Uzbek Mokhtasar — Niso 4:1 – An'om 6:165

Эй одамлар, сизларни бир жон - отангиз Одамдан яратган, Одамдан эса жуфти - онангиз Ҳаввони яратган ва улардан ер юзига турли хил эркагу аёлларни таратган Парвардигорингиздан қўрқингиз. Бир-бирингиздан бирон нарсани сўраганингизда: "Аллоҳ ҳақи фалон ишни бажариб бер", деб номини ўрта соладиганингиз Аллоҳдан қўрқингиз. Қариндошлик ришталарини узишдан қўрқингиз. Аллоҳ сизларни устингиздан кузатиб туради. Бирон ишингиз унинг назаридан четда қолмайди. Ҳаммасини ҳисоблаб, жазо ёки мукофотингизни беради.

Эй васийлар, норасида етимлар балоғатга етиб, ўзлари тўғри тасарруф қила оладиган бўлганларидан кейин молларини тўлалигича берингиз. Ҳалолни ҳаромга алмаштирмангиз. Яъни, етимларнинг қимматбаҳо яхши нарсаларини олиб қолиб, ўрнига ўз молларингиздан ёмон ва кўримсизларини бермангиз. Етимларнинг молларини ўзларингизнинг молларингизга қўшиб олмангиз. Бундай қилиш Аллоҳнинг наздида катта гуноҳ бўлади.

Қўл остингиздаги етим қизларга уйланишда маҳрларини керагидан камайтириб юбориш ёки уларга нисбатан ёмон муомалада бўлиш каби адолатсизлик қилиб қўйишдан қўрқсангизлар, уларни қўйиб, бошқа яхши аёлларга уйланингиз. Иккита, учта ё тўрттага уйланмоқчи бўлсангиз-у, аммо адолат қилолмай қолишдан хавфсирасангиз, битта билан чекланингиз. Ёки қўл остингиздаги чўриларингиздан фойдаланингиз. Чунки уларнинг ҳуқуқлари хотинларникидек эмас. Оятда келган етим қизлар ҳақидаги ҳамда битта никоҳ билан чекланиш ва чўрилардан фойдаланиш тўғрисидаги бу кўрсатмалар ҳаддан ошиб, издан чиқиб кетмасликка олиб борадиганроқ ишлардир.

Аёлларга маҳрларини устингиздаги вожибни адо этаётгандек берингиз. Агар ўз ихтиёрлари билан маҳрнинг бирон қисмидан воз кечсалар, бемалол уни еяверинглар. Ош бўлсин.

Эй валийлар - етимларни оталиққа олганлар, мол-давлатни тўғри тасарруф қила олмайдиган ақлсизларга молларни бериб қўймангиз. Зеро, Аллоҳ бу молларни бандаларнинг манфаатларига ва тирикчилик ишларига хизмат қиладиган восита қилган. Ақлсизлар эса молларни шу ишларга сарфлашни ҳам, асраб-авайлашни ҳам билмайдилар. Яхшиси, улар учун ўзларингиз сарф-харажатларини қилиб беринг, едириб-кийдиринг ва яхши гапиринг. Балоғатга етиб, мол-давлатни тўғри ишлата оладиган бўлганларидан кейингина уларга молларини қайтариб беринг.

Эй валийлар - оталиққа олганлар, етимлар балоғат ёшига етганларида уларга озгина мол бериб синаб кўринглар. Тўғри тасарруф қила олсалар, шу борада тўғри йўлни топиб олганлари сизларга аён бўлса, молларини ўзларига қайтариб беринглар. Тўла қайтаринглар, камайтирманглар. Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошиб, уларнинг молларини еманглар. Балоғатга етиб қолса, қайтариб олади, унгача еб олай, деб шошилиб ҳам еманглар. Ким бой бўлса, ўзиники ўзига етарли бўлса, етимнинг молига тегмасин. Ким камбағал бўлса, эҳтиёжига яраша есин. Балоғат ёшига етиб, ўз йўлини топиб олгани аён бўлиб, молларини қайтариб бераётганингизда гувоҳлар чақиринглар. Токи, ҳуқуқлар сақлансин, ихтилоф олди олинсин. Бу ишга гувоҳ бўлишга ва бандаларининг амалларини ҳисоб-китоб қилишга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.

Ота-она ва қариндошлар - ака-укалар, амакилар қолдириб кетган меросда оздир, кўпдир, эркакларнинг ҳам аёлларнинг ҳам ўз улуши бордир. Жоҳилият даврида аёллар ва гўдаклар меросдан маҳрум эдилар. Бу улуш Аллоҳ таоло тарафидан фарз қилинган муайян миқдордир.

Мерос тақсимида меросхўр бўлмаган узоқ қариндошлар, етимлар ва фақирлар ҳам қатнашсалар, меросни тақсим қилишдан олдин уларни ҳам мамнуният билан баҳраманд қилинглар. Бу иш мустаҳаб тарзида қилинади. Улар ҳам умид билан келганлар. Мерос эса сизларга меҳнат-машаққатсиз келяпти. Уларга яхши гапиринглар, қўполлик қилманглар.

Етимларни оталиққа олган валийлар ўз таналарига бир ўйлаб кўрсинлар. Ўзлари ўлиб, орқаларидан қолган ожиз-нотавон болалари бировларнинг қўлига қолса, аҳволи нима кечарди? Болалари бир инсофли, зулм қилмайдиган одамнинг қўлида қолишини истасалар, ўзлари ҳам қўл остидаги етимларга зулм қилмасинлар. Бир одамнинг васиятига гувоҳ бўлсалар, ҳақни гапирсинлар, меросхўрларнинг ҳақига хиёнат қилмасинлар, уни яшириб, ўзларини ҳам яхшиликдан маҳрум қилиб қўймасинлар.

Етимларнинг молларини зулм, тажовузкорлик билан оладиганлар ва тасарруф қиладиганлар қоринларига ёниб турган оловни егандек бўладилар. Яқинда, Қиёмат куни уларни дўзах олови куйдиради.

Аллоҳ болаларингизнинг мероси ҳақида амр этади. Бир ўғилга икки қиз улуши. Ўғил бўлмасдан бир неча қизлар бўлса, уларга учдан иккиси тегади. Агар қиз ёлғиз бўлса, унга мероснинг ярми. Марҳумнинг ўғил ё қизи бўлса, отаси ҳам, онаси ҳам олтидан бир улуш оладилар. Ота-онасидан бошқа меросхўри бўлмаса, онасига учдан бири, қолгани отасиникидир. Марҳумнинг икки ёки ундан ортиқ ака-ука ёки опа-сингиллари бўлса, улар туғишган бўлиши ё бўлмаслигидан қатъи назар, онасига олтидан бир улуш тегади. Қолганини эса асаба сифатида ота олади. Ота борлиги туфайли ака-укаларга меросдан улуш тегмайди. Бу тақсимот марҳум қилиб кетган васият адо этилганидан кейин бўлади. Васиятнинг икки шарти бор. Биринчидан, васият маййит қолдириб кетаётган тариканинг - мулкнинг учдан биридан ошмаслиги, иккинчидан, унинг бўйнидаги қарзи адо этилган бўлиши шарт. Аллоҳ мерос тақсимоти шундай бўлишини тайинлади. Чунки сизлар оталарингиз ва болаларингиздан қайси бири сизларга дунёю охиратда кўпроқ фойда келтиришини билмайсизлар. Гоҳида ўлими яқинлашаётган одам бир меросхўрини яхши деб ўйлаб, ҳамма мулкини унга бериб юборади ёки бошқа бир меросхўрини ёмон деб ўйлаб, уни меросдан маҳрум қилади. Аслида эса ҳолат тамоман акси бўлиши ҳам мумкин. Бу ишларнинг ҳаммасини ёлғиз Аллоҳгина билади. Ҳеч иш У Зотдан яширин эмас. Шунинг учун меросни мазкур тарзда тақсим этиб, уни бандаларига фарз қилди. Аллоҳ бандаларига нима фойдали эканини яхши биладиган, ҳар бир шариатини, тадбирини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Эй эрлар, аёлингиз вафот этса ва унинг сиздан ёки бошқа турмушидан бўлган фарзанди - ўғил ё қизи бўлмаса, сизга ундан қолган мероснинг ярми тегади. Фарзанди бўлса, тўртдан бири тегади. Мерос унинг қарзи ва васияти адо этилганидан кейин тақсимланади. Эй эрлар, қайси турмушингиздан бўлишидан қатъи назар, фарзандингиз - ўғил ё қизингиз бўлмаса, аёлингизга сиздан қолган мероснинг тўртдан бири тегади. Фарзандингиз бўлса, саккиздан бири тегади. Мерос сизнинг қарзингиз ва васиятингиз адо этилганидан кейин тақсимланади. Бир эркак ёки аёл вафот этсаю, унинг отаси ҳам, боласи ҳам бўлмаса, онабир ака-укаси ёки опа-синглиси бўлса ва у ёлғиз бўлса, унга мероснинг олтидан бири тегади. Онабирлар кўпчилик бўлсалар, учдан бирни эркагу аёли тенг бўлишиб оладилар. Бу тақсимот маййитнинг қарзи ва васияти адо этилганидан кейин амалга оширилади. Васияти меросхўрларга зарар қилмаслиги шарт. Масалан, тариканинг - маййитдан қолаётган мулкнинг учдан биридан ошиб кетмаслиги лозим. Бу оят ўз ичига олган бу ҳукмлар Аллоҳ зиммангизга юклаган вожибдир. Аллоҳ дунёю охиратда бандалари учун нима яхши бўлишини биладиган, азоб беришга шошилмайдиган Билгувчи ва Ҳалимдир.

Юқорида айтиб ўтилган етимлар ҳақидаги ва бошқа ҳукмлар Аллоҳнинг бандаларига тузиб берган шариатидир. Ким Аллоҳга ва Расулига буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан итоат этса, уни қасрлари остидан аҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритади ва улар ўша жойда абадий қоладилар, ҳеч қачон ўлмайдилар. Аллоҳ берган бу мукофот тенги йўқ буюк муваффақиятдир.

Ким Аллоҳга ва Расулига осийлик қилиб, ҳукмларига бепарволик билан амал қилмаса ёки улар ҳақида шак-шубҳага борса, шариат белгилаб қўйган ҳадлардан тажовуз қилса, Аллоҳ уни дўзахга киритади ва у ўша жойда абадий қолади. Дўзахда унга хор қилгувчи азоб бордир.

Аёлларингиздан турмуш қурган ё қурмаган бўлишидан қатъи назар, қайси бири зино қилса, уларга тўртта мусулмон эркак гувоҳ келтиринг. Гувоҳлар гувоҳлик берсалар, то уларга ўлим келгунича ёки Аллоҳ ҳибсда ушлашдан кўра бошқа бир йўлни тайинлагунича уларни жазо сифатида ўз уйларида тутиб туринглар. Кейинроқ Аллоҳ ўша йўлни баён қилиб, турмуш қурмаган зинокорни юз дарра уриш ва бир йил сургун қилишга, турмуши бор зинокорни эса тошбўрон қилишга ҳукм қилди.

Энди шу ишни - зинони икки эркак қилса, турмуш қурган ё қурмаган бўлишларидан қатъи назар, уларга тил билан озор, қўл билан таъзир беринглар. Уларни ерга урадиган сўзлар айтиб, зажр қилиб, таъзирини беринглар. Агар тавба қилиб, ўзларини ўнгласалар, уларни тек қўйинглар. Чунки гуноҳдан тавба қилган одам гуноҳ қилмаган одам кабидир. Аллоҳ тавба қилган бандасининг тавбасини қабул қиладиган, Меҳрибон Зотдир. Дастлаб уларнинг жазоси мана шундай бўлган. Кейин бу ҳукм бекор қилиниб, ўрнига турмуш қурмаган бачавозга дарра уриш ва бир йил сургун қилиш, турмуш қурганини эса тошбўрон қилиш ҳукми жорий қилинган.

Аллоҳ гуноҳларни қасддан ёки бехосдан қилишидан қатъи назар, билмасдан, оқибатини ўйламасдан қилиб қўйиб, изидан дарҳол, ўлим келмасидан олдин Парвардигорига қайтиб, тавба қиладиганларнинггина тавбаларини қабул қилади. Аллоҳ ана ўшаларнинг тавбаларини қабул қилиб, гуноҳларини кечиради. Аллоҳ ҳамманинг аҳволини кўриб-билиб турадиган, ҳар бир тақдири ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Гуноҳни узлуксиз қилиб, ўлими яқинлашиб қолганида: "Энди қилган гуноҳларимга тавба қилдим", дейдиганларнинг ҳам, кофирлигича ўлиб кетганларнинг ҳам тавбаси қабул қилинмас. Бундай гуноҳга муккасидан кетган ва ўлгунча ҳам кофирлигида қолганларга аламли азобни тайёрлаб қўйганмиз.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, оталарингизнинг аёлларини худди мол-давлатдек мерос қилиб олиб, уларга уйланиш ёки ўзингиз истаган бошқа бировга узатиш ё турмушга чиқишига қаршилик қилиш каби ишларни қилишингиз жоиз эмас. Ўзларингиз ёқтирмаган аёлларингизга маҳрининг бир қисмидан кечишигача олиб бориш учун атайин тазйиқ ўтказишингиз, зарар етказишингиз мумкин эмас. Лекин агар очиқ бузуқлик қилсалар, зино қилсалар, берган маҳрларингизни қайтариб олиш учун йўлларини тўсишингиз ҳам, уларга тазйиқ ўтказишингиз ҳам мумкин бўлади. Аёлларингиз билан тинч-тотув яшанглар, уларга озор берманглар, яхшилик қилинглар. Уларни бирон дунёвий иши учун ёмон кўрсангизлар, сабр қилинглар. Эҳтимол, ёмон кўрган нарсангизга Аллоҳ сизлар учун дунёю охиратда бўладиган кўп яхшиликларни жойлаб қўйгандир.

Эй эрлар, бир хотин билан ажрашиб, бошқасига уйланмоқчи бўлсангизлар, бунинг ёмон жойи йўқ. Фақат ажрашмоқчи бўлиб турган хотинингизга жуда катта миқдорда маҳр тўлаган бўлсангиз ҳам уни қайтариб олишингиз мумкин эмас. Берган нарсангизни қайтариб олишингиз аниқ бўҳтон ва очиқ гуноҳ ҳисобланади.

Берган маҳрни қандай қилиб қайтариб оласизлар? Ахир ўртангизда яқинлик, дўстлик, қовушиш, сирлардан огоҳ бўлиш каби муносабатлар бўлиб ўтди-ку! Шунча ишлардан кейин аёлингизнинг қўлидаги ўзингиз берган мол-дунёдан умидвор бўлишингиз ўта хунук, манфур ишдир. Ахир улар сиздан қатъий аҳду паймон олган-ку! Аллоҳнинг номи ва шариати ила ўзларини сизларга бағишлаганлар-ку!

Оталарингиз уйланган аёлларга уйланмангиз. Ислом келишидан ёки мусулмон бўлишингиздан олдин ўтган бўлса, зарари йўқ. Ўғилнинг ўз отаси уйланган аёлга уйланиши ўта хунук, Аллоҳнинг ғазабини келтирадиган жирканч ишдир ва ёмон йўлдир.

Сизларга оналарингиз, катта оналарингиз, қизларингиз ва қиз авлодингиз, туғишган, отабир ва онабир опа-сингизларингиз, аммаларингиз ва катта аммаларингиз, холаларингиз ва катта холаларингиз, қиз жиянларингиз, жиянларингизнинг қизлари ва қиз авлоди, эмизган оналарингиз, эмикдош опа-сингилларингиз, қайноналарингиз - қўшилган ё қўшилмаган аёлларингизнинг оналари, қўшилган аёлларингизнинг қарамоғингиздаги қизлари ва қарамоғингизда бўлмаган қизларига уйланиш ҳаром қилинди. Қўшилмаган аёлингизнинг қизига уйланишингиз мумкин. Ўз пушти камарингиздан бўлган ўғилларингизнинг аёлларига уйланиш ҳам ҳатто қўшилмаган бўлсалар ҳам ҳаром. Туғишган, отабир, онабир ва эмикдош опа-сингилни бир вақтда никоҳингизга олишингиз ҳам мумкин эмас. Бири билан ажрашиб, бошқасига уйланишингиз мумкин. Исломдан олдин шу ишни қилиб қўйган бўлсангиз, ҳечқиси йўқ. Аллоҳ тавба қиладиган бандаларини кечирадиган, уларга раҳм қиладиган Зотдир. Бир аёлни аммаси ё холаси билан жамлаш, яъни, бир вақтда никоҳга олишнинг ҳаромлиги суннатда ўз исботини топган.

Эрли аёлларга уйланиш ҳам сизларга ҳаром қилинди. Аллоҳ йўлидаги жиҳодда асир тушган чўриларингиз бундан мустасно. Бир ҳайз билан бола йўқлиги аниқлашгач, уларга яқинлик қилишингиз мумкин. Бу Аллоҳнинг зиммангизга юклаган фарзидир. Юқорида айтиб ўтилганлардан бошқа аёлларга кўнгил қўйсангиз, зинони кўзламасдан, ҳалол йўл билан маҳрларини бериб уйланишингиз жоиз. Никоҳ орқали уларга яқинлик қилган бўлсангиз, Аллоҳ фарз қилган маҳрни берингиз. Фарз қилинган маҳр миқдори аниқ белгилангандан кейин ўзаро келишиб, уни ортиғи билан берсангиз ҳам ёки аёлингиз бир қисмидан кечиб юборса ҳам зарари йўқ. Аллоҳ Ўзи яратган махлуқотларининг ҳамма ишларидан хабардор бўлган, ҳар бир тадбирини ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Эй эркаклар, ким камбағаллиги туфайли ҳур аёлга уйланишга имкон топмаса, чўриларга уйланиши ҳам мумкин. Улар кўзингизга мўминадек кўринса, албатта. Дилларидаги яширин ўйларини, иймонлари бор-йўқлигини Аллоҳ билгувчироқ. Дин ва инсонийликда сиз ҳам, улар ҳам бир. Шундай экан, уларга уйланишдан ор қилманглар. Хожаларининг изни билан уйланаверинглар ва маҳрларини ўз вақтида тўла-тўкис қилиб беринглар. Уларга уйланишингиз учун улар покдомон бўлишлари, зинокор бўлмасликлари, хуфёна ўйнашлари бўлмаслиги лозим. Эрга текканларидан кейин зино қилсалар, уларга ҳур аёлга бериладиган жазонинг ярми берилади. Эллик дарра уриладилар, тошбўрон қилинмайдилар. Покдомон чўриларга уйланишга рухсат этилиши ҳур қиз-аёлга уйланишга қурби етмайдиган камбағалларнинг зинога қадам босишдан хавфсираётганлари сабабидандир. Аслида фарзандлар ҳам қул бўлиб туғилмаслиги учун сабр қилиб, чўрига уйланмай турган яхшироқ. Аллоҳ тавба қилган бандасини кечиргувчи Зотдир. Ҳурга уйланишга қурби етмагани туфайли зино қилиб қўйишдан хавфсираётган камбағалнинг чўрига уйланишига рухсат этилиши ҳам Аллоҳнинг бир марҳаматидир.

Аллоҳ сизларга шу ҳукмларни шариатлаштириш билан сизларга диний ва шаръий таълим беришни, сизларни дунё ва охиратингизни ислоҳ этувчи омиллар билан таништиришни, ҳалол ва ҳаром борасида олдинги ўтган пайғамбарларнинг йўлларига, олийжаноб хулқларига, мақбул ва манзур сийратларига йўллашни ҳамда маъсиятдан тоат сари буришни истайди. Аллоҳ бандаларининг аҳволини ислоҳ этувчи омилларни биладиган ҳамда ҳар бир шариати ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Аллоҳ тавбангизни қабул қилишни, гуноҳларингизни кечиришни истайди. Айшу ишратга муккасидан кетганлар эса тўғри йўлдан батамом оғиб кетишингизни хоҳлайдилар.

Аллоҳ сизга шариатини енгил қилиб беришни истайди. Тоқатингиз етмайдиган ишга буюрмайди. Чунки У Зот инсоннинг жисмоний жиҳатдан ҳам, маънавий-ахлоқий жиҳатдан ҳам заиф эканини жуда яхши билади.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, бир-бирингизнинг молини ўғирлик, талончилик, порахўрлик каби ноҳақ йўллар билан олмангиз. Икки тарафнинг ўзаро розилиги асосида юритилаётган тижорат бўлса, ҳечқиси йўқ, бемалол тасарруф қилишингиз мумкин. Ўзингизни ўзингиз ҳам, бир-бирингизни ҳам ўлдирмангиз. Ўз жонингизни ҳалокатга отмангиз. Аллоҳ сизларга Раҳмлидир. Қонингиз, молингиз ва обрўйингизни бир-бирингизга ҳаром қилиб қўйгани У Зотнинг ана шу марҳаматидандир. Яъни, бир-бирингиз тарафингиздан қонингиз тўкилиши, молингиз тортиб олиниши ва обрўсизлантирилишингиз ҳаромдир.

Ким мана шу ман қилинган ишни қилиб, бировнинг молини ноҳақ олса ёки бировни билмасдан ё унутиб эмас, қасддан тажовузкорлик билан ўлдирса, уни албатта, Аллоҳ Қиёмат кунида дўзахга солади, ёндиради, азоблайди. Бу Аллоҳ учун жуда осон иш. Чунки У Зот ҳар ишга Қодир. У Зотнинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.

Эй мўминлар, Аллоҳга ширк келтириш, ота-онага оқ бўлиш, одам ўлдириш ва судхўрлик қилиш каби катта гуноҳлардан тийилсангизлар, кичик гуноҳларингизни кечириб, ўзингизни Аллоҳнинг наздида мукаррам ҳисобланган бир жойга - жаннатга киритамиз.

Эй мўминлар, Аллоҳ бирингизга бошқангизга бермаган афзалликлардан, нафрат ва ҳасад уйғотмаслиги учун, умидвор бўлманглар. Аёллар эркакларга ато этилган хусусиятлардан умидвор бўлмасинлар. Зеро, ҳар бир гуруҳга ўзига яраша мукофот бордир. Аллоҳдан эҳсонини янада зиёда қилишини сўрайверинглар. Аллоҳ ҳамма нарсани билгувчидир. Шундай бўлгач, ҳар бир гуруҳга ўзига муносибини ато этган.

Ҳар бирингиз учун асабалар қилдик. Асаба одамнинг яқинлари, қариндошлари, қавми каби ҳар жиҳатдан ҳимоя қиладиган кишилардир. Фароиз - мерос фанида асаба улуш олувчилардан қолганини оладиган одам. Асабалар ота-она ва қариндошлардан қолган меросдан баҳраманд бўладилар. Худди асабадек бир-бирингизни қўллаб-қувватлашга иттифоқ тузиб аҳдлашган одамларингизга ҳам меросдан насиба беринг. Аллоҳ ҳар нарсага, жумладан, аҳду паймонингизга ҳам шоҳиддир. Бундай аҳду паймон билан ўзаро бир-биридан мерос олиш Исломнинг дастлабки даврларида бўлган. Кейинроқ бу ҳукм бекор қилинган.

Эркаклар аёлларни бошқарадилар. Чунки Аллоҳ уларни шундай фазл-иқтидор билан яратган ва улар оилани тебратиш учун ўз мол-мулкларидан сарфлайдилар. Яхши аёллар Парвардигорига итоат этадиган, эрларига бўйсунадиган, эрлари йўқ пайтида Аллоҳнинг тавфиқи билан ўз иффатларини ҳам, эрларининг мол-мулкини ҳам асраб-авайлайдиган аёллардир. Хотинларнинг сўз ё амалда эрларига итоатсизлик қилиш хавфи туғилса, аввало уларга панд-насиҳат қилиб, Аллоҳдан тақво қилишини тайинланглар. Қулоқ солмасалар, ётоқда уларга терс ўгирилиб ётинглар ва қовушманглар. Шунда ҳам ўнгланмасалар, беозоргина уринглар. Қайта итоат қила бошласалар, уларни койиш ва зулм билан тажовуз қилманглар. Аллоҳ ҳар нарсадан Олий ва Ўз зоти ва сифатларида Буюк Зотдир. Ундан қўрқинглар.

Эй эр-хотиннинг валийлари, агар ўрта бузилиб, орага адоват тушиб қолиш хавфи туғилса, эр тарафидан бир адолатли одамни, хотин тарафидан ҳам худди шундай бир одамни ҳакамликка чақиринглар. Токи, улар муҳокама қилиб, ажрашган маъқулми ёки ярашган маъқулми, аниқласинлар. Ярашган маъқулроқ, албатта. Ҳар икки ҳакам энг маъқул услубни, яъни, яраштиришни истасалар, Аллоҳ ўртадаги келишмовчиликни бартараф этиб, эр-хотинни иноқлаштириб қўяди. Бандаларнинг бирон иши Аллоҳдан яширин қолмайди. Аллоҳ дилларнинг тубидаги ниятларни ҳам Билгувчидир.

Ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилингиз, бўйсунингиз. У Зотдан бошқа ҳеч кимга, ҳеч нарсага қуллик қилмангиз. Ота-она ва қариндошларга, етим ва фақирларга, қариндош қўшни ва ёт қўшнига, ёнингиздаги ҳамроҳингиз ва ғариб мусофирга, қўл остингиздаги қул ва чўриларингизга яхшилик қилингиз. Ота-онага яхшилик қилиш, уларга иззат-икром кўрсатиш билан бўлади. Аллоҳ ўзига бино қўйган, ўзини одамлардан устунлигини кўрсатиш учун мақтайдиган мутакаббирни ёқтирмайди.

Аллоҳ кимларни ёқтирмайди? Ўзлари ҳам Аллоҳ берган ризқдан инфоқ-эҳсон қилиб, бўйнидаги бурчини адо этмайдиган, ўзгаларни ҳам шундай қилишга чорлайдиган, Аллоҳ Ўз фазлу марҳамати ила ато этган мол-давлат, илм ва бошқа неъматларни яширадиган, одамларга ҳақиқатни айтмасдан, ботилни ҳақ қилиб кўрсатадиган кимсаларни ёқтирмайди. Бу хислатлар куфрга хос хислатлардир. Биз кофирларга хор қилувчи азобни тайёрлаб қўйганмиз.

Молларини одамлар кўрсин деб, улардан мақтов эшитиш учун сарфлайдиган, аслида эса ўзлари Аллоҳга ҳам, охиратга ҳам ишонмайдиган кимсалар учун ҳам хор қилувчи азобни тайёрлаб қўйганмиз. Улар шайтонга эргашганлари туфайли йўлдан озганлар. Ким шайтонга дўст бўлса, шармандаи-шармисор бўлади. Шайтон энг ёмон дўстдир.

Аллоҳга ва қиёмат кунига чин дилдан иймон келтириб, молларини чин ихлос билан Аллоҳ йўлида инфоқ-эҳсон қилганларида уларга қандай зарар келарди? Ҳеч қандай зарар келмас эди. Аксинча, фақат ва фақат фойда бўларди. Аллоҳ уларни кўриб-билиб турган Зотдир. У Зотдан ҳеч нарса яширин эмас ва яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Аллоҳ таоло одил Зотдир. Бандаларига заррача ҳам зулм қилмайди. Яхшиликларидан олиб ҳам қолмайди, ёмонликларига қўшиб ҳам юбормайди. Заррача яхшилик бўлса, Ўз фазлидан унинг савобини кўпайтириб беради. Ўз ҳузуридан улуғ ажру савоблар ато этади.

Қиёмат куни ҳар бир умматга қарши ўз пайғамбарини гувоҳ қилиб, сизни ҳам умматингизга қарши гувоҳ қилганимизда уларнинг ҳоли не кечар экан?!

Ўша даҳшатли кунда Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарига осийлик қилганлар тупроққа айланиб, ер билан битта бўлиб кетишни орзу қилиб қоладилар. Аллоҳдан биронта ҳам қилган ишларини яширолмайдилар. Чунки Аллоҳ уларнинг тилларини муҳрлаб қўяди ва улар гапира олмайдилар. Аллоҳнинг изни билан аъзоларининг ўзлари уларга қарши гувоҳлик беради.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, то кайфингиз тарқаб, айтаётган гапингизни англай оладиган бўлгунингизга қадар маст ҳолингизда намоз ўқимангиз. Бу ароқ тўла ҳаром қилинишидан олдинги ҳукм эди. То ғусл қилмагунингизча жунуб ҳолингизда ҳам намоз ўқимангиз ва масжидларга кирмангиз. Йўл-йўлакай ўтиб кетаётган бўлсангиз, ҳечқиси йўқ. Сув ишлата олмайдиган даражада касал бўлсангиз ёки мусофир бўлсангиз ё кимдир хожатхонадан чиққан бўлса ёки аёлларга яқинлик қилган бўлсангизлару, таҳорат ё ғусл қилишга сув тополмаётган бўлсангизлар, покиза тупроққа таяммум қилиб, ундан юзингиз ва қўлларингизга суртингиз. Аллоҳ айбу нуқсонингизни кечиргувчи ва мағфират қилгувчи Зотдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийларнинг ишини билмайсизми? Аллоҳ уларга Таврот илмидек неъматни ато этди. Улар эса ҳидоятни бериб, ўрнига залолатни олдилар. Эй мўминлар, улар ўзлари адашгани етмагандек, сизларни ҳам пайғамбарингиз олиб келган тўғри йўлдан оздириб, ўзларига оғдириб олишга ҳарисдирлар.

Эй мўминлар, душманларингизни сизлардан кўра Аллоҳ яхшироқ билади. У Зот сизларга улар ҳақида хабар бериб, адоватларини баён қилди. Ғанимлар зўравонлигидан асраб-авайлайдиган дўст сифатида ҳам, уларнинг найранглари ва озорларидан ҳимоя қилиб, улар устидан ғалаба қозонтирадиган мададкор сифатида ҳам сизларга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.

Яҳудийлар орасида шундай тубанлари борки, улар Аллоҳ нозил қилган каломни ўзгартирадилар, Аллоҳ нозил қилганидан бошқача таъвил қиладилар. Пайғамбар алайҳиссалом уларни бир ишга буюрсалар: "Гапингни эшитдик, амрингдан бош тортдик", дейдилар. Масхара қилишиб: "Қулоқ сол, эшитмай қолгур", дейдилар. Яна бир тафсирда: "Биз сенга эмас, сен бизга қулоқ сол", дейишади. Тилларини буриб: "Роино", дейдилар. Бу сўз омоним-шаклдош сўз бўлиб, икки хил маънони англатади. Биринчи маъноси шуки, у "рои" ва "но" сўзларидан иборат бўлиб, "бир-биримизга қулоқ солайлик", деган маънони англатади. Иккинчи маъноси эса "валдировчи, оғзига келганини гапирувчи"дир. Яна бу сўз уларнинг тилларида ҳақорат маъносини ҳам англатади. Улар тилларини буриб, худди биринчи маънони айтаётгандек бўладилару, аслида мақсадлари иккинчи маънони айтиш ва ўзларининг тилларидаги ҳақорат маъносини назарда тутиш, шу билан Пайғамбар алайҳиссаломни дуойибад қилиш, динга зарба бериш бўлади. "Амрингдан бош тортдик", дейиш ўрнига: "Итоат этдик" деганларида, "Биз сенга эмас, сен бизга қулоқ сол", дейиш ўрнига, "Гапир, қулоғимиз сенда", дейишганида, ўз тилларидаги ҳақорат маъносини англатувчи "Роина" сўзини айтиш ўрнига: "Бизга ҳам қара, эътибор қил", деганларида эди, ўзларига яхшироқ ва тўғрироқ бўларди. Ана шунда Пайғамбар алайҳиссаломга муносиб одоб билан муомала қилган бўлардилар. Лекин афсуски, кофирликлари туфайли Аллоҳ уларни лаънатлади ва Ўз раҳматидан бадарға қилди. Энди улар фойдали иймонга ноил бўла олмайдилар.

Эй аҳли китоблар - яҳудий ва насоролар! Юзлардаги ҳисларни ўлдириб, тескарисига буриб юбормасимиздан ёки ов ман қилинганига қарамасдан, амримизга итоат этмаган шанба одамларини (шанбавойларни) Ўз раҳматимиздан қувганимиздек, сизларни ҳам Ўз раҳматимиздан бадарға қилмасимиздан олдин Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган, Таврот ва Инжилдаги маълумотларни тасдиқлаб келган Қуръонга иймон келтиринглар. Ўшанда Аллоҳ шанбавойларни маймунларга айлантириб қўйганди. Аллоҳнинг иши ва қадари шак-шубҳасиз амалга ошажак.

