Uzbek Mokhtasar — A'rof 7:1 – Yunus 10:109

Алиф. Лаам. Мийм. Соод. "Бақара" сурасида бўлгани каби бу сура ҳам шундай ҳарфлар билан бошланяпти.

Эй Пайғамбар, Қуръони карим сизга нозил қилинган китобдир. Ундан кўнглингиз тўқ бўлсин. Қалбингизда унга нисбатан заррача шубҳа, торлик қолмасин. Аллоҳ уни сизга одамларни огоҳлантиришингиз, у билан ҳужжатни барпо қилишингиз, мўминларга эслатмалар беришингиз учун нозил қилди. Зеро, эслатмалардан фақат мўминларгина фойдалана оладилар.

Эй одамлар, Парвардигорингиз сизга нозил қилган Китобга ва Пайғамбарингизнинг суннатига эргашингиз. Ўзингизга дўст деб кўраётганингиз шайтонларга ва ёмон раҳнамоларга эргашмангиз. Ўзингизга нозил қилинган ҳақни қўйиб, ўшаларни дўст тутасизлар. Уларнинг васвасаларига алданасизлар. Сизлар ҳақни жуда кам эслайсизлар. Етарлича эслаганингизда ҳеч нарсани ҳақдан устун қўймаган ва Пайғамбарингиз олиб келган ваҳийга эргашган, унга амал қилган, ундан бошқасини эса тарк қилган бўлар эдингиз.

Қанча-қанча ўлкаларни куфру залолатига маҳкам ёпишиб олганлари сабабли Ўз азобимиз билан ҳалок қилдик. Кеча бўлсин, кундуз бўлсин, Бизнинг қаттиқ азобимиз улар ғафлатдалик пайтларида нозил бўлди. Азобни ўзларидан даф қила олмай қолдилар. Ўша ишонган худолари ҳам уларга асқотмади.

Азоб нозил бўлганидан кейин Аллоҳга куфр келтириш билан ўзларига ўзлари зулм қилганларига иқрор бўлдилар.

Қиёмат куни элчиларимизни юборган одамлардан пайғамбарларнинг даъватига қандай жавоб берганлари ҳақида албатта сўраймиз. Пайғамбарларни ҳам етказиши лозим бўлган хабарни етказганлари ва қавмлари қандай жавоб берганлари ҳақида албатта сўроққа тутамиз.

Ҳамма одамларга шу дунёда қилиб ўтган ишларини қисса қилиб берамиз. Уларнинг ҳамма ишларини кўриб-билиб турган эдик. Биздан ҳеч нарса яширин қола олмас. Биз ҳар лаҳзада уларнинг устида ҳозиру нозир эдик.

Қиёмат куни амаллар тарозига қўйилади. Ҳаммаси ўта адолат билан, заррача зулму жабр аралашмасдан тортилади. Кимнинг яхши амаллари оғир келса, нажот топиб, мурод-мақсадига етади.

Кимнинг ёмон амаллари оғир келса, Аллоҳнинг оятларини инкор қилганлари туфайли Қиёмат куни муваффақиятсизликка учраб, ҳалокат чоҳига қулайдилар.

Эй Одам болалари, сизларга заминни қароргоҳ қилиб, яшаш учун ҳамма қулайликларни муҳайё қилиб қўйгандик. Бунинг учун Аллоҳга шукр қилишингиз керак эди. Лекин сизларнинг шукрингиз жуда кам бўлди, етарлича бўлмади.

Эй инсонлар, отангиз Одамни яратиб, унга энг гўзал суратни, энг келишган қоматни бердик. Кейин унга ҳурмат кўрсатиб, фаришталарга унга сажда қилишни буюрдик. Ҳаммалари буйруққа бўйсуниб, сажда қилдилар. Фақат Иблис мутакаббирлик ва қайсарлик қилиб, сажда қилишдан бош тортди.

Аллоҳ таоло Иблисни койиб: "Одамга сажда қил, деган буйруғимга нега бўсунмадинг, бу ишдан сени нима қайтарди?", деб сўради. Иблис Парвардигорига шундай жавоб берди: "Бу ишдан мени ундан афзаллигим қайтарди. Мени ўтдан яратдинг, уни эса лойдан. Ўт лойдан улуғроқ".

Шунда Аллоҳ деди: "Жаннатдан туш. У сен катта кетадиган жой эмас. У яхшиларнинг, покларнинг жойидир. Энди сенинг жаннатда туришга ҳаққинг йўқ. Энди сен, эй Иблис, гарчи ўзингни улуғлардан ҳисобласанг-да, хор ва ҳақир бўласан.

Иблис деди: "Парвардигорим, менга қайта тирилиш кунига қадар муҳлат бер. Токи, қўлимдан келганча уларни йўлдан оздирай".

Аллоҳ деди: "Эй Иблис, сен ҳамма халқ ўлиб, ёлғиз Яратувчининг Ўзи қолган пайтида Сур карнайига биринчи дам урилгунига қадар муҳлат берилганлар қаторидасан".

Иблис деди: "Менинг тақдиримга адашувни ёзганинг сабабли Одамга сажда қилиш ҳақидаги буйруғингга бўйсунмаган эдим. Энди мен Одам болаларининг Сенинг тўғри йўлингга юрадиган йўлларида туриб оламан-да, Сен мени оздирганинг каби уларни мен Сенинг йўлингдан оздираман".

"Кейин эса уларни охиратдан бездириш, дунёга қизиқтириш, дилларига шубҳалар солиш ва шаҳватларни чиройли қилиб кўрсатиш учун ҳамма тарафларидан келаман. Ўшанда, эй Парвардигорим, уларнинг қалбларига куфрни солганим туфайли кўпларини Сенга шукр қилгувчилардан топмассан".

Аллоҳ деди: "Эй Иблис, жаннатдан хор бўлиб, Аллоҳнинг раҳматидан қувилиб чиқ. Қиёмат куни жаҳаннамни сен ва сенга эргашганлар, Парвардигорига осийлик қилиб, сенга итоат этганлар билан тўлдираман".

Аллоҳ Одамга деди: "Эй Одам, сен ва аёлинг Ҳаво жаннатда яшайверинглар. Ундаги пок неъматлардан истаганингизча тановул қилаверинглар. Фақат мана бу дарахтдан еманглар. (Аллоҳ бир дарахтни тайин қилди) Мен тақиқлаганимдан кейин ҳам ундан есангизлар, Аллоҳнинг ҳадларидан ошган ҳисобланасизлар".

Шайтон уларнинг беркитилган авратларини очиб юбориш учун васваса қилиб, шундай деди: "Аллоҳ сизларнинг фаришталарга айланиб, жаннатда абадий қолиб кетишингизни истамагани учун сизларга бу дарахтдан тановул қилишни ман қилди".

Аллоҳнинг номига қасам ичиб: "Эй Одам ва Ҳаво мен бу гапим билан сизларга насиҳат қиляпман, холос", деди.

Уларни алдов ва найранг билан йўлдан оздириб, мартабаларини тушириб юборди. Улар ман қилинган дарахтдан тановул қилишгач, авратлари очилиб қолди. Жаннатдаги дарахтларнинг барглари билан авратларини тўса бошладилар. Шунда Парвардигор уларга нидо қилиб, шундай деди: "Сизларга бу дарахтдан ейишни ман қилмаганмидим? Сизларга шайтон ғирт душмандир, демаганмидим?"

Одам ва Ҳаво деди: "Парвардигоро, сен ман қилган дарахтдан тановул қилиб, ўзимизга ўзимиз жабр қилдик. Энди Ўзинг гуноҳларимизни кечириб, Ўз раҳматинг ила раҳм этмасанг, дунёю охиратимиздан айрилиб, зиён кўргувчилардан бўлиб қоламиз".

Аллоҳ Одам, Ҳаво ва Иблисга деди: "Жаннатдан ерга тушингиз. Энди бир-бирингизга душмансиз. Маълум муддат сизлар учун замин қароргоҳ бўлиб, ундан фойдаланиб турасизлар".

Аллоҳ Одам, Ҳаво ва уларнинг зурриётига қарата деди: "Заминда Аллоҳ тақдир қилган муддат миқдорида яшайсизлар. Ўласизлар ва унга дафн қилинасизлар. Кейин қайта тирилиб, қабрларингиздан чиқасизлар".

"Эй Одам болалари, авратларингизни ёпиб юришингиз учун сизларга зарурий либосни ҳам, одамлар орасида гўзал бўлишингиз учун камолот либосини ҳам нозил қилдик. Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилишда ўз ифодасини топган тақво либоси ҳиссий либосдан яхшироқ. Либос ҳақидаги бу гаплар Аллоҳнинг қудратига далолат қиладиган оят-аломатлар жумласидандир. Шояд, У Зотнинг неъматларини эслаб, шукр қилсангизлар.

"Эй Одам болалари, авратни тўсадиган ҳиссий либосни ёки тақво либосини тарк қилишни чиройли қилиб кўрсатаётган шайтоннинг васвасасига учманглар. У ота-онангизга ман қилинган дарахтдан тановул қилишни чиройли қилиб кўрсатиб, уларни йўлдан оздирганди. Натижада улар жаннатдан қувилгандилар ва авратлари очилиб қолганди. Шайтон ва унинг зурриёти сизларни кўриб турадилар. Сизлар эса уларни кўрмайсизлар. Ундан ва унинг зурриётидан эҳтиёт бўлишингиз лозим. Биз шайтонларни Аллоҳга иймон келтирмайдиганларга дўст қилдик. Аммо улар солиҳ амалларни қиладиган мўминларга қарши йўл топа олмаслар.

Мушриклар ширк келтириш ва Байтуллоҳни яланғоч тавоф қилиш каби ўта оғир гуноҳларни қиладилар-да, ортидан, ота-боболаримиз шундай қилардилар, уларга Аллоҳ шундай қилишни буюрган экан, дея важ-карсонлар кўрсатидилар. Эй Муҳаммад, уларга раддия билдириб, шундай деб айтинг: "Аллоҳ гуноҳларга буюрмайди. Гуноҳлардан қайтаради. Бундай даъвони қилишга қандай ҳаддингиз сиғди? Эй мушриклар, Аллоҳ шаънига билиб-билмасдан ёлғон туҳматларни гапирасизларми?"

Эй Муҳаммад, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳ бузуқлик ва гуноҳга эмас, адолатга буюради. Хусусан, масжидларда холис Ўзигагина ибодат қилишга буюради. Ихлосу тоат ила ёлғиз Ўзигагина дуо қилишга буюради. Сизларни йўқдан бор қилганидек, яна бир марта қайта тирилтиради. Йўқдан бор қилишга Қодир Зот қайта тирилтиришга ҳам қодир".

Аллоҳ одамларни икки гуруҳга бўлди. Биринчи гуруҳга ҳидоят йўлларини очиб, ундаги тўсиқларни олиб ташлади. Шу билан улар ҳидоят топдилар. Иккинчи гуруҳнинг эса ҳақ йўлдан адашиб, йўлдан озиши муқаррар бўлди. Чунки улар Аллоҳни қўйиб, шайтонларни дўст тутдилар. Нодонларча уларга эргашдилар ва улар ҳақида тўғри йўлга ҳидоят топганлар, деган гумонда бўлдилар.

Эй Одам болалари, авратингларни ёпадиган, намоз ва тавоф онида эса сизларни гўзал қилиб кўрсатадиган тоза либосларни кийинглар. Аллоҳ ҳалол қилган неъматлардан еб-ичинглар. Бу ишда ҳаддан ошманглар. Ҳалолдан ҳаромга ўтиб кетиб қолманглар. Аллоҳ ҳаддан ошганларни ёқтирмайди.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ ҳалол қилган либослар ва хуш неъматларни ҳаром қиладиган мушрикларга айтинг: "Сизларни безаб турган либосни сизларга ким ҳаром қилди? Сизларга Аллоҳ ризқ қилиб берган хуш неъматларни, ейимликлар ва ичимликларни ким ҳаром қилди?" Эй Пайғамбар, айтинг: "Бу хуш неъматлар бу дунёда мўминлар учундир. Мўминларга аталган неъматларга бошқалар бу дунёда шериклик қилсалар ҳам Қиёматда шериклик қила олмайдилар. Охиратда мўминларга аталган неъматлар фақат уларгагина хос бўлади. Кофир унга шерик бўла олмайди. Чунки жаннат кофирларга ҳаромдир". Биз оятларни идрок қиладиганлар учун мана шундай муфассал баён қиламиз. Зеро, идрок қила оладиганларгина улардан фойдалана оладилар.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ ҳалол қилган неъматларни ҳаром қиладиган анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳ бандаларига энг қабиҳ гуноҳ саналмиш яширин ва ошкора бузуқликларни, барча гуноҳ ишларни, одамларнинг қони, моли ва обрўларига золимона тажовуз қилишни, Аллоҳга бошқани шерик қилишингизни, Аллоҳ шаъни, номлари, сифатлари ва шариати ҳақида билиб-билмай ножўя гапларни айтишингизни ҳаром қилди".

Ҳар бир авлоднинг бир белгиланган муддати, ажали бордир. Тақдир қилинган ажали келса, уни бир лаҳзага бўлсин, олдга ҳам, ортга ҳам сура олмайдилар.

Эй Одам болалари, сизларга Мен тарафимдан ўз қавмингиздан бўлган пайғамбарлар келиб, Мен нозил қилган китобларимни тиловат қилиб берсалар, уларга итоат этинглар, олиб келган ҳукмларига амал қилинглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан қўрқадиган, солиҳ амаллар қиладиган зотлар учун Қиёмат кунида ҳеч қандай хавф-хатар йўқдир. Улар бу дунёда эриша олмай қолган насибаларига хафа ҳам бўлмайдилар.

Оятларимизга ишонмаган, уларни ёлғонга чиқарган ва пайғамбарлар олиб келган ҳукмларга амал қилишдан ўзларини катта олган кофирлар эса дўзахга ошно бўлиб, у ерда абадий қолажаклар.

Аллоҳга ёлғон тўқиб, ширк келтирган, У Зотдан нуқсон излаган, У Зот айтмаган гапни айтди деган, У Зотнинг тўғри йўлига бошлайдиган оятларини ёлғонга чиқарган одамдан кўра золимроқ кимса йўқ! Бундай разил сифатларга эга бўлганлар бу дунёда ўзларига лавҳул-маҳфузда битилган насибаларини олаверадилар. Кейин ўлим фариштаси ва унинг ёрдамчилари уларнинг жонларини олгани келганларида уларни койиб, шундай дейдилар: "Аллоҳни қўйиб, бошқаларга ибодат қилгандингиз? Қани энди ўша худоларингиз? Уларни чақиринг, сизларга ёрдам берсинлар". Шунда мушриклар фаришталарга: "Биз сиғинган худоларимиз биздан юз ўгириб кетишди, уларнинг қаёқдалигини билмаймиз", дея ўзларининг кофир бўлганларига иқрор бўладилар. Аммо у пайтда бу иқрорлари фойда қилмайди, аксинча, ўзларига қарши ҳужжат бўлади.

Уларга фаришталар дедилар: "Эй мушриклар, олдинги куфру залолатда ўтган инсу жиндан иборат умматлар қаторида дўзахга кирингиз". Қайси брир уммат унга кирар экан, ўзидан олдинги ўтган шеригини лаънатлай бошлайди. Ҳаммалари учрашиб, бир жойга жам бўлганларида кейинги кирган тобелар олдинги кирган пешволарни кўрсатиб: "Парвардигоро, анави пешволар бизга залолат йўлини чиройли қилиб кўрсатиб, ҳидоят йўлидан оздирганлари туфайли уларга азобингни икки баробар қилиб бер", дерлар. Аллоҳ уларга раддия билдириб, шундай дейди: "Сизлардан ҳар бир тоифага икки баробар азоб бор. Лекин сизлар буни билмассизлар, идрок қила олмассизлар".

Пешволар тобеларига дейдилар: "Эй тобелар, сизларда азобни енгиллатадиган ҳеч қандай фазл йўқ. Чунки ноҳаққа эргашиш борасидаги узрингиз эмас, қилган амалларингиз эътиборга олинади. Бас, худди бизга ўхшаб қилиб ўтган куфру гуноҳларингизга яраша азобни татийверинглар".

Очиқ оятларимизни ёлғонга чиқариб, уларга бўйсунишдан ўзларини катта олганлар ҳамма эзгуликлардан маҳрумдирлар. Уларга тириклигида ҳам, ўлганидан кейин ҳам само эшиклари очилмас ва улар то туя игнанинг тешигидан ўтмагунича ҳеч қачон жаннатга кирмаслар. Энг катта ҳайвонлардан бири туянинг энг кичик жой бўлмиш игнанинг тешигидан ўтиши амри маҳолдир, амалга ошмайдиган ишдир. Демак, уларнинг жаннатга кириши ҳеч қачон амалга ошмайди. Гуноҳлари жуда катталашиб кетган кимсаларни Аллоҳ мана шундай жазолайди.

Ҳақни ёлғонга чиқарган ўша мутакаббирларнинг остларига соладиган тўшаклари жаҳаннам, устларига ёпадиган ёпинчиқлари эса олов бўлади. Биз куфру саркашлиги билан Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошадиганларни мана шундай жазолаймиз.

Парвардигорига иймон келтириб, қўлларидан келганча (Аллоҳ ҳеч кимга қўлидан келмайдиган ишни буюрмайди) яхши амалларни қиладиганлар жаннатга кирадилар ва у ерда абадий қоладилар.

Жаннат неъмати тўла бўлиши учун Аллоҳ уларнинг қалбларидан нафрат ва гинани олиб ташлайди. Жаннатнинг остидан анҳорлар оқиб ўтади. Улар неъматни берган зот Аллоҳ эканини эътироф этиб: "Бизни мана шундай неъматларга эриштирган солиҳ амални қилишга муваффақ айлаган Аллоҳга ҳамд бўлсин, агар Аллоҳ муваффақ қилмаганида ўзимизча унга йўл топа олмаган бўлар эдик, Парвардигоримизнинг элчилари ҳеч қандай шак аралашмаган, хушхабари-ю огоҳлантириши чин бўлган ҳақни олиб келдилар", дейдилар. Шунда бир жарчи уларга шундай нидо қилур: "Дунёдалик пайтингизда сизларга пайғамбарларим хабарини берган бу жаннат Аллоҳ ризоси учун қилган яхши амалларингизнинг мукофоти - оқибатидир".

Жаннат аҳли жаннатга кириб, дўзах аҳли эса дўзахга тушиб, ҳаммалари ўз жойларини эгаллаб бўлганларидан кейин жаннатда абадий қолаётганлар дўзахда абадий қолаётганларга хитоб қилиб: "Биз Парвардигоримиз бизга ваъда қилган жаннатга чиндан эришдик, эй кофирлар, сизлар ҳам Парвардигорингиз огоҳлантирган дўзахга чиндан йўлиқдингларми?" дея нидо қиладилар. Кофирлар: "Бизни огоҳлантирилган дўзахга чиндан йўлиқдик", деб жавоб берадилар. Шунда бир жарчи жар солиб, Аллоҳга дуо қилиб, шундай дейди: "Золимлар Аллоҳнинг раҳматидан қувилсинлар. Уларга дунё ҳаётида раҳмат эшиклари очилганди, улар эса юз ўгириб кетгандилар".

Ўша золимлар ўзлари ҳам Аллоҳнинг йўлидан юз ўгиргандилар, бошқаларни ҳам ундан юз ўгиришга мажбур қилардилар. Улар ҳақ йўлнинг жуда оғир, машаққатли бўлишини, одамлар у йўлни тутмасликларини истардилар. Айни пайтда улар охиратга ҳам куфр келтириб, унга тайёргарлик қилмас эдилар.

Бу, икки гуруҳ - жаннатийлар ва дўзахийлар орасида бир баланд тўсиқ бўлиб, унинг номи аърофдир. Яхши амаллари билан ёмон амаллари тенг келиб қолган одамлар шу тўсиқ устида турадилар. Улар жаннатийларни оқ юзли бўлиши каби белгиларидан, дўзахийларни ҳам қора юзли бўлиши каби белгиларидан танийдилар ва жаннатийларга эҳтиром кўрсатиб: "Сизларга тинчлик-саломатлик бўлсин", дейдилар. Бу пайтда аърофдагилар ҳали жаннатга кирмаган бўладилар. Улар Аллоҳнинг раҳмати ила жаннатга киришдан умидвор бўлиб турадилар.

Аърофдагиларнинг кўзлари дўзахийларга тушиб, уларнинг азоб чекаётганини кўрсалар, Аллоҳга дуо қилиб: "Парвардигоро, бизни куфр ва ширк келтирган золим қавм сафида қилиб қўймагин", дейдилар.

Аърофдагилар дўзахий кофирларни юзи қоралиги ва кўзлари кўкариб кетганидан таниб, уларга нидо қилиб шундай дейдилар: "Мол-давлат ва одам сонининг кўплиги сизларга асқотмабди-ку. Ўзингизни катта олиб, мутакаббирлик қилиб ҳақдан юз ўгирганингиз сизларга ёрдам бермабди-ку".

Аллоҳ кофирларни койиб, уларга мўминларни кўрсатиб, шундай дейди: "Уларга Аллоҳнинг раҳмати етмайди, деган одамларингиз мана шуларми?!" Кейин мўминларга қарата: "Эй мўминлар, жаннатга киринглар, энди келгусида сизларга ҳеч қандай хавф-хатар йўқдир, бу ердаги неъматларни кўриб, дунё ҳаётида эришолмай қолган насибаларингизга хафа ҳам бўлмайсизлар", дейди.

Дўзахийлар жаннатийларга илтимос билан нидо қилиб: "Эй жаннатийлар, сув ва Аллоҳ сизларга ризқ қилиб берган таомдан бизга ҳам оқизиб қўйинглар", дейдилар. Шунда жаннатийлар: "Аллоҳ сув ва таомни сизларга куфр келтирганингиз туфайли ҳаром қилди, биз сизларга Аллоҳ ҳаром қилган нарса билан ҳеч қачон ёрдам бермаймиз", деб жавоб берадилар.

Ўша кофирлар динини ҳазил-мазах қилиб олгандилар, дунё ҳаёти ва унинг зебу зийнатларига алдангандилар. Улар охиратни ўйламаганлари, ёдга олмаганлари, унга тайёргарлик қилмаганлари, Аллоҳнинг ҳужжатларини ҳақ эканини била туриб инкор қилганлари учун мана энди Қиёмат куни Аллоҳ ҳам уларни эсламайди.

Биз мана шу Қуръонни келтирдик. У Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган китобдир. Биз уни илм асосида баён қилдик. У мўминларни рушду ҳидоятга бошлайдиган муршид ва дунё-ю охират яхшилигини ўзида мужассам этгани билан улар учун бир раҳматдир.

Кофирлар яқинда юз бериши муқаррар бўлган аламли азобдан ўзга нарсани кутмайдилар. Охиратда уларнинг борар жойлари ўша азобдан ўзга нарса бўлмайди. Уларга олдиндан айтилаётган азоб ҳам, мўминлар учун айтилаётган савоб ҳам ўша кунда келади. Ўшанда бу дунёда Қуръонни унутганлар ва унга амал қилмаганлар: "Парвардигоримизнинг пайғамбарлари бирон шубҳа аралашмаган ҳақни олиб келган эканлар, уларнинг Аллоҳ тарафидан экани ҳам аниқ экан, қанийди бир шафоатчилар бўлиб, бизни Аллоҳнинг азобидан асраб қолсалар, қанийди биз дунё ҳаётига қайтарилсагу ёмонликлар ўрнига яхшиликлар қилсак", деб қоладилар. Бу кофирлар келтирган куфрлари касофатидан ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар, Аллоҳни қўйиб, худо қилиб олган маъбудлари қораларини ҳам кўрсатмайдилар, заррача асқотмайдилар.

