زۇلۇم قىلمايدىغان بىر جامائە بار.

بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلغان، ئايەتلىرىمىزگە ئىمان ئېيتماستىن بەلكى ئۇنى ئىنكار قىلغانلارغا رىزىق ئىشىكلىرىنى ئاچىمىز، (بۇ) ئۇلارنى ھۆرمەتلىگەنلىكتىن ئەمەس بەلكى ئۇلارنى ئاستا-ئاستا جازالىشىمىز ئۈچۈندۇر، ھەتتا ئۇلار تېخىمۇ ئازىدۇ، ئاندىن ئۇلارغا بىزنىڭ ئازابىمىز تۇيۇقسىز يېتىدۇ.

مەن ئۇلارنى جازالاشنى كېچىكتۈرىمەن، ھەتتاكى ئۇلار جازالانمايمىز دەپ ئويلاپ قالىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق كۇپۇرلۇقنى داۋاملاشتۇرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلارغا بېرىلىدىغان ئازاب ئېغىرلىشىدۇ. مېنىڭ تەدبىرىم ھەقىقەتەن كۈچلۈكتۇر، مەن ئۇلارغا ئېھسان قىلغاندەك كۆرۈنۈپ ئۇلارنى جازالايمەن.

ئاللاھنىڭ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلار تەپەككۇر قىلىپ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ مەجنۇن ئەمەس ئىكەنلىكى ئاشكارا بولۇش ئۈچۈن ئەقىللىرىنى ئىشلەتمەمدۇ؟ ئۇ پەقەتلا ئاللاھ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن ئەۋەتكەن ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىدۇر.

ئۇلار ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى ئاللاھنىڭ مۈلكىگە، ئاللاھ ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا ياراتقان ھايۋان، ئۆسۈملۈك ۋە ئۇنىڭدىن باشقا مەخلۇقاتلارغا، تۈگەشكە ئاز قالغان ئۆمۈرلىرىگە قاراپ ۋاقىت قولدىن كىتىپ قېلىشتىن ئىلگىرى تەۋبە قىلمامدۇ؟، ئەگەر ئۇلار قۇرئانغا ۋە قۇرئاننىڭ ئىچىدىكى ۋەدە ۋە ئاگاھلاندۇرۇشقا ئىمان ئېيتمىىسا ئۇلار قۇرئاندىن باشقا قايسى كىتابقا ئىشىنىدۇ؟!.

ئاللاھ كىمنى ھەقىقەتكە ھىدايەت قىلمىسا ۋە ئۇنى توغرا يولدىن ئازدۇرۇۋەتسە ئۇنى توغرا يولغا باشلايدىغان ھىدايەت قىلغۇچى بولمايدۇ. ئاللاھ ئۇلارنى ئازغۇنلىقى ۋە كۇپۇرلىقىغا تاشلاپ قويىدۇ، ئۇلار تېڭىرقاپ توغرا يولغا ماڭالمايدۇ.

ئۇلار سەندىن قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقى ھەققىدە سورايدۇ، ئەي مۇھەممەد! ئېيتقىنكى: قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقىنى مەنمۇ ۋە مەندىن باشقىلارمۇ بىلمەيدۇ، ئۇنى پەقەت بىر ئاللاھ بىلىدۇ، ئۇنىڭ بەلگىلەنگەن ۋاقتىدا پەقەت ئاللاھلا مەيدانغا چىقىرىدۇ. قىيامەتنىڭ قاچان بولىدىغانلىقى ئاسمان- زېمىن ئەھلىگە مەخپىدۇر، ئۇ سىلەرگە پەقەت تۇيۇقسىزلا كېلىدۇ. گويا سەن قىيامەتنى بىلىشكە ناھايىتى ھېرىسمەندەك ئۇ ھەققىدە سەندىن سورىشىدۇ، ئۇلار سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ ھەققىدىكى ئىلمىڭ مۇكەممەل بولغانلىقى ئۈچۈن قىيامەت ھەققىدە سورىمايدىغانلىقىڭنى بىلمەيدۇ. ئەي مۇھەممەد! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: قىيامەتنىڭ قاچان بولۇشىنى بىر ئاللاھ ئۆزى بىلىدۇ، لېكىن كىشىلەرنىڭ تولىسى ئۇنى بىلمەيدۇ.

ئەي مۇھەممەد! ئېيتقىنكى: ئاللاھ خالىمىسا ئۆزۈمگە پايدا يەتكۈزۈش، ئۆزۈمدىن زىياننى دەپئى قىلىش قولۇمدىن كەلمەيدۇ، بۇ پەقەت ئاللاھقا مەنسۇپتۇر. مەن پەقەت ئاللاھ ماڭا بىلدۇرگەننىلا بېلىمەن، غەيىبنى بىلمەيمەن، ئەگەر غەيىبنى بىلگەن بولسام ئىدىم، بولۇشتىن ئىلگىرىكى ئىشلارنى بىگەنلىكىم ۋە بولىدىغان ئىشلارنى بىلگەنلىكىم سەۋەبلىك ئۆزۈمگە پايدا يەتكۈزۈپ زىياننى توسۇپ قالالىغان بولاتتىم. مەن پەقەت ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن ئاللاھنىڭ دەھشەتلىك ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرىدىغان، مېنىڭ ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئىكەنلىكىمگە ئىشىنىپ مەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرنى تەستىقلايدىغان قەۋمگە ئاللاھنىڭ كاتتا مۇكاپاتى بىلەن خۇشخەۋەر بېرىدىغان پەيغەمبەردۇرمەن.

ئەي ئەر-ئاياللار! ئاللاھ سىلەرنى بىر جاندىن يەنى ئادەم ئەلەيھىسسالامدىن ياراتتى، ئادەمدىن ئۇنىڭ خوتۇنى ھەۋۋانى ياراتتى، ئادەمنىڭ ھەۋۋا بىلەن ئۈنسى-ئۈلپەت ئېلىپ خاتىرجەم بولىشى ئۈچۈن ھەۋۋانى ئۇنىڭ قوۋۇرغىسىدىن ياراتتى، ئەر ئايالى بىلەن يېقىنچىلىق قىلغاندىن كېيىن خوتۇنى ھېس قىلمايدىغان دەرىجىدە يېنىككىنە قورساق كۆتۈردى، چۈنكى ئۇ ھامىلە دەسلەپكى مەزگىلىدە ئىدى، ئايال ئېغىرلىق ھېس قىلماستىن ئۆز ھاجەتلىرىدىن چىقىپ قۇرساق كۆتۈرۈپ يۇردى، ئايالنىڭ قورسىقى يوغىناپ ئايال ئېغىرلاشقاندىن كېيىن ئەر-ئايال ئىككەيلەن پەرۋەردىگارىغا: ئى پەرۋەردىگارىمىز! ئەگەر بىزگە يارىتىلىشى بىجىرىم پەرزەنت ئاتا قىلساڭ ئەلۋەتتە نېئمەتلىرىڭگە شۈكرى قىلغۇچىلاردىن بولىمىز دەپ دۇئا قىلدى.

ئاللاھ ئۇلارنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ ئۇلارغا دۇئا قىلغىنىدەك بىجىرىم پەرزەنت ئاتا قىلغاندىن كېيىن، ئۇلار ئاللاھ ئاتا قىلغان نەرسىلەردە ئاللاھقا شېرىك كەلتۈردى. ئۇلار بالىلىرىنى ئاللاھتىن باشقىسىنىڭ قۇلى قىلىپ بالىسىنى ئابدۇلھارىس يەنى (ھارىسنىڭ قۇلى ) دەپ ئاتىدى. ئاللاھ ھەرقانداق شېرىكتىن پاكتۇر، ئۇ پەرۋەردىگارلىق ۋە ئىلاھلىقدا يەككە -يېگانىدۇر.

ئۇلار بۇ بۇتلارنى ۋە بۇنىڭدىن باشقىلىرىنى ئىبادەتتە ئاللاھقا شېرىك قىلامدۇ، ھالبۇكى ئۇلار بۇتلارنىڭ ھېچ نەرسىنى يارىتالمايدىغانلىقىنى شۇڭا ئىبادەتكىمۇ ھەقلىق بولمايدىغانلىقىنى بەلكى بۇتلارنىڭ مەخلۇق ئىكەنلىكىنى بېلىدۇ، ئۇلار قانداقمۇ بۇتلارنى ئاللاھقا شېرىك قىلىدۇ؟!

بۇ مەبۇدلار چوقۇنغۇچىلىرىغىمۇ ياردەم بېرەلمەيدۇ، ئۆزىگىمۇ ياردەم بېرەلمەيدىغان تۇرسا، ئۇلار قانداقمۇ بۇتلارغا ئىبادەت قىلىدۇ؟!

ئەي مۇشرىكلار! ئەگەر سىلەر ئاللاھنى قويۇپ ئىلاھ قىلىۋالغان بۇ بۇتلارنى ھىدايەتكە چاقىرساڭلار ئۇلار سىلەرنىڭ چاقىرىقىڭلارغا ئاۋاز قوشمايدۇ ۋە سىلەرگىمۇ ئەگەشمەيدۇ، سىلەر مەيلى ئۇلارنى دەۋەت قىلىڭلار، ياكى جىم تۇرۇڭلار بۇ ئۇلار ئۈچۈن بەرىبىردۇر، چۈنكى ئۇلار پەقەت جانسىز ۋە ئەقىلسىزدۇر، ئۇلار ئاڭلىيالمايدۇ ۋە سۆزلىيەلمەيدۇ.

ئەي مۇشرىكلار! سىلەر ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلغان نەرسىلەر ئاللاھنىڭ مەخلۇقلىرىدۇر، ئاللاھنىڭ مۈلكىدۇر، ئۇلار ئاللاھنىڭ مەخلۇقى بولۇشتا سىلەرگە ئوخشاش ھالبۇكى سىلەرنىڭ ئەھۋالىڭلار ئۇلاردىن ئەۋزەلراق، چۈنكى سىلەر ھايات سۆزلىيەلەيسىلەر، ماڭالايسىلەر، ئاڭلىيالايسىلەر ۋە كۆرەلەيسىلەر، بۇتلىرىڭلار بۇنداق ئەمەس، ئەگەر سىلەر داۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار ئۇلارنى چاقىرىپ بېقىڭلار سىلەرگە جاۋاپ قايتۇرۇپ باقسۇن.

سىلەر ئىلاھ قىلىۋالغان بۇتلارنىڭ مېڭىپ ھاجىتىنى قامدايدىغان پۇتلىرى بارمۇ؟ ياكى سىلەرنى كۈچ بىلەن قوغدايدىغان قولى بارمۇ؟ ياكى ئۇلارنىڭ غەيىبنى كۆرۈپ سىلەرگە خەۋەر قىلىدىغان كۆزلىرى بارمۇ ياكى ئۇلارنىڭ مەخپى ئىشلارنى ئاڭلاپ سىلەرگە يەتكۈزىدىغان قۇلاقلىرى بارمۇ؟. ئەگەر بۇتلار بۇلارنى قىلالمىسا، پايدا يەتكۈزۈپ زىياننى دەپئى قىلىدۇ دەپ ئۈمىد قىلىپ قانداقمۇ ئۇلارغا ئىبادەت قىلىسىلەر؟!. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: شېرىكلىرىڭلارنى چاقىرىڭلار ئاندىن كېيىن ماڭا زىيان يەتكۈزۈش ئۈچۈن ھىيلە ئىشلىتىڭلار، ماڭا مۆھلەت بەرمەڭلار.

ھەقەقەتەن مېنى قوغدايدىغان ئاللاھ مېنىڭ ياردەمچىم ۋە مېنىڭ مەدەتكارىمدۇر، مەن ئاللاھنىڭ ياردىمىدىن باشقىسىنى ئۈمىد قىلمايمەن، مەن سىلەرنىڭ بۇتلىرىڭلاردىن قورقمايمەن. ئاللاھ ماڭا ئاتا قىلغان قۇرئاننى ئىنسانلارغا ھىدايەت قىلىپ چۈشۈردى، ئۇ سالىھ بەندىلىرىگە ئىگىدارچىلىق قىلىدۇ، ئۇلارنى قوغدايدۇ ۋە ئۇلارغا ياردەم بېرىدۇ.

ئەي مۇشرىكلار! سىلەر ئىبادەت قىلىۋاتقان بۇ بۇتلىرىڭلار سىلەرگە ياردەم بېرەلمەيدۇ، ئۆزلىرىگىمۇ ياردەم بېرەلمەيدۇ، سىلەر ئاللاھنى قويۇپ قانداقمۇ ئۇلارغا ئىبادەت قىلىسىلەر؟!.

ئەي مۇشرىكلار! ئەگەر سىلەر ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلغان بۇتلىرىڭلارنى ھىدايەتكە چاقىرساڭلار ئۇلار چاقىرىقىڭلارنى ئاڭلىمايدۇ، سەن ئۇلارنىڭ شەكىللەندۈرۈلگەن كۆزلەر بىلەن ساڭا قاراپ تۇرۇۋاتقانلىقىنى كۆرىسەن، ھالبۇكى ئۇ جانسىز بولغانلىقى ئۈچۈن كۆرەلمەيدۇ. ھەقىقەتەن ئۇلار ئادەم بالىلىرىنىڭ ياكى ھايۋاناتلارنىڭ شەكلىدە بۇتلارنى ياسايتتى، بۇتلارنىڭ قول، پۇت ۋە كۆزلىرى بار ئىدى، لېكىن ئۇ بۇتلار جانسىز بولۇپ، ئۇلاردا نە ھاياتلىق نە ھەرىكەت يوق ئىدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئەپۇچان بولغىن، ئەخلاق ۋە ئەمەللەردىن ئاسان ئىشلارغا يۈزلەنگىن، كىشىلەرنى مىجەزى كېلىشمەيدىغان ئىشلارغا مەجبۇرلىمىغىن، چۈنكى بۇنداق قىلىش ئۇلارنى قاچۇرۇپ قويىدۇ. بارلىق گۈزەل سۆز ۋە گۈزەل ئىش-ھەركەتكە بۇيرىغىن، جاھىللاردىن يۈز ئۆرىگىن، جاھىللارغا ئۇلارنىڭ قىلغىنىنى قىلمىغىن، ساڭا كىم ئەزىيەت بەرسە ئۇنىڭغا ئەزىيەت بەرمىگىن، سىنى كىم مەھرۇم قالدۇرسا ئۇنى مەھرۇم قالدۇرمىغىن.

ئەي پەيغەمبەر ئەگەر سەن شەيتاننىڭ ساڭا ۋەسۋەسە سالماقچى بولغانلىقىنى ياكى ياخشىلىق قىلىشتىن توسماقچى بولغانلىقىنى ھېس قىلساڭ ئاللاھقا سېغىنىپ ئۇنىڭ شەررىدىن پاناھ تىلىگىن، ( ئۇنىڭدىن) ئاللاھ بىلەن ساقلانغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن سۆزۈڭنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ئىلتىجايىڭنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، شۇ سەۋەبتىن سېنى شەيتاندىن قوغدايدۇ.

ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولغان كىشىلەرگە شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىسى يېتىپ گۇناھكار بولۇپ قالسا، ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۇلۇغلىقى، ئاسىيلارنى جازالايدىغانلىقى ۋە ئىتائەت قىلغۇچىلارغا مۇكاپات بېرىدىغانلىقىنى ئەسلەيدۇ-دە گۇناھلىرىدىن تەۋبە قىلىدۇ، پەرۋەردىگارى تەرىپىگە قايتىدۇ، ئاندىن ئۇلار ھەقىقەت ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرىدۇ، گۇناھ-مەئسىيەتلەردىن ئويغىنىدۇ ۋە ئۇنىڭدىن يانىدۇ.

شەيتانلار ئاسىي ۋە كاپىر بۇرادەرلىرىنى گۇناھ ئۈستىگە گۇناھ قىلىپ بولىشىغا ئازدۇرىدۇ، نە شەيتانلار ئازدۇرۇشتىن توختاپ قالمايدۇ، نە ئىنسانلار ئىچىدىكى ئاسىيلار يامانلىق قىلىشتىن توختاپ قالمايدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ئەگەر سەن بىرەر مۆجىزە ئېلىپ كەلسەڭ ئۇلار سېنى ئىنكار قىلىپ ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈيدۇ، ئەگەر سەن ئۇلارغا مۆجىزە ئېلىپ كەلمىسەڭ، نېمىشقا ئۆزەڭ بىر مۆجىزە ئىجات قىلمىدىڭ، دەيدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: مەن ئۆزۈم بىر مۆجىزە كەلتۈرەلمەيمەن، مەن پەقەت ئاللاھنىڭ ۋەھىيسىگىلا ئەگىشىمەن، مەن سىلەرگە ئوقۇپ بېرىۋاتقان بۇ قۇرئان ياراتقۇچىڭلار ۋە ئىشلىرىڭلارنى ئورۇنلاشتۇرغۇچى ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەن ھۆججەت ۋە پاكىتتۇر. ئاللاھنىڭ مۇئمىن بەندىلىرىگە رەھمەت ۋە يىتەكچىدۇر، ئەمما مۇئمىن ئەمەسلەر بەخىتسىز ۋە ئازغۇنلاردۇر.

ئاللاھنىڭ سىلەرگە رەھمەت قىلىشى ئۈچۈن ئەگەر قۇرئان ئوقۇلسا قۇرئاننىڭ قىرائىتىگە قۇلاق سېلىڭلار، گەپ قىلماڭلار، باشقا ئىشلار بىلەن مەشغۇل بولماڭلار.

ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ ئاللاھنى يېلىنغان ۋە ئۇنىڭدىن قورۇققان ھالدا ياد ئەتكىن. پەزىلەتلىك ۋاقىتلاردىن بولغان ئەتتىگەن ۋە ئاخشامدا نورمال ئاۋازدا ئۇنىڭغا دۇئا قىلغىن. ئاللاھنىڭ زىكرىدىن غەپلەتتە قالغۇچىلاردىن بولمىغىن.

ئەي پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭنىڭ دەرگاھىدىكى پەرىشتىلەر ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشتىن باش تارتمايدۇ، بەلكى ئۇلار ئاللاھقا ئۈزۈلدۇرمەي ئىبادەت قىلىدۇ. ئۇلار كېچە-كۈندۇز ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتىدۇ ۋە بىر ئاللاھقىلا سەجدە قىلىدۇ.

ئەي پەيغەمبەر! ساھابىلىرىڭ سەندىن غەنىيمەتلەرنى قانداق تەقسىم قىلغانلىقىڭ ۋە كىملەرگە تەقسىم قىلغانلىقىڭ ھەققىدە سورايدۇ. ئەي پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ سوئالىغا جاۋاپ بېرىپ ئېيتقىنكى: غەنىيمەتلەر ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە خاستۇر، غەنىيمەتلەرنىڭ ئىشلىتىلىشى ۋە تارقىتىلىشى ھەققىدىكى ھۆكۈم ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە خاستۇر. سىلەرنىڭ ۋەزىپەڭلار پەقەت بويسۇنۇش ۋە باش ئىگىشتۇر. ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادارلىق قىلىڭلار. دوستلۇق، ئۆز-ئارا مۇناسىۋەت ئورنۇتۇش، ياخشى ئەخلاق ۋە ئەپۇ قىلىش ئارقىلىق ئاراڭلاردىكى ئاداۋەت ياكى مۇناسىۋەتنىڭ ئۈزۈلىشى قاتارلىق ئىشلارنى ئىسلاھ قىلىڭلار. ئەگەر ھەقىقى مۇئمىن بولساڭلار ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىڭلار، چۈنكى ئىمان تائەتكە ئۈندەپ گۇناھ-مەئسىيەتتىن يىراقلاشتۇرىدۇ. بۇ سوئال بەدر ۋەقەسىدىن كېيىن سورالغان ئىدى.

ئاللاھنىڭ نامى ياد ئېتىلسە ئۈنى ئۇلۇغلاش يۈزىسىدىن دىللىرىدا قورقۇنچ پەيدا بولۇپ دىللىرى ۋە بەدەنلىرى تائەتكە بويسۇنىدىغان، ئەگەر ئاللاھنىڭ ئايەتلىرى تىلاۋەت قىلىنسا ئۇنى تەپەككۇر قىلىش بىلەن ئىمانى كۈچىيىدىغان، پايدا -مەنپەئەتنى قولغا كەلتۇرۇپ زىياننى دەپئى قىلىشتا پەرۋەردىگارىغىلا تايىنىدىغان كىشىلەرلا ھەقىقى مۇئمىنلەردۇر.

ئۇلار نامازنى ئۆز ۋاقتىدا مۇكەممەل تەئدىل ئەركانلىرى بىلەن ئادا قىلىدۇ، بىز ئۇلارغا رىزىق قىلىپ بەرگەن نەرسىلەردىن (ئۈستىگە) ۋاجىپ بولغان ۋە ۋاجىپ بولمىغان نەپىقىلەرنى بېرىدۇ.

ئەنە شۇلار ھەقىقى مۇئمىنلەردۇر، چۈنكى ئۇلار ئىمان ۋە ئىسلام ئارىسىدىكى زاھىرى خىسلەتلەرنى ئۆزلىرىدە مۇجەسسەملەشتۈرگەندۇر. ئاللاھ ئۇلارنىڭ گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىپ ئېسىل رىزىق ئاتا قىلىدۇ، يۇقىرى مەرتىۋىگە نائىل قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى مۇكاپاتلايدۇ. ئۇ بولسىمۇ ئاللاھ ئۇلارغا تەييارلىغان نېئمەتلەردۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئاللاھ ھەقىقەتەن سىلەر غەنىيمەتنى تەقسىملەشتە ئىختىلاپلىشىپ ۋە تالاش-تارتىش قىلغىنىڭلاردىن كېيىن غەنىيمەتلەرنىڭ تەقسىماتىنى سىلەردىن تارتىۋېلىپ، غەنىمەت ھەققىدە ئۆزى ۋە ئۆزىنىڭ پەيغەمبىرى ھۆكۈم قىلغىنىدەك پەرۋەردىگارىڭ مۇئمىنلەردىن بىر تائىپە ياقتۇرمىسىمۇ ساڭا نازىل قىلغان ۋەھيى ئارقىلىق مۇشرىكلەر بىلەن ئۇچرىشىش ئۈچۈن سېنى مەدىنىدىن چىقىشقا بۇيرىدى.

ئەي پەيغەمبەر! مۇئمىنلەردىن بىر بۆلۈك كىشىلەر قاراپ تۇرۇپ ئۆلۈمگە ھەيدىلىۋاتقاندەك ئۇرۇشنىڭ بولىدىغانلىقى ئايدىڭلىشىپ بولغاندىن كېيىنمۇ مۇشرىكلار بىلەن ئۇرۇش قىلىش ھەققىدە سەن بىلەن مۇنازىرىلىشىدۇ، چۈنكى ئۇلار ئۇرۇشقا چىقىشنى قاتتىق يامان كۆرگەنلىكى سەۋەبلىك، ماددىي ۋە مەنىۋىي تەرەپتىن ھېچقانداق تەييارلىق قىلمىغان ئىدى.

ئەي مۇنازىرە قىلغۇچى مۇئمىنلەر! ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ سىلەرگە مۇشرىكلاردىن بولغان ئىككى گۇرۇھنىڭ بىرىدىن غالىب كېلىدىغىنىڭلارنى يەنى كارۋان ۋە ئۇلار ئېلىپ ماڭغان ماللارنى غەنىمەت ئېلىش ياكى مۇشرىكلار قوشۇنى بىلەن ئۇرۇشۇپ، ئۇلاردىن غالىپ كېلىشىڭلارنى ۋەدە قىلغانلىقىنى ئېسىڭلارغا ئىلىڭلار. سىلەر ئۇرۇش قىلماستىنلا ئىگەللەش ئاسان بولغانلىقى ئۈچۈن كارۋاندىن غالىب كېلىشنى ياخشى كۆرۈسىلەر. ئاللاھ ئىسلامنىڭ كۈچىنى نامايەن قىلىش مەقسىتىدە مۇشرىكلارنىڭ كاتىۋاشلىرىنى ئۆلتۈرۈپ، ئۇلاردىن نۇرغۇنلىرىنى ئەسىر ئېلىش ئۈچۈن سىلەرنى ئۇرۇش قىلىشقا بۇيرۇش ئارقىلىق ھەقىقەتنى روشەن ئوتتۇرىغا چىقىرىشنى ئىرادە قىلدى.

ئاللاھ راستلىقىغا دەلىللەرنى ئوتتۇرغا قويۇش ئارقىلىق ئىسلام ۋە ئىسلام ئەھلىنى ئاشكارىلاش ئارقىلىق ھەقنى ھەقىقەت بىلەن ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ. باتىلنىڭ باتىللىقىغا روشەن دەلىللەرنى كەلتۈرۈش ئارقىلىق باتىلنى يوققا چىقىرىدۇ. مۇشرىكلار ئۇنى يامان كۆرگەن تەقدىردىمۇ ئاللاھ ئۇنى ئاشكارىلايدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! بەدر كۈنىنى ئەسلەڭلار، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھتىن دۈشمىنىڭلارغا قارشى ياردەم تىلىدىڭلار، ئاللاھ سىلەرگە مەدەت بېرىمەن ۋە ئارقىمۇ-ئارقا چۈشىدىغان مىڭ پەرىشتە بىلەن ياردەم بېرىمەن دەپ دۇئايىڭلارنى ئىجابەت قىلدى.

ئەي مۇئمىنلەر! ئاللاھ سىلەرگە دۈشمىنىڭلارغا قارشى سىلەرگە ياردەم بېرىدىغانلىقى بىلەن بىشارەت بەردى. دىللىرىڭلار ئاللاھنىڭ نۇسرىتى بىلەن ئارام تېپىشى ئۈچۈن پەرىشتىلەر بىلەن ياردەم بېرىدۇ. غەلبە ساننىڭ كۆپلىكى، تەييارلىقنىڭ تولۇق بولىشى بىلەن مەيدانغا كەلمەيدۇ، پەقەت ئاللاھنىڭ تەرىپىدىنلا مەيدانغا كېلىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن پادىشاھلىقىدا غالىبتۇر، ھېچكىم ئاللاھنىڭ ئۇستىدىن غالىپ كېلەلمەيدۇ. ئاللاھ ھۆكۈم يولغا قويۇشتا ھىكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئەي مۇئمىنلەر! ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ سىلەرنى دۈشمىنىڭلارنىڭ قورقۇنچىسىدىن خاتىرجەم قىلىش ئۈچۈن سىلەرگە ئۇيقۇ بېغىشلىغانلىقىنى، سىلەرنى نىجاسەتلەردىن پاكلاش، قەلبلىرىڭلاردىن شەيتاننىڭ ۋەسۋەسىلىرىنى يوق قىلىش، دۈشمەنگە ئۇچراشقان چاغدا بەدەنلىرىڭلارنىڭ مۇستەھكەم، كۆڭۈللىرىڭلارنىڭ خاتىرجەم تۇرۇشى، قەدەملىرىڭلارنىڭ پېتىپ كەتمەسلىكى ۋە مەزمۇت تۇرۇشى ئۈچۈن ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇرۇپ زېمىننى قاتتىق قىلىپ بەرگەنلىكىنى ئەسلەڭلار.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا پەرۋەردىگارىڭ بەدرىدە مۇئمىنلەرگە ياردەمچى قىلغان پەرىشتىلەرگە: «ئى پەرىشتىلەر مەن ھەقىقەتەن سىلەر بىلەن بىللە، سىلەرگە ياردەم قىلىمەن، دۈشمەنلەرگە قارشى مۇئمىنلەرنىڭ ئىرادىلىرىنى كۈچەيتىڭلار، مەن كاپىرلارنىڭ دىللىرىغا قاتتىق قورقۇنچنى سالىمەن» دەپ ۋەھىي قىلدى. ئى مۇئمىنلەر كاپىرلارنىڭ ئۆلىشى ئۈچۈن بەدەنلىرىگە چېپىڭلار، ئۇلار سىلەر بىلەن ئۇرۇش قىلىشتىن توختىشى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ بوغۇملىرى ۋە پۇت-قوللىرىغا چېپىڭلار.

بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ئۇلار ھەقىقەتەن ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە قارشى چىقتى، بۇيرۇلغان ئىشلارنى ئىجرا قىلمىدى، چەكلەنگەن ئىشلاردىن يانمىدى. كىمكى بۇ ئىشلاردا ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە قارشىلىق قىلىدىكەن ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۇنى دۇنيادا ئۆلتۈرۈش ۋە ئەسىر ئېلىش بىلەن، ئاخىرەتتە دەۋزەخ بىلەن ئېغىر جازالايدۇ.

ئى ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە قارشى چىققۇچىلار! بايان قىلىنغان بۇ ئازاب سىلەر ئۈچۈندۇر، سىلەر ھاياتى دۇنيادىلا ئالدىراپ ئۇ ئازابنى تېتىڭلار، ئەگەر سىلەر كۇپۇرلۇقۇڭلار ۋە بويۇنتاۋلىقىڭلار ئۈستىدە ئۆلسەڭلار ئاخىرەتتە سىلەر ئۈچۈن دەۋزەخنىڭ ئازابى بار.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! ئەگەر سىلەر ئۇرۇشتا مۇشرىكلار بىلەن ئۆز-ئارا ئۇچرىشىپ قالساڭلار ئۇلارغا مەغلۇپ بولۇپ ئارقاڭلارنى قىلىپ قاچماڭلار. سىلەر ئۇلارنىڭ ئالدىدا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار، ئۇلار بىلەن ئۇچراشقاندا چىدامچان بولۇڭلار، ئاللاھ سىلەرگە ياردەم بېرىدۇ ۋە كۈچلەندۈرىدۇ.

كىمكى قايتا ئۇرۇش قىلىشنى ئويلاپ تاكتىكا ئىشلىتىش ئۈچۈن قاچقاندەك كۆرۈنۈش ئارقىلىق ئۇرۇش قىلىش ئۈچۈن ئىگىلمەستىن ياكى ياردەم تەلەپ قىلىۋاتقان مەۋجۇت مۇسۇلمان جامائەسەگە قېتىلماستىن دۈشمەنگە ئارقىسىنى قىلىپ قاچىدىكەن ئۇ ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ غەزىپى بىلەن قايتقان بولىدۇ ۋە ئاللاھنىڭ غەزىپىگە لايىق بولىدۇ، ئۇنىڭ ئاخىرەتتىكى جايى دەۋزەختۇر، ئۇنىڭ قايتىدىغان جايى نېمىدېگەن يامان ھە! ئۇنىڭ ئۆزگەرتكەن جايى نېمىدېگەن يامان ھە!

ئى مۇئمىنلەر! بەدر كۈنى مۇشرىكلارنى سىلەر ئۆز كۈچۈڭلار بىلەن ئۆلتۈرگىنىڭلار يوق بەلكى ئاللاھ سىلەرنىڭ ئۇلارنى ئۆلتۈرشۈڭلارغا ياردەم قىلدى. ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئاتقىنىڭنى سەن ئاتمىدىڭ، بەلكى ئۇنى ئاللاھ ئاتتى، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ سىنىڭ ئۇلارغا ئاتقىنىڭنى تەككۈزۈپ بەرگەن ئىدى، ( ئاللاھنىڭ بۇنداق قىلىشى مۇئمىنلەرنى شۈكۈر قىلسۇن دەپ ئۇلارنىڭ سانى ئاز تەييارلىقى ئاجىز بولسىمۇ دۈشمەنلىرىگە قارشى غەلبە ئاتا قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى سىناش ئۈچۈندۇر. ئاللاھ ھەقىقەتەن دۇئايىڭلارنى ۋە سۆزلىرىڭلارنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر. ئەمەللىرىڭلارنى ۋە سىلەرگە پايدىلىق ئىشلارنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر.

يۇقىرىدىكى ئىشلار ئاللاھ تەرىپىدىن كەلگەندۇر، ئاللاھ ئىسلامغا سۇيقەست پىلانلىغان كاپىرلارنىڭ ھىيلىسىنى ئاجىزلاشتۇرغۇچىدۇر.

ئەي مۇشرىكلار! ئەگەر سىلەر ھەددىدىن ئاشقان زالىملارغا ئاللاھنىڭ ئازاب چۈشۈرۈشىنى تىلىسەڭلار، ئاللاھ سىلەر تىلىگەن نەرسىنى ئاللىبۇرۇن چۈشۈرۈپ بولدى. ئاللاھ سىلەرگە جازا، تەقۋادارلارغا ئىبرەت بولىدىغان نەرسىنى چۈشۈردى. ئەگەر سىلەر بۇنى تىلەشتىن توختىساڭلار ئۇ سىلەرگە ياخشىدۇر، بەلكى ئاللاھ سىلەرگە مۆھلەت بېرىپ سىلەرنى ئالدىراپ جازالىماسلىقى مۇمكىن، ئەگەر سىلەر ئالاھنىڭ ئازابىنى قايتىدىن تىلىسەڭلار ۋە مۇئمىنلەر بىلەن يەنە ئۇرۇشساڭلار بىز سىلەرگە ئازاب چۈشۈرۈپ مۇئمىنلەرگە غەلبىنى چۈشۈرۈشكە ۋەدە قىلىمىز، سىلەرنىڭ قوشۇنىڭلار ۋە ياردەمچىلىرىڭلارنىڭ سانى كۆپ، تەييارلىقىڭلار تولۇق مۇئمىنلەرنىڭ سانى ئاز بولغان تەقدىردىمۇ ئۇ سىلەردىن ھېچ نەرسىنى بىھاجەت قىلالمايدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن مۇئمىنلەر بىلەن بىللىدۇر، ئۇلارغا ياردەم بېرىدۇ ۋە ئۇلارنى كۈچلەندۈرىدۇ. ئاللاھ كىم بىلەن بىرگە بولسا، ئۇ ئادەمدىن غالىپ كەلگۈچى بولمايدۇ.