Аллоҳ Ўзига ширк келтирилишини асло кечирмайди. Ўзи истаган одамининг ширк ва куфрдан бошқа гуноҳларини Ўз фазли ила кечиради. Истаган бандасини Ўз адли ила жазолайди, азоблайди. Ким Аллоҳга ширк келтирса, ўлганидан кейин кечирилмайдиган жуда катта гуноҳни тўқиб чиқарибди.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўзларини ва қилган ишларини кўкка кўтариб мақтайдиган анавиларни кўрмайсизми? Йўқ, асло! Ўзларини ўзлари мақташлари ўтмайди. Чунки, кимни мақташ, кимни поклаш ёлғиз Аллоҳга хосдир. Зеро, ёлғиз У Зотгина диллардаги яширин сирлардан ҳам огоҳдир. Қилган амалларининг савоби эса қилча ҳам камайтирилмас.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўзларини мақтаб: "Биз Аллоҳнинг суюкли бандаларимиз", дейишларини ва бу билан Аллоҳга ёлғон тўқиётганларини кўринг. Шунинг ўзи очиқ гуноҳ саналишга ва уларнинг адашганликларига етарлидир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийларнинг аҳволини билмайсизми ва ундан ҳайрон бўлмайсизми? Аллоҳ уларга илмдек буюк неъматдан насиба берди. Улар эса Аллоҳни қўйиб, ўзлари тўқиб олган маъбудларига сиғинадилар. Бу ҳам етмагандек, мушриклар ҳақида: "Улар Муҳаммаднинг саҳобаларидан кўра тўғрироқ йўлдалар", дейдилар. Бу гапларини бир эваз илинжида, мушриклар ҳам уларни қўллаб-қувватлашларидан умидвор бўлиб айтадилар.

Аллоҳнинг раҳматидан қувилганлар мана шундай ботил эътиқоддаги бадбахтлардир. Аллоҳнинг раҳматидан қувилган кимсага ҳеч ким ёрдам бера олмайди.

Уларнинг ҳеч қандай мол-мулки йўқ. Бўлган тақдирда ҳам ҳеч кимга ҳеч нарса бермаган, зиғирча ҳам мурувват қилмаган бўлардилар.

Аслида улар Муҳаммад алайҳиссалом ва у зотнинг саҳобаларидаги пайғамбарлик, иймон ва барқарорликка ҳасад қиляптилар. Ажабо, нега ҳасад қиладилар? Ахир Биз олдин Иброҳим зурриётига ҳам самодан нозил қилинган китобни, ваҳийни ва жуда катта мулкни берганмиз-ку?!

Аҳли китоблар орасида Иброҳим алайҳиссалом ва у кишининг зурриётидан бўлган пайғамбарларга нозил қилинган ҳақиқатга иймон келтирганлар ҳам бор, иймон келтиришдан бош тортганлар ҳам бор. Улар пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган ҳақиқатга нисбатан ҳам шундай мавқифдалар. Уларнинг кофирларига дўзах муносиб жазодир.

Оятларимизга куфир келтирганларни яқинда (Қиёмат кунида) дўзахга солурмиз. Терилари куйиб битгани сайин янги териларга алмаштириб турамиз. Токи, азоб давомли бўлсин. Аллоҳ ҳар кимдан, ҳар нарсадан ғолиб Азиз ва ҳар бир тадбирини, ҳукмини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларига эргашиб, тоат-ибодат қилганларни яқинда (Қиёмат кунида) қасрлари остидан анҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритамиз. У ерларда абадий қоладилар. Улар учун у ерларда ҳар қандай кирликдан покиза жуфтлар бор. Уларни на совуқ ва на иссиқнинг таъсири бўлмайдиган қуюқ, кенг соялар остига киритамиз.

Аллоҳ сизларни олган омонатингизни ўз эгасига қайтаришингизга ҳамда одамлар орасида ҳакамлик қилганингизда бир тарафга оғиб кетмасдан, адолат билан ҳукм чиқаришингизга буюради. Аллоҳ сизларга нақадар яхши ўгит-кўрсатмалар беради. Аллоҳ ҳамма гапларингизни эшитиб, ҳамма ишларингизни кўриб турадиган Зотдир.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган мўминлар, Аллоҳга ва пайғамбарига буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила итоат этингиз. Модомики, гуноҳ ишга буюрмас экан, раҳбарларингизга ҳам итоат этингиз. Бирон нарсада ихтилоф чиқиб қолса - Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирганингиз рост бўлса - унинг ечими учун Аллоҳнинг китоби ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатига мурожаат қилингиз. Ихтилоф ботқоғига тобора ботавергандан ва ҳадеб фикр билдиравергандан кўра, Китобу суннатга мурожаат қилиб, уни тезгина ҳал қилиб олиш яхшироқ ва оқибати гўзалроқ ишдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудий мунофиқларнинг иккиюзламачилигини кўрмадингизми? Сизга нозил қилинган ваҳийга ҳам, олдинги пайғамбарларга нозил қилинган оятларга ҳам иймон келтирдик, деб даъво қиладилар-да, ортидан ихтилоф чиқиб қолса, ҳукм сўраб Аллоҳнинг шариати эмас, ўзидек хом сут эмган банданинг ҳакамлик қилишини истайдилар. Ҳолбуки, Аллоҳнинг шариатидан бошқасини инкор қилишга буюрилганлар. Шайтон уларни бутунлай, қайта ҳидоятланмайдиган даражада адаштиришни истайди.

Ўша мунофиқларга: "Келинглар, Аллоҳ Ўз китобида нозил қилган ҳукмларга ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг қандай ҳукм чиқаришига қараб иш кўринглар" дейилса, кўрасизки, сиздан бутунлай юз ўгиришиб, ўзлари каби бир банданинг ҳакамлик қилишини хоҳлайдилар.

Ана энди қилган гуноҳлари касофатидан уларга мусибатлар етса, олдингизга узр сўраб келсалар-да, қасам ичиб, биз шунчаки талашиб-тортишаётганларни яраштириб қўймоқчи бўлгандик, биз фақат яхшилик қилишни истагандик, холос, дейишлари қандоқ бўлди? Улар шу ўринда ҳам каззоблик қиляптилар. Зеро, яхшилик бандаларга Аллоҳнинг шариати ҳакамлик қилишидадир.

Аллоҳ уларнинг дилларидаги мунофиқлик ва ғаразни яхши билади. Сиз эса, эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга парво қилманг. Аллоҳнинг ҳукмини қизиқтириб ҳам, огоҳлантириб ҳам баён қилаверинг. Уларга ич-ичига етиб борадиган, таъсир қиладиган етук гарларни айтинг.

Қайси бир пайғамбарни юборган бўлсак, унга қавми итоат этиши учун юборганмиз. Зеро, пайғамбар Аллоҳнинг иродаси ва тақдири ила фармон беради. Гуноҳлар қилиб, ўзларига ўзлари зулм қилган пайтларида олдингизга келиб, айбига иқрор бўлиб, надомат чекиб, тавба қилиб, истиғфор айтганларида ва сиз ҳам улар учун мағфират сўраганингизда, Аллоҳнинг тавбаларни қабул этувчи ва раҳмли Зот эканини топган бўлардилар.

Асло! Иш ўша мунофиқлар ўйлаганидек жўн эмас. Аллоҳ таоло Ўз Зотига қасам ичиб айтяптики, улар ораларидаги келишмовчиликларда Пайғамбар алайҳиссаломни, вафотларидан сўнг эса қолдирган шариатларини ўзларига ҳакам қилиб олмагунларича, кейин эса у зот чиқарган ҳукмдан диллари тўла таскин топиб, заррача оғринмасдан, шак-шубҳага бормасдан, тўла мамнуният билан қабул қилмагунларича ва зоҳирда ҳам, ботинда ҳам тўла бўйсуниб, таслим бўлмагунларича мўмин бўлмайдилар.

Уларга бир-бирларини ўлдиришни ёки диёрларидан чиқишни буюрганимизда эди, бу фармонимизни жуда озчилиги бажарган бўларди. Шундай экан, Аллоҳ уларга бу қадар оғир ишни буюрмагани учун У Зотга ҳамд айтсинлар. Ўзларига қилинаётган Аллоҳга итоат этиш ҳақидаги панду насиҳатларга амал қилганларида эди, ўзларига яхшироқ ва иймонлари мустаҳкамроқ бўларди. Биз уларга улуғ савоб ато этиб, уларни Аллоҳга ва У Зотнинг жаннатига олиб борадиган йўлга муваффақ айлаган бўлардик.

Уларга бир-бирларини ўлдиришни ёки диёрларидан чиқишни буюрганимизда эди, бу фармонимизни жуда озчилиги бажарган бўларди. Шундай экан, Аллоҳ уларга бу қадар оғир ишни буюрмагани учун У Зотга ҳамд айтсинлар. Ўзларига қилинаётган Аллоҳга итоат этиш ҳақидаги панду насиҳатларга амал қилганларида эди, ўзларига яхшироқ ва иймонлари мустаҳкамроқ бўларди. Биз уларга улуғ савоб ато этиб, уларни Аллоҳга ва У Зотнинг жаннатига олиб борадиган йўлга муваффақ айлаган бўлардик.

Уларга бир-бирларини ўлдиришни ёки диёрларидан чиқишни буюрганимизда эди, бу фармонимизни жуда озчилиги бажарган бўларди. Шундай экан, Аллоҳ уларга бу қадар оғир ишни буюрмагани учун У Зотга ҳамд айтсинлар. Ўзларига қилинаётган Аллоҳга итоат этиш ҳақидаги панду насиҳатларга амал қилганларида эди, ўзларига яхшироқ ва иймонлари мустаҳкамроқ бўларди. Биз уларга улуғ савоб ато этиб, уларни Аллоҳга ва У Зотнинг жаннатига олиб борадиган йўлга муваффақ айлаган бўлардик.

Ким Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат этса, пайғамбарлар билан, пайғамбарлар олиб келган ҳукмларни тўла тасдиқ этиб, уларга тўла амал қилган сиддиқлар билан, Аллоҳнинг йўлида жон берган шаҳидлар билан, зоҳири ҳам, ботини ҳам, амаллари ҳам яхши бўлган солиҳлар билан жаннатга киради. Улар нақадар яхши ҳамроҳлардир.

Мазукур савоб Аллоҳнинг бандаларига кўрсатган фазлу марҳаматидир. Уларнинг аҳволидан хабардор бўлишда Аллоҳнинг Ўзи етарлидир. Яқинда ҳаммаларини амалларига яраша мукофотлайди.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашганлар, душмандан эҳтиёт бўлинг. Унга қарши жанг қилишда энг муносиб воситаларни ишга солинг. Жангга гуруҳ-гуруҳ бўлиб чиқасизми ёки ҳаммангиз биргаликда чиқасизми, қай бири фойдалироқ ва душманни ер тишлатадиганроқ бўлса, ўшанисини қилинглар.

Эй мусулмонлар, ораларингизда қўрқоқлик қилиб, душманга қарши жангга чиқишдан ортда қоладиган, бошқаларни шошмасликка чақирадиган кимсалар бор. Улар иймони заиф мунофиқлардир. Сизлар мағлубиятга учрасангиз ёки ҳалок бўлсангиз, ўзлари саломат қолганига хурсанд бўлиб, Аллоҳ ёрлақаб, улар билан бирга бормабман, акс ҳолда мен ҳам ҳалок бўлардим, дейдилар.

Эй мусулмонлар, Аллоҳ сизларга фазлу марҳамат кўрсатиб, ғалаба ё ўлжага эришсангиз, анави жангдан орқада қолганлар худди ўзи сизлардан эмасдек, сизлар билан олдин таниш ҳам, дўст ҳам бўлмагандек: "Улар билан бирга жангга бориб, улардек ғалаба ва ўлжаларни қўлга киритсам қанийди", деб қолиши муқаррар.

Аллоҳ йўлида, Аллоҳ калимаси олий бўлиши учун дунёдан қочиб, охиратга интиладиган, дунёни бериб, охиратни сотиб оладиган содиқ мўминлар жанг қилсинлар. Аллоҳ йўлида, Аллоҳ калимаси олий бўлиши учун жанг қилиб, шаҳид бўлган ёки зафар қучган зотларга Аллоҳ улуғ ажру савоб ато этур. У жаннат ва Ўзининг розилигидир.

Эй мўминлар, Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун ҳамда "Парвардигоро, бизни Маккадан чиқаргин, озод қилгин, чунки унинг аҳли ширку тажовузкорлик билан зулм қиляптилар, бизга Ўзинг тарафингдан бизни бошқарадиган ва ҳимоя қиладиган бир раҳбар бергин, биздан зарарни даф қиладиган бир мададкор ато этгин", дея илтижо қилаётган эркаклар, аёллар ва гўдакларни қутқариш йўлида жанг қилишга нима монелик қиляпти?

Содиқ мўминлар Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун жанг қиладилар. Кофирлар эса ўзларининг худолари йўлида жанг қиладилар. Шайтоннинг дўстларига қарши жанг қилингиз. Бу жангда ғалаба қилишингиз муқаррар. Зеро, шайтоннинг тадбири заиф, ночордирки, Аллоҳ таолога таваккул қилувчиларга зарар бермас.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айрим саҳобаларингизнинг аҳволига бир қаранг! Олдинига Маккада жиҳод фарз қилинишини сўрадилар. Ўшанда уларга: "Жангдан қўлингизни тортингиз, намозни адо этингиз, закотни берингиз", дейилганди. Мана энди Мадинага келиб, жиҳод фарз қилинганидан кейин уни оғир олиб, одамлардан худди Аллоҳдан қўрққандек, балки ундан ҳам қаттиқроқ қўрқа бошладилар ва дедилар: "Парвардигор, нега бизга жангни фарз қилдинг? Уни сал ортга суриб турганингда эди, дунё лаззатларидан фойдаланиб олардик". Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиз уларга шундай жавоб беринг: "Дунё лаззати ҳар қанча буюк бўлмасин, ўткинчидир. Аллоҳдан тақво қиладиганлар учун эса охират яхшироқдир. Негаки, ундаги неъматлар абадийдир, туганмасдир. Сизлар қанча кўп яхши амаллар қилсангизлар, ўшанга яраша ажру савобга ноил бўласизлар. Ажру савобингиз қилча ҳам камайтирилмайди.

Ажалингиз етса, қаерда бўлсангиз, ҳатто жанг майдонидан анча узоқдаги мустаҳкам қалъалар ичида бўлсангиз ҳам ўлим топиб бораверади. Мунофиқлар бирон фарзанд ёки бошқа ризққа ноил бўлсалар: "Бу Аллоҳ ҳузуридан", дейдилар. Бордию ўша фарзанди ёки ризқига бирон шикаст етса, уни Пайғамбар алайҳиссаломдан кўриб,: "Сен туфайли шундай бўлди", дейдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга шундай раддия билдиринг: "Шодлик ҳам, қайғу ҳам, ҳамма-ҳаммаси Аллоҳнинг қазойи қадарига боғлиқдир. Нега улар ҳеч гапингизни уқмас эканлар-а?!

Эй одам боласи, фарзанд бўладими, ризқ бўладими, сени хурсанд қилаётган ҳар бир неъмат Аллоҳнинг фазлу марҳаматидандир. Ўша фарзанд ёки ризқингга етаётган ҳар бир шикаст ўзингдан, ўзинг қилаётган гуноҳларинг касофатидандир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизни ҳамма одамларга пайғамбар қилиб юбордик. Уларга Парвардигорингизнинг рисолатини етказасиз. Сизнинг чин пайғамбар эканингизга Аллоҳнинг Ўзи етарли гувоҳдир. Зотан, У Зот сизга бу борада етарлича далил ва ҳужжатлар ато этди.

Ким Пайғамбар алайҳиссаломнинг буйруғини бажариб, тақиқларидан тийилиб, у зотга итоат этса, демак, Аллоҳнинг фармонини бажарибди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ким сизга итоат этишдан бош тортса, асло хафа бўлманг. Биз сизни уларни кузатиб, назорат қилиб турадиган қўриқчи қилиб юборганимиз йўқ. Уларнинг амалларини ҳисоб-китоб қилиш Бизнинг ишимиздир.

Мунофиқлар сизга тилларида "Буйруғингизга итоат этамиз ва бажарамиз", дейдилар. Ҳузурингиздан чиққанларидан кейин эса улардан бир тоифаси сизга айтган гапларининг зиддига хуфёна тил бириктирадилар. Аллоҳ уларнинг бу найрангларини кўриб-билиб турибди. Яқинда бу қилмишларига яраша жазосини беради. Сиз уларга эътибор берманг. Улар сизга ҳеч қандай зарар қила олмайдилар. Ишингизни Аллоҳга топшириб, Унгагина таянинг, суянинг. Таяниладиган вакил бўлишга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.

Нима учун улар Қуръонни ўрганмайдилар, у ҳақда фикр юритмайдилар? Ўргансалар, фикр юритсалар, ихтилофга ҳам, иккиланишга ҳам ўрин қолмайди-ку. Сиз олиб келган рисолатнинг ростлиги аён бўлади-ку. Агар у Аллоҳ таолодан бошқа биров тарафидан бўлганида ҳукмларидаги иккиланишлару маъноларидаги ихтилофлар кўпайиб кетган бўларди-ку.

Мазкур мунофиқларга мусулмонларнинг шодлиги ё хафалиги ҳақида бир хабар келса, дарров тарқатиб юборадилар. Бироз шошмасдан, Пайғамбар алайҳиссолату вассаломгами ёки илмли, фикрли бирон оқсоқолгами айтганларида, уни ёйиш ёки ёймаслик кераклигини ўзлари ҳал қилиб олган бўлар эдилар. Эй мўминлар, Аллоҳ сизларни Ўз фазли ва марҳамати билан анави мунофиқлар ботиб қолган кирликдан пок тутмаганида эди, айримларингиздан бошқа ҳаммангиз шайтоннинг васвасаларига учиб кетган бўлардингизлар.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ йўлида, Аллоҳ сўзини олий қилиш учун жанг қилинг. Сиз фақат ўзингизга жавоб берасиз. Бошқалар учун жавобгар бўлмайсиз. Мўминларни ҳам жангга унданг, тарғиб қилинг. Шояд Аллоҳ шу жангда кофирларнинг зўрлигини даф қилса. Аллоҳ қуввати ортиқ, азоби қаттиқ Зотдир.

Ким одамларга яхшилик қилишга ҳаракат қилса, ўзига ҳам савобидан тегади. Ким бировларга ёмонлик қилиш пайида бўлса, ўзига ҳам унинг гуноҳидан бир улуш тегади. Аллоҳ инсон қилаётган ҳамма ишга гувоҳ бўлиб туради ва яқинда унинг жазо ё мукофотини беради. Демак, қайси бирингиз бир яхшилик бўлишига сабаб бўлсангиз, ўзингиз ҳам унинг савобидан баҳраманд бўласиз. Ким бирон ёмонлик юз беришига сабаб бўлса, унинг бир учи ўзига ҳам тегади.

Биров сизга салом берса, ундан кўра яхшироқ қилиб алик олинглар. Ҳеч бўлмаганда саломига яраша алик олиб, ўша саломининг ўзини қайтаринглар. Аллоҳ қилаётган ишларингизни сақлаб қўяди ва яқинда ҳаммага амалига яраша жазо ёки мукофотини беради.

Аллоҳ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. У сизларни рўй бериши шак-шубҳасиз бўлган қиёмат кунида тўплайди ва амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради. Ҳеч ким Аллоҳдан кўра ростгўйроқ бўлолмайди.

Эй мўминлар, мунофиқларнинг яна бир тоифаси сизлардан тинч бўлиш учун сизларга келиб, мўминлигини изҳор қиладилар. Қавмидан тинч бўлиш учун эса уларга бориб, кофирлигини изҳор қиладилар. Аллоҳга куфр ва ширк келтиришга чақирилсалар, ўшанга чин дилдан берилиб кетадилар. Бу тоифа сизларга қарши жанг қилишдан тийилиб, сулҳ истаб келмасалар, уларни топган жойингизда ушлаб ўлдирингиз. Бундай тубан мунофиқларни ушлаб ўлдириш учун уларнинг макри ва хиёнати туфайли Биз сизларга очиқ ҳужжат қилиб бердик.

Мунофиқлар ўзларига ўхшаб сизлар ҳам нозил қилинган рисолатга куфр келтириб, кофирликда улар билан баробар бўлиб қолишларингизни умид қиладилар. Шундай бўлгач, сизлар то улар мўминлигини исботлаш учун ширк диёридан Ислом диёрига Аллоҳ йўлида ҳижрат қилмагунларича уларни дўст тутманглар! Агар юз ўгирсалар ва боягидек ўз аҳволида қолаверсалар, уларни топган жойингизда тутиб ўлдирингиз ва улардан биронтасини ҳам душманга қарши кўмаклашадиган ёрдамчи ва дўст тутмангиз!

Аммо сизлар бир қавм билан урушмасликка аҳдлашган бўлсангизлар ва улар шу қавмга келиб қўшилсалар ёки хоҳ сизлар билан бўлсин, хоҳ ўзларининг қавми билан бўлсин, урушиш жонига тегиб, олдингизга келган бўлсалар, уларга тегмангиз! Агар Аллоҳ истаса эди, уларни сизлардан устун қилиб қўйган бўлар эди ва улар сизларга қарши жанг қилар эдилар. Шундай экан, Аллоҳ берган бу офиятдан мамнун бўлиб, уларни ўлдирмангиз, асир ҳам олмангиз. Ўзларини четга олиб, сизларга қарши жанг қилмай сулҳ тузишни таклиф қилиб келсалар, уни қабул қилингиз. Аллоҳ сизлар учун уларнинг устига ҳеч қандай йўл бермайди.

Эй мўминлар, мунофиқларнинг яна бир тоифаси сизлардан тинч бўлиш учун сизларга келиб, мўминлигини изҳор қиладилар. Қавмидан тинч бўлиш учун эса уларга бориб, кофирлигини изҳор қиладилар. Аллоҳга куфр ва ширк келтиришга чақирилсалар, ўшанга чин дилдан берилиб кетадилар. Бу тоифа сизларга қарши жанг қилишдан тийилиб, сулҳ истаб келмасалар, уларни топган жойингизда ушлаб ўлдирингиз. Бундай тубан мунофиқларни ушлаб ўлдириш учун уларнинг макри ва хиёнати туфайли Биз сизларга очиқ ҳужжат қилиб бердик.

Мўмин мўминни ўлдириши мумкин эмас. Билмасдан ўлдириб қўйиши бундан мустасно. Ким бир мўминни билмай ўлдириб қўйса, қилмишининг каффорати учун бир мўмин қулни озод қилиши ва марҳумнинг меросхўрларига хун тўлаши вожибдир. Бу вазифа фақат қотилнинг ўзигагина эмас, унинг яқин, меросхўр қариндошлари гарданига ҳам тушади. Лекин агар марҳумнинг меросхўрлари хунидан кечиб юборсалар, уни тўлаши шарт бўлмайди. Агар марҳум мўминларга душман қавмдан бўлиб, ўзи мўмин бўлса, қотилга фақат бир мўмин қулни озод қилиши вожиб бўлади, холос. Хун тўлаши эса вожиб бўлмайди. Агар ўлган одам мўминлар билан сулҳ тузган қавмдан бўлиб, ўзи мўмин бўлмаса, қотилнинг меросхўрларига ўлдирилган кишининг меросхўрларига хун тўлашлари вожиб бўлади. Қотил эса қилмишига каффорат сифатида бир қулни озод қилади. Бир қул озод қилишга ёки унинг пулини тўлашга қодир бўлмаса, муттасил икки ой рўза тутмоғи лозим бўлади. Токи, Аллоҳ унинг қилган гуноҳини кечирсин. Аллоҳ бандаларининг қилаётган ишларини ҳам, дилларидаги ниятларини ҳам кўриб-билиб турадиган, ҳар бир шариати ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Бир мўминни қасддан ноҳақ ўлдириб, тавба қилмай, ўзинигина ҳақли деб ҳисоблаган кимсанинг жазоси дўзах ва дўзахда мангу қолишдир. Аллоҳ ундан ғазабланиб, Ўз раҳматидан қувади ва унга бу мудҳиш гуноҳи учун улкан азобни тайёрлаб қўяди.

Эй, Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарига эргашган мўминлар, Аллоҳнинг йўлида жиҳодга чиқсангиз, ким билан жанг қилиш кераклигини аниқлаб олингсиз. Кимдир сизга ўзини мусулмон қилиб кўрсатса:"Сен мўмин эмассан, молинг ва жонингни сақлаб қолиш учун шундай деяпсан", демангиз. Дунёнинг арзимас матоси - ўлжа учун уни ўлдирмангиз. Аллоҳнинг ҳузурида яхшироқ ва улканроқ ўлжалар бор. Авваллари сиз ҳам шундай эдингиз, иймонингизни қавмингиздан яшириб юрардингиз. Ўшанда Аллоҳ сизга Ислом неъматини бериб, жонингизни сақлаб қолганди. Бас, ким билан жанг қилишни аниқлаб олингиз. Майда бўлсин, йирик бўлсин, қилаётган бирон амалингиз Аллоҳдан яширин қолмайди.

Аллоҳ йўлида жиҳод қилишга бормасдан ўтириб олганлар Аллоҳ учун молларию жонларини тикиб жанг қилганлар билан баробар эмас. Касаллик ва ногиронлик каби узри борлар бундан мустасно. Аллоҳ молу жонини фидо қилганларни бир даража афзал қилди. Мужоҳидлар ва узри борлар ажру савобларини оладилар. Аллоҳ мужоҳидарга Ўзининг ҳузуридан алоҳида савоб бериб, уларни бошқалардан муфаззал этди.

Бу савобнинг ўзига хос бир-биридан баланд мартабалари бор. Аллоҳнинг мағфирати ва марҳамати қўшилиб, улар янада улканлашади. Аллоҳ Мағфиратли ва Марҳаматли Зотдир.

Фаришталар куфр диёридан Ислом диёрига ҳижрат қилмасдан ўзларига жабр қилган кишиларнинг жонларини олаётганда уларни койиб: "Қай аҳволда эдингиз? Мушриклардан нимангиз билан ажралиб турардингиз?", дейдилар. Шунда улар узрларини айтиб: "Биз заиф, бечора эдик, куч-қувватимиз, имконимиз йўқ эди, ўзимизни ўзимиз ҳимоя қила олмас эдик", дейишади. Шунда фаришталар: "Аллоҳнинг диёрлари кенг эди-ку, юртингиздан чиқиб кетиб, жонингиз ва динингизни хўрлик ва зўрликдан асраб қолишингиз мумкин эди-ку", дейдилар. Ана ўша ҳижрат қилмаганларнинг бориб ўрнашадиган жойлари дўзахдир. У нақадар ёмон жой ва нақадар ёмон оқибат!

Жабру зулмдан ўзларини ҳимоя этолмайдиган, чиқиб кетиш йўлини ҳам қилолмайдиган кучсиз-имконсиз узрли эркаклар, аёллар ва болалар бундан мустасно. Ажаб эмаски, Аллоҳ уларни Ўз лутфу марҳамати ила кечириб юборса. Аллоҳ бандаларига Кечиримли ва тавба қилувчиларга Мағфиратли Зотдир.

Жабру зулмдан ўзларини ҳимоя этолмайдиган, чиқиб кетиш йўлини ҳам қилолмайдиган кучсиз-имконсиз узрли эркаклар, аёллар ва болалар бундан мустасно. Ажаб эмаски, Аллоҳ уларни Ўз лутфу марҳамати ила кечириб юборса. Аллоҳ бандаларига кечиримли ва тавба қилувчиларга мағфиратли бўлган Зотдир.

Ким куфр диёридан Ислом диёрига Аллоҳ ризосини истаб ҳижратга чиқса, борган жойи чиққан жойидан тамоман бошқача бўлади. Борган жойида азизлик ва кенг ризққа эришади. Ким уйидан Аллоҳ ва Расули сари ҳижрат қилса, кейин қасд қилган жойига етиб бормасдан йўлда вафот этса, унинг савобини бериш Аллоҳ зиммасига аниқ тушибди. Етиб бора олмагани унга зарар қилмайди. Аллоҳ тавба қилган бандасига мағфиратли ва ҳамма бандаларига марҳаматли бўлган Зотдир.

Ер юзида сафар қилиб юрганингизда кофирлар тарафидан бирон ёмонлик келиб қолишидан хавфсирасангизлар, (суннатдан олинган далилга кўра, тинчлик пайтида ҳам), тўрт ракатли намозингизни икки ракатга қаср (қисқа) қилиб ўқисангиз, сизга гуноҳ йўқдир. Чунки кофирларнинг сизларга бўлган адовати очиқ-ойдин кўриниб турибди.

Эй Муҳаммад алайҳиссалом, жанг майдонида лашкар ичида имомлик қилиб намоз ўқиганингизда уларни икки жамоага ажратинг. Улардан бири сизга иқтидо қилиб, намозда қуроллари билан туради. Бошқа жамоа эса сизларни қўриқлаб туради. Биринчи ракат тугаганидан кейин орқага ўтиб, сизларни қўриқлай бошлайдилар. Бу пайтда иккинчи жамоа намозга келади. Имом салом берганидан кейин намознинг қолганини ўқиб, тўла қилиб қўядилар. Эҳтиёт чораларини кўриб, қуролланиб олсинлар. Чунки кофирлар сизлар қурол-яроғ ва асбоб-анжомларингиздан ғафлатда қолиб, ҳушёрликни бутунлай йўқотиб, намозга кириб кетган пайтингизда устингизга бирданига ҳамла қилишни истайдилар. Агар ёғингарчиликдан азият чекиш ёки беморлик каби сабаблар бўлса, қуролларингизни ечиб қўйишингиз гуноҳ эмас. Шунда ҳам душманга қарши қўлингиздан келганча эҳтиёт чорангизни кўриб қўйинглар. Албатта, Аллоҳ кофирлар учун хор қилгувчи азобни тайёрлаб қўйгандир.

Эй мўминлар, намоздан бўшаганингиздан кейин Аллоҳни ҳамма ҳолатда - турганингизда ҳам, ўтирганингизда ҳам, ёнбошлаганингизда ҳам тасбеҳ, таҳлил, ҳамд айтиб эслангиз. Хавф бартараф бўлиб, тинч-хотиржам бўлган пайтингизда намозни ҳамма рукнлари, вожибларию суннатлари билан тўкис адо этингиз. Намоз мўминларга муайян вақтда бажарилиши вожиб бўлган фарздир. Узр бўлмаса, муқимликда уни кечиктириш жоиз эмас. Мусофирликда эса икки намозни жам - бир қилиб ўқиш ҳам, қаср - қисқа қилиб ўқиш ҳам жоиз.

Эй мўминлар душманингиз кофирларни қувишда бўш келмангиз, дангасалик қилмангиз. Ўлим ва жароҳатлардан қийналаётган бўлсангиз, душманингиз ҳам худди сиздек қийналмоқда. Уларнинг сабри сизникидан ортиқ бўлмасин. Чунки сиз ғанимингиздан фарқли ўлароқ, Аллоҳдан савоб, қўллов ва ғалаба умидидасиз. Аллоҳ бандаларининг аҳволини кўриб-билиб турадиган, ҳар бир тадбирини, шариатини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Биз сизга одамлар орасида ўз ҳавойи нафсингиз ёки шахсий фикрингиз билан эмас, Аллоҳ кўрсатган йўл билан ҳукм этишингиз учун ҳақиқатни ўз ичига олган Қуръонни нозил қилдик. Ўзларига ва омонатларига хиёнат қилганларни улардан ҳақ талаб қилиб келганлардан ҳимоя қилманг.

Аллоҳдан афв ва мағфират сўранг. Аллоҳ тавба қилган бандасини Кечиргувчи ва унга Раҳмлидир.

Хиёнат қилиб, яна уни зўр бериб яширишга уринаётган кимсанинг тарафини олманг. Аллоҳ кўп хиёнат қиладиган осийларни ёқтирмайди.