Эй одамлар, Парвардигорингиз осмонлару ерни олти кунда йўқдан бор қилган, кейин эса Ўзининг жалолатига лойиқ бир тарзда (биз унинг қандайлигини билмаймиз) Аршга кўтарилган, кеча зулматини кундуз ёруғлиги ила, кундуз ёруғлигини эса кеча зулмати ила кетказадиган Аллоҳдир. Кеча билан кундуз тинимсиз алмашиб турадилар. Бири кетса, бири келади. У Зот қуёшни яратди, ойни яратди, юлдузларни Ўз амрига бўйсунадиган қилиб яратди. Огоҳ бўлингки, ҳамма яратиш ёлғиз Аллоҳникидир. Ундан ўзга яратувчи йўқдир. Ҳамма амру фармон ҳам ёлғиз Уникидир. У Зотнинг яхшилиги ва эҳсони беҳисобдир. Ўзи жалол ва камол сифатлари ила тавсифланмишдир. У оламлар Парвардигоридир.

Эй мўминлар Парвардигорингизга ўзингизни тўла хор тутиб, эгилиб, тавозе билан яширин ва ошкора дуо қилингиз. Дуо қилишда риёдан, ширкдан қочиб, ихлосни маҳкам тутингиз. У Зот дуо қилаётган банданинг Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошишини ёқтирмайди. Ҳаддан ошишнинг энг чўққиси мушрикларга ўхшаб, У Зотдан ўзгага дуо қилмоқдир.

Аллоҳ пайғамбарлар юбориш билан ер юзини ислоҳ қилганидан кейин ёлғиз Аллоҳгагина иатоат қилиш билан обод бўладиган заминни гуноҳлар билан бузманглар. Аллоҳга дуо қилаётганингизда У Зотнинг азобидан қўрқувни ва савобидан умидворликни ҳис этиб туринглар. Аллоҳнинг раҳмати муҳсинларга (ишни пухта қилувчиларга) яқиндир. Шундай экан, ўшалардек бўлинглар.

Ёмғир ҳақида хушхабар элтувчи шамолларни юборган зот ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳдир. Бу шамоллар сув тўла оғир булутларни кўтарадилар ва Биз ўша булутлар билан қуриб қолган шаҳарни суғорамиз ҳамда турли хил меваларни чиқарамиз. Ўлик ердан тирик меваларни чиқарганимиз каби ўликларни ҳам қабрларидан тирилтириб чиқарамиз. Шоядки, эй одамлар, Аллоҳнинг қудратини, гўзал санъатини ва ўликларни тирилтиришга қодир эканини эсласангизлар.

Серҳосил ердан Аллоҳнинг изни ила кўп яхши экинлар чиққани каби насиҳатга қулоқ соладиган мўминдан ҳам яхши амаллар содир бўлади. Шўр ердан бир тузукроқ экин етишиб чиқиши даргумон бўлганидек, насиҳатга қулоқ солмайдиган кофирдан ҳам бирон фойдали иш содир бўлиши даргумон. Биз Аллоҳнинг неъматларига шукр қиладиган, куфр келтирмайдиган ва Парвардигорига итоат этадиган қавмга ҳақни исботлаб бериш учун ҳужжатларни мана шундай хилма-хил қилиб келтирамиз.

Бир Нуҳни қавмига пайғамбар қилиб юбордик. У қавмини Аллоҳнинг Ўзигагина сиғиниб, Ундан бошқага ибодат қилмасликка даъват қилди ва шундай деди: "Эй қавмим, ёлғиз Аллоҳга ибоат қилингиз. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Эй қавмим, саркашлик билан кофирлигингизда қолаверадиган бўлсангиз, улуғ куннинг азобига гирифтор бўлиб қолишингиздан хавотирдаман".

Унга қавмининг катталари, улуғлари дедилар: "Эй Нуҳ, кўряпмизки, сен тўғри йўлдан анча узоқлаб кетгансан".

Нуҳ уларга деди: "Мен сизлар ўйлагандек адашган эмасман. Мен Парвардигорим тарафидан келган ҳидоятда барқарорман. Мен ўзимнинг, сизларнинг ва бутун оламларнинг Парвардигори бўлмиш Аллоҳ тарафидан сизларга юборилган пайғамбарман".

Сизларга Аллоҳ менга ваҳий қилган рисолатни етказаман. Сизларни Аллоҳнинг буйруқларига бўйсуниш ва унинг натижасида келадиган савобга тарғиб қилиш ҳамда Аллоҳнинг тақиқларидан қайтариш ва унинг оқибатида юз берадиган жазодан, азобдан огоҳлантириш билан сизларга фақат эзгуликни соғинаман. Менга Аллоҳ ваҳий йўли билан таълим бергани учун сизлар билмаган нарсаларни биламан.

Ўзларингиздан бўлган бир одамнинг тилидан сизларга ваҳий ва насиҳат келса, шунга ажабланасизларми? Ахир у ўзларингизнинг орангизда катта бўлганди-ку. Бирон марта ёлғон гапирмаганди-ку, залолат йўлига юрмаганди-ку. У худди сизларга ўхшаган одам эди-ку. Таниб олиш қийин бўлган бошқа бир махлуқ эмасди-ку. У сизларни ҳақни ёлғонга чиқариб, осийлик қиладиган бўлсангизлар, Аллоҳнинг азобига гирифтор бўлишингиздан огоҳлантириш ҳамда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилишга чорлаш учун келган. У бу ишларни сизларга раҳм қилинишини кўзлаб, сизларнинг фойдангизни ўйлаб қилади.

Қавми унга иймон келтирмади. Уни ёлғончига чиқарди. Ўзларининг куфру залолатида давом этаверди. Шунда Нуҳ уларни ҳалок қилишини сўраб, Аллоҳга дуо қилди. Бас, Биз унинг ўзини ва у билан бирга бўлган мўминларни ғарқ бўлишдан асрадик. Оятларимизни ёлғонга чиқарганларни эса жазолаб, тўфонга ғарқ қилдик. Уларни қалби кўр эди. Ҳақни кўрмас эди.

Од қабиласига ўзларидан бўлган бир пайғамбарни юбордик. У Ҳуд алайҳиссаломдир. У деди: "Эй қавмим, ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ундан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилиб, азобидан қутулиб қолмайсизларми?"

Қавмининг Аллоҳга куфр келтирган ва пайғамбарини ёлғончига чиқарган катталари ва улуғлари дедилар: "Эй Ҳуд, сенинг ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилиш ва бут-санамларга ибодат қилмасликка даъват қилиш билан калатафаҳмлик ва енгилтаклик қилаётганингни жуда яхши биламиз. Сенинг пайғамбарман, деган даъвойинг ёлғон эканига ҳам шак-шубҳа қилмаймиз".

Ҳуд уларга раддия билдириб деди: "Эй қавмим, мен калтафаҳм ҳам, енгилтак ҳам эмасман. Аксинча, мен оламлар Парвардигори тарафидан юборилган пайғамбарман".

Сизларга тавҳид ва шариат каби Аллоҳ менга етказишни буюрган фармонларни, хабарларни етказаман. Сизларга фақат яхшиликни соғинаман. Бу ишда ишончлиман. Ўзимдан ҳам қўшмайман, олиб ҳам ташламайман.

Фаришта ё жин эмас, ўзларингизга ўхшаган бир кишининг тили орқали сизларга Парвардигорингиз тарафидан бир эслатма келса, ажабланасизми?! Куфри туфайли ҳалокатга учраган Нуҳ қавмининг ўрнига сизларни олиб келиб, заминни маскан қилиб бергани ҳамда кучли, бақувват, басавлат қилиб яратгани учун Парвардигорингизга ҳамд айтинг, шукр қилинг. Аллоҳнинг сизларга ато этган ҳисобсиз неъматларини эслангиз. Зора, хавф-хатардан холи бўлиб, мурод-мақсадингизга етсангиз.

Қавми унга деди: "Эй Ҳуд, бизга ота-боболаримиз ибодат қилиб келган маъбудларимизни тарк қилиб, ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишни буюриш учун келдингми?! Даъвойинг рост бўлса, ўша бизга ваъда қилаётганинг азобни келтир-чи.

Уларга Ҳуд шундай жавоб берди: "Аллоҳнинг азоби ва ғазабини ўзингизга вожиб қилиб олдингиз. Энди унинг содир бўлиши муқаррар. Мен билан ўзларингиз ва ота-боболарингиз худолар деб номлаб олган, аслида эса таги йўқ нарсалар бўлган бут-санамлар ҳақида тортишмоқчимисизлар?! Уларни худо қилиб олишингизга Аллоҳ ҳеч қандай ҳужжат нозил қилмаган. Энди ўзларингиз шошилтираётган азобни кутаверингиз. Мен ҳам сизлар билан кутаман. Унинг содир бўлиши муқаррар.

Биз Ҳуд алайҳиссалом ва у киши билан бирга бўлган мўминларни Ўз раҳматимиз ила саломат қилдик. Оятларимизни ёлғонга чиқарганларни эса таг-туги билан қириб ташладик. Улар мўминлар бўлмадилар. Аксинча, ҳақни ёлғонга чиқариб, азобга лойиқ кимсаларга айландилар.

Самуд қавмига унинг биродари Солиҳни юбордик. У ҳам Аллоҳни ягона деб билиш ва Унгагина ибодат қилишга даъват этди. Солиҳ деди: "Эй қавмим, ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилингиз. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Сизларга олиб келганим рисолатнинг ҳақлигига Аллоҳ тарафидан очиқ оят-ҳужжат келган. У харсанг тош ичидан чиқадиган туяда ўз ифодасини топган. Унинг ичадиган ўз вақти бор. Сизлар учун ҳам ичишга аниқ бир кун тайин қилинган. Уни тек қўйинглар. Аллоҳнинг ерида еб-ичиб юраверсин. Сизларга унинг оғирлик қиладиган жойи йўқ. Уни сизлар боқмайсизлар. Унга озор бермангиз. Тағин унга озор бериб қўйиб, ўзларингиз ҳам аламли азобга гирифтор бўлиб юрмангиз.

Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматини эслангиз. Од қавми куфру ёлғонга чиқариш каби жиноятлари туфайли ҳалокатга учраганларидан кейин заминни сизларга маскан қилиб берди. Сизлар унда умргузаронлик қилдингиз, мурод-мақсадларингизга етдингиз. Уй қуриш учун тоғлардан харсанг тошларни кесиб олиб, текис ерларда қасрлар қурдингиз. Аллоҳнинг неъматларини эслангиз. Зора У Зотга шукр қилсангиз. Ер юзида бузғунчилик қилмангиз, яъни, Аллоҳга куфр келтириш ва гуноҳлар содир этиш каби жиноятлардан тийилингиз.

Мўминларни заиф, бечораҳол санайдиган улуғлари ва раҳбарлари сўрадилар: "Эй мўминлар, Солиҳни ҳақиқатан Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбар, деб биласизларми?" Заиф, бечораҳол мўминлар шундай жавоб бердилар: "Биз Солиҳ олиб келган рисолатни тасдиқлаймиз, эътироф этамиз, унга эргашамиз ва шариатига амал қиламиз".

Шунда анави мутакаббирлар дедилар: "Эй мўминлар, биз сизлар тасдиқлаган нарсани инкор этамиз, унга ҳеч қачон иймон келтирмаймиз, унинг шариатига ҳеч қачон амал қилмаймиз".

Туяга озор бермасликка буюрилгандилар. Улар эса Аллоҳнинг буйруғини бажаришдан ўзларини катта олиб, айнан ўша туяни сўйдилар. Солиҳнинг огоҳлантирувини бўлмайдиган ишдек кўриб, унинг устидан кулиб: "Эй Солиҳ, сен ҳақиқатда Аллоҳнинг пайғамбарларидан бири бўлсанг, ўша бизни қўрқитаётган азобингни олиб кел-чи", дедилар.

Шунда ўзлари шошилтираётган азоб келди. Қаттиқ зилзила рўй берди. Юзларию тиззалари ерга қапишиб қолди. Ҳеч ким уларни ҳалокатдан қутқариб қола олмади.

Солиҳ алайҳиссалом қавмининг ҳидоятга келишидан умидини узганидан кейин улардан юз ўгириб: "Эй қавмим, Аллоҳ етказишимни буюрган рисолатни сизларга етказдим, сизларга қизиқтириб ҳам, огоҳлантириб ҳам насиҳат қилдим, лекин сизлар сизларга яхшиликни соғинадиган, ёмонликни раво кўрмайдиган насиҳатгўйни ёқтирмас экансизлар", деди.

Лутни эсланг. У қавмининг қилиғидан безор бўлиб деди: "Шу қадар қабиҳ, манфур ишни ўзингизга эп кўриб, бачабозлик қиласизларми?! Бу қадар разолатни сизлардан олдин бирон қавм қилган эмас!"

Сизлар шаҳватингизни қондириб олишда айнан шу иш учун яратилган аёллар қолиб, эркакларга яқинлик қиляпсизлар. Бу ишингиз ақлга ҳам, нақлга ҳам, табиатга ҳам тўғри келмайди. Сизлар оддий инсонийлик ҳаддидан ошиш ҳамда соғлом ақл ва покиза табиат тақозо қиладиган талабга жавоб бермаслик билан Аллоҳ белгилаб қўйган чегаралардан чиқиб кетяпсизлар.

Бузуқлик ва разолат гирдобига ғарқ бўлган қавм ҳақдан юз ўгириб: "Лут ва унинг оиласини юртингиздан қувиб юборинг, улар биз қилаётган ишлардан жирканяптилар, энди улар бизнинг орамизда қолишга нолойиқдирлар", дедилар.

Биз Лут ва унинг оиласини асраб қолдик ва уларга азоб келмасидан олдин тунда юртдан чиқиб кетишни буюрдик. Фақат хотини қавми билан бирга қолди ва улардек азобга гирифтор бўлди.

Уларнинг устига даҳшатли ёмғир ёғдириб, сопол тошларни отдик. Қишлоқни эса тўнтардик ва унинг оёғи осмондан бўлди. Эй Пайғамбар, Лутнинг жиноятчи қавми қандай оқибатга йўлиққани ҳақида фикр юритинг! Уларнинг оқибати ҳалокат ва доимий шармандалик бўлди-ку.

Мадян қабиласига ўз биродарлари Шуайб алайҳиссаломни юбордик. У деди: "Эй қавм, ёлғиз Аллоҳга ибодат қилингиз. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Сизларга Аллоҳ тарафидан олиб келганим рисолат Парвардигорим томонидан эканини тасдиқлайдиган очиқ ҳужжат келди. Одамларнинг ҳақларига риоя қилиб, тарозу ва бошқа ўлчовларни тўла қилинг. Айбини яшириб, камайтириб ёки алдов йўли билан савдо қилманг. Пайғамбарлар юборилиши билан эндигина обод бўлган ерни яна куфру маъсиятлар ила харобага айлантирманг. Шундай қилсангиз, ўзингизга яхши, ўзингизга фойда. Чунки бу ишда Аллоҳнинг тақиқларидан тийилиб, гуноҳларни тарк қилиш ҳамда Аллоҳнинг буйруқларини бажариш билан У Зотга яқинлашиш бордир.

Ҳар кўчанинг бошида туриб олиб, ўтган-кетганларнинг мол-давлатини талон-тарож қилмангиз, Аллоҳнинг йўлига юрмоқчи бўлганларнинг йўлини тўсмангиз. Мақсадингиз Аллоҳнинг йўлини оғир қилиб кўрсатиб, одамларни ундан бездириш бўлмасин. Аллоҳнинг неъматини эслаб, У Зотга шукр қилингиз. Оз сонли одамлар эдингиз, Аллоҳ сизларни кўпайтирди. Олдинги бузғунчиларнинг оқибати ҳақида фикр юритингиз. Ахир уларнинг оқибати ҳалокат ва харобалик бўлмаганмиди?!

Орангиздаги бир жамоа Парвардигорим тарафидан мен олиб келган рисолатга иймон келтирса, бошқа бир жамоа эса иймон келтирмаса, бас, эй ҳақни ёлғонга чиқарадиганлар, Аллоҳ орангизни ажрим қиладиган кунни кутингиз. Аллоҳ энг яхши ажрим қиладиган, энг адолатли ҳукм чиқарадиган Зотдир.

Шуайб алайҳиссаломга қавмининг мутакаббир боёнлари ва зодагонлари дедилар: "Эй Шуайб, ё сен динимизга қайтасан ёки сени тобеларингга қўшиб қишлоғимиздан қувиб соламиз". Шуайб бу гапдан ажабланиб: "Ноҳақлигингизни биламиз. Шунинг учун динингизни ёқтирмаймиз. Энди ўзимиз ёқтирмаган динга тобе бўлайликми?", деди.

"Сизларнинг куфру ширкингиздан Аллоҳ бизни саломат сақлаб турган бир пайтда биз яна уларга эътиқод қиладиган бўлсак, Аллоҳ шаънига ёлғон тўқиган бўлиб қоламиз-ку. Сизнинг ботил динингизга қайтишимиз ҳаргиз мумкин эмас. Фақат Аллоҳ хоҳласагина мумкин. Зеро, ҳамма У Зотнинг хоҳиш-иродасига бўйсунади. Парвардигоримиз ҳамма нарсани илм билан қамраб олган. Бирон нарса У Зотдан яширин эмас. Бизни тўғри йўлда собитқадам қилишини ва эгри йўллардан нажот беришини сўраб, ёлғиз Аллоҳгагина суянамиз. Парвардигоро, биз билан кофир қавмимиз ўртасида ҳақ ила ҳукм қилиб, мазлум ҳақ тарафдорларини тажовузкор золимлардан ғолиб айла. Парвардигоро, Сен Ўзинг энг яхши ҳукм қилгувчисан.

Шуайбнинг даъватидан юз ўгирган кофир боёнлар ва зодагонлар одамларга таҳдид қилиб: "Эй қавм, агар ота-боболарингиз динидан қайтиб, Шуайбнинг динига кирадиган бўлсангизлар, ўлдим деяверинглар", дедилар.

Уларни қаттиқ зилзила тутиб, тиззалари ва юзлари билан ерга қапишиб қолдилар ва ҳалок бўлдилар.

Шуайбни ёлғончига чиқарганларнинг ҳаммаси ҳалок бўлдилар. Гўё бу дунёга келмагандек, улардан ном-нишон қолмади. Мўминлар эмас, Шуайбни ёлғончига чиқарганлар ютқаздилар, зарар кўрдилар, молу жонларини қўлдан бой бердилар.

Кейин Шуайб алайҳиссалом улардан юз ўгириб: "Сизларга Парвардигорим буюрганини етказдим, насиҳат қилдим, сизлар эса қабул қилмадингизлар, кўрсатмаларимга бўйсунмадингизлар, энди мен қандай қилиб, икки оёғини бир этикка тиқиб, кофирлигида туриб олган қавм учун қайғурай", деди.

Қайси бир юртга бир пайғамбар юборсак ва унинг аҳолиси Биз юборган пайғамбарни ёлғончига чиқариб, кофир бўлсалар, кибру ҳаволаридан тушиб, Аллоҳга бўйсунишлари учун уларни бахтсизлик, камбағаллик, касаллик каби офатларга гирифтор қилдик. Ҳақни ёлғонга чиқарадиганларнинг оқибати борасидаги Аллоҳнинг бу қонуниятини эслатиш Қурайшга ва ҳар бир ҳақни тан олмайдиган кофирларга қаратилган огоҳлантирувдир.

Кейин эса бахтсизлик, касаллик каби офатларни бартараф этиб, уларга яхшилик, фаровонлик, тинчлик-омонликни инъом этдик. Шу билан одам сонлари ҳам, мол-давлатлари ҳам кўпайгандан-кўпайиб бораверди. Баданларига жир битганидан кейин яна ўзларидан кетиб: "Ҳали яхшилик, ҳали ёмонлик бўлиб туриши одатий ҳол, ота-боболаримизда ҳам шундай бўлган", дедилар. Улар мусибатнинг ибрат учун, неъматнинг эса истидрож учун берилишини англаб етолмадилар. Шундан сўнг Биз уларни тўсатдан, кутмаган жойларида азоб билан тутдик.

Биз элчиларимизни юборган юртлардаги одамлар улар олиб келган рисолатни рост билиб, Парвардигоридан куфру маъсиятни тарк этиш ва буйруқларини бажариш билан тақво қилганларида эди, уларга яхшилик эшикларини ҳар тарафдан очиб қўйган бўлар эдик. Лекин улар рисолатни рост билмадилар ва тақво қилмадилар. Аксинча, пайғамбарлари олиб келган хабарни ёлғонга чиқардилар. Бас, уларни шу қилган гуноҳлари туфайли тўсатдан азоб билан тутдик.

Хўш, ҳақни ёлғонга чиқарган бу бадбахтлар азобимиз тунда, ширин уйқуда ётганларида тўсатдан келишидан хотиржаммилар?

Ёки азобимиз куппа-кундузи, улар дунё ишларига банд бўлиб, бепарво юрган пайтларида келишидан хотиржаммилар?

Истидрож учун, яъни, янада кўпроқ гуноҳ қилишларига қўйиб бериб, Аллоҳ уларга муҳлат берди ҳамда куч-қувват ва кенг ризқ, мол-давлат ато этди. Хўш, энди ҳақни ёлғонга чиқарган бу бадбахтлар Аллоҳнинг макри ва махфий тадбиридан хотиржам бўлиб қолдиларми? Аллоҳнинг макридан фақат ўзини ўзи ҳалокат чоҳига отадиган бетавфиқларгина хотиржам бўладилар. Аллоҳ тавфиқ бериб қўйганлар эса У Зотнинг макридан қўрқиб, берган неъматларига алданиб қолмайдилар. Ўзларига кўрсатилаётган фазлу марҳаматнинг нечоғли буюклигини англаб, ўшанга яраша шукр қиладилар.

Ўзларидан олдингилар ҳалокатга учраганларидан кейин уларнинг ўрнига қолган кимсалар салафларининг аҳволи нима кечганидан ибрат олмасдан яна боягидек гуноҳлар қилиб юраверадиларми? Аллоҳ истаса, гуноҳлари туфайли уларга азоб юбориши мумкинлигини билмайдиларми? Шундай қилиш Аллоҳнинг қонунияти эканидан бехабармилар? Агар истаса, уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйиши ва натижада уларга ҳеч қандай насиҳат кор қилмай қолиши ҳам мумкин-ку!

Эй Пайғамбар, Биз шу юртлар, яъни, Нуҳ, Ҳуд, Солиҳ, Лут ва Шуайб қавмларининг юртлари ҳақида, уларнинг ҳақни ёлғонга чиқарганларию саркашликлари ҳақида ва натижада улар бошига тушган фалокату ҳалокат ҳақида сизга хабар беряпмиз. Токи, ундан кўнгил кўзи очиқлар ибратлансинлар, насиҳатлансинлар. Бу юртлардаги одамларга пайғамбарлари ўзларининг ҳақлигини исботлаб берадиган очиқ ҳужжатлар келтирдилар. Дастлаб ҳақни рад этиб, уни ёлғонга чиқарганлари туфайли Аллоҳ уларни иймонга ҳидоят қилмади. Аллоҳ пайғамбарларини ёлғонга чиқарган бу бадбахтларнинг ҳам, Муҳаммад алайҳиссаломни инкор қилган кофирларнинг ҳам қалбларини муҳрлаб қўйди. Энди улар иймонга йўл топа олмаслар.