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە بۇيرۇقىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىسىدىن يېنىش ئارقىلىق ئىتائەت قىلىڭلار. سىلەر تىلاۋەت قىلىنىۋاتقان ئايەتلىرىنى ئاڭلاپ تۇرۇپ ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا قارشى چىقىش ۋە چەكلىمىلىرىنى قىلىش ئارقىلىق ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرىمەڭلار.

ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر ئاللاھنىڭ ئايەتلىرى تىلاۋەت قىلىنسا ۋەز-نەسىھەت قۇبۇل قىلىدىغان رەۋىشتە ئاڭلاپ، ئاڭلىغىنىدىن مەنپەئەتلەنمەي تۇرۇپ بىزگە تىلاۋەت قىلىنغان قۇرئاننى قۇلاقلىرىمىز بىلەن ئاڭلىدۇق دېگەن مۇناپىق ۋە مۇشرىكلارغا ئوخشاش بولماڭلار.

شۈبھىسىزكى، ئاللاھنىڭ نەزىرىدە مەخلۇقاتلار ئىچىدىن يەر-يۈزىدىكى ھايۋانلارنىڭ ئەڭ يامىنى ھەقىقەتنى قۇبۇل قىلىدىغان رەۋىشتە ئاڭلىماي گاس بولىۋالغان، ھەقنى سۆزلىمەي گاچا بولىۋالغان كىشىلەردۇر، ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇق ۋە چەكلىمىلىرىنى ھېس قىلالمايدۇ.

ئەگەر ئاللاھ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغان بۇ مۇشرىكلاردا بىرەر ياخشىلىق بار دەپ بىلسە ئىدى ئەلۋەتتە ئۇلارغا مەنپەئەتلىنىدىغان، ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ھۆججەت ۋە پاكىتلارغا ئېسىلىدىغان رەۋىشتە ھەقىقەتنى ئاڭلىتاتتى، لېكىن ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىچىدە ياخشىلىق يوق دەپ بىلدى، ئەگەر ئاللاھ ئۇلارغا ئاڭلاتقان تەقدىردىمۇ ئۇلار يۈز ئۆرۈپ بويۇنتاۋلىق قىلغان ھالەتتە ئىماندىن باش تارتىدۇ.

ئەي ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان كىشىلەر! ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى (سىلەرنى) بىر ئىشقا بۇيرىغان چاغدا بويسۇنۇڭلار، بىر ئىشتىن چەكلىگەن چاغدا ئۇنىڭدىن يىراق تۇرۇڭلار، ئەگەر سىلەرنى ھاياتلىقىڭلار بار بولغان ھەقىقەتكە چاقىرسا (ئۇنى قۇبۇل قىلىڭلار). بېلىڭلاركى ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر، سىلەر ھەقىقەتنى رەت قىلغىنىڭلاردىن كېيىن ھەقىقەتنى ئىرادە قىلغان چېغىڭلاردا سىلەر بىلەن ھەقىقەتنىڭ ئارىسىنى توسۇشقىمۇ قادىردۇر. شۇڭا ھەقىقەتكە ئالدىراڭلار، بېلىڭلاركى سىلەر قىيامات كۈنى بىر ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا يېغىلىسىلەر، ئاللاھ دۇنيادا قىلغان ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا سىلەرگە جازا مۇكاپات بېرىدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! سىلەر ئاراڭلاردىكى يالغۇز ئاسىي ئادەمنىڭ بېشىغىلا كەلمەستىن باشقىلارنىڭ بېشىغىمۇ كېلىدىغان ئازابتىن ساقلىنىڭلار، بېلىڭلاركى ئاللاھنىڭ ئاسىيلارغا ئازابى كۈچلۈكتۇر، شۇڭا سىلەر ئاللاھقا ئاسىي بولۇشتىن ھەزەر ئەيلەڭلار.

ئەي مۇئمىنلەر! ياد ئېتىڭلاركى ئۆز ۋاقتىدا سىلەر مەككىدە ئاز سانلىق بولۇپ مەككە ئەھلى سىلەرنى بوزەك قىلغان ئىدى، سىلەر دۈشمەنلىرىڭلارنىڭ تىزلا تالان -تاراج قىلىشىدىن قورقاتتىڭلار، ئاندىن ئاللاھ سىلەرنى مەدىنىدىن ئىبارەت پاناھلىنىدىغان جايغا ئىگە قىلدى. بەدرىدىن ئىبارەت ئۇرۇشلاردا دۈشمىنىڭلارغا قارشى غەلبىگە ئىرىشتۈرۈش ئارقىلىق سىلەرنى كۈچلەندۈردى. سىلەرگە پاك نەرسىلەرنى رىزىق قىلىپ بەردى، دۈشمەنلىرىڭلاردىن ئالغان غەنىيمەتلەر بۇ پاك رىزىقلارنىڭ جۈملىسىدىندۇر. بۇ نەرسىلەر سىلەرنىڭ ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىگە شۈكۈر قىلساڭلار ئاللاھنىڭ سىلەرگە تېخىمۇ كۆپ بېرىشى ۋە سىلەرنىڭ كاپىر بولۇپ نېئمەتلەرنى سىلەردىن تارتىۋېلىپ جازالىماسلىقى ئۈچۈندۇر.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! سىلەر بۇيرۇقلارنى ئىجرا قىلماسلىق، چەكلىمىلىرىدىن يانماسلىق ئارقىلىق ئاللاھ ۋە پەيغەمبەرگە خىيانەت قىلماڭلار، سىلەر قىلغىنىڭلارنىڭ خىيانەت ئىكەنلىكىنى بىلىپ تۇرۇپ، ئامانەت قويۇلغان نەرسە ۋە ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەرگە خىيانەت قىلماڭلار. خائىنلاردىن بولماڭلار.

ئەي مۇئمىنلەر! بېلىڭلاركى سىلەرنىڭ ماللىرىڭلار ۋە پەرزەنتلىرىڭلار ئاللاھ تەرەپتىن سىلەرگە كەلگەن سىناقتۇر، ئۇلار سىلەرنى ئاخىرەت ئۈچۈن ئەمەل قىلىشتىن توسۇپ خىيانەت قىلىشقا ئېلىپ بېرىشى مۇمكىن. بېلىڭلاركى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا كاتتا مۇكاپات بار، سىلەر مال-دۇنيا ۋە پەرزەنتلىرىڭلارغا كۆڭۈل بۆلۈپ ئۇلارنى دەپ خىيانەت قىلىش ئارقىلىق بۇ مۇكاپاتنى قولدىن بېرىپ قويماڭلار.

ئەي ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! بېلىڭلاركى ئەگەر سىلەر ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادارلىق قىلساڭلار، ئاللاھ سىلەرگە ھەق بىلەن باتىلنىڭ ئارىسىنى ئايرىيدىغان پاراسەتنى ئاتا قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئىشلىرىڭلاردا ھەق بىلەن باتىل ئارىلىشىپ كەتمەيدۇ، ئاللاھ سىلەردىن سادىر بولغان يامانلىقلارنى ئەپۇ قىلىپ گۇناھىڭلارنى مەغپىرەت قىلىدۇ. ئاللاھ بۈيۈك پەزىلەت ئىگىسىدۇر. ئاللاھنىڭ تەقۋادار بەندىلىرىگە تەييارلىغان جەننىتى بۇنىڭ جۈملىسىدىندۇر.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا مۇشرىكلار سېنى قاماققا ئېلىش ياكى ئۆلتۇرۇش ياكى يۇرتۇڭدىن باشقا بىر يۇرتقا سۈرگۈن قىلماقچى بولۇپ ساڭا ھىيلە-مىكىر ئىشلىتىش ئۈچۈن ھەمكارلاشقانلىقىنى ئېسىڭگە ئالغىن. ئۇلار ساڭا ھىيلە-مىكىر ئىشلىتىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ مىكىرىسىنى ئۆزلىرىگە قايتۇرىدۇ ۋە تەدبىر ئىشلىتىدۇ، ئاللاھ تەدبىر ئىشلەتكۈچىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىسىدۇر.

ئەگەر ئۇلارغا بىزنىڭ ئايەتلىرىمىز ئوقۇپ بېرىلسە ئۇلار ھەقىقەتكە بويۇنتاۋلىق ۋە چوڭچىلىق قىلىپ: بىز بۇنىڭدىن ئىلگىرى بۇنىڭغا ئوخشاش سۆزلەرنى ئاڭلىغان ئىدۇق، ئەگەر بىز بۇ قۇرئانغا ئوخشاش سۆزنى قىلىشنى خالىغان بولساق، ئۇنى ئەلۋەتتە قىلاتتۇق، بىز ئاڭلىغان بۇ قۇرئان پەقەت بۇرۇنقىلارنىڭ ئەپسانىلىرىدۇر، شۇڭا بىز ئۇنىڭغا ئىشەنمەيمىز، دېدى.

ئەي پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا مۇشرىكلار: ئى ئاللاھ ئەگەر مۇھەممەد ئېلىپ كەلگەن نەرسە ھەقىقەت بولىدىغان بولسا، بىزنى ھالاك قىلىش ئۈچۈن ئاسماندىن ئۈستىمىزگە تاش ياغدۇرغىن ياكى بىزگە ئېغىر ئازاب كەلتۈرگىن دېگىنىنى خاتىرلىگىن، دېدى. ئۇلار بۇ سۆزلىرىنى كۇپۇرلىقتا مۇستەھكەم تۇرۇۋاتقانلىقىنى ئىپادىلەش ئۈچۈن دېگەن ئىدى.

ئەي مۇھەممەد! سەن ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھايات تۇرغان ھالىتىڭدە ئاللاھ ئۈممىتىڭنى - مەيلى ئىمان ئېيتقانلار بولسۇن ياكى ئىمان ئېيتمىغانلار بولسۇن- تۈپ يىلتىزىدىن قۇرۇتىۋېتىدىغان ئازاب بىلەن جازالىمايدۇ، سىنىڭ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا بولغانلىقىڭ ئۇلارنى ئازابتىن ساقلاپ قالىدۇ، ئۇلار ئاللاھتىن گۇناھىلىرى ئۈچۈن مەغپىرەت تەلەپ قىلىۋاتقاندا ئاللاھ ئۇلارنى ئازابلىمايدۇ.

ئۇلار كىشىلەرنىڭ مەسجىدى ھەرەمنى تاۋاپ قىلىشى ۋە ناماز ئوقۇشىدىن توسۇشتىن ئىبارەت جازالىنىشقا تېگىشلىك بولغان جىنايەتنى ئۆتكۈزگەن تۇرسا، ئۇلارنى ئازابتىن نېمە توسۇپ قالالايدۇ؟. مۇشرىكلار ئاللاھنىڭ دوستلىرى ئەمەس، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورۇققان تەقۋادار كىشىلەرلا ئاللاھنىڭ دوستلىرىدۇر، لېكىن ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگۈچىلەرنىڭ تولىسى ئەمىليەتتە ئاللاھنىڭ دوستى بولمىسىمۇ ئۆزلىرىنى ئاللاھنىڭ دوستلىرى دەپ داۋا قىلغان چاغدا (بۇنى) بىلمەيدۇ.

مۇشرىكلارنىڭ مەسجىدى ھەرەمنىڭ يېنىدىكى ئىبادىتى پەقەت ئىسقىرتماق ۋە چاۋاك چالماقتىنلا ئىبارەت ئىدى. ئەي مۇشرىكلار! ئاللاھقا كاپىر بولغانلىقىڭلار، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغانلىقىڭلار ئۈچۈن بەدرى كۈنى ئۆلۈم ۋە ئەسىرگە چۈشۈش ئازابىنى تېتىڭلار.

شۈبھىسىزكى كاپىرلار مال-مۈلۈكلىرىنى ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن توسۇش ئۈچۈن سەرپ قىلىۋاتىدۇ ۋە سەرپ قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ ئويلىغىنى ھەرگىزمۇ ئىشقا ئاشمايدۇ، ئاندىن كېيىن ئۇلار مال-مۈلۈكلىرىنى نىشاندىن چەتنەپ كەتكەن يوللارغا سەرپ قىلىدۇ، ئۇنىڭ ئاقىۋىتى ھەسرەت بولىدۇ. ئاندىن كېيىن ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن مۇئمىنلەر غالىب كىلىدۇ. كاپىرلار قىيامەت كۈنى جەھەننەمگە ھەيدەپ كىرگۈزىلىدۇ ۋە ئۇنىڭدا مەڭگۈ قالىدۇ.

ئاللاھ نىجىس كاپىرلار پىرقىسى بىلەن ياخشى مۇئمىنلەر پىرقىسىنى ئايرىش ئۈچۈن، ناچار ئادەملەرنى پۇل-مال ۋە ئىش-ھەركەتلىرى بىلەن ئۈستى- ئۈستىگە توپلاپ جەھەننەمنىڭ ئوتىغا سېلىش ئۈچۈن مال-مۈلۈكلىرىنى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسۇشقا سەرپ قىلغان كاپىرلار جەھەننەمنىڭ ئوتىغا ھەيدىلىدۇ، ئەنە شۇلار زىيان تارتقۇچىلاردۇر، چۈنكى ئۇلار قىيامەت كۈنى ئۆزى ۋە ئەگەشكۈچىلىرىنى زىيانغا ئۇچراتتى.

ئەي پەيغەمبەر! قەۋمىڭ ئىچىدىن ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە كاپىر بولغانلارغا ئېيتقىنكى: ئەگەر ئۇلار كۇپۇرلىقىدىن، مۇئمىننى ئاللاھنىڭ يولىدىن توسۇشتىن يانسا ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىلگىرىكى گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ. يەنى مۇسۇلمان بولۇشى بىلەن مۇسۇلمان بولۇشتىن ئىلگىرى قىلغان گۇناھلىرى ئەپۇ قىلىنىدۇ. ئەگەر ئۇلار كۇپۇرلىقىغا قايتسا، ئاللاھنىڭ ئىلگىرىكى كىشىلەر ئىچىدىكى قانۇنىيىتى شۇكى، ئەگەر ئۇلار ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىپ كۇپۇرلىقىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرسا ئاللاھ ئۇلارنى دۇنيادىلا جازالايدۇ.

ئەي مۇئمىنلەر! شېرىك تۈگىگەن، مۇسۇلمانلار ئاللاھنىڭ دىنىدىن توسۇلمىغان، دىن ۋە تائەت- ئىبادەت ئاللاھ ئۈچۈن بولغانغا قەدەر كاپىر دۈشمەنلىرىڭلار بىلەن ئۇرۇشۇڭلار. ئەگەر كاپىرلار قىلمىشلىرىدىن يانسا ئۇلارنى قويۇپ قويۇڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىدىن خەۋەرداردۇر. ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس.

ئەگەر ئۇلار كۇپرىلىقدىن يېنىش ۋە ئاللاھنىڭ يولىدىن توسۇشتىن ئىبارەت بۇيرۇلغان ئىشلاردىن يۈز ئۆرۈسە، ئى مۇئمىنلەر بىلىڭلاركى!، ئاللاھ سىلەرگە ئۇلارغا قارشى مەدەت بېرىدۇ. ئاللاھ ئۆزى ئىگە چىققان ئادەمگە نېمىدېگەن ياخشى ئىگە بولغۇچى ھە!، مەدەت بەرگەن ئادەمگە نېمىدېگەن ياخشى مەدەت بەرگۈچى ھە!، كىمگە ئاللاھ ئىگە چىقسا ئۇ نىجات تاپىدۇ، ئاللاھ كىمگە مەدەت بەرسە ئۇ نۇسرەتكە ئېرىشىدۇ.

ئى مۆمىنلەر! بىلىڭلاركى، سىلەر ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىپ غەلبە قازانغانلىقىڭلار ئۈچۈن كاپىرلاردىن ئالغان غەنىمەت بەشكە بۆلىنىدۇ، بەشنىڭ تۆت ئۆلۈشى مۇجاھىدلارغا تەقسىم قىلىنىدۇ، قالغان بەشدىن بىر ئۆلۈشى يەنە بەشكە بۆلىنىدۇ. بىر ئۆلۈشى ئاللاھقا، ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ۋە ئومۇمى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىشلىرىغا ئىشلىتىش ئۈچۈن بېرىلىدۇ. بىر ئۆلۈشى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ بەنى ھاشىم ۋە بەنى مۇتەللىبكە تەۋە ئۇرۇق-تۇققانلىرىغا بېرىلىدۇ. بىر ئۆلۈشى يېتىملارغا بېرىلىدۇ. بىر ئۆلۈشى كەمبەغەل مىسكىنلارغا بېرىلىدۇ. يەنە بىر ئۆلۈشى سەپەر جەريانىدا مال-مۈلكتىن ئۈزۈلۈپ قالغان مۇساپىرلارغا بېرىلىدۇ. ئەگەر سىلەر ئاللاھقا، ئاللاھ دۈشمىنىڭلارغا قارشى ياردەم بېرىپ، ھەق بىلەن ناھەقنىڭ ئارىسىنى ئايرىغان بەدرى كۈنىدە پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان نەرسىلەرگە ئىشەنسەڭلار (ئاللاھنىڭ غەنىيمەت توغرىسىدىكى ھۆكمىنىڭ ئەنە شۇ ئىكەنلىكىنى بىلىڭلار). سىلەرگە نۇسرەت ئاتا قىلغان ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر.

ئەينى چاغدا سىلەر ۋادىنىڭ مەدىنىگە يېقىن تەرىپىدە، مۇشرىكلار مەككىگە يېقىن( مەدىنىگە ) يىراق تەرىپىدە، كارۋان قىزىل دېڭىز ساھىلىغا يېقىن يەردە سىلەردىن تۆۋەن جايدا ئىكەنلىكىنى يادىڭلارغا ئېلىڭلار. ئەگەر سىلەر مۇشرىكلار بىلەن بەدرىدە ئۇچرىشىشقا ۋەدىلەشكەن بولساڭلار ئۆز-ئارا خلاپلىق قىلغان بولاتتىڭلار، لېكىن ئاللاھ مۆئمىنلەرگە ياردەم بېرىپ، كاپىرلارنى خارلاش، ئۆز دىنىنى ئۈستۈن قىلىپ، شىرىكنى خار قىلىشدىن ئىبارەت مەقسىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن سىلەرنى بەدرىدە (مۇشرىكلار بىلەن) ۋەدىسىز ئۇچراشتۇردى. ئاللاھنىڭ مۇنداق قىلىشى ئۇلارنىڭ ئىچىدىن ھالاك بولىدىغانلارنىڭ مۆئمىنلەرنىڭ تەييارلىقى ۋە سانى ئاز بولسىمۇ كاپىرلارغا قارشى غەلبە قىلىدىغانلىقىغا ھۆججەتنى كۆرگەندىن كېيىن ئۆلۈشى، ھەتتا ھايات قالغانلارنىڭمۇ ئاللاھ كۆرسەتكەن ھۆججەت ۋە ئىسپاتنى كۆرۈشى بولسا، ھېچ بىر ئادەمنىڭ ئاللاھ ئالدىدا كەلتۈرىدىغان دەلىل ئىسپاتى قالماسلىقى ئۈچۈندۇر. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر، ئىش ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر، ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ ئەمەللەرگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھنىڭ ساڭا ۋە مۆئمىنلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىنى يادىڭغا ئالغىنكى، ئۆز ۋاقتىدا ئاللاھ ساڭا چۈشۈڭدە مۇشرىكلارنىڭ سانىنى ئاز كۆرسەتتى، مۆئمىنلەرنى بۇنىڭدىن خەۋەردار قىلدىڭ، ئۇلار خۇش بىشارەت ئالدى ۋە دۈشمەنلىرى بىلەن ئۇچرىشىپ ئۇرۇش قىلىشقا ئىرادىلىرى كۈچەيدى. ئەگەر ئاللاھ تائالا ساڭا چۈشۈڭدە ئۇلارنى كۆپ كۆرسەتكەن بولسا ئىدى ساھابىلىرىڭنىڭ ئىرادىسى بوشاپ، ئۇرۇش قىلىشتىن قورقاتتى، لېكىن ئاللاھ ئۇلارنى بۇنىڭدىن ساقلاپ مەغلۇبىيەتتىن قۇتقازدى. ئاللاھ دۇشمەنلەرنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ كۆزىگە ئاز كۆرسەتتى. شۈبھىسىزكى ئاللاھ قەلبلەردىكىنى ۋە كۆڭۈللەردىكىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر.

ئى مۆئمىنلەر! شۇنى يادىڭلارغا ئېلىڭلاركى، ئاللاھ ئۆز ۋاقتىدا سىلەرگە ئۆلتۈرۈش ۋە ئەسىر ئېلىش ئارقىلىق مۇشرىكلەردىن ئېنتىقام ئېلىش، دۈشمەنلەرگە قارشى مۆئمىنلەرگە زەپەر ۋە ياردەم بېرىش ئارقىلىق بولۇشقا تىگىشلىك ئىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن مۇشرىكلار بىلەن ئۇچراشقان چېغىڭلاردا سىلەرگە ئۇلارنى ئاز كۆرسەتتى، ئۇلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا سىلەرگە جۈرئەت ئاتا قىلدى، ئۇلارنىڭ كۆزلىرىگە سىلەرنى ئاز كۆرسىتىپ ئۇلار ئۇرۇش قىلىش ئۈچۈن قايتىشنى ئويلاشماستىن سىلەر تەرەپكە كەلدى. بارلىق ئىشلار يەككە-يېگانە ئاللاھ تەرەپكە قايتۇرىلىدۇ. ئاللاھ يامانلىق قىلغۇچىغا يامانلىقىغا كۆرە، ياخشىلىق قىلغۇچىغا ياخشىلىق قىلغىنىغا كۆرە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئەگەشكەن كىشىلەر! كاپىرلاردىن بىر جامائەت بىلەن ئۇرۇشقان چېغىڭلاردا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار، قورقماڭلار، ئاللاھنىڭ سىلەرگە تەلەپ قىلغىنىڭلارنى ئاتا قىلىپ، ھەزەر ئەيلىگىنىڭلاردىن يىراق قىلىشى ئۈچۈن ئاللاھنى كۆپ ياد ئېتىپ ئۇنىڭغا دۇئا قىلىڭلار. ئاللاھ سىلەرگە ئۇلارغا قارشى ياردەم بېرىشكە قادىردۇر.

سۆزلىرىڭلاردا، ھەرىكىتىڭلاردا ۋە پۈتۈن ئەھۋالىڭلاردا ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىغا ئىتائەت قىلىشنى چىڭ تۇتۇڭلار. پىكىردە ئىختىلاپلاشماڭلار. ھەقىقەتەن ئىختىلاپ ئاجىزلىشىشىڭلارنىڭ، قورقۇنچاق بولۇپ قېلىشىڭلارنىڭ ۋە كۈچ-قۇۋۋىتىڭلارنىڭ كېتىپ قىلىشىدىكى ئاساسلىق ئامىلدۇر. دۈشمىنىڭلارغا ئۇچراشقان چېغىڭلاردا چىدامچان بولۇڭلار. ھەقىقەتەن ئاللاھ ياردەم، كۈچ ۋە نۇسرەت بېرىش ئارقىلىق سەۋر قىلغۇچىلار بىلەن بىرگىدۇر. ئاللاھ كىم بىلەن بىرگە بولسا ئۇ كىشى شەكسىز غالىب كېلىدۇ ۋە ئۇتۇق قازىنىدۇ.

مەككىدىن كىشىلەرگە چوڭچىلىق ۋە رىيا قىلىپ چىققان مۇشرىكلارغا ئوخشاش بولماڭلار. ئۇلار كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ دىنىدىن ۋە ئۇنىڭغا كىرىشتىن توسىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلغىنىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھقا ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىدىن ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس ۋە ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئى مۆئمىنلەر! شۇنى يادىڭلارغا ئېلىڭلاركى، شەيتاننىڭ مۇشرىكلارغا ئەمەللىرىنى چىرايلىق كۆرسىتىپ ئۇلارنى مۇسۇلمانلار بىلەن ئۇرۇشۇشقا ۋە ئۇرۇش قىلىشقا قىزىقتۇرۇشى ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان نېئمەتلىرىنىڭ قاتارىدىندۇر. شەيتان ئۇلارغا: «بۈگۈن ھېچقانداق كىشى سىلەرنى يېڭەلمەيدۇ، مەن ھەقىقەتەن سىلەرگە ياردەم بېرىمەن ۋە سىلەرنى دۈشمىنىڭلاردىن قۇتقۇزىمەن» دېگەن ئىدى. ئىككى قوشۇن ئۇچراشقان چاغدا (مۆئمىنلەر قوشۇنى بىلەن ئۇلارغا ياردەم بېرىدىغان پەرىشتىلەر بار ئىدى. مۇشرىكلار قوشۇنى بىلەن ئۇلارنى خار قىلىدىغان شەيتان بار ئىدى) شەيتان ئارقىسىغا قاچتى ۋە مۇشرىكلارغا: مەن سىلەردىن ئادا-جۇدا، مەن ھەقىقەتەن مۆئمىنلەرگە ياردەم بېرىش ئۈچۈن كەلگەن پەرىشتىلەرنى كۆرۈۋاتىمەن. ھەقىقەتەن ئاللاھنىڭ مېنى ھالاك قىلىشىدىن قورقىمەن. ئاللاھنىڭ ئازابى قاتتىقتۇر. ئاللاھنىڭ ئازابىنى كۆتۈرۈشكە ھېچكىم قادىر بولالمايدۇ» دېدى.

شۇنى يادىڭلارغا ئېلىڭلاركى ئۆز ۋاقتىدا مۇناپىقلار ۋە ئىمانى ئاجىز كىشىلەر: «مۇسۇلمانلارنى ئۇلارنىڭ سانى ئاز، تەييارلىقى بوش، دۈشمەنلىرىنىڭ سانى كۆپ، تەييارلىقى پۇختا بولسىمۇ مۆئمىنلەرنىڭ دۈشمەنلىرىگە قارشى غەلبە قازىنىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلغان دىنى مۆئمىنلەرنى ئالداپ كەتتى» دېدى. ئۇلار، كىمكى يەككە-يېگانە ئاللاھقا تايىنىپ، ئاللاھ ۋەدە قىلغان غەلبىگە ئىشىنىدىكەن ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇنىڭغا ياردەم بېرىدىغانلىقىنى ۋە قانچىلىك ئاجىز بولمىسۇن ئاللاھنىڭ ئۇنى ھەرگىز خار قىلمايدىغانلىقىنى بىلمىدى. ئاللاھ غالىبتۇر، ھېچكىم ئاللاھدىن غالىب كېلەلمەيدۇ. تەقدىرىدە ۋە ھۆكمىدە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر پەرىشتىلەر ئاللاھنى ۋە ئۇنىڭ رەسۇلىنى ئىنكار قىلغان كاپىرلارنىڭ جانلىرىنى ئېلىۋاتقاندا ئۇلارنىڭ كاپىرلارنى ئالدىنى قىلىپ كەلسە يۈزلىرىگە، ئارقىسىنى قىلىپ قاچسا ئارقىلىرىغا ئۇرۇۋاتقانلىقىنى كۆرگەن بولساڭ ئىدىڭ (ئەلۋەتتە قورقۇنچلۇق ھالنى كۆرگەن بولاتتىڭ). پەرىشتىلەر ئۇلارغا: ئى كاپىرلار! كۆيدۈرگۈچى ئازابنى تېتىڭلار، دەيتتى. ناۋادا سەن بۇنى كۆرگەن بولساڭ كاتتا بىر ئىشنى كۆرگەن بولاتتىڭ.

ئى كاپىرلار! جانلىرىڭلارنى ئالغان چاغدىكى دەرتلىك ئازاپ، قەبرىلىرىڭلاردىكى ۋە ئاخىرەتتىكى ھالاك قىلغۇچى ئازابنىڭ سەۋەبى دۇنيادا ئۆزۈڭلار قىلغان جىنايەتتۇر. ئاللاھ كىشىلەرگە زۇلۇم قىلمايدۇ. ئۇلارنىڭ ئارىسىدا پەقەت ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ. ئاللاھ ئادىل ھۆكۈم قىلغۇچىدۇر.

بۇ كاپىرلارغا چۈشكەن ئازاب ئۇلارغىلا خاس ئەمەس بەلكى ئۇ ھەرقانداق زامان ماكاندا كاپىرلارغا ئىجرا بولىدىغان ئاللاھنىڭ قانۇنيىتىدۇر. بۇ ئازابقا پىرئەۋن جامائەسى ۋە ئۇلاردىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەر كاپىر بولغان چېغىدا ئۇلارمۇ ئۇچرىغان. ئاللاھ ئۇلارنى گۇناھلىرى سەۋەبلىك قاتتىق جازالىغان ۋە ئۇلارغا ئۆزىنىڭ ئازابىنى چۈشۈرگەن. ئاللاھ ھەقىقەتەن كۈچ قۇۋۋەت ئىگىسىدۇر. ھېچكىم ئاللاھتىن غالىب كىلەلمەيدۇ. ئۆزىگە ئاسى بولغانلارنى قاتتىق ئازابلىغۇچىدۇر.

بۇ قاتتىق ئازاب شۇنىڭ ئۈچۈنكى ئاللاھ ھەقىقەتەن بىر قەۋمگە ئۆز دەرگاھىدىن بىر نېئمەتنى ئاتا قىلسا، ئۇلار ئۆزلىرىنى ئىمان ئېيتىش، توغرا يولدا بولۇش، نېئمەتكە شۈكۈر قىلىشتىن ئىبارەت ياخشى ھالەتتىن، ئاللاھقا كاپىر بولۇش ۋە ئاسى بولۇش، نېئمەتكە تېنىشتىن ئىبارەت ناچار ھالەتكە ئۆزگەرتىۋەتمىگۈچە ئاللاھ نېئمىتىنى ئۇلاردىن تارتىۋالمايدۇ. شۈبھىسىزكى ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغىچىدۇر. ئىش ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھقا ئۇلاردىن ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس.

بۇ كاپىرلارنىڭ ئەھۋالى پىرئەۋن جامائەتى ۋە ئۇلاردىن ئىلگىرىكى ئىنكار قىلغۇچى ئۈممەتلەردىن ئىبارەت ئاللاھقا كاپىر بولغانلارغا ئوخشايدۇ، ئۇلار پەرۋەردىگارىنىڭ ئايەتلىرىنى ئىنكار قىلغان ئىدى. ئۇلارنىڭ ئۆتكۈزگەن گۇناھلىرى سەۋەپلىك ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلدى. ئاللاھ پىرئەۋن جامائەسىنى دېڭىزغا غەرق قىلىش بىلەن ھالاك قىلدى. پىرئەۋن جامائەسى ۋە ئۇلاردىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەردىن ھەربىرى ئاللاھقا كاپىر بولغانلىقى ۋە ئۇنىڭغا شېرىك كەلتۈرگەنلىكى سەۋەبلىك زۇلۇم قىلغۇچى ئىدى. ئۇلار بۇ كۇپرىلىقى تۈپەيلى ئاللاھنىڭ ئازابىغا ھەقلىق بولدى-دە ئاللاھ ئۇلارغا بۇ ئازابنى چۈشۈردى.

زېمىندا مېڭىپ يۈرىدىغانلارنىڭ ئەڭ يامىنى ئاللاھنى ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىنى ئىنكار قىلغان كىشىلەردۇر. ئۇلار كۇپرىلىقىدا چىڭ تۇرغاچقا ئۇلارغا پۈتۈن دەلىللەرنى كەلتۈرسەڭمۇ ئۇلار ئىشەنمەيدۇ. ئۇلارنىڭ ئەقىل، كۆز ۋە قۇلاقتىن ئىبارەت ھىدايەت ۋاستىلىرى تۈگەشكەن.

سەن ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى بەنى قۇرەيزە بىلەن مۇئاھىدە تۈزدۈڭ، ئۇلار بولسا ھەر قېتىمدا سەن بىلەن تۈزگەن مۇئاھىدىسىنى بۇزىدۇ. ھالبۇكى ئۇلار ئاللاھتىن قورقمايدۇ. شۇڭا ئەھدىگە ۋاپا قىلمايدۇ، ئۇلاردىن ئېلىنغان ئەھدىگە ئەمەل قىلمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر سەن ئۇرۇشتا ئەھدىنى بۇزغانلار بىلەن ئۇرۇشساڭ ئۇلارنىڭ ئەھۋالىدىن باشقىلار ئىبرەت ئېلىپ سەن بىلەن ئۇرۇش قىلىشتىن ۋە ساڭا قارشى دۈشمەنلىرىڭگە ياردەم بېرىشتىن ئەيمىنىشى ئۈچۈن ئۇلارنى باشقىلار ئىبرەت ئالغۇدەك دەرىجىدە قاتتىق جازالىغىن.

ئى پەيغەمبەر! ساڭا ئاشكارا بولغان ئىشلاردىن سەن مۇئاھىدە تۈزۈشكەن قەۋمدىن ئالدامچىلىق ۋە ئەھدىنى بۇزۇشتەك ئىشلارنى سەزسەڭ، ئۇلارمۇ ساڭا ئوخشاش بىلىشى ئۈچۈن ئۇلارغا مۇئاھىدىنى ئەمەلدىن قالدۇرغانلىقىڭنى ئۇقتۇرغىن. ئۇلارغا ئۇقتۇرماي تۇرۇپ تۇيۇقسىز ھۇجۇم قىلمىغىن. ئۇلارغا ئۇقتۇرۇشتىن ئىلگىرى تۇيۇقسىز ھۇجۇم قىلىش خىيانەتنىڭ جۈملىسىدىندۇر. ئاللاھ خائىنلارنى دوست تۇتمايدۇ، بەلكى ئۇلارنى يامان كۆرىدۇ. خىيانەت قىلىشتىن ھەزەر ئەيلىگىن.