Жиноятларини қўрққанларидан ва уялганларидан одамлардан яширадилар. Аллоҳдан эса яширмайдилар. Аллоҳ ҳар доим улар билан биргадир. Уларни иҳота қилиб туради. Жиноятчининг ёнини олиш ва бегуноҳга қора чаплаш каби Аллоҳ рози бўлмайдиган ишларни хуфёна тузаётганларида ҳам ҳаммасидан хабардор бўлиб туради. Аллоҳ уларнинг ичидаю ташида қилаётган ҳамма ишларини қамраб олгандир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Мана сизлар жиноятчиларга ғамхўрлик қилиб, бу дунёда уларнинг тарафини олиб, уларни оқлашга, жазодан қутқариб қолишга уриндинглар. Энди қиёмат кунида аслида нима бўлганидан хабардор Зот қаршисида турганларида ким уларнинг ёнини олиб, Аллоҳдан ҳимоя қила олади?! Ўша даҳшатли кунда ким уларга вакил бўла олади?! Муҳаққақки, ҳеч ким бу ишни қила олмайди.

Ким бир ёмон амал қилса ёки гуноҳлар қилиб, ўзига ўзи жабр қилса, кейин эса гуноҳини тан олиб, пушаймон бўлиб, қайта такрорламасликка аҳд қилиб, Аллоҳдан мағфират сўраса, Аллоҳ унинг гуноҳларини Кечирувчи ва унга Раҳмли эканини топади.

Каттадир, кичикдир, ким бир гуноҳ қилса, унинг ёмон оқибати фақат ўзига бўлади. Ўзидан бошқага ўтмайди. Аллоҳ бандаларнинг қилган ишларини кўриб-билиб турувчи ва ҳар бир тадбирини, шариатини ҳикмат билан қилувчи Зотдир.

Ким бехосдан бир хато қилиб ёки қасддан бир гуноҳ қилиб, кейин уни бир бегуноҳга ағдарса, ашаддий каззоблик ва очиқ гуноҳни зиммасига олибди.

Эй Пайғамбар алайҳиссолату вассалом, агар Аллоҳ фазлу марҳамат кўрсатиб, сизни Ўз паноҳида асрамаганида эди, анави хоинлардан бир тоифаси сизни ҳақдан адаштириб, адолатсиз ҳукм чиқаришингизга эришишга уринган бўлардилар. Улар ўзларидан бошқани адаштиролмайдилар. Йўлдан оздиришга уриниш каби касофатлари ўзларига уради. Аллоҳ сизга Қуръон ва суннатни нозил қилиш ҳамда ҳидоят ва нурдан таълим бериш ила сизни Ўз паноҳида асради. Энди улар сизга озор бера олмаслар. Пайғамбарликни ато этиш ва Ўз паноҳида асраш каби Аллоҳнинг сизга бўлган фазлу марҳамати буюк бўлди.

Садақа қилишгами, шариат ва ақлга тўғри келадиган бирон яхшиликками ёки талашиб-тортишаётганлар ўртасидаги низони ислоҳ этишгами чорлаш бўлмаса, шунчаки одамларнинг кўнглини кўтариб, хурсанд қилиб қўядиган кўп қуруқ гаплардан яхшилик ҳам, фойда ҳам йўқ. Аллоҳ ризосини истаб, шу ишларни қилган одамга эса яқинда улуғ савоб ато этурмиз.

Ҳақиқат аниқ-тиниқ кўриниб бўлганидан кейин ҳам яна Пайғамбарга қарши чиқиб, хилоф қилган ва мўминларнинг йўлидан бошқа йўлга кетган кимсани ўз ҳолига қўйиб қўямиз. Қасддан ҳақдан юз ўгиргани боис, унга тавфиқ бермаймиз. Кейин эса уни жаҳаннамга киритамиз ва дўзах ўтида ёниб азобланади. Нақадар ёмон оқибат!

Аллоҳ Ўзига ширк келтирилишини кечирмайди. Мушрик дўзахда абадий қолади. Ширкдан бошқа гуноҳларни Ўзи истаган бандаси учун Ўз фазлу марҳамати ила кечиради. Ким Аллоҳга ширк келтирган бўлса, демак, у ҳақиқатдан узоқ-узоқларга улоқиб кетибди. Чунки у яратувчи билан яралмишни тенглаштириб қўйди.

Ўша мушриклар Аллоҳни қўйиб, Лот, Уззо каби фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган санамларга ибодат қиладилар. Аслини олганда улар Аллоҳга итоат қилишдан бош тортган, ҳеч қандай яхшилиги бўлмаган шайтонга сиғинадилар. Чунки санамларга ибодат қилишни уларга айнан шу шайтон буюрган.

Шунинг учун Аллоҳ уни Ўзининг раҳматидан қувди. Шунда шайтон қасам ичиб Парвардигорига деди: "Бандаларингдан маълум қисмини ўзимга ажратиб олиб, уларни ҳақиқатдан адаштираман.

Уларни Сенинг тўғри йўлингдан оздираман, залолатни бўяб кўрсатадиган ёлғон ваъдалар билан хомхаёлларга мубтало қиламан, Аллоҳ ҳалол қилган нарсани ҳаромга айлантириш учун уларни чорваларнинг қулоқларини кесишга буюраман, Аллоҳ яратган нарсаларни асл табиатидан ўзгартириб-бузишга чорлайман". Ким шайтонни ўзига дўст тутиб, унга итоат этса, у аниқ-тиниқ зиёнга учрабди.

Шайтон уларга ёлғон ваъдалар беради. Уларни пуч орзуларга ишонтиради. У берган ваъдалар саробдан бошқа нарса эмас.

Шайтоннинг йўлига эргашиб, аврашларига алданган ана ўшаларнинг борар жойи дўзахдирки, ундан қутулиш йўлини асло топа олмаслар.

Аллоҳга иймон келтириб, У Зотга яқинлаштирадиган яхши амалларни қилган зотларни қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритурмиз. У ерда абадий қолурлар. Бу Аллоҳнинг ваъдасидир. Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир. У Зот берган ваъдасига хилоф қилмас. Аллоҳдан кўра ростгўйроқ кимса йўқдир.

Эй мусулмонлар, нажот ва муваффақият сизларнинг орзуларингизга қараб ҳам бўлмайди, аҳли китобларнинг орзуларига қараб ҳам бўлмайди. Бу иш амалга боғлиқдир. Ким ёмонлик қилса, қиёмат куни жазосини олади ва Аллоҳдан ўзга фойда келтирадиган дўст ҳам, зарарни даф қиладиган ёрдамчи ҳам топа олмайди.

Эркакми, аёлми, Аллоҳ таолога чин дилдан иймон келтирган ҳолида яхши амаллар қилсалар, ана ўшалар жаннатга кирурлар. Амалларининг савоби қилча ҳам камайтирилмас.

Зоҳирда ҳам, ботинда ҳам Аллоҳга тўла таслим бўлиб, ниятини холис қилган, шариатга эргашишни қиёмига етказиб бажарган, Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган диннинг асли бўлмиш Иброҳим динига эргашиб, ширку куфрдан тавҳиду иймонга ўтган кимсанинг динидан ҳам гўзалроқ дин йўқдир. Аллоҳ таоло пайғамбари Иброҳим алайҳиссаломни бошқа бандалари орасидан танлаб олиб, у кишига алоҳида меҳр-муҳаббат кўрсатиб, Ўзига дўст тутган.

Осмонлару ердаги ҳамма нарса Аллоҳнинг мулкидир. Аллоҳ Ўзининг илми, тақдири ва тадбири билан ҳамма-ҳамма махлуқотларини қамраб олгандир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан аёллар масаласи ҳақида, уларнинг мажбуриятлари ва ҳақ-ҳуқуқлари ҳақида сўрайдилар. Айтингки, буни сизларга Аллоҳ ва Қуръонда келган оятлар баён қилур. Қўл остингиздаги етим қизлар борасидаки, уларга Аллоҳ фарз қилган маҳрни ҳам, меросни ҳам бермайсизлар, уларга уйланишни ҳам истамайсизлар, яна уларнинг мол-давлатидан умидвор бўлиб, турмушга чиқишларига ҳам тўсқинлик қиласизлар. Аллоҳ ва Қуръондаги оятлар баён қиладики, кичик ёшли заифаларнинг меросдан оладиган ҳақларини беринглар, уларга зўравонлик қилиб, мол-давлатларини эгаллаб олманглар, етимларга адолат қилиб, уларнинг дунё ва охиратдаги аҳволини ислоҳ қиладиган ишларни бажаринглар. Етимларга ва бошқаларга нима яхшилик қилсангизлар, Аллоҳ ҳаммасини кўриб-билиб туради ва яқинда амалингизга яраша мукофотингизни беради.

Агар бир аёл эри кўнгилсиз бўлиб, уни ёмон кўриб қолишидан қўрқса, ҳар иккиси ўзаро сарф-харажат ва бирга тунаш каби айрим ҳуқуқларидан воз кечиш орқали бирон сулҳга келишларида гуноҳ йўқ. Талоқдан кўра сулҳ яхшироқдир. Нафс худбинликка, бахилликка мойил бўлиб, ўз ҳаққидан кечишга ҳеч рози бўлмайди. Шунинг учун эр-хотин уни тарбиялаб-даволаб, бағрикенглик ва олийжанобликка ўргатишлари лозим. Агар ҳамма ишларингизни шариат асосида пухта бажарсангиз ҳамда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилсангиз, Аллоҳ қилаётган ҳамма ишларингиздан хабардор бўлиб турибди. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди ва яқинда сизларни қилган амалларингизга яраша мукофотлайди.

Эй эрлар, ҳар қанча уринмангиз, қалб масаласида аёлларингиз ўртасида тўла адолат қила олмайсиз. Бу ишда сизларнинг иродангиздан ташқаридаги сабаблар ҳам бор. Шунинг учун ёқтирмай қолган аёлингиздан бутунлай юз ўгириб, уни худди бир эри бор-йўқлиги аросат бўлган муаллақ каби ташлаб қўймангиз. Эрим бор деса, у эр эрлигини қилмайди ёки эрим йўқ деб, бошқа турмуш ҳам қилолмайди. Ўзингизни ислоҳ қилиб, нафсингизни эр-хотинлик ҳаққини адо қилишга мажбурлай олсангиз ва Аллоҳдан тақво қилсангиз, Аллоҳ гуноҳларингизни кечирадиган меҳрибон Зотдир.

Эр-хотин бир талоқ ёки хулъ билан ажрашсалар, Аллоҳ ҳар иккисини Ўзининг кенг фазли ила беҳожат қилур. Аллоҳ фазлу марҳамати кенг, тадбирини ҳам, тақдирини ҳам ҳикмат билан (жорий) қилгувчи доно Зотдир.

Осмонлару ердаги ҳамма-ҳамма нарса ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Яҳудийлар ва насоролар каби аҳли китоблардан ҳам, сизлардан ҳам Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш борасида аҳд олдик. Шу аҳдга вафо қилмасангиз, фақат ўзингизга зарар қиласиз. Зеро, осмонлару ердаги ҳамма нарса Аллоҳнинг мулкидир ва У сизларнинг тоат-ибодатингиздан ҳам, ҳамма махлуқотлардан ҳам беҳожат ҳамда барча сифатларию амалларида мақтовга лойиқ Зотдир.

Осмонлару ердаги ҳамма-ҳамма нарса ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Итоат қилинишга ёлғиз У Зотгина ҳақлидир. Махлуқотларининг ишларини бошқариб туришга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир.

Эй одамлар, агар Аллоҳ хоҳласа, сизларни ҳалок қилиб, фақат итоат қиладиган, мутлақо осийлик қилмайдиган бошқаларни келтиради. Аллоҳ бу ишга қодир бўлган Зотдир.

Эй одамлар, ким қилган амали учун фақат шу дунёнинг савобини истаса, билсинки, дунёнинг савоби ҳам, охиратнинг савоби ҳам Аллоҳ ҳузуридадир. Шундай экан, У Зотдан ҳар иккисининг савобини сўрайверсин. Аллоҳ гап-сўзларингизни эшитиб, амалларингизни кўриб-билиб турган Зотдирки, яқинда уларга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбар алайҳиссаломга эргашган мўминлар, ҳамма ҳаолатда ҳам адолат билан турингиз. Ҳаммага, ҳатто ўзингизга, ота-онангизга, қариндошларингизга қарши бўлса ҳам ҳақни гапириб гувоҳлик беринг. Кимнингдир камбағаллиги ёки бойлиги сизни гувоҳлик беришга ёки бермасликка олиб бормасин. Бойни ҳам, камбағални ҳам Аллоҳнинг Ўзи кўпроқ танийди ва улар учун нима яхши бўлишини жуда яхши билади. Шундай бўлгач, гувоҳлик беришда ҳавойи нафсингизга эргашиб, ҳақдан юз ўгирмангиз. Нотўғри гувоҳлик берсангиз ёки тўғри гувоҳлик беришдан бош тортсангиз, билингизки, Аллоҳ қилаётган ишларингиздан хабардор бўлган Зотдир.

Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга, Унинг Пайғамбарига, шу Пайғамбарига нозил қилган Қуръонга, олдинги пайғамбарларга нозил қилган китобларга бўлган иймонингизда барқарор турингиз. Ким Аллоҳга, фаришталарига, китобларига, пайғамбарларига ва қиёмат кунига куфр келтирса, тўғри йўлдан жуда-жуда узоқларга адашиб кетибди.

Ҳали иймон келтириб, ҳали куфр келтираверадиганлар, кейин эса ўша куфрида қотиб қоладиганлар ва шу аҳволида ўлиб кетадиганлар Аллоҳнинг марҳаматидан маҳрумлардир. Аллоҳ уларнинг гуноҳларини кечирмас ва Ўзига олиб борадиган тўғри йўлга ҳидоят ҳам қилмас.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, дилидаги куфрини яшириб, ўзини мўмин кўрсатадиган бундай мунофиқларга Қиёмат кунида Аллоҳнинг ҳузурида аламли азоб борлигидан "хушхабар" бериб қўйинг.

Уларга бу азоб нима учун? Чунки улар мўминларни қўйиб, кофирларни ўзларига дўст, ҳамкор тутдилар. Ажабо! Куч-қудратни, ҳимояни ўшалардан излаяптиларми? Овора бўладилар. Зеро, иззату куч-қудратнинг ҳаммаси Аллоҳникидир.

Эй мўминлар, Аллоҳ сизларга Қуръони каримда: "Бирон мажлисда кимдир Аллоҳнинг оятларини инкор ва масхара қилаётганини эшитсангизлар, то гап бошқа соҳага ўтгунига қадар у жойни тарк қилишингиз вожибдир", деган сўзларни нозил қилди. Аллоҳнинг оятлари инкор ва масхара қилинаётганини эшитиб туриб ҳам жойингиздан жилмасангиз, Аллоҳнинг буйруғига итоат қилмасликда улар билан бир хил бўлиб қоласизлар. Улар инкорию масхараси билан итоатсизлик қилган бўлса, сизлар уни бемалол эшитиб ўтиравериш билан итоатсизлик қилган бўласизлар. Аллоҳ куфрини яшириб, ўзини мусулмон қилиб кўрсатган мунофиқлар билан кофирларни қиёмат кунида жаҳаннам ўтида бир жойга тўплайди.

Улар сизларнинг ғалабангизни ҳам, мағлубиятингизни ҳам кузатиб-пойлаб турадилар. Аллоҳ тарафидан сизларга зафар келиб, ўлжаларни қўлга кирита бошласангизлар, ўлжаларга шерик бўлиш учун: "Сизлар билан бирга елкама-елка турмаганмидик?", дейишади. Ғалаба кофирларга насиб бўлса, уларга қараб: "Сизларни биз бошқариб, ишларингизга бош-қош бўлиб, мўминлардан ҳимоя қилиб турмаганмидик?", дейишади. Қиёмат кунида ҳаммангизнинг ўртангизда Аллоҳнинг Ўзи ҳакамлик қилади. Мўминларга жаннатни мукофот қилиб беради. Мунофиқларни эса дўзахнинг тубига улоқтириб жазолайди. Аллоҳ Ўз фазли ила қиёмат куни кофирлар учун мўминларга қарши бирон ҳужжатни ҳаргиз қолдирмайди. Модомики, мўминлар иймонига содиқ қолиб, шариатга амал қилар эканлар, оқибатни фақат уларга хос қилиб қўяди.

Мунофиқлар ўзларини мусулмон қилиб кўрсатиб, куфрини яшириб, Аллоҳни алдамоқчи бўладилар. Аллоҳнинг Ўзи уларни алдаб қўйибди. Чунки У Зот уларнинг кофирлигини билиб туриб ҳам жонларини асраб турибди. Охиратда эса уларга энг оғир азобни тайёрлаб қўйган. Улар намозга турсалар, эриниб, ёқтирмасдан, ихлоссиз, хўжакўрсинга турадилар. Аллоҳни камдан-кам, мўминларга йўлиққан пайтларидагина ёдга оладилар.

Ўша мунофиқлар аросатда қолиб, сарсон бўлган бетайинлардир. Зоҳиру ботинда мўминларга ҳам қўшила олмайдилар, кофирларга ҳам. Зоҳирда мўминлар билан, ботинда эса кофирлар билан бўладилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кимни Аллоҳ адаштириб қўйган бўлса, уни ҳидоят қилишга асло бирон йўл топа олмассиз.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган мўминлар, мўминларни қўйиб, Аллоҳни инкор қиладиган кофирларни дўст тутмангизлар. Шу ишингиз билан ўзингизни ўзингиз жазога лойиқ қилиб қўядиган бир ҳужжатни Аллоҳга тақдим қилиб қўйишни истаяпсизларми?!

Аллоҳ қиёмат кунида мунофиқларни дўзахнинг энг тубига улоқтиради. У кунда уларнинг жонига оро кирадиган бирон ёрдамчини ҳаргиз топа олмассиз.

Мунофиқлигидан тавба қилиб, Аллоҳга қайтган, ботинини ўнглаб, Аллоҳга берган аҳдини маҳкам тутган, амалини ҳеч бир риё аралаштирмасдан холис Аллоҳ учун қилган кишилар бундан мустасно. Улар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам мўминлар билан бир сафдадирлар. Яқинда Аллоҳ мўминларга кўп-кўп савоблар берур.

Агар шукр қилсангизлар ва иймон келтирсангизлар, Аллоҳнинг сизларни азоблашига ҳожат қолмайди. Зеро, У фақат ва фақат яхшилик қилгувчи ва раҳмли Зотдирки, гуноҳларингиз туфайлигина сизларни азоблайди. Агар амалларингизни ўнглаб, берган неъматларига шукр қилсангизлар ва зоҳиру ботинда У Зотга иймон келтирсангизлар, сизларни ҳеч қачон азобламайди. Аллоҳ неъматларини эътироф этадиган бандасига ажру савобларини кўп-кўп қилиб берадиган Шокир ҳамда бандаларининг иймонларини билиб турадиган Алим Зотдирки, яқинда ҳаммага амалига яраша жазо ёки мукофотини берур.

Аллоҳ ёмон гапнинг ошкора айтилишини хуш кўрмайди. Аксинча, ундан ғазабланади ва унинг оқибати ёмон бўлишидан огоҳлантиради. Лекин бу ишнинг мазлум тарафидан бўлиши жоиз. Яъни, мазлум золим устидан шикоят қилиб, уни дуойибад қилиши мумкин. Шунда ҳам сабр қилиши ва ошокора қилмаслиги афзалроқ. Аллоҳ гап-сўзларингизни эшитиб турувчи ва ниятларингиздан хабардор бўлган Зотдир. Шундай экан, ёмон гап айтишдан ёки уни қасд қилишдан эҳтиёт бўлинглар.

Қайси бир яхши гапингизни ёки ишингизни ошкора ё яширинча қилсангиз ёки сизга ёмонлик қилган бирон одамни кечириб юборсангиз, Аллоҳга ёқадиган ишни қилган бўласиз. Зеро, Аллоҳ жазолашга қодир бўла туриб кечириб юборадиган Зотдир. Шундай экан, кечиримлилик ахлоқингизнинг бир қисмига айланиб қолсин. Шоядки, Аллоҳ ҳам сизни кечириб юборса.

Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирадиганлар, Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, Аллоҳ билан пайғамбарлари орасини ажратмоқчи бўлганлар ва "пайғамбарларнинг айримларига ишонамиз, айримларини эса инкор қиламиз", дейдиганлар, куфр билан иймон ўртасидаги аросат бир йўлни халоскор ўлароқ тутмоқчи бўлганлар, чучварани хом санабдилар.

Мана шу йўлни тутганлар ҳақиқий кофирлардир. Негаки, пайғамбарларнинг ҳаммасига ёки бир қисмига куфр келтирганлар Аллоҳ ва пайғамбарларига куфр келтирган бўладилар. Биз Қиёмат кунида кофирлар учун хор қиладиган азобни тайёрлаб қўйганмиз. Бу уларнинг такаббурлик қилиб Аллоҳ ва пайғамбарларига иймон келтирмаганларининг жазосидир.

Аллоҳга иймон келтириб, Унга тавҳид узра ибодат қилган, У Зотга ҳеч нарсани ширк келтирмаган, пайғамбарларнинг ҳаммасини тасдиқлаган, ҳаммасига иймон келтирган, улардан биронтасини ажратиб қўймаган мўминларга шу иймонлари ва солиҳ амаллари учун яқинда Аллоҳ улуғ ажру савоблар ато этур. Аллоҳ тавба қилган бандасини кечирадиган, Раҳмли Зотдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийлар сиздан ўзларига осмондан худди Мусога нозил қилинганидек, бир китобни тўлалигича нозил қилишингизни сўрайдилар. Шу иш ростгўйлигингизнинг аломати бўлармиш. Сиз бундан ажабланманг. Чунки салафлари Мусодан бундан баттарроғини сўраганлар. "Аллоҳни бизга очиқ кўрсат", деганлар. Ўшанда қилган зулмлари туфайли уларни яшин урганди. Кейин Аллоҳ уларни яна қайта тирилтирганди. Улар эса Аллоҳнинг парвардигорликда ҳам, илоҳликда ҳам ягона эканига далолат қилувчи очиқ-равшан ҳужжатлар келганидан кейин ҳам яна бузоққа сиғингандилар. Шундан кейин ҳам уларни кечиргандик. Мусога қавмига қарши очиқ ҳужжатни ато этгандик.

Улардан қаттиқ аҳд олганимиз сабабли устларига тоғни кўтариб қўйдик. Токи, ундан қўрқиб, аҳдларига вафо қилсинлар. Шундан кейин уларга: "Байтул-мақдис эшигидан сажда қилиб, бошингизни эгиб кирингиз", дедик. Улар эса орқалари билан кирдилар. Уларга: "Шанба куни ов қила кўрманглар", дедик. Улар эса ов қилавердилар. Улардан қаттиқ аҳд олгандик. Улар эса аҳдларини буздилар.

Қайта-қайта таъкидланган аҳдни бузганлари, Аллоҳнинг оятларига куфр келтирганлари, пайғамбарларни ўлдиришгача журъат этганлари ва Муҳаммад алайҳиссолату вассаломга: "Дилларимизга парда тортилган, сен айтаётган гапларни уқмайди", деганлари сабабли, Биз, уларни Ўз раҳматимиздан қувдик. Аслида эса иш ундай эмас. Аксинча, Аллоҳ уларнинг қалбларини нонкўрликлари сабабли муҳрлаб қўйган. Энди уларга бирон эзгулик етиб бормайди. Иймонлари ҳам мутлақо асқотмайдиган ўта заиф иймондир.

Куфр келтирганлари ва Марям алайҳассаломга зинокор дея туҳмат, бўҳтон қилганлари туфайли уларни Ўз раҳматимиздан қувдик.

Улар фахр билан: "Биз Аллоҳнинг пайғамбари Масиҳ Ийсо ибн Марямни ўлдирдик", дея ёлғон гапиришди. Шу гаплари учун уларни Биз уларни лаънатладик. Аслида эса улар Ийсони ўлдирмагандилар, осмагандилар. Ийсога ўхшаган бошқа бир одамни осгандилар ва Ийсони ўлдирдик, деб ўйлагандилар. Ўлдирдик, деб ўйлаган яҳудийлар ҳам, уларни тасдиқлаган насронийлар ҳам қилган ишларидан шак-шубҳа ичра ҳайрон бўлиб юрадилар. Зеро, уларда аниқ илм йўқ. Улар фақат гумонга эргашадилар. Гумон эса ҳақиқатнинг ўрнини ҳаргиз боса олмайди. Аниқ ҳақиқат шуки, улар Ийсони ўлдирмаганлар, осмаганлар.

Аксинча, Аллоҳ унга ғанимлар макридан нажот бериб, жисмию руҳини Ўз ҳузурига кўтарди. Аллоҳ Ўзининг мулкида ғолибдирки, ҳеч ким, ҳеч нарса У Зотдан ғолиб бўла олмас ва ҳар бир тадбирида, шариатида ва қазойи қадарида ҳикмат билан иш қилгувчи Зотдир.

Охир замонда Ийсо алайҳиссалом тушганидан кейин унга иймон келтирмаган биронта ҳам аҳли китоб қолмайди. Ҳаммаси у кишининг ўлимидан олдин иймон келтирадилар. Қиёмат куни эса Ийсо алайҳиссалом уларнинг қилган ишларига - шариатга мувофиқларига ҳам, мухолифларига ҳам гувоҳ бўлади.

Яҳудийларнинг зулми туфайли уларга олдин ҳалол бўлган айрим мазали озуқаларни ҳаром қилиб қўйдик. Уларга ҳар бир тирноқли ҳайвонни ҳамда сигир ва қўйларнинг ёғларини ҳаром қилдик. Ўзларини ҳам, бошқаларни ҳам Аллоҳнинг йўлидан тўсаверганлари туфайли шундай қилдик. Тўсавериб-тўсавериб яхшиликдан тўсиш уларнинг бир хулқига айланиб кетганди.

Аллоҳ ман қилганидан кейин ҳам судхўрлик қилаверганлари, одамларнинг молларини ноҳақ олганлари туфайли шундай қилдик. Улар орасидаги кофирлар учун аламли азобни тайёрлаб қўйдик.

Лекин, эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудий ва мўминларнинг илмда собитқадамлари Аллоҳ сизга нозил қилган Қуръонни ҳам, сиздан олдинги пайғамбарларга нозил қилинган Таврот ва Инжилни ҳам тасдиқлайдилар, намозни тўкис адо этадилар, молларидан закот берадилар, Аллоҳни шериксиз ягона маъбуд деб биладилар, Қиёмат кунига ишонадилар. Ана ўшаларга яқинда Биз улуғ ажру савоблар ато этурмиз.

Эй Пайғамбар алайҳиссолату вассалом, Биз сиздан олдинги пайғамбарларга ваҳий юборганимиздек сизга ҳам ваҳий юбордик. Бу иш янгилик эмас. Сиз дастлабки пайғамбар эмассиз. Биз Нуҳ алайҳиссаломга ҳам, у кишидан кейин келган пайғамбарларга ҳам, Иброҳим алайҳиссаломга ҳам, у кишининг икки ўғли Исмоил ва Исҳоқ алайҳимассаломга ҳам, Исҳоқнинг ўғли Яъқуб алайҳиссаломга ҳам ва у кишининг авлодига ҳам ваҳий юборганмиз. (Улар Яъқуб алайҳиссаломнинг ўғилларидан тарқаган Бани Исроилнинг ўн икки қабиласидаги пайғамбарлардир). Ийсо, Айюб, Юнус, Ҳорун ва Сулаймон алайҳиссаломларга ҳам ваҳий юборганмиз. Довудга эса китобни - Забурни ато этдик.

Биз сизга шундай пайғамбарларни юбордикки, улар ҳақида сизга Қуръонда гапириб бердик. Яна шундай пайғамбарларни ҳам юбордикки, улар ҳақида сизга (Қуръонда) қисса қилиб бермадик. Қисса қилиб бермаганимизда ҳам бир ҳикмат бор. Аллоҳ Мусо алайҳиссалом билан бевосита гаплашди. Бу суҳбат ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳнинг буюклигига ярашадиган ҳақиқий гаплашиш бўлиб, Мусо алайҳиссаломнинг ҳурмати учун бўлганди.

Биз пайғамбарларни мўминларга улуғ савоб ҳақида хушхабар элтувчи ҳамда кофирларни аламли азобдан огоҳлантирувчи қилиб юбордик. Токи, улардан кейин одамлар учун Аллоҳга қарши бирон ҳужжат, узр қолмасин. Аллоҳ Ўз мулкида Азиздир, ҳукмида эса Ҳакимдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, яҳудийлар сизга куфр келтираётган бўлсалар, сизга нозил қилинган Қуръоннинг ҳақлигига Аллоҳнинг Ўзи гувоҳлик берур. Аллоҳ уни Ўз илми билан нозил қилиб, бандаларини Ўзи яхши кўрадиган ва рози бўладиган ишлардан ҳам, Ўзи ёмон кўрадиган ва ёқтирмайдиган ишлардан ҳам огоҳ этиб қўйишни истади. Сиз олиб келган ваҳийнинг ҳақлигига Аллоҳ билан бирга фаришталар ҳам гувоҳлик берадилар. Гувоҳ бўлишга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир. У Зотнинг Ўзи гувоҳ бўлиб турганда бошқа гувоҳларга на ҳожат!

Пайғамбарлигингизни инкор қилган ва одамларни Исломдан тўсган кимсалар жуда қаттиқ йўлдан озган ва ҳақдан адашган кимсалардир.

Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирган ва кофирлигида қолиб, ўзига ўзи зулм қилган кимсалар, модомики, ҳақ тарафга ўтмасдан залолатида қотиб тураверар эканлар, Аллоҳ уларни кечирмайди ва азобидан нажот берадиган тўғри йўлга йўлламайди.

Жаҳаннамга олиб борадиган йўлга бошлайдилар ва улар у ерда абадий қолурлар. Бу иш Аллоҳга осон. Аллоҳга ҳеч иш оғир эмас.

Эй одамлар, Муҳаммад алайҳиссалом сизларга Аллоҳ таоло тарафидан ҳидоят ва ҳақ динни олиб келди. Бас, у киши олиб келган динга иймон келтиринглар. Шунда сизларга бу дунёда ҳам, охиратда ҳам яхши бўлади. Куфр келтириш билан Аллоҳга ҳеч қандай зарар келтира олмайсизлар. У Зот сизнинг иймонингизга муҳтож эмас. Зеро, осмонлару ердаги ва улар орасидаги ҳамма-ҳамма нарса У Зотнинг мулкидир. Аллоҳ ҳидоятга ким ҳақли эканини яхши билади ва унинг йўлини қулай қилиб қўяди. Ким ҳақли эмаслигини ҳам яхши билади ва унинг йўлини тўсиб, парда тортиб қўяди. У айтадиган гапию қиладиган ишини, шариатию қадарини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Инжил аҳлига шундай денг: "Динингизда ҳаддингиздан ошмангиз. Ийсо алайҳиссалом борасида Аллоҳнинг шаънига нолойиқ, ноҳақ гапни айтмангиз. Масиҳ Ийсо ибн Марям алайҳиссалом Аллоҳнинг пайғамбаридир. Уни ҳақ билан юборган. Уни Жаброил алайҳиссалом орқали юборган "бўл" деган сўзи билан яратди. Шу билан у Аллоҳнинг бир руҳи бўлдики, уни Жаброил алайҳиссалом Парвардигорнинг амри билан Ийсо алайҳиссаломнинг жисмига олиб кирди. Бас, Аллоҳга ва Унинг ҳамма пайғамбарларига иймон келтирингиз. Уларни ажратмангиз. Худолар учта, демангиз. Бундай ёлғон ва бузуқ гапни айтишдин тийилингиз. Шунда бу дунёда ҳам, охиратда ҳам ўзингизга яхши бўлади. Аллоҳ ягона илоҳдир. У шерикдан ҳам, боладан ҳам покдир. У беҳожатдир. Осмонлару ердаги ва улар оралиғидаги ҳамма нарса Унинг мулкидир. Осмонлару ердаги нарсалар Аллоҳнинг нақадар тадбирли бошқарувчи эканига кифоядир.

Ийсо ибн Марям ҳам, юқори мартабали муқарраб* фаришталар ҳам Аллоҳга банда бўлишдан ор қилмайдилар-ку! Қандай қилиб сизлар Ийсони ўзингизга худо қилиб оласиз? Қандай қилиб мушриклар фаришталарни ўзларига худо қилиб оладилар? Ким Аллоҳга бандалик қилишдан ор қилиб, ўзини катта олса, билиб қўйсинки, яқинда қиёмат куни Аллоҳ ҳаммани маҳшаргоҳга тўплайди ва ҳаммага амалига яраша жазо ё мукофотини беради.

Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларини тасдиқлаган, холис Аллоҳ учун ва шариатга мувофиқ тарзда солиҳ амалларни қилган зотларнинг савобларини камайтирмасдан, Ўз фазлу эҳсони ила зиёда қилиб беради. Аллоҳга бандалик қилишдан бош тортиб, такаббурлик ила ўзини катта олган ношудларни эса аламли азобга гирифтор қилади. Улар Аллоҳдан бошқа фойда келтирадиган дўстни ҳам, зарарни даф қиладиган нажоткорни ҳам топа олмайдилар.