Пайғамбарлар юборилган умматларнинг аксариятида аҳдга вафони, Аллоҳ буюрган амалларга риоя қилиш ва уларни бажариш ҳолатини топмадик. Аксинча, уларнинг Аллоҳга итоат этмаётганини кўрдик.

Мазкур пайғамбарлардан кейин Мусо алайҳиссаломни пайғамбар қилиб юбордик. У ўзининг ҳақиқий пайғамбар эканига очиқ ҳужжатлар келтирди. Қавми эса уни инкор қилиш ва унга куфр келтиришдан нарига ўтмади. Бас, эй Пайғамбар, Фиръавн ва унинг аъёнлари не аҳволга тушганлари ҳақида фикр юритинг. Аллоҳ уларни чўктириб ўлдирди. Ортидан эса уларни дунё ва охират лаънатига учратди.

Мусо пайғамбар бўлгач, Фиръавннинг олдига келиб: "Эй Фиръавн, мен ҳамма-ҳаммани яратган, бошқариб турадиган ва ҳамма-ҳамманинг подшоҳи бўлган Зот тарафидан юборилган пайғамбарман", деди.

Мусо деди: "Ўзим Аллоҳ тарафидан юборилганимдан кейин У Зот ҳақида фақат ҳақ гапни айтишга мен лойиқроқман-ку. Сизларга ўзимнинг пайғамбар эканимни исботлаб берадиган очиқ ҳужжатни келтирдим. Бас, мен билан Бани Исроилни зулму асирликдан озод қилиб юбор".

Фиръавн Мусога деди: "Сен ўзинг айтганингдек оят-аломат келтирган бўлсанг, қани даъвойинг рост бўлса, ўшани олиб кел-чи?"

Шунда Мусо асосини ерга отган эди, у ҳамманинг кўз ўнгида бир баҳайбат илонга айланди.

Қўлини кўйлаги остидан кўкрак тарафидан ёки қўлтиғининг остидан чиқарган эди, кўрган одамнинг кўзи қамашадиган даражада оппоқ бўлиб кўринди. (Бу оқлик песлик эмас, бошқача оқлик эди).

Боёнлар ва зодагонлар Мусонинг асоси илонга айланганини, қўли эса оппоқ бўлганини кўришгач: "Мусо ўта билимдон сеҳргардан бошқа нарса эмас", дедилар.

"У бу ишлари билан сизларни ерингиздан - Мисрдан чиқариб юбормоқчи бўляпти", дедилар. Кейин Фиръавн улар билан Мусони нима қилиш ҳақида маслаҳатлашиб: "Бу борада қандай маслаҳат берасизлар", деди.

Улар Фиръавнга дедилар: "Мусо ва унинг акасини қўйиб тургин-да, Миср вилоярларига одамлар юбориб, сеҳргарларни тўпла".

"Юборган одамларинг ҳамма моҳир, кучли сеҳргарларни олиб келсинлар", дедилар.

Фиръавн одамлар юбориб, сеҳргарларни тўплади. Сеҳргарлар келиб Фиръавндан, Мусодан ғолиб бўлсак, бизни мукофотлайсанми, деб сўрадилар.

Фиръавн шундай жавоб берди: "Ҳа, албатта сизларни мукофотлайман, тақдирлайман. Мусодан ғолиб бўлсангизлар, менинг энг яқин одамларимга айланасизлар".

Сеҳргарлар Мусодан ғолиб бўлишларига аниқ ишониб, такаббурлик ва каттазанглик билан: "Эй Мусо, сен олдин ташлайсанми ё биз олдин ташлайликми, сен танлайвер", дедилар.

Мусо ҳам Парвардигоридан мадад келишига аниқ ишониб, уларга парво ҳам қилмасдан: "Олдин сизлар ташлайверинглар", деди. Сеҳргарлар асолари ва арқонларини ташлаган эдилар, улар одамларнинг кўзини сеҳрлаб, ақл-идрокини олиб қўйиб, уларни қўрқитиб, ваҳимага солди. Хуллас, улар тамошабинларга кучли сеҳрни намойиш этдилар.

Шунда Аллоҳ пайғамбари ва калими Мусо алайҳиссаломга: "Эй Мусо, асойингни ташла", деди. Мусо асони ерга отди. Асо бир катта баҳайбат илонга айланиб, уларнинг одамлар кўзига илон бўлиб кўринган арқонлари ва асоларини ютиб юборди.

Шу билан ҳақ ўз бўйини кўрсатиб, Мусо алайҳиссалом олиб келган рисолатнинг ҳақлиги, сеҳргарларнинг сеҳри эса сохта экани аён бўлди.

Мусо ғалаба қозонди. Рақиблари эса мағлуб, хор бўлиб, бўйин эгишга мажбур бўлдилар.

Сеҳргарлар Аллоҳнинг қудрати нақадар буюклигини ва очиқ-равшан ҳужжатларни кўришгач, ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳга сажда қилиб ўзларини ерга ташладилар.

Сеҳргарлар дедилар: "Ҳамма махлуқотларни яратган Парвардигорга иймон келтирдик.

У Мусо ва Ҳорун алайҳимассаломнинг парвардигоридир. Маъбудликка ёлғиз Угина ҳақлидир".

Уларнинг Аллоҳга иймон келтирганидан ғазабланган Фиръавн таҳдид қилиб деди: "Менинг рухсатимсиз Мусога ишондингизми? Мусо олиб келган рисолатни тўғри билиб, унга иймон келтиришингиз шаҳар аҳолисини ундан чиқариб юбориш учун қилинган бир ҳийла-найрангдан бошқа нарса эмас. Эй сеҳргарлар, сизларни қандай жазо ва азоб кутаётганини яқинда билиб оласизлар".

"Ҳар бирингизнинг ўнг қўлингиз билан чап оёғингизни ёки чап қўлингиз билан ўнг оёғингизни кесаман. Ундан кейин эса бошқаларга ибрат қилиб кўрсатиш учун ҳаммангизни хурмо дарахтига осаман".

Сеҳргарлар Фиръавннинг таҳдидига раддия билдириб: "Бизни қўрқитолмайсан. Биз Парвардигоримизга қайтгувчилармиз", дедилар.

"Эй Фиръавн, сен биздан фақат Мусо олиб келган Парвардигорнинг оятларини тасдиқлаганимиз учунгина қасос оляпсан. Шу айб ҳисобланса, майли, айбдормиз". Шундан кейин улар Аллоҳга илтижо қилиб, шундай дуо қилдилар: "Парвардигоро, бизга сабр ёғдир, токи, ҳақ устида барқарор тура олайлик. Бизни буйруғингга бўйсунадиган ва пайғамбарингга эргашадиган мусулмон қилиб ўлдир".

Қавмнинг боёнлари ва зодагонлари Фиръавнни Мусо ва унинг тобеларига қарши қайраб дедилар: "Эй Фиръавн, Мусо ва унинг қавмини ер юзида бузуқчилик қилиши ҳамда сени ва худоларингни тарк қилиб, ёлғиз Аллоҳга бандалик қилишларига қўйиб берасанми?" Фиръавн деди: "Бани Исроилнинг эркакларини қириб ташлаб, аёлларини чўрига айлантираман. Биз қаҳр, зўравонлик ва салтанат билан улар устидан ғалаба қилурмиз".

Мусо қавмига йўл кўрсатиб, тавсиялар бериб, шундай деди: "Эй қавмим, зарарни даф қилишда ҳам, фойдани жалб қилишда ҳам мададни ёлғиз Аллоҳдан сўрангиз. Келаётган балоларга сабр қилингиз. Зеро, замин Фиръавнники ҳам, бошқаники ҳам эмас, ёлғиз Аллоҳникидир. Аллоҳ Ўз иродаси билан уни одамлар орасида қўлма-қўл қилиб туради. Лекин ер юзидаги оқибат бошига тушган балою офатларга сабр қилиб, Аллоҳнинг буйруқларини бажарадиган ва тақиқларидан тийиладиган мўминларникидир".

Бани Исроил Мусога деди: "Эй Мусо, сен келишингдан олдин ҳам, кейин ҳам Фиръавндан кўп жабр кўрдик. У ўғилларимизни ўлдириб, қизларимизни чўри қилди". Мусо алайҳиссалом уларга насиҳат қилиб ва хушхабар бериб деди: "Шояд, Парвардигорингиз душманингиз Фаръавнни ва унинг қавмини ҳалок қилиб, ер юзини улардан кейин сизларга маскан қилиб берса-да, кейин сизларнинг жавобингиз шукр бўладими, куфр бўладими, қараб турса".

Биз Фиръавн аҳлини қурғоқчилик ва қаҳатчилик билан жазоладик. Ғалла ва меваларни камайтириш билан синадик. Токи, бу ишларнинг куфр келтирганлари учун бир жазо эканидан эслатма-насиҳат олиб, Аллоҳга тавба қилсинлар".

Фиръавн аҳлида пишиқчилик, мўл-кўлчилик, арзончилик бўлса: "Биз ўзи шунга лойиқмиз", дедилар. Қурғоқчилик, қаҳатчилик ва турли касалликлар кенг авж олса, уни Мусо ва Бани Исроилдан кўришди. Аслида эса бу ишларнинг ҳаммаси Аллоҳ субҳонаҳунинг тақидири билан бўлган. Уларда на уларнинг ва на Мусонинг бирон улуши бор. Мусонинг уларга дуойи бад қилгани бор, холос. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар-да, Аллоҳни қўйиб, бошқалардан кўраверадилар.

Фиръавн қавми Мусо алайҳиссаломга қайсарлик қилиб: "Бизга ҳар қандай оят-аломат келтирсанг ҳам, қилаётган ишларимизнинг нотўғри эканига ҳар қанча далил, ҳужжат олиб келсанг ҳам, барибир сенга иймон келтирмаймиз", дедилар.

Шунда Биз уларни ҳақни тан олмай, саркашлик билан ёлғонга чиқарганлари учун жазолаб, тўфон юбордик, уларнинг экинларини ҳам, меваларини ҳам оқизиб кетди. Чигирткаларни юбордик, уларнинг ҳосилларини еб-битирди. Битларни юбордик. Экинларини ҳам, сочларини ҳам бит босди. Бақаларни юбордик. Идишларига тўлиб олиб, таомларини айнитди, ётоқларига кириб, уйқуларини қочирди. Қонни юбордик. Қудуқ сувлари ҳам, аҳорлари ҳам қонга тўлди. Шуларнинг ҳаммасини бўлиб-бўлиб, бирин-кетин юбордик. Шунча уқубатлардан кейин ҳам яна Аллоҳга иймон келтиришдан ва Мусо алайҳиссалом олиб келган рисолатни ҳақ эканини тан олишдан бош тортдилар, ўзларини катта олдилар. Улар ботилдан бош кўтара олмайдиган, ҳақ сари юз бура олмайдиган осий қавм эди.

Мана шу азоб-уқубатларга дуч келишгач, Мусо алайҳиссаломга: "Эй Мусо, Пайғамбарлигинг ҳаққи-ҳурмати ва Парвардигорингнинг тавба билан балони даф қилиш ҳақидаги ваъдаси ҳаққи-ҳурмати биздан шу азобларни кўтаришини сўраб Аллоҳга дуо қилсанг ва бизни бу балолардан халос этсанг, сенга иймон келтирамиз ва сен билан Бани Исроилни қўйиб юборамиз", дедилар.

Биз улардан азобни маълум муддатга кўтарган эдик, улар яна иймон келтириш ва Бани Исроилни қўйиб юбориш ҳақидаги ваъдаларини бузиб, кофирлигига чирмашиб олдилар ва Бани Исроилни Мусо билан қўйиб юборишдан бош тортдилар.

Белгиланган муддат келгач, азобимизни юбориб, уларни денгизга ғарқ қилдик. Бунга Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқариб, улардаги кундек равшан ҳақдан юз ўгирганлари сабаб бўлди.

Фиръавн қўлида хор бўлган Бани Исроилни ернинг машриқию мағрибига ворис айладик. Бу ерда Шом юртлари назарда тутиляпти. Аллоҳ бу юртларни баракотли қилган. Экинлари ва меваларини мўл-кўл, сероб айлаган. Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг: «Бу ердан бечора бўлган зотларга инъом қилишни ва уларни одамларга етакчи қилиб қўйишни истаймиз», деган гўзал сўзлари тўла-тўкис юз берди. Фиръавннинг озорларига сабр қилганлари учун Аллоҳ уларга заминни маскан қилиб берди. Фиръавннинг экинзорларию қасрларини эса вайрон қилдик.

Мусо асони денгизга ташлаган эди, у икки ажралди ва Биз Бани Исроилни ундан олиб ўтдик. Кейин улар Аллоҳни қўйиб, бут-санамларга ибодат қиладиган бир қавм ёнидан ўтиб қолдилар. Шунда Бани Исроил Мусога: "Эй Мусо, бизга ҳам бир бут-санам ясаб бер, биз ҳам анавилар каби унга ибодат қилайлик", дедилар. Мусо деди: "Эй қавмим, сизлар Аллоҳни ягона билиб, У Зотни улуғлашни ҳам, У Зотнинг шаънига лойиқ бўлмаган ширк ва бошқага ибодат қилиш каби гуноҳларни ҳам билмайдиган нодон қавм экансиз".

Ўша бут-санамларга ибодат қилаётганларнинг оқибати ҳалокатдир, қилган амаллари эса ўрин ўтмас, беҳудадир. Чунки улар бандалик қилишда Аллоҳга ширк келтирдилар.

Мусо қавмига деди: "Эй қавмим, қандай қилиб мен сизларга Аллоҳга бошқа бир илоҳни ясаб берай. Ахир У Зотнинг буюк-буюк оят-аломатларини ўз кўзингиз билан кўрдингиз-ку. Ҳар қандай пок Аллоҳ сизларни ўз даврингизда бутун оламлардан афзал қилиб, душманингизни маҳв этиб, улардан кейин сизларга заминни маскан қилиб, ўзингизни унга халифа қилиб қўйди-ку.

Эй Бани Исроил, эсланглар! Биз сизларга нажот бериб, Фиръавн ва қавмининг хорлашларидан қутқаргандик. Улар ўғилларингизни ўлдириб, қизларингизни эса чўрига айлантириш учун тирик қолдириб, сизларни хорлагандилар. Сизларни бу фалокатлардан халос этишимизда Парвардигорингиз тарафидан юборилган бир буюк синов борки, у сизлардан шукр қилишни тақозо этади.

Аллоҳ пайғамбари Мусонинг Ўзига муножот айлаши учун ўттиз кунга ваъдалашди. Кейин унга яна ўн кунни қўшиб, тўла қирқ кунга айлантирди. Мусо Парвардигорига муножот қилиш учун кетаётган пайтида биродари Ҳорунга деди: "Эй Ҳорун, қавмимда менинг ўрнимга мендан ўринбосар бўлиб тур. Гўзал сиёсат ва мулойимлик билан уларнинг ишларини ислоҳ эт. Гуноҳлар қилиб, бузғунчилар йўлига қадам боса кўрма. Осийларни қўллаб-қувватлама.

Мусо ваъда қилинган кунда Парвардигорига муножот қилиш учун келганида Парвардигори у билан буйруқ ва тақиқлар ҳақида сўзлашди. Мусо Парвардигорини кўришга муштоқ бўлиб, қарасам бўладими, деб сўради. Шунда ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ: "Мени дунё ҳаётида ҳаргиз кўра олмассан, чунки бунга тоқат қилолмайсан, сен тоққа боқ, унга тажаллий этсам, унга таъсир қилмасдан ўз ўрнида тураверса, мени кўра оласан, лекин агар у ер билан битта бўлиб кетса, мени бу дунёда ҳаргиз кўра олмассан", деб жавоб берди. Аллоҳ тоққа тажаллий этган эди, у ер билан битта бўлиб кетди. Мусо эса ҳушидан кетиб йиқилди. Ҳушига келгач: "Парвардигоро, Сени Сенга лойиқ бўлмаган ҳамма иллатлардан поклайман, Сени кўриш ҳақидаги саволимдан тавба қилдим ва мен қавмимдан энг биринчи мўминман", деди.

Аллоҳ деди: "Эй Мусо, Мен сени танладим ва рисолатларимни сенга юбориб, сен билан бевосита гаплашиб, сени одамлардан афзал айладим. Энди сенга ато этганим бу буюк шарафни ол-да, Аллоҳга шукр қилгувчилардан бўл".

Мусо учун тахта ва бошқа нарсаларга Бани Исроилга керак бўладиган диний ва дунёвий ишларга алоқадор насиҳатни битдик. Тафсилоти зарур бўлган ўринларига тафсилотини ҳам ёздик. Бас, эй Мусо, бу Тавротни жиддийлик ва ғайрат билан қўлга ол-да, қавминг Бани Исроилни ҳар ишни энг гўзал тарзда адо этиш, сабрли ва кечиримли бўлиш каби савоби улуғ ишларга буюр. Фармонимдан бош тортиб, итоатсизлик қилганларнинг алал-оқибатда ҳалокатга учраб, хонавайрон бўлганларини яқинда сизларга кўрсатаман.

Аллоҳнинг бандаларидан ўзларини катта олиб, ҳақиқатни писанд қилмайдиганларнинг кўнгил кўзларини кўр қилиб, уфқлардаги ва инсон танасидаги оят-аломатларимни кўрмайдиган, уларга эътибор бермайдиган қилиб қўяман. Улар ҳар қандай оят-аломатни кўрсалар ҳам эътироз билдираверадилар, юз ўгираверадилар, Аллоҳ ва Расулига қарши чиқиб, иймонга келмайдилар. Аллоҳ ризосига олиб борадиган тўғри йўлни кўриб туриб, унга эргашмайдилар, қизиқмайдилар. Аксинча, Аллоҳнинг ғазабини келтирадиган эгри йўлга, залолат йўлига эргашадилар. Улар пайғамбарлар олиб келган рисолатнинг ҳақ эканига далолат қилувчи Аллоҳнинг буюк оят-аломатларини ёлғонга чиқарганлари учун, улар ҳақида фикр юритмасдан ғафлатда қолганлари учун шу балога, мусибатга йўлиққанлар.

Пайғамбарларимизнинг ҳақлигига далолат қиладиган оят-аломатларимизни ва Қиёмат кунида Аллоҳга рўбарў келишни ёлғонга чиқарадиган кимсаларнинг яхши амаллари ҳабата бўлади. Ҳеч қандай савобга ноил бўлмайдилар. Савобга эришиш учун иймон шарт қилинганди. Улар шартни бажармадилар. Энди улар Қиёмат кунида куфр ва ширк каби жиноятларига яраша жазо олиб, дўзахда абадий қоладилар.

Мусо Парвардигорига муножот қилгани кетганидан кейин қавми тақинчоқларидан бир овоз чиқарадиган бузоқ ясаб, ўшанга ибодат қила бошладилар. Бу бузоқ улар билан гаплашолмаслигини, уларни ҳиссий ёки маънавий бир йўлга бошлаёлмаслигини, уларга фойда ҳам, зарар ҳам келтиролмаслигини билмасмидилар? Уни маъбуд қилиб олиб, ўзларига ўзлари жабр қилдилар.

Бузоқни худо қилиб олиш билан тўғри йўлдан озганларини билиб, пушаймон бўла бошлагач, Аллоҳга тавба-тазарру қилиб: "Агар Парвардигоримиз бизга раҳм айлаб, тавфиқ бериб, Ўзига итоат этадиган бандаларидан қилмаса ва бузоққа ибодат қилганимизни кечирмаса, дунёсини ҳам, охиратини ҳам бой бериб қўйган бечораларга айланамиз", дедилар.

Мусо Парвардигори билан гаплашиб қайтгач, қавмининг бузоққа ибодат қилаётганини кўриб, қаттиқ хафа бўлди ва ғазабга миниб деди: "Эй қавмим, мен кетганимдан кейин нақадар хунук иш қилибсизлар. Энди бу иш сизларни бахтиқаролик ва ҳалокат чоҳига улоқтиради. Мени кутиб туриш сизларга малол келдими? Бузоққа ибодат қилишдек бир манфур ишга қандай журъат этдинглар?" У ғазабга тўлиб-тошганидан ўзини тутолмай, лавҳларни отиб юборди. Акаси Ҳорунни қавмни бу гуноҳдан қайтармаганликда айблаб, боши ва соқолидан ушлаб ўзига тортди. Ҳорун узрини айтиб, шафқат сўраб деди: "Эй жигарим, улар мени менсимадилар, ўсал топдилар, ҳатто ўлдириб қўйишларига сал қолди. Энди сен ҳам душманларимни хурсанд қилиб, мени жазога тортма. Ғазабингни боса олмасдан мени ҳам ўша мушрик, золимлар сафига қўшиб юборма!"

Шунда Мусо Парвардигорига дуо қилиб деди: "Парвардигоро, мени ва акам Ҳорунни мағфират қил. Бизни раҳматингга дохил айла. Раҳматинг бизни ҳар тарафдан қамраб олсин. Парвардигоро, Сен меҳрибонлар меҳрибонисан".

Бузоқни ўзларига худо қилиб олганлар Парвардигорнинг қаттиқ ғазаби ва шу дунёнинг ўзида хорликка учрайдилар. Аллоҳ шаънига ёлғон тўқийдиганларни мана шундай жазолаймиз.

Аллоҳга ширк келтириш ва бошқа гуноҳларни содир этган кимсалар Аллоҳга тавба қилиб, иймон келтирсалар ва қилиб юрган гуноҳларидан тийилсалар, бас, эй Пайғамбар, Парвардигорингиз ширкдан иймонга, гуноҳдан эса итоатга ўтган кимсалар учун Кечиримли ва Шафқатли Зотдир.

Мусо ғазабини босиб, сокинлишгач, ўзи отиб юборган лавҳларни қўлига олди. Уларда ҳидоят ва ҳақиқат ҳамда Парвардигоридан тақво қилиб, азобидан қўрқадиган зотлар учун раҳмат битилганди.

Мусо қавмнинг нодонлари содир этган бузоққа ибодат қилишдек манфур ишга Парвардигордан кечирим сўраш учун ўз қавмидан етмиш кишини танлаб олди. Аллоҳ уларга бир вақт ва жой тайин қилди. Ўша жойга борганларида эса яна ҳадларидан ошиб, Мусодан Аллоҳ очиқ кўриниш беришини талаб қилдилар. Шунда бир зилзила юз бериб, унинг даҳшатидан ларзага келдилар ва Мусо Парвардигорига илтижо айлаб деди: "Парвардигоро, қавмимни ва уларга қўшиб мени ҳалок қилмоқчи бўлганингда бу ерга келмасимиздан олдин ҳам ҳалок қилаверардинг. Ичимиздаги эси паст, нодонларнинг қилмишлари учун ҳаммамизни ҳалок қиласанми? Қавмим тарафидан содир этилган бузоққа ибодат қилиш иши Сен тарафингдан бўлган бир синов, имтиҳондан ўзга нарса эмас-ку. У билан Ўзинг истаган одамни адаштирасан, истаган одамни ҳидоятга бошлайсан. Ҳамма ишларимизни бошқариб турган Ўзингсан. Гуноҳларимизни кечир ва бепоён раҳматинг ила бизга раҳм қил. Сен кечиргувчиларнинг, афв этгувчиларнинг энг афзалисан".