كاپىرلار ئاللاھنىڭ ئازابى ئۆتۈپ كەتتى، ئۇنىڭدىن قۇتۇلۇپ قالدۇق دەپ ئويلىمىسۇن. ئاللاھنىڭ ئازابى ئۆتۈپ كەتمەيدۇ ۋە ئۇلار ئۇنىڭدىنمۇ قۇتۇلالمايدۇ بەلكى ئازاب ئۇلارغا يېتىدۇ.

ئى مۆمىنلەر! دۈشمەنلىرىڭلار ئۈچۈن قولۇڭلاردىن كېلىشىچە ئەسكەرى تەييارلىق قىلىڭلار. يەنى ئوق ئېتىش ۋە ساقلىغان ئاتلارنى ئاللاھ يولىدا تەييارلاڭلار. سىلەر بۇنىڭ بىلەن ئاللاھنىڭ دۈشمەنلىرىنى ۋە سىلەرگە مۇسىبەت يېتىشنى كۈتۈپ تۇرىدىغان كاپىرلادىن ئىبارەت سىلەرنىڭ دۈشمەنلىرىڭلارنى قورقىتىسىلەر. سىلەر ئۇلارنى بىلمەيدىغان ۋە سىلەرگە يۇشۇرغان ئاداۋەتنىمۇ بىلمەيدىغان بەلكى ئاللاھ ئۇلارنى ۋە ئۇلار كۆڭۈللىرىدە يۇشۇرغان نەرسىلەرنى بىلىدىغان باشقا قەۋملەرنى قورقىتىسىلەر. سىلەر سەرپ قىلغان مال ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن ئاللاھ دۇنيادا ئۇنىڭ ئورنىنى تولدۇرۇپ بېرىدۇ. سىلەرگە ئاخىرەتتە كەمەيتمەستىن تولۇق ساۋاپ بېرىدۇ. ئاللاھ يولىدا پۇل-مال سەرپ قىلىشقا ئالدىراڭلار.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ئۇلار سۈلھىگە ۋە ئۇرۇش قىلماسلىققا مايىل بولسا سەنمۇ شۇنىڭغا مايىل بولغىن ۋە ئۇلار بىلەن مۇئاھىدە قىلغىن. ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلغىن، ئاللاھقا ئىشەنگىن، ئاللاھ سېنى ھەرگىز خار قىلمايدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچىدۇر. نىيەتلىرىنى ۋە ئىش ھەرىكەتلىرىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ئۇلار سەن بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا تەييارلىق قىلىۋېلىش ئۈچۈن سۈلھى ۋە ئۇرۇش قىلماسلىق بىلەن سېنى ئالدىماقچى بولسا، ئاللاھ شەكسىز ئۇلارنىڭ ئالدامچىلىقى ۋە ھىلە-مىكرىدىن ساڭا كۇپايە قىلغۇچىدۇر. ئاللاھ سېنى ئۆز ياردىمى بىلەن، مۇھاجىر ۋە ئەنسارىلاردىن ئىبارەت مۆئمىنلەرنىڭ ياردىمى بىلەن سېنى كۈچلەندۈردى.

ئاللاھ بۆلۈنۈپ كەتكەندىن كېيىن ساڭا ياردەم قىلغان مۆئمىنلەرنىڭ قەلبلىرىنى بىرلەشتۈردى. ئۇلارنىڭ بۆلۈنۈپ كەتكەن قەلبلىرىنى بىرلەشتۈرۈش ئۈچۈن يەر يۈزىدىكى مال-دۇنيانى سەرپ قىلساڭمۇ بىرلەشتۈرەلمەيتتىڭ. لېكىن يەككە-يېگانە ئاللاھ ئۇلارنى بىرلەشتۈردى. ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۆز پادىشاھلىقىدا غالىبتۇر، ھېچكىم ئاللاھنىڭ ئۈستىدىن غالىب كېلەلمەيدۇ. تەقدىرنى بەلگىلەش ۋە مەخلۇقاتلارنىڭ ئىشلىرىنى ئورۇنلاشتۇرۇش، شەرئىي ھۆكۈمنى يولغا قويۇشىتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھ شۈبھىسىزكى دۈشمەنلىرىڭنىڭ يامانلىقىغا كۇپايە قىلغۇچىدۇر. سەن بىلەن بىرگە بولغان مۆئمىنلەرگە كۇپايە قىلغۇچىدۇر. ئاللاھقا ئىشەنگىن ۋە ئۇنىڭغا تايانغىن.

ئى پەيغەمبەر! مۆئمىنلەرنى ئۇرۇش قىلىشقا رىغبەتلەندۈرگىن، ئۇلارنىڭ ئىرادىسىنى كۈچەيتىپ، ھىممىتىنى ئاشۇرىدىغان ئامىللار بىلەن ئۇرۇشقا قىزىقتۇرغىن. ئى مۆمىنلەر! ئەگەر سىلەردىن كاپىرلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا چىداملىق 20 ئادەم بولسا ئۇلار كاپىىرلاردىن 200 نى يېڭەلەيدۇ. ئەگەر سىلەردىن چىداملىق 100 ئادەم بولسا كاپىرلاردىن 1000 ئادەمنى يېڭەلەيدۇ. چۈنكى كاپىرلار ئاللاھنىڭ دوستلىرىغا ياردەم بېرىپ، دۈشمەنلىرىنى مەغلۇپ قىلىش قانۇنيىتىنى چۈشەنمەيدىغان، ئۇرۇشنىڭ مەقسىتىنى بىلمەيدىغان قەۋمدۇر. شۇڭلاشقا ئۇلار دۇنيادا ئۈستۈنلۈككە ئېرىشىش ئۈچۈن ئۇرۇش قىلىدۇ.

ئى مۆئمىنلەر! ئاللاھ سىلەرنىڭ ئاجىزلىقىڭلارنى بىلگەچكە سىلەرگە مەرھەمەت قىلىپ سىلەردىن ھازىر يىنىكلەتتى. سىلەردىن بىر ئادەمگە كاپىرلاردىن 10 ئادەمنىڭ ئالدىدا مۇستەھكەم تۇرۇشنىڭ ئورنىغا ئۇلاردىن 2 ئادەمنىڭ ئالدىدا مۇستەھكەم تۇرۇشنى ۋاجىپ قىلدى. ئەگەر سىلەردىن كاپىرلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا چىداملىق 100 ئادەم بولسا ئۇلاردىن 200 نى يېڭىدۇ. ئەگەر سىلەردىن چىداملىق1000 ئادەم بولسا ئاللاھنىڭ ئىزنى بىلەن كاپىرلاردىن 2000 نى يېڭىدۇ. ئاللاھ مۆئمىنلەر ئىچىدىن سەۋر قىلغۇچىلارنى كۈچلەندۈرىدۇ ۋە ياردەم قىلىدۇ

پەيغەمبەرگە كاپىرلار مۆئمىنلەر بىلەن قايتا ئۇرۇش قىلىشقا پېتىنالمىغۇدەك دەرىجىدە ئۇلارنىڭ قەلبلىرىگە قورقۇنچ سېلىش ئۈچۈن ئۇلارنى كۆپرەك ئۆلتۈرمەي تۇرۇپ ئۇرۇش قىلغان كاپىرلارنى ئەسىر ئېلىش لايىق ئەمەس ئىدى. ئى مۆمىنلەر! سىلەر بەدر ئەسىرلىرىدىن پىدىيە ئېلىشنى ئىرادە قىلىسىلەر. ئاللاھ دىنغا ياردەم بېرىش ۋە دىننى كۈچلەندۈرۈش ئارقىلىق ئېرىشىلىدىغان ئاخرەتنى خالايدۇ. ئاللاھ زاتىدا، سۈپەتلىرىدە ۋە باشقۇرىشىدا غالىبدۇر. ھېچكىم ئاللاھتىن غالىب كېلەلمەيدۇ. تەقدىرى ۋە ھۆكۈملەرنى يولغا قويىشىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

سىلەرگە غەنىمەتلەرنى ھالال قىلىش، ئەسىرلەردىن پىدىيە ئېلىشنىڭ رۇخسەت ئىكەنلىكى ھەققىدىكى ئاللاھنىڭ ھۆكمى ئەزەلىسى بولمىسا ئىدى ئاللاھنىڭ بۇلارنى رۇخسەت قىلىش ھەققىدىكى ۋەھيىسى چۈشۈشتىن ئىلگىرى غەنىمەت ۋە پىدىيە ئالغانلىقىڭلار ئۈچۈن ئەلۋەتتە ئاللاھ تەرەپتىن قاتتىق ئازاپقا دۇچار بولاتتىڭلار.

ئى مۆئمىنلەر! كاپىرلاردىن ئالغان غەنىمەتنى يەڭلار، ئۇ سىلەرگە ھالالدۇر. ئاللاھنىڭ بۇيرىقىنى ئىجرا قىلىش ۋە توسقانلىرىدىن چەكلىنىش ئارقىلىق ئاللاھدىن قورقۇڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن مۆئمىن بەندىلىرىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ئى پەيغەمبەر! قولۇڭلاردىكى بەدر كۈنى ئەسىر ئالغان ئەسىرلەرگە ئېيتقىنكى: ئەگەر ئاللاھ قەلبىڭلاردىكى ياخشى نىيەت ۋە ياخشى مەقسەتنى بىلسە سىلەرگە ئۆزۈڭلاردىن ئېلىنغان پىدىيەدىنمۇ ياخشىراق نەرسىنى بېرىدۇ. سىلەردىن ئېلىنغان پىدىيەگە قايغۇرۇپ كەتمەڭلار. ئاللاھ سىلەرنىڭ گۇناھىڭلارنى مەغپىرەت قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە كۆيۈمچاندۇر. ئاللاھنىڭ ۋەدىسى مۇسۇلمان بولغانلار ئىچىدىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تاغىسى ئابباس ( ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن ) ۋە ئۇنىڭدىن باشقىلاردا ئەمىلىلەشكەن.

ئى مۇھەممەد! ئەگەر ئۇلار ساڭا ئاشكارىلىغان سۆزى ئارقىلىق (يەنى ئىماننى دەۋا قىلىش ئارقىلىق) ساڭا خىيانەت قىلماقچى بولسا ئۇلار ئىلگىرى ئاللاھقا خىيانەت قىلغان ئىدى. ئاللاھ ساڭا ئۇلارغا قارشى ياردەم ئاتا قىلدى. ئۇلاردىن ئۆلتۈرۈلگىنى ئۆلتۈرۈلدى، ئەسىر ئېلىنغىنى ئەسىر ئېلىندى. ئەگەر ئۇلار قايتا خىيانەت قىلماقچى بولسا مۇشۇنىڭغا ئوخشاش (جازانى) كۈتسۇن. ئاللاھ ئۆز مەخلۇقاتلىرىنى ۋە ئۇلارغا پايدىلىق ئىشلارنى بىلگۈچىدۇر. ئىشلارنى ئورۇنلاشتۇرۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقانلار، ئاللاھنىڭ رەسۇلىنى تەستىقلىغانلار، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغانلار، كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام يۇرتىغا ياكى خاتىرجەم ھالدا ئاللاھقا ئىبادەت قىلالايدىغان ئورۇنغا ھىجرەت قىلغانلار، ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن ماللىرى ۋە جانلىرىنى سەرپ قىلىپ جىھاد قىلغانلار، ھىجرەت قىلىپ كەلگەنلەرگە جاي بەرگەن ۋە ياردەم بەرگەن ئەنە شۇ مۇھاجىرلار ۋە ئۇلارغا ياردەم قىلغان ئەنسارىلار بىر-بىرىگە ئىگە چىقىپ ياردەمدە بولىدۇ. ئى مۆئمىنلەر! ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام يۇرتىغا ھىجرەت قىلمىغان كىشىلەر ئاللاھ يولىدا ھىجرەت قىلمىغۇچە ئۇلارغا ياردەم بېرىش ۋە ھىمايە قىلىش سىلەرنىڭ مەجبۇرىيىتىڭلار ئەمەس. ئەگەر ئۇلارغا كاپىرلار زۇلۇم قىلىپ، ئۇلار سىلەردىن ياردەم تەلەپ قىلسا، سىلەر ئۇلارغا دۈشمەنلىرىگە قارشى ياردەم بېرىڭلار. ئەگەر سىلەر بىلەن ئۇلارنىڭ دۈشمەنلىرى ئارىسىدا ئەھدە بولۇپ، ئۇلار ئەھدىنى بۇزمىغان بولسا ياردەم بەرمىسەڭلىمۇ بولىدۇ. ئاللاھ قىلىۋاتقان ئىشلىرىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. ئاللاھقا ئەمەللىرىڭلاردىن ھېچنەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

كاپىرلارنى كۇپرىلىق جەملەيدۇ، ئۇلار ئۆز-ئارا بىر-بىرىگە ياردەمدە بولىدۇ. مۆئمىن كاپىرلانى دوست تۇتمايدۇ. ئەگەر سىلەر مۆئمىنلەرنى دوست تۇتۇپ، كاپىرلارنى دۈشمەن تۇتمىساڭلار دىنى قېرىنداشلىرى ئىچىدە ياردەم بەرگۈدەك كىشىنى تاپالمىغۇدەك دەرىجىدە مۆئمىنلەر ئىچىدە پىتنە يۈز بېرىدۇ. زىمىندا ئاللاھنىڭ يولىدىن توسۇشتىنمۇ چوڭراق پاساتچىلىق يۈز بېرىدۇ.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتقانلار، ئاللاھ يولىدا ھىجرەت قىلغانلار، ئاللاھ يولىدا ھىجرەت قىلغانلارغا جاي بەرگەن ۋە ياردەم قىلغانلار ئەنە شۇلار ھەقىقى ئىمان سۈپىتى بىلەن سۈپەتلەنگەنلەردۇر. ئاللاھ تەرەپتىن ئۇلارنىڭ مۇكاپاتى: گۇناھلىرىنى مەغپىرەت قىلىش ۋە جەننەتتىن ئىبارەت ئېسىل رىزىققا مۇشەررەپ قىلىشتۇر.

ئى مۆمىنلەر! مۇھاجىر ۋە ئەنسارلاردىن كېيىن ئىمان ئېيتقانلار، كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام يۇرتىغا ھىجرەت قىلغانلار، ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنىڭ ئۈستۈن، كۇپرى كەلىمىسىنىڭ تۆۋەن بولىشى ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلغانلار ئەنە شۇلار سىلەرگە تەۋە. سىلەر بەھرىمان بولغان ھوقۇقتىن بەھرىمان بولىدۇ. سىلەر ئۆتۈگەن مەجبۇريەتنى ئۆتەيدۇ. ئاللاھنىڭ ھۆكمىدە ئۇرۇق-تۇققانلار بىر-بىرىگە مىراسخور بولۇشتا ئىلگىرى مەۋجۇت بولغان( كېيىن ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان) ئىمان ئېيتقانلىقى ۋە ھىجرەت قىلغانلىقى سەۋەبىدىن(بىر-بىرىدىن) مىراس ئالىدىغانلاردىن ھەقلىقراقتۇر. ئاللاھ ھەقىقەتەن ھەر نەرسىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ بەندىلىرىگە مەنپەئەتلىك نەرسىلەرنى بىلىدۇ ۋە ئۇنى بەندىلەر ئۈچۈن يولغا قويىدۇ.

ئى مۇسۇلمانلار! بۇ ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلى تەرەپتىن ئادا-جۇدا بولۇشتۇر ۋە ئەرەب يېرىم ئارىلىدا سىلەر مۇشرىكلار بىلەن تۈزۈشكەن مۇئاھىدىنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلغانلىقىنىڭ ئېلانىدۇر.

ئى مۇشرىكلار! يەر يۈزىدە خاتىرجەم ھالدا تۆت ئاي يۈرۈڭلار. تۆت ئايدىن كېيىن سىلەرگە ئەمىنلىك بېرىلمەيدۇ ۋە مۇئاھىدىمۇ ئەمەلدىن قالدۇرىلىدۇ. سىلەر شۇنىڭغا ئىشىنىڭلاركى، ئەگەر كۇپرىلىقىڭلارنى داۋاملاشتۇرساڭلار ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ھەرگىز قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر. يەنە شۇنىڭغا ئىشىنىڭلاركى، ئاللاھ ھەقىقەتەن كاپىرلارنى دۇنيادا ئەسىر ئېلىش ۋە ئۆلتۈرۈش بىلەن ، قىيامەت كۈنى دەۋزەخكە كىرگۈزۈش بىلەن خار قىلىدۇ. بۇ ھۆكۈم ئەھدىنى بۇزغان ۋە ۋاقىتسىز مۇتلەق ئەھدىسى بولغان كىشىلەرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەمما ۋاقىتلىق مۇئاھىدە تۈزۈشكەن ئادەمگە كەلسەك، گەرچە تۆت ئايدىن كۆپرەك بولسىمۇ ئۇ كىشىنىڭ مۇئاھىدىسى ۋاقتى توشقىچە ئەمەلدىن قالدۇرۇلمايدۇ.

نەھرى كۈنى ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلى تەرىپىدىن بارلىق كىشىلەرگە: ئاللاھ ھەقىقەتەن مۇشرىكلاردىن ئادا-جۇدادۇر، ئاللاھنىڭ رەسۇلىمۇ ئادا-جۇدادۇر. ئى مۇشرىكلار! ئەگەر سىلەر شېرىك كەلتۈرۈشىڭلاردىن تەۋبە قىلساڭلار تەۋبە قىلغىنىڭلار ئۆزۈڭلار ئۈچۈن ياخشىدۇر. ئەگەر تەۋبە قىلىشتىن يۈز ئۆرۈسەڭلار شۇنىڭغا ئىشىنىڭلاركى، ئاللاھتىن ۋە ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ھەرگىزمۇ قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر دەپ ئېلان قىلىندى. ئى پەيغەمبەر! ئاللاھقا كاپىر بولغانلارغا ئۇلارنى ئوسال قىلىدىغان نەرسە يەنى ئۇلارنى كۈتۈۋاتقان قاتتىق ئازاپ بىلەن خەۋەر بەرگىن.

ئەمما مۇشرىكلار ئىچىدىن سىلەر بىلەن مۇئاھىدە تۈزۈشكەن، تۈزۈشكەن مۇئاھىدىگە ۋاپا قىلغان، ئۇنىڭدىن ھېچ نەرسىنى بۇزمىغان كىشىلەر ئىلگىرىكى ھۆكۈمدىن مۇستەسنادۇر. ئۇلار بىلەن تۈزۈشكەن مۇئاھىدىگە ۋاقتى توشقىچە تولۇق ئەمەل قىلىڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن بۇيرىقىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋادار بولغۇچىلارنى دوست تۇتىدۇ. مۇئاھىدىگە ئەمەل قىلىش ئاللاھنىڭ بۇيرىقىنى ئىجرا قىلىشقا مەنسۇپدۇر، خىيانەت قىلماسلىق ئاللاھنىڭ چەكلىمىلىرىدىن يېنىشقا مەنسۇپدۇر.

سىلەر دۈشمەنلىرىڭلارغا ئەمىنلىك بەرگەن ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايلار تۈگىسە مۇشرىكلارنى ئۇچرىغان جايدا ئۆلتۈرۈڭلار. ئۇلارنى قورغانلىرىدا مۇھاسىرىگە ئېلىڭلار. ئۇلارنىڭ يوللىرىدا ئۇلارنى كۈتۈپ تۇرۇڭلار. ئەگەر ئۇلار شېرىكتىن قول ئۈزۈپ ئاللاھقا تەۋبە قىلسا، ناماز ئوقۇسا، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى بەرسە، ئۇلار سىلەرنىڭ ئىسلامى قېرىندىشىڭلار بولۇپ قالىدۇ. ئۇلارنى ئۆلتۈرۈشتىن قولۇڭلارنى يىغىڭلار. ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنى كەچۈرگىچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ئى پەيغەمبەر! قېنى ۋە مېلى ھالال بولغان مۇشرىكلاردىن بىرسى كىرىپ سەندىن ئامانلىق تىلىسە ئۇ قۇرئاننى ئاڭلىغانغا قەدەر ئۇنىڭ تەلىپىگە قوشۇلغىن. ئاندىن ئۇنى ئەمىن جايغا يەتكۈزۈپ قويغىن. بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى كاپىرلار ھەقىقەتەن دىننىڭ ھەقىقىتىنى چۈشەنمەيدىغان قەۋمدۇر. ئەگەر ئۇلار دىننىڭ ھەقىقەتلىرىنى ۋە قۇرئاننىڭ قىرائىتىنى ئاڭلاشنى بىلسە ھىدايەت تېپىشى مۇمكىن.

ئاللاھنىڭ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنىڭ قارىشىچە مۇشرىكلارغا ئەمىنلىك بېرىش ۋە مۇئاھىدە تۈزۈش توغرا ئەمەس. ئى مۇسۇلمانلار! ئەمما ھۈدەيبىيە سۈلھىسىدە مەسجىدى ھەرەم يېنىدا سىلەر بىلەن ئەھدە تۈزۈشكەن مۇشرىكلار ئەگەر ئاراڭلاردا تۈزۈلگەن ئەھدىنى بۇزماستىن رىئايە قىلسا سىلەرمۇ ئەھدىنى بۇزماستىن رىئايە قىلىڭلار. ئاللاھ شۈبھىسىزكى بۇيرۇقلىرىنى ئورۇنداپ، توسقانلىرىدىن چەكلەنگەن تەقۋادار بەندىلىرىنى دوست تۇتىدۇ.

مۇشرىلار سىلەرنىڭ دۈشمىنىڭلار تۇرسا قانداقمۇ ئەھدىسىگە ۋاپا قىلسۇن؟ ئەگەر ئۇلار سىلەرنىڭ ئۈستۈڭلاردىن غەلبە قىلسا سىلەرنىڭ ھەققىڭلاردا نە ئاللاھنىڭ (ھۆكمىگە)، نە تۇققانچىلىققا، نە ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ، بەلكى سىلەرنى ئېغىر ئازابقا دۇچار قىلىدۇ. سىلەرنى ئېغىزلىرىدىكى چىرايلىق گەپلىرى بىلەن خۇش قىلىدۇ. ئەمما ئۇلارنىڭ قەلبىدە ئويلىغىنى ئېغىزىدىن چىققىنى بىلەن ئوخشاش ئەمەس، دېگەنلىرىگە ئەمەل قىلمايدۇ. كۆپىنچىسى ئەھدىنى بۇزغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھقا ئىتائەت قىلىشتىن چىقىپ كەتكەنلەردۇر.

ئۇلار ئەھدىگە ۋاپا قىلىشمۇ ئۇنىڭ جۈملىسىدىن بولغان، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىگە ئەگىشىشنى ئۆزلىرىنىڭ ھاۋايى ھەۋەسلىرى ۋە شەھۋەتلىرىگە ۋاستە بولىدىغان دۇنيانىڭ ئەرزىمەس مال-مۈلۈكلىرىدىن ئازغىنە نەرسىگە ئالماشتۇردى. شۇ سەۋەبلىك ئۆزلىرىنى ھەقىقەتكە ئەگىشىشتىن چەكلىدى ۋە ئۇنىڭدىن يۈز ئۆرۈدى. باشقىلارنىمۇ ھەقىقەتتىن چەكلىدى. ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى نېمىدېگەن يامان-ھە!

ئۇلار ئاداۋەتخور بولغانلىقى ئۈچۈن مۆئمىنلەر ھەققىدە نە ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە، نە تۇققانچىلىققا، نە ئەھدىگە رىئايە قىلمايدۇ. ئۇلار زالىملىق ۋە دۈشمەنلىك بىلەن سۈپەتلەنگەچكە ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ھالقىغىچىلاردۇر.

ئەگەر ئۇلار كۇپرىدىن تەۋبە قىلىپ، ئىمان ئېيتسا، ناماز ئوقۇسا، ماللىرىنىڭ زاكىتىنى بەرسە ئۇلار مۇسۇلمانلارنىڭ جۈملىسىدىن بولىدۇ. ئۇلار سىلەرنىڭ دىنى قېرىندىشىڭلاردۇر. ئۇلار ھوقۇق-مەجبۇرىيەتتە سىلەر بىلەن ئوخشاشتۇر، ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇش سىلەرگە ھالال ئەمەس، ئۇلارنىڭ مۇسۇلمانلىقى؛ قانلىرىنى، ماللىرىنى ۋە يۈز-ئابرويلىرىنى ساقلاپ قالىدۇ. ھەقكە يېتىش ئۈچۈن ئىنتىلىدىغان قەۋم ئۈچۈن بىز ئايەتلەرنى روشەن بايان قىلىپ بېرىمىز. ئايەتلەر بىلەن ئۆزلىرى مەنپەئەتلىنىدۇ ۋە باشقىلارنى مەنپەئەتكە ئىگە قىلىدۇ.

ئەگەر سىلەر مەلۇم مەزگىل ئۇرۇش قىلماسلىققا ئەھدە تۈزۈشكەن بولساڭلار مۇشرىكلار ئەھدىلىرىنى بۇزسا، سىلەرنىڭ دىنىڭلارنى ئەيىپلەپ، كەم سۇندۇرسا سىلەر ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇڭلار. ئۇلار كاپىرلارنىڭ يولباشچىسى ۋە رەھبىرىدۇر. ئۇلارنىڭ قېنى ساقلىنىپ قالغۇدەك دەرىجىدە ئەھدىسىنىڭ ئىتىبارى يوق. ئۇلار كۇپرىلىقىدىن، ئەھدىنى بۇزۇشتىن ۋە دىننى كەمسۇندۇرۇشتىن قول ئۈزۈشى ئۈچۈن ئۇلار بىلەن ئۇرۇشۇڭلار.

ئى مۆئمىنلەر! ئەھدىلىرىنى بۇزغان، دارۇننەدۋەدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى مەككىدىن ھەيدەپ چىقىرىشقا ھەرىكەت قىلغان، قۇرەيشلەر ئىتتىپاقدىشى بەكرى ئايمىقىغا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىتتىپاقدىشى خۇزائە ئايمىقىغا قارشى ياردەم بەرگەن چاغدا ئالدى بىلەن سىلەرگە ھۇجۇم قىلغان قەۋمگە نېمىشقا ئۇرۇش ئاچمايسىلەر؟ ئۇلاردىن قورققاچقا ئۇلارغا ئۇرۇش ئاچمامسىلەر؟ ئەگەر سىلەر ھەقىقى مۆئمىن بولساڭلار ئاللاھ قورقۇشۇڭلارغا ئەڭ ھەقلىقتۇر.

ئى مۆمىنلەر! مۇشرىكلارغا ئۇرۇش ئېچىڭلار. ھەقىقەتەن سىلەر ئۇلارغا ئۇرۇش ئاچساڭلار ئاللاھ ئۇلارنى سىلەرنىڭ قوللىرىڭلار بىلەن يەنى سىلەرنىڭ ئۇلارنى ئۆلتۈرۈشۈڭلار بىلەن ئازاپلايدۇ، مەغلۇبىيەت ۋە ئەسىرگە ئېلىش بىلەن خار قىلىدۇ، غەلبىنى سىلەرگە مەنسۇپ قىلىش ئارقىلىق ئۇلارغا قارشى سىلەرگە ياردەم بېرىدۇ. دۈشمەنلەر ئۇچرىغان ئۆلۈم، ئەسىرگە چۈشۈش، مەغلۇبىيەت ۋە مۆئمىنلەرنىڭ ئۇلارغا قارشى غەلبە قازىنىشى ئارقىلىق جىھادقا قاتنىشالمىغان مۆئمىنلەرنىڭ قەلبىدىكى كېسەلگە شىپالىق بېرىدۇ.

ئۇلارغا قارشى ئېرىشكەن غەلبە ئارقىلىق مۆئمىنلەرنىڭ دىللىرىدىكى ئاچچىقنى خالاس قىلىنىدۇ. مەككە پەتھى بولغان كۈندە ئاللاھ بىر قىسىم مەككە ئاھالىسىنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلغىنىدەك ئەگەر ئۇ سەركەشلەر تەۋبە قىلسا، ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىچىدىن سەمىمىي تەۋبە قىلغانلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. ئۆزىنىڭ يارىتىشىدا، ئىشلارنى ئورۇنلاشتۇرىشىدا ۋە ھۆكۈملەرنى يولغا قويىشىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى مۆمىنلەر! ئاللاھ سىنىماي تۇرۇپ ئۆز ھالىمىزغا قويۇپ بېرىدۇ دەپ ئويلامسىلەر؟ سىناق ئاللاھنىڭ قانۇنىيەتلىرىدىن بىر قانۇنىيەتتۇر. ئاللاھ سىلەرنىڭ ئىچىڭلاردىكى ئاللاھنى، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ۋە مۆئمىنلەرنى قويۇپ كاپىرلارنى يېقىن سىرداش ۋە دوست قىلىۋالمىغان ئىخلاسمەن مۇجاھىتلارنى بىلگەنگە قەدەر يەنى ئوتتۇرىغا چىقارغانغا قەدەر سىنىلىسىلەر. ئاللاھ قىلمىشلىرىڭلاردىن خەۋەرداردۇر. ئاللاھقا ئۇنىڭدىن ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ ئەمەللىرىڭلارغا قاراپ جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

مۇشرىكلار قىلمىشلىرى بىلەن ئۆزلىرىگە كۇپرىلىقنى ئىقرار قىلغان تۇرۇقلۇق ئۇلارنىڭ ھەر تۈرلۈك تائەت-ئىبادتلەر بىلەن ئاللاھنىڭ مەسجىتلىرىنى ئاۋات قىلىشى توغرا بولمايدۇ.(ئۇلاردا) ئىماندىن ئىبارەت ئەمەللەرنىڭ مەقبۇل بولۇش شەرتى يوق بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئەمەللىرى بىكار بولۇپ كېتىدۇ. ئۇلار قىيامەت كۈنى مەڭگۈلۈك دەۋزەخكە كېرىدۇ. ئۆلۈشتىن ئىلگىرى شېرىكتىن تەۋبە قىلغان كىشىلەر بۇنىڭدىن مۇستەسنادۇر.

ئاللاھنىڭ مەسجىدلىرىنى ئاۋات قىلىشقا ۋە ھەققىنى بېرىشكە ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ئۇنىڭغا ھېچ نەرسىنى شېرىك قىلمىغان، قىيامەت كۈنىگە ئىمان ئېيتقان، نامازنى بەرپا قىلغان، زاكات بەرگەن، ئاللاھتىن باشقىدىن قورقمىغان كىشىلەرلا ھەقلىق بولىدۇ. ئەنە شۇلارنىڭ توغرا يولدا ئىكەنلىكى ئۈمىد قىلىنىدۇ. ئەمما مۇشرىكلارغا كەلسەك ئۇلار بۇ ئىشلاردىن بەكمۇ يىراقتۇر.

ئى مۇشرىكلار! سىلەر ھاجىلارنى سۇغارغان، مەسجىدى ھەرەمنى ئاۋات قىلغان كىشىلەرنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ئاللاھقا ھېچبىرىنى شىرىك كەلتۈرمىگەن، قىيامەت كۈنىگە ئىمان ئېيتقان، ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن، كۇپرىنىڭ كەلىمىسىنى تۆۋەن قىلىش ئۈچۈن جېنى ۋە مېلى بىلەن جىھاد قىلغان كىشىگە ئوخشاش ھېسابلامسىلەر؟ سىلەر ئۇلارنى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىكى پەزىلەتتە تەڭ دەپ قارامسىلەر؟ ئۇلار ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا مەڭگۈ تەڭ بولمايدۇ. ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرۈش بىلەن ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلارغا گەرچە ئۇلار ھاجىلارنى سۇغۇرۇشقا ئوخشاش ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان بولسىمۇ مۇۋەپپىقىيەت ئاتا قىلمايدۇ.

ئاللاھقا ئىمان ئېيتىش ، كۇپرى يۇرتىدىن ئىسلام يۇرتىغا ھىجرەت قىلىش ۋە ئاللاھ يولىدا ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن جىھاد قىلىشنىڭ ئارىسىنى جەملىگەن كىشىلەرنىڭ پەزىلىتى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا باشقىلارنىڭكىگە قارىغاندا كاتتىدۇر. ئەنە بۇ سۈپەتكە ئىگە بولغانلار جەننەت بىلەن نىجات تاپقۇچىلاردۇر.

پەرۋەردىگارى ئاللاھ ئۇلارغا ئۆز رەھمىتى ۋە رازىلىقىنىڭ ئۇلارغا چۈشىشى، ئۈزۈلمەس مەڭگۈلۈك نېئمەتلەر بار بولغان جەننەتلەرگە كىرىشتىن ئىبارەت ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان نېئمەتلەر بىلەن خەۋەر بېرىدۇ. ئۇلارغا مەڭگۈ غەزەپ قىلىنمايدۇ.

ئۇلار دۇنيادا قىلغان ياخشى ئەمەللىرىنىڭ مۇكاپاتى ئۈچۈن جەننەتلەردە مەڭگۈلۈك تۇرىدۇ. ھەقىقەن ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ئىخلاس قىلىپ ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئۇرۇنداپ، توسقانلىرىدىن چەكلەنگەن كىشىلەر ئۈچۈن كاتتا ساۋاپ بار.