Эй инсонлар, сизларга Парвардигорингиз тарафидан ҳеч қандай узрга жой қолдирмайдиган, ҳар қандай шубҳани томири билан қўпориб ташлайдиган очиқ-равшан ҳужжат келди. У Муҳаммад алайҳиссаломдир. Сизларга чарақлаб турган зиёни нозил қилдик. У Қуръондир.

Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарига нозил қилган Қуръонни маҳкам тутганларни Аллоҳ раҳмат қилиб, жаннатга киритади. Уларнинг савобларини кўпайтириб, мартабаларини юқори қилади. Уларни ҳеч қандай эгрилиги бўлмаган энг тўғри йўлга - Адн жаннатларига олиб борадиган йўлга йўллайди.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан калола мероси ҳақида фатво сўрайдилар. Асл вориси (ота-бобоси) ҳам, фаръ вориси (ўғил-қизи) ҳам бўлмаган одам калола дейилади. Айтингки, бу борадаги ҳукмни Аллоҳ баён қилади. Ота-бобоси ҳам, фарзанди ҳам бўлмаган бир одам ўлса ва унинг бир дона туғишган ёки отабир опа ё синглиси бўлса, мероснинг ярми улуш сифатида уникидир. Туғишган ёки отабир ака ё укаси бўлса ва биронта ҳам улуш оладиган меросхўр бўлмаса, у асаба сифатида мероснинг ҳаммасини олади. Улуш оладиган меросхўр бўлса, унга тегадиган улушдан қолганини олади. Туғишган ёки отабир опа ё сингил бир дона эмас, бир неча бўлса, мероснинг учдан иккиси улуш сифатида уларникидир. Туғишган опа ё сингилларгина эмас, ака ё укалар ҳам бўлса, ҳаммаси асаба сифатида мерос олади ва бу ерда "Бир эркакка икки аёл улуши" қоидасига амал қилинади. Яъни, эркакларга аёлларга нисбатан икки баробар кўп мерос берилади. Аллоҳ сизларга калола ҳукмини ҳам, мероснинг бошқа ҳукмларини ҳам адашиб кетмаслигингиз учун баён қиляпти. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Ҳеч нарса У Зотдан яширин эмас.

Эй иймон келтирганлар, яратувчингиз билан қилган аҳдларингизга ҳам, одамлар билан боғлаган аҳдларингизга ҳам тўла вафо қилинглар. Аллоҳ Ўз раҳмати билан сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини ҳалол қилди. Ҳаромлиги зикр қилинганлари ҳамда ҳаж ёки умра сафарида эҳромдалик пайтида қуруқликда қилинган овлар бундан мустасно. Аллоҳ Ўз ҳикмати тақозоси билан Ўзи истаганича нарсаларни ҳалол ёки ҳаром қилади. У Зотни ҳеч ким ҳеч нарсага мажбурлай олмайди. Ҳеч ким У Зотнинг ҳукмига эътироз билдира олмайди.

Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ улуғлашга буюриб, тақиқлаб қўйган ишларни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Тикилган кийимни кийиш, ов қилиш каби эҳромда ман қилинган ишлардан тийилинг. Уруш ҳаром қилинган ойларда (зулқаъда, зулҳижжа, муҳаррам ва ражаб ойларида) жанг қилишни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Аллоҳ учун қурбонликка аталган ҳайвонларни тортиб олиш, йўлини тўсиш каби ишларни ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Қурбонликка аталганини кўрсатиб турадиган белгиси бор ҳайвонларни ҳам ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Тижорат ва Аллоҳнинг ризоси учун Аллоҳнинг уйи сари кетаётганларни ҳам ўзингизга ҳалол қилиб олманг. Ҳаж ёки умрада эҳромдан чиққанингиздан кейин истасангиз, ов қилаверинг. Бир қавм сизни Масжидул-ҳаромдан тўсгани учун уни ёмон кўриб қолгандингиз. Энди шу ёмон кўришингиз сизни уларга жабр қилишга ва адолат қилмасликка олиб бориб қўймасин. Эй мўминлар, буюрилган ишларни бажаришда ва тақиқланган ишлардан тийилишда ўзаро ҳамкорлик қилинг. Гуноҳ ишларда, одамларнинг қони, моли ва обрўларига тажовуз қилишда эса ҳамкорлик қилманглар. Аллоҳга итоат қилиш ва У Зотга гуноҳ қилишдан тийилиш билан Аллоҳдан қўрқинглар. Осийларга Аллоҳнинг азоби қаттиқдир. Унинг азобидан эҳтиёт бўлинглар.

Аллоҳ сизларга сўйилмасдан ўзи ўлган ҳайвонни, оққан қонни, тўнғиз гўштини, Аллоҳдан бошқанинг номи айтилиб сўйилган ҳайвонни, бўғилиб ўлган, уриб ўлдирилган, баланд жойдан йиқилиб ўлган, сузишиб ўлган, шер, йўлбарс, бўри каби йиртқичлар тарафидан овланган ҳайвонни ҳаром қилди. Йиртқичлар тарафидан овланган ҳайвонни ўлмасидан олдин сўйишга улгуриб қолган бўлсангиз, ҳалол бўлаверади. Яна сизларга санам-бутларга атаб сўйилган ҳайвонни ҳамда "Қил" ёки "Қилма" деган ёзувли чўплар билан фол очишни ҳам ҳаром қилди. Ман қилинган мазкур ишларни қилишингиз Аллоҳга итоатсизликдир. Бугун кофирлар Исломдаги куч-қувватни кўриб, ундан сизларни қайтаришдан умидларини уздилар. Энди улардан қўрқманглар. Фақат Мендангина қўрқинглар. Бугун сизларга динингизни - Исломни комил қилиб бердим, зоҳирий ва ботиний неъматларимни ҳам тўла бердим ҳамда сизларга фақат Исломни дин қилиб танладим. Сизлардан ундан бошқа динни қабул қилмайман. Кимки очлиги туфайли гуноҳга мойил бўлмасдан ҳаром қилинган гўштни ейишга мажбур бўлиб қолса, унга гуноҳ йўқ. Аллоҳ кечиримли ва меҳрибон Зотдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, саҳобаларингиз сиздан ўзларига нима ҳалол қилингани ҳақида сўрайдилар. Айтинг: "Сизларга барча покиза ейимликлар, итлар ва қоплонлар каби тишли ҳамда бургут каби тирноқли овга ўргатилган ҳайвонларнинг овлари ҳалол қилинди. Сизлар уларга Аллоҳ сизларга билдирган билимлардан таълим бериб, ов қилишни ўргатгансизлар. Кейин улар айтганингизни қиладиган, бос десангиз босадиган, қайт десангиз қайтадиган ов ҳайвонларига айланганлар. Энди улар тутиб келган овни гарчи ўлик бўлса ҳам ейишингиз мумкин. Фақат уларни юбораётган пайтингизда Аллоҳнинг номини айтиб юборинглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Аллоҳ амалларнинг ҳисобини тез олувчи Зотдир".

Бугун Аллоҳ сизларга барча мазали нарсаларни ҳалол қилди. Яҳудий ва насроний каби аҳли китоблар сўйган ҳайвонлар сизлар учун ҳалол. Сизлар сўйган ҳайвонлар улар учун ҳалол. Зино қилмасдан, ўйнаш тутмасдан, маҳрини бериб уйлансангизлар, мўминаларнинг афийфалари (ўзини ҳаромдан тийганлари) ҳам, яҳудий ва насроний каби аҳли китобларнинг афийфалари ҳам сизларга ҳалол қилинди. Аллоҳнинг бандаларига нозил қилган ҳукмларига куфр келтирган кимсанинг амали ҳабата кетади. Чунки унда амал қабул бўлишининг бир шарти бўлмиш иймон йўқ. Энди у Қиёмат кунида дўзахга киради ва унда абадий қолади. Шу билан зиён кўргувчилар тоифасига қўшилади.

Эй иймон келтирганлар, намоз ўқишга турмоқчи бўлсангиз-у, таҳоратингиз бўлмаса, таҳорат олингиз, яъни, юзларингизни ҳамда қўлларингизни тирсаклари билан ювингиз, бошларингизга масҳ тортингиз ва оёқларингизни тўпиқлари билан ювингиз. Агар жунуб бўлсангиз, ғусл қилингиз. Ҳожатхонадан чиққанингиз туфайли таҳорат қилишингиз ёки аёлларга яқинлик қилганингиз туфайли ғусл қилишингиз шарт бўлиб қолганда бемор бўлиб, касалингиз катталашиб кетишидан ё тузалиши кечикиб кетишидан қўрқсангиз ёки мусофир бўлсангиз, таяммум қилингиз. Яъни, бир тоза ерга қўлларингизни уриб, юзларингиз ва қўлларингизга суртингиз. Аллоҳ ҳукмлари билан сизларга қийинчилик туғдириб, зарар бўлса ҳам сувни ишлатишга мажбурламади. Аксинча, сувсизлик ёки касаллик туфайли узрли бўлиб қолганда сувнинг ўрнига таяммум қилишни шариатлаштирди. Шу билан сизларга берган неъматини тўла қилди. Шоядки, Аллоҳнинг неъматига шукр қилсангизлар, унга нонкўрлик қилмасангизлар.

Аллоҳнинг сизларга берган неъматини - сизларни Исломга ҳидоят қилиб қўйганини эслангиз. Сизлардан олган аҳдини эслангиз. Ўшанда Пайғамбар алайҳиссаломга байъат берган пайтингизда: "Гапингни эшитдик ва фармонингга итоат этдик", дея қийинчиликда ҳам, осонликда ҳам қулоқ солиш ва итоат этишга сўз бергандингиз. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз. Аллоҳ қалблардаги яширин сирларни ҳам Билгувчидир. Ҳеч нарса У Зотдан махфий қололмас.

Эй Аллоҳга ва Пайғамбарига иймон келтирганлар, Аллоҳ учун Аллоҳнинг ҳақларини адо этингиз ва жабр қилмасдан адолат билан гувоҳлик берингиз. Бир қавмни ёмон кўришингиз сизларни адолат қилмасликка олиб бориб қўймасин. Дўстга ҳам, душманга ҳам адолатли бўлиш маъқул, мақбул ва матлуб ишдир. Ҳар иккисига адолат қилингиз. Зеро, адолат Аллоҳдан тақво қилишга яқин бўлса, адолатсизлик Аллоҳга қарши иш қилиш тарафидадир. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз. Аллоҳ қилаётган барча ишларингиздан хабардордир. Бирон амалингиз У Зотдан яширин қолмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Ваъдасига хилоф қилмайдиган Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтирган ва яхши амалларни қилган зотларга уларнинг гуноҳлари кечирилишини, уларга улуғ савоб берилишини - жаннатга киритилишларини ваъда қилди.

Аллоҳга куфр келтирганлар ва Унинг оятларини ёлғон деганлар - ана ўшалар куфр келтирганлари ва ёлғон деганлари учун дўзахга ошно бўлиб, дўст дўстидан ажралмаганидек, ундан ажралмайдилар.

Эй иймон келтирганлар, Аллоҳ сизларга ато этган неъматни дилингиз билан ҳам, тилингиз билан ҳам эслангиз. Ғаним сизларни тилка-пора қилмоқчи бўлиб, қўлини узатганда У Зот сизларга тинчлик-хотиржамликни ато этиб, душманингиз қалбларига қўрқув солган эди. Шу билан ғаним бурилиб кетганди ва сизлар саломат қолган эдингизлар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Мўминлар ўзларининг диний ишларида ҳам, дунёвий ишларида ҳам ёлғиз Аллоҳгагина таянсинлар.

Аллоҳ Бани Исроилнинг аҳду паймонини олди. Ораларидан ўн иккитасини ўзларига раҳбар қилиб тайинлади. Ҳар бир раҳбар ўзининг қўл остидагиларини назорат қиладиган бўлди. Аллоҳ Бани Исроилга деди: "Мен сизлар билан биргаман. Сизларга ёрдам бераман, сизларни қўллаб-қувватлайман. Намозни тўкис адо этсангиз, закотни берсангиз, ҳамма пайғамбарларимга бирдек иймон келтирсангиз, уларни улуғласангиз, қўллаб-қувватласангиз, эзгулик йўлида инфоқ-эҳсон қилсангиз, Қиёмат кунида қилган гуноҳларингизни ўчириб, ўзингизни қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритаман. Энди мана шу аҳду паймондан кейин ҳам қайси бирингиз куфр келтирса, у аниқ билиб туриб, қасддан тўғри йўлдан озибди".

Берган аҳдларига вафо қилмаганлари учун уларни Ўз раҳматимиздан қувдик ва қалбларини эзгуликдан баҳраманд бўлолмайдиган, насиҳат кор қилмайдиган тошга айлантирдик. Улар сўзларни ўз ўрнидан қўзғатиб, шаклини ҳам ўзгартирадилар, маъносини ҳам ўз ҳавойи нафсларига мослаштириб таъвил-тафсир қиладилар. Ўзларига берилган эслатмаларнинг айримларига амал қилмайдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларнинг Аллоҳга ва мўминларга қилган хиёнатлари тобора ошкор бўлиб бораверади. Улар орасида аҳдига вафо қилганлари жуда озчиликни ташкил қилади. Уларни афв этиб, кечириб юбораверинг. Шундай қилишингиз яхшиликдир. Аллоҳ яхшилик қилувчиларни севади.

Яҳудийлардан қандай қаттиқ аҳду паймон олган бўлсак, ўзларини Ийсо алайҳиссаломнинг тобеларимиз, деб даъво қиладиганлардан ҳам ўшандай аҳду паймон олдик. Улар ҳам худди яҳудийларга ўхшаб, ўзларига берилган эслатмалардан бир қисмига амал қилмадилар. Кейин Биз уларнинг ораларига то Қиёмат кунига қадар давом этадиган нафрат ва адоватни солдик. Шу билан улар бир-бирини кофирга чиқарадиган, бир-бирини ёқтирмайдиган, бир-бири билан урушадиган, жанг қиладиган бўлиб қолдилар. Яқинда Аллоҳ улар қилган қилғиликларнинг хабарини беради ва уларни қилмишларига яраша жазолайди.

Эй аҳли китоб, Таврот аҳли яҳудийлар ва Инжил аҳли насронийлар, сизларга элчимиз Муҳаммад алайҳиссалом ўзингизга нозил қилинган китобдан кўпгина яширганларингизни очиқлаб, баён қилиб, кўпгина сизларни шарманда қилишдан бошқа манфаати бўлмаган жойларини эса афв этиб, тарк этиб келди. Сизларга Қуръон Аллоҳ тарафидан бир китоб бўлиб келди. У атрофни ёритувчи бир нур ва одамларга дунёвий ишларида ҳам, ухровий ишларида ҳам зарур бўлган бир очиқ китоб, қўлланмадир.

Аллоҳ Ўзининг ризоси йўлида ҳаракат қилиб, иймон келтирадиган ва яхши амаллар қиладиган кишиларни Аллоҳнинг озобидан нажот берадиган йўлларга бошлайди. Бу йўллар жаннатга олиб борадиган йўллардир. Шунингдек, Аллоҳ уларни Ўз изни ила куфр ва маъсият зулматларидан иймон ва тоат нурига олиб чиқади ҳамда уларни энг тўғри, энг пухта, мустаҳкам йўлга - Ислом йўлига муваффақ қилади.

Насронийлардан «Аллоҳ Марямнинг ўғли Масиҳдир», деган кимсалар аниқ кофир бўлдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга айтинг: «Агар Аллоҳ Марямнинг ўғли Масиҳни, унинг онасини ва ер юзидаги ҳамма одамларни ҳалок этишни истаса, ким Аллоҳни бирон ишдан қайтара олади?!» Модомики, бу иш ҳеч кимнинг қўлидан келмас экан, шунинг ўзи Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигини, Марямнинг ўзи ҳам, ўғли Масиҳ ҳам ва бошқа ҳамма махлуқотлар ҳам Аллоҳнинг бандалари эканини кўрсатмайдими? Осмонлар, ер ва уларнинг орасидаги бор нарсалар Аллоҳнинг мулкидир. У Ўзи истаган нарсасини Ўзи истаган тарзда яратур. Ийсо алайҳиссаломни яратиши ҳам шулар жумласидандир. Ийсо Аллоҳнинг бандаси ва элчисидир. Аллоҳ ҳамма нарсага Қодирдир.

Яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам ўзларини Аллоҳнинг болалари ва севимли бандалари деб даъво қилдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом айтингки, у ҳолда нега Аллоҳ қилган гуноҳингиз туфайли сизларни азоблайди? Агар даъвойинглар рост бўлиб, ҳақиқатан Аллоҳнинг севимли бандалари бўлганингизда сизларга бу дунёда ўлим ва ҳайвонга айлантириб қўйиш, охиратда эса дўзахга солиш каби жазоларни бермаган бўларди-ку! Чунки У Зот Ўзи яхши кўрган одамини азобламайди. Шундан кўриниб турибдики, сизлар ҳам худди бошқа одамларга ўхшаган одамсизлар. Ким бўлишидан қатъи назар, Аллоҳ яхшилик қилганларни жаннат билан мукофотласа, ёмонлик қилганларни дўзах билан азоблайди. Аллоҳ Ўз фазли ила Ўзи истаган одамини мағфират қилади, истаган одамини Ўз адли ила азоблайди. Осмонлару ер ва улар орасидага ҳамма-ҳамма нарсалар ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Қайтиб борар жой ҳам ёлғиз Унгадир.

Эй аҳли китоб - яҳудий ва насронийлар, олдинги пайғамбарлардан узилиш бўлиб, янги бир рисолат келишига жуда қаттиқ эҳтиёж туғилган бир даврда сизларга Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келди. Токи, бизга Аллоҳнинг савоби ҳақида хушхабар элтадиган, азобидан эса огоҳлантирадиган бир пайғамбар келмаган эди-да, дея узр айтолмай қолинглар. Сизларга Муҳаммад алайҳиссалом Аллоҳнинг савоби ҳақида хушхабар берувчи, азобидан эса огоҳлантирувчи бўлиб келди. Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир. Унинг қўлидан келмайдиган иш йўқ. Пайғамбарларни ва уларнинг хотами Муҳаммад алайҳиссаломни юбориши ҳам қудратининг бир кўринишидир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, эсланг! Мусо ўз қавми Бани Исроилга шундай деганди: "Эй қавмим, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматини тилингиз билан ҳам, дилингиз билан эслангиз. У Зот сизларни ҳидоятга бошловчи пайғамбарларни ўзингиздан чиқарди. Қул-мамлук эдингиз, сизларни подшоҳларга айлантирди. Сизларга ўз замонингизда оламлардаги ҳеч кимга бермаган неъматларини ато этди".

Мусо деди: "Эй қавмим, Байтул-мақдис ва унинг атрофидаги муқаддас ерга киринглар. Аллоҳ сизларга у ерга кириб, ундаги кофирларга қарши жанг қилишларингизни ваъда қилганди. Золимлар қаршисида таслим бўла кўрманглар. Акс ҳолда дунёю охиратда зиён кўргувчиларга айланасизлар".

Қавми унга шундай деди: "Эй Мусо, муқаддас ерда ўта кучли, қувватли бир қавм бор. Улар бизни у ерга киришимизга тўсқинлик қиладилар. Модомики, улар ўша ерда эканлар, биз ҳаргиз кира олмасмиз. Чунки улар билан жанг қилишга бизнинг кучимиз етмайди. Улар чиқиб кетсалар, кейин биз кирамиз".

Мусо алайҳиссаломнинг асҳобидан Аллоҳдан қўрқадиган ва Аллоҳнинг тавфиқига мушарраф бўлган икки киши қавмини Мусо алайҳиссаломга итоат этишга тарғиб этиб, шундай дедилар: "Золимларга қарши шаҳар дарвозасидан кириб боринглар. Остонадан ўтиб олсангизлар, тамом, Аллоҳнинг изни ила сизлар ғолибсизлар. Зеро, ғалаба келиши борасидаги Аллоҳнинг қонунияти шуни тақозо қилади. Ғалабага эришиш учун муносиб воситаларни қўлламоқ лозим. Бунинг учун воситаларнинг Аллоҳга бўлган иймондан келиб чиқиши ва моддий воситаларни ҳам тайёрлаб қўйиш керак бўлади. Шундай экан, мўминлигингиз чин бўлса, ёлғиз Аллоҳгагина таянинглар, таваккал қилинглар. Негаки, иймон ёлғиз У Зотгагина таваккал қилишни тақозо этади.

Мусонинг қавми Бани Исроил унга қарши чиқиб, саркашлик билан: "Модомики, золимлар у ерда экан, биз шаҳарга асло кирмаймиз. Эй Мусо, сен ўзинг Парвардигоринг билан бориб уларга қарши жанг қилаверинглар. Биз эса шу ерда ўтириб турамиз", дейишди.

Мусо Парвардигорига шундай деди: "Парвардигоро, ўзим билан биродарим Ҳорундан бошқага сўзим ўтмайди. Биз билан Сенга ва пайғамбарингга итоат қилмаган қавмнинг орасини ажратгин".

Аллоҳ пайғамбари Мусо алайҳиссаломга деди: "Аллоҳ Бани Исроилга бу муқаддас ерга қирқ йилгача киришни ҳаром қилди. Бу муддат орасида улар саҳроларда йўл топа олмасдан сарсон-саргардон юрадилар. Эй Мусо, Аллоҳга итоат этишдан бош тортган бу қавмдан хафа бўлма, афсус қилма. Зеро, уларга берилаётган азоб гуноҳлари туфайли бўляпти.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ўша золим ҳасадгўй яҳудийларга Одам алайҳиссаломнинг икки ўғли Қобил ва Ҳобил ҳақидаги қиссани ҳаққирост айтиб беринг. Аллоҳга яқин бўлиш учун қурбонлик қилганларида Аллоҳ Ҳобилнинг қурбонлигини қабул қилди. Чунки тақводор эди. Қобилнинг қурбонлигини эса қабул қилмади. Негаки, у тақводор эмасди. Қобил ҳасад қилиб: "Эй Ҳобил, мен сени аниқ ўлдираман", деди. Шунда Ҳобил: "Аллоҳ Ундан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотларнинггина қурбонликларини қабул қилади", деб жавоб берганди.

Мени ўлдириш учун қўл кўтарсанг, шу ишингга яраша жавоб қайтармайман. Сендан қўрққанимдан эмас, ҳамма махлуқотларнинг парвардигори Аллоҳдан қўрққаним учун шундай қиламан.

Ҳобил Қобилни огоҳлантириб шундай деди: "Мен ўз гуноҳларингга қўшиб, мени ноҳақ ўлдирганлигинг гуноҳини ҳам олиб қайтишингни ва Қиёмат кунида дўзах аҳлидан бўлишингни хоҳлайман. Тажовузкорларнинг жазоси шудир. Ўзим эса сенинг қотилинг бўлиб бориб, ўша дўзахийлардан бўлиб қолишни истамайман".

Қобилга нафси аммораси Ҳобилни ўлдиришни чиройли қилиб кўрсатди ва у ўлдирди. Шу билан ўзи дунёю охиратда насибаси қирқилганлар қаторидан жой олди.

Шунда Аллоҳ унга биродарининг танасини қандай кўмишни ўргатиш учун бир қарғани юборди. Қарға ерни кавлаб, бошқа бир ўлик қарғани кўмди. Буни кўрган қотил: "Во ҳасрато, мана шу қарғачалик ҳам бўлмадим. Биродаримнинг жасадини кўмиб қўйишга ҳам ярамадим", дея ҳасрату надомат қилиб қолди.

Қобил ўз укасини ўлдиргани туфайли Бани Исроилга билдириб қўйдикки, қасос ёки ер юзида бузғунчилик қилиш каби сабабларсиз бир одамни ўлдирган киши худди ҳамма одамларни ўлдиргандек бўлади. Чунки, бундай одамнинг наздида бегуноҳнинг гуноҳкордан фарқи йўқ. Ким эътиқодидан келиб чиқиб, ўлдириш ҳаром бўлган одамни ўлдиришдан ўзини тийса, худди ҳамма одамларнинг жонини сақлаб қолгандек бўлади. Зеро, унинг бу ишида ҳамма учун саломатлик бор. Элчиларимиз Бани Исроилга ёрқин ҳужжатлар ва очиқ далилларни олиб келдилар. Шундай бўлса ҳам улардан кўплари Аллоҳнинг ҳадларидан ошиб, пайғамбарларига қулоқ солмай, гуноҳлар лойига ботдилар.

Аллоҳ ва Расулига қарши урушадиган, босқинчилик, қароқчилик ва қирғинбарот билан ер юзини фасодга тўлдирадиган кимсаларнинг жазоси ўлдирилишлари ё осилишлари ёки қўл-оёқларининг қарама-қарши тарафдан кесилиши, яъни, ўнг оёқ билан чап қўл ёки чап оёқ билан ўнг қўлнинг кесилиши ёхуд диёрларидан сургун қилинишларидир. Бу жазо улар учун бу дунёда шармандаликдир. Яна уларга охиратда улуғ азоб бордир.

Эй раҳбарлар, улар орасида қўлга олишингиздан олдин тавба қилганлари бундан мустасно. Улар жазодан озод бўладилар. Билингларки, Аллоҳ тавба қилганларни кечирадиган, уларга раҳмли Зотдир. Раҳмлилигининг бир кўриниши уларни жазодан озод қилишидир.

Эй иймон келтирганлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилингиз, буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш орқали Унга яқин бўлиш йўлларини қидирингиз, Унинг ризоси йўлида кофирларга қарши жанг қилингиз. Шояд шунда излаган, орзу қилган нарсаларингизга эришиб, қўрқаётган, эҳтиёт бўлаётган нарсаларингиздан нажот топсангиз.

Ер юзидаги ҳамма нарса ва яна шунча нарса Аллоҳ ва пайғамбарларига куфр келтирганларнинг мулки бўлиб, қиёмат кунида Аллоҳнинг азобидан қутулиб қолиш учун ўша мулкнинг ҳаммасини тўламоқчи бўлсалар ҳам, улардан қабул қилинмас. Улар учун оғритадиган азоб бордир.

Дўзахга кирганларидан кейин ундан чиқмоқчи бўладилар. Бу иш уларга қаёқдан ҳам насиб қилсин? Ҳеч қачон ундан чиқа олмайдилар. У ерда уларга доимий азоб бордир.

Эй ҳокимлар, ўғри эркакнинг ҳам, ўғри аёлнинг ҳам ўнг қўлларини кесинглар. Бу бировнинг молига ноҳақ тажовуз қилганлари учун жазо ва Аллоҳ тарафидан берилган азоб ҳамда уларнинг ўзларини ҳам, бошқаларни ёмон оқибатдан огоҳлантириш бўлсин. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса У Зотдан ғолиб бўла олмас ва Ҳакимдирки, ҳар бир тақдирию шариатини ҳикмат билан қилур.

Ким ўғрилик қилишдан тийилиб, Аллоҳга тавба қилса ва ўзини ўнглаб олса, Аллоҳ Ўз фазли ила унинг тавбасини қабул қилади. Зеро, Аллоҳ тавба қилувчиларнинг гуноҳларини кечирадиган, уларга меҳрибон Зотдир. Аммо иш ҳокимларгача етиб борган бўлса, тавба қилишнинг ўзи билан улардан ҳад соқит бўлмайди. Яъни, улар жазодан озод этилмайдилар.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, осмонлару ер Аллоҳнинг мулки эканини, уларни Ўзи истаганича тасарруф қилишини, У Зотнинг Ўзи истаган бандасини азоблаб, истаган бандасини Ўз фазли ила кечириб юборишини биласиз-ку! Аллоҳ ҳар нарсага Қодирдир. У Зотнинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, ичи бошқа, таши бошқа мунофиқлар бўладими ёки киборларининг ёлғонларига алданиб, ўшаларнинг чизган чизиғидан чиқмайдиган яҳудийлар бўладими, ғашингизга тегиш учун атайин куфрона амалларини кўз-кўз қилишга ошиқсалар, хафа бўлманг. Яҳудийларнинг киборлари Тавротдаги Аллоҳнинг каломини ўз ҳавойи нафсларига мослаштириш учун ўзгартириб юборганлар. Улар ўз тобеларига: "Муҳаммаднинг ҳукми ўз хоҳишларингизга мувофиқ келса, унга эргашинглар, мувофиқ келмаса, эҳтиёт бўлинглар", дейдилар. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, Аллоҳ кимни адаштирмоқчи бўлса, сиз уни адашишдан тўхтатиб қоладиган ва тўғри йўлга соладиган бирон кимсани топа олмассиз. Юқоридаги тавсифларга тўғри келадиган яҳудий ва мунофиқлар шундай бадбахтларки, Аллоҳ уларнинг қалбларини куфрдан тозалашни истамади. Улар учун бу дунёда шармандалик, охиратда эса улуғ азоб бордир. У дўзах азобидир.

У яҳудийлар кўпинча ёлғонга қулоқ соладиган ҳаромхўр, судхўрлардир. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сиздан ҳукм сўраб келсалар, истасангиз ҳакамлик қилинг, истасангиз бош тортинг. Ихтиёр ўзингизда. Бош тортсангиз, улар сизга ҳеч қачон ҳеч қандай зарар етказа олмаслар. Ҳакамлик қилсангиз, гарчи улар золим ва душман бўлсалар-да, адолат билан ажрим қилинг. Аллоҳ ҳатто душманларига ҳам адолат билан ҳакамлик қилувчиларни яхши кўради.

Ажабо! Ўзлари сизга куфр келтирадилар. Яна ўзларига ёқадиган ҳукм чиқариб қолишингиз илинжида сиздан ҳакамлик қилишингизни сўраб келадилар. Ҳолбуки, олдиларида Таврот турибди. Аллоҳнинг ҳукмини ўзида жо қилган бу илоҳий китобга иймон келтирганмиз, дея даъво ҳам қилиб қўядилар. Кейин эса сиз чиқарган ҳукм уларнинг ҳавойи нафсларига тўғри келмаса, ундан юз ўгириб кетадилар. Бу билан улар ҳам ўзларининг китобларидаги ҳукмга куфр келтирадилар ва ҳам сизнинг ҳукмингиздан юз ўгирадилар. Бундай қилиш мўминларнинг иши эмас. Демак, улар мўмин эмаслар. Сизга ҳам, сиз олиб келган динга инонмайдилар.

Биз Мусо алайҳиссаломга Тавротни нозил қилдик. Унда иршод, эзгуликка чақириқ ва атрофни ёритувчи нур бор. Аллоҳга бўйсунувчи Бани Исроил пайғамбарлари, Аллоҳнинг китоби ўзгариб кетмаслигига жавобгар бўлган олимлар ва фақиҳлар у билан ҳукм юритадилар. Улар Тавротнинг ҳақ эканига гувоҳдирлар. Одамлар бу китоб борасида уларга мурожаат қиладилар. Шундай экан, эй яҳудийлар, одамлардан қўрқманглар. Ёлғиз Мендангина қўрқинглар. Аллоҳнинг дини билан ҳукм қилишдек бебаҳо неъматни мансаб, обрў ва мол-дунё каби арзон баҳога сотманглар. Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмасдан, бошқа ҳукмни ундан афзал кўрган ёки унга тенг кўрган кимсалар - ана ўшалар ҳақиқий кофирлардир.

Биз Тавротда яҳудийларга қасддан одам ўлдирган, қасддан бировнинг кўзини ўйиб олган, қасддан бировнинг бурнини кесган, қасддан бировнинг қулоғини кесган, қасддан бировнинг тишини суғуриб олганларга жиноятчи қанча жароҳат етказган бўлса, ўшанча жазо олишини фарз қилдик. Ким ўз ихтиёри билан жиноятчини кечириб юборса, ўзига зулм қилган одамни афв этгани туфайли бу иши гуноҳларига каффорат бўлади. Қасос ва бошқа масалаларда Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмаганлар - ана ўшалар Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган золимлардир.

Бани Исроил пайғамбарлари ортидан Ийсо ибн Марямни юбордик. У, Тавротдаги ҳукмларга иймон келтириб, ўшалар билан ҳукм қилди. Унга ҳаққа ҳидоятлайдиган, ҳужжатлар билан шубҳаларни даф қиладиган, ҳукмга оид муаммоларни ҳал этадиган Инжилни бердик. Инжил, Тавротдаги айрим ҳукмларнигина насх-бекор қилиб келган, холос. Бошқа масалаларда эса бу икки илоҳий китоб бир-бирига мувофиқ келади. Биз Инжилни тўғри йўлга бошлайдиган ҳидоят ва ҳаром ишлардан қайтарадиган насиҳатгўй қилдик.