Бизни шундай зотлардан айлагилки, Сен уларга шу дунёда турли неъматлар бергансан, уларни яхши амаллар қилишга муваффақ этиб, тинчлик-омонлик билан сийлагансан. Охиратда эса уларга жаннатни тайёрлаб қўйгансан. Биз Сенга тавба қилдик. Айбу нуқсонларимизга иқрормиз. Аллоҳ таоло деди: "Азобим Ўзим истаган одамларга - ўзига ўзи жабр қилиб, бахтсизлик келтирадиган ишларни қилган кимсаларга етиб боради. Раҳматим эса дунёдаги ҳамма-ҳамма нарсани қамраб олган. Бирон махлуқ йўқки, унга раҳматим етиб бормаган бўлса. Охиратда раҳматимни Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қиладиган, молларидан ҳақдорларга закотини берадиган ва оятларимизга иймон келтирадиган зотларга ёзаман".

Улар шундай зотларки, ўқишни ҳам, ёзишни ҳам билмайдиган оми, Парвардигори тарафидан келган ваҳийни гапирадиган Муҳаммад алайҳиссаломга эргашадилар. У кишининг номи ва сифатлари Мусо алайҳиссаломга нозил қилинган Тавротда ҳам, Ийсо алайҳиссаломга нозил қилинган Инжилда ҳам ёзилганини кўрганлар. У зот эзгулик ва ўнгланиш сари етаклайдиган ишларга буюради. Соғлом ақл ва покиза табиат қабул қилмайдиган манфур ишлардан қайтаради. Тансиқ таом ва аёлларни никоҳлаб олиш каби турли хил зарарсиз ноз-неъматларга рухсат берса, кир, ифлос нарсаларни ман қилади. Қасддан ёки билмасдан қилганига қарамасдан, қотилни ўлдириш каби олдин уларнинг зиммаларида бўлган оғир вазифаларни олиб ташлайди. Бани Исроилдан бўладими, бошқа бўладими, у кишига иймон келтириб, уни улуғлаб, эъзозлаб, кофир душманларига қарши қўллаб-қувватлаб, нур ва ҳидоят бўлиб нозил қилинган Қуръонга эргашганлар муроду мақсадига етадиган, хавфу хатарга дуч келмайдиган чин нажот топгувчилардир.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй одамлар, мен сизларнинг ҳаммангизга, арабингизга ҳам, ажамингизга ҳам юборилган Аллоҳнинг пайғамбариман. Аллоҳ ёлғиздир. Осмонлару ер Унинг мулкидир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ўликларни тирилтирадиган ҳам, тирикларни ўлдирадиган ҳам Унинг Ўзидир. Шундай экан, эй одамлар, Аллоҳга иймон келтиринглар. Ўқиш ва ёзишни билмайдиган, Парвардигори ваҳий қилган хабарни олиб келадиган, ўзига нозил қилинган шариатга ҳам, ўзидан олдинги пайғамбарларга нозил қилинган шариатларга ҳам бирдек иймон келтирадиган Муҳаммад алайҳиссаломга ишонинглар. У зот Парвардигори тарафидан олиб келган шариатга эргашинглар. Шояд, шунда дунё ва охиратдаги бахтга элтувчи йўлни топиб олсангизлар".

Мусо қавми Бани Исроил орасида соғлом дин асосларида собит турган, одамларни унга бошлайдиган, зулм қилмасдан адолат билан ҳукм қиладиган бир тўғри жамоа ҳам бор.

Бани Исроилни ўн икки қабилага ажратдик. Мусога қавми ундан Аллоҳдан сув сўраб беришини сўраганларида: "Эй Мусо, асоингни тошга ур", дедик ва Мусо урган эди, ундан ўн икки булоқ отилиб чиқди. Ҳар бир қабилага биттадан булоқ бўлиб, ҳаммаси ўзи ичадиган жойини, булоғини билди. Бири ичадиган жойга бошқаси келмади. Уларга булутни соябон қилдик. Юрсалар, булут ҳам юрди, тўхтасалар, тўхтади. Уларга ширинликлар ва бедана каби қушларни ёғдириб: "Биз сизларга ризқ қилиб берган покиза неъматлардан тановул қилинглар", дедик. Уларнинг куфри, зулми ва ҳақни тан олмаслиги Бизга ҳеч қандай зарар қилгани йўқ. Лекин улар Аллоҳнинг неъматларига нонкўрлик қилиб, буйруқларига итоат этмай, ўзларига ўзлари жабр қилдилар, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отдилар.

Эй Пайғамбар, эсланг! Аллоҳ Бани Исроилга деди: "Байтул-Мақдисга кирингиз. У ердаги мевалардан истаган жойингизда ва хоҳлаган пайтингизда тановул қилингиз. Парвардигоро, гуноҳларимизни кечир, дея эшикдан Парвардигорингизга эгилиб, сажда қилиб кириб борингиз. Шундай қилсангиз, гуноҳларингизни кечирурмиз ва муҳсинларга ҳар икки дунё неъматларини зиёда қилурмиз.

Шунда улар орасидаги золимлар ўзларига айтилган "кечиргин" сўзини "кепак" сўзига алмаштириб айтдилар. Буюрилган ишни қилмадилар. Шаҳарга Аллоҳга эгилиб, сажда қилиб кириш ўрнига орқа ўгириб кирдилар. Бас, шу қилган зулмлари туфайли уларга осмондан азоб юбордик.

Эй Пайғамбар, яҳудийлардан денгизга яқин жойдаги қишлоқ ҳақида, шанба куни ов қилиш тақиқланганига қарамасдан, ҳадларидан ошиб, ов қилганлари ҳақида сўранг. Ўшанда Аллоҳ уларни синаш учун атайин шанба куни балиқлар денгиз юзига келадиган, бошқа кунлари эса келмайдиган қилиб қўйганди. Аллоҳга итоатсизлик этиб, гуноҳлар қилганлари туфайли Аллоҳ уларни мана шундай синаган эди. Улар эса ҳийла-найранг ишлатдилар. Шанба куни чуқурчалар қазиб, тўр ташлаб қўйдилар. Якшанба куни эса унга илинган балиқларни олиб едилар.

Эсланг, эй Пайғамбар. Улардан бир жамоа уларни бу гуноҳ ишдан қайтарар ва ундан огоҳлантирарди. Бошқа бир жамоа эса уларга шундай деди: "Аллоҳ қилган гуноҳлари туфайли бу дунёда ҳалок этадиган, охиратда эса қаттиқ азобга тутадиган одамларга нечун насиҳат қиласизлар?" Насиҳат қилгувчилар жавоб бердлар: "Аллоҳ бизга яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтаришни буюрди, шу ишимиз билан Аллоҳга узримизни айтамиз ҳамда уларга насиҳатимиз кор қилиб, гуноҳларидан тийилиб қолармикан, деган умидда шундай қиламиз".

Осийлар насиҳатгўйларнинг гапларига қулоқ солмай, қилмишларидан тийилмагач, гуноҳдан қайтарганларга нажот бердик, ҳадларидан ошиб, шанба куни ов қилган ва шу билан ўзларига ўзлари зулм этган кимсаларни эса Аллоҳга итоатсизлик қилганлари ва гуноҳдан тийилмаганлари туфайли қаттиқ азоб билан ушладик.

Улар ҳадларидан ошиб, такаббурлик ва саркашлик билан Аллоҳга осий бўлиб, насиҳатга қулоқ солмаганларидан кейин уларга: "Хор, бадбахт маймунларга айланингиз!", дедик. Шу билан улар Биз истагандек бўлдилар. Биз бир ишни истасак, унга: "Бўл", деймиз ва у бўлади.

Эсланг, эй Пайғамбар, Аллоҳ яҳудийларнинг устига шу дунёда то Қиёматгача уларни хорлайдиган, ерга урадиган зотларни ҳукмрон қилиб қўйишини очиқ-ойдин билдирганди. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз осийлар учун азоби тез бўлган Зотдир. Азобни ҳатто шу дунёнинг ўзида тезлаштириб юбориши ҳам мумкин. Албатта У тавба қилган бандалари учун Мағфиратли ва Меҳрибон Зотдир.

Уларни парчалаб, ер юзида гуруҳларга, тоифаларга бўлиб юбордик. Ораларида Аллоҳнинг ҳақларига-да, бандаларнинг ҳақларига-да риоя қиладиган солиҳлари ҳам, ўртачалари ҳам, ҳаддидан ошиб, ўзига ўзи жабр қиладиганлари ҳам бор. Шояд, гуноҳлардан тийилиб, ҳақ йўлга қайтиб қолсалар, дея уларни фаровонлик билан ҳам, қийинчилик билан ҳам синадик.

Улардан кейин ёмон одамлар келдилар. Улар салафларидан Тавротни олдилар. Уни ўқийдилар-у, аммо амал қилмайдилар. Аллоҳнинг Китобини ўзгартириш ва Аллоҳ нозил қилмаган ишга ҳукм қилиш учун тубан дунёнинг матосини - порани оладилар. Яна Аллоҳ бизни кечиради, деган умидда ҳам бўладилар. Ортидан эса ўткинчи дунёнинг арзимас матоси қайта-қайта келса, уни яна қайта-қайта олаверадилар. Ахир Аллоҳ улардан Аллоҳнинг шаънида фақат ҳақ гапни айтишга, Аллоҳнинг каломини ўзгартирмасликка аҳд олмаганмиди? Улар билмаганларидан эмас, билиб туриб, Китобга амал қилмадилар. Улар ўқигандилар, билгандилар. Шунинг учун уларнинг гуноҳи жуда катта. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қиладиган зотлар учун охират ва ундаги неъматлар бу ўткинчи дунёнинг арзимас матоларидан яхшироқдир. Энди анави шу дунёнинг арзимас матосини танлаётганлар Аллоҳ охиратда тақводорлар учун тайёрлаб қўйган битмас-туганмас неъматлар ҳақида фикр юритмайдиларми?

Китобни маҳкам ушлаб, ундаги ҳукмларга амал қиладиган, намозни ўз вақтида ҳамма шартларига, вожибларига, суннатларига риоя қилиб адо этадиган кишиларни Аллоҳ мукофотлагай. Зеро, Аллоҳ солиҳ амаллар қилган зотларнинг амалларини зое қилмас.

Эй Муҳаммад, эсланг! Бани Исроил Тавротдаги гапларни қабул қилишдан бош тортганларида Биз тоғни кўчириб олиб, устларига олиб келиб қўйгандик. Тоғ уларнинг боши узра худди бир соябондек бўлиб турганди. Ўшанда, энди устимизга тушиб кетади, деб қолишганди. Шунда уларга: "Сизларга берганимиз Тавротни жиддийлик, ғайрат ва қатъият ила ушлангиз, ундаги Аллоҳ шариатлаштирган ҳукмларни ёдда тутингиз, унутмангиз, шояд, шунда тақво қилсангизлар", дейилди.

Эй Муҳаммад, эсланг! Парвардигорингиз Одам болаларининг пушти камарларидан зурриётларини чиқариб, уларнинг табиатларига Ўзининг яратувчи эканига иқрор бўлишни жойлаб: "Мен сизларнинг Парвардигорингиз эмасманми?" деганида, уларнинг ҳаммаси бир овоздан: "Орий, Сен Парвардигоримизсан", деб жавоб бердилар. Биз сизларни мана шундай синадик ва сизлардан гувоҳлик олдик. Токи, Қиёмат кунида: "Биз бундан бехабар эдик", дея Аллоҳнинг сизларга қарши қўйган ҳужжатини инкор қила олмай қолинглар.

Ёки аҳдни бузиб, Аллоҳга ширк келтирганлар биз эмас, ота-боболаримиз эди, деган баҳоналарни рўкач қилиб: "Парвардигоро, ота-боболаримиз қилган гуноҳлар учун бизни жазолайсанми? Ахир ширк келтириш билан амалларини ҳабата қилганлар биз эмас, улар эди-ку. Биз билмасдан қилдик-ку", демасликларингиз учундир.

Ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарганларнинг оқибати ҳақидаги оятларни уларга мана шундай баён қиламиз. Шоядки, ўша ўзликдан кечиб, Аллоҳ учун иш қиладиган даврларида бўлганидек, ширкни ташлаб, Аллоҳни ягона деб билишга, ёлғиз У Зотгагина ибодат қилишга қайтиб қолсалар.

Эй Пайғамбар, уларга бир одам ҳақида ўқиб беринг. Биз унга оятларимизни бердик. У оятларимиздаги ҳақни англади, билди. Лекин унга амал қилмади. Аксинча, ундан юз ўгирди ва уни отиб юборди. Шу билан унинг ёнига шайтон келиб, яқин ҳамроҳига айланиб олди. Қарабсизки, туппа тузук ҳидоят-нажот топиб турган одам йўлдан озиб, ўзини ўзи ҳалокат чоҳига отди.

Унга оятларимиз фойда беришини истаганимизда уни амал қилишга муваффақ айлаб, дунё ва охиратда мартабасини баланд қилган бўлар эдик. Лекин унинг ўзи шармандалик сари элтадиган йўлни тутди, дунёни охиратдан устун қўйиб, шаҳватлар ботқоғига ботди. У дунёга ўчликда, очкўзликда худди итга ўхшайди. Ит ҳар доим тилини осилтириб тураверади. Ётганда ҳам тилини осилтириб тураверади, турганда ҳам тилини осилтириб тураверади. Оятларимизни ёлғонга чиқариб, йўлдан озганларнинг аҳволи - мана шу. Эй Пайғамбар, уларга ҳикоя қилиб беринг. Шоядки, фикр юритиб, ҳақни тан олмаслик ва залолат гирдобидан чиқсалар.

Биз юборган ҳужжатларни, далилларни тан олмай, ёлғонга чиқарган қавмдан кўра ёмон қавм йўқ. Бу ишлари билан улар ўзларига ўзлари жабр қилиб, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отадилар.

Аллоҳ кимни тўғри йўлга бошлаб қўйган бўлса, ана ўша ҳақиқий ҳидоят топган кимсадир. Аллоҳ кимларни тўғри йўлдан адаштириб қўйган бўлса, ана ўшалар насибаси қирқилган бадбахтлардир. Қиёмат куни улар ўзларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берадилар. Огоҳ бўлингизким, ҳақиқий мағлубият мана шудир.

Биз жин ва инсдан кўпларини аниқ жаҳаннам учун яратдик. Чунки Биз уларнинг жаҳаннам учун амал қилишларини олдиндан билардик. Уларнинг диллари бору, аммо фойда-зарарни ажрата олмайдилар, кўзлари бору, аммо Аллоҳнинг уфқлардаги ва уларнинг ўзларидаги оят-аломатларини ибрат кўзи билан кўра олмайдилар, қулоқлари бору, аммо Аллоҳнинг оятларини тадаббур билан тингламайдилар. Улар мана шундай сифатлари билан ақлсизликда ҳайвонга ўхшайдилар. Балки, ҳайвондан ҳам адашганроқдирлар. Улар Аллоҳга ва охират кунига иймон келтиришдек буюк неъматнинг қадрига етмаган ғофиллардир.

Аллоҳнинг улуғлиги ва комиллигига далолат қилувчи гўзал исмлари бордир. Аллоҳга дуо қилаётганингизда ўша исмлар билан илтижо қилингиз. Бу исмлар борасида ҳақдан адашиб, Аллоҳдан бошқани ўша исмлар билан номлайдиган ёки уларни инкор қиладиган ёхуд уларни ўзгартирадиган ё бошқа нарсага ўхшатадиган кимсалардан юз ўгирингиз. Ҳақдан адашган бу кимсалар учун қилган ёмон ишлари туфайли аламли азоб бордир.

Биз яратган одамлар орасида ўзлари ҳақ сари ҳидоят топган, бошқаларни ҳам ҳаққа чақирадиган ва ҳақ билан ҳукм юритиб, ҳеч кимга зулм қилмайдиган бир жамоат ҳам бор.

Оятларимизни ёлғонга чиқариб, уларга иймон келтирмай, инкор қилган кимсаларга нозу неъмат дарвозаларини ланг очиб, уларни истидрож этурмиз. Ғафлатда қолиб, залолат шотисининг энг баланд поғоналарига кўтарилганларидан кейин эса тўсатдан уларга азобимизни юборурмиз. (Истидрож - қўйиб бериш, муҳлат бериш, тез жазоламасдан кўпроқ гуноҳ қилишига имкон бериб, охирида тўсатдан, кутилмаганда жазога тортиш).

Уларга азоб юборишни кечиктираман. Токи, улар, азоб келмайди, деб ишониб қолсинлар-да, ёлғонга чиқаришу куфр келтиришда давом этаверсинлар. Шу билан уларга юбориладиган азоб катталашиб бораверади. Менинг макрим кучлидир. Уларга яхшилик қилаётгандек бўлиб туриб, ҳаммасини шарманда қиламан.

Аллоҳнинг оятларини ва пайғамбарини ёлғонга чиқараётганлар ақлларини ишлатиб, озгина фикр қилганларида эди, Муҳаммад алайҳиссаломнинг мажнун эмаслиги, Аллоҳ тарафидан юборилган ва Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган пайғамбар экани аён бўларди.

Улар Аллоҳнинг осмонлару ердаги мулки ҳақида, уларда яратган ҳайвоноту наботот тўғрисида ва ажаллари яқинлашиб қолган бўлиши ҳам мумкинлиги хусусида фикр юритиб, фурсат борида тавбага ошиқмайдиларми? Улар Қуръонга ҳамда ундаги хуш ваъдаю огоҳлантиришларга ишонмасалар, яна қайси китобга ишонадилар?!

Аллоҳ кимга тавфиқ бермаса ва уни тўғри йўлдан адаштириб қўйса, уни йўлга соладиган бирон йўлбошловчи бўлмас. Аллоҳ уларни куфру залолатларида адашиб-улоқиб юришларига қўйиб беради.

Сиздан анави саркаш ҳақни тан олмайдиганлар Қиёмат қачон бўлиши ҳақида сўрайдилар. Эй Муҳаммад, айтинг: "Мен билмайман. Ҳеч ким билмайди. Уни фақат Аллоҳ билади. Ўз вақти-соати келганда ошкор қилади. Унинг қачон бўлиши само аҳлига ҳам, замин аҳлига ҳам ноаёндир. У тўсатдан, кутилмаганда келади. Улар сиздан худди сиз уни билишга иштиёқманддек сўрайдилар. Билмайдиларки, сиз Парвардигорингизни яхши таниганингиз боис У Зотдан бу ҳақда сўрамайсиз. Эй Муҳаммад, уларга айтинг: "Қиёмат қачон бўлиши ҳақидаги илм ёлғиз Аллоҳнинг даргоҳидадир. Лекин жуда кўп одамлар буни билмайдилар".

Эй Муҳаммад, айтинг: "Мен ўзимга фойда ҳам, зарар ҳам қила олмайман. Фақат Аллоҳнинг хоҳлагани бўлади, холос. Бу ишларнинг ҳаммаси Аллоҳнинг Қўлида. Мен Аллоҳ билдирганидан бошқасини билмайман. Ғайбни билмайман. Агар ғайбни билганимда, фойда келтирадиган ва зарарни даф қиладиган ишларни кўп-кўп қилган бўлар эдим. Чунки мен у пайтда қайси иш фойда келтиришини ҳам, қайси иш ёмон оқибатга олиб боришини ҳам билган бўлардим. Мен фақат Аллоҳ тарафидан юборилган бир пайғамбарман, холос. У Зотнинг аламли азобидан огоҳлантираман. Менинг пайғамбарлигимга иймон келтирган зотларга эса Аллоҳнинг улуғ ажру савоби ҳақида хушхабар етказаман.

Эй эркаклар ва аёллар, У шундай Зотки, сизларни бир жондан, яъни, Одам алайҳиссаломдан вужудга келтирди. Одам алайҳиссалом ором-осойиш топиши учун унинг чап қовурғасидан жуфти Ҳаввони яратди. У билан қўшилгач, у енгил ҳомиладор бўлди. Биринчи марта бўлаётгани учун ҳатто сезмай ҳам қолди. Ҳеч қандай юкни сезмай, ишларини қилиб юраверди. Қорни катталашиб, оғирликни сеза бошлагач, эр-хотин Парвардигорларига дуо қилиб: "Парвардигоро, бизга бир солиҳ фарзанд берсанг, албатта неъматларингга шукр қилгувчилардан бўламиз", дедилар.

Аллоҳ уларнинг дуоларини ижобат қилиб, уларга бир солиҳ фарзанд ато этганидан кейин унга "Абдулҳорис, яъни, Ҳориснинг бандаси", деган ном бериб, ширк келтира бошладилар. Аллоҳ ҳар қандай ширкдан покдир. У илоҳликда ҳам, парвардигорликда ҳам якка-ёлғиздир.

Аллоҳга мана бут, санамларни шерик қиладиларми? Ўшаларни ўзларига маъбуд қилиб оладиларми? Ҳолбуки, улар ҳеч нарсани ярата олмайдилар-ку. Уларнинг ўзлари яратилган махлуқлар-ку! Қандай қилиб уларни Аллоҳга шерик қиладилар?

Бу сохта маъбудлар бандаларига ҳам, ўзларига ҳам ҳеч қандай ёрдам беролмайдилар. Шундай бўлгач, қандай қилиб уларга ибодат қилишар экан?!

Эй мушриклар, сизлар худо қилиб олган бу бут ва санамлар қилган дуоларингизга жавоб бермайдилар. Шундай бўлгач, дуо қилишингиз билан жим туришингиз баробардир. Чунки улар жонсиз нарсалардир. Улар эшитмайдилар, гапирмайдилар, фикр қилмайдилар.

Эй мушриклар, сизлар Аллоҳни қўйиб, бут-санамларга сиғиняпсизлар. Сизлар ибодат қилаётган ўша сохта маъбудлар Аллоҳ яратган махлуқлардир. Махлуқликда сизлар билан баробардир. Сизларнинг аҳволингиз уларникидан афзалроқдир. Чунки сизлар тириксизлар, гапирасизлар, юрасизлар, эшитасизлар, кўрасизлар. Бут-санамлар эса бу ишларнинг биронтасини ҳам бажара олмайдилар. Агар ростгўй бўлсангиз, уларни чақириб кўринг-чи, жавоб берармиканлар!

Сизлар худо қилиб олган бут-санамларнинг оёқлари бормики, эҳтиёжларингизни қондириш йўлида юрсалар ё қўллари бормики, сизларни ҳимоя қила олсалар ёки кўзлари бормики, сизларга кўринмас нарсаларни кўриб, хабарини бериб турсалар ёхуд қулоқлари бормики, сизлардан яширин гапларни эшитиб, сизларни огоҳлантириб турсалар?! Модомики, улар сифатлардан мосуво экан, қандай қилиб уларга ибодат қиласизлар? Қандай қилиб улардан фойда келтириши ёки зарарни даф этишини сўрайсизлар? Эй Пайғамбар, ўша мушрикларга айтинг: "Ўша Аллоҳга шерик қилаётган бутларингизга дуо қилаверинглар, кейин эса менга қарши ҳийла-найрангларингизни қўллайверинглар, менга муҳлат ҳам бериб ўтирманглар".

Менга ёрдам берадиган, мени қўллаб-қувватлайдиган ва асрайдиган Зот Аллоҳдир. Ундан бошқасидан умид қилмайман. Бут-санамларингиздан заррача қўрқмайман. У Зот менга Қуръонни одамларга ҳидоят қилиб туширган. Солиҳ бандаларини Ўзи бошқаради. Уларни қўллайди ва Ўз паноҳида асрайди.