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئەگەشكەن كىشىلەر! ئەگەر ئاتىلىرىڭلار، قېرىنداشلىرىڭلار ۋە باشقا ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭلار كۇپرىنى ئاللاھقا ئىمان ئېيتىشتىن ئۈستۈن كۆرسە مۆئمىنلەرنىڭ سىرلىرىنى ئۇلارغا ئېيتىش ۋە ئۇلار بىلەن مەسلەھەتلىشىش ئارقىلىق ئۇلارنى دوست تۇتماڭلار. كىم ئۇلارنى ئۇلار كاپىر تۇرسىمۇ دوست تۇتىدىكەن ۋە ئۇلارغا دوستلۇق ئىزھار قىلىدىكەن، ئۇ ھەقىقەتەن ئاللاھقا ئاسى بولغان بولىدۇ. گۇناھ مەئسىيەت سەۋەبلىك ھالاكەت ئورۇنلىرىغا بېرىپ ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان بولىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى، ئى مۆئمىنلەر! ئەگەر سىلەرنىڭ ئاتىلىرىڭلار، ئوغۇللىرىڭلار، قېرىنداشلىرىڭلار، خوتۇنلىرىڭلار، ئۇرۇق-تۇققانلىرىڭلار، تاپقان مال-دۇنيارىڭلار، راۋاجلىنىشىنى ياخشى كۆرۈپ، كاساتلىشىشتىن قورققان تىجارىتىڭلار، رازى بولۇپ تۇرىۋاتقان تىجارىتىڭلارنىڭ ھەممىسى سىلەرگە ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىدىن، ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن سۆيۈملۈك بولسا، ئاللاھ سىلەرگە چۈشۈرىدىغان ئازاب ۋە جازانى كۈتۈڭلار. ئاللاھ ئۆزىگە ئىتائەتسىزلىك قىلغۇچىلارنى ياخشى كۆرمەيدۇ.

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھ سىلەرگە نۇرغۇنلىغان جەڭلەردە سانىڭلار ئاز، تەييارلىقىڭلار ئاجىز بولسىمۇ ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىپ، سەۋەبىنى قىلغان ۋە سانىڭلارنىڭ كۆپلىكىدىن خۇشاللىنىپ كەتمىگەن ۋاقتىڭلاردا مۇشرىك دۈشمەنلىرىڭلارغا قارشى ياردەم بەردى. (ساننىڭ) كۆپلىكى سىلەرنىڭ ئۇلار ئۈستىدىن غەلبە قازىنىشىڭلارنىڭ سەۋەبى ئەمەس. ھۈنەين كۈنى سىلەر كۆپلىكىڭلاردىن خۇشال بولۇپ بىز بۈگۇن (سانىمىزنىڭ) ئازلىقىدىن ھەرگىز مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىمايمىز، دېدىڭلار. سىلەرنى خۇشال قىلغان سانىڭلارنىڭ كۆپلىكى سىلەرگە قىلچە ئەسقاتمىدى. دۈشمىنىڭلار سىلەردىن غالىپ كەلدى. زېمىن كەڭرى بولسىمۇ سىلەرگە تار تۇيۇلدى. ئاندىن كېيىن دۈشمىنىڭلارغا مەغلۇپ بولۇپ ئارقىڭلارغا قاچتىڭلار.

سىلەر دۈشمىنىڭلاردىن (مەغلۇپ بولۇپ) قاچقىنىڭلاردىن كېيىن ئاللاھ پەيغەمبىرىگە ۋە مۆئمىنلەرگە خاتىرجەملىك ئاتا قىلدى. شۇڭلاشقا جىھادتا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار. سىلەرگە كۆرۈپ باقمىغان پەرىشتىلەرنى چۈشۈردى. كاپىرلارنى ئۆلتۈرۈش، ئەسىر ئېلىش، ماللىرىنى ئېلىۋېلىش، بالىلىرىنى ئەسىر ئېلىش قاتارلىلار بىلەن كاپىرلارنى جازالايدۇ. بۇلار ئۇچرىغان بۇ جازا پەيغەمبەرلىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە قارشى تۇرۇپ ئۇلارنى ئىنكار قىلغان كاپىرلارنىڭ جازاسىدۇر.

بۇ ئازابلاشتىن كېيىن كىم كۇپرىلىق ۋە ئازغۇنلىقتىن تەۋبە قىلىدىكەن ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغانلارنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر. چۈنكى ئۇلارنىڭ گۇناھ مەئسىيىتى ۋە كۇپرىلىقىدىن كېيىن ئۇلاردىن تەۋبىنى قۇبۇل قىلىدۇ.

ئى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان، ئۇنىڭ شەرىئىتىگە ئەگەشكەن كىشىلەر! مۇشرىكلاردا كۇپرىلىق، زۇلۇم، ناچار ئەخلاق، يامان ئادەتلەر بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار پەقەت نىجىستۇر. ئۇلار ھىجرىيە 9-يىلدىن كېيىن گەرچە ھەج قىلغان ياكى ئۆمرە قىلغان بولسىمۇ مەسجىدى ھەرەم ۋە ھەرەم دائىرىسىگە كىرمەيدۇ. ئى مۆئمىنلەر! سىلەرگە كېلىدىغان يېمەك-ئىچمەك ۋە خىلمۇ-خىل تىجارەتلەر ئۈزۈلۈپ قالغانلىقى سەۋەبىدىن كەمبەغەللىكتىن قورقساڭلار ئاللاھ خالىسا سىلەرنى ئۆز پەزلىدىن باي قىلىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ ھازىرقى ئەھۋالىڭلارنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. سىلەر ئۈچۈن ئۇرۇنلاشتۇرغان ئىشلىرىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى مۇئمىنلەر! ئاللاھنى يەككە-يېگانە دەپ بىلمەيدىغان، قىيامەت كۈنىگە ئىشەنمەيدىغان، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ھارام قىلغان ئۆلۈك، چوشقا گۆشىى، ھاراق، جازانە قاتارلىقلاردىن ساقلانمايدىغان، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنمايدىغان يەھۇدى، ناسارا كاپىرلار بىلەن ئۇلار تاكى سىلەرگە بويسۇنۇپ جىزىيە تاپشۇرغانغا قەدەر ئۇرۇشىڭلار.

يەھۇدى ناسارالارنىڭ ھەممىسى مۇشرىكلاردۇر. چۈنكى يەھۇدىلار ئۇزەير ئاللاھنىڭ ئوغلى دەپ دەۋا قىلىپ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈردى. ناسارالار ئىيسا ئاللاھنىڭ ئوغلى دەپ دەۋا قىلىپ ئاللاھقا شېرىك كەلتۈردى. ئۇلار ئاللاھ ھەققىدە دېگەن بۇ تۇقۇلما سۆزلىرىگە ھېچقانداق دەلىل كەلتۈرمەستىن ئېغىزىدىلا دېدى. ئۇلار بۇ سۆزلىرى بىلەن ئۆزلىرىدىن ئىلگىرى «پەرىشتىلەر ئاللاھنىڭ قىزلىرىدۇر» دېگەن مۇشرىكلار بىلەن ئوخشاشتۇر. ئاللاھ بۈيۈكتۇر ۋە ئۇنىڭدىن پاكتۇر. ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلدى. ئۇلار قانداق بولۇپ ئېنىق ھەقىقەتتىن باتىلغا بۇرۇلۇپ كېتىدۇ؟

يەھۇدىلار ئۆلىمالىرىنى، ناسارالار راھىبلىرىنى ئاللاھنى قويۇپ ئۇلارنى رەب قىلىۋالدى. بۇ دىنى رەھبەرلەر ئاللاھ ھارام قىلغان نەرسىلەرنى ھالال، ئاللاھ ھالال قىلغان نەرسىلەرنى ھارام قىلىدۇ. ناسارالار ئىيسا ئىبنى مەريەمنى ئاللاھ بىلەن بىرگە ئىلاھ قىلىۋالدى. ئاللاھ يەھۇدى ئۆلىمالىرىنى، ناسارالارنىڭ راھىبلىرىنى، ئۇزەيرنى ۋە ئىيسا ئىبنى مەريەمنى پەقەت ئۆزىگىلا ئىبادەت قىلىشقا ۋە ئۆزىگە ھېچ نەرسىنى شېرىك كەلتۈرمەسلىككە بۇيرىغان ئىدى. ئاللاھ يەككە-يېگانە ئىلاھتۇر. ئاللاھتىن باشقا ھەقىقى مەبۇد بەرھەق يوقتۇر. ئاللاھ بارچە ئەيىپ نۇقسانلاردىن پاكتۇر. ئۇلۇغ ئاللاھ مۇشرىكلار چاپلىغان بۇھتانلاردىن پاكتۇر

بۇ كاپىرلار ۋە بۇلاردىن باشقا كاپىرلانىڭ دىنىدىن مەلۇم بىر دىندا بولغانلار ئۆزلىرىنىڭ توقۇغان يالغانلىرى ۋە مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىشلىرى ئارقىلىق ئىسلامنى يوق قىلماقچى، ئىسلامدىكى ئاللاھنىڭ بىرلىكىگە ئېنىق ھۆججەت ۋە ئوچۇق ئىسپاتلارنى، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرنىڭ ھەق ئىكەنلىكىنى باتىلغا چىقارماقچى بولىدۇ. گەرچە كاپىرلار ئاللاھنىڭ دىنىنىڭ ئۈستۈن بولىشىنى خالىمىسىمۇ، ئاللاھ ئۆز دىنىنى مۇكەممەل ۋە باشقا دىنلاردىن ئۈستۈن قىلماي قالمايدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ دىنىنى مۇكەممەل ۋە ئۈستۈن قىلغۇچىدۇر. ئاللاھ بىر ئىشنى ئىرادە قىلسا باشقىلارنىڭ ئىرادىسى ( ئاللاھنىڭ ئىرادىسى ئالدىدا ) بىكار بولىدۇ

گەرچە مۇشرىكلار يامان كۆرگەن تەقدىردىمۇ ئاللاھ ئىسلامدا (ئۇنىڭ ھەق ئىكەنلىكىگە ئائىت) ھۆججەت، پاكىت ۋە ئەھكاملار بولغانلىقى سەۋەبىدىن ئۇنى باشقا دىنلاردىن ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنى ئىنسانلارنىڭ يولباشچىسى قۇرئان بىلەن ۋە ئىسلام دىندىن ئىبارەت ھەق دىن بىلەن ئەۋەتتى.

ئى ئىمان ئېيتقان ۋە ئاللاھ يولغا قويغان ئەھكاملارغا ئەمەل قىلغان كىشىلەر! يەھۇدىلارنىڭ ئۆلىمالىرىدىن، ناسارالارنىڭ راھىبلىرىدىن نۇرغۇنلىرى كىشىلەرنىڭ ماللىرىنى ناھەق يول بىلەن ئېلىۋالىدۇ. ئۇلار باشقىلارنىڭ ماللىرىنى پارا ۋە ئۇنىڭدىن باشقا يوللار بىلەن ئېلىۋالىدۇ. كىشىلەرنى ئاللاھنىڭ دىنىغا كىرىشتىن چەكلەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئالتۇن كۈمۈش جۇغلىغان، زاكىتىنى ئادا قىلمىغانلارغا قىيامەت كۈنى ئۇلارنى ئوسال قىلىدىغان قاتتىق ئازاپ بىلەن خەۋەر بەرگىن.

قىيامەت كۈنى ئۇلار يىغىپ ھەققىنى ئادا قىلمىغان ئالتۈن كۈمۈشلىرى جەھەننەمنىڭ ئوتىدا قىزىتىلىپ، تازا قىززىغان چاغدا ئۇنىڭ بىلەن پىشانىلىرى، يانلىرى ۋە دۈمبىلىرى داغلىنىدۇ ۋە ئۇلارغا كايىپ: «بۇ سىلەرنىڭ جۇغلاپ، ۋاجىپ بولغان ھەققىنى ئاد قىلمىغان مال-دۇنيارىڭلار، سىلەر جۇغلاپ ھەققىنى ئادا قىلمىغان نەرسىنىڭ ئازابىنى تېتىڭلار دېيىلدۇ».

شۈبھىسىزكى، ئاسمان ۋە زېمىن يارىتىلغاندىن باشلاپ ئاللاھ لەۋھۇلمەھپۇزدا بېكىتكەن ئاللاھنىڭ ھۆكمىدە ئايلارنىڭ سانى12 دۇر. بۇ 12 ئايدىن تۆت ئايدا ئاللاھ ئۇرۇش قىلىشنى ھارام قىلغان، بۇلاردىن زۇلقەئدە، زۇلھەججە ۋە مۇھەررەمدىن ئىبارەت ئۈچ ئاي ئارقىمۇ-ئارقا، رەجەپ ئېيى يالغۇز كېلىدۇ. تىلغا ئېلىنغان بۇ ئايلارنىڭ سانى ۋە ئۇلاردىن تۆت ئايدا ئۇرۇش قىلىشنىڭ ھارام ئىكەنلىكى توغرا دىندۇر. ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايلاردا ئۇرۇش قىلىش ۋە بۇ ئايلارنىڭ ھۆرمىتىنى بۇزۇش ئارقىلىق ئۆزۈڭلارغا زۇلۇم قىلماڭلار. مۇشرىكلار سىلەرگە بىرلىكتە ھۇجۇم قىلغاندەك، سىلەرمۇ ئۇلارغا قارشى بىرلىكتە ئۇرۇش قىلىڭلار. بىلىڭلاركى، ئاللاھنىڭ ئەمرىنى بەجا كەلتۈرۈش، مەنئى قىلغان ئىشلىرىدىن چەكلىنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورققۇچىلارغا ئاللاھ ياردەم بېرىدۇ. كىم ئاللاھ بىلەن بىرگە بولىدىكەن ئۇنى ھېچكىم يېڭەلمەيدۇ

ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئاينى ئۇرۇش ھارام قىلىنمىغان ئايغا سۈرۈش ۋە خۇددى ئەرەبلەر جاھىلىيەتتە قىلغىنىدەك ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئاينىڭ ئورنىغا ئۇرۇش ھارام قىلىنمىغان ئاينى ئۆزگەرتىش كۇپرىلىق ئۈستىگە كۇپرىلىقنى زىيادە قىلىشتۇر. چۈنكى ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايلار ھەققىدىكى ھۆكمىنى ئىنكار قىلدى. شەيتان كاپىرلارنى بۇ ناچار قىلمىشقا باشلاش ئارقىلىق ئۇلارنى ئازدۇرىدۇ. ئۇلار بىر يىل ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايلارنى ئۇرۇش ھالال قىلىنغان ئايلارغا ئالماشتۇرسا، يەنە بىر يىل ئاللاھ ئۇرۇش قىلىشنى ھارام قىلغان ئايلارنىڭ سانىنى مۇۋاپىقلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئۇرۇش ھارام قىلىنغان ئايلارنىڭ گەرچە دەل ئۆزىنى قالدۇرمىغان بولسىمۇ ھارام قىلىنغان ئايلارنى قالدۇرۇپ قويىدۇ. ئۇلار بىر ئاينى ھالال قىلسا ئۇنىڭ ئورنىغا يەنە بىر ئاينى ھارام قىلىدۇ. بۇ قىلمىشلىرى ئارقىلىق ئاللاھ ھارام قىلغان ئايلارنى ھالال قىلىدۇ ۋە ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە خلاپلىق قىلىدۇ. شەيتان ئۇلارغا يامان ئەمەللىرىنى چىرايلىق كۆرسەتتى، ئۇلار ئۇنىڭغا ئەمەل قىلدى. ئۇلار پەيدا قىلغان ئايلارنى كەينىگە سۈرۈش مەسىلىسى بۇنىڭ جۈملىسىدىندۇر. ئاللاھ كۇپرىلىقىدا چىڭ تۇرغان كاپىرلارغا مۇۋەپپىقىيەت ئاتا قىلمايدۇ.

ئى ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان ۋە شەرىئەتكە ئەمەل قىلغان كىشىلەر! دۈشمىنىڭلار بىلەن ئۇرۇش قىلىش ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقىڭلار دېيىلسە نېمىشقا ئۆيۈڭلاردا ئولتۇرۇشقا مايىل بولىسىلەر؟ ئاللاھ ئۆز يولىدا جىھاد قىلغان مۇجاھىدلارغا تەييارلىغان مەڭگۈلۈك ئاخىرەت نېئمەتلىرىنىڭ ئورنىغا ئۆتكۈنچە دۇنيا ھاياتى ۋە دۇنيانىڭ ھۇزۇر-ھالاۋەتلىرىگە رازى بولدۇڭلارمۇ؟، دۇنيا ھاياتىدىن ھۇزۇرلۇنۇش ئاخىرەت ھاياتى بىلەن سېلىشتۇرغاندا ئازغىنە نەرسىدۇر. ئەقىللىق ئادەم قانداقسىگە باقىنى قويۇپ پانىنى، كۆپنى قويۇپ ئازنى تاللايدۇ؟

ئى مۆئمىنلەر! دۈشمىنىڭلار بىلەن ئۇرۇش قىلىش ئۈچۈن ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقمىساڭلار ئاللاھ سىلەرنى مەغلۇبىيەت ئارقىلىق جازالايدۇ، ئاللاھ سىلەرنىڭ ئورنۇڭلارغا ئۆزىگە ئىتائەتمەن بىر قەۋمنى كەلتۈرىدۇ. ئۇلار جىھادقا سەپەرۋەر قىلىنسا چىقىدۇ. سىلەر ئاللاھنىڭ بۇيرىقىغا قارشى چىقىش ئارقىلىق ئاللاھقا قىلچە زىيان يەتكۈزەلمەيسىلەر. ئاللاھ سىلەردىن بىھاجەتتۇر. سىلەر ئاللاھقا مۇھتاجسىلەر. ئاللاھ ھەر نەرسىگە قادىردۇر. ئاللاھنى ھېچ نەرسە ئاجىز قىلالمايدۇ. ئاللاھ سىلەرسىزمۇ ئۆز دىنىغا ۋە پەيغەمبىرىگە ياردەم بېرىشكە قادىردۇر.

ئى مۆئمىنلەر! ئەگەر پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ياردەم بەرمىسەڭلار، يەنى ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىش چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشمىساڭلار، ئاللاھ ئۇنىڭغا سىلەرسىزمۇ ياردەم قىلغان ئىدى. ئۆز ۋاقتىدا مۇشرىكلار ئۇنى ۋە ئەبۇبەكرىنى ھەيدەپ چىقىرىۋەتتى. ئەينى چاغدا ئۇ ئىككىسى ئۆزلىرىنى ئىزدەپ يۈرگەن كاپىرلاردىن يۇشۇرۇنۇش ئۈچۈن سەۋر غارىدا ئىدى. ئەينى چاغدا ئەبۇ بەكرى (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) مۇشرىكلارنىڭ ئۆزلىرىنى تېپىۋىلىشىدىن ئەنسىرىگەن چاغدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ھەمراھى ئەبۇ بەكرىگە: «غەم قىلمىغىن، ئاللاھ ھەقىقەتەن بىزگە ياردەم بېرىدۇ» دېدى، ئاللاھ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قەلبىگە خاتىرجەملىك بېغىشلىدى ۋە ئۇنى كۈچلەندۈرۈپ تۇرىدىغان پەرىشتىلەردىن ئىبارەت، سىلەر كۆرەلمەيدىغان قوشۇنلارنى چۈشۈردى. مۇشرىكلارنىڭ كەلىمىسى تۆۋەن، ئىسلامنى ئۈستۈن قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن قىلدى. ئاللاھ زاتىدا، پادىشاھلىقىدا غالىبدۇر. ھېچكىم ئاللاھتىن غالىب كېلەلمەيدۇ. ئىشلارنى ئۇرۇنلاشتۇرۇشتا ۋە تەقدىر قىلىشتا، ھۆكۈم يولغا قويۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئى مۆئمىنلەر! قىيىنچىلىق ۋە ئاسانچىلىقتا، ياشلىق ۋە قېرىلىقتا ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقىڭلار. ماللىرىڭلار ۋە جانلىرىڭلار بىلەن جىھاد قىلىڭلار. ھەقىقەتەن ماللار ۋە جانلار بىلەن جىھاد قىلىش (ئۇلارنىڭ خاتىرجەملىكىگە باغلىنىپ سودا-سېتىق قىلىشتىن) دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مەنپەئەتلىكراقتۇر. ئەگەر سىلەر بۇنى بىلسەڭلار جىھاد قىلىشقا ھېرىسمەن بولۇڭلار.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر سەندىن جىھادقا چىقماسلىققا ئىزنى سورىغان مۇناپىقلار سىلەر چاقىرىۋاتقان نەرسە ئاسان قولغا كېلىدىغان غەنىمەت، يەنى جاپاسى يوق بولغان سەپەر بولسا ئىدى ئۇلار ساڭا ئەگىشەتتى. سەن ئۇلارنى چاقىرغان مۇساپە دۈشمەننى كېسىپ ئۆتكەچكە ئۇلارغا يىراق بىلىنىپ ئۇلار جىھادقا چىقمىدى. سەن ئۇلارنىڭ يېنىغا قايتىپ كەلگەن چېغىڭدا ئۇلار قەسەم قىلىپ: ئەگەر سىلەر بىلەن جىھادقا چىقىشقا قۇربىمىز يەتكەن بولسا ئەلۋەتتە چىقاتتۇق، دەيدۇ. ئۇلار جىھادقا چىقمىغانلىق ۋە يالغان قەسەم ئىچكەنلىك سەۋەبىدىن ئۆزىنى ئاللاھنىڭ ئازابىغا دۇچار قىلىپ ھالاك بولىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ دەۋاسىدا ۋە بۇ قەسەملىرىدە يالغانچى ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ جىھادقا چىقماسلىقىغا ئىزنى بېرىش ھەققىدىكى ئىجتىھادىڭنى ئاللاھ كەچۈردى. بايان قىلغان ئۆزرىلىرىدە راست سۆزلىگۈچىلەر بىلەن يالغان سۆزلىگۈچىلەر ساڭا ئېنىق بولمىغۇچە نېمىشقا ئۇلارغا ئىزنى بەردىڭ؟ ئەگەر راستچىللار بىلەن يالغانچىلار ئېنىقلانغان بولسا ئۇلارنىڭ ئارىسىدىن يالغانچىلارنى قويۇپ راستچىللارغا ئىزنى بېرەتتىڭ.

ئى پەيغەمبەر؟ ئاللاھ يولىدا ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن جىھاد قىلماسلىق ھەققىدە ئىزنى سوراش ئاللاھقا ۋە قىيامەت كۈنىگە ئىشەنگەن مۆئمىنلەرگە لايىق ئەمەس. بەلكى ئۇلار قاچان جىھادقا چاقىرىلسا (شۇ ھامان) چىقىش، ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن جىھاد قىلىش ئۇلارغا لايىقتۇر. ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىن سەن بىلەن جىھادقا چىقىشقا توسالغۇ بولىدىغان ئۆزرۈسى بولمىسىلا، سەندىن جىھادقا چىقماسلىق ھەققىدە ئىزنى سورىمايدىغان تەقۋادارلارنى ئوبدان بىلىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقماسلىق ھەققىدە سەندىن ئىزنى سوراۋاتقانلار بولسا، ئاللاھقا ۋە قىيامەت كۈنىگە ئىشەنمەيدىغان مۇناپىقلاردۇر. ئۇلارنىڭ قەلبلىرىگە ئاللاھنىڭ دىنى ھەققىدە شەك چۈشكەن بولۇپ، ئۇلار ھەقىقەتنى تاپالماي گۇمانلىرىدا تېڭىرقاپ يۈرۈيدۇ.

ئەگەر ئۇلار سەن بىلەن ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقىش نىيىتى بارلىقى دەۋاسىدا راستچىل بولغان بولسا، ھازىرلىقلارنى قىلىش ئارقىلىق تەييارلىق قىلاتتى. لېكىن ئاللاھ ئۇلارنىڭ سەن بىلەن چىقىشىنى ياقتۇرمىدى. شۇڭا جىھادقا چىقىش ئۇلارغا ئېغىر كەلدى-دە نەتىجىدە ئۇلار ئۆيلىرىدە ئولتۇرۇشنى تاللىدى.

بۇ مۇناپىقلارنىڭ سىلەر بىلەن بىللە جىھادقا چىقمىغىنى ياخشى، چۈنكى ئۇلار سىلەر بىلەن چىققان بولسا ئاراڭلاردا ئۈمۈتسىزلەندۈرۈش ۋە باشقىلارنىڭ كۆڭلىگە شۈبھى تاشلاش ئارقىلىق پىتنە-پاساتنى كۆپەيتەتتى. سىلەرنى بۆلىۋېتىش ئۈچۈن ئاراڭلاردا سۇخەنچىلىك بىلەن شۇغۇللىناتتى. ئى مۆئمىنلەر! ئاراڭلاردا ئۇلارنىڭ تارقىتىپ يۈرگەن يالغانلىرىنى ئاڭلاپ، قوبۇل قىلىپ تارقىتىدىغانلار بار. شۇنىڭ بىلەن ئاراڭلاردا ئىختىلاپ يۈز بېرىدۇ. ئاللاھ تائالا مۆئمىنلەر ئارىسىدا سۈيقەست ۋە شەك-شۈبھى تارقىتىپ يۈرۈيدىغان مۇناپىقلاردىن ئىبارەت زالىملارنى ئوبدان بىلىدۇ.

مۇناپىقلار تەبۇك غازىتىدىن ئىلگىرى مۆئمىنلەرنىڭ بىرلىكىنى بۇزۇش ۋە ئۇلارنى پارچىلاش ئارقىلىق بۇزۇقچىلىق قىلىشقا ھېرىسمەن ئىدى. ئى پەيغەمبەر! ئۇلار تاكى ساڭا ئاللاھنىڭ ياردىمى كېلىپ، ئاللاھ دىنىنى غالىپ قىلغان ۋە دۈشمەنلىرىنى يەر چىشلەتكەنگە قەدەر، سىنىڭ جىھاد قىلىش ئىرادەڭنىڭ سۇنىشىغا تەسىر كۆرسۈتۈشى ئۈچۈن ساڭا ھەرخىل ھىلە-مىكىرلەرنى قىلدى. ھالبۇكى ئۇلار باتىلنىڭ ھەقىقەتتىن غالىب كېلىشىنى ئارزۇ قىلاتتى.

مۇناپىقلار ئىچىدە ھەرخىل ئۆزۈرلەرنى ئېيتىدىغانلىرى بار بولۇپ ئۇلار: ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى! مېنىڭ جىھادقا چىقماسلىقىمغا رۇخسەت قىلغىن، مەن رۇمنىڭ ئاياللىرىنى كۆرگەن چېغىمدا ئۇلارنىڭ پىتنىسى سەۋەبلىك گۇناھقا چۈشۈپ قالماسلىقىم ئۈچۈن مېنى ئۆزۈڭ بىلەن چىقىشقا مەجبۇرلىمىغىن، دەيدۇ. بىلىڭلاركى، ئۇلار مۇناپىقلىقنىڭ پىتنىسى ۋە جىھادتىن قىلىپ قېلىش پىتنىسىدىن ئىبارەت ئويلىغىنىدىنمۇ چوڭ پىتنىگە گىرىپتار بولدى. شۈبھىسىزكى جەھەننەم قىيامەت كۈنى كاپىرلارنى ئوراپ تۇرىدۇ. ئۇلاردىن بىرەرسىمۇ قۇتۇلالمايدۇ ۋە قاچىدىغان جايمۇ تاپالمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ساڭا ئاللاھ تەرەپتىن سېنى خۇشال قىلىدىغان غەلبە ياكى غەنىمەت ( دېگەندەك ) بىرەر نېئمەت كەلسە ئۇلارنىڭ كۆڭلى يېرىم بولۇپ قايغۇرىدۇ. ئەگەر ساڭا قىيىنچىلىق ياكى دۈشمەنگە يېڭىلىشكە ئوخشاش بىرەر مۇسىيبەت كەلسە ئۇلار: دىققەت قىلغان ئىكەنمىز، جەڭگە چىقماي ئىشنىڭ ئالدىنى ئالغان ئىكەنمىز، مۆئمىنلەر جىھادقا چىقىپ ئۆلۈم ۋە ئەسىرگە چۈشۈشكە دۇچ كەلدى، دېيىشىدۇ. ئاندىن كېيىن مۇناپىقلار سالامەت قالغانلىقىدىن خۇشاللىنىپ ئائىلىسىگە قايتىشىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! مۇناپىقلارغا ئېيتقىنكى: بىزگە پەقەت ئاللاھنىڭ تەقدىر قىلغان نەرسىسى يېتىدۇ، ئۇ بىزنىڭ پاناھلىنىدىغان پاناھگاھىمىز، بىز ئىشلىرىمىزدا ئۇنىڭغا تەۋەككۇل قىلغۇچىلارمىز، مۆئمىنلەر ئىشلىرىنى يەككە-يېگانە ئاللاھقىلا تاپشۇرىدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا كۇپايە قىلغۇچىدۇر. ئاللاھ نېمىدېگەن ياخشى ۋەكىل!.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: سىلەر بىزنىڭ غەلبە قازىنىش ياكى شېھىت بولۇشقا ئېرىشىشىمىزنى كۈتىۋاتىسىلەر، بىزمۇ ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئۆز دەرگاھىدىن ھالاك قىلىدىغان ئازاب چۈشۈرۈشنى ياكى ئاللاھ بىزگە سىلەر بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا رۇخسەت بەرگەن چاغدا سىلەرنى ئۆلتۈرۈش ياكى ئەسىر ئېلىش ئارقىلىق قوللىرىمىز بىلەن جازالىشىمىزنى كۈتىمىز، سىلەرمۇ بىزنىڭ ئاقىۋىتىمىزنى كۈتۈڭلار، بىزمۇ سىلەرنىڭ ئاقىۋىتىڭلارنى كۈتەيلى.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: سىلەر ئىختىيارى ياكى مەجبۇرى قانچىلىك مال سەرپ قىلساڭلارمۇ ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن چىققان كاپىر قەۋم بولغىنىڭلار ئۈچۈن سەرپ قىلغان نەرسەڭلار ھەرگىزمۇ قۇبۇل قىلىنمايدۇ.

ئۇلارنىڭ نەپىقىسىنىڭ قۇبۇل بولماسلىقى تۆۋەندىكى ئۈچ سەۋەبتىن ئىبارەتتۇر: ئۇلار ئاللاھنى ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلىدۇ. ناماز ئوقۇغاندا ھۇرۇنلۇق قىلىدۇ، پۇل-مېلىنى ئىختىيارى نەپىقە قىلمايدۇ بەلكى مەجبۇرى نەپىقە قىلىدۇ. چۈنكى ئۇلار نامازلىرىدا ياكى نەپىقىلىرىدە ساۋاپ ئۈمىد قىلمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ مال-مۈلكى ۋە ئەۋلادلىرى سېنى ئەجەبلەندۈرمىسۇن ۋە ساڭا چىرايلىق كۆرۈنۈپمۇ كەتمىسۇن. ئۇلارنىڭ مال-مۈلكى ۋە بالىلىرىنىڭ ئاقىۋىتى ناچاردۇر. تاكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ جانلىرىنى كاپىر پېتى چىقىرىپ، دەۋزەخنىڭ ئەڭ تۆۋەن قاتلىمىدا مەڭگۈلۈك ئازاپقا دۇچار قىلغانغا قەدەر ئۇلارنى مال-دۇنياغا ئېرىشىش ئۈچۈن چارچىتىش ، ھاردۇرۇش ۋە مال-دۇنياسىغا كەلگەن مۇسىبەتلەر ئارقىلىق ئازاپلايدۇ.

ئى مۆمىنلەر! مۇناپىقلار: «چوقۇم بىز سىلەردىن» دەپ يالغان قەسەم ئىچىدۇ. ئۇلار گەرچە ئۆزلىرىنىڭ سىلەر بىلەن بىرگە ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىغان بولسىمۇ قەلبلىرىدە سىلەر بىلەن ئەمەس. لېكىن ئۇلار ئۆزلىرىگە مۇشرىكلار ئۇچرىغان ئۆلتۈرۈلۈش، ئەسىرگە چۈشۈش قاتارلىقلارغا يولۇقۇشتىن قورقۇپ، ئاغزىدا مۇسۇلمان بولغان قورقۇنچاق قەۋمدۇر.

ئەگەر ئۇلار ئۆزلىرى پاناھلانغۇدەك بىرەر قورغان ياكى تاغلاردا يۇشۇرۇنغۇدەك غار ياكى كىرىۋالىدىغان گەمىنى تاپقان بولسا ئىدى، ئۇلار تىزلا شۇ يەرگە كېرىپ پاناھلىناتتى.

ئى پەيغەمبەر! مۇناپىقلارنىڭ بەزىسى خالىغىنىغا ئىرىشەلمىگىنىدە سېنىڭ سەدىقىلەرنى تەقسىم قىلىشىڭنى ئەيىپلەيدۇ. ئەگەر سەن ئۇلارغا تەلەپ قىلغىنىنى بەرسەڭ سەندىن رازى بولىدۇ. ئەگەر بەرمىسەڭ غۇدىرايدۇ.

سېنىڭ سەدىقىلەرنى تەقسىم قىلىشىڭنى ئەيىپلەۋاتقان مۇناپىقلار، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى بەرگىنىگە رازى بولۇپ: «ئاللاھ بىزگە كۇپايە قىلغۇچىدۇر، بىزگە ئۆز پەزلىدىن خالىغىنىنى بېرىدۇ، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى بىزگە ئاللاھ بەرگىنىدىن بېرىدۇ، بىز ئاللاھتىن ئۇنىڭ پەزلىنى ئۆتۈنۈپ سورۇغۇچىلارمىز» دېگەن بولسا ئىدى، ئۇلار ئۈچۈن ئەلۋەتتە سېنى ئەيىپلىگىنىدىن ياخشى بولاتتى.