Насронийлар Аллоҳ Инжилда нозил қилган ваҳийларга иймон келтирсинлар ва ўшалар билан ҳукм қилсинлар. Улар орасида Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбар бўлиб келишини тасдиқловчи ҳужжат ҳам бор. Аллоҳ нозил қилган ваҳий билан ҳукм қилмаганлар - ана ўшалар Аллоҳга итоат этишдан бош тортган, ҳақдан юз ўгирган ва ботил тарафига ўтган фосиқлардир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга Қуръонни Аллоҳ тарафидан эканига ҳеч шак-шубҳа аралашмаган ҳаққирост қилиб туширдик. У ўзидан олдинги самовий китобларни тасдиқлаб ва улар устидан назорат ўрнатиб келди. Олдинги китоблардан Қуръонга мувофиқ жойи ҳақдир, қолгани эса ботил. Шундай экан, одамлар орасида Аллоҳ сизга нозил қилган ваҳий билан ҳакамлик қилинг. Ўзингизга нозил бўлган шак-шубҳасиз ҳақни қўйиб, уларнинг ҳавойи нафсларига эргашиб кетманг. Ҳар бир умматга амалий ҳукмлардан иборат бир шариат ва ҳидоятни топиб олишлари учун бир йўл қилиб бердик. Аллоҳ хоҳлаганида ҳамма шариатларни битта қилиб қўярди. Лекин У Зот синов учун шундай қилди. Токи, осий итоаткордан ажралсин. Шундай экан, эзгуликлар қилишга ва ёвузликлардан тийилишга шошилинглар. Қиёмат куни борар жойингиз Аллоҳгадир. Ўшанда Аллоҳ сизлар ихтилоф қилган ишлар ҳақида хабар берур ва қилган амалларингизга яраша сизларга жазо ёки мукофот тайин қилур.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, улар ўртасида Аллоҳ нозил қилган ҳукмлар билан ҳакамлик қилинг. Кўнглининг кўчасига юрадиганларнинг истакларига қулоқ солманг. Аллоҳ нозил қилган ҳукмларнинг айримларидан сизни адаштириб юборишларидан эҳтиёт бўлинг. Бу йўлда улар ҳормай-толмай ҳаракат қиладилар. Аллоҳ нозил қилган ҳукмга рози бўлмай, юз ўгириб кетаётган бўлсалар, билингки, Аллоҳ уларни айрим гуноҳлари учун жазоламоқчи бўляпти. Бошқа гуноҳлари учун жазолашни эса охиратга қолдиряпти. Кўп одамлар Аллоҳга итоат этишдан бош тортадилар.

Сиз чиқарган ҳукмдан юз ўгириб, бут, санамларга сиғинадиган, ҳавойи нафсига қараб ҳакамлик қиладиган жоҳилият ҳукмини талаб қиладиларми? Аллоҳнинг пайғамбарига нозил қилган ҳукмлари ҳақида ақлини ишлата билган иймони бутунлар учун Аллоҳдан кўра гўзалроқ ҳакам йўқлиги кундек равшан-ку. Ҳавойи нафсига эргашадиган жоҳилият аҳли эса ноҳақ бўлса ҳам ўз истагига мос келадиган ҳукмнигина қабул қиладилар.

Эй Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирганлар, яҳудий ва насронийларни самимий иттифоқдош билиб, уларни дўст тутмангиз. Яҳудий яҳудийга, насроний эса насронийга дўст. Бу икки фирқани сизларга бўлган адоватлари бирлаштириб туради. Сизлардан ким уларни дўст тутса, бас, у ўшалар сафидадир. Аллоҳ кофирларни дўст тутгани учун золим қавмни ҳидоят қилмайди.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кўрасизки, иймони заиф мунофиқлар "Улар ғолиб бўлиб, давлат уларнинг қўлига тегиб қолса, бизга бир зарар етказишларидан қўрқамиз", дея яҳудий ва насронийлар билан дўст бўлишга ошиқадилар. Эҳтимол ғалабани Аллоҳ Ўз Пайғамбари ва мўминларга берар ёки Ўз тарафидан яҳудий ва уларга дўст бўлганларнинг шавкатини синдирадиган бошқа бир ишни олиб келар. Шу билан улар билан дўст бўлишга ошиқаётганлар дилларида яширган мунофиқликларига афсус-надомат чекиб қоларлар. Чунки улар таянаётган сабаблар ўта заиф ва яроқсиздир.

Мўминлар мунофиқларнинг бу аҳволидан таажжубга тушиб: «Жон-жаҳдлари билан «Иймонда ҳам, нусратда ҳам, дўстликда ҳам сизлар билан биргамиз», деб қасам ичганлар шуларми?», дейдилар. Уларнинг амаллари ҳабата кетди ва ўзлари зиён кўргувчиларга айланиб қолдилар. Чунки улар мурод-мақсадларига етолмадилар. Боз устига уларга азоб тайёрлаб қўйилгандир.

Эй иймон келтирганлар, сизлардан кимлар динидан қайтиб, кофир бўлсалар, Аллоҳ уларнинг ўрнига шундай қавмни олиб келадики, Аллоҳ уларни яхши кўради, улар ҳам Аллоҳни яхши кўрадилар. Улар мўминларга мулойим, кофирларга эса қаттиққўл бўладилар. Молу жонлари билан Аллоҳнинг калимасини олий қилиш йўлида курашадилар. Аллоҳ ризосини махлуқлар ризосидан устун қўйганлари боис йўлдаги тўсиқлардан, озорлару маломатлардан қўрқмайдилар. Бу Аллоҳнинг бир фазлу марҳаматидирки, уни Ўзи истаган бандасига ато этади. Аллоҳ фазлу марҳамати кенг ва шу фазлу марҳаматига ким лойиқлигини ва ким лойиқ эмаслигини биладиган Зотдир.

Яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам, бошқа кофирлар ҳам сизларнинг дўстингиз эмас. Сизларни қўллаб-қувватлайдиган чин дўстингиз Аллоҳ ва Унинг пайғамбари ҳамда Аллоҳга бўйсуниб, ўзини хор олиб намозни мукаммал тарзда адо этадиган ва молларининг закотини берадиган мўминлардир.

Ким Аллоҳни ва Унинг Пайғамбарини ҳамда мўминларни дўст тутиб, мададни улардангина кутса, Аллоҳнинг гуруҳига қўшилган бўлади. Аллоҳнинг гуруҳи ғолиблардир. Чунки уларни Аллоҳнинг Ўзи қўллаб-қувватлаб туради.

Эй иймон келтирганлар, динингизни масхара қиладиган ва у билан ўйнашадиган яҳудий, насроний ва мушрикларни ўзингизга беғараз дўст деб билмангиз. Агар чиндан Аллоҳга ва У Зот нозил қилган ҳукмларга иймон келтирган бўлсангиз, ўшаларни дўст тутмаслик ҳақидаги фармонини бажариб, Парвардигорингиздан тақво қилингиз.

Шунингдек, сизлар қурбат (Аллоҳга яқинлик) ҳосил қилишнинг энг буюк воситаси бўлмиш намозга чақириб, азон айтганиггизда улар устингиздан кулишиб, бу ишингизни масхара, ўйин қиладилар. Чунки улар ибодат нималигини ҳам, шариат нималигини ҳам билмайдиган, уларнинг мазмун-моҳиятларини англаёлмайдиган жоҳиллардир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, аҳли китобнинг ўша масхарабозларига айтингки, сизлар ўзи бизни нима учун айблаётганингизни биласизларми? Чунки биз Аллоҳга, Унинг бизга нозил қилган шариатига ва биздан олдингиларга нозил қилган шариатларига иймон келтирганмиз. Сизларнинг эса аксариятингиз Аллоҳга иймон келтириш ва Унинг фармонларини бажаришдан бош тортиб, итоатсиз осийлар бўлиб кетгансизлар. Сизларнинг бу айбловингиз биз учун мазаммат эмас, мақтовдир.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: Сизларга айбланишга ва қаттиқ жазоланишга лойиқроқ ким эканини айтайми? Улар ўша масхарабозларнинг салафларидирки, Аллоҳ уларни Ўз раҳматидан қувиб, баъзиларини маймунларга, баъзиларини тўнғизларга, яна баъзиларини тоғут бандаларига айлантириб қўйганди. Аллоҳдан бошқа ҳар бир маъбудликка даъвогар - тоғутдир. Ана ўшалар қиёмат куни энг абгор аҳволда бўладилар. Энг қаттиқ адашганлар ҳам ана ўшалардир.

Эй мўминлар, мунофиқлар олдингизга келиб, ўзларини мўмин қилиб кўрсатадилар. Аслида эса улар кираётганларида ҳам, чиқаётганларида ҳам ғирт кофир бўладилар. Гарчи улар зоҳирда мўминдек кўринаётган бўлсалар-да, Аллоҳ уларнинг дилларида яширган куфрни билиб туради ва яқинда ўшанга яраша жазоларини беради.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, кўрасизки, яҳудий ва мунофиқлардан кўплари фирибгарлик, босқинчилик, зулм ва ҳаромхўрлик каби гуноҳларни қилишга ошиқадилар. Қилаётган ишлари нақадар ёмон!

Уларнинг олимлари ва имомлари ёлғон гапириш, бўҳтон қилиш, ҳаромхўрлик каби гуноҳлардан қайтарсалар бўлмасмиди?! Уларни гуноҳлардан тиймасликлари нақадар ёмон қилиқ-а!

Яҳудийлар қурғоқчиликдан қийналганларида: "Аллоҳнинг қўли боғланган, хайр-эҳсон қилмайди, биздан мулкини қизғанади", дедилар. Ўзларининг қўллари боғлансин. Шу гаплари билан Аллоҳнинг раҳматидан қувилсинлар. Аксинча, Аллоҳнинг Қўли очиқдир, хайру эҳсони серобдир. Ўзи истаганича инфоқ-эҳсон қилади. Истаганича, эҳсонини тўхтатиб ҳам қўяди. Ҳеч кимса У Зотни тўхтатолмайди, мажбурлаёлмайди. Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга нозил қилинган ваҳий яҳудийларнинг туғёнини оширади, холос. Негаки, уларнинг дилларида ҳасад бор. Биз уларнинг орасига нафрату адоватни солиб қўйганмиз. Қачон уруш оловини ёқмоқчи бўлиб жамлансалар, Аллоҳ уни ўчириб, ўзларини тарқатиб юбораверади. Улар қўлларидан келганча ер юзида бузғунчилик қилаверадилар. Мақсадлари Исломга қарши найранг ишлатиб, уни маҳв этиш. Аллоҳ эса бузғунчиларни ёқтирмас.

Яҳудий ва насронийлар Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган динга иймон кетириб, гуноҳлардан тийилиш билан Аллоҳдан тақво қилганларида эди, Биз уларнинг олдин қилган гуноҳларини ҳар қанча кўп бўлса ҳам кечириб юборган, ўзларини эса наим жаннатларига киритган бўлардик. Шу билан улар абадий роҳатга ноил бўлардилар.

Яҳудийлар Тавротдаги гапларга, насронийлар Инжилдаги гапларга, ҳар иккиси эса Қуръондаги гапларга амал қилганларида эди, уларга ризқ йўллари кенг очилган бўларди, ёмғирлар ёғиб, ердан ўсимликлару мевалар униб чиқарди. Аҳли китоб орасида ҳақда собит турган мўътадил зотлар ҳам бор. Аммо кўпчилиги иймонсизлиги туфайли ёмон ишлар билан машғуллар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тарафидан сизга нозил бўлган хабарларнинг барчасини оқизмай-томизмай мукаммал тарзда етказинг! Бирон нарсани яширманг. Биргина нарсани яширсангиз ҳам рисолатни етказмаган бўлиб қоласиз. (Пайғамбар алайҳиссалом ўзига буюрилган бу ишни мукаммал тарзда адо этган, ҳамма-ҳаммасини етказган. Ким бундай бўлмаган деб ўйласа, Аллоҳга катта бўҳтон қилган бўлади). Шу кундан бошлаб Аллоҳ сизни одамлардан ҳимоя қилади. Улар сизга биронта ҳам ёмонлик қила олмайдилар. Сизнинг вазифангиз фақат ва фақат етказиш. Аллоҳ ҳидоятни хоҳламайдиган кофирларни рушду ҳидоятга муваффақ қилмайди.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй яҳудий ва насронийлар, то Таврот, Инжил ва Қуръондаги сизларга нозил қилинган нарсаларга амал қилмагунингизча динингиз дин ҳисобланмайди. Иймонингиз Қуръонга иймон келтириш ва ундаги ҳукмларга амал қилиш билангина чин иймонга айланади". Эй Пайғамбар алайҳиссалом, сизга Парвардигорингиз тарафидан нозил қилинган ваҳий аҳли китобнинг кўпларига туғён устига туғённи, куфр устига куфрни зиёда қилади, холос. Чунки уларда ҳасад бор. Шундай бўлгач, сиз у кофирларга ачинманг. Сизга эргашган мўминларнинг ўзи сиз учун етарлидир.

Мўминлар, яҳудийлар, собиийлар ва насронийлардан қайси бири Аллоҳга ва охират кунига иймон келтириб, яхши амалларни қилса, келгусида уларга хавф йўқдир ва бу дунёда ўтган нарсаларга хафа ҳам бўлмаслар. (Собиийлар айрим пайғамбарларнинг тобеларидир)

Бани Исроилдан қулоқ солиш ва итоат қилишларига аҳд-паймонларини олгандик ва уларга Аллоҳнинг шариатини етказадиган пайғамбарларни юборгандик. Улар эса аҳдини бузиб, ҳавойи нафсларига эргашдилар ва пайғамбарлари олиб келган ҳақиқатдан юз ўгирдилар. Пайғамбарларнинг айримларини ёлғончига чиқарган бўлсалар, айримларини ўлдирдилар.

Улар аҳду паймонни бузиш, пайғамбарларни ёлғончига чиқариш ва ўлдириш ёмон оқибатларга олиб келмайди, деб ўйлашди. Ўйлаганлари бўлмади, ўйламаганлари бўлди ва улар ҳақни кўрмайдиган кўр, ҳақни эшитмайдиган кар бўлиб олдилар. Сўнг Аллоҳ Ўз фазли ила уларни кечирди. Шундан кейин ҳам улардан кўплари яна кўр ва карга айланиб олдилар. Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларини кўриб, билиб тургувчидир. Ҳеч нарса Аллоҳдан яширин бўлолмайди. Яқинда ҳаммасининг жазосини беради.

«Аллоҳ Масиҳ Ийсо ибн Марямнинг ўзидир», деган насронийлар аниқ кофир бўлдилар. Чунки улар Аллоҳдан бошқани илоҳ, деб биляптилар. Ҳолбуки, Масиҳ ибн Марямнинг ўзи уларга: "Эй Бани Исроил, ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилинглар, зеро, у менинг Парвардигорим ва сизнинг Парвардигорингиздир, У Зотга бандаликда ҳаммамиз баробармиз", деган. Хуллас, Аллоҳ Ўзига бошқани шерик қилган кимсанинг жаннатга киришини ман қилиб қўйган. Бундай кимсанинг жойи жаҳаннамдир. Аллоҳнинг олдида унга ҳеч ким ёрдам беролмайди, мадад бўлолмайди, уни кутаётган азобдан қутқаролмайди.

Аллоҳ учликдан, яъни, ота, ўғил ва муқаддас руҳдан иборат, дейдиган насронийлар аниқ кофир бўлдилар. Аллоҳ уларнинг бу гапларидан жуда олий ва покдир. Аллоҳ ягонадир, ёлғиздир, шериксиздир. Бу беҳаё гапларидан тийилмасалар, оғриқли азобга дучор бўладилар.

Анавилар шу беҳаё гапларидан тийилиб, ширк келтиришдек оғир гуноҳларидан Аллоҳга тавба қилиб, истиғфор айтмайдиларми? Аллоҳ тавба қилган кимсани гуноҳи ҳар қанча оғир бўлса ҳам, ҳатто У Зотга куфр келтириш бўлса ҳам кечириб юборади-ку. У Зот мўминларга Меҳрибон-ку.

Масиҳ Ийсо ибн Марям ҳам бошқа пайғамбарларга ўхшаган бир пайғамбар, холос. Бошқа пайғамбарлар вафот қилганидек, у ҳам вафот қилади. Онаси Марям алайҳассалом эса ҳар доим рост сўзлайдиган ростгўй, сиддиқадир. Ҳар иккиси ҳам таом ейдилар. Таомга муҳтож одамнинг илоҳ бўлиши мумкинми? Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларга Аллоҳнинг ягоналиги ҳақ эканига, уларнинг ҳадларидан ошиб, оятларимизни инкор қилиб, Аллоҳдан бошқани ҳам илоҳ деб билишлари эса ноҳақлик эканига далолат қиладиган оятларни қандай баён қилаёганимизга бир қаранг! Кейин эса Аллоҳнинг якка-ёлғиз эканига далолат қилувчи шунча оятларни кўра-била туриб, уларнинг ҳақдан юз ўгираётганларига бир назар солинг.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, уларнинг Аллоҳдан бошқасига бандалик қилаётганларига қарши ҳужжат келтириб, шундай денг: "Сизларга бирон фойда келтира олмайдиган ва сизлардан бирон зарарни даф қила олмайдиган нарсаларга ибодат қиласизларми? Сизлар ибодат қилаётган нарсалар ожизу нотавондир. Аллоҳ эса ожизлик каби нуқсондан пок Зотдир. Ҳамма айтаётган гапларингизни эшитиб турадиган ягона зот Аллоҳдир. Гапларингизнинг биронтаси ҳам эшитилмасдан қолмайди. У Зот ҳамма қилаётган ишларингизни ҳам кўриб-билиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда сизларга амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Эй Пайғамбар, насронийларга шундай денг: "Сизлар ҳаққа эргашишга буюрилдингиз. Энди бу ишда ҳаддингиздан ошмангиз. Пайғамбарлар каби зотларни улуғлашга буюрилдингиз. Энди бу ишда ҳам ҳаддингизни билиб, уларни илоҳийлаштириб юбормангиз. Ийсо ибн Марям борасида шундай қилгандингиз. Бунга сабаб салафларингизга эргашганингиз бўлди. Улар эса ўзлари ҳам ҳақ йўлдан озган, бошқа кўпларни ҳам йўлдан урган залолат аҳли эдилар".

Аллоҳ хабар беряптики, Бани Исроилдаги кофирларни Довудга нозил қилган Забурда ҳам, Ийсо ибн Марямга нозил қилган Инжилда ҳам Ўз раҳматидан қувган ва бунга сабаб уларнинг гуноҳ қилганлари ва Аллоҳ тақиқлаб қўйган ишлар борасида тажовузкор бўлганларидир.

Улар бир-бирларини гуноҳ қилишдан қайтармас эдилар. Ҳеч ким қайтармаганидан кейин ҳамма осийлар истаганларича гуноҳ ва ёмон ишларни ошкора қилаверардилар. Наҳий мункар - ёмонликдан қайтаришдек ўта муҳим ишни тарк этишлари нақадар ёмон бўлган!

Эй Пайғамбар, кўрасизки, яҳудийлар орасидаги кўпчилик кофирлар ўзлари каби кофирларни дўст тутиб, уларни яхши кўриб, сизни ва муваҳҳидларни эса душман тутиб, ёмон кўрадилар. Бу қилмишлари уларга нақадар ёмон оқибатни олиб келади! Негаки, шу ишлари туфайли Аллоҳнинг ғазабига дучор бўладилар ва жаҳаннамга кириб, у ерда абадий қоладилар.

Ўша яҳудийлар Аллоҳга ва Унинг пайғамбарига ҳақиқий иймон келтирганларида эди, мўминлар қолиб, мушрикларни яхши кўрмаган ва дўст тутмаган бўлардилар. Чунки улар кофирларни дўст тутишдан қайтарилгандилар. Лекин ўша яҳудийлардан кўплари Аллоҳга итоат қилмайдиган, У Зотни ва мўминларни дўст тутмайдиган бадбахтлардир.

Эй Пайғамбар, сизга, сиз олиб келган динга ва мўминларга энг ашаддий душманлар диллари ҳасад ва кибрга тўла яҳудийлар ҳамда бутларга ибодат қиладиган мушриклар эканини кўрасиз. Сизга, сиз олиб келган динга ва мўминларга энг яқин дўст эса ўзларини насронийлар деб айтадиган кимсалар эканини кўрасиз. Чунки уларнинг орасида олимлар ва обидлар бор ҳамда улар мутакаббир эмас, мутавозе одамлардир. Мутакаббирнинг қалби эзгуликни қабул қилолмайди.

Уларнинг орасидаги Нажоший каби қалби мулойим кишилар бўлиб, Қуръондан нозил қилинган оятларни эшитганларида унинг ҳақ эканини таниб, йиғлаб юборадилар. Чунки улар Ийсо алайҳиссалом олиб келган динни яхши биладилар. Улар шундай дейдилар: "Парвардигоро, Пайғамбаринг Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилган оятларингга иймон келтирдик. Бизни ҳам Қиёмат кунида одамларга ҳужжат-гувоҳ бўладиган уммати Муҳаммадия қаторига ёзиб қўйгин".

Модомики, биз Аллоҳга итоат этадиган, Унинг азобидан қўрқадиган пайғамбарлар ва уларнинг тобелари қаторида жаннатга киришни истаётган эканмиз, хўш, бизни Аллоҳга ва У Зотнинг Муҳаммад алайҳиссаломга юборган динига иймон келтиришдан нима тўсяпти?

Аллоҳ уларнинг иймонлари ва ҳақни эътироф этганлари учун қасрлари ва дарахтлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатлар билан мукофотлади. Унда абадий қоладилар. Бу ҳаққа эргашиш ва унга бўйсунишда қилча ҳам оғишмайдиган муҳсинларнинг - ишни пухта, чиройли бажарадиганларнинг мукофотидир.

Аллоҳга ва Пайғамбарига куфр келтириб, унга нозил қилган оятларини ёлғонга чиқарганлар - ана ўшалар ёниб турган оловга, дўзахга ташланадилар ва ҳеч қачон у ердан чиқмайдилар.

Эй иймон келтирганлар, емишлар бўладими, ичимликлар бўладими, аёллар бўладими, сизларга мубоҳ қилинган ёқимли, лаззатли нарсаларни зоҳидлик ёки художўйлик қилиб ўзингизга ҳаром қилмангиз. Аллоҳ сизларга ҳаром қилиб қўйган ишларда ҳаддингиздан ошмангиз. Аллоҳ Ўзи белгилаб қўйган ҳадлардан ошган кимсаларни ёқтирмайди, аксинча, ёмон кўради.

Аллоҳ сизларга ризқ қилиб берган нарсалардан ҳалол-пок ҳолида тановул қилинглар. Босқинчилик ва нопоклик каби ҳаром аралашса, ундан узоқ бўлинглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Ахир сизлар иймон келтирган Зот Ўша-ку. Унга бўлган иймонингиз У Зотдан тақво қилишингизни тақозо этади-ку.

Эй мўминлар, дилларингизда қасд қилмасдан, шунчаки тилингиздан чиққан қасамларингиз учун Аллоҳ сизларни жазоламайди. Дилларингизда қасд қилиб, кейин бузсангиз, ўшанда жазолайди. Бузган қасамингиз учун каффорат тўласангиз Аллоҳ унинг гуноҳини ўчиради. Каффорат тўлаш уч хил бўлади. Юртингиздаги одамлар истеъмол қиладиган ўртача таомлар билан ўнта мискинни тўйдириш ё уларга урфдаги кийимларни олиб бериш ёки бир мўмин қулни озод қилиш. Бу уч нарсага қурби етмаган одам уч кун рўза тутиш билан каффорат тўлайди. Эй мўминлар, бузган қасамингизнинг каффорати мана шулардир. Қасамларингизни эҳтиёт қилиб, ёлғон қасам ичишдан, ҳуда-беҳудага қасам ичаверишдан ва унга вафо қилмасликдан сақланингиз. Яхшиликларни қилаверингиз. Бузган қасамларингиз учун Аллоҳ баён қилганидек каффорат тўлангиз. Аллоҳ сизларга ҳалол ва ҳаромни ажратиб берувчи ҳукмларини баён қилади. Шоядки, билмаган нарсаларингизни билдирган Аллоҳга шукр қилсангизлар.

Эй иймон келтирганлар, ақлни оладиган маст қилувчи ичимликлар, бировнинг ҳақи бошқа бировга ўтиб кетишига олиб борадиган қимор, мушриклар улуғлаб олдида жонлиқ сўядиган ёки ибодат қилганларида ўрнатиб қўядиган тош ва ғайбдан ўзларига тақсимланган нарсани талаб қилиб очиладиган фол чўплари - буларнинг ҳаммаси шайтон чиройли қилиб кўрсатаётган гуноҳдир. Ундан узоқ бўлинглар. Шунда бу дунёда фаровон ҳаётга, охиратда эса жаннат неъматларига ноил бўласизлар.

Шайтоннинг ичкилик ва қиморни чиройли қилиб кўрсатишдан мақсади ораларингизга нафрат ва адоват солиш ҳамда сизларни Аллоҳнинг зикри ва намоздан буриб юборишдир. Эй мўминлар, энди бу гуноҳлардан тийиларсизлар! Сизларга шундай қилиш ярашади. Бу гуноҳлардан тийилинглар!

Аллоҳга ва Пайғамбарга буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан итоат этинглар. Уларга қарши чиқишдан эҳтиёт бўлинглар. Юз ўгирадиган бўлсангизлар, билиб қўйингларки, элчимизнинг вазифаси Аллоҳнинг фармонини етказиб қўйишдир, холос. Мана, у етказди. Тўғри йўлдан юрсангизлар, ўзингизга фойда. Бежо қадам ташласангизлар, ўзингизга зиён.

Аллоҳга иймон келтириб, У Зотга яқин бўлиш учун яхши амалларни қилган кишилар, агар улар Аллоҳнинг ғазабидан қўрқиб, Унга иймон келтириб, яхши амалларни қилган, кейин эса Аллоҳга боғланишни янада кучайтириб, У Зотга худди У Зотни кўриб тургандек ибодат қилиш даражасига чиққан бўлсалар, ароқ ҳаром қилинишидан олдин уни ичганлари учун гуноҳкор бўлмайдилар. Аллоҳ Ўзига худди У Зотни кўриб тургандек ибодат қиладиганларни яхши кўради. Зеро, бу амалда Аллоҳнинг доимий кузатувини ҳис этиш бор бўлиб, бу нарса мўминни ҳар бир ишни чиройли, пухта бажаришга ундайди.

Эй иймон келтирганлар, эҳромдалик пайтингизда Аллоҳ қуруқликдаги овланадиган ҳайвонларга ўхшаш бирон нарсани юбориб, сизларни синаб кўради. Ҳайвонларнинг кичикроқларига қўлларингиз етса, каттароқларига найзангиз етади. Бу ишни Аллоҳ Ўзидан ким ғойибона қўрқишини билиш учун қилади. (Аслида Аллоҳ ҳамма нарсани билади. Бу ердаги билиш илми зуҳур, яъни, билишлигини очиқлаш бўлиб, ўшанга қараб бандаларидан ҳисоб олади). Иймони комил банда ҳамма иши Аллоҳга аён кўриниб турганини билгани учун тайёр ёнига келиб турган ҳайвонни овлашдан тийилади. Энди ким ҳаддидан ошиб, ҳаж ёки умра эҳромида бўла туриб, ов қилса, унга бу гуноҳи учун Қиёмат кунида оғриқли азоб бордир.

Эй иймон келтирганлар, ҳаж ёки умрага эҳром боғлаган чоғингларда овни ўлдирманглар. Сизлардан ким овни қасддан ўлдирса, ўша ўлдиргани миқдорида туями, сигирми ёки қўйми, товон тўлайди. Бу ишда мусулмонлар орасида адолатли одам, дея танилган икки киши ҳакамлик қилади. Улар қандай ҳайвонни тўлашга ҳукм қилсалар, у ҳадйи сифатида Маккага юборилади ва Ҳарамда сўйилади. Ёки ўша ўлдирилган ов миқдорича таом Ҳарамдаги мискинларга улашилади. Ҳар бир мискинга ярим соъдан берилади. Ё ҳар бир ярим соъ таом муқобилига бир кундан рўза тутилади. Мана шу уч хил жазонинг бири қўлланади. Токи, осий овчи қилган ишининг оқибатини ўзи татиб кўрсин. Аллоҳ илгарилари қилинган жиноятларни кечирди. Энди ким бу жиноятни яна қайта қилса, Аллоҳ ундан интиқом олади ва азоблайди. Аллоҳ Қудратлидир. Истаган пайтидан осийлардан интиқом ола билиши ўша қудратининг бир кўринишидир. Бу ишдан У Зотни ҳеч ким қайтара олмайди.

Аллоҳ муқимларга ҳам, мусофирларга ҳам сув ҳайвонларини овлашни ҳамда сувдан ташқарига чиқиб қолган тирик ё ўлик сув ҳайвонларини ҳалол қилди. Токи, уларга манфаатли бўлсин. Модомики, ҳаж ё умра учун эҳром боғлаган экансизлар, сизларга қуруқлик овини ҳаром қилди. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинглар. Қиёмат куни ёлғиз У Зотнинг даргоҳига қайтасизлар. Ўшанда қилган амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Аллоҳ Каъбани - Байтул-Ҳаромни одамларга асос қилдики, ўша Ҳарам туфайли, намоз, ҳаж, умра каби диний ишлари ҳамда Ҳарамдаги осойишталик, ҳамма нарсанинг мевалари ўша ерга тўпланиши каби дунёвий ишлари қойим бўлади. Аллоҳ Зулқаъда, Зулҳижжа, Муҳаррам ва Ражаб, яъни уруш ҳаром қилинган ойларни ҳам одамларга асос қилдики, унинг кўмагида урушдан тийилиб, тинчлик-осойишталикка эришадилар. Аллоҳ ҳадйи - қурбонликка аталган ҳайвонлар ва уларга осиб қўйилган белгиларни ҳам асос қилдики, шу билан ҳадйи эгалари йўлда тўсиқ ва озорга учрамасдан манзилларига етиб оладилар. Хўш, Аллоҳ нима учун шундай қилди? Токи, сизлар Аллоҳ осмонлардаги нарсаларни ҳам, ердаги нарсаларни ҳам билишини ҳамда Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчи эканини билиб қўйинглар. Фойдани жалб қилиш ва зарарни келмасидан олдин даф қилиш учун чиқарган шаръий ҳукмлари У Зотнинг бандаларига нима фойдали эканини билишини кўрсатиб турибди.

Эй одамлар, билингларки, осийлар учун Аллоҳнинг азоби қаттиқдир, тавба қилганлар учун эса У Зот Кечиримли ва Раҳмлидир.

Пайғамбарнинг зиммасидаги вазифаси одамларга тавфиқ бериб, уларни ҳидоят қилиш эмас, балки Аллоҳ етказишни буюрган ишларни етказиб қўйишдир, холос. Ҳидоят ва залолат бобида эса сизларнинг ошкора қилаётган ишларингизни ҳам, яшириб қилаётган ишларингизни ҳам Аллоҳнинг Ўзи кўриб-билиб туради ва яқинда сизларга амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Эй Пайғамбар, айтингки, ҳар нарсанинг нопоки поки билан баробар бўлмайди. Гарчи сизни нопокнинг кўплиги ҳайратга солаётган бўлса ҳам. Зеро, унинг кўплиги афзаллигини кўрсатмайди. Эй ақл эгалари, нопокни тарк этиш ва покни қабул қилиш билан Аллоҳдан тақво қилинглар. Шояд, шунда жаннатга ноил бўлсангизлар.

Эй иймон келтирганлар, пайғамбарингиздан кераксиз, динингиз учун асқотмайдиган нарсаларни сўрайвермангларки, агар ўша нарсалар сизларга очилиб, аён бўлиб қолса, сизларга ёмон бўлади, ортиқча машаққат туғдиради. Пайғамбарга ваҳий нозил бўлаётган пайтда сўралиши мумкин бўлмаган нарсалар ҳақида сўрайдиган бўлсангизлар, уларни очиқлаб, аён қилиб бериш Аллоҳга осон. Қуръон ҳеч очиқламаган кўп нарсаларни Аллоҳ кечиб юборган-ку. Шундай экан, уларни яна кавлаштириб, сўрайверманглар. Сўрайверсангизлар, улардаги ҳукмларга ҳам амал қилиш лозимлиги ҳақида фармон тушиб қолади. Аллоҳ тавба қилган бандаларининг гуноҳларини кечиргувчи ва уларга меҳрибон Зотдир.