Эй мушриклар, сизлар сиғинаётган бут-санамлар сизларга ёрдам бера олмайдилар. Улар ўзларига ҳам ёрдам беролмайдилар. Улар ожиз, нотавонлардир. Қандай қилиб, Аллоҳни қўйиб, ўша нотавонларга сиғинасизлар?

Эй мушриклар, сизлар сиғинаётган бут-санамлар дуоларингизни эшитмайдилар. Уларнинг сурати сизларга қараб тургандек туюлаверади. Аслида эса жонсиз нарса кўрмайди. Улар инсон ёки ҳайвонлар суратидаги ҳайкаллар ясаб олардилар. Ҳайкалларнинг қўллари, оёқлари, кўзлари бўларди. Лекин улар жонсиз ҳайкаллар, холос. Уларда на ҳаёт бор ва на ҳаракат.

Эй Пайғамбар, одамларнинг узрларини қабул қилинг. Ахлоқлари ва амалларидаги енгил хатоларни кечириб юборинг. Табиатларига тўғри келмайдиган ишларга уларни мажбурламанг. Акс ҳолда, улар диндан безиб қоладилар. Ширинсуханлик билан, гўзал хулқ билан йўлга бошланг. Жоҳиллардан эса юз ўгиринг. Жоҳилларга қарши сиз ҳам жоҳиллик қилманг. Сизга озор берсалар, сиз уларга озор берманг. Сизга марҳамат кўрсатмасалар ҳам сиз марҳамат кўрсатаверинг.

Эй Пайғамбар, шайтоннинг сизни васваса қилиб, яхши амаллардан тўсаётганини сезсангиз, Аллоҳдан паноҳ сўраб, У Зотга юкунинг. Зеро, Аллоҳ дуойингизни эшитади, илтижойингизни билади ва сизни шайтондан асрайди.

Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қиладиганларга шайтон тарафидан бир васваса келиб, бирон гуноҳни қилиб қўйсалар, дарҳол Аллоҳнинг буюклигини, осийларни жазолашини, итоаткорларни эса мукофотлашини эсга олиб, тез тавба қилиб, Парвардигорга юкунадилар. Қарабсизки, шу билан ўнгланиб, гуноҳдан тийилиб, ҳақ устида барқарор бўладилар.

Шайтонлар ўзларининг фожир, кофир дўстларини кетма-кет гуноҳ қилдириб, йўлдан уришда бардавом бўладилар. Шайтонлар иғво қилишу йўлдан уришдан, кофир, фожирлар эса уларга эргашиб, гуноҳ қилишдан тўхтамайдилар.

Эй Пайғамбар, уларга бир оят келтирсангиз, сизни ёлғончига чиқариб, ундан юз ўгирадилар. Оят келтирмасангиз: "Ўзинг тўқий қолмайсанми?", дейишади. Эй Пайғамбар, айтинг: "Мен ўзимчасига оят келтира олмайман. Мен фақат Аллоҳ тарафидан келадиган ваҳийга эргашаман. Сизларга ўқиб бераётганим бу Қуръон сизларни яратган ва бошқариб турадиган Аллоҳ тарафидан юборилган ҳужжатлар, далиллар ҳамда мўминлар учун раҳматдир. Унга иймон келтирмаганлар йўлдан озган бадбахтлардир.

Қуръон тиловат қилинса, уни тинглангиз, орага гап қўшмангиз, бошқа ишга чалғимангиз. Шояд, Аллоҳнинг раҳматига эришсангиз.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизни эрталаб ва кечқурун қўрқиб, тазарру қилиб, овозингизни кўтармасдан, ичингизда эсланг. Аллоҳнинг зикридан ғофиллардан бўлманг.

Эй Пайғамбар, ҳатто Парвардигорингизнинг ҳузуридаги фаришталар ҳам У Зотга ибодат қилишдан ўзларини катта олмайдилар, заррача оғишмай бўйсунадилар, кеча-кундуз У Зотга тасбеҳ айтадилар ва У Зотгагина сажда қиладилар.

Эй Пайғамбар, саҳобаларингиз сиздан ўлжалар ҳақида, уларни тақсимлаш тартиби тўғрисида сўрайдилар. Айтинг: "Ўлжалар Аллоҳники ва Пайғамбариникидир. Уни қандай тақсимлаш ва тасарруф этиш Аллоҳ ва Пайғамбарининг ҳаққидир. Сизларга эса таслим бўлиш бўйсуниш вожибдир. Эй мўминлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилингиз. Ораларингиздаги совуқчилик ва келишмовчиликни бартараф этиб, ўзаро яқинлик, ошнолик, гўзал хулқ ва кечиримлиликни барпо этингиз. Агар чин мўмин бўлсангиз Аллоҳ ва Пайғамбарига оғишмай итоат этингиз. Зеро, иймон итоатга ва маъсиятдан четда туришга чорлайди. Бу савол Бадр жангидан кейин юзага келганди.

Чин мўминлар шундай зотлардирки, Аллоҳ таоло ёдга олинса, қалблари титраб, бутун вужудлари тоатга эгилади. Аллоҳнинг оятлари тиловат қилинганида эса улар ҳақида тадаббур қилиб, иймонларига иймон қўшилади. Фойдани жалб қилишда ҳам, зарарни даф этишда ҳам ёлғиз Парвардигоригагина суянадилар.

Улар ҳар доим намозни ўз вақтида тўкис адо этадилар ҳамда Биз берган ризқдан закотини ҳам, садақасини ҳам берадилар.

Мана шу сифатларга эга бўлганлар чин мўминлардир. Чунки уларда иймон ва Ислом хислатлари мужассам. Уларнинг мукофоти Парвардигори ҳузуридаги олий мақом, гуноҳларининг кечирилиши ва мўл ризқдир. Аллоҳ уларга ана шундай неъматларни тайёрлаб қўйган.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ таоло ўлжаларни тақсимлашдаги келишмовчиликларингиз туфайли бу ишни Аллоҳ ва Пайғамбари алайҳиссаломга ўтказиб қўйганидек, мўминлардан бир гуруҳи ёқтирмасалар-да, сизни мушриклар билан жанг қилиш учун Мадинадан чиқишга буюрган эди.

Эй Пайғамбар, мўминларнинг бу тоифаси ҳамма иш аён бўлганидан кейин ҳам мушриклар билан жанг қилиш ҳақида баҳслашадилар. Худди улар ўлимга ҳайдаб кетилаётгандек ва бу ишни ўз кўзлари билан кўриб тургандек. Бунга сабаб улар жанг учун чиқишни ёқтирмагандилар. Чунки улар бу ишга тайёр эмас эдилар.

Эй тортишаётган мўминлар, эслангиз! Аллоҳ сизларга икки тоифадан бирини, яъни, ё мол-дунё ортиб кетаётган карвонни ўлжа қилиб олишни ёки келаётган душман билан жанг қилиб, уларни тор-мор этишни ваъда қилганди. Шунда сизлар жангсиз, осон, енгил бўлгани учун карвонни босиб олишни танлаган эдингиз. Аллоҳ эса сизларни жанг қилишга буюриб, ҳақни қарор топтиришни истади. Токи, мушриклар билан жанг қилиб, улардан кўпини асир олинглар ва шу билан Ислом қуввати намоён бўлсин.

Ислом ва мусулмонларни ғолиб этиб, ҳақни қарор топтириш ҳамда қатъий ҳужжатлар ила ноҳақнинг ноҳақлигини асослаб бериш учун гарчи мушрикларга ёқмаса-да, Аллоҳ шу ишни қилди.

Эй мўминлар, эслангиз! Бадр куни Аллоҳдан душманга қарши мадад сўраган пайтингизда, У Зот сизларга ижобат қилиб, кетма-кет келадиган минглаб фаришталар билан мадад беришини айтганди.

Эй мўминлар, сизлар Аллоҳнинг ёрдамчингиз эканидан қувонишингиз ва ғалаба келишига аниқ ишониб, кўнглингиз хотиржам бўлиши учун У Зот сизларга фаришталар билан мадад берди. Ғалаба одам сонининг кўплиги ёки қурол-аслаҳалар ва тайёргарликнинг пухталиги билан эмас, ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ тарафидан бўлади. Аллоҳ Ўз мулкида Азиздир, Ғолибдир, ҳеч кимса У Зотдан ғолиб бўла олмас. Аллоҳ Ўз шариати ва қадарида ҳар бир ишни ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй мўминлар, эслангиз! Аллоҳ сизларга уйқуни берди. Шу билан душмандан қўрқиш заҳмати даф бўлди. Осмондан ёмғир ёғдирди. Шу билан сизлар покландингиз, шайтон васвасаларидан фориғ бўлдингиз. Душманга қарши қалбларингиз ҳам, баданларингиз ҳам барқарорлашди. Қумли ерлар намланиб, қадам босишингиз қулайлашди.

Эй Пайғамбар, эсланг! Парвардигорингиз Бадр жангида мўминларни қувватлаш учун Ўзи юборган фаришталарга шундай деганди: "Эй фаришталар, Мен сизларни қўллаб-қувватлаб тураман. Сизлар эса мўминларнинг душманга қарши курашишдаги матонатларини мустаҳкамлангиз. Яқинда куфр келтирган кимсаларнинг кўнглига қаттиқ қўрқувни соламан. Эй мўминлар, кофирларнинг калласини танасидан жудо қилингиз. Бармоқларини ҳам чопиб ташлангиз. Токи, минбаъд сизларга қарши қурол кўтара олмай қолсинлар".

Кофирларни ўлдириш ва қўлларини чопишнинг сабаби шуки, улар Аллоҳ ва Пайғамбарига қарши чиқдилар. Буйруқларни бажармадилар, тақиқлардан тийилмадилар. Ким Аллоҳ ва Пайғамбарига қарши чиқса, бас, Аллоҳнинг азоби қаттиқдир. Бу дунёда ўлим ва асир тушиш бўлса, охиратда дўзахдир.

Эй Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига қарши чиққанлар, шу азоб сизларгадир. Азобнинг бир қисмини шу дунёда татиб кўрасизлар, куфру саркашлигингизда ўлиб кетсангиз, охиратда жаҳаннам оловига ташланасиз.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган зотлар, жангда мушрикларга рўбарў келган пайтингизда ортга чекиниб, қоча кўрмангиз. Ёвга қарши сабру сабот билан турингиз. Аллоҳ сизлар билан биргадир. Сизларни Ўзи қўллагай.

Жанг майдонидан ҳарбий тактикани ўзгартириш ёки бирон мусулмон жамоага қўшилиб олиш учун ортга чекиниб қочиш мумкин. Бошқа мақсадда қочган одам эса Аллоҳнинг ғазабига учраб, охиратда жаҳаннам азобига гирифтор бўлади. Нақадар ёмон оқибат!

Эй мўминлар, Бадр жангида мушрикларни ўз куч-қувватингиз билан эмас, Аллоҳнинг мадади билан ўлдирдингиз. Эй Пайғамбар, мушрикларга отганингизда, сиз отмадингиз, балки, Аллоҳ отди. Аллоҳ мўминларни гўзал тарзда синаш учун одам сонлари ҳам, ҳарбий тайёргарликлари ҳам ғанимникидан озроқ бўлишига қарамасдан, уларга ғалаба ато этди. Токи, Аллоҳга шукр қилсинлар. Албатта, Аллоҳ дуойингизни эшитадиган, қилган ишларингизни кўриб-билиб турадиган ва сизларни нима ислоҳ қилишидан хабардор Зотдир.

Мушрикларнинг ўлдирилиши, ўққа тутилиши ва натижада мағлуб бўлиб қочишлари, мўминларнинг эса улар устидан ғолиб бўлиши Аллоҳнинг фазлу карамидандир. Аллоҳ Исломга қарши найранг ишлатадиган кофирларнинг ҳийласини заифлаштириб юборадиган Зотдир.

Эй мушриклар, Аллоҳ тажовузкор золимларга Ўз азобини юборишини истаган бўлсангизлар, мана Аллоҳ ўша азобини устингизга юборди. Бу иш сизларга жазо, тақводорларга эса ибрат бўлди. Энди бу ишдан тийилсангиз, ўзингизга яхши бўлади. Аллоҳ сизларга муҳлат бериб, интиқомини тезлаштирмаслиги ҳам мумкин. Шунча ишлардан кейин ҳам яна мўминларга қарши жанг қилмоқчи бўлсангизлар, одам сонининг кўплиги ҳам, ҳарбий тайёргарлигингизнинг катталиги ҳам сизларнинг бирон бир ҳожатингизни раво қила олмайди. Албатта, Аллоҳ мўминларни қўллаб-қувватлайди. Аллоҳ ким билан бирга бўлса, ҳеч ким ундан ғолиб бўла олмас.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашганлар, Аллоҳга ва Пайғамбарига итоат қилиб, буйруқларини бажарингиз, тақиқларидан тийилингиз. Аллоҳнинг тиловат қилинаётган оятларини тинглаб туриб, саркашлик билан буйруқларини бажармай, тақиқларидан тийилмай, қарши иш қилмангиз.

Эй мўминлар, мунофиқ ва мушриклар каби Аллоҳнинг тиловат қилинаётган оятларини қулоқлари билан эшитиб, аммо улар ҳақида тадаббур қилмаган, улардан насиҳатланмаган, фойдаланмаган гумроҳлардан бўлмангиз.

Аллоҳнинг наздида ер юзидаги жонзотларнинг энг ёмони ҳаққа қулоқ солмайдиган кар, ҳақни гапирмайдиган соқов кимсалардирки, улар Аллоҳнинг буйруқларини ҳам, тақиқларини ҳам англамайдиган ақлсизлардир.

Агар Аллоҳ ўша ҳақни ёлғонга чиқарган мушрикларда бир яхшилик борлигини билганида эди, уларнинг қулоқларини очиб қўйган бўларди ва улар эшитадиган, қулоқ соладиган, ақлини ишлатадиган кимсаларга айланардилар. Лекин Аллоҳ уларда яхшилик йўқлигини яхши билади. Фаразан, Аллоҳ уларнинг қулоқларини очиб қўйган тақдирда ҳам улар барибир саркашлик билан иймондан юз ўгириб кетган бўлар эдилар.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган зотлар, Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари сизларни чин ҳаёт бахш этадиган неъматга чақирганида, Аллоҳ ва Пайғамбарига буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила бўйсунингиз. Шуни аниқ билингизки, У Зот ҳар ишга Қодирдир. Ҳақдан олдинига юз ўгириб, кейин яна ҳаққа қайтмоқчи бўлганингизда, сиз билан ҳақ ўртасини тўсиб қўйиш ҳам Унинг Қўлидадир. Шундай бўлгач, ҳақ сари шошилингиз. Яна шуни аниқ билингизки, Қиёмат кунида ҳаммангиз Ўша Зотнинг ҳузурида тўпланурсиз. Ўшанда шу дунёда қилиб ўтган амалларингизга яраша жазо ёки мукофот берур.

Эй мўминлар, келадиган бир азобдан эҳтиёт бўлингизки, у фақат гуноҳкорларгагина эмас, ҳаммага келади. Бу қачон бўлади? Қачонки, зулм авж олиб, унга қарши курашилмаганда. Шуни аниқ билингизки, осийларга нисбатан Аллоҳ азоби қаттиқ Зотдир. Шундай экан, У Зотга осийлик қилишдан эҳтиёт бўлингиз.

Эй мўминлар, сизлар Маккада озчилик эдингизлар. Бошқалар сизларни ночор-нотавон ҳисоблаб, сизларга зўравонлик қиларди. Душманингизга ем бўлишдан қўрқар эдингиз. Шунда Аллоҳ сизларга Мадинани бошпана қилиб берди. Бир неча жангларда, масалан, Бадрда ғанимларингизга қарши сизга қувват берди. Сизларга хуш неъматлар ато этди. Жумладан, душманларингиздан кўп ўлжалар олдингиз. Шоядки, Аллоҳга берган неъматлари учун шукр қилсангиз, кейин У Зот неъматларини янада зиёда қилса. Шоядки, Аллоҳга нонкўрлик қилмасангиз ва натижада У Зот сизларга берган неъматларини тортиб олиб, ўзингизни азобламаса.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашганлар, билиб туриб, онгли тарзда буйруқларни бажармаслик ва тақиқлардан тийилмаслик ила Аллоҳ ва Пайғамбарига ҳамда сизларга ишониб қўйилган омонатга хиёнат қилмангиз ва шу билан хоинлардан бўлиб қолмангиз.

Эй мўминлар, билингизки, мол-дунёларингиз ва бола-чақангиз Аллоҳ тарафидан берилган бир синов, имтиҳондир. Улар сизларни охират учун амал қилишдан тўсиши ва хиёнатга ундаши мумкин. Билингизки, улуғ ажр-мукофот Аллоҳнинг ҳузуридадир. Шундай бўлгач, мол-дунё ва бола-чақа деб, улар туфайли хиёнат сари қадам босиб, буюк ва туганмас ажру савобдан қуруқ қолмангиз.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашганлар, шуни билингизки, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилсангиз, сизларни ҳақ билан ботилни ажрата оладиган одамларга айлантириб қўяди. Шунда сизларга ҳеч иш ноаниқ бўлиб қолмайди. Қилган ёмонликларингизни ўчириб, гуноҳларингизни мағфират қилади. Аллоҳ улуғ фазл соҳибидир. Тақводор бандалари учун тайёрлаб қўйган жаннати ўша фазлу карамидандир.

Эй Пайғамбар, мушриклар сизга қарши тил бириктириб, сизни ушлаш, ўлдириш ёки шаҳрингиздан чиқариб юбориш учун макр қилганларида Аллоҳ уларнинг макрини ўзларига қайтарди. Аллоҳ ҳам макр қилади. Аллоҳ макр қилишга энг уста Зотдир.

Уларга оятларимиз ўқиб берилса, ҳақдан юз ўгириб, ўзларини катта олиб: "Бунга ўхшаш гапларни олдин ҳам эшитганмиз. Истасак, ўзимиз ҳам бундай гапларни айта оламиз. Бу Қуръон олдингиларнинг афсоналаридан бошқа нарса эмас, унга ҳеч қачон ишонмаймиз", дейдилар.

Эй Пайғамбар, эсланг! Мушриклар: "Эй Аллоҳим, Муҳаммад олиб келган нарса ҳақ бўлса, устимизга осмондан тош ёғдир ёки бизга бир қаттиқ азоб юбор", дегандилар ва шу билан ўзларининг ҳақни қанчалар қаттиқ инкор этаётганларини кўрсатгандилар.

Эй Муҳаммад, модомики, сиз уларнинг ораларида экансиз, умматингиз қандай бўлишидан қатъи назар, Аллоҳ уларни азобламас, таг-туги билан қуритиб юбормас. Сизнинг улар орасида бўлишингиз улар учун омонликдир. Модомики, улар гуноҳлари учун истиғфор айтар эканлар, Аллоҳ уларни азоблагувчи бўлмас.

Уларни азоблашдан нима ҳам ман қиларди?! Ахир уларнинг ўзлари азобга лойиқ ишларни қилиб, одамларнинг Масжидул-Ҳаромни тавоф қилишларига тўсқинлик қилаяптилар-ку. Мушриклар Аллоҳнинг дўстлари эмас. Аллоҳнинг дўстлари Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан қўрқадиган тақводорлардир. Лекин мушрикларнинг аксарияти буни билмайдилар.

Мушрикларнинг Масжидул-Ҳаромдаги ибодатлари фақатгина ҳуштак ва чапак чалишдан иборат бўлди. Бас, эй мушриклар, Аллоҳга куфр келтириб, Пайғамбарини ёлғончига чиқариб, Бадр кунидаги ўлдириш ва асир олиш каби жиноятларни содир этганингиз учун азобни татиб кўрингиз.

Аллоҳга куфр келтирган кимсалар мол-дунёларини Аллоҳнинг динидан тўсиш учун сарфлайдилар. Сарфлашга-сарфлайверадилар-у, лекин мақсадларига эриша олмайдилар. Мақсад ҳосил бўлмаганидан кейин бу ишларининг оқибати надомат бўлади. Ундан сўнг эса мўминлардан мағлуб бўлурлар. Аллоҳга куфр келтирган кимсалар Қиёмат кунида жаҳаннамга ҳайдаб борилурлар ва у ерда абадий қолурлар.

Мол-дунёларини Аллоҳнинг йўлидан тўсиш учун сарфлайдиган кофирлар жаҳаннам олови сари ҳайдаб борилурлар. Токи, шу билан нопок кофирлар гуруҳи пок мўминлар гуруҳидан ажралсин. Токи, нопок шахслар бўладими, нопок амаллар бўладими, нопок мол-дунё бўладими, ҳаммаси устма-уст тахланиб, жаҳаннам оловига отилсин. Зиён кўргувчилар ана ўшалардир. Чунки улар Қиёмат кунида ўзларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берган бўладилар.

Эй Пайғамбар, Аллоҳга ва Пайғамбарига куфр келтирганларга айтинг: "Агар улар Аллоҳга ва Пайғамбарига куфр келтиришдан, одамларни Аллоҳнинг йўлидан тўсишдан тийилсалар, Аллоҳ ўтган гуноҳларини кечирур. Зеро, Ислом ўзидан аввал бўлган ишларни ўчирур. Агар улар яна кофирликларига қайтсалар, олдинги замонларда бундай пайтларда Аллоҳнинг қонунияти нимани тақозо қилар эди, шу ҳақда ўйлаб кўрсинлар. Олдингилар ҳақни ёлғонга чиқариб, кофирликларида давом этаверишгач, уларга шу дунёнинг ўзида азоб келмаганмиди?!

Эй мўминлар, то ширк келтириш ва мусулмонларни Аллоҳнинг динидан тўсиш каби бирон фитна қолмай, шериксиз ёлғиз Аллоҳгагина бўйсуниш ва тоат қилиш юзага чиққунига қадар кофир душманларингиз билан жанг қилингиз. Кофирлар ширк келтириш ва Аллоҳнинг йўлидан тўсиш каби жиноятларидан тийилсалар, уларни тек қўйинглар. Зеро, Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларини кўриб-билиб турибди. Аллоҳдан ҳеч нарса яширин бўла олмас.

Эй мўминлар, агар улар куфрдан ва Аллоҳ йўлига тўғоноқ бўлишдан тийилиш ҳақидаги буйруққа бўйсунмасалар, ишончингиз комил бўлсинки, Аллоҳ сизларга мададкордир. Аллоҳ нақадар яхши дўст ва нақадар яхши мададкор. Аллоҳ кимни дўст тутса, у нажот топур. Аллоҳ кимга мададкор бўлса, у ғолиб бўлур.

Эй мўминлар, агар сизлар Аллоҳга ва бандамиз Муҳаммад алайҳиссаломга Бадр кунида нозил қилганимизга иймон келтирсангизлар, билингларки, Аллоҳ йўлидаги жиҳодда кофирлардан тортиб олган нарсаларингиз беш қисмга бўлинади. Шундан тўрт қисми мужоҳидларга тақсимланса, қолган бир қисми яна беш қисмга бўлинади. Ундан бир қисми Аллоҳ ва Пайғамбари учун бўлиб, мусулмонларнинг умумий харажатларига сарф қилинади. Иккинчи қисми Пайғамбар алайҳиссаломнинг қариндошлари Бани Ҳошим ва Бани Мутталибга берилади. Учинчи бўлак етимларга, тўртинчиси камбағал-мискинларга, бешинчиси эса мусофирларга берилади. Бадр кунида Аллоҳ сизларни душманларингиздан ғолиб қилиб, ҳақ билан ботилни ажратиб берганди. Сизларга ғалаба ато этган Аллоҳ ҳар ишга Қодирдир.