زاكات؛ پەقەت ھۆنىرى ياكى خىزمىتى بار، ئەمما تاپقىنى تۇرمۇشىغا يەتمەيدىغان، باشقىلار دىققەت قىلىپمۇ كەتمەيدىغان بىر نەرسىسى يوق پېقىرلارغا، ئەھۋالىدىن ياكى قىلغان سۆزلىرىدىن (كەمبەغەللىكى) كىشىلەرگە كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان مىسكىنلەرگە، ئىمام زاكات توپلاش ئۈچۈن ئەۋەتكەن زاكات خادىملىرىغا، ئىسلامغا مايىل قىلىش كۆزدە تۇتۇلغان كاپىرلارغا ياكى ئىمانىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن ئىمانى ئاجىز كىشىلەرگە ياكى ئىقتىساد ئارقىلىق يامانلىقىدىن ساقلىنىلىدىغان كىشىلەرگە، ئازات قىلىنىدىغان قۇللارغا، قەرزلىرىنى تۆلىيەلمىگەن، ئىسراپ قىلمايدىغان ۋە گۇناھ مەئسىيەتكە ئىشلەتمەيدىغان قەرزدارلارغا، ئاللاھ يولىدىكى مۇجاھىدلارنى تەييارلاشقا، نەپىقىسى ئۈزۈلۈپ قالغان مۇساپىر قاتارلىقلارغا بېرىلىشى ۋاجىپتۇر. زاكاتنى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان كىشىلەرگىلا بېرىش ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىسىدۇر. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ مەنپەئەتلىرىنى ئوبدان بىلگۈچىدۇر. ئىشلارنى ئۇرۇنلاشتۇرۇشتا، ھۆكۈمنى يولغا قويۇشدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

مۇناپىقلارنىڭ بەزىسى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا سۆزى ئارقىلىق ئەزىيەت بېرىدۇ ۋە ئۇنىڭ مۇلايىملىقىنى كۆرگەن چاغدا: ئۇ ھەر قانداق ئادەمنىڭ گىپىنى ئاڭلاپ ئىشىنىدۇ، ھەق بىلەن ناھەقنىڭ ئارىسىنى ئايرىمايدۇ، دەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: «پەيغەمبەر پەقەت پايدىلىق سۆزلەرنىلا ئاڭلاپ ئىشىنىدۇ، ئاللاھنىڭ سۆزلىرىگە ئىشىنىدۇ، راستچىل مۆئمىنلەرنىڭ سۆزلىرىگە ئىشىنىدۇ ۋە ئۇلارغا كۆيۈنىدۇ، ئاللاھنىڭ ئۇنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىشى ئىمان ئېيتقان كىشىلەر ئۈچۈن رەھمەتتۇر. ئۇنىڭغا ئەزىيەت يەتكۈزىدىغانلار قاتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ.

ئى مۆئمىنلەر! ئۇلار سىلەرنى رازى قىلىش ئۈچۈن پەيغەمبەرگە تېگىدىغان گەپنى قىلمىدۇق دەپ ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىدۇ. ئەگەر ئۇلار ھەقىقىي مۆئمىن بولسا ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىمان ۋە ياخشى ئەمەل بىلەن رازى قىلىشى كېرەك ئىدى.

بۇ مۇناپىقلار ئۆزلىرىنىڭ بۇ قىلمىشلىرى ئارقىلىق ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە قارشىلىق كۆرسىتىدىغانلىقىنى، كىمكى ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە قارشىلىق كۆرسىتىدىكەن قىيامەت كۈنى جەھەننەمدە مەڭگۈ قالىدىغانلىقىنى بىلمەمدۇ؟ ئەنە شۇ چوڭ خارلىق ۋە رەسۋالىقتۇر.

مۇناپىقلار ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئۇلار كۆڭۈللىرىدە يۇشۇرغان كۇپرىلىقنى مۆئمىنلەرگە بىلدۈرىدىغان بىرەر سۈرىنىڭ نازىل قىلىنىشىدىن قورقىدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى:«ئى مۇناپىقلار! دىننى مەسىخىرە قىلىش ۋە دىنغا تەنە قىلىشىڭلارنى داۋاملاشتۇرۇڭلار. ئاللاھ بىرەر سۈرىنى چۈشۈرۈش ياكى پەيغەمبىرىنى بۇنىڭدىن خەۋەردار قىلىش ئارقىلىق سىلەر قورقۇۋاتقان نەرسىنى ئوتتۇرىغا چىقارغىچىدۇر».

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھ ساڭا خەۋەر قىلغىنىدىن كېيىن، ئۇلارنىڭ دىنغا تەنە قىلغانلىقى ۋە مۆئمىنلەرنى تىللىغانلىقىنى سورىساڭ، ئۇلار: «بىز چاخچاق قىلىپ قويغان، راست دېمىگەن ئىدۇق» دەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: سىلەر ئاللاھنىڭ دىنىنى، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى مەسخىرە قىلدىڭلارمۇ؟!، دېگىن.

سىلەر يالغاندىن ئۆزرە ئېيتماڭلار. سىلەر كۇپرىنى يۇشۇرغىنىڭلاردىن كېيىن ( دىننى) مەسخىرە قىلغىنىڭلار سەۋەبىدىن كاپىر بولۇپ كەتتىڭلار. ئەگەر سىلەردىن بىر گورۇھنى مۇناپىقلىقىنى تاشلاپ تەۋبە قىلغانلىقى ۋە ئاللاھقا ئىخلاسمەن بولغانلىقى ئۈچۈن ئەپۇ قىلساق، تەۋبە قىلماي مۇناپىقلىقىدا چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن يەنە بىر گوروھنى جازالايمىز.

مۇناپىق ئەرلەر بىلەن مۇناپىق ئاياللار مۇناپىقلىقتا ئوخشاشتۇر. ئۇلار مۆئمىنلەرگە قارشى تۇرىدۇ. يامانلىققا بۇيرۇپ، ياخشىلىقتىن چەكلەيدۇ. مال-دۇنياسىغا بېخىللىق قىلىپ، ئاللاھ يولىدا سەرپ قىلمايدۇ. ئاللاھقا ئىتائەت قىلىشنى تەرك ئېتىدۇ. ئاللاھمۇ ئۇلارغا مۇۋەپپىقىيەت ئاتا قىلمايدۇ. شۈبھىسىزكى، مۇناپىقلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش ۋە ھەق يولدىن ئاللاھقا ئاسى بولۇش ئارقىلىق ئازغۇنلۇققا مۇپتىلا بولغانلاردۇر.

ئاللاھ تەۋبە قىلمىغان مۇناپىقلار ۋە كاپىرلارغا مەڭگۈلۈك دەۋزەخكە كىرىشنى ۋەدە قىلدى. دەۋزەخ ئۇلارنى ئازاپلاشقا يىتەرلىكتۇر. ئاللاھ ئۇلارنى رەھمىتىدىن مەھرۇم قىلدى. ئۇلار مەڭگۈلۈك ئازاپقا دۇچار بولىدۇ.

ئى مۇناپىقلار جامائەسى! سىلەر كۇپرىلىق ۋە (دىننى) مەسخىرە قىلىشتا سىلەردىن ئىلگىرىكى ھەقنى ئىنكار قىلغۇچى ئۈممەتكە ئوخشايسىلەر. ئۇلار كۈچ -قۇۋۋەتتە سىلەردىن كۈچلۈك، مال-مۈلكى ۋە ئەۋلاتلىرى سىلەرنىڭكىگە قارىغاندا كۆپ ئىدى. ئۇلار دۇنيانىڭ لەززەتلىرى ۋە ھۇزۇر-ھالاۋەتلىرىدىن ئۆزلىرىگە پۈتۈلگەن نېسىۋىسىدىن مەنپەئەتلەندى. ئى مۇناپىقلار! ئىلگىرىكى ئۈممەتلەر ئۆز نېسىۋىسىدىن مەنپەئەتلەنگىنىدەك سىلەرمۇ بەلگىلەنگەن نېسىۋەڭلەردىن مەنپەئەتلەندىڭلار. ئۇلارنىڭ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغىنى ۋە پەيغەمبەرلىرىگە تەنە قىلغىنىغا ئوخشاش، سىلەرمۇ ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىپ پەيغەمبەرگە ئەزىيەت قىلدىڭلار. ئەنە شۇ ناچار سۈپەت بىلەن سۈپەتلەنگەنلەر؛ كۈپرىلىق ۋە بۇزغۇنچىلىق قىلغانلىقى ئۈچۈن ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ئەمەللىرى باتىل بولۇپ كەتتى. ئۇلار ھالاكەت ئۇرۇنلىرىغا كېلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىنى زىيانغا ئۇچراتقان كىشىلەردۇر.

ئۇلارغا پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغۇچى ئۈممەتلەرنىڭ، نوھ، ھۇد، سالىھ، ئىبراھىم قەۋمىنىڭ، مەديەن ئاھالىسىنىڭ، لۇت قەۋمى قىشلاقلىرىنىڭ ئۇچرىغان ئازابلىرىنىڭ خەۋىرى كەلمىدىمۇ؟ ئۇلارنىڭ پەيغەمبەرلىرى ئۇلارغا ئېنىق پاكىت ۋە ئوچۇق ھۆججەتلەرنى ئېلىپ كەلگەن ئىدى. ئاللاھ ئۇلارغا زۇلۇم قىلمىدى. پەيغەمبەرلىرى ئۇلارنى ئاگاھلاندۇرغان ئىدى. لېكىن ئۇلار ئاللاھقا كاپىر بولۇش ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلدى.

مۆئمىن ئەرلەر، مۆئمىن ئاياللارنىڭ ئارىسىنى ئىمان جەملەپ تۇرغاچقا ئۆز-ئارا بىر-بىرىگە ياردەمدە بولىدۇ. ئۇلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش، تەۋھىد ۋە نامازغا ئوخشاش ئاللاھ ياخشى كۆرۈدىغان ئىشلارغا بۇيرۇيدۇ. كاپىرلىق ۋە جازانىخورلۇققا ئوخشاش ئاللاھ يامان كۆرىدىغان ئىشلاردىن چەكلەيدۇ. نامازنى ئەڭ مۇكەممەل، تولۇق رەۋىشتە ئادا قىلىدۇ. ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىدۇ. ئاللاھ بۇ ماختاشقا سازاۋار سۈپەتكە ئىگە بولغانلارنى جەننەتكە كىرگۈزىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ غالىبتۇر، ھېچكىم ئاللاھتىن غالىب كېلەلمەيدۇ. مەخلۇقاتلارنى يارىتىشتا، ئىشلارنى ئۇرۇنلاشتۇرۇشتا ۋە ھۆكۈملەرنى يولغا قويۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

ئاللاھ مۆئمىن ئەرلەر ۋە مۆئمىن ئاياللارنى قەسرىلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرگە كىرگۈزۈشنى ۋەدە قىلدى. ئۇلار جەننەتلەردە مەڭگۈ تۇرىدۇ. ئۇلار نېئمەتلىرى ئۈزۈلۈپ قالمايدىغان جەننەتلەردە ئەبەدىي ياشايدۇ، ئاللاھ ئۇلارغا جەننەتدە كاتتا گۈزەل جايلارنى ئاتا قىلىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلدى. مانا بۇ مۇكاپات ھېچقانداق غەلبە تەڭلىشەلمەيدىغان ئەڭ بۈيۈك غەلبىدۇر.

ئى پەيغەمبەر! كاپىرلارغا قارشى قىلىچ بىلەن جىھاد قىلغىن، مۇناپىقلارغا قارشى تىل ۋە ھۆججەت بىلەن جىھاد قىلغىن. ئۇلارغا قارشى قاتتىق مۇئامىلە قىلغىن. چۈنكى ئۇلار شۇنىڭغا لايىق. قىيامەت كۈنى ئۇلارنىڭ تۇرىدىغان جايى جەھەننەمدۇر. ئۇلارنىڭ بارىدىغان جايى نېمىدېگەن يامان جاي-ھە!

مۇناپىقلار سېنى تىللاش ۋە دىنىڭنى ئەيىپلەشتىن ئىبارەت ساڭا يېتىپ كەلگەن سۆزلەرنى ئۆزلىرىنىڭ دېمىگەنلىكىگە يالغاندىن ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىدۇ. ھەقىقەتەن ئۇلار ساڭا يېتىپ كەلگەن كۇپرى سۆزلىرىنى ئېيتتى. ئىمان ئېيتىپ بولغاندىن كېيىن كاپىر بولدى. ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ھۇجۇم قىلىشتىن ئىبارەت ئىشقا ئاشمايدىغان پىلانىنى ئىشقا ئاشۇرۇشقا ئۇرۇندى. ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۆز پەيغەمبىرىگە ئاتا قىلغان غەنىمەتلىرى ئارقىلىق ئۆزلىرىگە مەرھەمەت قىلغانلىقىدىن ئىبارەت ئىنكار قىلغىلى بولمايدىغان بىر ئىشنى ئىنكار قىلدى. ئەگەر ئۇلار مۇناپىقلىقىدىن ئاللاھقا تەۋبە قىلسا تەۋبە قىلغىنى مۇناپىقلىقتا قېلىپ قالغىنىدىن ياخشى ئىدى. ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا تەۋبە قىلىشتىن يۈز ئۆرۈسە ئاللاھ ئۇلارنى دۇنيادا ئۆلتۈرۈش ۋە ئەسىرگە چۈشۈش بىلەن ئېغىر جازالىسا، ئاخىرەتتە دەۋزەختە دەھشەتلىك ئازاپ بىلەن جازالايدۇ. ئۇلارغا ئىگە بولۇپ، ئۇلارنى ئازاپتىن قۇتقۇزىدىغان ۋە ئۇلاردىن ئازاپنى چىكىندۈرىدىغان بىرەر دوست ياكى مەدەتكار بولمايدۇ.

مۇناپىقلارنىڭ ئىچىدە بەزىلەر: ئەگەر ئاللاھ بىزگە ئۆز پەزلىدىن ئاتا قىلسا ئەلۋەتتە بىز موھتاجلارغا سەدىقە بېرەتتۇق، ئەمەللىرىمىزنى ئىسلاھ قىلىپ سالىھلارنىڭ قاتارىدىن بولاتتۇق دەپ ئاللاھقا ئەھدە قىلدى.

ئاللاھ ئۇلارغا ئۆز پەزلىدىن ئاتا قىلغان چاغدا، بەرگەن ئەھدىسىگە ۋاپا قىلمىدى، بەلكى ماللىرىدىن ھېچ نەرسە سەدىقە قىلمىدى، ئۇلار ئىماندىن يۈز ئۆرىدى.

ئۇلار ئاللاھقا بەرگەن ئەھدىسىگە تۇرماستىن يالغانچىلىق قىلغانلىقلىرى سەۋەبىدىن، ئاللاھ ئۇلارنى جازالاپ قىيامەتكە قەدەر مۇناپىقلىقنى ئۇلارنىڭ دىللىرىدا مۇقەررەرلەشتۇردى.

ئاللاھنىڭ ئۇلارنىڭ سورۇنلىرىدا مەخپى قىلىشقان سۈيقەست ۋە ھىلە-مىكرىلىرىنى بىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى، ئاللاھنىڭ غەيبلەرنى بىلىدىغانلىقىنى مۇناپىقلار بىلمەمدۇ؟ ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىدىن ھېچنەرسە ئاللاھقا مەخپى قالمايدۇ. ئاللاھ ئۇلارنى قىلمىشلىرىغا كۆرە جازالايدۇ.

مۇناپىقلار مۆئمىنلەر ئىچىدىكى كۈچىنىڭ يېتىشىچە پەقەت ئازغىنە نەرسە سەدىقە قىلغۇچىلارنى ئەيىپلەيدۇ، ئۇلار: «ئۇلارنىڭ سەدىقە قىلغىنىنىڭ نېمە پايدىسى بار؟» دەپ مەسخىرە قىلىدۇ، ئاللاھ ئۇلارنى مۆئمىنلەرنى مەسخىرە قىلغانلىقى ئۈچۈن جازالايدۇ. ئۇلار قاتتىق ئازاپقا .دۇچار بولىدۇ

ئى پەيغەمبەر! ئۇلار ئۈچۈن مەغپىرەت تەلەپ قىلغىن ياكى قىلمىغىن (بەرىبىر ئوخشاش). ئۇلار ئۈچۈن 70 قېتىم مەغپىرەت تەلەپ قىلساڭمۇ ئاللاھ ئۇلارنى ھەرگىز مەغپىرەت قىلمايدۇ، چۈنكى ئۇلار ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلدى. ئاللاھ مەقسەتلىك ھالدا شەرىئەتتىن چىقىپ كەتكۈچىلەرنى ھەقىقەتكە مۇۋەپپەق قىلمايدۇ.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا خىلاپلىق قىلىپ تەبۇك غازىتىغا چىقماي قېلىپ قالغان مۇناپىقلار ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن قېلىپ قالغانلىقلىرىغا خۇشال بولۇشتى. ئۇلار مۆئمىنلاردەك ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشنى ياقتۇرمىدى. ئۇلار باشقىلارغا توسقۇنلۇق قىلىش ئۈچۈن مۇناپىق قېرىنداشلىرىغا: ئىسسىقتا چىقماڭلار، دېيىشتى. تەبۇك غازىتى ئىسسىقتا بولغان ئىدى. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: مۇناپىقلارنى كۈتۈۋاتقان جەھەننەمنىڭ ئوتى ئەگەر ئۇلار بىلسە ئۇلار قېچىۋاتقان بۇ ئىسسىقتىن تېخىمۇ قىززىقتۇر

قەستەنلىك بىلەن جىھادقا چىقماي قېلىپ قالغان مۇناپىقلار دۇنيادا قىلغان كۇپرىلىقى، گۇناھ-مەئسىيەتلىرىنىڭ جازاسى ئۈچۈن دۇنيالىقى ھەققىدە ئاز كۈلۈپ، ئاخىرەتلىكى ھەققىدە كۆپ يىغلىسۇن.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ئاللاھ سېنى مۇناپىق پېتى قېلىپ قالغان بىر تۈركۈم مۇناپىقلارنىڭ يېنىغا قايتۇرۇرسا، ئۇلار يەنە بىر قېتىم غازاتقا چىقىشقا سەندىن ياردەم سورىسا ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئى مۇناپىقلار! سىلەرنى جازالاش ۋە سىلەرنىڭ مەن بىلەن چىققانلىقىڭلار سەۋەبلىك كېلىپ چىقىدىغان بۇزغۇنچىلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن سىلەر مەن بىلەن مەڭگۈ چىقماڭلار، شۈبھىسىزكى، سىلەر تەبۇك غازىتىغا چىقماي، ئۆيدە ئولتۇرۇشقا رازى بولدۇڭلار. ئەمدى سىلەر غازاتقا چىقالماستىن ئۆيلىرىدە قالغان كېسەللەر، ئاياللار ۋە كىچىك بالىلار بىلەن ئولتۇرۇڭلار.

ئى پەيغەمبەر! مۇناپىقلارنىڭ ئارىسىدىن ئۆلگەن ھېچقانداق بىر ئادەمنىڭ مەڭگۈ نامىزىنى چۈشۈرمىگىن. مەغپىرەت تىلەپ دۇئا قىلىش ئۈچۈن ئۇنىڭ قەبرىسى ئۈستىدىمۇ تۇرمىغىن. چۈنكى ئۇلار ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلدى. ئاللاھنىڭ تائىتىدىن چىققان ھالەتتە ئۆلدى، كىمكى بۇنداق ئۆلسە نامىزى چۈشۈرۈلمەيدۇ ۋە ئۇنىڭغا دۇئامۇ قىلنمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! مۇناپىقلارنىڭ ماللىرى ۋە ئەۋلادلىرى سېنى ئەجەبلەندۈرمىسۇن. ئۇلار ساڭا دەۋەت يولۇڭدا مۇشەققەت تۇغدۇرغانلىقى ۋە سېنى مۇسىيبەتكە ئۇچراتقانلىقى ئۈچۈن بۇ ئارقىلىق ئاللاھ ئۇلارنى دۇنيادىلا جازالاشنى، ئۇلارنىڭ كاپىر پېتى جېنىنى ئېلىشنى ئىرادە قىلدى.

ئەگەر ئاللاھ پەيغەمبىرى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئاللاھقا ئىمان ئېيتىش ۋە ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىرەر سۈرىنى نازىل قىلسا، ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى مالدارلار ۋە بايلار سەندىن جىھادقا چىقماسلىق ھەققىدە رۇخسەت سورايدۇ. ئۇلار: بىزنى قوي، بىز ئۆزرۈلۈك كىشىلەر بىلەن بىللە بولايلى، دەيدۇ.

ئۆزۈرلۈك كىشىلەر جىھادقا چىقماي قالغاندا، مۇناپىقلارمۇ جىھادقا چىقماستىن ئۆزلىرى ئۈچۈن خارلىققاى رازى بولدى. كۇپرىلىقى ۋە مۇناپىقلىقى سەۋەبىدىن ئاللاھ ئۇلارنىڭ قەلبلىرىگە پىچەت سېلىۋەتتى. چۈنكى ئۇلار ئۆزلىرى ئۈچۈن نېمىدە مەنپەئەت بارلىقىنى بىلمەيدۇ.

لېكىن، پەيغەمبەر ۋە پەيغەمبەر بىلەن بىللە ئىمان ئېيتقانلار ئۇلارغا ئوخشاش ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن قېلىپ قالمىدى، ئۇلار ئاللاھ يولىدا ماللىرى ۋە جانلىرى بىلەن جىھاد قىلدى. ئۇلار ئاللاھ تەرىپىدىن غەلبە ۋە غەنىمەتكە ئوخشاش دۇنيالىق مەنپەئەتكە ئىرىشتۈرۈلسە، ئاخىرەتتە جەننەتكە كىرىش، ئويلىغىنىغا ئېرىشىش، قورقۇنۇچتىن قۇتۇلۇشقا ئوخشاش مەنپەئەتلەرگە نائىل بولىدۇ.

ئاللاھ ئۇلارغا جەننەتتە ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدىغان قەسىرلەرنى تەييارلىدى. ئۇلار ئۇنىڭدا مەڭگۈ قالىدۇ، ئۇلار يوقالمايدۇ. بۇ غەلبە ھېچقانداق غەلبە تەڭلىشەلمەيدىغان كاتتا نەتىجىدۇر.

مەدىنە ۋە مەدىنە ئەتراپىدىكى بىر تۈركۈم ئەئرابىلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا ئاللاھ يولىدا جىھادقا چىقماسلىققا ئۆزرىلىرىنى بايان قىلىپ كەلدى. ئەئرابىلاردىن يەنە بىر تۈركۈمى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى تەستىقلىمىغانلىقى ۋە ئاللاھنىڭ ۋەدىسىگە ئىشەنمىگەنلىكى ئۈچۈن ئەسلا جىھادقا چىقماسلىق ئۈچۈن ئۆزرىمۇ سورىمىدى. ئۇلار كاپىر بولغانلىقى سەۋەبىدىن قاتتىق ئازاپقا دۇچار بولىدۇ.

ئاياللار ۋە بالىلار، كېسەللەر ۋە ئاجىزلار، قارىغۇلار ۋە تەييارلىق قىلىش ئۈچۈن خىراجەت تاپالمىغان كەمبەغەل قاتارلىقلار جىھادقا چىقمىسا ھېچقانداق گۇناھ بولمايدۇ. ئۇلار ئۆزرۈلۈك بولغانلىقى ئۈچۈن ئەگەر ئۇلار ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە سادىق بولسا، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلسا، يۇقىرىدا بايان قىلىنغان تۈردىكى كىشىلەرنى جازالاشقا ھېچقانداق يول يوق. ئاللاھ ياخشىلىق قىلغۇچىلارنىڭ گۇناھلىرىنى كەچۈرگىچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ئى پەيغەمبەر! يەنە جىھادقا چىقماي قالغان مۇنداق كىشىلەرگىمۇ ھېچقانداق گۇناھ يوقتۇركى، ئۇلار سەندىن مېنىدىغان ئۇلاغ سوراپ كەلگەندە، سەن: «مېنىڭ سىلەرنى تەمىنلەيدىغان ئۇلاغلىرىم يوق» دېدىڭ. ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ يېنىدا ياكى سىنىڭ يېنىڭدا سەرپ قىلغۇدەك نەرسىنى تاپالمىغانلىقىغا ئەپسۇسلىنىپ كۆزلىرى ياش تۆككەن ھالدا قايتىشتى.

ئاللاھ ئۆزۈرلۈك كىشىلەرنى جازالاشقا بولمايدىغانلىقىنى بايان قىلغاندىن كېيىن، جازالاشقا لايىق كىشىلەرنى زىكىر قىلىپ: «ئى پەيغەمبەر! ھەقىقەتەن تەييارلىق قىلىپ جىھادقا چىقىشقا قۇدرىتى يېتىدىغان تۇرۇپ، جىھادقا چىقماسلىق ھەققىدە رۇخسەت سورىغان كىشىلەر جازالىنىشى كېرەك. ئۇلار ئۆيلىرىدە جىھادقا چىقماي قېلىپ قالغان كىشىلەر بىلەن بىللە قېلىش ئارقىلىق ئۆزلىرى ئۈچۈن خارلىققا رازى بولدى. ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىنى پىچەتلىۋەتتى. شۇڭلاشقا ۋەز نەسىھەت تەسىر قىلمايدۇ. ئۇلارنىڭ دىللىرى پىچەتلەنگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلار پايدىلىق نەرسىلەرنى تاللاشنى، زىيانلىق نەرسىلەردىن يىراق تۇرۇشنى بىلمەيدۇ.

مۇسۇلمانلار جىھادتىن قايتىپ كەلگەن چېغىدا جىھادقا چىقماي قېلىپ قالغان مۇناپىقلار مۇسۇلمانلارغا ئەرزىمەس ئۆزرىلەرنى بايان قىلىدۇ. ئاللاھ پەيغەمبىرى ۋە مۆئمىنلەرگە يول كۆرسىتىپ ئۇلارغا: «يالغاندىن ئۆزرە بايان قىلماڭلار، سىلەر دېگەن سۆزلەرگە بىز ھەرگىز ئىشەنمەيمىز، ھەقىقەتەن ئاللاھ بىزگە قەلبىڭلاردىكىنى بىلدۈردى. مۇناپىقلىقتىن تەۋبە قىلامسىلەر ياكى مۇناپىقلىقنى داۋاملاشتۇرامسىلەر؟ ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى سىلەرنىڭ قىلمىشىڭلارنى كۆرۈپ تۇرىدۇ. تەۋبە قىلساڭلار ئاللاھ قوبۇل قىلىدۇ. ئاندىن كېيىن ھەممە نەرسىنى بىلىپ تۇرىدىغان ئاللاھ تەرەپكە قايتۇرىلىسىلەر. ئاللاھ سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارنى ئېيتىپ بېرىدۇ ۋە سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ. شۇڭا ئاللاھقا تەۋبە قىلىشقا ۋە ياخشى ئەمەل قىلىشقا ئالدىراڭلار.

ئى مۆئمىنلەر! جىھادقا چىقماي قالغان مۇناپىقلار سىلەر ئۇلارنىڭ ئاقماس باھانىلىرىنى بىلىپ بېقىش مەقسىتىدە ئۇلارنىڭ قېشىغا قايتقىنىڭلاردا ئۇلار سىلەرنىڭ ئۇلارنى ئەيىبلىمەسلىكىڭلار ئۈچۈن ئاللاھ بىلەن قەسەم قىلىدۇ. ئۇلاردىن يۈز ئۆرۈپ ئۇلارنى تاشلىۋېتىڭلار. ئۇلار ھەقىقەتەن نىجىسلارنىڭ ئەڭ نىجىسىدۇر. ئۇلارنىڭ سادىر قىلغان مۇناپىقلىق ۋە گۇناھلىرىنىڭ جازاسى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ بارىدىغان جايى جەھەننەمدۇر.

ئى مۆئمىنلەر! جىھاقا چىقمىغان مۇناپىقلار سىلەرنىڭ رازىلىقىڭلارغا ئېرىشىش ۋە ئۇلارنىڭ ئۆزرىلىرىنى قۇبۇل قىلىشىڭلار ئۈچۈن، ئۇلار سىلەرگە قەسەم ئىچىپ بېرىدۇ. سىلەر ئۇلاردىن رازى بولماڭلار. ئەگەر سىلەر ئۇلاردىن رازى بولساڭلار پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ بۇيرىقىغا خىلاپلىق قىلغان بولىسىلەر. ئۇ ھەقىقەتەن كۇپرىلىق ۋە مۇناپىقلىق بىلەن ئىتائىتىدىن چىققان قەۋمدىن رازى بولمايدۇ. ئى مۇسۇلمانلار! ئاللاھ رازى بولمايدىغان كىشىلەردىن رازى بولۇشتىن ھەزەر ئەيلەڭلار.

ئەئرابىلارنىڭ كۇپرىلىقى ياكى مۇناپىقلىقى باشقا شەھەرلىكلەرنىڭكىگە قارىغاندا تېخىمۇ زىيادىدۇر. مۇناپىقلىقى باشقىلارنىڭكىدىن تېخىمۇ زىيادىدۇر. ئۇلار دىننى بىلمەسلىككە، ئاللاھ پەيغەمبىرىگە نازىل قىلغان پەرز، سۈننەت ۋە ئەھكاملارنىڭ پرىنسىپلىرىنى بىلمەسلىككە ئەڭ لايىقتۇر. چۈنكى ئۇلار قوپال، باشقىلارغا ئاز ئارىلىشىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئەھۋالىنى ئوبدان بىلىپ تۇرغىچىدۇر. ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئىشلارنى ئورۇنلاشتۇرۇش ۋە ھۆكۈم يولغا قويۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

مۇناپىق ئەئرابىيلاردىن بەزىلىرى: ئاللاھ يولىدا ماللىرىنى نەپىقە قىلسىمۇ ئەجىر بېرىلمەيدۇ، نەپىقە قىلمىسىمۇ ئاللاھ جازالىمايدۇ دەپ قارىغاچقا ئۇنى زىيان ھېسابلايدۇ. لېكىن ئۇلار مۇشۇنداق بولسىمۇ بەزىدە باشقىلارغا كۆرسۈتۈش ئۈچۈن نەپىقە قىلىدۇ. ئى مۇئمىنلەر! سىلەرگە كاشكى بىرەر يامانلىق يۈز بېرىپ، سىلەردىن قۇتۇلۇشنى كۈتىدۇ. ئەمما ئاللاھ ئۇلار يۈز بېرىشىنى كۈتكەن يامانلىقنى مۇئمىنلەرگە ئەمەس بەلكى ئۇلارنىڭ ئۆزىگە چۈشىرىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچى ۋە قەلبلىرىدە يۇشۇرغانلىرىنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر.

ئەئرابىيلارنىڭ بەزىلىرى ئاللاھقا ۋە قىيامەت كۈنىگە ئىمان ئېيتىدۇ، ئاللاھ يولىدا بەرگەن مېلىنى ئاللاھقا يېقىن بولۇشنىڭ ۋە پەيغەمبەرنىڭ دۇئاسىغا ۋە مەغپىرەت تەلەپ قىلىشىغا ئېرىشىشنىڭ ۋاسىتىسى قىلىدۇ. بىلىپ قويۇڭلاركى، ئۇلارنىڭ قىلغان نەپىقىسى ۋە پەيغەمبەرنىڭ ئۇلارغا قىلغان دۇئاسى ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ئاللاھقا بولغان يېقىنچىلىقتۇر. قىلغان ئەمىلىنىڭ ساۋابىنى ئاللاھنىڭ ھۇزۇرىدا تاپىدۇ، يەنى ئاللاھ ئۇلارنى مەغپىرىتى ۋە جەننىتىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كەڭرى رەھمىتى دائىرىسىگە كىرگۈزىدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن بەندىلىرى ئىچىدىن تەۋبە قىلغۇچىلارنى كەچۈرگۈچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ھەممىدىن ئىلگىرى ئىمان ئېيتقان، ۋەتەنلىرىنى تاشلاپ ئاللاھ تەرەپكە ھىجرەت قىلغان مۇھاجىرلار؛ ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ياردەم بەرگەن، بۇرۇن ئىمان ئېيتقان مۇھاجىر ۋە ئەنسارىلارغا ئېتىقاد، سۆز، ئىش-ھەرىكەتتە چىرايلىقچە ئەگەشكەنلەردىن ئاللاھ رازى بولدى، ئۇلارنىڭ ئىبادىتىنى قۇبۇل قىلدى. ئۇلارمۇ ئاللاھ ئاتا قىلغان كاتتا ساۋابقا رازى بولدى. ئۇلارغا قەسىرلىرى ئاستىدىن ئۆستەڭلار ئېقىپ تۇرىدىغان جەننەتلەرنى تەييارلىدى. ئۇلار بۇ جەننەتلەردە مەڭگۈ تۇرىدۇ. ئەنە شۇ مۇكاپات بۈيۈك غەلبىدۇر.

مەدىنە ئەتراپىدىكى ئەئرابىلاردىن مۇناپىقلار بار. مەدىنە ئاھالىسىدىنمۇ مۇناپىقلىقتا چىڭ تۇرغانلار بار. ئى پەيغەمبەر! سەن ئۇلارنى بىلمەيسەن. ئۇلارنى ئاللاھ بىلىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ مۇناپىقلىقىنى ئېچىش، ئۆلتۈرۈش ۋە ئەسىرگە چۈشۈرۈش ئارقىلىق دۇنيادا بىر قېتىم، قەبرە ئازابى بىلەن ئاخىرەتتە بىر قېتىم ئازاپلايدۇ. ئاندىن ئۇلار قىيامەت كۈنى دەۋزەخنىڭ ئەڭ تۆۋەن قاتلىمىدا چوڭ ئازابقا دۇچار بولىدۇ.