Шу каби нарсаларни сизлардан олдин ўтган қавм сўраган эди. Зиммаларига вазифа бўлиб тушиб қолганидан кейин эса амал қилмасдан, уларни инкор қилишга ўтиб олгандилар.

Аллоҳ чорва ҳайвонларни ҳалол қилди. Мушриклар баҳийрани, яъни, маълум миқдорда бола кўрганидан кейин қулоғи кесилган туяни, соибани, яъни, маълум ёшга етганидан кейин санамларига атаб қўйилган туяни, васийлани, яъни, урғочидан кейин урғочи туғаверган туяни, ҳомийни, яъни, пуштидан маълум миқдорда бўталоқ туғилган эркак туяни ўзларига ўзлари ҳаром қилиб олиб, уларни Аллоҳ ҳаром қилган, дея Аллоҳга бўҳтон қиладилар. Аслида эса уларни Аллоҳ ҳаром қилмаган. Кофирларнинг кўпчилиги ҳақ билан ботилнинг, ҳалол билан ҳаромнинг фарқига бормайдилар.

Анави Аллоҳга туҳмат қилаётганларга: "Аллоҳ нозил қилган Қуръонга ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатига келиб, ҳалол билан ҳаромни ажратиб олинглар", дейилса, "Бизга ота-боболаримиздан мерос қолган ақида ва амаллар етарлидир", дейдилар. Қандай қилиб у етарли бўлсин? Ахир ота-боболари ҳеч нарсани билмайдиган ғирт саводсизлар бўлган-ку! Уларга ўзларидан баттар нодонлар ва адашганлар эргашадилар. Хуллас, тўғри гапни уқмаган бу гумроҳлар йўлдан озган жоҳиллардир.

Эй иймон келтирганлар, ўзингизга қарангиз ва ўзингизни ўнглаб олингиз. Агар ўзингиз ҳидоятда бўлсангиз, сўзингизга қулоқ солмаганлар ва йўлдан озганлар сизга зарар қила олмайди. Яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтаришингиз ҳидоятда эканингизнинг бир нишонасидир. Қиёмат кунида борар жойингиз ёлғиз Аллоҳгадир. Ўшанда бу дунёда қилган амалларингизни ўзингизга айтиб-кўрсатиб, ўшанга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Эй иймон келтирганлар, бирортангизга ўлим аломатлари кўриниб, ажали яқинлашиб қолаётганини сезса, қилаётган васиятига икки одил мусулмонни гувоҳ қилсин. Мусулмон топилмаса, икки кофир киши ҳам бўлаверади. Мусофирликда ўлим топиб, гувоҳлик борасида шубҳа пайдо бўлиб қолса, бирон намоздан кейин икки гувоҳни тўхтатинглар-да, улар шундай қасам ичсин: "Аллоҳ тарафидан ўзимга бериладиган насибани ҳеч қандай эвазга сотмайман, ўзимга яқин одамнинг тарафини олмайман, Аллоҳ учун бўлган гувоҳлигимни яширмайман, шу айтганларимни бажармасам, Аллоҳга гуноҳ қиладиган осийлар сафидан жой олишим муқаррар!"

Улар ичган қасамлар ёки улар берган гувоҳликларнинг ёлғонлиги очилиб қолса, хиёнатлари фош бўлса, уларнинг ўрнини босадиган бошқа икки киши гувоҳлик берсин. Бу икки киши маййитга яқин кишилар бўлиб: «Бизнинг берган гувоҳлигимиз уларнинг гувоҳлигидан тўғрироқ ва биз ҳаддимиздан ошиб, ёлғон гувоҳлик бераётганимиз йўқ. Ёлғон гувоҳлик берадиган бўлсак, ҳеч шак-шубҳасиз, ҳаддидан ошган золимлардан бўлиб қоламиз», деб Аллоҳ номига қасам ичадилар.

Уларнинг гувоҳлигига шубҳа туғилиб қолган пайтда мана шу икки гувоҳнинг намоздан кейинги қасами уларнинг гувоҳликни шаръий тарзда адо этишларига яқинлаштиради. Натижада улар гувоҳликни ўзгартирмайдилар ва унга хиёнат қилмайдилар. Айни пайтда меросхўрларнинг ўзларига қарши қасам ичиб қолишларидан ва оқибатда шарманда бўлишларидан хавфсиратади. Шундай экан, Аллоҳдан тақво қилиб, гувоҳлик беришда ҳам, қасам ичишда ҳам ёлғон сўзламангиз ва хиёнат қилмангиз. Фармонларни қабул бўладиган тарзда адо этингиз. Аллоҳ итоатсизларга тавфиқ бермас.

Эй одамлар, Қиёматни эсланглар. У кунда Аллоҳ ҳамма пайғамбарларни тўплаб: "Умматларингиз сизларнинг даъватингизга қандай жавоб берди", деб сўрайди. Шунда улар жавобни Аллоҳнинг Ўзига топшириб: "Парвардигоро, биз билмаймиз, ҳамма билим Сенда, ғайб ишларини ёлғиз Ўзинг биласан", дейдилар.

Эсланг! Аллоҳ Ийсо алайҳиссаломга хитоб қилиб, шундай деганди: "Эй Ийсо ибн Марям, сенга берган неъматимни, сени отасиз яратганимни, онанг Марямга берган неъматимни, уни ўз замонасидаги аёллар орасидан танлаб олганимни, сени Жаброил алайҳиссалом билан қўллаб-қувватлаганимни, одамларга эмизикли пайтингда ҳам гапириб, Аллоҳга даъват қилганингни, катта бўлганингдан кейин ҳам уларга рисолатни етказганингни, сенга ёзишни, Мусо алайҳиссаломга нозил қилинган Тавротни, ўзингга нозил қилинган Инжилни ҳамда шариат сирларини, манфаатларини ва ҳикматларини ўргатганимни, лойдан қуш шаклини ясаб, унга пуфлаганингда чин қушга айланганини, сенга шундай иқтидор берганимни, туғма кўрни ва пес-моховни даволай олганингни, Аллоҳга дуо қилиб, ўликни тирилтирганингни, шуларнинг ҳаммаси Менинг изним билан бўлганини, Бани Исроилга очиқ мўъжизаларни келтирганингда ва улар сени ўлдирмоқчи бўлганларида улардан сени қутқарганимни эсла! Ўшанда улар фақат куфр келтириб: "Ийсо олиб келган нарсалар очиқ сеҳрдан ўзга эмас", дегандилар".

Сени қўллаб-қувватлайдиган ҳаворийларга ваҳий юбориб, Менга ва сенга иймон келтиришларини айтганимда улар қабул қилиб: "Иймон келтирдик ва Парвардигоро, Ўзинг гувоҳ бўлки, биз Сенга бўйсунадиган мусулмонлармиз", деганларини ҳам эсла!

Эсланг! Ҳаворийлар: "Парвардигоринг бизга осмондан бир дастурхон тушира оладими", деганларида Ийсо алайҳиссалом уларга бундай нарсани сўрамасликларини, Аллоҳдан тақво қилишларини, чунки бу нарсада бир фитна бўлиши мумкинлигини айтиб: "Агар мўмин бўлсангизлар, ризқ қидиришда Аллоҳга таваккал қилинглар", деган эди.

Ҳаворийлар Ийсо алайҳиссаломга: "Шу дастурхондан тановул қилишни, қалбларимиз Аллоҳнинг қудрати нақадар етук эканига ва сен Унинг Пайғамбари эканингга таскин топишини, сен олиб келаётган хабар чиндан ҳам Аллоҳ тарафидан эканини аниқ билиб олишни ва бу ишда бошқаларга гувоҳ бўлишни истаймиз", дедилар.

Шунда Ийсо уларнинг талабларига биноан Аллоҳга шундай илтижо қилди: "Парвардигоро, бизга бир дастурхон нозил қилгин. У нозил бўлган кун бизга ва биздан кейин келадиганларга бир байрам бўлиб қолсинки, у кунни улуғлаб, Сенга шукроналар айтайлик. Яна у Сенинг ягоналигингни ва юборган рисолатингнинг ҳақлигини кўрсатиб турувчи бир ҳужжат, белги бўлсин. Бизга Сенга ибодат қилишимиз учун мадад-қувват бўладиган ризқ бергин. Пок Парвардигоро, Сен энг яхши ризқ бергувчисан".

Аллоҳ Ийсо алайҳиссаломнинг дуосини ижобат қилиб, шундай деди: "Сизлар сўраётган дастурхонни нозил қилурман. У нозил бўлганидан кейин ким яна куфр келтирса, ўзидан кўрсин. Уни шу қадар қаттиқ азоблайманки, ҳеч кимни ундай азобламайман. Чунки у ёрқин белгини ўз кўзи билан кўради ва шунинг учун унинг куфри саркашликдан бошқа нарса бўлмайди". Шундан сўнг Аллоҳ ваъдасини бажариб, уларга дастурхон нозил қилди.

Эсланг! Аллоҳ Қиёмат кунида Ийсо ибн Марямга хитоб қилиб: "Эй Ийсо ибн Марям, одамларга, мени ва онамни Аллоҳдан ўзга икки маъбудга айлантиринглар, деган гапни сен айтдингми", деганида, Ийсо Парвардигорини ҳар қандай нуқсондан поклаб: "Менинг ҳақиқатдан ўзга гапни гапиришга ҳаққим йўқ, гапирган бўлганимда, уни Сен албатта билган бўлардинг, чунки ҳеч нарса Сендан яширин бўлолмайди, қалбимдаги сир-асроримни ҳам биласан, мен эса Сендаги ҳеч нарсани билмайман, ҳар бир яширин ва ошкора билимларни ҳам, ғайб илмини ҳам ёлғиз Ўзинг билгувчисан", деб жавоб берди.

Ийсо алайҳиссалом Парвардигорига деди: "Одамларга Ўзинг буюрган гапдан бошқасини айтмадим. Яъни, уларни маъбудликда Сени ёлғиз деб билишга чақирдим. Бутун ҳаётлик пайтимда улар гапираётган гапларга гувоҳ бўлиб турдим. Улар орасида туриш муддатим битиб, самога кўтарилганимдан кейин эса, эй Парвардигорим, уларнинг ишларини Ўзинг кузатиб турдинг. Сен ҳар нарсага Гувоҳсан. Сендан ҳеч нарса яширин бўлолмас. Шундай экан, менинг айтган гапларим ҳам, мендан кейин уларнинг айтган гаплари ҳам Ўзингга аён".

Парвардигоро, уларни азобласанг, улар Сенинг бандаларинг, истаганингни қилаверасан. Уларни кечириб, Ўз мағфиратинг билан сийласанг, бу ишдан ҳам Сени ҳеч ким қайтара олмайди. Зеро, Сен ҳаммадан Ғолиб ва ҳар бир ишингни ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотсан.

Аллоҳ таоло Ийсо алайҳиссаломга деди: "Бу кун нияти, гапи ва амалида содиқ бўлганларга садоқатлари асқотадиган кун. Уларга қасрлари ва дарахтлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатлар бўлиб, унда абадий қолурлар, ҳеч қачон ўлмайдилар. Аллоҳ улардан рози бўлиб, уларга ғазаб қилмас. Улар ҳам бундай неъматларга ноил бўлганлари учун Аллоҳдан рози бўлурлар. Бу мукофот ва розилик шу қадар улуғ муваффақиятдирки, унга тенглашадиган бошқа муваффақият йўқдир".

Осмонлару ернинг мулки Аллоҳникидир. Уларни Ўзи яратган ва Ўзи бошқариб туради. Осмонлару ер орасидаги махлуқотлар ҳам Аллоҳнинг мулкидир. У ҳар нарсага Қодирдир. Унинг Қўлидан келмайдиган иш йўқдир.

Мутлақ камол ила сифатланиш ва муҳаббатдан отилиб чиққан энг олий мақтовлар осмонлару ерни йўқдан бор қилган, кеча ва кундузнинг алмашиниб туришини йўлга қўйган, тунни қоронғу, кунни эса ёруғ этган Аллоҳ учундир. Шундай бўлса-да, куфр келтирганлар У Зотга бошқани тенглаштирадилар, ширк келтирадилар.

Эй одамлар, Ўша ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ сизларни отангиз Одам алайҳиссаломни яратаётганда лойдан яратди. Кейин эса шу дунё ҳаётида қолиш муддатингизни белгилади. Бошқа бир муддат ҳам белгиладики, уни Ўзидан бошқа ҳеч кимса билмайди. У Қиёмат куни қайта тирилиш онидир. Шундан кейин ҳам сизлар У Зотнинг қайта тирилтира олиш қудратига шак келтирурсизлар.

Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ осмонлару ердаги чин маъбуддир. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қола олмас. У яширин ниятларингизни, гапларингизни ва амалларингизни ҳам, ошкора қилаётган ишларингизни ҳам билиб туради ва яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Мушрикларга Парвардигорлари тарафидан қандай ҳужжат келмасин, ҳеч бирига эътибор бермасдан, ҳаммасини тарк қилавердилар. Уларга Аллоҳнинг ягоналигини кўрсатиб турувчи очиқ ҳужжатлар, ёрқин далиллар ҳам, пайғамбарларининг ҳақлигига далолат қилувчи белгилар ҳам келди. Шундай бўлса-да, парво ҳам қилмасдан ҳаммасидан юз ўгиравердилар.

Ўша очиқ ҳужжатлар ва ёрқин далиллардан юз ўгирган у бадбахтлар мана энди ундан-да очиқроқ ва ёрқинроқ далилдан ҳам юз ўгириб, Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган Қуръонни ҳам ёлғонга чиқармоқдалар. Яқинда Қиёмат кунидаги азобни кўрганларида ўзлари масхара қилаётган шу ҳақиқат нима эканини билиб оладилар.

Анави кофирлар Аллоҳнинг золим умматларни қандай ҳалок қилиши ҳақидаги қонуниятини билмайдиларми?! Аллоҳ улардан олдинги кўп умматларни ҳалок қилганди. Умматларки, уларга ўша кофирларга бермаган куч-қувват ва имкониятларни ато этганди. Уларга ёмғирларни сероб қилиб, уйлари остидан анҳорларни оқизиб қўйганди. Улар эса шукр қилиш ўрнига гуноҳга ботдилар ва Аллоҳ уларни қилган гуноҳлари туфайли ҳалокатга учратди. Улардан кейин эса бошқа умматларни яратди.

Эй Пайғамбар, сизга бир қоғозга ёзилган мактубни туширганимизда ва уни ўз кўзлари билан кўриб, ўз қўллари билан ушлаб кўрганларида ҳам барибир ўша саркашликларини қилиб, унга иймон келтирмаган ва: "Бу олиб келган нарсанг очиқ сеҳрдан бошқа нарса эмас, биз унга ҳеч қачон иймон келтирмаймиз", деган бўлар эдилар.

Анави кофирлар: "Аллоҳ Муҳаммадга қўшиб, бир фариштани ҳам туширганида эди ва у фаришта Муҳаммаднинг пайғамбар эканига гувоҳ бўлганида эди, биз унга иймон келтирган бўлар эдик", дейишди. Биз агар улар талаб қилаётган фариштани туширганимизда ва улар шундан кейин ҳам иймон келтирмаганларида, уларни ўша заҳоти, тавба қилиб олишларига ҳеч қандай муҳлат бермасдан ҳалок қилган бўлар эдик.

Агар пайғамбарни фаришта қилган тақдиримизда ҳам уни бир эркак суратида юборардик. Токи, уни эшита олсинлар, ундан сабоқ ола билсинлар. Чунки фаришта Аллоҳ яратганидек суратида бўлса, у билан бундай мулоқот қилишнинг имкони бўлмайди. Уни бир эркак суратида қилсак эса унинг иши янада чигаллашган бўларди.

Бир фариштани талаб қилиш билан сизнинг устингиздан кулишаётган бўлса, олдинги пайғамбарлар устидан ҳам қавмлари кулишган. Уларни бўлажак азобдан огоҳлантирсалар, ўша азобни масхара қилишган. Бас, ўша масхара қилган, устидан кулган ишлари, яъни, Аллоҳнинг азоби уларнинг бошига тушди.

Эй Пайғамбар алайҳиссалом, айтинг: "Ер юзини кезинглар, кейин эса Аллоҳнинг пайғамбарларини ёлғончига чиқарганларнинг оқибати нима билан якунлангани ҳақида фикр юритинглар. Уларга энг куч-қувватга тўлиб турган бир пайтларида Аллоҳнинг азоби тушганди".

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Осмонлару ер ва улар орасидаги нарсалар кимнинг мулки?" Айтинг: "Ҳаммаси Аллоҳнинг мулки". У бандаларига бўлган фазу инояти ила Ўзига раҳматни ёзди . Бас, уларни жазолашни тезлаштирмайди. Тавба қилмасалар, ҳаммасини Қиёмат кунида тўплайди. Бу куннинг келишига шубҳа йўқ. Аллоҳга куфр келтириш билан ўзларига ўзлари зиён қилганлар иймон келтирмайдилар ва шу билан ўзларини фалокатдан қутқара олмай қоладилар.

Ҳамма нарса Аллоҳнинг мулкидир. Кечаси яшайдиганлар ҳам, кундузи яшайдиганлар ҳам. У ҳамманинг гапларини эшитиб, қилган ишларни билиб турадиган Зотдир. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини бергай.

Эй Пайғамбар, Аллоҳга бут-санамларни шерик қиладиган мушрикларга айтинг: "Аллоҳдан бошқани ўзимга дўст тутиб, ундан мадад сўрашим ақлга сиғадимики, У Зот осмонлару ерни йўқдан бор қилган бўлса, ҳамма бандаларининг ризқини берса, ҳеч бир бандаси Унга ризқ бера олмаса, бандаларидан беҳожат бўлса, бандалари эса унга муҳтож бўлсалар?!" Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим менга энг биринчи Аллоҳга бўйсунган мусулмон бўлишни амр этди ва мушриклардан бири бўлиб қолишдан қайтарди".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ ҳаром қилган ширк ва бошқа гуноҳларни қилиш ёки У Зот буюрган иймон ва бошқа тоат-ибодатларни тарк этиш ила Парвардигоримга осийлик қиладиган бўлсам, Қиёмат кунида мени қаттиқ азоблашидан қўрқаман".

Қиёмат кунида Аллоҳ кимдан ўша азобни четлатса, у Аллоҳнинг раҳматига эришибди. Бу азобдан қутулиш чин нажотдирки, бошқа ҳеч бир нажот унга тенглашолмас.

Эй Одам боласи, Аллоҳдан келган балони Ўзидан бошқа ҳеч кимса даф қилолмас. Агар сенга У Зотдан бир яхшилик етса, уни ҳеч кимса тўхтатиб қола олмас. У Зотнинг фазлини ҳеч кимса қайтаролмас. У Зот ҳар нарсага Қодирдир, қўлидан келмайдиган иш йўқдир.

У ҳар жиҳатдан Ғолиб, Олий ва Буюкдирки, ҳамма бандалари Унинг қошида хордир. Ҳеч ким Уни енголмас. Ҳеч бир иш уни қийин аҳволга солиб қўёлмас. Ҳамма унга бўйсунар. Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ бандалари устида Ўзига хос мақомдадир. У яратиши, бошқариши ва ҳукм чиқаришида ҳар бир ишни ҳикмат билан қиладиган Зотдир. У ҳар нарсадан Огоҳдирки, бирон нарса Ундан яширин бўла олмас.

Эй Пайғамбар, сизни ёлғончига чиқараётган мушрикларга айтинг: "Менинг ҳақлигимга қайси нарса энг улуғ ва буюк гувоҳ?". Айтинг: "Менинг ҳақлигимга энг улуғ ва буюк гувоҳ Аллоҳдир". У мен билан сизларнинг орамизда Гувоҳдир. Сизларга нимани олиб келганимни ҳам, сизлар уни рад этаётганингизни ҳам билиб туради. Аллоҳ менга бу Қуръонни сизларни ва у етиб борган инсу жинни огоҳлантиришим учун ваҳий қилди. Эй мушриклар, сизлар Аллоҳ билан бирга бошқа маъбудлар ҳам бор, деб ишонасизлар. Эй Пайғамбар, айтингки, мен сизлар ишонаётган сохта худоларга ишонмайман. Аллоҳ Ягонадир, шериксиздир ва мен сизлар келтираётган ширкдан покман.

Биз Тавротни берган яҳудийлар ҳам, Инжилни берган насронийлар ҳам Муҳаммад алайҳиссаломни худди ўз болаларини танигандек жуда яхши танийдилар. Улар ўзларини ўзлари дўзахга гирифтор қилиш билан зарарга учраганлардир. Бас, энди улар иймон келтирмайдилар.

Аллоҳга бошқа бировни ёки нарсани шерик қилиб, унга ҳам сиғинган ёки Аллоҳнинг пайғамбарига нозил қилган оятларини ёлғонга чиқарган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ. Бундай золимлар тавба қилмасалар, ҳеч қачон нажот топмаслар.

Қиёмат кунини эсланг. Биз у кунда биронтасини ҳам қолдирмасдан ҳаммасини тўплаб, Аллоҳ билан бирга бошқаларга ҳам сиғинган кимсаларга таҳдид билан: "Аллоҳнинг шериклари, деб ўйлаётган бутларингиз қани?", деймиз.

Кейин уларнинг ўша ўзлари сиғинган сохта худоларидан тонишдан бошқа ҳеч қандай узри қолмайди ва: "Парвардигоримиз Аллоҳга қасамки, биз дунёда мушриклар бўлмаганмиз, муваҳҳид мўминлар бўлганмиз", дея ёлғон сўзлайдилар.

Эй Муҳаммад, улар мушриклигидан тониб, ўзларини ўзлари қандай алдаётганини ва дунёда келтирган ширклари - сохта худолари уларга ёрдам беролмай йўқ бўлиб қолаётганини кўринг!

Эй Пайғамбар, Қуръон ўқиган пайтингизда мушриклардан сизга қулоқ соладиганлари ҳам бор. Лекин улар эшитган оятларидан фойдалана олмайдилар. Чунки Биз уларнинг дилларини пардалаб қўйганмиз. Энди улар саркашликлари ва юз ўгирганлари сабабли Қуръонни англай олмайдилар. Қулоқларини ҳам оғир қилиб қўйдик. Энди уларга фойдали гап кирмайди. Ҳар қанча очиқ ҳужжатлару ёрқин далиллар бўлмасин, улар барибир иймон келтирмайдилар. Ҳатто талашиб-тортишиш учун олдингизга келганларида ҳам: "Сен олиб келган нарса олдингиларнинг афсоналаридан олинган", дейдилар.

Улар одамларни Пайғамбарга иймон келтиришдан қайарадилар, ўзлари ҳам ундан узоқлашадилар. Ўзлари ҳам фойдаланмайдилар, бошқаларни ҳам фойдаланишига қўймайдилар. Бу ишлари билан улар фақат ўзларини ҳалокат чоҳига отадилар. Улар қилаётган ишлари ҳалокатга олиб боришини ўзлари билмайдилар.

Эй Пайғамбар, Қиёмат кунида улар дўзахга рўбарў қилинганларида ҳасрату надоматлар чекиб: "Қанийди дунё ҳаётига қайтарилсагу Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқармасак ва мўминлардан бўлсак", деб қолганларини кўрсангиз эди.

Иш улар айтгандек эмас. Улар дунё ҳаётига қайтарилсак, иймон келтирардик, дедилар. Аслида уларнинг "Аллоҳга қасамки, биз мушриклар эмасмиз", деган гапларининг миси чиқиб қолди. Чунки уларга қарши ўзларининг тана аъзолари гувоҳлик бердилар. Улар дунё ҳаётига қайтарилган тақдирда ҳам барибир ўша куфру ширкига қайтган бўлардилар. Уларнинг: "Қайтсак, иймон келтирардик", деган даъволари ёлғон.

Ўша мушриклар: "Шу дунё ҳаётимиздан ўзга ҳаёт йўқ ва биз ҳисоб-китоб учун қайта тирилмасмиз", дедилар.

Эй Пайғамбар, қайта тирилишни инкор қиладиганлар Парвардигорлари ҳузурида турғизиб қўйилганларида қизиқ бир манзаранинг гувоҳи бўласиз. Ўшанда Аллоҳ уларга: "Мана, сизлар ёлғонга чиқараётган бу қайта тирилиш шак-шубҳасиз рост эканми?!", дейди. Улар: "Бизни яратган Раббимизга қасамки, ҳа, шак-шубҳасиз ҳақ экан", дейдилар. Шунда Аллоҳ уларга: "Мана энди шу кунни инкор қилганингиз учун азобни тотингиз, дунё ҳаётида бу кунни ёлғон дегандингиз", дейди.

То Қиёмат тўсатдан келиб қолгунига қадар қайта тирилишни ёлғон деб, Аллоҳ ҳузурида туришни эса бўлиши мумкин эмас иш деб билганлар аниқ зиёнга учрадилар. Ўшанда улар гуноҳларини орқалаб олиб, афсус-надоматлар чекиб: «Удунёда қилган лоқайдлигимизга, Қиёмат куни учун тайёргарлик кўриб олмаганимизга, куфру исёнимизга ҳасрат-надоматлар бўлсин», дерлар. Улар нақадар ёмон нарсани орқалаб юрадилар-а!

Сизлар ёпишиб олган бу дунё ҳаёти Аллоҳнинг ризоси йўлида ҳаракат қилмайдиганлар учун бир нафаслик ўйин-кулги, чалғишдан бошқа нарса эмас. Аллоҳдан тақво қилиб, иймон келтирган, буюрилган амалларни бажарган ҳамда ширк ва маъсият каби тақиқланган ишлардан тийилган зотлар учун эса охират диёри яхшироқдир. Эй мушриклар, ақлингизни ишлатиб, иймонга келсангиз ва яхши амалларни қилсангиз бўлмайдими?

Эй Пайғамбар, зоҳирда улар сизни ёлғончига чиқараётгандек кўринадилар ва бу нарса сизни хафа қилаётганини яхши биламиз. Билингки, аслида улар сизни ёлғончига чиқараётганлари йўқ. Чунки сизнинг ростгўй ва омонатга хиёнат қилмайдиган ҳалол одам эканингизни жуда яхши биладилар. Лекин улар золимлардирки, ичларида сизга ишонсалар ҳам зоҳирда инкор қилаверадилар.

Ёлғончига чиқариш сиз олиб келган ишнинг ўзигагина хос, деб ўйламанг. Сиздан олдинги пайғамбарлар ҳам ёлғончига чиқарилганлар. Қавмлари уларга ҳам озор етказганлар. То Аллоҳ тарафидан нусрат келгунига қадар даъват ва Аллоҳ учун жиҳод йўлида сабру бардош билан иш олиб борганлар. Аллоҳ таолонинг нусрат ва пайғамбарларини қўллаб-қувватлаш борасидаги ёзиғини ҳеч кимса ҳеч қачон ўзгартира олмайди. Эй Пайғамбар, сизга олдинги пайғамбарларнинг қавмларидан қандай мусибатларга йўлиққанлари, кейин эса Аллоҳ душманларини ҳалок қилиб, уларга нусрат бергани ҳақидаги хабарлар келган-ку.

Эй Пайғамбар, сизга уларнинг ёлғончига чиқараётганлари ва сиз олиб келган ҳақдан юз ўгираётганлари оғирлик қилаётган бўлса, қўлингиздан келса, Бизнинг ёрдамимизни кутмасдан, ўзингиз ер остидан бир йўл қилиб ёки осмонга нарвон қўйиб, уларга ҳужжату далилларингизни келтираверинг. Аллоҳ хоҳлаганида, уларни сиз олиб келган ҳидоят устида бирлаштириб қўйган бўларди. Лекин У Ўзи билган бир етук ҳикмат сабабли буни истамади. Шуни билмайдиган, англамайдиган жоҳиллардан бўлиб, улар иймон келтирмаганига ҳасрату надомат ила ўзингизни тугатиб қўйманг.

Гапга қулоқ солиб, уни уққанларгина сиз олиб келган хабарни қабул қиладилар. Кофирлар эса ўликлардир. Уларнинг қалблари ўлган. Ўликларни Аллоҳ Қиёмат куни қайта тирилтиради. Кейин ёлғиз Унинг Ўзига қайтариладилар ва уларга қилган амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Мушриклар саркашлик билан, иймон келтиришни ортга суриш учун: "Муҳаммадга ҳақлигини кўрсатадиган бирон оят-мўъжиза туширилса эди", дейишади. Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ Ўзи истаганича оят-мўъжизалар туширишга қодир". Лекин шу талабни қўяётган мушриклар билмайдиларки, оят-мўъжиза уларнинг талабларига қараб эмас, ҳикмати илоҳийяга қараб бўлади ва у тушганидан кейин ҳам иймон келтирмасалар, ҳалокатга учрашлари муқаррар.

Эй Одам болалари, ер бетида ўрмалаб юрган ҳайвон бўладими, самода қанот қоқаётган қуш бўладими, ҳаммаси яратилишда ҳам, ризқланишда ҳам худди сизлар каби умматлардир. Лавҳул-маҳфузда бирон нарсани қолдирмасдан ҳаммасини битганмиз. Аллоҳ ҳаммасини билади. Кейин Қиёмат куни ҳаммангиз Парвардигорингиз ҳузурида тўпланурсиз ва У Зот сизларни ажрим қилиб, ҳар бирингизга амалингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Оятларимизга қулоқ солмайдиганлар эшитмайдиган кар ва гапирмайдиган кўрлардир. Боз устига улар ҳеч нарса кўринмайдиган қоп-қоронғу зулматларда қолганлар. Шу аҳволдаги кимсаларнинг ҳидоят топишига йўл бўлсин! Аллоҳ кимни адаштирмоқчи бўлса, уни адаштиради, кимни ҳиоятга йўлламоқчи бўлса, уни тўғри йўлга солиб қўяди.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Маъбудларимиз фойда келтиради ва зарарни даф қилади, деган гапларингиз рост бўлса, айтинглар-чи, сизларга Аллоҳнинг азоби келса ёки Қиёмат қойим бўлса, балою офатлардан қутқаришини сўраб кимга дуо-илтижо қиласизлар? Аллоҳгами ёки ўша маъбудларингизгами?

Ҳақиқат шуки, сизлар ўшандай оғир соатларда Яратувчингиз Аллоҳдан бошқага дуо-илтижо қилмайсиз. Кейин Аллоҳ агар истаса, сизлардан балони аритади, зарарни даф қилади. Зеро, Аллоҳ бу ишга қодир. Аллоҳга шерик қилаётган маъбудларингизни эса тарк қиласиз. Чунки уларнинг фойда ҳам, зарар ҳам қила олмаслигини жуда яхши биласизлар.

Эй Пайғамбар, сиздан олдинги умматларга ҳам пайғамбарлар юборганмиз. Улар пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлар, олиб келган рисолатларидан юз ўгирганлар. Шунда Биз шояд ўзларига келиб, Парвардигорларига бўйсунсалар деб, уларни камбағаллик, касаллик каби мусибатлар билан жазолаганмиз.

Биз юборган бало келганида тавба-тазарру қилиб, Аллоҳга эгилсалар эди, бўйсунсалар эди. Шунда Аллоҳ уларнинг мусибатини аритарди. Лекин улар бундай қилмадилар. Уларнинг қалблари қотиб, тошбағир бўлиб кетгандилар. Уларга ҳеч қандай насиҳат кор қилмайдиган бўлиб қолганди. Боз устига шайтон уларга қилаётган ишларини, куфру исёнларини чиройли қилиб кўрсатарди. Натижада адашгандан адашиб боравердилар.

Камабағаллик ва касаллик каби мусибатлар келиб қолиши мумкинлиги ҳақидаги насиҳатларга қулоқ солмасдан Аллоҳнинг буйруқларини бажаришмагач, уларга ризқнинг ҳамма эшикларини очиб қўйдик. Уларни бой ва соғлом қилдик. Эришган неъматларига маҳлиё бўлиб, ўзларидан кетиб қолган пайтларида эса тўсатдан уларни азоб билан ушладик. Қарабсизки, орзу-умидлари пучга чиқиб, нима қиларини билмай ҳайрон бўлиб қолдилар.