Эсланглар! Сизлар водийнинг Мадинага яқин тарафида, мушриклар Мадинага узоқ, Маккага яқин тарафида, карвон эса сизлардан қуйироқда Қизил денгиз соҳили тарафида эди. Сизлар мушриклар билан жанг қилишга ваъдалашиб олганларингизда ҳам келишилган жой ва вақтда хилоф қилган бўлар эдингиз. Аллоҳ бўлиши муқаррар бўлган бир ишни, яъни, мўминларни ғолиб, кофирларни эса мағлуб қилиб, динини азиз, ширкни эса хор этишни амалга ошириш учун, ҳалок бўладиган одам очиқ-ойдин ҳужжат билан ҳалок бўлиши, яшаши керак бўлган одам ҳам очиқ-ойдин ҳужжат билан яшаши учун сизларни Бадрда ҳеч бир келишувсиз тўқнаштирди. Сон жиҳатдан озчилик бўлишига қарамасдан, мўминларнинг ғолиб бўлиши етарли ҳужжат бўлди. Шу билан ҳеч бир кимсанинг Аллоҳга қарши ҳужжати қолмади. Аллоҳ ҳамманинг гапларини эшитиб, қилган ишларини кўриб-билиб тургувчи Зотдир. Бирон иш У Зотдан яширин бўлолмас. Яқинда ҳаммасига ўзига яраша жазо ёки мукофотини бергай.

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг сизга ва мўминларга ато этган неъматларини эсланг! Сизга тушингизда мушрикларнинг сонини оз қилиб кўрсатди. Мўминлар бундан хабар топиб, хурсанд бўлдилар. Душманга қарши жанг қилишга янада қатъийлашдилар. Агар Аллоҳ сизга тушингизда мушрикларни кўп қилиб кўрсатганида саҳобаларингиздаги қатъийлик сусайиб, жанг қилишдан қўрқиб қолардилар. Лекин Аллоҳ бунинг олдини олиб, мўминларни муваффақиятсизликдан асради. Аллоҳ қалблар ичидаги яширин ўй-хаёллардан ҳам воқиф бўлган Зотдир.

Эй мўминлар, эсланглар! Душманга рўбарў келган пайтингизда Аллоҳ мушрикларни сизларга оз қилиб кўрсатди. Шу билан уларга қарши жанг қилишга янада журъатлироқ бўлдингиз. Жанг қилмасдан, ортга қайтиб кетмасликлари учун уларнинг кўзига сизларни ҳам оз қилиб кўрсатди. Бу билан Ўзи истаган бир ишни амалга оширди. Яъни, мушриклардан интиқом олди. Улар ўлдирилдилар ва асир олиндилар. Мўминларни эса қўллаб-қувватлаб, ғалаба билан сийлади. Ҳамма ишлар ёлғиз Аллоҳга қайтур. Кейин ёмоннинг ёмонлигига яраша жазосини, яхшининг эса яхшилигига яраша мукофотини берур.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашганлар, кофирларнинг бир гуруҳига рўбарў келганингизда маҳкам туринг, қўрқоқлик қилманг, Аллоҳни кўп эсланг ва У Зотга дуо қилинг. У Зот тилагингизни ижобат қилиб, хавфу хатардан Ўз паноҳида асраб, сизларни душман устидан ғолиб қилишга Қодир.

Ҳамма ҳолатингизда, сўзингизда ҳам, ишингизда ҳам Аллоҳ ва пайғамбарига итоат этишни ўзингизга шиор қилиб олинг. Ўзаро талашиб-тортишаверманг. Тортишавериш қувватни қирқиб, заифлашиш ва қўрқоқликка олиб боради. Душманга қарши сабр-матонат билан турингиз. Аллоҳ сабр қилгувчилар билан биргадир. Уларга мадад бергай, уларни қўллаб-қувватлагай. Аллоҳ ким билан бирга бўлса, ўша ғолиб бўлиши муқаррардир.

Маккадан кибру ҳаво билан ўзларини кўрсатиб қўйиш учун чиқиб, одамларни Аллоҳнинг динидан тўсадиган мушриклар каби бўлмангизлар! Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларини тўла қамраб, кўриб-билиб турибди. Аллоҳга уларнинг бирон иши яширин эмас. Яқинда амалларига яраша жазосини бергай.

Эй мўминлар, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматларини эсланглар! Шайтон мушрикларга қилаётган ишларини чиройли қилиб кўрсатиб, уларни мусулмонларга қарши жанг қилишга ундаб: "Бугун сизлардан ҳеч ким ғолиб бўла олмас. Мен сизларнинг мададкорингизман ва душмандан асрагувчи ҳимоячингизман", деганди. Икки қўшин тўқнашганда эса, шайтон ортига қочиб, мушрикларга: "Мен сизлардан безорман, мен мўминларга ёрдамга келган фаришталарни кўряпман, мен Аллоҳдан қўрқаман, Аллоҳ азоби қаттиқ Зотдир, унинг азобига ҳеч кимса тоқат қила олмас", деганди. Чунки мўминлар қўшинида уларни қўллаб турган фаришталар бўлиб, мушриклар қўшинидаги шайтон ўзининг ҳеч иш қўлидан келмайдиган ожиз-нотавонлигини билиб турарди.

Эсланглар! Мунофиқлар ва иймони заифлар: "Анави мусулмонларни дини ғурурлантириб юборди, душманига нисбатан сони ва тайёргарлиги оз бўлса ҳам ғалабага ишоняптилар", дедилар. Улар билмайдиларки, ким ёлғиз Аллоҳга суянса, У Зотнинг мадад бериши ҳақидаги ваъдасига чин дилдан ишонса, Аллоҳ унинг мададкори ва у ҳар қанча заиф бўлмасин, ғалаба қозониши муқаррар. Аллоҳ Ғолибдирки, Ундан юқори ғолиб йўқ. Аллоҳ ҳар бир қадарини, шариатини бир ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Эй Пайғамбар, фаришталар кофирларни келаётган пайтларида юзларига, қочаётган пайтларида эса кетларига уриб, жонларини суғуриб олаётиб, шундай дейишларини кўрсангиз эди: "Эй кофирлар, ёндирадиган азобни татиб кўрингиз.

Эй кофирлар, фаришталар жонингизни суғуриб олаётган пайтидаги бу аламли азоб ҳамда қабрингизда ва охиратда юз берадиган ёндирувчи қийноқнинг сабаби шу дунёда ўз қўлларингиз билан қилган амалларингиздир. Зеро, Аллоҳ одамларга зулм қилмас. Улар орасида адолат билан ҳукм чиқарур. У Зот одил Ҳакамдир.

Бу жазо фақат ўша кофирларнинг ўзигагина хос эмас. У Аллоҳнинг қонунияти бўлиб, ҳамма замон ва ҳамма маконлардаги Аллоҳ таолонинг оятларини инкор қилган кофирларга жорий қилинаверади. Фиръавн қавми аа бошқа ҳақдан бош тортган умматлар куфру исёнлари туфайли Аллоҳнинг азобига гирифтор бўлганлар. Аллоҳнинг азоби ғолиб, қудратли Зотнинг азобидир. Аллоҳ қудратлидир, ҳар доим ғолибдир. Осийлар учун азоби қаттиқ Зотдир.

Хўш, бу қаттиқ азоб нима сабабдан келди? Гап шундаки, Аллоҳ бир қавмга бир неъматни беради. Қавм унинг шукрини бажо келтириб, иймон-эътиқодида барқарор турса, ундан неъмат кетмайди. Лекин агар ўзидан кетиб, куфру исён сари қадам босса, Аллоҳ ундан неъматни олиб қўяди. Аллоҳ бандаларининг айтган гапларини эшитиб, қилган амалларини кўриб-билиб тургувчи Зотдир. Бирон нарса, бирон иш У Зотдан яширин эмас.

Бу кофирларнинг иши олдинги ўтган Фиръавн қавми ва бошқа ҳақни тан олмаган умматлар ишига ўхшайди. Улар ҳам Парвардигорнинг оятларини ёлғонга чиқаргандилар ва шу туфайли ҳалокатга йўлиққандилар. Аллоҳ Фиръавн қавмини денгизга ғарқ қилганди. Фиръавн қавми ҳам, бошқа умматлар ҳам куфр, ширк каби жиноятлари билан ўзларига ўзлари жабр қилиб, ўзларига ўзлари Аллоҳнинг азобини чақириб олгандилар ва ўша азоб уларнинг бошига тушганди.

Ер юзидаги энг ёмон жонзотлар Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтирмаганлардир. Уларга ҳамма оятларни тақдим қилганингизда ҳам барибир иймон келтирмайдилар. Кофирлигида саркашлик билан тураверадилар. Улардаги ақл, қулоқ, кўз каби ҳидоятга элтувчи воситалар ишдан чиққан.

Бани Қурайза каби сиз аҳдлашган кимсалар ҳар сафар берган аҳдларини бузаверадилар. Улар Аллоҳдан қўрқмайдилар. Шунинг учун аҳдларига вафо қилмайдилар. Ишончни оқламайдилар.

Эй Пайғамбар, анави аҳдини бузганларни жангда учратиб қолсангиз, яхшилаб уларнинг адабини бериб қўйинг. Токи, бундан бошқалар ҳам хабар топиб, ибрат олсинлар-да, сизга очиқ қарши чиқишдан, сиз билан жанг қилишдан қўрқиб қолсинлар.

Эй Пайғамбар, бирон қавмда хиёнат қилиш аломатларини кўриб, унинг қилган аҳдини бузишидан хавфсирасангиз, унга аҳд батамом бузилганини билдириб қўйинг. Аҳд бузилганини эълон қилмай туриб, уларга тўсатдан ҳужум қилманг. Зеро, бундай қилиш хиёнатдир. Аллоҳ хоинларни яхши кўрмайди. Улардан интиқом олади. Шундай бўлгач, сиз хиёнат қилиб қўйишдан эҳтиёт бўлинг.

Куфр келтирган кимсалар, Аллоҳнинг азобидан қутулдик, деб ўйламасинлар. Улар Аллоҳнинг азобидан қутула олмаслар. Азоб уларга етиб бориши муқаррар.

Эй мўминлар, уларга қарши имконингиз борича қурол-аслаҳа ва отларни тайёрлаб қўйинг. Шу билан сизларга қарши тиш қайраётган кофирларни ҳам, ўзларингиз билмайдиган, фақат Аллоҳ биладиган бошқаларни ҳам қўрқувга соласиз. Аллоҳ уларнинг дилларидаги яширин сирларидан ҳам хабардордир. Оздир, кўпдир, Аллоҳ йўлида нимани сарфласангиз, охиратда Аллоҳ унинг савобини камайтирмасдан, тўла қилиб беради. Шундай экан, Аллоҳ йўлида инфоқ-эҳсон қилишга шошилингиз.

Агар улар жангни тўхтатиб, сулҳ қилишга мойил бўлсалар, сиз ҳам мойил бўлаверинг. Аллоҳга суянинг ва ишонинг. У Зот сизни ҳеч қачон ёлғиз ташлаб қўймайди. Аллоҳ уларнинг гапларини эшитиб, ниятлари ва амалларини кўриб-билиб тургувчи Зотдир.

Эй Пайғамбар, уларнинг жангни тўхтатиб, сулҳга мойил бўлишдан мақсадлари сизни алдаш ва кейинги жангга яхшироқ тайёргарлик кўриш бўлса, парво қилманг. Аллоҳнинг Ўзи сизни уларнинг ҳийла-найрангларидан асрагай. У Зот олдин ҳам сизни ва мўминларни қўллаб-қувватлаб, сизларни ғалабага эриштирганди.

Мўминларнинг қалблари шу қадар тарқоқ, шу қадар хилма-хил эдики, ер юзидаги ҳамма бойликларни сарфлаганингизда ҳам уларни бирлаштира олмаган бўлар эдингиз. Ёлғиз Аллоҳнинг ўзи уларнинг қалбларини бирлаштирди ва уларнинг қўллари билан сизни ғалабага эриштирди. Аллоҳ Ўз мулкида Ғолиб. Шунинг учун ҳеч кимса Ундан устун бўла олмас. Аллоҳ ҳар бир қадарини, тадбирини ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй Пайғамбар, душманларингизнинг ёмонлигига қарши сизга ҳам, мўминларга ҳам Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилади. Бас, Аллоҳга ишонинг ва суянинг.

Эй Пайғамбар, мўминларни жангга чорланг, қизиқтиринг. Токи, қарорлари қатъийлашсин, олийҳиммат бўлишсин. Эй мўминлар, агар сизлар йигирмата сабрли жангчи бўлсангиз, икки юзта кофирдан, юз нафар бўлсангиз, мингта кофирдан ғолиб бўла олурсиз. Чунки кофирлар Аллоҳнинг Ўз дўстларини қўллаб-қувватлаб туриши ҳақидаги қонуниятини тушунмайдилар, англамайдилар. Улар жангдан кўзланаётган мақсадни ҳам идрок этмайдилар. Улар шу дунёда устун бўлиш учунгина курашадилар.

Эй мўминлар, мана энди Аллоҳ сизнинг заифлигингизни билиб, ишингизни енгиллатди. Энди сизлардан бирингиз ўн эмас, икки кофирга қарши курашса, бас. Сизлардан юзта сабрлиларингиз Аллоҳнинг изни ила икки юзта кофирдан, мингта сабрлиларингиз эса икки мингта кофирдан ғолиб бўлурсиз. Аллоҳ сабрли мўминлар билан биргадир. Уларни қўллаб-қувватлаб турар.

Пайғамбарга ўзи билан жанг қилаётган кофирларни асир олиш мумкин эмас. Токи, ўлим кўпайиб, уларнинг юрагига қўрқув кириб, қайта жанг қила олмай қолсинлар. Эй мўминлар, Бадр асирлари учун тўлов олмоқчи бўляпсизларми? Аллоҳ эса охиратни хоҳлайдики, унга динни азиз ва ғолиб қилиш ила эришурсизлар. Аллоҳ Ўз зотида ҳам, сифатларида ҳам, қаҳрида ҳам Ғолибдир. Аллоҳ ҳар бир қадарини, шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Агар Аллоҳ тарафидан У Зотнинг қазойи қадари битилган бир китоб келиб, унда сизларга ўлжани ҳалол қилиб, асирлар учун тўлов олишга рухсат бериб қўймаганида Аллоҳ тарафидан ваҳий келмасидан олдин шу ишларга қўл уриб қўйганингиз учун сизларга Аллоҳ томонидан бир жазо юборилган бўлур эди.

Эй мўминлар, кофирлар билан жанг қилиб, қўлга киритган ўлжаларингиздан бемалол фойдаланаверинг, еб-ичаверинг. У сизга ҳалол. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш билан тақво қилинг. Аллоҳ мўмин бандаларига Мағфиратли ва Меҳрибон Зотдир.

Эй Пайғамбар, Бадр жангида асир тушган мушрикларга айтинг: "Агар Аллоҳ қалбингизда эзгулик мақсади борлигини ва ниятингиз тозалигини билса, сизларга сизлардан олинган товондан кўра яхшироқ неъмат ато қилур. Шундай бўлгач, тўлаган товонингизга хафа бўлмангиз. Аллоҳ гуноҳларингизни мағфират қилур. Аллоҳ тавба қилган бандаларини Кечиргувчи, уларга Меҳрибон Зотдир". Аллоҳнинг шу ваъдаси Пайғамбар алайҳиссаломнинг амакиси Аббосда ва бошқа мусулмон бўлганларда ўз аксини топди.

Эй Муҳаммад, улар сизга хиёнат қилмоқчи бўлсалар, олдин Аллоҳга ҳам хиёнат қилгандилар. Аллоҳ сизни улардан ғолиб қилди. Улардан ўлгани ўлди, асир тушгани асир тушди. Агар яна жангга қайтадиган бўлсалар, яна шундай натижани кутаверсинлар. Аллоҳ ўзи яратган махлуқотларига нима кераклигини яхши биладиган, ҳар бир тадбирини ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Аллоҳга иймон келтирган, Пайғамбарига эргашган, шариатига амал қилган, куфр еридан Ислом диёрига ёки бемалол ибодат қила оладиган бошқа бир юртга ҳижрат қилган, молу жонларини тикиб, Аллоҳ йўлида жиҳод қилган муҳожирлар ва уларга жой берган, уларни қўллаб-қувватлаган, елкама-елка турган ансорлар бир-бирлари билан дўстдирлар. Эй мўминлар, Аллоҳга иймон келтирган-у, лекин ҳижрат қилмаганларга то ҳижрат қилмагунларича ёрдам беришингиз, уларни ҳимоя қилишингиз сизларга вожиб эмас. Агар кофирлар уларга зулм қилса ва улар сизлардан ёрдам сўраса, душманларига қарши уларга ёрдам беринглар. Лекин агар сизлар билан уларнинг душманлари орасида битим бўлса ва улар битимни бузмаган бўлсалар, сизлар ҳам бузманглар, унга риоя қилинглар. Аллоҳ қилаётган ишларингизни кўриб тургувчидир. Биронта амалингиз У Зотдан яширин қолмас. Яқинда амалларингизга яраша мукофотингизни берур.

Аллоҳга куфр келтирганларни куфр бирлаштириб туради. Бир-бирларини қўллаб-қувватлайдилар. Мўмин улар билан дўст бўлмайди. Агар сизлар мўминларга дўст, кофирларга эса душман бўлмасангизлар, фитна ва фасод юз бериб, мўминлар ҳимоясиз қоладилар ва кофирлар одамларни Аллоҳнинг йўлидан бемалол тўсадиган бўладилар.

Аллоҳга иймон келтирганлар, Унинг йўлида ҳижрат қилганлар, Аллоҳ йўлида муҳожирларга жой берганлар, уларни қўллаб-қувватлаганлар, ана ўшалар чин мўминлардир. Уларнинг мукофоти гуноҳларининг кечирилиши ва мўл ризқдир, яъни, жаннатдир.

Эй мўминлар, Исломга дастлаб кирган муҳожир ва ансорлардан кейин иймон келтириб, куфр еридан Ислом диёрига ҳижрат қилиб, Аллоҳ калимасини олий қилиш, куфрни эса маҳв этиш йўлида жиҳод қилганлар, ана ўшалар сизлардандир. Уларнинг ҳуқуқлари сизларники билан баробар. Мажбуриятлари ҳам айнан сизларники кабидир. Аллоҳнинг ҳукмида мерос масаласида иймондошлардан кўра қондошлар ҳақлироқдирлар. Иймон ва ҳижрат асосида яқин бўлганлар дастлаб бир-бирларидан мерос олардилар. Аллоҳ ҳар бир нарсани кўриб-билиб туради. Ҳеч нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Бандаларига нима кераклигини Ўзи яхши билади ва шунга қараб шариат тузади.

Эй мусулмонлар, бу Аллоҳ ва Пайғамбари тарафидан бароатдир. Араб жазирасидаги мушриклар билан тузган битимингизнинг муддати тугагани ҳақидаги эълондир.

Эй мушриклар, ер юзида тўрт ой тинч юраверинглар. Ундан кейин битим тугайди ва сизларга омонлик бўлмайди. Шунга ишончингиз комил бўлсинки, модомики, куфрингизда давом этар экансиз, ҳеч қачон Аллоҳнинг азобидан қутулиб кета олмассиз. Яна ишончингиз комил бўлсинки, Аллоҳ кофирларни ҳар икки дунёда хор қилгай. Бу дунёда ўлим топгай ё асир тушгай, Қиёматда эса жаҳаннамга равона бўлгай. Бу гап аҳдини бузганларга ҳам, битими маълум муддат билан боғланмаганларга ҳам тегишлидир. Лекин ким билан муайян муддатга битим тузилган бўлса, гарчи тўрт ойдан кўп бўлса ҳам битим муддати тугагунича кутилади.

Бу қурбон ҳайити куни ҳамма одамларга Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари тарафидан Аллоҳ ҳам, Унинг Пайғамбари ҳам мушриклардан безор эканини билдиришдир. Эй мушриклар, ширкдан тавба қилсангизлар, ўзингизга яхши бўлади. Тавба қилишдан бош тортсангизлар, шунга ишончингиз комил бўлсинки, Аллоҳнинг азобидан ҳаргиз қочиб қутула олмайсизлар. Эй Пайғамбар, куфр келтирганларга хабар берингки, уларни ёмон оқибат - аламли азоб кутмоқда.

Сизлар билан аҳдлашиб, аҳдига вафо қилган, уни бузмаган мушриклар бундан мустасно. Уларнинг аҳдларини ўз муддатигача етказинглар. Албатта, Аллоҳ тақводорларни яхши кўради. Тақводорларки, Аллоҳнинг ҳамма буйруқларига, жумладан, аҳдга вафо қилиш ҳақидаги фармонига бўйсунадилар ҳамда У Зотнинг ҳамма тақиқларидан, жумладан, хиёнатдан тийиладилар.

Уруш ҳаром қилинган, душманингизга омонлик берилган ойлар чиққач, мушрикларни учратган жойингизда ўлдирингиз, қамал қилингиз ва йўлларини пойлаб турингиз! Энди агар ширкдан тавба қилсалар ва намозни тўкис адо қилишиб, молларидан закот берсалар, улар билан жанг қилишни тўхтатинглар. Чунки улар сизларнинг исломий биродарингизга айланган бўладилар. Албатта, Аллоҳ тавба қилган бандасига мағфиратли, меҳрибондир.

Эй Пайғамбар, қони ва моли ҳалол бўлган, яъни, ўлдирилиши мубоҳ бўлган мушриклардан бири сиздан ҳимоя сўраса, уни ҳимоянгизга олинг. Токи, Қуръонга қулоқ солсин. Кейин уни тинч жойга етказиб қўйинг. Чунки кофирлар бу диннинг ҳақиқатларини билмайдиган қавмдир. Қуръонга қулоқ солиб, уларни билсалар, балки ҳидоят топиб қоларлар.

Мушриклар учун Аллоҳ ҳузурида ҳам, пайғамбари ҳузурида ҳам ҳеч қандай аҳд бўлиши мумкин эмас. Фақат, эй мусулмонлар, сизлар Ҳудайбия сулҳида Масжидул-Ҳаром олдида аҳдлашганларингиз бундан мустасно. Модомики, улар сизлар билан тузган аҳдларида барқарор эканлар, сизлар ҳам уни бузмасдан барқарор туринглар. Аллоҳ буйруқларини бажарадиган ва тақиқларидан тийиладиган тақводор бандаларини яхши кўради.

Қандай қилиб улар учун аҳд ва омонлик бўлсин? Ахир улар душманингиз-ку. Сизлардан ғолиб бўлсалар, на Аллоҳнинг риоясини қиладилар, на қариндошликнинг ва на аҳднинг. Ҳеч нарсанинг риоясини қилмасдан сизларни ёмон азоблайдилар. Тилларида ширин гапириб, сизларни рози қиладилар-у, лекин диллари тилларига бўйсунмайди. Айтган гапларига вафо қилмайдилар. Уларнинг кўплари аҳдни бузадиган, Аллоҳга итоатсиз фосиқлардир.

Аллоҳнинг оятларига эргашишни, жумладан, аҳдга вафо қилишни ҳавойи нафслари ва кўнгиллари кусаган шу дунёнинг арзимас баҳосига сотдилар-да, ўзларини ҳаққа эргашишдан тўсдилар. Ҳақдан юз ўгирдилар. Бошқаларнинг ҳам йўлига тўғаноқ бўлдилар. Уларнинг қилмишлари нақадар ёмон иш бўлди.