مەدىنە ئاھالىسىدىن ئۆزرىسىز جىھادقا چىقماي قالغانلاردىن يەنە بىر قىسىم كىشىلەر ئۆزرىسىنىڭ يوقلىقىنى ئىتىراپ قىلدى ۋە يالغان ئۆزرىلەرنى بايان قىلمىدى. ئۇلار ئاللاھقا ئىتائەت قىلىش، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە چىڭ ئېسىلىش، ئاللاھ يولىدا جىھاد قىلىشتىن ئىبارەت ئىلگىرى قىلغان ياخشى ئەمەللىرى بىلەن، تەۋبە قىلىشى ئۈمىد قىلىنىدىغان يامان ئەمەللەرنى ئارىلاشتۇرۇپ قويدى. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ بەندىلىرى ئىچىدىكى تەۋبە قىلغۇچىلارنى كەچۈرگۈچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ ماللىرىنىڭ بىر قىسمىنى سەدىقە ھېسابىدا ئالغىنكى، ئۇ ئارقىلىق ئۇلار گۇناھ-مەئسىيەتنىڭ كىرلىرىدىن پاكلانسۇن، ئۇلارنىڭ ياخشىلىقلىرى كۆپەيسۇن. ئۇلاردىن سەدىقىنى ئالغاندىن كېيىن ئۇلارغا دۇئا قىلغىن. شۈبھىسىزكى سېنىڭ دۇئايىڭ ئۇلارغا خاتىرجەملىك ئېلىپ كېلىدۇ. ئاللاھ دۇئايىڭنى ئاڭلاپ تۇرغىچىدۇر، ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنى ۋە نىيەتلىرىنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر.

جىھادقا چىقماي قېلىپ قالغانلار؛ ئاللاھنىڭ تەۋبە قىلغان بەندىلىرىدىن تەۋبىنى قۇبۇل قىلىدىغانلىقىنى، ئۆزىنىڭ سەدىقىگە ئېھتىياجى بولمىسىمۇ سەدىقىنى قۇبۇل قىلىپ، قىلغان سەدىقىسىگە ساۋاب بېرىدىغانلىقىنى، ئاللاھنىڭ بەندىلىرى ئىچىدىكى تەۋبە قىلغان كىشىلەرنىڭ تەۋبىلىرىنى بەكمۇ قۇبۇل قىلىدىغانلىقىنى ۋە ئۇلارغا مېھرىبان ئىكەنلىكىنى بىلسۇن.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: قولدىن بېرىپ قويغان ئەمىلىڭلارنىڭ زىيىنىنى تولۇقلاڭلار، ئەمەللىرىڭلارنى ئاللاھ ئۈچۈن خالىس قىلىڭلار، ئاللاھنى رازى قىلىدىغان ئىشلارنى قىلىڭلار، ئاللاھ، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى ۋە مۆئمىنلەر ئەمەللىرىڭلارنى كۆرۈپ تۇرىدۇ، قىيامەت كۈنى ھەر نەرسىنى بىلىپ تۇرىدىغان پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرىلىسىلەر. ئۇ ئاشكارا-مەخپى قىلغان قىلمىشىڭلارنى بىلىپ تۇرىدۇ، دۇنيادا قىلغانلىرىڭلارنى سىلەرگە خەۋەر قىلىدۇ ۋە شۇنىڭغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئۆزرىسى يوق تۇرۇپ تەبۇك غازىتىغا چىقمىغان بىر قىسىم كىشىلەر ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە قالدۇرۇلدى، ئاللاھ ئۇلار ھەققىدە خالىغىنىچە ھۆكۈم قىلىدۇ. يەنى تەۋبە قىلمىسا ئازابلايدۇ، تەۋبە قىلسا تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلىدۇ. ئازابقا ياكى ئەپۇغا ھەقلىق كىشىلەرنى ئاللاھ ناھايىتى ياخشى بىلىدۇ. ھۆكۈم يولغا قويۇشتا ۋە ئىشلارنى ئۇرۇنلاشتۇرۇشتا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر. ئۆزرىسى يوق تۇرۇپ تەبۇك غازىتىغا چىقمىغانلار مۇرارە ئىبنى رەبىئ، كەئب ئىبنى مالىك، ھىلال ئىبنى ئۇمەييە قاتارلىقلاردۇر.

بەزى مۇناپىقلار مۇسۇلمانلارغا زىيان يەتكۈزۈش، مۇناپىقلارغا ھەمدەمدە بولۇش ئارقىلىق كۇپرىنى كۈچەيتىش، مۆئمىنلەر ئارىسىنى بۇزۇش، مەسجىد بىنا قىلىنىشتىن ئىلگىرى ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئۇرۇش قىلماقچى بولغان كىشىنى كۈتۈش مەقسىتىدە مەسجىد بىنا قىلدى. ئۇلار سىلەرگە: بىز پەقەت مۇسۇلمانلارغا كۆيۈنۈشنىلا مەقسەت قىلدۇق، دەپ قەتئىي قەسەم قىلىدۇ. ئاللاھ گۇۋاھلىق بېرىدۇكى، ئۇلار شەك-شۈبھىسىز يالغانچىلاردۇر.

ئى پەيغەمبەر! يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغىنى بۇ مەسجىدنىڭ سۈپىتى، سەن مۇناپىقلارنىڭ بۇ مەسجىدتە ناماز ئوقۇپ بېرىشىڭ ئۈچۈن قىلغان چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشمىغىن. بىرىنچى كۈنىدىن تارتىپلا تەقۋالىق ئاساسىغا قۇرۇلغان مەسجىد قۇبادا ناماز ئوقۇشۇڭ، كۇپرىلىق ئاساسىغا قۇرۇلغان مەسجىد زىراردىن ئەۋزەلدۇر. مەسجىد قۇبادا نىجاسەتلەردىن سۇ بىلەن، گۇناھ-مەئسىيەتلەردىن تەۋبە-ئىستىغفار بىلەن پاك بولۇشنى سۆيىدىغان كىشىلەر بار. ئاللاھ نىجاسەتلەردىن ۋە گۇناھلاردىن پاك بولغۇچىلارنى دوست تۇتىدۇ.

دىننىڭ ئاساسىنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈش، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق تەقۋالىق ۋە ياخشىلىق ئەمەللەرنى كۆپ قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىش ئۈستىگە قۇرغان ئادەم بىلەن، مۇسۇلمانلارغا زىيان يەتكۈزۈش، كۇپرىنى كۈچلەندۈرۈش ۋە مۇسۇلمانلار ئارىسىغا بۆلگۈنچىلىك سېلىش مەقسىتىدە مەسجىد بىنا قىلغان كىشى باراۋەر بولامدۇ؟، مەڭگۈ باراۋەر بولمايدۇ. تەقۋالىق ئۈستىگە قۇرلغان ئاساس كۈچلۈك ۋە بىخەتەر بولىدۇ. يەنە بىرى يارنىڭ گىرۋىكىگە سالغان بىناغا ئوخشاش مۇستەھكەم بولمايدۇ، شۇنداقلا مەزكۇر بىنا ئورۇلۇپ چۇشىدۇ. نەتىجىدە بىنا بىلەن تەڭ ئۆزىمۇ جەھەننەمنىڭ ئوتىغا ئۆرۈلۈپ چۈشكەن ئادەمگە ئوخشايدۇ. كۇپرىلىق ۋە مۇناپىقلىق بىلەن زۇلۇم قىلغان قەۋمگە ئاللاھ مۇۋەپپىقىيەت بەرمەيدۇ.

تاكى ئۇلارنىڭ يۈرەكلىرى پارە ـ پارە بولۇپ ئۆلمۈگىچە ياكى ئۆلتۈرۈلمىگىچە ئۇلارنىڭ سالغان مەسجىدى زىرار سەۋەبلىك دىللىرىدىكى گۇمان ۋە يىلتىز تارتىپ كەتكەن مۇناپىقلىق بولىۋېرىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ ئەمەللىرىنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. قىلغان ياخشىلىق ۋە يامانلىقنىڭ مۇكاپات-جازاسى سۈپىتىدە ھۆكۈم قىلغان ئىشلىرىدا ھېكمەت بىلەن ئىش قىلغۇچىدۇر.

شۈبھىسىزكى، ئاللاھ مۆئمىنلەردىن ئۇلارنىڭ جانلىرىنى (ئۆزىنىڭ مۈلكى بولغان بولسىمۇ) جاندىنمۇ قىممەتلىك جەننەتنى بېرىپ سېتىۋالدى. ئۇلار ئاللاھنىڭ كەلىمىسىنى ئۈستۈن قىلىش ئۈچۈن ئۇرۇش قىلىدۇ. ئۇلار كاپىرلارنى ئۆلتۈرىدۇ، كاپىرلار ئۇلارنى ئۆلتۈرىدۇ. ئاللاھ مۇسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان كىتاب تەۋراتتا، ئىيسا ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان كىتاب ئىنجىلدا، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل قىلغان كىتاب قۇرئاندا بۇنى ۋەدە قىلدى. ۋەدىسىگە ئاللاھتىنمۇ بەك ۋاپا قىلغۇچى كىم بار؟. ئى مۆئمىنلەر! ئاللاھ بىلەن قىلغان سوداڭلاردىن خۇشال بولۇڭلار. بۇ سودىدا چوڭ پايدا ئالدىڭلار. بۇ زور مۇۋەپپەقىيەتتۇر.

بۇ مۇكاپاتقا ئىرىشكۈچىلەر بولسا ئاللاھ ياقتۇرمايدىغان ئىشلاردىن، ئاللاھ دوست تۇتىدىغان ۋە ياخشى كۆرىدىغان ئەمەللەرگە قايتقانلار، ئاللاھتىن قورقۇپ ئىخلاس بىلەن تائەت-ئىبادەت قىلغۇچىلار، ھەر قانداق ئەھۋالدا پەرۋەردىگارىغا ھەمدۇ -سانا ئېيتقۇچىلار، روزا تۇتقۇچىلار، ناماز ئوقۇغۇچىلار، ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرى بۇيرىغان ئىشلارغا بۇيرۇغۇچىلار، ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى چەكلىگەن ئىشلاردىن چەكلىگۈچىلەر، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا ئەگىشىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىگە رىئايە قىلغۇچىلاردۇر. ئى پەيغەمبەر! بۇ سۈپەتكە ئىگە مۆئمىنلەرگە ئۇلارنى دۇنيا ئاخىرەتتە خۇشال قىلىدىغان ئىشلار بىلەن بىشارەت بەرگىن.

پەيغەمبەر ۋە مۆئمىنلەرگە مۇشرىكلارنىڭ شېرىك ئۈستىدە ئۆلگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئەھلى دوزاخ ئىكەنلىكى ئېنىق مەلۇم بولغاندىن كېيىن، مۇشرىكلار ئۇلارنىڭ تۇغقىنى بولغان تەقدىردىمۇ، ئۇلارغا ئاللاھتىن مەغپىرەت تەلەپ قىلىشى دۇرۇس ئەمەس.

ئىبراھىمنىڭ ئاتىسىغا مەغپىرەت تەلەپ قىلىشى ئۇنىڭغا ئىلگىرى قىلغان ۋەدىسىنى ئورۇنداش ئۈچۈن ئىدى. ئىبراھىم ئاتىسىنىڭ مۇسۇلمان بولۇپ قېلىشىنى ئۈمىد قىلىپ ئۇنىڭغا مەغپىرەت تەلەپ قىلغان ئىدى. ئۇ، ئاتىسىنىڭ نەسىھەت مەنپەئەت قىلمايدىغان ئاللاھنىڭ دۈشمىنى ئىكەنلىكى ئېنىق مەلۇم بولغاندىن كېيىن ياكى ئاتىسىنىڭ كاپىر پېتى ئۆلۈپ كېتىدىغانلىقى ۋەھيى ئارقىلىق بىلدۈرۈلگەندىن كېيىن ئاتىسىدىن ئادا-جۇدا بولدى. ئۇنىڭ ئاتىسىغا مەغپىرەت تەلەپ قىلىشى ئاللاھنىڭ ۋەھيىسىگە خىلاپلىق قىلىش ئەمەس بەلكى ئىجتىھادى ئىدى. شۈبھىسىزكى، ئىبراھىم ئەلەيھىسسالام ئاللاھقا كۆپ ئاھ چەككۈچى، زالىم قەۋمىنىڭ ئەزىيەتلىرىنى كۆپ كەچۈرۋەتكۈچى ئىدى.

ئاللاھ بىرەر قەۋمنى ھىدايەت قىلغاندىن كېيىن، ئۇلار ساقلىنىشقا تېگىشلىك ئىشلارنى بايان قىلماي تۇرۇپ، ئۇلارنى گۇمراھ قىلمايدۇ (يەنى گۇمراھلىققا ھۆكۈم قىلمايدۇ). ئەگەر ئۇلار ھاراملىقى بايان قىلىنغاندىن كېيىن ھارام قىلىنغان ئىشلارنى قىلسا ئۇلارغا ئازغۇن دەپ ھۆكۈم قىلىنىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ھەر نەرسىنى بىلىپ تۇرغۇچىدۇر. ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ھەقىقەتەن ئاللاھ سىلەرگە ئىلگىرى بىلمەيدىغان نەرسىلەرنى ئۈگەتتى.

شۈبھىسىزكى، ئاسمانلار ۋە زېمىننىڭ پادىشاھلىقى ئاللاھقا خاستۇر. ئاللاھنىڭ ھېچقانداق شېرىكى يوقتۇر. ئۇنىڭغا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. تىرىلدۈرۈشنى خالىغان كىشىنى تىرىلدۈرىدۇ. ئۆلتۈرۈۈشنى خالىغان كىشىنى ئۆلتۈرىدۇ. ئى ئىنسانلار! سىلەرگە ئاللاھتىن باشقا ئىشىڭلارغا ئىگە بولىدىغان دوست، سىلەردىن يامانلىقنى قايتۇرىدىغان ۋە دۈشمىنىڭلارغا قارشى ياردەم بېرىدىغان ھېچقانداق مەدەتكارمۇ يوق.

ئاللاھ ھەقىقەتەن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلدى، ئۇ ئۆز ۋاقتىدا مۇناپىقلارغا تەبۇك غازىتىغا چىقماسلىققا رۇخسەت بەرگەن ئىدى. تەبۇك غازىتىدا ھاۋا ئىسسىق، دۈشمەنلەر كۈچلۈك ۋە مۇسۇلمانلارنىڭ سانى ئاز بولسىمۇ پەيغەمبەردىن ئايرىلماي ئەگەشكەن مۇھاجىر ۋە ئەنسارىلارنىڭمۇ تەۋبىسىنى قوبۇل قىلدى. ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى بىر تۈركۈم كىشىلەرنىڭ دىللىرى ھەقتىن بۇرۇلۇپ كېتىشكە تاس قالغان ۋە ئۇلار ئېغىر قىيىنچىلىقتا بولغانلىقى ئۈچۈن جىھادنى تاشلاش نىيىتىگە كەلگەن ئىدى. ئاندىن كېيىن ئاللاھ ئۇلارنى دىندا مۇستەھكەم بولۇشقا ۋە جىھادقا چىقىشقا مۇۋەپپەق قىلدى ۋە ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلدى. ھەقىقەتەن ئاللاھ ئۇلارغا كۆيۈمچان ۋە مېھرىباندۇر. ئاللاھنىڭ ئۇلارنى تەۋبە قىلىشقا مۇۋەپپەق قىلىپ، تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلىشى ئاللاھنىڭ ئۇلارغا كۆيۈنگەنلىكىنىڭ جۈملىسىدىندۇر.

كەئب ئىبنى مالىك، مۇرارە ئىبنى رەبىئ، ھىلال ئىبنى ئۇمەييەدىن ئىبارەت جىھادقا چىقمىغان ئۈچ كىشىنىڭ تەۋبىسىنىمۇ ئاللاھ قوبۇل قىلدى.ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن تەبۇكقا چىقمىغاندىن كېيىن ئۇلارنىڭ تەۋبىسى كىچىكىپ قۇبۇل قىلىندى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام باشقىلارنى ئۇلاردىن مۇناسىۋەتنى ئۈزۈشكە بۇيرۇغان. ئۇلار بۇ سەۋەبتىن قاتتىق غەمگە چۆمگەن ھەتتاكى شۇنچە كەڭ زېمىن ئۇلارغا تار تۇيۇلغان ئىدى. ئۇلار يالغۇزلۇقتىن ئىچى سىقىلىپ، ئاللاھقا تايانماستىن باشقا تايىنىدىغان جاينىڭ يوق ئىكەنلىكىگە ئىشەندى. ئاللاھ ئۇلارنى تەۋبىگە مۇۋەپپەق قىلىش ئارقىلىق ئۇلارغا رەھىم قىلدى، ئاندىن ئۇلارنىڭ تەۋبىسىنى قۇبۇل قىلدى. ھەقىقەتەن ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ تەۋبىسىنى بەكمۇ قۇبۇل قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا مېھرىباندۇر.

ئى ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئەگەشكەن ۋە ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلغان كىشىلەر! ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈش، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورقۇڭلار. ئىماندا، سۆز ۋە ئەمەللىرىدە راستچىللار بىلەن بىللە بولۇڭلار. سىلەر راستچىللىق بىلەنلا نىجات تاپالايسىلەر.

پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام جىھادقا چىققان ۋاقىتتا مەدىنە ئاھالىسى ۋە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى ئەئرابىيلارنىڭ رەسۇلۇللاھ بىلەن جىھادقا بىللە چىقماي قېلىپ قېلىشى، ئۆزلىرى بىلەنلا بولۇپ، رەسۇلۇللاھ بىلەن بىللە بولماسلىقى توغرا ئەمەس ئىدى. ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۈچۈن جېنىنى پىدا قىلىشى كېرەك ئىدى. بۇ شۇنىڭ ئۈچۈنكى ئۇلارغا ئاللاھ يولىدا يەتكەن ئاچلىق ۋە ئۇسسۇزلۇق، جاپا-مۇشەققەت، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن بىللە كاپىرلارنىڭ ئاچچىقىنى كەلتۈرىدىغان بىر ئورۇندا بولىشى، دۈشمەننى ئۆلتۈرۈش، ئەسىر ئېلىش، غەنىمەت ئېلىش ۋە مەغلۇبىيەتكە ئۈچرىتىش قاتارلىق (ھەر نەرسىگە) ئاللاھ قوبۇل قىلىدىغان ياخشى ئەمەلنىڭ ساۋابىنى يازىدۇ. شۈبھىسىزكى، ئاللاھ ياخشىلىق قىلغۇچىلارنىڭ ئەجرىنى زايە قىلىۋەتمەيدۇ بەلكى ئۇلارغا تولۇق ۋە ئۇنىڭدىنمۇ ئاشۇرۇپ بېرىدۇ.

ئۇلارنىڭ (ئاللاھ يولىدا) مەيلى ئاز بولسۇن ياكى كۆپ بولسۇن سەرپ قىلغان مېلى، (جىھاد قىلىش مەقسىتىدە) ۋادىلارنى بېسىپ ئۆتۈش جەريانىدا تارتقان جاپالىرىغا، ئاخىرەتتە ئۇلارنىڭ قىلغان ئەمەللىرىگە ئەڭ ياخشى مۇكاپاتلارنى بېرىدۇ.

مۆئمىنلەر جىھادقا چىققاندا (چۈنكى جىھادتا يېڭىش ۋە يېڭىلىش بولىدۇ) تۈپ يىلتىزىدىن يوقۇلۇپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن، مۆئمىنلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ جىھادقا چىقىشى شەرت ئەمەس. ئۇلارنىڭ بىر تۈركۈمى جىھادقا چىققان ئىكەن، ئۇلانىڭ ئىچىدىكى يەنە بىر تۈركۈمى پەيغەمبەر ئەلەيھىسالامغا ھەمراھ بولۇپ، ئۇنىڭدىن ئاڭلىغان قۇرئان ۋە شەرىئەت ئەھكاملىرىدا ئالىم بولۇپ، قەۋمىنىڭ قېشىغا قايتقاندىن كېيىن، قەۋمىنىڭ ئاللاھتىن قورقۇشى ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلۇش، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش مەقسىتىدە ئىدى. مانا بۇنىڭدىن رەسۇلۇللاھنىڭ ھالقىلىق ۋەزىيەتتە سەھابىلىرىنى ھەر تۈرلۈك خىزمەتلەرگە تاللىغانلىقىنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ.

ئاللاھ مۆئمىنلەرنى يېقىن جايدىكى كاپىرلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشقا بۇيرۇدى. چۈنكى ئۇلار يېقىن بولغاچقا مۆئمىنلەرنىڭ خەتەرگە ئۇچرىشىغا سەۋەب بولۇپ قالىدۇ. يەنە شۇنداقلا كاپىرلارنى قورقۇتۇپ، ئۇلارنىڭ يامانلىقىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئۇلارغا قاتىق قول بولۇشقا بۇيرىدى. ئاللاھ تەقۋادار مۆئمىنلەرگە ياردەم بېرىدۇ.

ئاللاھ پەيغەمبىرىگە بىرەر سۈرە نازىل قىلسا مۇناپىقلارنىڭ بەزىلىرى مەسخىرە قىلىش يۈزىسىدىن: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا نازىل بولغان بۇ سۈرە سىلەرنىڭ قايسىڭلارنىڭ ئىمانىنى كۈچەيتتى؟، دەيدىغانلار بار. ئاللاھقا ئىشەنگەن، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى تەستىقلىغان مۆئمىنلەرگە كەلسەك، نازىل بولغان سۈرە ئۇلارنىڭ ئىمانىنى كۈچەيتتى. نازىل قىلىنغان ۋەھيىدە ئۇلارنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتلىك مەنپەئەتى بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلار خۇشال بولىدۇ.

مۇناپىقلارغا كېلىدىغان بولساق، نازىل بولغان ئايەتلەرنىڭ بەزىلىرىدە ئەھكام ۋە قىسسىلەر بولغانلىقى ئۈچۈن، بۇ ئايەتلەر ۋە ئۇنىڭدىكى ئەھكاملارغا ئىنكار قىلغانلىقى سەۋەبىدىن، قۇرئاننىڭ نازىل بولىشى داۋاملاشقانسىرى ئۇلاردىكى مەنىۋىي كېسەللىك ۋە نىجىسلىق زىيادە بولىدۇ. چۈنكى ئۇلار ئايەت نازىل بولسىلا نازىل بولغان نەرسە ھەققىدە شەك قىلىدۇ ۋە ئۇلار كاپىر پېتى ئۆلىدۇ.

ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ھەر يىلى بىر قېتىم ياكى ئىككى قېتىم سىرلىرىنىڭ ئېچىلىشى ۋە مۇناپىقلىقىنىڭ ئاشكارىلىنىشى ئارقىلىق سىنىلىدىغانلىقىنى بىلمەمدۇ؟ ئۇلار ئاللاھنىڭ ئۆزىنى سىنايدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ كۇپرىلىقىدىن تەۋبە قىلمايدۇ. نىپاقتىن قايتمايدۇ. ئۆزلىرىگە نازىل بولغان سۈرىلەردىن ۋە ئۇ سۈرىلەرنىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل بولىدىغانلىقىدىن ئىبرەت ئالمايدۇ.

ئاللاھ پەيغەمبىرىگە مۇناپىقلارنىڭ ئەھۋالى بايان قىلىنغان بىرەر سۈرىنى نازىل قىلسا، ئۇلار ئۆز-ئارا بىر بىرىگە: سىلەرنى بىرەرسى كۆرۈپ قالارمۇ؟ دىيىشىپ قارىشىدۇ. ئەگەر بىرەرسى ئۇلارنى كۆرمىسە سورۇندىن تېكىۋىتىدۇ. بىلىپ قويۇڭلاركى، ئاللاھ ئۇلارنىڭ دىللىرىنى ھىدايەتتىن، ياخشىلىقتىن ئۆزگەرتىۋەتتى. ئۇلار چۈشەنمەس قەۋم بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارنى خار قىلدى

ئى ئەرەب جامائەسى! شۈبھىسىزكى، سىلەرگە ئۆز-ئاراڭلاردىن پەيغەمبەر كەلدى. ئۇمۇ سىلەرگە ئوخشاش ئەرەب، سىلەرگە ئېغىر كەلگەن ئىش ئۇنىڭغىمۇ ئېغىر كېلىدۇ. ئۇ سىلەرنىڭ ھىدايەت تېپىشىڭلارغا ھېرىسدۇر. ئۇ سىلەرگە كۆيىنىدۇ. خۇسۇسەن مۆئمىنلەرگە ناھايىتى كۆيۈمچان ۋە مېھرىباندۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ئۇلار سەندىن يۈز ئۆرۈسە، سەن ئېلىپ كەلگەن نەرسىگە ئىمان ئېيتمىسا، سەن ئۇلارغا: ماڭا ئاللاھ كۇپايە قىلىدۇ، ئۇنىڭدىن باشقا ھەقىقى مەبۇد يوقتۇر، ئۇنىڭغىلا تاياندىم، ئۇ ئەرىشنىڭ بۈيۈك پەرۋەردىگارىدۇر، دېگىن.

ئەلىف، لام، را. ئىلگىرى سۈرە بەقەرىنىڭ بېشىدا بۇنىڭغا ئوخشاش (مۇتەشابىھ ئايەتلەر) ھەققىدە سۆزلىنىپ بولدى. بۇ سۈرىدە تىلاۋەت قىلىنغان ئايەتلەر ھېكمەت ۋە ئەھكاملارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، مەنالىرى ئېنىق قۇرئاننىڭ ئايەتلىرىدۇر.

بىزنىڭ ئىنسانلارنىڭ ئىچىدىن بىر ئادەمنى ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئاگاھلاندۇرۇشقا بۇيرۇپ ۋەھيى نازىل قىلغانلىقىمىز ئۇلارنىڭ ئەجەپلىنىشىگە سەۋەب بولدىمۇ؟! ئى پەيغەمبەر! مۆئمىنلەرگە پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدا ئۇلار ئىلگىرى قىلغان ياخشى ئەمىلىنىڭ مۇكاپاتى سۈپىتىدە يۈكسەك مەرتىۋە بار ئىكەنلىكىدىن ئىبارەت ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان نەرسە بىلەن خەۋەر بەرگىن. كاپىرلار: بۇ ئايەتلەرنى ئېلىپ كەلگەن بۇ ئادەم ئاشكارا سېھرىگەردۇر، دېدى.

ئى ھەيران قالغان كىشىلەر! شۈبھىسىزكى، سىلەرنىڭ پەرۋەردىگارىڭلار كاتتا ئاسمانلارنى، كەڭرى زېمىنلارنى ئالتە كۈندە ياراتقان، ئاندىن ئەرش ئۈستىدە ئۆزىنىڭ شانۇ-شەۋكىتىگە لايىق ئورۇن ئالغان ئاللاھتۇر. ئىش ئۇنداقكەن، ئاللاھنىڭ ئىچىڭلاردىن بىر ئادەمنى پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتكەنلىكىگە قانداقمۇ ھەيران قالىسىلەر؟!. ئۇ، ئۆز شانۇ-شەۋكىتىدە يالغۇز ھۆكۈم چىقىرىدىغان ۋە تەقدىر قىلىدىغان زاتتۇر. بىرەر ئادەمنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا ئۇنىڭ رازىلىقى ۋە ئىزنى بولماستىن شاپائەت قىلىش ھوقۇقى يوق. بۇ سۈپەتكە ئىگە بولغان زات ئاللاھتۇر. ئۇنىڭغا ئىخلاس بىلەن ئىبادەت قىلىڭلار. بۇ پاكىت ۋە ھۆججەتلەردىن ئاللاھنىڭ يەككە-يىگانە ئىكەنلىكىگە ۋەز نەسىھەت ئالمامسىلەر؟، كىمكى ئازراقلا ۋەز نەسىھەت ئالىدىكەن بۇنى بىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ئىشىنىدۇ.

قىيامەت كۈنى قىلغان ئەمەللىرىڭلارنىڭ جازا-مۇكاپاتىغا ئېرىشىش ئۈچۈن ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتىسىلەر. ئاللاھ ئىنسانىيەتكە بۇنى ۋەدە قىلدى، ئۇ ۋەدىسىگە خىلاپلىق قىلمايدۇ. ئاللاھ بۇنىڭغا قادىردۇر. ھەقىقەتەن ئاللاھ مەخلۇقاتنى دەسلەپتە ئۆرنەكسىز ياراتقان ئاندىن ئۆلگەندىن كېيىن ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەرگە ياخشىلىقلىرىنى كەمەيتمەي، يامانلىقلىرىنى كۆپەيتمەي ئادىللىق بىلەن مۇكاپاتىنى بېرىش ئۈچۈن قايتىدىن تىرىلدۈرىدۇ. ئاللاھقا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىرىگە كاپىر بولغانلارنىڭ ئۇسسۇزلىقى ئۈچۈن، ھارارىتىنىڭ قاتتىقلىقى سەۋەبلىك ئۇلارنىڭ ئۈچەيلىرىنى ئۈزىۋېتىدىغان سۇ بېرىلىدۇ. ئۇلار ئاللاھ ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان سەۋەبلىك قاتتىق ئازابقا دۇچار بولىدۇ.

ئاللاھ قۇياشنى نۇر چاچقۇچى، ئاينى نۇرلۇق قىلىپ ياراتتى. ئى كىشىلەر! سىلەرنىڭ قۇياش بىلەن كۈنلەرنىڭ سانىنى، ئاي بىلەن ئايلار ۋە يىللارنىڭ سانىنى بىلىشىڭلار ئۈچۈن ئايغا 28 مەنزىلنى بەلگىلىدى. مەنزىل بولسا ئاي بىر كېچە-كۈندۈزدە بېسىپ ئۆتىدىغان مۇساپىنى كۆرسىتىدۇ. ئاسمان ۋە زېمىننى ۋە ئۇ ئىككىسىنىڭ ئىچىدىكى مەخلۇقاتلارنى ئاللاھ ئۆزىنىڭ قۇدرىتى ۋە كاتتىلىقىنى ئىنسانىيەتكە نامايەن قىلىش ئۈچۈن ياراتتى. بۇ ئاشكارا دەلىل ۋە پاكىتلار بىلگەن قەۋم ئۈچۈن ئاللاھنىڭ يەككە-يېگانىلىقى ۋە كامالىي قۇدرىتىنى بايان قىلىپ بېرىدۇ.

ھەقىقەتەن بەندىلەرگە كېچە بىلەن كۈندۈزنىڭ نۆۋەتلىشىپ ئالمىشىپ تۇرىشىدا، بۇنىڭغا قوشۇلۇپ بۇ ئىككىسىنىڭ يورۇقلۇق ۋە قاراڭغۇلىقىدا، ئىككىسىنىڭ بىرىنىڭ قىسقارسا يەنە بىرىنىڭ ئۇزىرىشىدا، ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى مەخلۇقاتلاردا، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش ۋە چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھتىن قورۇققان قەۋم ئۈچۈن ئاللاھنىڭ قۇدرىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان دەلىللەر بار.

شۈبھىسىزكى، ئاللاھقا مۇلاقەت بولۇشنى كۈتمەيدىغان ۋە ئاللاھتىن قورقمايدىغان، مەڭگۈلۈك ئاخىرەت ھاياتىنىڭ ئورنىغا پانى دۇنيا ھاياتىغىلا رازى بولغان ۋە ئۇنىڭ بىلەن ئارام تاپقان كاپىرلار بولسا، ئاللاھنىڭ ئايەتلىرى ۋە كۆرسەتمىلىرىدىن يۈز ئۆرۈگۈچىلەردۇر.

بۇ سۈپەتكە ئىگە بولغانلارنىڭ بارىدىغان جايى بولسا، قىلغان كۇپرىلىقى ۋە قىيامەت كۈنىنى ئىنكار قىلىشى سەۋەبلىك دەۋزەخ بولىدۇ.

شۈبھىسىزكى، ئاللاھقا ئىمان ئېيتقان ۋە ياخشى ئەمەلنى قىلغانلارنى ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئىمانى سەۋەبلىك ئۆزىنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشتۈرىدىغان سالىھ ئەمەلگە مۇيەسسەر قىلىدۇ. قىيامەت كۈنى ئاستىدىن ئۆستەڭلەر ئىقىپ تۇرىدىغان مەڭگۈلۈك جەننەتلەرگە كىرگۈزىدۇ.

ئۇلارنىڭ جەننەتتىكى دۇئاسى ئاللاھقا تەسبىھ ئېيتىش ۋە ئاللاھنى ئۇلۇغلاش، ئاللاھنىڭ، پەرىشتىلەرنىڭ ۋە ئۆزلىرىنىڭ ئۆز-ئارا بىر-بىرىگە قىلىدىغان سالامى: ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم ۋەرەھمەتۇللاھ دېيىشتىن ئىبارەتتۇر. ئۇلارنىڭ دۇئاسىنىڭ ئاخىرى: جىمى ھەمدۇسانا مەخلۇقاتلارنىڭ پەرۋەردىگارى ئاللاھقا خاستۇر!، دېيىشتىن ئىبارەتتۇر.

ئەگەر كىشىلەر ئاچچىقى كەلگەندە ئۆزلىرىگە، بالىلىرىغا ۋە پۇل-مېلىغا يامانلىق تىلەپ ئالدىراپلا بەددۇئا قىلغاندەك، ئاللاھ ئۇلار تەلەپ قىلغان ياخشىلىقىنى ئاتا قىلىشقا ئالدىرىغاندەك، ئۇلارنىڭ بەددۇئاسىنى ئىجابەت قىلىشقا ئالدىرىسا ئىدى، ئۇلار ھالاك بولغان بولاتتى. لېكىن ئاللاھ ئۇلارغا مۆھلەت بېرىدۇ ۋە ئازابتىن قورقۇپ ساۋاب ئۈمىد قىلمىغانلىقى ئۈچۈن ئۆزى بىلەن مۇلاقات بولۇشنى ئۈمىد قىلمايدىغانلارنى قىيامەت كۈنى گۇمراھلىقتا تېڭىرقاپ يۈرۈش ئۈچۈن قويۇپ بېرىدۇ.