Куфр аҳли таг-туги билан қирилиб битди. Пайғамбарларга Аллоҳнинг нусрати келди. Бунинг учун ҳамма ҳамд, шукр ва сано Аллоҳга бўлсин.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳ қулоқларингизни олиб, кар қилиб қўйса, кўзларингизни олиб, кўр қилиб қўйса, қалбингизга муҳрласа, шу билан ҳеч нарсани эшитмайдиган, кўрмайдиган, англамайдиган гумроҳга айлансангизлар, хўш, Аллоҳдан бошқа қайси бир маъбуд сизларга уларни қайтариб бера олади?! Эй Пайғамбар, Бизнинг уларга ҳужжатларни хилма-хил суратда қандай баён қилаётганимиз, уларнинг эса қандай юз ўгириб кетаётганлари ҳақида фикр қилинг.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Айтинг-чи, агар сизларга Аллоҳнинг азоби тўсатдан, кутмаган пайтингизда ёки очиқдан-очиқ келса, унга Аллоҳга куфр келтирган ва пайғамбарларини ёлғончига чиқарган золимларгина гирифтор бўладилар-ку".

Биз пайғамбарларимиздан бирон пайғамбарни иймон ва тоат аҳлига туганмас ноз-неъматлар ҳақида хушхабар етказиш, куфр ва исён аҳлини эса қаттиқ азобдан огоҳлантиришдан бошқа иш учун юбормаймиз. Кимлар пайғамбарларга иймон келтириб, яхши амаллар қилсалар, уларга охиратда хавфу хатар йўқдир ва улар бу дунёда эришолмай қолган насибалари учун ғамгин бўлмаслар.

Оятларимизни ёлғонга чиқарганлар Аллоҳга итоатсизлик қилганлари учун азобга гирифтор бўладилар.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Мен сизларга: "Аллоҳнинг хазиналари менда, уларни ўзим истаганимча тасарруф қиламан", демайман. Ғайбни биламан, деган даъвойим ҳам йўқ. Аллоҳ менга юборган ваҳийдан ўзга ҳеч нарсани билмайман. Яна сизларга: «Мен фариштаман», ҳам демайман. Мен фақат ўзимга ваҳий қилинган нарсаларгагина эргашадиган бир пайғамбарман, холос, ўзимда йўқ нарсани бор, деб даъво қилмайман". Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Кўр билан кўзи очиқ, яъни, ҳақиқатни кўра олмайдиган кофир билан ҳақни кўриб, унга иймон келтирган мўмин баробар бўлурми?! Эй мушриклар, ақлингизни ишлатиб, атрофингиздаги оят-аломатлар ҳақида тафаккур қилмайсизларми?!"

Эй Пайғамбар, бу Қуръон билан Қиёмат кунида Парвардигорлари қошида тўпланишдан қўрқадиган зотларни огоҳлантиринг. Ўшанда улар учун Аллоҳдан ўзга фойда келтира оладиган бир дўст ҳам, улардан зарарни даф қила оладиган бир шафоатчи ҳам бўлмас. Шояд, шунда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилсалар. Ана шунда улар Қуръондан фойдалана оладиган зотларга айланадилар.

Эй Пайғамбар, эрта-ю кеч Парвардигорларига ихлос билан ибодат қиладиган зотларни ҳузурингиздан ҳайдаманг! Мушрикларнинг казо-казолари билан овора бўлиб, уларни қувманг. Ўша фақирларнинг ҳисоб-китобларидан бирон нарса сизнинг зиммангизда эмас, ҳаммаси Аллоҳнинг зиммасида ва сизнинг ҳисоб-китобингиздан бирон нарса уларнинг зиммаларида эмас. Сиз уларни ўзингиздан узоқлаштирсангиз, Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган тажовузкорлардан бўлиб қоласиз.

Шунингдек, уларнинг айримларини айримлари билан синадик-да, уларнинг дунёдан оладиган насибаларини хилма-хил қилдик. Токи, бой кофирлар камбағал мўминлар ҳақида гапириб шундай деб қолсинлар: "Аллоҳ орамиздаги ана шу ялангоёқларга фазл кўрсатиб, уларни ҳидоятга бошлаган эканми?! Агар иймон яхши нарса бўлганида улар биздан пешқадам бўлмас эдилар. Чунки пешқадамлик фақат бизга ярашади". Неъматларига ким шукр қилаётганини Аллоҳнинг Ўзи яхшироқ билмайдими? У Зот кофирларни ҳам яхши билади ва уларни ўз ҳолига ташлаб қўядики, шу билан улар иймонга кела олмайдилар. Орий, шундай. Аллоҳ ҳаммасини кўриб-билиб турадиган Зотдир.

Эй Пайғамбар, олдингизга сизнинг ҳақ пайғамбар эканингизга далолат қилувчи оятларимизга иймон келтирадиган зотлар келсалар, саломига эҳтиром ила алик олиб, Аллоҳнинг раҳмати кенг экани ҳақида хушхабар бериб, айтинг: «Сизларга тинчлик бўлсин, Парвардигорингиз Ўз зиммасига раҳмат қилишни ёзган. Бу Аллоҳнинг фазлу карамидандир. Энди сизлардан ким билмасдан бирон гуноҳ иш қилиб қўйса, кейин ўша қилган гуноҳининг ортидан тавба қилиб, амалини ўнглаб олса, бас, албатта Аллоҳ тавба қилувчилар учун Мағфиратли ва Раҳмли Зотдир».

Сизга юқоридагиларни баён қилганимиздек, ботил аҳлига қарши ҳужжат ва далилларимизни ҳам баён қилурмиз. Токи, жиноятчиларнинг йўли фош бўлсин ва ундан эҳтиёт бўлиш ва четланиш имкони туғилсин.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ мени сизлар ибодат қилаётган бутларга бандалик қилишдан қайтарган". Яна айтинг: "Аллоҳдан бошқасига ибодат қилишга чорлайдиган ҳавойи нафсларингизга эргашмайман. Эргашадиган бўлсам, ҳақ йўлдан озган, ҳидоят топмаган гумроҳлардан бўлиб қоламан. Аллоҳ тарафидан келган бирон ҳужжатсиз қуруқ ҳавойи нафснинг ўзига эргашганларнинг оқибати мана шундай бўлади".

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: «Мен Парвардигорим тарафидан аниқ ҳужжат ва далилга эгаман. Сизлар эса уни ёлғонга чиқардингиз. Сизлар шошилтираётган азоб ҳам, талаб қилаётган фавқулоддаги ишлар ҳам менинг қўлимда эмас. Уларнинг ҳаммаси Аллоҳнинг Қўлида. Ҳамма ҳукм, жумладан, сизлар талаб қилаётган ҳукм ҳам ёлғиз Аллоҳникидир. У фақат ҳақни гапиради ва ҳаққоний ҳукм қилади. Ҳар қандай нуқсондан пок У Зот ҳақ билан ботилни ажратиб беришда энг яхши ажрим қилувчидир".

Эй Пайғамбар, айтинг: «Сизлар шошилтираётган азоб менинг қўлимда бўлганда эди, уни мен туширган ва шу билан мен билан сизларнинг орамиздаги иш аллақачон битган бўлар эди. Аллоҳ золимларни ҳам, уларга қанча муҳлат бериш ва қандай жазолаш кераклигини ҳам жуда яхши билгувчидир».

Ғайб хазиналари ёлғиз Аллоҳнинг қўлидадир. Уларни Аллоҳдан ўзга ҳеч кимса билмас. Аллоҳ қуруқликдаги ва денгиздаги ҳамма ҳайвонот, наботот ва жонсиз нарсалардан хабардордир. Қаердадир бирон барг дарахтдан узилиб тушса, Аллоҳ уни ҳам аниқ билади. Ер тубидаги бирон дон бўладими, бирон бир ҳўл ё қуруқ бўладими, ҳамма-ҳаммаси очиқ китобда - лавҳул-маҳфузда битилгандир.

Аллоҳ шундай Зотки, ухлаётган пайтингизда жонингизни вақтинчага олиб қўяди ва кундузи қилиб юрган ишларингизни билади. Кундузида ишларингизни адо этишингиз учун кечаси олган жонингизни қайтариб беради. То Ўзи белгилаб қўйган муддат етиб келгунига қадар шундай бўлади. Кейин эса Қиёмат куни борар жойингиз ёлғиз Унгадир. Сўнг шу дунёда қилиб ўтган ишларингизнинг хабарини бериб, ўшанга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Аллоҳ бандалари устидан ғолибдир, ҳар жиҳатдан олийдирки, ҳамма нарса Унинг қаршисида хордир, Унга бўйсунадир. Бу ердаги устунлик Аллоҳ таолонинг буюклигига лойиқ устунликдир. Эй одамлар, У Зот сизларга улуғ фаришталарни элчи қилиб юборади. Улар амалларингизни ҳисоблаб борадилар. То биронтангизнинг ажали етса, ўлим фариштаси ва ёрдамчилари унинг жонини ҳеч бир камчиликка йўл қўймасдан оладилар.

Кейин жони олинганларнинг ҳаммаси ҳақиқий хожалари Аллоҳга қайтарилурлар. Аллоҳ уларнинг амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур. Бандалар устидан адолатли ҳукм чиқариш Унгагина хосдир. У энг тезкор ҳисоб олувчидир.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Қуруқлик ва денгиз зулматларида ҳалокатга учрасангиз, сизга ким нажот берур? Ким жонингизни сақлаб қолур? Парвардигоро, бизни мана шу ҳалокатдан қутқарсанг, неъматларингга шукр қилиб, Сендан бошқасига бандалик қилмаймиз, дея ичингизда-ю ташингизда тавба-тазарру билан ялиниб-ёлвориб ёлғиз Унинг Ўзига илтижо қилиб қоласизлар-ку!"

Эй Пайғамбар, айтинг: "Сизларни ўша балолардан ҳам, ҳар бир ғамдан ҳам асрайдиган Ўша Аллоҳ-ку! Сизлар эса шундан кейин ҳам сал бемалол, хотиржам бўлиб қолсангизлар, ширк келтираверасизлар. Сизларнинг шу қилмишингиздан ҳам каттароқ зулм борми?!"

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Аллоҳ устингиздан тош, чақмоқ ва тўфон каби балоларни юборишга ҳам, остингиздан зилзила, ер ютиши каби балоларни юборишга ҳам ёки қалбларни, ўй-истакларни бир-бирига қарама-қарши қилиб, ҳамма ўз билганича ҳавойи нафсига эргашиб, бир-бирлари билан урушиб-талашиб юрадиган қилиб қўйишга ҳам қодир". Эй Пайғамбар, сиз олиб келган ҳақнинг ҳақлигини англай олармикинлар, дея далил ва ҳужжатларни қандай хилма-хил қилаётганимизга назар солинг.

Қавмингиз Қуръонни ёлғонга чиқарди. Аслида эса унинг Аллоҳ тарафидан юборилган ҳақ эканига ҳеч қандай шубҳа йўқ. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Мен сизларга кўз-қулоқ бўлиб туришга вакил эмасман. Менинг вазифам сизларни бўлажак азобдан огоҳлантириб қўйиш, холос".

Ҳар бир хабарнинг ўз ўрни, маскани, ибтидоси-ю интиҳоси бор. Қайтиб борар жойингиз ва оқибатингиз ҳақидаги хабар ҳам шу хабарлар жумласидандир. Уни яқинда, Қиёмат куни қайта тирилган пайтингизда билиб оласизлар.

Эй Пайғамбар, мушрикларнинг оятларимизни мазах-масхара қилаётганини кўрсангиз, то улар бошқа гапга ўтмагунларича улардан узоқлашинг. Агар шайтон эсингиздан чиқариб, улар билан ўтирган бўлсангиз, эсингизга тушган заҳоти у ерни тарк этинг ва у тажовузкорлар билан бирга ўтирманг.

Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қиладиган зотлар зиммасида анави золимларнинг ҳисобидан ҳеч нарса йўқ. Уларнинг вазифаси уларни қилаётган гуноҳларидан қайтариб қўйиш, холос. Шояд, шунда Аллоҳдан тақво қилиб, буйруқларини бажарсалар ва тақиқларидан тийилсалар.

Эй Пайғамбар, динини ўйин, кўнгилхушлик қилиб олган анави масхарабоз мушрикларни қўяверинг. Уларни дунё ҳаётининг фоний неъматлари алдаб қўйган. Эй Пайғамбар, сиз одамларга Қуръон билан насиҳат қилаверинг. Токи, бирон жон ўз қилмишлари туфайли Аллоҳдан бошқа ёрдам берадиган дўсти ҳам, Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган оқловчиси ҳам бўлмаган, Аллоҳнинг азобидан қутулиш учун ҳамма нарсасини берган тақдирда ҳам ундан қабул қилинмайдиган қиёмат кунида ҳалокатга юз тутмасин. Улар қиёмат кунида ўз қилмишлари туфайли ўзларини ўзлари ҳалокатга отадиган кимсалардир. У кунда кофирликлари учун ичадиган ичимликлари қайноқ сув бўлади, ўзларига аламли азоб бордир.

Эй Пайғамбар, айтинг: «Аллоҳни қўйиб, бизга фойда ҳам, зарар ҳам келтирмайдиган бутларга ибодат қиламизми? Худди дўстлари, бу ёққа кел, деб ҳидоятга чақириб турган бўлса ҳам уларга қулоқ солмай, шайтоннинг гапига кириб, йўлдан адашиб, ҳайрону саргардон юрган кимсага ўхшаб, бизни Аллоҳ ҳидоят қилганидан кейин ҳам яна ортимизга қайтиб, иймондан юз ўгирамизми, муртад бўламизми?» Эй Пайғамбар, айтинг: «Аллоҳнинг ҳидоятигина чин ҳидоятдир. Аллоҳ бизни Уни ягона деб билиш ва ёлғиз Унгагина ибодат қилишга буюрган. У барча оламлар Парвардигоридир".

Аллоҳ бизга намозни тўкис адо этишни ва Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилишни буюрди. У шундай Зотки, Қиёмат кунида барча бандалар Унинг олдида тўпланурлар ва уларнинг амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Осмонлару ерни ҳақ билан яратган зот Аллоҳ субҳонаҳудир. У бир нарсага, бўл деса, тамом, у бўлур. Қиёмат кунида, туринглар деса, ҳамма бандалар туриб келади. Унинг айтгани ҳақдирки, албатта рўй беради. Қиёмат куни Исрофил иккинчи сурни чалганда подшоҳлик ёлғиз Уникидир. Яширин нарсаларни ҳам, ошкора нарсаларни ҳам Билувчидир. Яратишида ҳам, тадбирида ҳам ҳикмат билан иш қилувчидир. Хабардор Зотдирки, ҳеч нарса Ундан яширин қолмас. У Зот учун яширин ишлар ҳам ошкора ишлардек аёндир.

Эй Пайғамбар, эсланг! Иброҳим алайҳиссалом мушрик отаси Озарга шундай деганди: "Аллоҳни қўйиб, бутларни худо қилиб оласизми ва уларга ибодат қиласизми? Мен сизни ва бутларга бандалик қиладиган қавмингизни очиқ залолатда ва ҳақ йўлдан озганлар, деб биламан. Чин маъбуд Аллоҳдир. Қолгани ёлғон маъбудлардир".

Иброҳимга отаси ва қавмининг залолатда эканини кўрсатиб берганимиздек, осмонлару ернинг бепоён мулкини ҳам кўрсатдик. Токи, уни Аллоҳнинг ягоналигига, маъбудликка ёлғиз Угина ҳақли эканига далил, ҳужжат қилсин. Токи, ўзи Аллоҳнинг ёлғиз, шериксиз ва ҳар ишга қодир эканига аниқ ишонувчилар сафига қўшилсин.

Кеч кириб, ҳамма ёқни қоронғулик қоплаганида юлдузни кўриб: «Мана шу Парвардигорим», деди. У ғойиб бўлгач: «Ғойиб бўладиганларни ёқтирмайман, чунки ҳақиқий худо доим бор бўлади, ҳеч қачон ғойиб бўлмайди», деди.

Чиқаётган ойни кўргач: «Мана шу Парвардигорим», деди. У ҳам ғойиб бўлгач: «Парвардигорим мени Ўзининг ягоналиги ва ёлғиз маъбуд эканига муваффақ қилмаса, аниқ йўлдан озган, чин диндан адашган, узоқлашган қавмдан бўлиб қолурман», деди.

Чиқаётган қуёшни кўргач: «Мана шу чиққан Парвардигорим. Бу юлдуздан ҳам, ойдан ҳам каттароқ», деди. У ҳам ғойиб бўлгач: "Эй қавмим, мен сизлар Аллоҳга келтираётган ширкдан покман", деди.

Мен булғанган ширкдан соф тавҳид сари мойил бўлиб, осмонлару ерни йўқдан бор қилган Зотга юзландим, холис Унгагина бўйин эгдим.

Мушрик қавми Иброҳим алайҳиссалом билан Аллоҳнинг ягоналиги ҳақида тортишиб, уни ўзларининг бутларидан қўрқитмоқчи бўлганларида шундай деди: «Мен билан Аллоҳнинг ягоналиги ва ёлғиз маъбудлиги ҳақида тортишасизми?! Ҳолбуки, Парвардигорим менга тавфиқ берди. Мен бутларингиздан қўрқмайман. Чунки улар фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдилар. Фақат Парвардигорим хоҳлаган нарсагина бўлур. Аллоҳ хоҳлагани бўлиши муқаррар. Парвардигорим учун осмонлару ердаги бирон нарса яширин эмас. У барча нарсани Ўз илми билан қамраб олгандир. Бас, шулардан ибрат олиб, куфру ширкдан қайтсангизлар ва Аллоҳнинг ягоналигига иймон келтирсангизлар бўлмайдими?!»

Сизлар ҳеч бир ҳужжатсиз Аллоҳга бемалол ширк келтира туриб қўрқмайсизлар-у, мен сизларнинг бутларингиздан қўрқар эканманми? Хўш, айтингларчи, қайси гуруҳ қўрқмасликка, хотиржам бўлишга ҳақлироқ? Аллоҳни бир деб билган муваҳҳидлар гуруҳими ёки Унга ширк келтирган мушриклар гуруҳими? Агар жуда билимдон бўлсангизлар, қайси бири ҳақлироқ эканини ажрата олсангизлар, ўшанисига эргашинглар. Шак-шубҳасиз хотиржамликка энг ҳақлироғи мўмин-муваҳҳидлар гуруҳи экани маълум-ку!

Тинчлик ва саломатлик Аллоҳга иймон келтириб, шариатига эргашиб, иймонига ширкни аралаштирмаган зотларгагина хосдир. Улар Парвардигорининг тавфиқига сазовор бўлиб, ҳидоят топган кишилардир.

Ўша ҳужжат, яъни, Аллоҳ таолонинг: "Бу икки гуруҳдан қайси бири тинчлик-омонликка ҳақлироқ", деган гапи билан Иброҳим қавми устидан ғалаба қозонди. Бу Бизнинг ҳужжатимиздирки, уни Иброҳимга бердик. Биз истаган бандамизни дунёда ҳам, охиратда ҳам юқори мартабаларга кўтарурмиз. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз яратишида ҳам, тадбирида ҳам ҳар ишни ҳикмат билан қиладиган, бандаларини жуда яхши биладиган Зотдир.

Иброҳимга ўғли Исҳоқ ва набираси Яъқубни бериб, ҳар иккисини тўғри йўлга солиб қўйдик. Ундан олдин Нуҳ ва унинг зурриёти Довуд, Довуднинг ўғли Сулаймон, Айюб, Юсуф, Мусо ва унинг укаси Ҳорун алайҳиссаломларга ҳам тавфиқ бериб, ҳаммасини ҳақ йўлга муваффақ айладик. Пайғамбарларга қилган яхшиликларига яраша мукофот берганимиздек, бошқа яхшилик қилгувчиларни ҳам яхшиликларига яраша мукофотлаймиз.

Шунингдек Закариё, Яҳё, Ийсо ибн Марям ва Илёс алайҳиссаломларнинг ҳаммасига тавфиқ бердик. Аллоҳ бандалари орасидан бу солиҳларни пайғамбарликка саралаб олди.

Шу билан бирга Исмоил, Ясаъ, Юнус ва Лут алайҳиссаломларга ҳам тавфиқ бердик. Муҳаммад алайҳиссалом бош ўлароқ бу пайғамбарларнинг барчасини бутун оламлардан афзал қилдик.

Уларнинг аждоди, авлоди ва биродарларидан Ўзимиз истаган айримларини танлаб олиб, уларни тўғри йўлга - Аллоҳнинг Ўзигагина ибодат ва Унга итоат қилиш йўлига муваффақ айладик.

Уларга берилган тавфиқ Аллоҳнинг тавфиқидир. Аллоҳ Ўзи истаган бандасига тавфиқ беради. Агар улар Аллоҳга бошқани шерик қилганларида амаллари ҳабата кетган бўлар эди. Чунки ширк солиҳ амални барбод қилади.

Мазкур пайғамбарларга Биз китоблар, ҳикмат ва нубувватни ато этдик. Энди қавмингиз Биз уларга ато этган шу уч неъматдан қайси бирига куфр келтирса, биз уларга куфр келтирмайдиган, аксинча, иймон келтирадиган ва амал қиладиган қавмни тайёрлаб қўйганмиз. Улар муҳожирлар, ансорлар ва то қиёматгача уларга яхшилик билан эргашиб борадиган солиҳ бандалардир.

Ўша пайғамбарлар ва улар билан бирга тилга олинган уларнинг аждоди, авлоди ва биродарлари чин ҳидоят аҳлидир. Бас, уларга эргашинг ва улардан ўрнак олинг. Эй Пайғамбар, қавмингизга айтинг: "Бу Қуръонни етказганим учун сизлардан бирон мукофот кутмайман. Зеро, Қуръон инсу жин оламларига бир ваъз-насиҳатдан ўзга нарса эмас. Токи, улар Қуръон орқали тўғри, соғлом йўлни топиб олсинлар".

Мушриклар ўзларининг пайғамбари Муҳаммад алайҳиссаломга: "Аллоҳ инсон зотига ваҳий қилган эмас", деган гаплари билан Аллоҳни улуғлаётганлари йўқ. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Мусога Тавротни нур, ҳидоят ва қавмини тўғри йўлга бошлайдиган иршод қилиб нозил қилган ким? Яҳудийлар уни дафтарларга ёзиб олиб, ўз ҳавойи нафсларига тўғри келадиган жойларини ошкор этиб, Муҳаммад алайҳиссаломнинг сифатлари баёни каби ўзларига ёқмайдиган жойларини эса яширдилар. Эй араблар, сизлар ҳам Қуръондан ўзингиз ҳам, ота-боболарингиз ҳам билмайдиган нарсаларингизни ўргандингиз". Эй Пайғамбар, саволингизга ўзингиз жавоб бериб: "Аллоҳ қилган", деб айтинг. Кейин эса уларни тек қўйинг. То ажаллари келгунига қадар ўзларининг жаҳолатию залолатида адашиб юраверсинлар.

Эй Пайғамбар, бу Қуръон ўзидан олдинги самовий китобларни тасдиқлайдиган бир китобдирки, сиз у билан Макка аҳлини ҳам, ернинг машриқию мағрибидаги бошқаларни ҳам Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирасиз. Токи, улар ҳидоят топсинлар. Охират ҳаётига ишонадиган кишилар бу Қуръонга ҳам иймон келтириб, унинг кўрсатмаларига амал қиладилар ҳамда намозларини ўз вақтида фарзлари, рукнлари, мустаҳабларига тўла риоя этиб, тўкис адо этиш ила асраб-авайлайдилар.

Аллоҳ шаънига ёлғон тўқиб: "Аллоҳ инсон зотига ҳеч қандай ваҳий қилган эмас" ёки "Менга ваҳий қилган" ёхуд "Мен ҳам Аллоҳ нозил қилган Қуръонга ўхшаш китобни нозил қила оламан" деган гапларни айтган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ. Эй Пайғамбар, бу золимларни ўлим гирдобида қолган пайтларида ўлим фаришталари уларга азоблаш ва уриш учун қўлларини чўзиб, одам боласи тоқат қила олмайдиган важоҳат ила: «Жонларингизни чиқарингиз! Биз уларни оламиз! Бу кун Аллоҳ шаънига ноҳақ гапларни айтганингиз ва мутакаббирлик қилиб, Унинг оятларидан юз ўгирганингиз учун хорлик азоби билан жазоланасизлар», деб турган пайтда бир кўрсангиз эди.

Қайта тирилиш куни уларга шундай дейилади: "Мана бугун Бизнинг ҳузуримизга ёлғиз ўзингиз келяпсиз. Мол-давлатингиз ҳам, зўрлигингиз ҳам ортда қолди. Янги туғилган пайтингизда қандай бўлсангиз, худди ўшандай қип-яланғоч қошимизда турибсиз. Сизларга берган нарсаларимизни ортингизда қолдиришга мажбур бўлгансиз. Нимагадир ўзингизча, бизга воситачилик қилади, деб билган худоларингизни кўрмаяпмиз?! Уларни Аллоҳга шерик қилиб, маъбуд билган эдингиз, шекилли?! Орангиз узилди. Ўша ишонганларингиз сиздан юз ўгириб кетди.

Уруғни ёриб, ундан экинларни чиқарадиган, данаклардан хурмо, узум каби дарахтларни пайдо қиладиган зот - ёлғиз Аллоҳдир. У Зот ўликдан тирикни чиқаради. Инсон ва бошқа ҳайвонларни бир томчи жонсиз суюқликдан пайдо қилади. Ўлик тухумдан тирик жўжани яратади. Тирикдан эса ўликни чиқаради. Ўша ўлик бир томчи суюқликни тирик инсон ёки ҳайвондан чиқаради. Шу ишларнинг ҳаммасини Аллоҳ қилади. Эй мушриклар, шунча ажойиботларни кўра-била туриб, яна қандай қилиб ҳақдан юз ўгирасизлар?!

Аллоҳ субҳонаҳу кечани ёриб, ундан кундузини чиқарди. Тириклик кўйида юриб чарчаган тана хордиқ чиқариши учун тунни оромгоҳ қилиб берди. Қуёш ва ойни муайян ҳисоб билан юрадиган қилиб қўйди. Мана шу ғаройиб ишларнинг ҳаммаси барчадан Ғолиб, Азиз Зотнинг, Ўзи яратган махлуқотларни ҳам, улар учун нима яхши бўлишини ҳам жуда яхши биладиган Зотнинг санъатидир.

Эй Одам болалари, қуруқлигу денгиздаги сафарларингизда йўл тополмай, сарсон бўлмаслигингиз учун Аллоҳ субҳонаҳу сизларга осмондаги юлдузларни яратди. Биз қудратимизга далолат қиладиган оят-аломатларни улар ҳақида фикр юритиб, улардан фойдалана оладиган одамлар учун баён қилдик.

Аллоҳ субҳонаҳу сизларни бир жондан - отангиз Одамдан яратди. Дастлаб отангизни лойдан яратди. Сизларни эса отангиздан яратди. Сизларга она қорнини қароргоҳ, ота пуштини эса омонат турар жой қилди. Биз оятларни Аллоҳнинг каломини тушунадиган, англайдиган қавм учун баён қилдик.

Осмондан ёмғир ёғдирган Зот Аллоҳдир. У билан Биз турли хил набототни чиқардик. Набототдан экинларни, яшил дарахтларни чиқардик. Улардан эса бири бирига чирмашган дони тўла бошоқларни чиқарамиз. Хурмо ва унинг новдаларидан, эгилиб турган, ўтирганнинг ҳам, турганнинг ҳам бўйи етаверадиган шингиллар чиқарамиз. Узум боғларини чиқардик. Барглари бир-бирига ўхшайдиган, мевалари эса ўхшамайдиган зайтун ва анорларни чиқардик. Эй одамлар, олдин уларнинг дастлабки мева туккан пайтидаги мевасига, кейин эса пишган пайтидаги ҳолатига назар солинг. Эй одамлар, бу ишларда иймон келтирган зотлар учун Аллоҳнинг қудратига далолат қилувчи очиқ-ойдин далиллар бор. Бу ҳужжат ва далиллардан фақат мўминларгина фойда топадилар.

Мушриклар жинларни маъбудликда Аллоҳга шерик қилиб, улар ҳам фойда-зарар келтира олади, дея эътиқод қилдилар. Ҳолбуки, жинларни Аллоҳ яратган. Аллоҳдан бошқаси яратмаган. Маъбудликка ёлғиз Аллоҳ ҳақлидир. Яҳудийлар Узайрни, насронийлар эса Ийсони Аллоҳнинг ўғиллари, деган бўлсалар, мушриклар фаришталарни Аллоҳнинг қизлари, дедилар. Шуларга ўхшаб, улар ҳам Аллоҳга ўғилларни ясаб олдилар. Аллоҳ ботил аҳли айтаётган бу сифатлардан олий, пок ва муқаддасдир.

Осмонларни яратган ҳам, ерни яратган ҳам Аллоҳ субҳонаҳудир. Унинг жуфти йўқ-ку, қаёқдан боласи бўлсин! У ҳамма нарсани яратди ва У ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса Ундан яширин бўла олмайди.

Эй одамлар, бу сифатларга эга бўлган зот Парвардигорингиздир. Сизлар учун Ундан ўзга парвардигор ҳам, чин маъбуд ҳам йўқ. Бас, ёлғиз Унгагина бандалик қилингиз. Зеро маъбудликка танҳо Угина ҳақлидир ва У ҳамма нарсани муҳофаза этгувчидир.

Уни кўзлар қамраб ололмас. У кўзларни қамраб олур. У бандаларига Марҳаматли, уларнинг аҳволидан Хабардор Зотдир.

Эй одамлар, сизларга Парвардигорингиз тарафидан очиқ-ойдин ҳужжатлар ва далиллар келди. Ким ақлини ишлатиб, улар ҳақида фикр юритса ва бўйин эгса, ўзига фойда. Ким ақлини ишлатмасдан, улар ҳақида фикр юритмаса ва бўйин эгмаса, ўзига зарар. Мен сизларнинг амалларингизни санаб турадиган устингиздан қўйилган назоратчи эмасман. Мен Парвардигорингиз тарафидан юборилган бир пайғамбарман, холос. Сизларни устингиздан кузатиб, назорат қилиб турадиган Унинг Ўзидир.

Аллоҳнинг қудратига далолат қилувчи ҳужжат ва далилларни хилма-хил қилганимиздек, хушхабару огоҳлантириш ҳамда ваъзу насиҳат маъносидаги оятларимизни ҳам хилма-хил қилдик. Мушриклар: "Булар ваҳий эмас, сен уларни олдинги аҳли китоблардан ўрганиб олгансан", дейдилар. Биз оятларни Муҳаммад алайҳиссалом уммати орасидаги мўминларга хилма-хиллаштириб, ҳақни одамларга баён қиламиз. Зеро, ҳақни мўминларгина қабул қиладилар ва унга эргашадилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз сизга ваҳий қилган ҳаққа эргашинг. У Зот ҳар қандай нуқсондан покдир. У Зотдан ўзга чин маъбуд йўқдир. Қалбингизни кофирлар ва уларнинг гап уқмасликлари билан банд қилиб қўйманг. Уларнинг ишини Аллоҳнинг Ўзи ҳал қилади.

Аллоҳ уларнинг ширк келтирмасликларини истаганида улар мушрик бўлмас эдилар. Эй Пайғамбар, биз сизни уларнинг амалларини ҳисоблаб турадиган кузатувчи, назоратчи қилиб юбормадик. Сиз бир элчисиз, холос. Вазифангиз хабарни етказиб қўйишдан бошқа нарса эмас.

Эй мўминлар, мушриклар ибодат қиладиган бут-санамларни қаттиқ ҳам, юмшоқ ҳам ҳақорат қилманглар. Токи, мушриклар ҳам нондонликларига бориб, жавоб тарзида Аллоҳни ҳақорат қилиб қўймасинлар. Уларга ўзларининг залолатлари безаб кўрсатилганидек, ҳар бир умматга амалларини яхши бўлсин, ёмон бўлсин, чиройли қилиб кўрсатдик. Шу билан улар ўзларига чиройли кўринган ишларни қила-қила Қиёмат куни Парвардигорлари ҳузурига келурлар ва амалларига яраша жазо ёки мукофотларини олурлар.

Мушриклар жон-жаҳдлари билан Аллоҳ номига қасам ичиб: "Биз айтган оятлардан биронтасини нозил қилганида унга албатта ишонар эдик", дейдилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Оятлар менинг ҳузуримда эмаски, истаганимча нозил қилаверсам. Улар Аллоҳнинг ҳузуридадир. Ўзи истаган вақтида нозил қилур. Эй мўминлар, улар айтган оятлар нозил қилинса, улар иймон келтирадилар, деб ўйлайсизларми? Йўқ, иймон келтирмас эдилар. Аксинча, боягидек гап уқмаслигу инкор қилишда давом этаверардилар. Чунки уларга ҳидоят керак эмас".