Улар бир мўмин ҳақида на Аллоҳнинг, на қариндошликнинг ва на аҳднинг риоясини қиладилар. Чунки уларнинг қалблари адоватга тўла. Улар Аллоҳнинг ҳадларидан ошаверадилар. Зеро, улар золим ва тажовузкорлардир.

Агар тавба қилиб, икки шаҳодат калимасини айтсалар, намозни тўкис адо этсалар, молларидан закот берсалар, мусулмонга, диний биродарларингизга айланиб, ҳуқуқ ва мажбуриятлари айнан сизларникидек бўлади. Сизларга улар билан жанг қилиш жоиз бўлмайди. Улар энди мусулмонлиги билан қонлари, моллари ва ор-номусларини асрай оладилар. Биз оятларимизни биладиган қавмга батафсил баён қилурмиз. Чунки улардан биладиганларгина фойдалана оладилар ва бошқаларни ҳам фойдалантира оладилар.

Анави мушриклар маълум муддат жанг қилмасликка аҳдлашганларидан кейин аҳдини бузиб, динингизга тош отсалар, улар билан жанг қилингиз. Улар куфрнинг етакчилари, бошлиқларидир. Энди улар билан ҳеч қандай аҳд ҳам, битим ҳам қолмади. Қони ҳалол кимсаларга айландилар. Жанг қилингиз. Шоядки, куфр келтириш, аҳдни бузиш, динни айблаш каби ишларидан тийилсалар.

Эй мўминлар, аҳдларини бузган, Дорун-надвадаги йиғилишда Пайғамбар алайҳиссаломни Маккадан чиқариб юборишги уринган, дастлаб Қурайшнинг иттифоқдоши Бакрга Пайғамбар алайҳиссаломнинг иттифоқдоши Хузоага қарши ёрдам бериб, урушни ўзлари бошлаган қавм билан жанг қилмайсизларми? Улардан қўрқасизларми? Жанг қилишга журъатинглар етмайдими? Агар чин мўмин бўлсангизлар, қўрқишингизга Аллоҳ ҳақлироқдир.

Эй мўминлар, мушрикларга қарши жанг қилинглар. Шунда Аллоҳ сизларнинг қўлингиз билан уларни жазолайди. Ўлдирасизлар, хор қиласизлар, асир оласизлар. Шу билан Аллоҳ сизларни улардан ғолиб қилади ва бу ғалаба урушга келолмай қолган мўминларнинг ярасига малҳам бўлади.

Мўмин бандаларига зафар ато этиш билан уларнинг қалбларидаги ғам-андуҳни кетказади. Анави саркашлардан тавба қилганлари бўлса, Аллоҳ Ўзи истаган одамни кечиради. Масалан, Макка фатҳи бўлган пайтда улардан айримларининг тавбасини қабул қилган. Аллоҳ тавба қилувчининг содиқлигини биладиган, ҳар бир яратиши, тадбири ва шариатини ҳикмат билан қиладиган ҳаким Зотдир.

Эй мўминлар, Аллоҳ сизларни синамасдан, тек ташлаб қўяди, деб ўйладингизми? Синов келиши илоҳий қонуниятдирки, у билан Аллоҳ Ўзини, Пайғамбарини ва мўминларни қўйиб, кофирларни дўст тутмайдиган, холис Аллоҳ учун жиҳод қиладиган мужоҳидларни билиб олади. Аллоҳ ҳамма ишларингиздан хабардордир. Ҳеч нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Яқинда қилган амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Аллоҳнинг масжидларини тоат-ибодат билан обод этиш мушрикларнинг иши эмас. Улар кофирликларини очиқ айтиб-кўрсатиб туришибди. Амал қабул бўлиши учун иймон бўлиши шарт. Уларда эса иймон йўқ. Шунинг учун амаллари ҳабата кетур. Қиёмат куни эса дўхзахга ташланурлар ва унда абадий қолурлар. Ўлимидан олдин тавба қилганлар бундан мустасно.

Масжидларни обод ва ҳимоя қилиш ёлғиз Аллоҳга ишонадиган, У Зотга ширк келтирмайдиган, Қиёмат кунига иймон келтирадиган, намозни тўкис адо этадиган, закот берадиган, Аллоҳдан бошқа ҳеч кимдан қўрқмайдиган зотларнинг ҳаққидир. Мана шундай зотларнинг тўғри йўлда эканидан умид бор. Мушриклар эса тўғри йўлдан нақадар йироқда.

Эй мушриклар, сизлар ҳожиларга сув бериш ва Мажидул-Ҳаромни обод қилиш ишларини бажарадиган ходимларни Аллоҳга ишонадиган, ширк келтирмайдиган, Қиёмат кунига иймон келтирадиган, жони ва молини тикиб, Аллоҳ калимасини олий қилиш, куфр калимасини эса ер билан яксон қилиш йўлида жиҳод қиладиган кимса билан тенглаштирмоқчимисизлар? Аллоҳнинг наздида ҳар иккисининг фазли тенг, деб ўйлайсизларми? Улар Аллоҳнинг наздида ҳеч қачон тенг бўлолмайдилар. Гарчи ҳожиларга сув бериш каби яхши амалларни қилаётган бўлсалар-да, Аллоҳ золим мушрикларга тавфиқ бермайди.

Аллоҳга иймон келтирган, куфр еридан Ислом диёрига ҳижрат қилган, Аллоҳ йўлида моли ва жони билан курашган зотлар Аллоҳнинг ҳузурида улуғ мартабага эга бўладилар. Ана ўшалар жаннатни қўлган киритган ғолиблардир.

Парвардигорлари Аллоҳ уларга Ўзининг раҳмати ва ризоси, ҳеч қачон уларга ғазаб қилмаслиги, жаннатларга киритиши ва у ерда битмас-туганмас неъматлар борлиги ҳақида хушхабар беряпти.

Улар жаннатларда абадий қоладилар. Бу шу дунёда қилган яхши амалларининг савобидир. Аллоҳ шундай Зотки, Унинг ҳузурида холис дин учун амал қилиб, буйруқларни бажарадиган, тақиқлардан тийиладиган мўминлар учун улуғ ажр бордир.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Пайғамбарига эргашган мўминлар, агар ота-онангиз, ака-укаларингиз ва бошқа қариндошларингиз куфрни иймондан устун кўрсалар, уларни дўст тутиб, уларга маслаҳат солиб, мўминларнинг сирларини ошкор этмангиз. Сизлардан ким уларни ўша кофир ҳолида дўст тутса, ана ўшалар ўзига ўзи жабр қилган золимлардир.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй мўминлар, агар ота-оналарингиз, болаларингиз, ака-укаларингиз, жуфтларингиз, қариндош-уруғларингиз ва касб қилиб топган мол-дунёларингиз, ривожланишини истайдиган ва касод бўлиб қолишидан қўрқадиган тижоратларингиз ҳамда яхши кўрадиган уй-жойларингиз сизларга Аллоҳдан, Унинг Пайғамбаридан ва Унинг йўлида жиҳод қилишдан севимлироқ бўлса, у ҳолда то Аллоҳ Ўз жазосини, азобини юборгунича кутиб тураверинглар. У Зот итоатсиз, фосиқ кимсаларнинг Аллоҳ ризосига эришишларига тавфиқ бермайди.

Эй мўминлар, Аллоҳ сизларни кўп ғазотларда сонингиз ва ҳарбий тайёргарлигингиз оз бўлишига қарамасдан, сабабларга риоя қилиб, ғурурланиб кетмай, ёлғиз Ўзига таваккал қилган пайтингизда мушриклар устидан ғолиб қилди. Ғалабангиз сабаби кўплигингиз бўлмади. Ҳунайн жангида эса кўплигингиздан ғурурланиб, энди бизни ҳеч ким енга олмайди, дедингиз. Оқибатда сонингиз кўплиги сизларга асқотмади. Ғаним сиздан ғолиб бўлди. Ўшанда кенг замин сизга торлик қилиб қолди. Кейин мағлуб бўлиб, ортга чекиндингиз.

Душманингиздан қочиб, ортга чекинганингиздан кейин Аллоҳ Пайғамбарига ва мўминларга хотиржамлик индирди. Шу билан яна жанг қилишга ўзларида матонат топдилар. Уларнинг кўзларига кўринмайдиган фаришталарни ҳам туширди. Кофирларни эса азобга дучор қилди. Ўлдирилдилар, асир олиндилар, мол-дунёлари ўлжага айланди, болалари етим қолди. Пайғамбарни ёлғончига чиқариб, ҳақни тан олмайдиган ва ундан юз ўгирадиган кофирларнинг жазоси шу.

Мана шу жазодан кейин ким тавба қилиб, куфру залолатидан қайтса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилур. Аллоҳ тавба қилувчи бандаларига Кечиримли ва Меҳрибон Зотдирки, ҳар қанча гуноҳ қилган бўлсалар ҳам кечириб юбораверади.

Эй Аллоҳга, Пайғамбарга иймон келтирган ва шариатга эргашган мўминлар, мушриклар ўзларидаги куфр, зулм, бадхулқлик ва ёмон одатлари туфайли нажасдирлар. Мана шу йилдан (тўққизинчи ҳижрийдан) кейин ҳатто ҳаж ё умра учун келган бўлсалар ҳам Маккага тегишли ҳарамларга, жумладан, Масжидул-Ҳаромга кирмасинлар. Агар улар олиб келадиган озиқ-овқат ва турли тижорат моллари келмай қолиши натижасида камбағал бўлиб қолишдан қўрқсангизлар, Аллоҳ хоҳласа Ўз фазли ила сизларга кифоя қилур. Аллоҳ аҳволингизни кўриб-билиб тургувчи ва ҳар бир тадбирини ҳикмат билан қилгувчи Зотдир.

Эй мўминлар, Аллоҳни ягона-ёлғиз деб иймон келтирмайдиган, қиёмат кунига ишонмайдиган, ўлимтик, тўнғиз гўшти, ароқ ва судхўрлик каби Аллоҳ ва пайғамбари ҳаром қилган тақиқлардан тийилмайдиган ҳамда шариатга бўйсунмайдиган яҳудий ва насронийларга қарши то ўзларини хор олиб жизя бергунларига қадар жанг қилинглар.

Яҳудийлар ҳам, насронийлар ҳам мушриклардир. Яҳудийлар Узайр Аллоҳнинг ўғли деб, насронийлар эса Масиҳ Ийсо Аллоҳнинг ўғли, деб даъво қиладилар. Шу билан ҳар иккиси ҳам ширк келтирганлар. Бу ҳеч қандай далил, ҳужжатга асосланмаган уларнинг оғизларидаги қуруқ гапдир. Бу гаплари билан улар "Фаришталар Аллоҳнинг қизларидир", дейдиган мушрикларга ўхшайдилар. Аллоҳ бундай нуқсондан Олийдир, Буюкдир. Қандай қилиб ҳақ турганда ботил сари бурилиб кетар эканлар-а!

Яҳудийлар ўзларининг олимларини, насронийлар эса руҳонийларини парвардигор қилиб олдилар. Улар Аллоҳ ҳаром қилган нарсани ҳалол, Аллоҳ ҳалол қилган нарсани эса ҳаром қилиб бердилар. Насронийлар Масиҳ Ийсо ибн Марямни Аллоҳга қўшиб, илоҳ деб билдилар. Ҳолбуки, Аллоҳ яҳудийларнинг олимларини ҳам, насронийларнинг руҳонийларини ҳам, Узайрни ҳам, Ийсо ибн Марямни ҳам ёлғиз Ўзигагина бандалик қилишга буюрганди. Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ ягона илоҳдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Буюк Парвардигор мушриклар ва бошқалар айтаётган нуқсонлардан покдир.

Анави кофирлар ва уларга ўхшаб, Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган рисолатни ёлғонга чиқариб, у зотга қарши бўҳтонлар тўқийдиган разиллар Исломни йўқ қилиб, у келтирган Аллоҳнинг ягоналиги ва Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган диннинг ҳақлигига далолат қилувчи ёрқин далил-ҳужжатларни пучга чиқармоқчи бўладилар. Аллоҳ эса гарчи кофирларга ёқмаса-да, Ўз динини ғолиб, олий ва комил этишни истайди. Аллоҳ бир ишни ирода қилса, бошқанинг иродаси пучга чиқар.

Аллоҳ шундай зотки, Муҳаммад алайҳиссаломни Қуръон ва ҳақ дин билан юборди. Қуръон одамлар учун ҳидоятдир. Ҳақ дин Ислом динидир. Гарчи мушрикларга ёқмаса-да, исломий ҳукмлар, ҳужжатлар ва далиллар бошқа динлардан ғолиб бўлиши муқаррар.

Эй иймон келтирган ва шариатга эргашган мўминлар, яҳудий олимлари ва насронийлар роҳибларидан кўплари одамларнинг молларини пора каби ноҳақ, ноқонуний йўл билан ўзлаштириб оладилар. Улар одамларни Аллоҳнинг динига киришдан тўсадилар. Олтин-кумушларни тўплаб, закотини бермайдилар. Эй Пайғамбар, уларга Қиёмат кунида бўладиган ёмон оқибат, оғриқли азоб ҳақида хабар бериб қўйинг.

Қиёмат кунида улар тўплаган олтин-кумушлар жаҳаннам ўтида қизитилади. Роса қизиганидан кейин уларнинг пешоналарига, ёнларига ва кетларига тамға қилиб босилади. Шундан сўнг уларга дакки берилиб: "Мана, ҳаққини бермасдан, тўплаган мол-дунёйингиз, энди унинг аччиқ оқибатини бир татиб кўринглар", дейилади.

Аллоҳнинг ҳукми ва қазосида ойлар сони ўн икки ойдир. Аллоҳ осмонлару ерни яратган кунида Лавҳул-Маҳфузда шундай белгилаган. Шу ўн икки ойдан тўрт ойида уруш ҳаром қилинган. Улар: кетма-кет келадиган Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррам ойлари ҳамда алоҳида келадиган Ражаб ойидир. Ойларнинг ўн иккита бўлиши ва улардан тўрттасида уруш ҳаром қилингани тўғри диндир. Бу ойларнинг ҳурматини сақламай, жанг бошлаб, ўзингизга ўзингиз зулм қилмангиз. Мушрикларнинг ўзлари ёппасига сизларга қарши жанг бошласалар, сизлар ҳам ҳаммангиз уларга қарши жанг қилингиз. Билингизки, Аллоҳ буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотлар билан биргадир. Уларни қўллаб-қувватлар ва уларга ғалаба ато этур. Аллоҳ ким билан бирга бўлса, ҳеч кимса ундан ғолиб бўла олмас.

Жоҳилиятдаги араблар каби уруш ҳаром қилинган ойларни кечга суриб, уларнинг ўрнига бошқа ойларни шаҳрул-ҳаромга айлантириш куфрни янада зиёдалаштиришдан ўзга нарса эмас. Зеро, бу ишда ҳаромни ҳалол қилишга ҳалолни ҳаром қилиш ҳам қўшиляпти. У туфайли шайтон кофирларни йўлдан оздиради. Улар Аллоҳ ҳаром қилган ойлар сонига тўғри келиши учун шаҳрул-ҳаромни бир йил ҳаромлигича қолдирсалар, яна бир йил ҳалол қилиб олиб, ўрнига бошқа ойни ҳаром қилиб оладилар. Шу билан Аллоҳ ҳаром қилган ишни ҳалолга айлантирадилар. Шайтон уларга бу ёмон ишларини чиройли қилиб кўрсатди. Унга алданиб, "насий", яъни, кечга суриш деган гапни ўйлаб топдилар. Аллоҳ куфрида қотиб туриб оладиган кофирларга тавфиқ бермас.

Эй Аллоҳга, Пайғамбарга иймон келтирган ва шариатга амал қиладиган мўминлар, сизларга нима бўлдики, Аллоҳ йўлида жиҳод қилишга чақирилсангиз, малол олиб, сустлик қилиб, уй-жойингизга ёпишиб олдингиз? Аллоҳ мужоҳидларга тайёрлаб қўйган охиратнинг абадий неъматлари ўрнига шу дунёнинг арзимас, ўткинчи лаззатларига рози бўлдингизми? Охират олдида бу дунё ҳаётининг матоси арзимасдир. Қандай қилиб, ақлли одам боқий турганда фонийни, буюк турганда ҳақирни танласин?

Эй мўминлар, Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқмасангизлар, Аллоҳ сизларни хорлик азобига гирифтор қилади. Ўрнингизга Аллоҳга итоат этадиган, жиҳодга чақирилганда бош тортмайдиган бошқа бир қавмни алмаштирадир. Сизлар Аллоҳга итоатсизлик қилиш билан У Зотга ҳеч қандай зарар етказа олмассизлар. У Зот сизлардан беҳожатдир. Сизлар эса У Зотга муҳжтожсизлар. Аллоҳ ҳар ишга Қодирдир. Бирон иш У Зотга қийинлик қилмас. Аллоҳ динини ва Пайғамбарини сизларсиз ҳам ғолиб қилишга Қодир.

Эй мўминлар, Пайғамбар алайҳиссаломга сизлар ёрдам бермасангизлар ва унинг Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш чақириғига қулоқ солмасангизлар, мушриклар уни ва Абу Бакрни Маккадан ҳайдаб чиқарган пайтларида сизлар бўлмасангизлар ҳам уни Аллоҳнинг Ўзи қўллаб-қувватлаган эди-ку. Фақат иккаласи Савр ғорида турганларида кофирлар уларни излаб келиб қолган пайтида Абу Бакр Сиддиқ қўрқиб кетганди. Пайғамбар алайҳиссалом: "Ташвиш қилма, Аллоҳ биз билан биргадир. Ўзи бизни қўллаб-қувватлайди ва нусрат беради", деганди. Шунда Аллоҳ Пайғамбарининг қалбига хотиржамлик индириб, сизлар кўрмайдиган фаришта лашкарни тушириб, мушриклар сўзини паст қилганди. Ислом олий бўлиши билан Аллоҳнинг калимаси олий бўлур. Аллоҳ Ўз зотида ҳам, қаҳрида ҳам, мулкида ҳам Ғолибдир. Ҳеч кимса, ҳеч нарса У Зотдан ғолиб бўла олмас. Аллоҳ Ўз тадбирини, қадарини ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй мўминлар, қийин ё осон бўладими, йигит ё чол бўласизми, Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқиб, молу жонларингиз билан курашингиз. Жангга чиқиб, молу жон билан душманга қарши курашиш шу дунёнинг ўзида ҳам, охиратда ҳам молу жонни авайлаб ўтиргандан неча чандон яхшироқ. Шуни билсангиз, жиҳодга ҳарис бўлингиз.

Эй Пайғамбар, сиздан рухсат сўраган ўша мунофиқлар сиз чақираётган иш енгил сафар ва осонгина қўлга киритиладиган ўлжа бўлганида, сизга эргашган бўлардилар. Лекин уларга масофа узоқ бўлиб кўринди-да, жиҳодга чиқмай қўя қолдилар. Ҳали улар қайтган пайтингизда: "Қодир бўлганимизда биз ҳам жиҳодга чиққан бўлардик", деб қасам ҳам ичадилар. Бу билан ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отиб, Аллоҳнинг азобига тутиб берадилар. Аллоҳ уларнинг даъволари ҳам, қасамлари ҳам ёлғон эканини жуда яхши билади.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ уларнинг жиҳоддан қолишларига изн берганингизни кечирди. Ўзи нега изн бердингиз? Уларнинг айтаётган узрлари чин ё сохталиги аниқ бўлгунига қадар кутиб турганингизда, чин узрлиларга рухсат бериб, сохталарига рухсат бермаган бўлардингиз.

Эй Пайғамбар, молу жонлари билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилишдан қолиш учун сиздан изн сўраш Аллоҳга ва Қиёмат кунига чин дилдан иймон келтирган мўминлар иши эмас. Улар бундай чақириқларга ҳар доим шай турадилар ва молу жонлари билан курашадилар. Аллоҳ фақат ўта муҳим узри бўлсагина изн сўрайдиган тақводорларни Билгувчи Зотдир.

Эй Пайғамбар, сиздан жиҳоддан қолиш учун изн сўрайдиганлар Аллоҳга ҳам, Қиёмат кунига ҳам иймон келтирмайдиган мунофиқлардир. Улар Аллоҳнинг дини ҳақида шубҳаланадилар ва мана шу шубҳаларида ҳақни топа олмай, иккиланиб юраверадилар.

Уларнинг Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқиш даъволари рост бўлганида унга тайёргарлик кўриб қўйган бўлардилар. Лекин Аллоҳ уларнинг чиқишларини ёқтирмади ва уларга бу ишни оғир қилиб кўрсатди. Шу билан уйларида ўтиришни маъқул кўрдилар.

Мунофиқларнинг сизлар билан бирга чиқмагани яхши бўлди. Чунки улар сизлар билан чиққанларида сизларга панд бериб, шубҳа оралатишга уринардилар. Турли бўлмағур гапларни тарқатиб, сафингизни пароканда қилмоқчи бўлардилар. Эй мўминлар, орангизда уларнинг ёлғонларига қулоқ солиб, ўшани тарқатадиганлар ҳам топиларди. Шу билан ўзаро ихтилоф, бўлиниш юзага келарди. Аллоҳ мунофиқларнинг шак-шубҳа оралатишга уринадиган золимларини Билгувчи Зотдир.

Эй Пайғамбар, анави мунофиқлар илгари Табук ғазотида ҳам мўминларни тафриқага солиб, парчалаб ташлашга уринганлар ва турли найрангларни қўллаб, ишларингизни пароканда қилмоқчи бўлганлар. Уларнинг найранглари жиҳод ҳақидаги қатъиятингизга таъсир қилиб қолиши мумкин эди. Лекин ўша пайтда Аллоҳ сизни қўллаб-қувватлаб, нусрат берди, динини ғолиб, душманларини эса мағлуб этди. Табиийки, уларга бу ёқмади. Чунки улар ботилнинг ҳақ устидан ғолиб бўлишини истардилар.

Мунофиқлардан бири турли баҳоналарни кўрсатиб: "Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, менга жиҳоддан қолишга рухсат бер, ўзинг билан бирга чиқишга мажбур қилма, токи, душманларим Рум аёллари фитнаси туфайли бирон гуноҳга йўлиқмай", дейди. Огоҳ бўлингизким, улар ўзлари ўйлаган фитнадан кўра каттароқ фитнага, мунофиқлик фитнасига, жиҳоддан қолиш фитнасига йўлиқдилар. Қиёмат куни жаҳаннам кофирларни ўраб олгувчидир. Ҳеч бири ундан қочиб қутула олмас, қочишга йўл ҳам тополмас.

Эй Пайғамбар, сизга хурсанд қиладиган ғалаба, ўлжа каби бирон неъмат етса, хафа бўлиб кетадилар. Қийинчилик, ғаним ғалабаси каби бирон мусибат етганда эса: "Ўзимизни эҳтиёт қилиб, урушга чиқмай тўғри иш қилдик, мана улар ўлдирилдилар, асирга тушдилар", дейишиб, хурсанд бўлиб уйларига қайтадилар.