ئۆزىگە زۇلۇم قىلغان ئىنسان بىرەر كېسەل ياكى ناچار ئەھۋالغا يولۇقسا، ياتسىمۇ، ئولتۇرسىمۇ، تۇرسىمۇ ئۇنى دەپئى قىلىشىمىزنى تىلەپ بىزگە دۇئا قىلىدۇ. ئۇنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ ئۇ يەتكەن زىيان ـ زەخمەتنى كۆتۈرۈۋەتسەك، گويا ئۇنى كۆتۈرۈۋېتىشىمىزنى تىلەپ بىزگە دۇئا قىلمىغاندەك يامان ئىشنى يەنە داۋاملاشتۇرىدۇ. ئىنسانغا ئازغۇنلىقىنى داۋاملاشتۇرۇش چىرايلىق كۆرستىلگىنىدەك كۇپرىلىقى بىلەن ھەددىدىن ئاشقۇچىلار ئۈچۈن ئۇلارنىڭ قىلغان گۇناھ-مەئسىيەتلىرى ۋە كۇپرىلىقى چىرايلىق كۆرسىتىلىپ ئۇنى تەرك قىلمايدۇ.

ئى مۇشرىكلار! سىلەردىن ئىلگىرىكى ئۈممەتلەر ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلىشتىن ئىبارەت گۇناھ - مەئسىيەتنى سادىر قىلغانلىقى ئۈچۈن بىز ئۇلارنى ھالاك قىلدۇق. ئۇلارغا بىز ئەۋەتكەن پەيغەمبەرلىرى پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەردە ئۆزلىرىنىڭ راستچىللىقىغا دالالەت قىلىدىغان، ئېنىق ھۆججەتلەرنى ئېلىپ كەلدى. ئۇلار ئىمان ئېيتىشقا تەييارلىقى يوق بولغانلىقى ئۈچۈن پەيغەمبەرلىرىگە ئىمان ئېيتمىدى. شۇنىڭ بىلەن ئاللاھ ئۇلارنى خار قىلدى ۋە ئۇلارغا مۇۋەپپىقيەت ئاتا قىلمىدى. بىز زالىم ئۈممەتنى جازالىغىنىمىزدەك ھەر قانداق زامان ۋە ماكاندا ئۇلارغا ئوخشاش كىشىلەرنى جازالايمىز.

ئى كىشىلەر! بىز سىلەرنى ياخشىلىق قىلىپ ساۋابقا ئېرىشتىڭلارمۇ؟ ياكى يامانلىق قىلىپ جازاغا ئېرىشتىڭلارمۇ؟ بۇنى كۆرىشىمىز ئۈچۈن، ئىلگىرى ھالاك قىلىنغان ئۈممەتلەرگە سىلەرنى ئورۇنباسار قىلدۇق.

ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى كۆرسىتىدىغان قۇرئان ئايەتلىرى ئۇلارغا تىلاۋەت قىلىنسا، ساۋاب ئۈمىد قىلمايدىغان، ئازابتىن قورقمايدىغان قايتا تىرىلىشنى ئىنكار قىلغۇچىلار: ئى مۇھەممەد! بۇتلارغا ئىبادەت قىلىشنى ئەيىپلەيدىغان مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بۇ قۇرئاندىن باشقا بىر قۇرئان كەلتۈرگىن ياكى ھاۋايى ھەۋىسىمىز بويىچە بۇ قۇرئاننىڭ ھەممىسىنى ياكى بەزىسىنى ئەمەلدىن قالدۇرغىن، دەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: مەن ئۇنى ئۆزگەرتەلمەيمەن، ئۇنىڭدىن باشقىسىنى تېخىمۇ كەلتۈرەلمەيمەن، بەلكى ئاللاھ خالىغىنىنى ئۆزگەرتىدۇ، مەن پەقەت ئاللاھنىڭ ۋەھيىسىگىلا ئەگىشىمەن، ئەگەر مەن سىلەرنىڭ تەلىپىڭلارغا قوشۇلۇپ ئاللاھقا ئاسى بولسام، قيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ دەھشەتلىك ئازابىدىن قورقىمەن.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: ئەگەر ئاللاھ مېنىڭ سىلەرگە قۇرئان ئوقۇماسلىقىمنى ئىرادە قىلسا، سىلەرگە قۇرئاننى تىلاۋەت قىلمايتىم ۋە ئۇنى يەتكۈزمەس ئىدىم. ئەگەر ئاللاھ خالىسا ئىدى قۇرئاننى سىلەرگە مېنىڭ تىلىم ئارقىلىق بىلدۈرمەس ئىدى. ئاراڭلاردا خەت يازالمايدىغان ۋە ئوقۇيالمايدىغان، بۇ پەيغەمبەرلىكنى تەلەپمۇ قىلمايدىغان ھالىتىمدە 40 يىل تۇردۇم. مەن سىلەرگە ئېلىپ كەلگەن نەرسىنىڭ مەن بىلەن ھېچقانداق ئالاقىسى يوق، بەلكى ئۇنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن كەلگەن ئىكەنلىكىگە ئەقلىڭلارنى ئىشلەتمەمسىلەر؟، دېگىن.

ئاللاھقا يالغاننى چاپلىغان ئادەمدىنمۇ زالىم ئادەم بارمۇ؟، مەن يالغاننى توقۇپ قۇرئاننى قانداقسىگە ئۆزگەرتەي؟ ئاللاھنىڭ بەلگىلىمىلىرىدىن ئۆتۈپ كەتكۈچى ۋە ئاللاھقا يالغاننى چاپلىغۇچىلار نىجات تاپالمايدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھنى قويۇپ، ئۆزلىرىگە پايدا ـ زىيان يەتكۈزەلمەيدىغان ئاتالمىش ئىلاھلىرىغا چوقۇنىدۇ، ھەقىقى مەئبۇد خالىغان چاغدا پايدا-زىيان يەتكۈزەلەيدۇ. ئۇلار مەبۇدلىرى ھەققىدە: بۇلار ئاللاھنىڭ دەرگاھىدا بىزگە شاپائەت قىلىدىغان ۋاستىچىلەر، ئاللاھ گۇناھلىرىمىز سەۋەبلىك بىزنى ئازابلىمايدۇ، دېيىشىدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئىيتقىنكى: ئاسمانلاردا ۋە زېمىندا ئاللاھنىڭ شېرىكى بارلىقىنى ئاللاھ بىلمەي قېلىپ، سىلەر ئاللاھقا بۇنى ئېيتىپ بېرىۋاتامسىلەر؟ ئاللاھ مۇشرىكلار دەۋاتقان يالغان ۋە باتىلدىن پاكدۇر.

ئىنسانلار ئەسلىدە بىر ئۈممەت ئىدى. كېيىن ئۇلار ئىختىلاپ قىلىشقانلىق سەۋەبىدىن ئۇلارنىڭ بەزىلىرى مۆئمىن پېتى قالسا يەنە بەزىلىرى كاپىر بولۇپ كەتتى. ئاللاھنىڭ ئالدىنئالا ئۇلار ئىختىلاپ قىلىشقان نەرسىلەر ھەققىدە دۇنيادا ئۇلارنى جازالىماسلىقتىن ئىبارەت ھۆكمى بولمىسا ئىدى، ئۇلارنىڭ ئىختىلاپ قىلىشقان نەرسىلىرى ئۈستىدە ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئەلۋەتتە ھۆكۈم چىقىرىلاتتى. شۇنىڭ بىلەن توغرا يولدا ماڭغان ئادەم ھەق يولدىكى ئادەمدىن ئايرىلاتتى. ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرى ھەققىدە قىيامەت كۈنى ھۆكۈم چىقىرىلىدۇ.

مۇشرىكلار: نېمىشقا مۇھەممەدنىڭ راستچىللىقىغا پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن بىرەر مۆجىزە چۈشۈرۈلمىدى؟، دەيدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: مۆجىزىنىڭ چۈشىشى غەيبى ئىش بولۇپ، بۇنى ئاللاھ بىلىدۇ. سىلەر تەلەپ قىلغان ھېسسى مۆجىزىلەرنىڭ چۈشىشىنى كۈتۈپ تۇرۇڭلار، ھەقىقەتەن مەنمۇ سىلەر بىلەن بىللە ئۇنى كۈتىمەن.

مۇشرىلارغا كەلگەن قۇرغاقچىلىق ۋە قىيىنچىلىقىنى كۆتۈرۈۋەتكەندىن كېيىن ئۇلارغا يامغۇر ۋە مولچىلىقتىن ئىبارەت نېئمىتىمىزنى تېتىتساق، ئۇلار بىزنىڭ ئايەتلىرىمىزنى ئىنكار قىلىش ۋە مىكىر ئىشلىتىشكە ئالدىرايدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ تېخىمۇ تىز چارە تەدبىر قوللىنىدۇ ۋە سىلەرنى تېخىمۇ تىز جازالايدۇ. شۈبھىسىزكى، پەرىشتىلەر پىلانلىغان مىكىرىڭلارنى يېزىپ تۇرىدۇ، ئۇلارنىڭ نەزىرىدىن ھېچنەرسە ساقىت بولمايدۇ. ئۇلارنىڭ ياراتقۇچىسى بولغان ئاللاھتىن قانداقمۇ مەخپى قالسۇن؟ ئاللاھ سىلەرنىڭ ھېلە- مىكرىڭلارغا قارىتا جازا بېرىدۇ.

ئى كىشىلەر! ئاللاھ سىلەرنى قۇرۇقلۇقتا پۇتۇڭلار ۋە ئۇلاغلىرىڭلار بىلەن، دېڭىزدا كېمىلەر بىلەن سەپەر قىلدۇرىدۇ. سىلەر ئولتۇرغان كېمە كىشىلەرنى ئېلىپ مەيىن شامالدا مېڭىۋاتقان چاغدا يولۇچىلار بۇ شامالدىن خۇشال بولىدۇ. ئۇلار خۇشال تۇرغان پەيتلىرىدە بىردىنلا بوران چىقىدۇ، ئۇلارغا ھەر تەرەپتىن دېڭىز دولقىنى كېلىدۇ، كېمىدىكىلەر ھالاك بولىدىغانلىقىغا جەزم قىلىشىدۇ. (چوقۇنۇۋاتقان نەرسىلىرىنى تاشلاپ قويۇپ) يەككە-يىگانە ئاللاھقا: ئەگەر سەن بىزنى بۇ ئېغىر سىناقتىن قۇتۇلدۇرساڭ، سەن بىزگە ئاتا قىلغان نېئمەتلەرگە ئاساسەن، بىز چوقۇم شۈكۈر قىلغۇچىلاردىن بولىمىز، دەپ چىن كۆڭلى بىلەن دۇئا قىلىدۇ.

ئاللاھ ئۇلارنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ، ئۇلارنى بۇ قىيىنچىلىقتىن قۇتقۇزغاندىن كېيىن ئۇلار يەر يۈزىدە كۇپرىلىق قىلىش، گۇناھ-مەسىيەت قىلىش ئارقىلىق بۇزغۇنچىلىق قىلىدۇ. ئى ئىنسانلار! ئويغىنىڭلار، بۇزغۇنچىلىقىڭلارنىڭ يامان ئاقىۋىتى ئۆزۈڭلارغا بولىدۇ. بۇزغۇنچىلىقىڭلار ئاللاھقا ھېچقانداق زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. بۇزغىنچىلىقىڭلار ئارقىلىق بۇ دۇنيانىڭ ئۆتكۈنچى نېئمەتلىرىدىن بەھرىمەن بولىسىلەر. ئاندىن قىيامەت كۈنى بىزنىڭ دەرگاھىمىزغا قايتىسىلەر. بىز سىلەرگە قىلغان گۇناھ مەئسىيەتلىرىڭلارنى خەۋەر قىلىمىز ۋە سىلەرگە ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىمىز.

سىلەر بەھرىمان بولىۋاتقان ھاياتى دۇنيانىڭ مىسالى تىز ئۆتۈشتە يامغۇرغا ئوخشايدۇكى، ئۇنىڭ بىلەن زېمىننىڭ ئۆسۈملۈكلىرىدىن كىشىلەر يەيدىغان ئاشلىق ۋە مېۋىلەر، ھايۋانلار يەيدىغان ئوت چۆپ قاتارلىقلار گىرەلىشىپ كەتكەن، ھەتتا زېمىن گۈزەل تۈسكە كىرگەن، تۈرلۈك ئۆسۈملۈكلەر بىلەن چىرايلىق بولۇپ كەتكەن ۋاقىتتا، زېمىن ئىگىلىرى ئۇنىڭدىن مول ھوسۇل ئېلىشقا جەزم قىلىپ تۇرغاندا، ئۇنىڭغا قازايىمىز يېتىپ، زىرائەتلەرنى يېقىندا دەل-دەرەخلەر ۋە ئۆسۈملۈكلەر بىلەن ئاۋات بولۇپ باقمىغاندەك ئورىۋەتتۇق (يەنى نابۇت قىلدۇق). بىز سىلەرگە دۇنيانىڭ ئەھۋالىنى ۋە تىز ئۆتۈپ كىتىدىغانلىقىنى بايان قىلىپ بەرگىنىمىزدەك تەپەككۇر قىلىدىغان ۋە ئىبرەت ئالىدىغان كىشىلەر ئۈچۈن دەلىل ۋە ئىسپاتلارنى بايان قىلىپ بېرىمىز.

ئاللاھ پۈتۈن كىشىلەرنى جەننەتكە چاقىرىدۇ. ئۇلار جەننەتتە مۇسىبەت ۋە غەم-قايغۇلاردىن خاتىرجەم بولىدۇ. ئۆلۈمدىن سالامەت قالىدۇ. ئاللاھ بەندىلىرى ئارىسىدىن خالىغان كىشىنى جەننىتىگە يەتكۈزىدىغان ئىسلام دىنىغا مۇۋەپپەق قىلىدۇ.

ئاللاھ ۋاجىپ قىلغان ئىبادەتلەرنى ياخشى ئۇرۇندىغان، ئاللاھ ھارام قىلغان گۇناھلاردىن يانغان كىشىلەر ئۈچۈن ئەڭ ياخشى مۇكاپات جەننەت ۋە ئاللاھنىڭ جامالىنى كۆرۈشكە نائىل بولۇشتۇر. ئۇلارنىڭ يۈزلىرىنى چاڭ-تۇزاڭ ۋە خارلىق قاپلىمايدۇ. بۇ سۈپەتكە ئىگە بولغان كىشىلەر جەننەت ئەھلى بولۇپ، جەننەتتە مەڭگۈ قالغۇچىلاردۇر.

كۇپرىلىق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتتىن ئىبارەت يامان ئەمەللەرنى قىلغان كىشىلەر ئاخىرەتتە قىلغان يامانلىقىغا ئوخشاش جازاغا ئۇچرايدۇ. ئۇلارنىڭ يۈزلىرىنى قارلىق قاپلايدۇ. ئاللاھنىڭ ئازابى چۈشكەندە ئۇلارنى قۇتۇلدۇرغۇچى زادى بولمايدۇ. ئۇلارنىڭ يۈزلىرى گويا تۈتۈننىڭ كۆپلىكىدىن قاراڭغۇ كېچىنىڭ پارچىسى بىلەن ئورالغاندەك قارىيىپ كېتىدۇ. بۇ سۈپەتكە ئىگە بولغانلار دەۋزەخ ئەھلى بولۇپ، دەۋزەختە مەڭگۈ قالغۇچىلاردۇر.

ئى پەيغەمبەر! قىيامەت كۈنىنى ئېسىڭگە ئالغىن، ئۇ كۈندە پۈتۈن مەخۇقاتلارنى يىغىمىز. ئاندىن دۇنيادا ئاللاھقا شېرىك كەلتۈرگەنلەرگە: ئى مۇشرىكلار! ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلغان مەبۇدلىرىڭلار بىلەن جايىڭلاردا جىم تۇرۇڭلار، دەيمىز. ئۇلارنىڭ ئارىسىنى ئايرىيمىز. مەبۇدلىرى مۇشرىكلارغا: سىلەر دۇنيادا بىزگە ئىبادەت قىلمىغان ئىدىڭلار، دەپ ئۇلاردىن ئادا-جۇدا بولىدۇ.

مۇشرىكلار ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلغان ئىلاھلىرى ئۇلاردىن: سىلەر بىلەن بىزنىڭ ئارىمىزدا گۇۋاھ بولۇشقا ئاللاھ كۇپايىكى، سىلەرنىڭ بىزگە چوقۇنۇشۇڭلاردىن بىز رازى ئەمەستۇق، سىلەرنى بىز ئۆزىمىزگە ئىبادەت قىلىشقا بۇيرىمىغان، بىز سىلەرنىڭ چۇقۇنغىنىڭلارنى ھېس قىلماپتىمىز، دەپ ئۇلاردىن ئادا-جۇدا بولىدۇ.

بۇ كاتتا مەيداندا ھەر بىر ئادەم دۇنيادا قىلغان ئەمەللىرى ئۈستىدە سېنىلىدۇ. مۇشرىكلار ھېساب ئېلىشقا ئىگە ھەقىقى پەرۋەردىگارى ئاللاھقا قايتۇرىلىدۇ. ئۇلارنىڭ بىزگە شاپائەت قىلىدۇ دەپ دەۋا قىلغان .ئىلاھلىرى ئۇلاردىن ئۆزلىرىنى چەتكە ئالىدۇ

ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: سىلەرگە ئاسماندىن يامغۇر ياغدۇرۇپ، زېمىندىن گىياھ ئۈندۈرۈپ ۋە زېمىندىن مەدەنلەرنى چىقىرىپ كىم رىزىق بېرىدۇ؟، خۇددى ئىنساننى مەنىدىن، قۇشلارنى تۇخۇمدىن ياراتقاندەك تىرىك شەيئىلەرنى ئۆلۈك شەيئىلەردىن كىم پەيدا قىلىدۇ؟، جانلىقلاردىن مەنىنى، قۇشلاردىن تۇخۇمنى پەيدا قىلغىنىدەك ئۆلۈك شەيئىلەرنى تىرىك شەيئىلەردىن كىم پەيدا قىلىدۇ؟، ئاسمان-زېمىن ۋە زېمىن ئىچىدىكى مەخلۇقاتلارنى كىم ئىدارە قىلىدۇ؟ ئۇلار بۇنىڭغا جاۋابەن: «ئاللاھ» دەيدۇ. ئۇلارغا ئېيتقىنكى: سىلەر بۇلارنى بىلسەڭلار، ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئۇرۇنداپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھدىن قورقمامسىلەر!؟.

ئى ئىنسانلار! يۇقىرىقىدەك چوڭ ئىشلارنى قىلغۇچى سىلەرنىڭ ياراتقۇچىڭلار ۋە ئىشلىرىڭلارنى ئىدارە قىلىپ تۇرغۇچى، ئەنە شۇ ئاللاھتۇر. ھەقىقەتتىن قالسا گۇمراھلىقتىن باشقا نەرسە مەۋجۇت ئەمەس. بۇ ئېنىق ھەقىقەتتىن سىلەرنىڭ ئەقلىڭلار نەگە كەتتى!؟.

ئى پەيغەمبەر! ھەقىقى پەرۋەردىگارلىق ئاللاھقا ئىسپاتلانغاندەك پەرۋەردىگارىڭنىڭ، سەركەشلىك قىلىپ ھەقىقەتتىن باش تارتقان قەدەرىيلەر ھەققىدىكى ھۆكمى ھەق بولدى. ئۇلار ئىمان ئېيتمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: سىلەرنىڭ ئاللاھنى قويۇپ شېرىك كەلتۈرگەن نەرسىلىرىڭلار ئىچىدە مەخلۇقاتنى ئۆرنەكسىز پەيدا قىلىپ ئاندىن ئۆلگەندىن كېيىن ئۇنى تىرىلدۈرەلەيدىغانلار بارمۇ؟. ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ مەخۇقاتنى ئۆرنەكسىز پەيدا قىلىپ ئاندىن ئۇنى ئۆلگەندىن كېيىن تىرىلدۈرەلەيدۇ. ئى مۇشرىكلار! ھەقىقەتتىن باتىلغا قانداقسىگە بۇرۇلۇپ كېتىسىلەر؟.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: سىلەر ئاللاھنى قويۇپ ئىبادەت قىلىۋاتقان نەرسىلىرىڭلار ئارىسىدا ھەقىقەتكە يىتەكلىيەلەيدىغانلار بارمۇ؟. ئېيتقىنكى: ئاللاھ ھەقىقەتكە يىتەكلەيدۇ، كىشىلەرنى ھەقىقەتكە يىتەكلەپ، ئۇنىڭغا چاقىرغان زات ئەگىشىشكە لايىقمۇ ياكى ھەق يولغا يېتەكلىيەلمەيدىغان، پەقەت ئۆزى باشقىلارنىڭ يېتەكلىشىگە مۇھتاج بولغان نەرسىلەر ئەگىشىشكە ھەقلىقمۇ؟، سىلەرگە نېمە بولدى؟، مەبۇدلىرىڭلارنى ئاللاھنىڭ شېرىكى دەپ قاراپ قانداقسىگە باتىل بىلەن ھۆكۈم قىلىسىلەر؟، ئاللاھ سىلەرنىڭ قىلغان بۆھتانلىرىنىڭلاردىن پاكتۇر ۋە بۈيۈكتۇر.

مۇشرىكلارنىڭ تولىسى ئۆزى چوقۇنغان مەبۇدلىرىنىڭ ماھىيىتىنى بىلمىگەنلىك سەۋەبىدىن ئۇلارغا ئەگىشىشتا پەقەت پەرەزگىلا تايىنىدۇ. گۇمان ھەقىقەتنىڭ ئورنىنى باسالمايدۇ، شۇنداقلا ئۇ ھەقىقەتنى ئىسپاتلاشتا ھېچ نەرسىگە يارىمايدۇ. ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇلارنىڭ قىلىۋاتقانلىرىنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر. ئاللاھقا ئۇلارنىڭ قىلمىشلىرىدىن ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئەمەللەرگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

مۇشرىكلار جىددى ئىھتىياجلىق ۋاقىتلاردىمۇ قۇرئاننىڭ ئوخشىشىنى كەلتۈرۈشتىن ئاجىز كەلگەن تۇرسا، بۇ قۇرئاننىڭ يالغاندىن تۇقۇلۇپ، ئاللاھتىن باشقىسى تەرىپىدىن ۋۇجۇدقا چىقىرىلىشى مۇمكىن ئەمەس. قۇرئان كەرىم ئۆزىدىن ئىلگىرى نازىل قىلىنغان كىتابلارنى تەستىقلىغۇچى ۋە ئىنسانىيەتنىڭ ئىھتىياجى بولىدىغان بارلىق ئەھكاملارنى بايان قىلىپ بەرگۈچى كىتابتۇر. قۇرئان كەرىم شەكسىزكى، مەخلۇقاتلارنىڭ پەرۋەردىگارى بولغان ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغاندۇر.

مۇشرىكلار: مۇھەممەد قۇرئاننى ئۆزى تۇقۇپ، ئاللاھقا نىسبەت بەرگەن دېيىشەمدۇ؟، ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا جاۋابەن ئېيتقىنكى: مەنمۇ سىلەرگە ئوخشاش ئىنسان تۇرۇپ، قۇرئاننى يېنىمدىن كەلتۈرگەن بولسام، ئەگەر قۇرئاننىڭ يالغاندىن تۇقۇلغان دېگەن سۆزلىرىڭلاردا راستچىل بولساڭلار ياردەمگە چاقىرالايدىغانلىكى كىشىلىرىڭلارنى چاقىرىپ قۇرئاندىكىگە ئوخشاش بىر سۈرىنى كەلتۈرۈپ بېقىڭلار. ھەرگىزمۇ ئۇنداق قىلالمايسىلەر. سىلەرنىڭ تىل ۋە پاساھەت ئىگىسى تۇرۇپ كەلتۈرەلمىگەنلىكىڭلار قۇرئاننىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىدىن چۈشۈرۈلگەنلىكىگە روشەن دەلىلدۇر.

ئۇلار كەلتۈرەلمىدى، ئۇلار قۇرئاننىڭ مەناسىنى تۇلۇق چۈشەنمەي ۋە ئەقلى يەتمەي، ئاگاھلاندۇرۇلغان ئازاب ئەمەلىلەشمەي تۇرۇپ ئۇنى ئىنكار قىلىشتى. ئازابنىڭ كېلىش ۋاقتى يېقىنلاشتى. ئۇلاردىن بۇرۇن ئۆتكەن ئۈممەتلەرمۇ مۇشۇلارغا ئوخشاش يالغانغا چىقارغان ئىدى. ئى پەيغەمبەر! ئويلاپ باققىن، پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغان ئۈممەتلەرنىڭ ئاقىۋىتى قانداق بولغان ئىدى؟، ئاللاھ ئۇلارنى ھالاك قىلدىغۇ!.

مۇشرىكلارنىڭ ئىچىدە ئۆلۈپ كېتىشتىن ئىلگىرى قۇرئانغا ئىشىنىدىغانلار بار. ئۆلگىچە چوڭچىلىق ۋە سەركەشلىك قىلىپ ئىمان ئېيتمايدىغانلارمۇ بار. ئى پەيغەمبەر! پەرۋەردىگارىڭ كۇپرىلىقىدا چىڭ تۇرغانلارنى ئوبدان بىلگۇچىدۇر، ئۇلارنى كۇپرىلىقىغا قارىتا جازالايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر قەۋمىڭ سېنى يالغانچى قىلىشتا چىڭ تۇرسا ئۇلارغا: مېنىڭ ئەمىلىمنىڭ ساۋابى ئۆزۈم ئۈچۈندۇر، ئەمىلىمنىڭ جاپاسىنى ئۆزۈم كۆتۈرىمەن، سىلەرنىڭ قىلغان ئەمىلىڭلارنىڭ ساۋابىمۇ ۋە جازاسىمۇ ئۆزۈڭلار ئۈچۈندۇر، سىلەر مەن قىلغان گۇناھنىڭ جازاسىدىن ئادا-جۇدادۇرسىلەر. مەنمۇ سىلەر قىلغان گۇناھنىڭ جازاسىدىن ئادا-جۇدادۇرمەن، دېگىن.

ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارنىڭ ئىچىدىن سەن قۇرئان ئوقۇساڭ قۇبۇل قىلماستىن قۇلاق سالىدىغانلار بار. سەن گاسلارغا ئاڭلىتالامسەن؟ شۇنىڭدەك قۇلاقلىرى ھەقنى ئاڭلاشتىن گاس كىشىلەرنى ھىدايەت قىلالمايسەن، ئۇلار ھەقنى چۈشەنمەيدۇ.

ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارنىڭ ئىچىدە ساڭا ئەقلى بىلەن ئەمەس كۆزى بىلەن قارايدىغانلىرى بار. سەن كورلارنى كۆرەلەيدىغان قىلالامسەن؟ شۈبھىسىزكى، سەن ئۇنداق قىلالمايسەن. شۇنىڭدەك قەلبى كورنىمۇ توغرا يولغا باشلىيالمايسەن.

شۈبھىسىزكى ئاللاھ بەندىلىرىگە زۇلۇم قىلىشتىن پاكتۇر، ئۇلارغا زەررىچىلىك زۇلۇم قىلمايدۇ، ئەمما ئۇلار باتىل ئىشلارنى قىلىش، تەكەببۇرلۇق قىلىش ۋە سەركەشلىك قىلىش سەۋەبلىك ئۆزلىرىگە ئۆزى زۇلۇم قىلىدۇ.

قىيامەت كۈنى ئاللاھ ئۇلارنى ھېساب ئېلىش ئۈچۈن يىغىدۇ. ئۇلارنىڭ دۇنيادا ۋە بەرزەختە تۇرغان مۇددىتى كۈندۈزدە ئازغىنە ۋاقىت تۇرغاندەك قىسقا بىلىنىدۇ. ئۇلار ئۆز-ئارا تونىشىدۇ. قىيامەتنىڭ قاتتىق قورقۇنچىسىنى كۆرگەنلىكى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ تۇنۇشلىقى ئۈزۈلۈپ قالىدۇ. قىيامەت كۈنى رەببىگە مۇلاقەت بولۇشنى ئىنكار قىلغان كىشىلەر شەكسىز زىيان تارتىدۇ. چۈنكى ئۇلار زىياندىن قۇتۇلۇپ قېلىشى ئۈچۈن دۇنيادا قىيامەت كۈنىگە ئىشەنمىگەن ئىدى.

ئى پەيغەمبەر! ئۆلۈپ كېتىشىڭدىن ئىلگىرى ياكى بىز سېنى ۋاپات تاپقۇزۇشىمىزدىن ئىلگىرى ئۇلارغا بىز ۋەدە قىلغان ئازابنىڭ بىر قىسمىنى ساڭا كۆرسىتىمىز. ھەر ئىككى خىل ئەھۋالدا ئۇلار قىيامەت كۈنى بىزنىڭ دەرگاھىمىزغا قايتىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ قىلغانلىرىدىن خەۋەرداردۇر. ئۇنىڭدىن ئاللاھقا ھېچ نەرسە مەخپى ئەمەس. ئاللاھ ئۇلارغا ئەمەللىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئۆتكەن ئۈممەتلەرنىڭ ھەر بىرىگە پەيغەمبەر ئەۋەتىلگەن بولۇپ، پەيغەمبەر ئۇلارغا يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان ۋەھيىنى يەتكۈزدى. ئۇلار ئۇنى ئىنكار قىلغان بولسا ئاللاھ پەيغەمبىرى بىلەن ئۇلار ئارىسىدا ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلىدۇ. ئاللاھ ئۇنى ئۆز پەزلى بىلەن قۇتقۇزدى، ئۇلارنى ئادالىتى بىلەن ھالاك قىلدى. ئۇلارنىڭ ئەمەللىرىنىڭ جازاسىدىن ھېچ نەرسىگە زۇلۇم قىلىنمايدۇ. (يەنى ياخشىلىق ياكى يامانلىق بولسۇن جازا-مۇكاپاتلىرى تولۇق بېرىلىدۇ).

كاپىرلار سەركەشلىك قىلىپ: ئەگەر داۋايىڭلاردا راستچىل بولساڭلار سىلەر بىزگە ۋەدە قىلغان ئازابنىڭ ۋاقتى قاچان؟، دەيدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ خالىمىسىلا، مەن ئۆزۈمدىن زىياننى دەپئى قىلىشقا، پايدا قازىنىشقا قادىر ئەمەسمەن، قانداقسىگە باشقىلارغا پايدا ياكى زىيان يەتكۈزەي؟، مەن قانداقسىگە ئاللاھنىڭ غەيبى ئىلمىنى بىلەي؟ ئاللاھ ئاگاھلاندۇرغان ھەر ئۈممەتنىڭ بەلگىلەنگەن ھالاك بولۇش ۋاقتى بولىدۇ. بۇنى پەقەت ئاللاھلا بىلىدۇ. شۇ ۋاقىت يېتىپ كەلگەندە بىردەممۇ كېچىكتۈرۈلمەيدۇ ۋە بىردەممۇ ئىلگىرى سۈرۈلمەيدۇ.

ئى پەيغەمبەر! ئازابقا ئالدىراپ كەتكەنلەرگە ئېيتقىنكى: ئەگەر ئاللاھنىڭ ئازابى سىلەرگە كېچىسى ياكى كۈندۈزى كېلىشى مۇمكىن، ئۇ ئازابتىن قايسى نەرسىگە ئالدىرايدۇ!؟.

ۋەدە قىلىنغان ئازاب يۈز بەرگەندىن كېيىن ئىلگىرى ئىمان ئېيتمىغان كىشىگە ھازىر ئېيتقان ئىمانى مەنپەئەت قىلمايدىغان ۋاقىتتا سىلەر ئىمان ئېيتتىڭلارمۇ؟ ئىلگىرى سىلەر ئىنكار قىلىش شەكلىدە ئازابقا ئالدىراپ كەتكەن ئىدىڭلارغۇ؟!.

ئۇلار دوزاخ ئازابىغا كىرگۈزۈلۈپ ئاندىن ئازابتىن چىقىرىلىشنى تەلەپ قىلغاندىن كېيىن ئۇلارغا: ئاخرەتتىكى مەڭگۈلۈك ئازاپنى تېتىڭلار، پەقەت قىلغان كۇپرىلىق ۋە گۇناھ-مەئسىيەتنىڭ جازاسىغىلا ئېرىشىسىلەر!؟.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلار سەندىن: بىزگە ۋەدە قىلىنغان ئازاب راستمۇ؟ دەپ سورايدۇ. سەن ئۇلارغا: «ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، راست، سىلەر قېچىپ قۇتۇلالمايسىلەر» دېگىن.

ئەگەر ھەربىر مۇشرىك زېمىندىكى قىممەتلىك ماللارنىڭ ھەممىسىگە ئىگە بولغان بولسا، ئۇ ئادەم ئاللاھنىڭ ئازابىدىن قۇرتۇلۇش ئۈچۈن شۇ ماللارنى فىدىيە قىلىپ قۇرتۇلۇش مۇمكىن بولسا ئىدى، ئۇ كىشى ماللارنى فىدىيە قىلىۋېتەتتى. ئۇلار قىيامەت كۈنى ئازابنى كۆرگەن چاغدا كاپىرلىقىغا نادامىتىنى يۇشۇرۇن تۇتىدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم چىقىرىدۇ. ئۇلار زۇلۇم قىلىنمايدۇ، پەقەت ئەمەللىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىلىدۇ.

راستىنلا ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى بارلىق نەرسىلەرنىڭ ئىگىدارچىلىقى يەككە-يېگانە ئاللاھقا خاستۇر. راستىنلا ئاللاھنىڭ كاپىرلارنى جازالاش ۋەدىسى ئىشقا ئاشىدۇ. ئەمما ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى بۇنى بىلمەيدۇ ئاندىن بۇنىڭدىن شەك قىلىدۇ.