Дастлаб саркашликлари туфайли улар билан иймон орасини тўсиб қўйганимиздек, уларнинг кўзлари ва диллари билан ҳаққа ҳидоят топиш орасига парда тортурмиз. Шу билан залолату эсанкираш гирдобида қолишларига қўйиб берурмиз.

Биз уларнинг талабларини қондириб, фаришталарни туширсак ҳам, уларга ўликлар гапириб, сиз олиб келган ваҳий ҳақ эканини айтсалар ҳам, хуллас, улар қўяётган талабларнинг ҳаммасини олдиларига қўйиб қўйсак ва ўз кўзлари билан кўрсалар ҳам барибир иймон келтирмайдилар. Аллоҳ Ўзи ҳидоят берганларигина бундан мустасно. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар. Шунинг учун ҳидоятга муваффақ айлашини сўраб, Аллоҳга илтижо қилмайдилар.

Сизни мушрикларнинг адовати билан синаганимиздек, сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам синов юбориб, уларга инсу жин шайтонларини душман қилиб қўйдик. Улар бир-бирларини алдаш учун ялтироқ сўзлар айтиб васваса қиладилар. Аллоҳ истаганида бундай қилмаган бўлардилар. Лекин Аллоҳ уларни синаш учун шуни хоҳлади. Бас, уларга эътибор берманг. Уларни куфру ноҳақликларига ташлаб қўяверинг!

Токи, охиратга иймон келтирмайдиганларнинг диллари бу васвасаларга мойиб бўлиб, уларни мамнуният билан қабул қилиб, қилмоқчи бўлган гуноҳларини ўйнаб-кулиб қилаверсинлар.

Эй Пайғамбар, анави Аллоҳдан бошқага ибодат қилаётган мушрикларга айтинг: "Аллоҳдан бошқани ҳакам қилиб олишим ақл бовар қиладиган ишми? Сизларга Қуръонни ҳамма-ҳамма нарсанинг тўла баёни билан нозил қилган Зот Аллоҳ-ку! Биз Тавротни берган яҳудийлар ҳам, Биз Инжилни берган насронийлар ҳам, Қуръоннинг сизга нозил қилинган ҳақ эканини жуда яхши биладилар. Чунки ўша китобларида бунга далил бор. Шундай экан, сиз Биз қилган ваҳий ҳақида ҳаргиз шак-шубҳага бора кўрманг!

Қуръоннинг сўзлари ҳам, хабарлари ҳам бағоят ростдир. Унинг сўзларини ўзгартиргувчи йўқдир. Аллоҳ бандаларининг сўзларини Эштгувчи ва уларнинг ҳолидан Хабардордир. Ҳеч нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Яқинда У Зотнинг сўзларини ўзгартирмоқчи бўлганларнинг жазосини берур.

Эй Пайғамбар, ер юзидаги аксар одамларга эргашган бўлганингизда сизни Аллоҳнинг динидан оздирган бўлар эдилар. Ҳақнинг озчилик тарафида бўлиши Аллоҳнинг қонуниятидир. Чунки одамларнинг кўплари ҳеч қандай асоси йўқ гумонгагина эргашиб, ўзларининг маъбудлари Аллоҳга яқинлаштиради, деган даъвони қилиб, ёлғон сўзлайдилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Ўзининг йўлидан адашган кимсаларни жуда яхши билгувчидир ва У ҳидоят топганларни ҳам жуда яхши билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмас.

Эй одамлар, очиқ ҳужжатларни кўриб, Аллоҳга ҳақиқатда иймон келтирган бўлсангиз, Унинг номи айтилиб сўйилган ҳайвонларнинг гўштларидан енглар.

Эй мўминлар, сизларни Аллоҳнинг номи айтиб сўйилган ҳайвоннинг гўштини ейишдан нима ман қиляпти? Аллоҳ сизларга нима ҳаромлигини баён қилди-ку! Энди уни тарк қилиш сизларга вожиб-ку! Фақат зарурат туфайлигина уни ейишингиз мумкин. Чунки зарурат ман қилинган нарсани ҳам мубоҳга айлантиради. Кўп мушриклар нодонликлари ва бузуқи фикрлари туфайли ўз тобеларини ҳақиқатдан узоқлаштирмоқчи бўлиб, Аллоҳ ҳаром қилган ўлимтик кабиларни ҳалолга айлантириб оладилар. Аллоҳ ҳалол қилган баҳийра, васийла ва ҳомий (туяларнинг турлари) кабиларни эса ҳаромга айлантирадилар. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Аллоҳнинг ҳадларидан ошганларни жуда яхши билгувчидир. Уларни яқинда жазосини берур.

Эй одамлар, ошкора гуноҳларни ҳам, яширин гуноҳларни ҳам тарк қилинглар. Чунки гуноҳ ошкора қилинса ҳам, яширин қилинса ҳам Аллоҳ унга жазо берур.

Эй мусулмонлар, Аллоҳнинг номи айтилмасдан сўйилган ҳайвоннинг гўштини еманглар. Бунда Аллоҳдан бошқанинг номи айтиладими, йўқми, фарқ қилмайди. Ундан тановул қилиш Аллоҳга итоатсизликдир, маъсиятдир. Шайтонлар ошналарининг кўнглига шубҳалар солиб, уларни сизлар билан ўлимтикни ейиш борасида талашиб-тортишишга васваса қиладилар. Эй мусулмонлар, уларга бош эгиб, ўлимтикни мубоҳга айлантирадиган бўлсангизлар, ўзларингиз ҳам худди улардек мушрикка айланасизлар.

Аллоҳ ҳидоят бермасидан олдин куфр, жаҳолат ва гуноҳлари туфайли ўлик (каби бўлган) одам иймон, илм-маърифат ва тоат сари ҳидоят сабабли тирик танага айланганидан кейин куфр, жаҳолат ва гуноҳлар зулмати қўйнида ҳидоят топа олмасдан, сарсон-саргардон юрган одам билан баробарми? Мушрикларга ширк амаллари, ўлимтикни ейиш ва ноҳақ талашиб-тортишиш жозибадор қилиб кўрсатилаган бўлса, кофирларга куфр ва гуноҳлар жимжимадор қилиб кўрсатилган. Токи, шу ишлари учун Қиёмат кунида аламли азобга гирифтор бўлсинлар.

Маккадаги мушрикларнинг улуғлари Аллоҳнинг йўлидан тўсганидек, ҳар бир қишлоқда ўшандоқ "улуғлар"ни бор қилдикки, улар ҳам шайтон йўлига даъват қилишда ўзларининг ҳамма ҳийла-найрангларини ишга соладилар. Натижада эса барча макру ҳийлалари ўзларига зарар бўлиб қайтади. Лекин улар нодонликлари ва ҳавойи нафсларига тобеликлари туфайли буни сезмайдилар.

Аллоҳ таоло пайғамбарига нозил қилган оятлардан бири келса, кофирларнинг улуғлари: "Аллоҳ олдинги пайғамбарларга берган нубувват ва рисолатнинг айни ўзини бизга ҳам бермагунича иймон келтирмаймиз", дейдилар. Аллоҳ уларга раддия билдириб, рисолатга ким ҳақли эканини ва унинг юкини ким кўтара олишини Ўзи яхши билишини баён қилди. У тажовузкор золимлар мутакаббирлик билан ҳақдан юз ўгирганлари ва макру найранглари туфайли хору зорликка ҳамда қаттиқ азобга йўлиқадилар.

Аллоҳ кимга ҳидоят беришни истаса, унинг қалбини кенг қилиб, Исломни мамнуният билан қабул қилишга тайёрлаб қўяди. Кимга ҳидоятни раво кўрмаса, унинг ичини торайтириб юборади ва у ҳақни қабул қила олмасдан худди самога кўтарилаётган одамдек нафаси сиқиладиган бўлиб қолади. Аллоҳ адашганларни шу аҳволга солганидек, иймон келтирмаганларга азоб ҳам тайёрлаб қўйгандир.

Эй Пайғамбар, Биз шариат қилиб берган бу дин Аллоҳнинг энг тўғри йўлидир. Биз оятларни тушунадиган, англайдиган зотлар учун баён қилдик.

Улар учун бир диёр бордирки, унда асло озорга учрамаслар. У жаннатдир. Шу дунёда қилиб ўтган яхши амаллари учун мукофот ўлароқ, Аллоҳ уларни қўллаб-қувватлайдиган мададкори бўлур.

Эй Пайғамбар, эсланг! Аллоҳ инсу жинни маҳшаргоҳга йиғиб: "Эй жинлар жамоаси, одамларни жуда кўп йўлдан урдинглар, Аллоҳнинг йўлига ғов бўлдинглар", дейди. Шунда жинларнинг исонлардан бўлган тобелари Парвардигорларига жавоб бериб: "Парвардигоро, биз бир-биримиздан фойдаландик. Жинлар одамларнинг уларга итоат этишларидан фойдаланган бўлсалар, одамлар шаҳватларини қондиришдан наф кўрдилар. Шу алфозда белгиланган ажалимиз етиб келди ва мана, Қиёмат кунида турибмиз", деганларида Аллоҳ айтур: «Жойингиз жаҳаннамдир! Унда абадий қолурсиз, фақат Аллоҳ хоҳлаган муддатда у ерда бўлмайсизлар. Бу қабрларидан қайта тирилиб, то жаҳаннамга боргунларигача бўлган муддат. Аллоҳ уларнинг дўзахда абадий қолишларидан истисно қилган муддат мана шудир». Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз Ўзининг ҳар бир тақдирию тадбирида ҳикмат билан иш қиладиган ҳамда бандаларини ва улардан қайсилари азобга лойиқлигини жуда яхши биладиган Зотдир.

Золим жинларга йўлдан оздиришлари учун айрим инсонлар устидан салтанатни бериб қўйганимиздек, ҳар бир золимни яна бир золимга дўст қилиб қуюрмиз. Токи бир-бирларини ёзвузликка ундаб, эзгуликдан қайтарсинлар. Бу уларга қилган гуноҳлари учун берилган жазодир.

Уларга Қиёмат куни шундай деймиз: "Эй инсу жин жамоаси, сизларга ўзларингиздан, яъни, инсондан бўлган бир пайғамбарлар келиб, сизларга Аллоҳ нозил қилган оятларни тиловат қилиб бермадими? Сизларни мана шу Қиёмат кунида учрашув борлигидан огоҳлантирмадими?" Бунга жавобан ҳаммалари: "Ҳа, мана бугун иқрормиз. Пайғамбарларинг бизга бу хабарларни етказишган эди. Лекин биз пайғамбарларингни ёлғончига чиқардик, шу кундаги мана шу учрашувни ҳам ёлғон дедик", дейдилар. Уларни дунё ҳаётининг ўткинчи зебу зийнатлари, фоний неъматлари алдаб қўйганди. Бу дунёда Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирганларига иқрор бўлдилар. Энди бу иқрорлари ҳам, иймон келтиришлари ҳам уларга асло фойда бермас. Чунки фурсат ўтиб кетиб бўлган.

Инсу жинга пайғамбарларнинг юборилиши узрга жой қолдирмаслик учундир. Токи, пайғамбарлар орқали олдиндан огоҳлантирилмасдан туриб, бирон кимса жинояти учун жазоланмасин. Бас, Биз олдиндан пайғамбарлар юбормай туриб, бирон умматни азоблаган эмасмиз.

Улардан ҳар бири қилган амалига яраша бир мартабага эга. Ёмонлиги кўп одам билан озроқ ёмонлик қиладиган одам тенг эмас. Тобе билан раҳнамо баробар эмас. Шунингдек, яхши амалларни қиладиганларнинг савоби ҳам амалига қараб ҳар хил бўлади. Парвардигорингиз улар қилаётган ишлардан бехабар эмас, ҳаммасини кўриб-билиб туради, бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмайди. Яқинда ҳаммаларига амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бандаларидан беҳожатдир. У Зот бандаларнинг ўзларига ҳам, қиладиган ибодатларига ҳам муҳтож эмас. Уларнинг куфр келтиришлари У Зотга зарар қилмас. Беҳожат бўла туриб У Зот бандаларига Меҳрибон. Эй осий бандалар, агар У Зот истаганида Ўзи тарафидан бир азоб юбориб, сизларни батамом қириб ташлаган, кейин эса Ўзига иймон келтирадиган ва итоат қиладиган бошқа одамларни яратган бўларди. Мана, сизларни ҳам олдинги бошқа бир қавмнинг наслидан яратган-ку.

Эй кофирлар, сизларга ваъда қилинаётган қайта тирилиш, маҳшаргоҳда тўпланиш, ҳисоб-китоб қилиниш ва жазоланиш каби ишлар шак-шубҳасиз рўй бергай. Парвардигорингиздан қочиб қутула олмагайсиз. У Зот пешона сочингиздан ушлаб, Ўзининг азобига гирифтор этгай.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй қавм, куфру залолат йўлингизда барқарор тураверинг. Мен сизларга ҳақни очиқ етказиб, сизларга қарши ҳужжатни қойим қилиб қўйдим, узрга жой қолмади. Энди сизларнинг куфру залолатингизга парво қилмайман. Мен ўзимнинг ҳақ йўлимдан оғишмай, собитқадамлик билан давом этавераман. Бу дунёда ким ғалаба қилишини, замин кимга қолишини, охират кимга насиб қилишини яқинда билиб оласизлар. Мушриклар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам зафар қучмаслар. Гарчи дунёдан бироз фойдаланиб олаётгандек кўринсалар-да, уларнинг оқибати муваффақиятсизликдан бошқа нарса эмас.

Мушриклар ўзларича янгилик яратиб, экинлар ва ҳайвонлардан бир қисмини Аллоҳга, бошқа қисмини бут-санамларига атадилар. Бут ва санамларига атаган қисмларидан Аллоҳнинг шариатида айтилган жойларга, масалан, фақир ва мискинларга насиба етиб бормайди. Аллоҳга атаган қисмларидан эса бут ва санамларининг харажатлари учун сарфланадиган жойларга етиб бораверади. Уларнинг бу ҳукми ва тақсимоти нақадар ёмон-а!

Шайтон мушрикларга мана шу адолатсиз ҳукмни чиройли қилиб кўрсатганидек, кўп мушрикларга ўзларининг шайтонлардан иборат ҳамтовоқлари камбағалликдан қўрқиб болаларини ўлдиришни ҳам чиройли қилиб кўрсатди. Токи, улар Аллоҳ ҳаром қилган қотиллик жиноятини содир этсинлар. Токи, уларга динлари аралаш-қуралаш бўлиб кетсин ва нима шариатдан-у, нима шариатдан эмаслигини ажратолмай қолсинлар. Аллоҳ хоҳламаганида бундай қилмаган бўлардилар. Лекин У Зот Ўзи билган бир етук ҳикмат сабабли шундай қилишларини истади. Эй Пайғамбар, мушрикларни тўқиётган туҳматларига ташлаб қўяверинг. Бу иш сизга зарар қилмас. Уларнинг ишини Аллоҳга қўйиб бераверинг.

Мушриклар дедилар: "Мана бу чорва ва экинлардан биз истаган одамлардан, яъни, бутларнинг ходимлари каби кишилардан бошқа ҳеч ким ейиши мумкин эмас. Мана бу ҳайвонларни эса миниш ҳам, уларнинг устига юк ортиш ҳам мумкин эмас. Улар баҳийра, соиба ва ҳомийлардир (туянинг турлари)". Айрим ҳайвонларни Аллоҳнинг номини эмас, бутларининг номларини айтиб сўядилар. Шу ишларни Аллоҳ тарафидан дейиш билан Аллоҳга туҳмат қилишдек оғир жиноятни содир этдилар. Яқинда Аллоҳ уларни қилган амаллари сабабли азоб билан жазолайди.

Яна дедилар: "Соиба ва баҳийраларнинг қоринларидаги тирик туғилса, эркакларимизга ҳалол, аёлларимизга эса ҳаром бўлади. Агар ўлик туғилса, эркаклар ҳам. аёллар ҳам унга шерикчилик қилаверадилар. Яқинда Аллоҳ уларни шу гаплари учун жазолайди. Аллоҳ Ўзининг шариатида ҳам, тадбирида ҳам ҳикмат билан иш қиладиган, бандаларининг аҳволидан хабардор Зотдир.

Нодонлиги ва ақли пастлигидан келиб чиқиб, ўз болаларини ўлдирганлар ҳамда Аллоҳга туҳмат қилиб, У Зот ризқ қилиб берган чорваларни ҳаромга айлантирганлар ҳалок бўлгай. Улар тўғри йўлнинг яқинига ҳам йўламаган, ҳидоят топмаган сарсонлардир.

Аллоҳ субҳонаҳу ер юзида боғлар яратди. Уларнинг дарахтлари орасида ишкомларга кўтарилганлари ҳам. кўтарилмаганлари ҳам бор. У Зот хурмони ва шакли-ю, таъми турли хил экинларни яратди. У Зот зайтун ва анорни яратди. Уларнинг барглари бир-бирига ўхшайди, таъми эса ўхшамайди. Эй одамлар, унинг мевасидан енглар, йиғим-терим пайтида закотини беринглар. Ейишда ҳам, бошқаларга беришда ҳам шариат белгилаб қўйган ҳадлардан ошманглар. Аллоҳ Ўзи белгилаб қўйган ҳадлардан ошганларни севмайди. Уларни ёмон кўради. Шуларнинг ҳаммасини яратган Зот уларни бандаларига ҳалол қилиб берди. Энди уларни ҳаром қилишга мушрикларнинг ҳаққи йўқ.

Аллоҳ сизларга ҳайвонлардан катта туялар каби юк кўтара оладиганини ҳам, кичик туя ва қўйлар каби устига юк ортиб бўлмайдиганларини ҳам яратди. Эй одамлар, Аллоҳ сизларга ризқ қилиб берган бу неъматлардан баҳраманд бўлинглар, тановул қилинглар. Шайтоннинг изидан бориб, мушрикларга ўхшаб, Аллоҳ ҳаром қилган нарсани ҳалол, Аллоҳ ҳалол қилган нарсани эса ҳаром қилиб юрманглар. Эй одамлар, шайтон сизларга очиқдан-очиқ душмандирки, унинг мақсади сизларни Аллоҳга гуноҳ қилдиришдир.

Сизларга саккиз турдаги жуфтликни яратди. Қўйдан бир жуфтликни - эркак ва урғочисини, эчкидан ҳам бир жуфтликни. Эй Пайғамбар, мушрикларга айтинг: "Аллоҳ уларнинг эркакларини эркак бўлганлари учун ҳаром қилдими? Ёки урғочиларини бачадони бўлгани учун ҳаром қилдими?" Агар улар биринчи саволингизга, ҳа, деб жавоб берсалар: "Нега унда урғочиларини ҳаром қиласизлар?", деб айтинг. Агар улар иккинчи саволингизга ҳам, ҳа, деб жавоб берсалар: "Нега унда ўша бачадондаги жонни иккига ажратиб, ҳали эркагини, ҳали урғочисини ҳаром қиласизлар? Эй мушриклар, гапинглар рост бўлса, айтинглар-чи, мана шу ҳаром қилишлар Аллоҳ тарафидан деган даъвойингларда қайси соғлом илмга таяняпсизлар?", деб айтинг.

Саккиз жуфтликнинг қолганлари туядан бир жуфтлик ва сигирдан бир жуфтлик. Эй Пайғамбар, мушрикларга айтинг: "Аллоҳ ҳаром қилган бўлса, эркаклиги учун ҳаром қилганми ё урғочи бўлгани, бачадони борлиги учунми? Ёки Аллоҳ сизларга шу ҳайвонларни ҳаром қилаётганида воқеа устида гувоҳ бўлиб турганмидингизлар? Одамларни тўғри йўлдан оздириш учун нодонларча Аллоҳга ёлғондан бўҳтон тўқиган одамдан кўра оғирроқ жиноятчи ва золим йўқ. Аллоҳ золимларни шу бўҳтонлари туфайли ҳидоятга муваффақ қилмайди".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ менга ҳаромлигини ваҳий қилган нарса ўлимтик ё оққан қон ёки тўнғиз гўшти ёхуд Аллоҳдан бошқанинг, масалан, бутларнинг номи айтиб сўйилган жонивордир. Ким ўта очқаб кетганидан мажбур бўлиб қолгани туфайли лаззатланишни кўзламасдан, зарурат ҳаддидан ошмасдан еса, унга гуноҳ йўқ". Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз мажбур бўлиб қолган одамни кечирар ва унга раҳм қилар.

Яҳудийларга туя ва туяқуш каби туёқлари айрилмаган ҳайвонларни ҳамда сигир ва қўйларнинг ёғларини ҳаром қилдик. Орқаларидаги ё ичларидаги ёки суякка ёпишиб қолган ёғлар бундан мустасно. Уларни мана шу ҳаром қилиш жиноятини содир этиш билан қилган зулмларига яраша жазоладик. Биз бераётган ҳар бир хабаримизда рост сўзлагувчимиз.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тарафидан олиб келган хабарингизга ишонмасдан, сизни ёлғончига чиқарадиган бўлсалар, уларни қизиқтириш учун шундай деб айтинг: "Парвардигорингиз бепоён марҳамат соҳибидир. Сизларга тез азоб юбормасдан, муҳлат бериб тургани ҳам ўша марҳаматининг бир кўринишидир". Энди уларни огоҳлантириб шундай деб айтинг: "У Зотнинг азобини гуноҳу маъсиятлар содир этган қавмдан ҳеч кимса даф қила олмас".

Мушриклар ўзларининг ширкига Аллоҳнинг иродаси ва қадарини ҳужжат қилиб, дейдилар: "Аллоҳ истаганида биз ҳам, ота-боболаримиз ҳам ширк келтирмаган бўлар эдик. Аллоҳ хоҳлаганида анави нарсаларни ўзимизга ҳаром қилиб олмаган бўлар эдик". Улардан олдингилар ҳам мана шундай ботил ҳужжат келтириб, шундай дегандилар: "Аллоҳ истаганида биз пайғамбарларни ёлғончига чиқармаган бўлар эдик". Улар то Бизнинг азобимизни тотгунларига қадар мана шу ёлғончига чиқаришда давом этавердилар. Эй Пайғамбар, ўша мушрикларга айтинг: "Ширкингизга ҳамда ҳалолни ҳаром, ҳаромни эса ҳалол қилиб олаётганингизга Аллоҳ рози бўлганига бирон далилингиз борми? Шу иш сизлардан содир бўлаётганининг ўзи ундан Аллоҳ рози бўлаётганини англатмайди. Бу ишда сизлар фақат гумонга эргашяпсизлар. Гумон эса ҳақнинг ўрнини боса олмайди. Ҳақнинг бир учини ҳам қоплаёлмайди. Сизлар ғирт ёлғончисизлар.

Эй Пайғамбар, мушрикларга айтинг: "Сизларда фақат мана шу тош босмас ҳужжатлардан бошқа далил бўлмаса, билингизки, Аллоҳнинг ҳужжати ўта кучлидирки, унинг қаршисида сизлар келтираётган биронта узрингиз ўтмай қолади ва сизлар таянаётган ҳамма шубҳаларингиз чиппакка чиқади. Эй мушриклар, Аллоҳ истаганида сизларга тавфиқ берган бўларди".

Эй Пайғамбар, Аллоҳ ҳалол қилган нарсани ҳаром қилиб, яна буни Аллоҳнинг Ўзи ҳаром қилган, дея даъво қилаётган ўша мушрикларга айтинг: "Шу нарсаларни Аллоҳ ҳаром қилганига гувоҳларингизни - далилларингизни келтиринг". Эй Пайғамбар, уларни Аллоҳ ҳаром қилганига илмга асосланмаган, пуч далилларни - гувоҳларни келтирсалар, уларга инонманг. Чунки бу ёлғон гувоҳликдир. Сиз ҳавойи нафсларини ўзларига ҳакам қилиб олганларнинг истакларига эргашманг. Улар Аллоҳ ҳалол қилган нарсаларни ҳаром қилиш билан оятларимизни ёлғонга чиқардилар. Сиз охиратга ишонмайдиганларга эргашманг. Улар Парвардигорларига ширк келтирадилар, бошқани Унга тенглаштирадилар. Қандай қилиб Ўз Парвардигорига шундай муносабатда бўлган кимсаларга эргашиш мумкин?!

Эй Пайғамбар, одамларга айтинг: "Келинглар, сизларга Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларни ўқиб бераман. Сизларга ширк келтиришни, ота-онага оқ бўлишни, болаларингизни фақирликдан қўрқиб ўлдиришни, ошкораю яширин бузуқчиликлар қилишни, ноҳақ одам ўлдиришни ҳаром қилди. Аллоҳга биронта ҳам махлуқотини шерик қилманглар. Ота-онангизга фақат яхшилик қилинглар. Болани ўлдириш жоҳилят сарқити, унга яқинлаша кўрманглар. Сизларнинг ҳам, болаларингизнинг ҳам ризқини Аллоҳ беради. Оиласи бўла туриб зино қилиш ёки мусулмон бўлганидан кейин диндан қайтиш каби ўлим жазосига лойиқ қилиб қўядиган жиноятларни содир этгандагина одамни ўлдириш мумкин бўлади. Аллоҳ сизларга мана шундай ишларни буюради. Шояд, У Зотнинг буйруқлари ва тақиқлари ҳақида ақл юритсангизлар.

Аллоҳ етимнинг молига то у балоғат ёшига етиб, фойда-зарарни ажратадиган бўлгунига қадар дахл қилишни ҳаром қилди. Лекин агар бу ишда етимнинг молига фойда бўлса, зарари йўқ. Тарози ва бошқа ўлчовларда уриб қолишни ҳаром қилди. Олди-сотди ишларида адолат билан иш тутмоқ вожиб. Биз бир жонга тоқатидан ортиқ вазифа юкламаймиз. Ўлчовлардаги эҳтиёт бўлишнинг имкони бўлмаган миқдордаги кўп ё кам бўлиш ҳолати учун жазо берилмайди. Сизларга бирон хабар етказиш ёки гувоҳ бўлишда бирон дўстингиз ёки яқинингизнинг тарафини олиб, ёлғон сўзлашни ҳаром қилди. Сизларга Аллоҳга берган ваъдангизга ёки Аллоҳ номига қасам ичиб берган ваъдангизга вафо қилмасликни ҳаром қилди. Ваъдага вафо қилишингиз вожиб. Шу ўтганларни Аллоҳ қаттиқ тайинлаб буюрди. Шоядки, оқибатни ўйлаб иш қилсангизлар.

Аллоҳ сизларга залолат йўлларига эргашишни ҳаром қилди. Аллоҳнинг тўғри йўлига эргашишингиз вожиб. Залолат йўллари сизларни тафриқага ва ҳақ йўлдан узоқлашишга олиб боради. Аллоҳ сизларга тавсия қилган, буюрган иш Аллоҳнинг тўғри йўлига эргашмоғингиздир. Шоядки, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилсангизлар.

Мазкур хабарлардан кейин Биз Мусога унинг қилган пухта амалини муносиб тақдирлаш, динида керакли бўлган ҳар бир нарсани баён қилиб бериш, ҳаққа ундаш ва марҳамат кўрсатиш тарзида Тавротни берганимиз ҳақида хабар берурмиз.

Қуръон Биз нозил қилган энг баракали китобдир. Зеро, у ҳам диний ва ҳам дунёвий манфаатларни ўз ичига олади. Унда нозил қилинган ҳукмларга эргашингиз. Унга қарши чиқишдан эҳтиёт бўлингиз. Шояд, шунда раҳм қилинсангизлар.

Эй араб мушриклари: "Аллоҳ Таврот ва Инжилни олдинги яҳудий ва насронийларга нозил қилди, бизга эса китоб нозил қилмади ва биз уларнинг китобларини ўқий олмаймиз, чунки уларнинг тилларини билмаймиз", демасликларингиз учун (Биз Қуръонни нозил қилдик).

"Аллоҳ яҳудий ва насронийларга нозил қилганидек, бизга ҳам нозил қилганида биз улардан кўра кўпроқ амал қилган бўлар эдик", демасликларингиз учун сизларга Аллоҳ пайғамбарингиз Муҳаммад алайҳиссалом орқали Қуръонни ўз тилингизда нозил қилди. Қуръон очиқ ҳужжат, ҳақни кўрсатиб турувчи маёқ ва уммат учун раҳматдир. Энди арзимас баҳоналарни рўкач қилавермангиз, ноҳақ сабаблар кўрсатавермангиз. Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқариб, улардан юз ўгирган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ. Оятларимиздан юз ўгирганларни қилмишларига яраша жазолаб, дўзахга солурмиз ва қаттиқ азобга гирифтор қилурмиз.

Ҳақни ёлғонга чиқараётганлар нималарни кутмоқдалар? Улар ўлим фариштаси келиб, жонларини олишини ёки охиратда, ҳақ билан ноҳақ ажрим қилинадиган кунда Парвардигорингиз келиб, улар устидан Ўз ҳукмини ўқишини ёхуд Қиёмат аломатлари содир бўлишини кутмоқдалар. Қуёшнинг машриқдан эмас, мағрибдан чиқиши каби Қиёмат аломатлари зоҳир бўлганидан кейин иймонсизнинг иймон келтириши ҳам, амалсизнинг амал қилиши ҳам фойда бермайди. Эй Пайғамбар, ҳақни ёлғонга чиқараётган мушрикларга айтинг: "Шу ишлардан бирини кутаверинглар. Биз ҳам кутамиз".

Эй Пайғамбар, динини бўлакларга ажратиб, айрим бўлакларини олиб, қолганини ташлаб, гуруҳ-гуруҳларга бўлиниб кетган яҳудий ва насронийларга сизнинг ҳеч қандай алоқангиз йўқ. Уларнинг залолатидан сиз поксиз. Сизнинг вазифангиз уларни огоҳлантириб қўйиш, холос. Уларнинг ишини Аллоҳга ташлаб қўяверинг. Парвардигорингизнинг ўзи Қиёмат кунида уларнинг бу дунёда қилиб ўтган ишларини юзларига солиб, жазосини бергай.

Қайси бир мўмин Қиёмат кунига бир яхшилик билан келса, Аллоҳ уни ўнта қилиб кўпайтириб беради. Бир ёмонлик билан келса, ўша ёмонликка яраша жазо олади, холос. Ёмонлик оғир-енгиллик жиҳатидан ҳам, катта-кичиклик жиҳатидан ҳам кўпайтирилмайди. Улар Қиёмат кунида зулмга йўлиқмайдилар. Яъни, улар қилган яхшиликларнинг савоби камайтирилмайди, ёмонликларнинг жазоси эса кўпайтирилмайди.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни ёлғонга чиқараётган мушрикларга айтинг: "Парвардигорим мени тўғри йўлга бошлаб қўйган. У дунё ва охират манфаатлари устига қурилган дин йўлидир. У ҳақ тарафида турган ва мушриклардан бўлмаган Иброҳим миллатидир".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Намозим, Аллоҳ учун ва Аллоҳ номига сўйган қурбонлигим, ҳаётим ва мамотим, ҳамма-ҳаммаси барча махлуқотни яратган ёлғиз Аллоҳ учундир".

Аллоҳ ҳар қандай нуқсондан покдир. Шериксиздир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Аллоҳ мени мана шу ширк аралашмаган тавҳидга буюрди ва мен бу уммат ичидаги энг биринчи бўйсунувчиман.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳдан бошқа парвардигор излайми? Ҳолбуки, У Зот ҳар қандай нуқсондан покдир. Олийдир. Ҳамма нарсанинг парвардигоридир. У ўша сизлар ибодат қилаётган, қўлидан фойда ҳам, зарар ҳам келмайдиган маъбудаларнинг ҳам парвардигоридир. Пировардда Қиёмат кунида қайтиб борар жойингиз ҳам Ўша Зотгадир. Ўшанда бу дунёда дин борасидаги қилиб ўтган ихтилофларингизни юзингизга солур.

Ер юзини обод қилишингиз учун сизларни олдингиларнинг давомчиси қилиб қўйган ҳам Аллоҳдир. Яратилиш жиҳатидан ҳам, ризқ жиҳатидан ҳам, бошқа соҳаларда ҳам айримларингизни айримларингиздан бир неча даража устун қилди. Сизларни шу билан синади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тез жазо бергувчидир. Келиши керак бўлган нарсанинг замони яқиндир. Аллоҳ бандаларидан тавба қилганларини Кечиргувчидир, уларга Меҳрибондир.