ئاللاھ ئۆلۈكنى تىرىلدۈرىدۇ، تىرىكنى ئۆلتۈرىدۇ، سىلەر قىيامەت كۈنى ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتۇرىلىسىلەر، ئاللاھ ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئى ئىنسانلار! سىلەرگە قىيامەتنى ئەسلىتىدىغان، جەننەتكە قىزىقتۇرۇپ، دەۋزەختىن ئاگاھلاندۇرىدىغان، دىللاردىكى شەك-شۈبھىلەرگە شىپا بولۇپ ھەقىقەتكە يېتەكلەيدىغان، مۆئمىنلەرگە رەھمەت بولغان ۋە ئۇلار مەنپەئەتلىنىدىغان قۇرئان كەرىم كەلدى.

ئى پەيغەمبەر! ئىنسانلارغا ئېيتقىنكى: مەن سىلەرگە ئېلىپ كەلگەن قۇرئان ئاللاھنىڭ سىلەرگە ئاتا قىلغان پەزلى ۋە رەھمىتىدۇر، سىلەر ئاللاھنىڭ ئۆزۈڭلارغا قۇرئاننى چۈشۈرۈش ئارقىلىق پەزلى-مەرھەمەت قىلغانلىقىدىن خۇشال بولۇڭلار. مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام پەرۋەردىگارىنىڭ دەرگاھىدىن ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەر ئۇلار توپلىغان ئەرزىمەس مال-دۇنيادىن ياخشىدۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئۇ مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: ئېيتىپ بېقىڭلارچۇ! ئاللاھ سىلەرگە چۈشۈرگەن رىزىقنى ھاۋايى-ھەۋىسىڭلار بويىچە ئىشلەتتىڭلار. بەزىسىنى ھارام، بەزىسىنى ھالال قىلدىڭلار. ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھ سىلەرگە ھالالنى ھارام، ھارامنى ھالال قىلىشقا ئىزنى بەردىمۇ ياكى ئاللاھقا يالغاننى چاپلاۋاتامسىلەر!؟.

ئاللاھقا يالغاننى چاپلايدىغانلار قىيامەت كۈنىدىكى رىئاللىقلارنى قانداق ئويلايدۇ؟، ئۇلار ئاللاھ مەغپىرەت قىلىدۇ دەپ ئويلامدۇ؟، ئۇنداق بولىشى ھەقىقەتتىن بەك يىراق!، شۈبھىسىزكى ئاللاھ ئىنسانلارغا مۆھلەت بېرىش، ئالدىراپ جازالىماسلىق ئارقىلىق ئۇلارغا مەرھەمەت قىلغۇچىدۇر. لېكىن كۆپىنچى كىشىلەر ئاللاھنىڭ نېئمەتلىرىنى ئىنكار قىلىدۇ ۋە ئۇنىڭغا شۈكۈر قىلمايدۇ.

ئى پەيغەمبەر! قايسى ھالەتتە بولمىغىن، قۇرئاندىن قايسى نەرسىنى ئوقۇمىغىن، ئى مۆئمىنلەر سىلەر قايسى ئىشنى قىلماڭلار سىلەر شۇ ئىشنى باشلىغان چېغىڭلاردا بىز سىلەرنى بېلىپ، كۆزىتىپ تۇرىمىز. ئاسمان ـ زېمىندىكى زەررە چاغلىق نەرسە ۋە ئۇنىڭدىن كىچىك ياكى چوڭ نەرسە بولسۇن، ھېچقايسىسى ئاللاھنىڭ بىلىشىدىن چەتتە قالمايدۇ. ئۇلارنىڭ ھەممىسى چوڭ-كىچىك ھېچقانداق نەرسە ئايرىلىپ قالمايدىغان روشەن كىتابتا خاتىرلەنگەندۇر.

راستىنلا ئاللاھنىڭ دوستلىرىغا ئۇلارنى كۈتىۋاتقان قىيامەتنىڭ قورقۇنچىسى يوقتۇر. ئۇلار دۇنيادا قولدىن بېرىپ قويغان نەرسىلىرىگە قايغۇرمايدۇ.

ئاللاھنىڭ دوستلىرى بولسا ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىمان ئېيتقان كىشىلەردۇر. ئۇلار ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئىجرا قىلىش، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش ئارقىلىق ئاللاھقا تەقۋادارلىق قىلىدۇ.

ئۇلارغا پەرۋەردىگارى تەرىپىدىن دۇنيادا ئۇلارنى خۇشال قىلىدىغان ياخشى چۈش ۋە كىشىلەرنىڭ ياخشى باھاسى قاتارلىق نەرسىلەر بىلەن، جېنى چىققان چاغدا، ئۆلگەندىن كېيىن، قىيامەتتە پەرىشتىلەر تەرىپىدىن خۇشخەۋەر بېرىلىدۇ. ئاللاھنىڭ ۋەدىسى ئۆزگەرمەيدۇ، بۇنىڭدا تەلەپ قىلغان نەرسىگە ئىرىشىش ۋە قورقۇنۇچلۇق نەرسىدىن قۇتۇلۇش بار بولغانلىقى ئۈچۈن بۇ كاتتا ئۇتۇقتۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارنىڭ سېنىڭ دىنىڭ ھەققىدىكى قىلغان تەنە سۆزلىرى سېنى قايغۇغا سالمىسۇن، شۈبھىسىزكى، پۈتۈن كۈچ-قۇۋۋەت ئاللاھقا مەنسۇپتۇر. ئاللاھنى ھېچ نەرسە ئاجىزلاشتۇرالمايدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ سۆزلىرىنى ئاڭلاپ، ئىشلىرىنى بىلىپ تۇرغىچىدۇر، ئەمەللىرىگە قارىتا جازا-مۇكاپات بەرگۈچىدۇر.

ئاسمانلاردىكى ۋە زېمىندىكى ھەممە نەرسە ئاللاھنىڭدۇر، ئاللاھتىن باشقىغا يەنى بۇتلارغا چوقۇنىدىغانلار پەقەت پەرەزگىلا تايىنىدۇ. مۇشرىكلار نېمىگە ئاساسلىنىپ تۇرۇپ ئاللاھنىڭ غەيرىگە ئىبادەت قىلىدۇ؟!، ئۇلار شېرىك كەلتۈرگەن نەرسىلىرىنى ئاللاھقا نىسبەت بېرىشتە جۆيلۈيدۇ. ئاللاھ ئۇلارنىڭ سۆزلىرىدىن پاكتۇر ۋە بۈيۈكتۇر.

ئى ئىنسانلار! ئارام ئېلىشىڭلار ئۈچۈن سىلەرگە كېچىنى ياراتتى. تۇرمۇش مەئىيشەتلىرىگە ئىشلىشىڭلار ئۈچۈن كۈندۈزنى يورۇق قىلدى. بۇنىڭدا ھەقنى ئىزدىگۈچى ۋە ئىبرەت ئالغۇچى قەۋم ئۈچۈن ئېنىق دەلىللەر بار.

بىر قىسىم مۇشرىكلار: ئاللاھ پەرىشتىلەرنى قىز ياراتتى، دېدى. ئاللاھ بۇلارنىڭ سۆزلىرىدىن مۇقەددەستۇر. ئاللاھ پۈتۈن مەخلۇقاتلىرىدىن بىھاجەتتۇر. ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى بارلىق نەرسىلەر ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر. ئى مۇشرىكلار! (ئاللاھنىڭ بالىسى بار دېگەن) بۇ سۆزۈڭلارغا ھېچقانداق پاكىتىڭلار يوق، سىلەر ئىسپاتسىز، ھەقىقىتىنى بىلمەيدىغان، ئاللاھقا بالا نىسبەت بېرىشتىن ئىبارەت چوڭ يالغاننى ئاللاھقا چاپلامسىلەر!؟.

ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: ئاللاھقا بالا نىسبەت بېرىش ئارقىلىق يالغاننى چاپلايدىغانلار غەلبە قازىنالمايدۇ، قورققان نەرسىلىرىدىن قۇتۇلالمايدۇ.

ئۇلار بۇ دۇنيانىڭ نازۇ-نىمەتلىرىگە ئالدىنىپ قالمىسۇن، ئۇنىڭدىن ئازغىنا بەھرىمان بولىدۇ. ئاندىن قىيامەت كۈنى بىزنىڭ دەرگاھىمىزغا قايتىدۇ، ئاندىن كاپىر بولغانلىقلىرى ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ئىنكار قىلغانلىقلىرى سەۋەبلىك ئۇلارغا قاتتىق ئازابنى تېتىتىمىز.

ئى پەيغەمبەر! مۇشرىكلارغا نۇھنىڭ قىسسىسىنى ئوقۇپ بەرگىن، ئۆز ۋاقتىدا نۇھ قەۋمىگە: ئى قەۋمىم! مېنىڭ ئاراڭلاردا بولۇشۇم ۋە ئاللاھنىڭ ئايەتلىرىنى ۋە نەسىھەتلەرنى ئەسلىتىشىم سىلەرگە ئېغىر كېلىپ، مېنى ئۆلتۈرۈشنى مەقسەت قىلغان بولساڭلار، سىلەرنىڭ سۈيقەستىڭلارنى بىتچىت قىلىشتا ئاللاھقا تاياندىم. سىلەر بۇتلىرىڭلارنى ياردەمگە چاقىرىپ مېنى قەستلەيدىغان پىلانلىرىڭلارنى قىلىۋىرىڭلار، قەستلەيدىغان ئىشىڭلار مەخپى بولمىسۇن، سىلەر پىلانلىغىنىڭلاردىن كېيىن يۇشۇرغان ئىشىڭلارنى ئازراقمۇ كېچىكتۈرمەي قىلىۋېرىڭلار.

ئەگەر سىلەر مېنىڭ دەۋىتىمدىن يۈز ئۆرۈسەڭلار، مېنىڭ سىلەرگە رەببىمنىڭ ئەلچىلىك ۋەزىپىسىنى يەتكۈزگەنلىكىمگە سىلەردىن ھەق سورىمىغانلىقىمنى سىلەر بىلىسىلەر، سېلەر ماڭا ئىشىنىڭلار ياكى ئىشەنمەڭلار مېنىڭ مۇكاپاتىمنى پەقەت رەببىملا بېرىدۇ. رەببىم مېنى تائەت-ئىبادەت ۋە ياخشى ئەمەل بىلەن ئۆزىگە بۇيسۇنغۇچىلاردىن بولۇشۇمغا بۇيرىدى.

ئۇلار نۇھنى يالغانچى قىلدى، ئۇنىڭغا ئىشەنمىدى. ئۇنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرگە كېمىدىكى مۆئمىنلەرنى قۇتقۇزدۇق، ئۇلارنى غەرق بولغانلارنىڭ ئورۇنباسارى قىلدۇق. مۆجىزىلەرنى ئىنكار قىلغانلارنى تۇپان بالاسى بىلەن ھالاك قىلدۇق. ئى پەيغەمبەر! نۇھ ئەلەيھىسسالام ئاگاھلاندۇرسا ئىشەنمىگەن قەۋملەرنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ قانداق بولغانلىقىنى ئويلاپ باققىن.

نۇھتىن كېيىن نۇرغۇن پەيغەمبەرلەرنى ئۆزلىرىنىڭ قەۋمىگە ئەۋەتتۇق، پەيغەمبەرلەر قەۋمىگە ئاللاھ تەرىپىدىن مۆجىزە ۋە پاكىتلارنى ئېلىپ كەلدى. پەيغەمبەرلەرنى ئىنكار قىلىشتا چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئىمان ئېيتىش ئىرادىسى يوق ئىدى. ئاللاھ ئىلگىرى ئۆتكەن پەيغەمبەرلەرنىڭ ئەگەشكۈچىلىرىنىڭ قەلبلىرىنى پىچەتلىۋەتلىۋەتكەندەك ئۇلارنىڭ قەلبلىرىنى پىچەتلىۋەتتى. ئاللاھ ھەر ۋاقىت كۇپرىلىق بىلەن بەلگىلىمىلىرىدىن ئۆتۈپ كەتكەن كاپىرلارنىڭ قەلبلىرىنى پىچەتلىۋىتىدۇ.

بۇ پەيغەمبەرلەردىن كېيىن مۇسانى ۋە ئۇنىڭ قېرىندىشى ھارۇننى مىسىر پادىشاھى پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا، ئۇلارنىڭ راست پەيغەمبەر ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان مۆجىزىلەر بىلەن ئەۋەتتۇق، ئۇلار بۇ ئىككىسى ئېلىپ كەلگەن نەرسىلەرگە ئىمان ئېيتىشتىن چوڭچىلىق قىلدى. ئۇلار ئاللاھقا كاپىر بولغانلىقى ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبەرلىرىنى ئىنكار قىلغانلىقى ئۈچۈن گۇناھكار قەۋم ئىدى.

مۇسا بىلەن ھارۇن ئېلىپ كەلگەن ھەقىقەت پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا يېتىپ كەلگەندە، ئۇلار مۇسا ۋە ھارۇن ئەلەيھىسسالاملارنىڭ راستلىقىنى كۆرسىتىدىغان مۆجىزىلەر ھەققىدە: بۇ ھەقىقەتەن روشەن سىھىردۇر، ھەقىقەت ئەمەس، دېدى.

مۇسا ئۇلارغا رەددىيە قايتۇرۇپ: سىلەرگە ھەقىقەت كەلسە ئۇنى سېھىر دەمسىلەر؟ ئۇنداق ئەمەس، بۇ سېھىر ئەمەس. ھەقىقەتەن مەن سېھرىگەرلەرنىڭ مەڭگۈ ئۇتۇق قازىنالمايدىغانلىقىنى بىلىدىغان تۇرسام قانداقسىگە سېھرىگەرلىك قىلىمەن!؟ .

پىرئەۋننىڭ قەۋمى مۇسا ئەلەيھىسسالامغا: سەن بىزگە ئاتا ـ بوۋىلىرىمىزنىڭ دىنىدىن بىزنى ۋاز كەچكۈزۈش ۋە سەلتەنىتىنى ئىككىڭلارنىڭ قىلىۋېلىش ئۈچۈن كەلدىڭمۇ؟ ئى مۇسا ۋە ھارۇن! بىز ئىككىڭلارنىڭ بىزگە ئەۋەتىلگەن پەيغەمبەر ئىكەنلىكىڭلارنى ئىقرار قىلمايمىز.

پىرئەۋن قەۋمىگە: مېنىڭ ئالدىمغا مەشھۇر ۋە يېتىشكەن سېھرىگەرلەرنى ئېلىپ كېلىڭلار، دېدى.

سېھرىگەرلەر پىرئەۋننىڭ قېشىغا سېھىرلىرىنى ئېلىپ كەلگەندە، مۇسا ئۇلارغا ئۆزىنىڭ غەلبە قازىنىدىغانلىقىغا ئشەنچ قىلغان ھالدا: ئى سېھرىگەرلەر! تاشلىماقچى بولغىنىڭلارنى تاشلاڭلار، دېدى.

ئۇلار سېھىرلىرىنى تاشلىغان چاغدا مۇسا ئەلەيھىسسالام ئۇلارغا: سىلەرنىڭ كۆرسەتكىنىڭلار سېھىردۇر، ئاللاھ ئۇنى بەرباد قىلىدۇ، ئۇنىڭ ھېچقانداق تەسىرى بولمايدۇ. سىلەر ھەقىقەتەن سېھىر قىلىش ئارقىلىق زېمىندا بۇزغۇنچىلىق قىلىۋاتىسىلەر، ئاللاھ بۇزغۇنچىلارنىڭ ئىشىنى ئىسلاھ قىلمايدۇ.

ئاللاھ ئىلاھى تەقدىرى ۋە شەرئى سۆزلىرىدىكى ھۆججەت ۋە پاكىتلىرى ئارقىلىق، پىرئەۋن ئايمىقىدىكى گۇناھكار كاپىرلار ياقتۇرمىغان تەقدىردىمۇ ئاللاھ ھەقىقەتنى ئىسپاتلايدۇ ۋە كۈچلەندۈرىدۇ.

قەۋملەر ئىتىراز بىلدۈرۈش قارارىغا كەلدى، مۇسا ئاشكارا مۆجىزە ۋە ئېنىق پاكىتلارنى كەلتۈرگەن بولسىمۇ ئۇنىڭغا ئىسرائىلنىڭ ئەۋلادىدىن بىر قانچە ياش (ئەگەر بايقىلىپ قالسا پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىنىڭ ئۆزلىرىنى جازالاش ئارقىلىق ئىمانىدىن ياندۇرىشىدىن قورققان ھالدا) ئىمان ئېيتتى. پىرئەۋن شەك-شۈبھىسىز مىسىر زېمىنىدا مىسىر ئاھالىسىگە تەكەببۇرلۇق قىلدى. ئۇ كۇپرىلىقتا، ئىسرائىل ئەۋلادىنى ئۆلتۈرۈش ۋە ئازابلاشتا ھەددىدىن ئاشقۇچىدۇر.

مۇسا ئەلەيھىسسالام قەۋمىگە: ئاللاھقا ھەقىقى رەۋىشتە ئىمان ئېيتقان بولساڭلار، ئاللاھقا بويسۇنغان بولساڭلار، ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىڭلار. ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىشىڭلار بولسا، سىلەردىن يامانلىقنى توسۇپ، ياخشىلىقنى ئېلىپ كېلىدۇ.

ئۇلار مۇساغا جاۋاپ بېرىپ: بىز ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلدۇق، پەرۋەردىگارىمىز، زالىم قەۋمنى بىزگە باش قىلىپ قويمىغىن، (ئەگەر ئۇنداق قىلساڭ) ئۇلار بىزنى ئازاپلاش، ئۆلتۈرۈش ۋە كۈشكۈرتىش ئارقىلىق دىنىمىزدا پىتنە پەيدا قىلىدۇ.

ئى پەرۋەردىگارىمىز! بىزنى رەھمىتىڭ بىلەن پىرئەۋننىڭ كاپىر قەۋمىدىن قۇتۇلدۇرغىن، ئۇلار بىزنى قۇل قىلدى، ئازابلاش ۋە ئۆلتۈرۈش بىلەن بىزگە ئەزىيەت يەتكۈزدى.

بىز مۇسا بىلەن ئۇنىڭ قېرىندىشى ھارۇنغا: قەۋمىڭلارنىڭ ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشى ئۈچۈن ئۆي ياساڭلار، ئۆيلىرىڭلارنى ناماز ئوقۇيدىغان جاي قىلىڭلار، نامازنى قىبلىگە يۈز كەلتۈرۈپ تۇلۇق ئوقۇڭلار دېدۇق. ئى مۇسا! ئاللاھنىڭ ئۇلارغا ياردەم بېرىپ، زېمىندا ئورۇنباسار قىلىدىغانلىقى، دۈشمەنلىرىنى ھالاك قىلىدىغانلىقى بىلەن خۇش خەۋەر بەرگىن.

مۇسا ئەلەيھىسسالام ئېيتتى: ئى پەرۋەردىگارىمىز! پىرئەۋنگە ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا ھاياتىي دۇنيادانىڭ زىننەتلىرىنى، تۈرلۈك مال ـ مۈلۈكلەرنى بەردىڭ. ئۇلار سەن ئاتا قىلغان نېئمەتلەرگە شۈكرى قىلماستىن بەلكى شۇ نېئمەتلەر بىلەن كىشىلەرنى سىنىڭ يولۇڭدىن ئازدۇردى. پەرۋەردىگارىمىز! ئۇلارنىڭ مال-مۈلۈكلىرىنى يوق قىلغىن، ئۇلارنىڭ دىللىرىنى قاتتىق قىلغىن، ئۇلار ئىمان مەنپەئەت قىلمايدىغان كۈندە قاتتىق ئازابقا چۆممىگىچە ئىمان ئېيتمايدۇ.

ئاللاھ ئېيتتى: ئى مۇسا ۋە ھارۇن! مەن سىلەرنىڭ پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ چوڭلىرىغا قارشى قىلغان دۇئايىڭلارنى ئىجابەت قىلدىم، دىنىڭلاردا مۇستەھكەم تۇرۇڭلار. ھەقىقەتكە ئەمەل قىلمايدىغان نادانلارنىڭ يولىغا بۇرۇلۇپ كەتمەڭلار.

بىز ئىسرائىل ئەۋلادىنىڭ دېڭىزدىن ئۆتۈشىنى ئاسان قىلدۇق، ئاخىرى ئۇلار دېڭىزدىن سالامەت ئۆتۈپ كەتتى. پىرئەۋن ۋە ئۇنىڭ ئەسكەرلىرى زۇلۇم ۋە زوراۋانلىق قىلىش يۈزىسىدىن ئۇلارنى قوغلىدى. پىرئەۋن دېڭىزغا كىرىپ، غەرق بولغان ۋە قۇرتۇلۇشتىن ئۈمىدى ئۈزۈلگەن چاغدا: ئىسرائىل ئەۋلادى ئىمان ئېيتقان ئىلاھتىن غەيرىي ئىلاھ يوقتۇر دەپ شاھادەت ئېيتىمەن، مەن ئاللاھقا ئىتائەت بىلەن بۇيسۇنغۇچىلاردىندۇرمەن، دېدى

ئى پىرئەۋن! ھاياتتىن ئۈمىد ئۈزگىنىڭدە ئەمدى ئىمان ئېيتامسەن؟، ئازاب چۈشۈشتىن ئىلگىرى ئاللاھقا كاپىر بولۇش، ئاللاھنىڭ يولىدىن توسۇش بىلەن ئۇنىڭغا ئاسىيلىق قىلغان ئېدىڭ. ئۆزۈڭمۇ ئىزىپ، باشقىلارنىمۇ ئازدۇرۇپ بۇزغۇنچىلاردىن بولغان ئېدىڭ.

ئى پىرئەۋن! سەندىن كېيىنكىلەرگە ئىبرەت بولۇشۇڭ ئۈچۈن، بۈگۈن سېنى دېڭىزدىن زېمىن ئۈستىگە چىقىرىمىز، نۇرغۇن كىشىلەر شۈبھىسىزكى ھۆججەتلىرىمىز ۋە قۇدرىتىمىزنى كۆرسىتىدىغان دەلىللەردىن غەپلەتتىدۇر. ئۇلار بۇ ھەقتە تەپەككۇر قىلمايدۇ.

شۈبھىسىزكى، بىز ئىسرائىل ئەۋلادىنى مۇبارەك شام زېمىنىدا ئۇلار رازى بولىدىغان، ياخشى جايغا ئورۇنلاشتۇردۇق، ئۇلارنى پاك نەرسىلەر بىلەن رىزىقلاندۇردۇق، ئۇلار تەۋراتتا ئوقۇغان مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈپەتلىرىنى تەستىقلىغان ھالدا قۇرئان كەلگەنگە قەدەر دىن ئىشلىرىدا ئىختىلاپ قىلىشمىغان ئىدى. ئۇلار بۇنى ئىنكار قىلغاندىن كېيىن ۋەتەنلىرى تارتىۋېلىندى. ئى پەيغەمبەر! شۈبھىسىزكى، سېنىڭ پەرۋەردىگارىڭ قىيامەت كۈنى ئۇلار ئىختىلاپلاشقان نەرسىلەر ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىدۇ، ئۇلاردىن ھەر بىرىگە لايىق رەۋىشتە جازا-مۇكاپات بېرىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! مۇبادا سەن بىز ساڭا نازىل قىلغان قۇرئاننىڭ ھەقلىكىدىن شەكلىنىش ۋە تېڭىرقاش ئىچىدە بولساڭ، تەۋراتنى ئوقۇغان يەھۇدىلار ئىچىدىن ئىمان ئېيتقانلىرىدىن، ئىنجىلنى ئوقۇغان ناسارالار ئىچىدىن ئىمان ئېيتقانلىرىدىن سوراپ باققىن، ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ كىتابلىرىدا ساڭا نازىل قىلىنغان كىتابنىڭ ھەق ئىكەنلىكى توغرىسىدىكى سۈپەتلەرنى ساڭا دەپ بېرىدۇ. شۈبھىسىزكى، ساڭا پەرۋەردىگارىڭ تەرىپىدىن شەكسىز ھەقىقەت كەلدى. سەن ھەرگىز شەك قىلغۇچىلاردىن بولمىغىن.

سەن ھەرگىز ئاللاھنىڭ پاكىتلىرىنى ۋە ھۆججەتلىرىنى ئىنكار قىلغۇچىلاردىن بولمىغىن. ئەگەر ئۇنداق قىلساڭ كۇپرىلىقى سەۋەبلىك ئۆز-ئۆزىنى ھالاكەتكە تاشلاپ زىيان تارتقان زىيانكارلاردىن بولۇپ قالىسەن. بۇ ئاگاھلاندۇرۇشلارنىڭ ھەممىسى (ھەقىقەتنى) ئىنكار قىلىش ۋە شەكلىنىشنىڭ ناھايىتى خەتەرلىك ئىكەنلىكىنى بايان قىلىش ئۈچۈندۇر. شۈبھىسىزكى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام يۇقىرىقىلاردىن بىرەرسىنى سادىر قىلىشتىن پاكتۇر.

شۈبھىسىزكى، كۇپرىدا چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن كاپىر پېتى ئۆلىدىغانلىقىنى ئاللاھنىڭ ھۆكمى ئىسپاتلىغانلار مەڭگۈ ئىمان ئېيتمايدۇ.

ئۇلار شەرئى ياكى كائىناتقا مۇناسىۋەتلىك پۈتۈن دەلىللەر كەلگەن تەقدىردىمۇ، ئۇلار قاتتىق ئازابنى كۆرمىگۈچە ئىمان ئېيتمايدۇ. ئۇلار ئىمان مەنپەئەت قىلمايدىغان ۋاقىتتا ئىمان ئېيتىدۇ.

بىز پەيغەمبەرلىرىمىزنى ئەۋەتكەن شەھەر ئاھالىسىدىن يۇنۇس قەۋمىدىن باشقا ئازاب مۇئەييەنلىشىشتىن ئىلگىرى ئىمان ئېيتىپ، ئېيتقان ئىمانى مەنپەئەت قىلغان بىرەرسى يوقتۇر. يۇنۇس قەۋمى ئىمان ئېيتقان چاغدا بىز ئۇلاردىن دۇنيا ھاياتىدا خار قىلىدىغان ئازابنى ئۇلارنىڭ ئۈستىدىن كۆتۈرۋەتتۇق، ئۇلارنى ئەجىلى يەتكەنگە قەدەر دۇنيا ھاياتىدىن بەھرىمەن قىلدۇق.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر پەرۋەردىگارىڭ يەر يۈزىدىكى كىشىلەرنىڭ ھەممىسىنىڭ ئىمان ئېيتىشىنى خالىغان بولسا ئىدى، ھەممىسى ئىمان ئېيتاتتى. ئەمما ئۇ مەلۇم ھېكمەت تۈپەيلى بۇنى خالىمىدى. ئۇ ئادالىتى بىلەن خالىغان كىشىنى ھىدايەت قىلماي تاشلاپ قويىدۇ. خالىغان كىشىنى پەزلى بىلەن ھىدايەت قىلىدۇ. كىشىلەرنى ئىمان ئېيتىشقا مەجبۇرلاش سېنىڭ قۇدرەت دائىرەڭدە ئەمەس. ئۇلارنى ئىمانغا مۇۋەپپەق قىلىش ئاللاھنىڭ ئىلكىدىدۇر.

ھەر قانداق كىشى پەقەت ئاللاھنىڭ ئىرادىسى بىلەنلا ئىمان ئېيتىدۇ. ئىمان ئېيتىش پەقەت ئاللاھنىڭ خالىشى بىلەنلا بولىدۇ. سەن ئۇلارغا ھەسرەت چەكمىگىن. ئاللاھنىڭ ھۆججەتلىرى، بۇيرۇقلىرى ۋە چەكلىمىلىرىگە ئەمەل قىلمىغان كىشىلەرنى ئاللاھ ئازابقا ۋە خارلىققا دۇچار قىلىدۇ.

ئى پەيغەمبەر! سەندىن مۆجىزىلەرنى كەلتۈرۈشىڭنى سورىغان مۇشرىكلارغا ئېيتقىنكى: ئاسمانلار ۋە زېمىندىكى ئاللاھنىڭ بىرلىكى ۋە قۇدرىتىگە دالالەت قىلىدىغان مۆجىزىلەر ھەققىدە ئويلۇنۇپ بېقىڭلار. كۇپرىلىقىدا چىڭ تۇرغانلىقى ئۈچۈن ئىمان ئېيتىشقا تەييارلىقى يوق قەۋمگە مۆجىزە، ھۆججەت، پەيغەمبەرلەرنى ئەۋەتكەننىڭ پايدىسى يوق.

ھەقىقەتنى ئىنكار قىلغانلار پەقەت ئاللاھ ئۆزلىرىدىن ئىلگىرىكى ھەقىقەتنى ئىنكار قىغانلارغا چۈشۈرگەنگە ئوخشاش ئازابنىڭ چۈشىشىنى كۈتىدۇ. ئى پەيغەمبەر! ئۇلارغا ئېيتقىنكى: سىلەرمۇ ئاللاھنىڭ ئازابىنى كۈتۈڭلار، مەنمۇ سىلەر بىلەن بىرلىكتە پەرۋەردىگارىمنىڭ ۋەدىسىنى كۈتىمەن.

ئاندىن كېيىن ئۇلارغا ئازاب چۈشۈرۈپ، پەيغەمبەرلىرىمىزنى، ئۇلارغا ئىمان ئېيتقانلارنى قۇتقازدۇق. ئۇلارغا قەۋمىگە يەتكەن ئازاب يەتمەيدۇ. بىز ئىلگىرى پەيغەمبەرلەرنى ۋە ئۇلارغا ئىمان ئېيتقانلارنى قۇتقۇزغىنىمىزدەك، ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىنى ۋە ئۇنىڭ بىلەن ئىمان ئېيتقانلارنى قۇتقۇزىشىمىزدا ھېچ شەك يوقتۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: ئى ئىنسانلار! ئەگەر سىلەر مەن سىلەرنى چاقىرىۋاتقان دىنىم، تەۋھىد دىنىدىن گۇمانلىنىدىغان بولساڭلار سىلەرنىڭ دىنىڭلارنىڭ خاتالىقىغا مەنمۇ جەزم قىلىمەن، ئۇنىڭغا ئىشەنمەيمەن. ئاللاھنى قويۇپ چوقۇنىۋاتقان نەرسىلىرىڭلارغا چوقۇنمايمەن. لېكىن مەن سىلەرنى قەبزى روھ قىلىدىغان ئاللاھقا ئىبادەت قىلىمەن، پەرۋەردىگارىم مېنى ئۆزىنىڭ دىنىدا ئىخلاسمەن مۆئمىنلەردىن بولۇشقا بۇيرىدى.

پەرۋەردىگارىم مېنى باتىل دىنلاردىن بۇرۇلۇپ، ھەق دىن ئۈستىدە مۇستەھكەم تۇرۇشۇمغا بۇيرىدى. مۇشرىكلاردىن بولۇشۇمنى قەتئىي .چەكلىدى

ئى پەيغەمبەر! ئاللاھنى قويۇپ، ساڭا پايدا ـ زىيان يەتكۈزەلمەيدىغان نەرسىلەرگە ئىبادەت قىلمىغىن، ئەگەر ئۇلارغا ئىبادەت قىلساڭ، چوقۇم ئاللاھنىڭ ھەققى ۋە ئۆزۈڭنىڭ ھەققىدە ھەددىدىن ئاشقان زالىملاردىن بولۇپ قالىسەن.

ئى پەيغەمبەر! ئەگەر ئاللاھ ساڭا بىرەر زىيان زەخمەت يەتكۈزمەكچى بولسا، سەن ئۇ زىيان زەخمەتنىڭ سەندىن كۆتۈرۈلۈپ كېتىشىنى تەلەپ قىلساڭ ئاللاھتىن باشقا ئۇنى دەپئى قىلغۇچى بولمايدۇ. ئەگەر ئاللاھ ساڭا بىرەر ياخشىلىقنى ئىرادە قىلسا، ئاللاھنىڭ پەزلىنى قايتۇرغۇچى بولمايدۇ، ئاللاھ پەزلىنى بەندىلىرىدىن خالىغان ئادەمگە يەتكۈزىدۇ. ئاللاھ قەتئى مىكرى قىلمايدۇ. بەندىلىرىدىن تەۋبە قىلغان كىشىنى مەغپىرەت قىلغۇچىدۇر ۋە ئۇلارغا كۆيۈمچاندۇر.

ئى پەيغەمبەر! ئېيتقىنكى: ئى ئىنسانلار! سىلەرگە پەرۋەردىگارىڭلار تەرىپىدىن قۇرئان نازىل بولدى، كىمكى ھىدايەت تېپىپ، ئاللاھقا ئىمان ئېيتىدىكەن، ئۇنىڭ پايدىسى ئۆزىگە بولىدۇ. چۈنكى ئاللاھ بەندىلىرىنىڭ تائەت ئىبادىتىدىن بىھاجەتتۇر. كىمكى ئازىدىكەن، ئازغۇنلۇقنىڭ زىيىنى ئۆزىگە بولىدۇ، ئاللاھقا بەندىلىرىنىڭ گۇناھ مەئسىيىتى زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ. مەن سىلەرنىڭ ئەمەللىرىڭلارنى ساقلايدىغان ۋە ئەمەللىرىڭلارغا قارىتا سىلەردىن ھېساب ئالىدىغان ھامىي ئەمەسمەن.

ئى پەيغەمبەر! ساڭا پەرۋەردىگارىڭ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان ۋەھىيگە ئەگەشكىن، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلغىن، ساڭا قارشى چىققان كىشىنىڭ ئەزىيىتىگە سەبرى قىلىپ، سەن يەتكۈزۈشكە بۇيرۇلغان نەرسىنى يەتكۈزگىن. ئاللاھ دۇنيادا ئۇلارغا قارشى ساڭا ياردەم بېرىش، ئەگەر كاپىر پېتى ئۆلۈپ كەتسە ئاخىرەتتە ئۇلارنى جازالاش ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئارىسىدا ھۆكۈم چىقارغۇچە بۇ بويىچە داۋاملاشتۇرغىن.