Эй Пайғамбар, анави мунофиқларга айтинг: "Бизга фақат Аллоҳ биз учун ёзиб қўйганигина етади. У Зот бизнинг хожамиздир ва нажоткоримиздир. Биз ҳамма ишларимизда Унга суянамиз. Мўминлар ҳамма ишларини ёлғиз У Зотга топшириб қўядилар. У Зот мўминлар учун кифоядир ва нақадар яхши Вакилдир".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Сизлар биз учун икки яхшиликнинг бири содир бўлишини кутмоқдасизлар. Ё ғалаба ва ё шаҳидлик. Биз эса сизларга Аллоҳ Ўз тарафидан ёки бизнинг қўлимиз билан ўлим ва асирлик каби бир азоб, ҳалокат юборишини кутмоқдамиз. Сизлар бизнинг оқибатимизни кутаверинглар. Биз ҳам сизларнинг оқибатингизни кутаверамиз".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Ихтиёрий тарздами, мажбур бўлибми, истаганингизча сарфлайверинг. Кофирлигингиз ва фосиқлигингиз туфайли сарфлаганларингиз ҳаргиз қабул қилинмас".

Уларнинг инфоқ-эҳсонлари қабул қилинишига уч нарса монеълик қилди: Аллоҳ ва Пайғамбарига куфр келтирганлари, намозга дангасалик қилганлари ва мол-дунёларини ихтиёрий тарзда эмас, ёқтирмасдан, ўлганининг кунидан сарфлаганлари. Чунки улар намозларидан ҳам, инфоқ-эҳсонларидан ҳам савоб умид қилмайдилар.

Эй Пайғамбар, мунофиқларнинг бойлиги ва болалари кўзингизга чиройли кўринмасин. Улар учун бу неъматларнинг оқибати вой бўлади. Аллоҳ уларга шу дунёда ҳам мол-дунё тўплашни машаққат, кулфат қилиб беради. То кофир ҳолида жони чиқиб кетгунига қадар шу алфозда давом этаверадилар. Оқибатда эса кофирлиги туфайли дўзахнинг тубида абадий қоладилар.

Эй мўминлар, мунофиқлар ўзларининг сизлардан эканига қасам ичадилар. Улар ёлғончилардир. Зоҳирда ўзларини сизлардан қилиб кўрсатсалар-да, ботинда сизлардан эмаслар. Улар мушриклар каби ўлим ва асирликка йўлиқиб қолишдан қўрқиб, ўзларини мусулмон қилиб кўрсатадилар.

Мунофиқлар бирон бошпана бўладиган қўрғонми ё беркиниб олиш мумкин бўлган бир ғорми ёки кириб оладиган бирон унгурми топганларида эди, шоша-пиша ўшанга қараб югурган бўлар эдилар.

Эй Пайғамбар, мунофиқлар орасида садақалар борсида сизни айблайдиганлари ҳам бор. Садақалардан уларга ҳам берсангиз, рози бўладилар. Бермасангиз, айблашни бошлайдилар.

Сизни садақалар тақсимотида айблаётган ўша мунофиқлар Аллоҳ ва Пайғамбари уларга ажратган улушга рози бўлиб: "Бизга Аллоҳ кифоя қилур, яқинда Аллоҳ бизга Ўз фазлидан Ўзи истаганича неъматлар ато этур, Пайғамбар ҳам Аллоҳ ато этган неъматлардан бизга берур, биз ёлғиз Аллоҳнинг Ўзига интиладиган, ёлғиз Ўзидан сўрайдиган, умид қиладиган одамлармиз", деганларида эди, ўзларига яхши бўларди.

Фарз қилинган закотлар фақат фақирларга, яъни, бирон ҳунари, иши бўлса-да, топгани етмаслиги туфайли муҳтож бўлган кишиларга, ҳеч нарсаси йўқ ва аҳволи ҳаммага таниш бўлган мискинларга, закот йиғиш ишига масъул ходимларга, Исломга қалби мойил бўлаётган иймони заиф ғайридинларга, қулларни озод қилишга, исроф, маъсият аралаштирмасдан қарзини тўлай олмаётган қарздорларга, Аллоҳ йўлидаги мужоҳидларни таъминлашга ҳамда уй-жойидан, нафақасидан узилиб қолган мусофирга берилади. Закотларнинг мана шу ўринларга сарф қилиниши Аллоҳ тарафидан фарз қилинган. Аллоҳ бандаларига нима яхши бўлишини Билувчи, ҳар бир тадбири ва шариатини ҳикмат билан қилувчи Зотдир.

Мунофиқлар орасида Пайғамбар алайҳиссаломга озор бериб: "У ҳаммага қулоқ солаверади, ҳаммага ишонаверади, ҳақ билан ноҳақни ажрата олмайди", дейдиганлари бор. Эй Пайғамбар, айтинг: "Пайғамбар фақат яхши гапга қулоқ солади, Аллоҳга иймон келтиради, содиқ мўминларга ишонади ва меҳрибон бўлади. Зеро, унинг Пайғамбар бўлиб юборилиши мўминлар учун раҳматдир. Пайғамбар алайҳиссаломга озор берадиганлар учун озорлари қандай ва қанча бўлишидан қатъи назар, аламли азоб бордир".

Эй мўминлар, мунофиқлар сизларнинг кўнглингизни олиш учун Аллоҳнинг номига қасам ичиб, Пайғамбар алайҳиссаломга озор бўладиган ҳеч қандай гап айтмаганларини билдирадилар. Агар улар чин мўмин бўлсалар, иймон келтириш ва солиҳ амаллар ила рози қилишга Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари ҳақлироқ-ку.

Анави мунофиқлар бу ишлари билан Аллоҳ ва Пайғамбарига қарши чиқаётганларини ва бунинг оқибатида дўзах оловида абадий қолишларини билмасмидилар? Бу жуда катта хорлик ва шармандаликдир.

Мунофиқлар Аллоҳ пайғамбарига сура нозил қилиб, кўнгилларидаги куйрдан мўминларни бохабар қилиб қўйишидан қўрқадилар. Айтинг, эй Пайғамбар: "Эй мунофиқлар, динни ёмон кўриш ва унга таъна тошларини отишда давом этаверинглар. Аллоҳ яқинда бир сура нозил қилиб ёки пайғамбарига хабар бериб, сизлар қўрқаётган ўша ишни юзага чиқариб қўяди".

Эй Пайғамбар, Аллоҳ хабар бериб қўйганидан кейин ҳам мунофиқлардан мўминлар устидан кулишлари ва масхара қилишлари сабабини сўрасангиз: "Биз шунчаки ҳазиллашаётган эдик, гапимиз жиддий эмасди", дейишади. Айтинг: «Аллоҳни, Унинг оятларини ва Пайғамбарини масхара қилаётган эдингизми?!»

Бундай сохта, ёлғон узрларингиз ўтмайди. Дилингиздаги фасодни ошкор қилиб, мўминларни масхара қилишингиз билан кофир бўлдингиз. Энди сизлардан бир тоифани чин ихлос билан тавба қилгани учун кечирсак, бошқа тоифани тавба қилмасдан мунофиқлигида қотиб туравергани учун азоблаймиз.

Эркак бўлсин, аёл бўлсин, мунофиқ мунофиқдир. Мунофиқлар мўминларнинг акси ўлароқ, ёмонликка буюрадилар, яхшиликдан қайтарадилар ва мол-дунёларини Аллоҳнинг йўлида сарфлашга бахиллик қилиб, қўлларини маҳкам юмиб оладилар. Улар Аллоҳга итоатни ташлаб юборгандилар. Натижада Аллоҳ ҳам уларга тавфиқ беришни тарк этди. Мунофиқлар Аллоҳга тоат қилишдан бош тортган, ҳақ йўлдан озган, залолат йўлига кириб қолган фосиқлардир.

Аллоҳ тавба қилмаган мунофиқ ва кофирларга дўзах оловини ваъда қилди. У ерда абадий қолурлар. Улар мана шундай жазога лойиқдирлар. Аллоҳ уларни Ўз раҳматидан қувди. Улар учун доимий азоб бордир.

Эй мунофиқлар, сизлар куфр келтириш ва мазах қилиш бобида илгари ўтган мунофиқларга ўхшайсизлар. Улар сизлардан кўра кучлироқ, мол-дунёлари ҳам, бола-чақалари ҳам кўпроқ эди. Улар ўзларига битилган насибаларидан, дунёвий лаззат ва иштиёқларидан ҳузурландилар. Эй мунофиқлар, сизлар ҳам ўша ўтмишдаги ҳақни ёлғонга чиқарганлар каби ўз насибангиздан ҳузурландингиз. Ҳақни ёлғонга чиқариш ва Пайғамбар алайҳиссаломга таъна тошларини отишда худди ўшалардек жуда чуқур кетдингиз. Бундай манфур сифатли одамларнинг амаллари кофирликлари туфайли ҳабата бўлади. Улар ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отиб, чин маънодаги зарар кўргувчиларга айланадилар.

Анави мунофиқларга олдинги Нуҳ қавми, Ҳуд қавми, Солиҳ қавми, Иброҳим қавми, Мадян аҳолиси, Лут қавмининг қишлоқлари ва уларда содир бўлган азоб-уқубатлар хабари келмадими? Пайғамбарлари уларга очиқ ҳужжатлар ва далиллар келтиргандилар. Аллоҳ уларга зулм қилмаганди. Пайғамбарларини юбориб, огоҳлантирганди. Лекин улар ўзларига ўзлари зулм қилиб, пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, куфр йўлини танлагандилар.

Мўмин ва мўминалар бир-бирларига дўстдирлар. Бир-бирларини қўллаб-қувватлайдилар. Чунки уларни иймон бирлаштириб туради. Яхшиликка, яъни, Аллоҳга ёқадиган тавҳид ва намоз каби ишларга буюрадилар, ёмонликдан, яъни, Аллоҳга ёқмайдиган куфр ва рибо каби ишлардан қайтарадилар. Намозни тўкис адо этадилар. Аллоҳга ва Пайғамбарига бўйсунадилар. Мана шундай фазилатларга эга бўлганларни яқинда Аллоҳ Ўз раҳматига дохил қилур. Аллоҳ Ғолибдирки, ҳеч кимса У Зотдан ғолиб бўла олмас, Ҳакимдирки, ҳар бир яратишини, тадбирини ва шариатини бир ҳикмат билан қилур.

Аллоҳ мўмин, мўминаларга Қиёмат кунида остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларни, у ерларда ҳеч қачон вафот этмасдан, неъматлари камаймасдан, абадий қолишларини ва барқарор жаннатлардаги покиза масканларни ваъда қилди. Булардан ҳам улуғроғи Аллоҳнинг ризосидир. Бу шу қадар улкан муваффақиятдирки, ҳеч бир муваффақият унга тенг бўлолмас.

Эй Пайғамбар, кофирларга қарши қилич билан, мунофиқларга қарши тил-ҳужжат билан курашинг ва ҳар иккисига қаттиққўл бўлинг! Чунки улар шунга лойиқ. Қиёмат куни уларнинг жойлари жаҳаннамдир! Нақадар ёмон оқибат бу!

Мунофиқлар сизни ҳақорат қилиб, айблаб айтган гапларини айтмадик, дея ёлғон қасам ичадилар. Ҳолбуки, кофирга айлантирадиган сўзни аниқ айтиб, олдин мусулмонлигини изҳор қилган бўлсалар, кейин кофирлигини ҳам ошкор қилгандилар ҳамда ўзлари етолмаган нарсага, яъни, Пайғамбар алайҳиссаломни ўлдиришга қасд қилгандилар. Бу билан улар инкор қилиб бўлмас фактни инкор қилмоқдалар. Яъни, уларни Аллоҳ Ўз фазлу карами ила Пайғамбарига ато этган ўлжалар билан бой қилганди. Улар эса худди шу сабабли Аллоҳ ва Пайғамбарини ёмон кўрдилар. Энди мунофиқликларидан тавба қилсалар, ўзлари учун яхши бўлур. Юз ўгирсалар, Аллоҳ уларни шу дунёда ҳам, охиратда ҳам жуда қаттиқ азоблайди. Бу дунёда ўлдириладилар, асир олинадилар, охиратда эса дўзах чоҳига қулайдилар. Уларни азобдан қутқарадиган, ҳимоя қиладиган бирон дўст ва ёрдамчи топилмас.

Мунофиқлар орасида: «Агар Аллоҳ бизга Ўз фазлу карамидан ато этса, албатта муҳтожларга садақалар берурмиз ва яхши аммаллар қилиб, солиҳлардан бўлурмиз», деб Аллоҳга аҳд-паймон берадиган кимсалар ҳам бор.

Аллоҳ Ўз фазлидан ато этганда эса аҳдларига вафо қилмай, бахиллик қилиб, иймондан юз ўгириб кетадилар.

Аллоҳ уларнинг қалбларидаги мунофиқликни то Қиёмат кунига қадар барқарор қилиб қўйди. Бу Аллоҳга берган аҳдларига вафо қилмаганлари ва ёлғон гапирганлари учун берилган жазо эди.

Мунофиқлар Аллоҳ уларнинг яширин гапларини ҳам, ҳийла-найрангларини ҳам билишини ва Аллоҳ ғайбларни ҳам аниқ Билгувчи эканини, уларнинг бирон иши У Зотдан яширин бўла олмаслигини ҳамда яқинда амалларига яраша жазо олишларини билмасмидилар?!

Айрим мўминлар кўп садақа қилишни истайдилар-у, лекин қодир бўлмайдилар. Улар оз бўлса ҳам қўлларидан келганича, топганича берадилар. Мунофиқлар уларнинг устидан кулишиб: "Шу берганинг нима ҳам бўларди?", деб масхара қиладилар. Мўминларни масхара қилган бундай мунофиқларни Аллоҳ масхара қилур ва улар учун аламли азоб бордир.

Эй Пайғамбар, улар учун мағфират сўрайсизми, сўрамайсизми, етмиш марталаб мағфират сўрайсизми, фарқи йўқ. Мағфират сўрашингиз ҳар қанча кўп бўлмасин, Аллоҳ уларни мағфират қилишига олиб бормайди. Чунки улар Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига куфр келтирдилар. Аллоҳ Ўзининг шариатидан қасддан чиқиб кетган қавмни ҳақ сари ҳидоят топишига тавфиқ бермайди.

Табук ғазотига чиқмасдан уйида қолган мунофиқлар Пайғамбар алайҳиссаломга қулоқ солмай, жиҳоддан қолганларига хурсанд бўлдилар. Улар молу жонлари билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилишни ёқтирмай, ўзларига ўхшаган мунофиқ дўстларига: "Иссиқда юрманглар", дедилар. Табук ғазоти иссиқ кунларда бўлганди. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Мунофиқларни кутиб турган жаҳаннам олови ундан-да иссиқроқдир, агар билсалар".

Бас, анави жиҳоддан қолган мунофиқлар касб қилган кофирликлари, гуноҳлари ва маъсиятларига жазо тарзида мана шу фоний дунёдаги ҳаётларида оз кулиб, боқий охиратдаги ҳаётларида кўп йиғласинлар.

Эй Пайғамбар, агар Аллоҳ сизни ўша мунофиқлардан бир тоифасига қайтарса ва улар сиз билан бошқа бир ғазотга чиқишга изн сўрасалар, уларга айтингки: "Эй мунофиқлар, жазойингиз шуки, энди ҳеч қачон мен билан Аллоҳ йўлидаги жиҳодга чиқмайсизлар. Сизлардан содир бўлиши мумкин бўлган бузғунчиликлардан эҳтиёт бўлиш шуни тақозо этади. Сизлар аввал-бошда Табук ғазотига чиқмасдан, уйда қолишга рози бўлган эдинглар. Энди ҳам жангдан қолиб, касаллар, аёллар ва болаларга қўшилиб, уйингларда ўтираверинглар".

Эй Пайғамбар, мунофиқлардан биронтаси ўлса, зинҳор унинг жанозасини ўқиманг ва қабри устида дуо қилиб, мағфират сўраб турманг! Чунки улар Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига куфр келтирдилар ва фосиқ ҳолларида, Аллоҳга итоатсизлик қилган ҳолларида ўлдилар. Бундай ҳолда ўлим топган кимсага жаноза ҳам ўқилмайди, унинг ҳаққига дуо ҳам қилинмайди.

Эй Пайғамбар, сизни анави мунофиқларнинг молу дунёлари ва бола-чақалари қизиқтирмасин! Аллоҳ уларни ўша нарсалар сабабли бу дунёда азоб-уқубатга солишни, яъни, ўша нарсаларга эришиш йўлидаги машаққатларга, мусибатларга дучор қилишни ва кофир ҳолларида жонлари чиқишини истайди, холос.

Пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломга Аллоҳга иймон келтириш ва Унинг Пайғамбари билан бирга жиҳод қилиш маъносидаги бирон сура нозил қилинса, улардан бой-бадавлатлари сиздан изн сўраб: «Бизни тек қўй, анави заифлар ва ногиронлар каби узрлилар билан бирга қолаверайлик», дейдилар.

Анави мунофиқлар хорликни танлаб, аёллар, ногиронлар ва болалар каби узрли одамлар билан қолишга рози бўлдилар. Кофирлиги ва мунофиқлиги туфайли Аллоҳ уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйди. Энди улар нима фойдалигини билмайдилар.

Пайғамбар ва унинг атрофидаги мўминлар эса мунофиқларга ўхшаб, жиҳоддан қолмадилар, Аллоҳнинг йўлида молу жонлари билан курашдилар. Уларнинг мукофоти Аллоҳ ҳузуридадир. Улар ғалаба ва ўлжа каби шу дунё манфаатларига ҳам, жаннатга кириш, муродга етиш, нажот топиш каби охират манфаатларига ҳам ноил бўладилар.

Аллоҳ уларга қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларни тайёрлаб қўйган. Жаннатларда ўлим бўлмайди, абадий қоладилар. Мана шу энг буюк муваффақиятдирки, бошқа ҳеч бир муваффақият унга тенг келолмас.

Мадина ва унинг атрофидаги аъробийлардан ҳам бир қавм Пайғамбар алайҳиссаломнинг олдига келиб, жиҳодга чиқмасликка изн сўрадилар. Бошқа қавмлар эса узр ҳам сўраб ўтирмасдан жангга чиқмадилар. Чунки улар Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳақлигини тан олмадилар, Аллоҳнинг ваъдасига ишонмадилар. Яқинда улар кофирлиги туфайли аламли азобга йўлиқадилар.

Аёллар, болалар, бетоблар, ногиронлар, кўрлар ва жангга тайёргарлик қилишга ҳеч вақоси йўқ камбағаллар Аллоҳ ва Пайғамбарига холис бўлсалар, шариатга амал қилсалар, жиҳодга чиқмаганлари учун уларга ҳеч қандай гуноҳ бўлмайди. Шундай узрли муҳсинларни айблашга, жазолашга ҳеч қандай асос йўқ. Аллоҳ муҳсинларнинг гуноҳини афв этувчи, уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй Пайғамбар, шунингдек, сиздан от-улов сўраб келганларида, уларга: «Сизларни миндириб юборадиган улов тополмаяпман», деганингизда ўзларида ҳам, сизда ҳам сарфлагани маблағ топа олмаганлари учун ғамгин бўлишиб, кўзларидан ёш тўкиб, қайтиб кетган кишиларнинг ҳам жиҳодга чиқмаганлари учун ҳеч қандай гуноҳлари йўқ.

Узри бор одамларни айблашга йўл йўқлиги баён қилинганидан кейин кимни айблаш ва жазолаш мумкинлиги ҳақида гап боради. Эй Пайғамбар, ўзлари бой-бадавлат бўлса ҳам, жиҳодга чиқишга қурби етса ҳам яна сиздан жангдан қолишга рухсат сўраганларни айблаш ва жазолашга йўл бор. Улар ўзлари хорликка рози бўлиб, уйларида хотин-халажлар билан қолдилар. Аллоҳ уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйди. Энди уларга насиҳат кор қилмайди. Энди улар ўзларига нима фойда, нима зиён, ажрата олмайдилар.

Мусулмонлар жиҳоддан қайтиб келганларидан кейин уйда қолган мунофиқлар шумшайиб узр айтадилар. Аллоҳ Ўз Пайғамбари ва мўминларга уларга шундай раддия билдиришни тайинлаяпти: "Бизга ёлғон узрларингизни айтманглар. Сизларга ҳеч қачон ишонмаймиз. Аллоҳ ичингизда нима борлигидан бизни огоҳ этди. Яқинда Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари тавба қилиш ё қилмасликларингизни кўради. Тавба қилганларнинг тавбасини қабул қилади. Кейин ҳамма нарсадан огоҳ бўлган Аллоҳга қайтурсизлар. Ўшанда сизларга қандай амаллар қилганингизни айтиб, жазо ё мукофотингизни берур.

Эй мўминлар, анави жиҳоддан қолганларнинг олдиларига қайтганингизда уларни айбламаслигингиз учун Аллоҳ номига қасам ичадилар. Улардан ахлатдан юз ўгиргандек юз ўгиринглар. Чунки улар нопокдирлар. Уларнинг ичи нопок. Алал-оқибатда борар жойлари эса жаҳаннамдир. Қилиб ўтган гуноҳлари ва мунофиқликларининг жазоси мана шу.

Эй мўминлар, анави жиҳоддан қолганлар улардан рози бўлишингиз ва узрини қабул қилишингиз учун қасам ичадилар. Улардан рози бўлманглар. Улардан рози бўлсангиз, Парвардигорингизга хилоф қилган бўлурсиз. Чунки У Зот кофирлигу мунофиқлик ила итоатсизлик қилган қавмдан рози бўлмас. Шундай экан, эй мусулмонлар, Аллоҳ рози бўлмаган кимсалардан рози бўла кўрманглар.

Саҳройи араблар куфр келтирсалар ва мунофиқлик қилсалар, куфру нифоқда шаҳарликлардан кўра ашаддийроқ бўладилар. Улар динни билмасликка, фарзу суннатларни, қонун-қоидаларни англамасликка лойиқроқ кимсалардир. Чунки улар қўпол, ёввойи, одамови кишилардир. Аллоҳ уларнинг аҳволини кўриб-билиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин бўлолмас. Аллоҳ ҳар бир тадбирини, шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Саҳройи мунофиқлар орасида Аллоҳ йўлида қилган садақасини зарар деб биладиганлари ҳам бор. Чунки улар садақа учун ажр олишига ҳам, садақа қилмагани учун жазоланишига ҳам ишонмайдилар. Шундай бўлса-да, гоҳида риё учун ёки қўрққанларидан садақа бериб турадилар. Кейин эса, эй мўминлар, сизларга бирон бало-офат етиб, сизлардан қутулиб қолиш пайида бўладилар. Қилаётган бадниятлари ўзларига урсин! Аллоҳ улар айтаётган гапларни эшитгувчи, дилларидаги ниятларини билгувчи Зотдир.

Саҳройилар орасида Аллоҳга ва Қиёмат кунига ишонадиган, Аллоҳ йўлида қилган инфоқ-эҳсонини Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш ҳамда Пайғамбар алайҳиссаломнинг дуо қилиши ва улар учун истиғфор айтишига эриштирадиган восита, деб биладилар. Огоҳ бўлсинларки, Аллоҳ йўлида қилган эҳсонлари ва Пайғамбарнинг улар ҳаққига дуо қилиши уларни Аллоҳга яқинлаштирадиган, қурбат ҳосил қиладиган бир ишдир. Унинг савобини яқинда кўрадилар. Аллоҳ уларни Ўзининг кенг раҳматига олур. Раҳматки, У Зотнинг мағфират қилиши ва Ўз ҳимоясига олиши ҳам ўша раҳмат ичра дохилдир. Аллоҳ тавба қилган бандасини Қечиргувчи ва уларга Меҳрибон Зотдир.

Ўз диёридан, ватанидан Аллоҳ сари ҳижрат қилган муҳожирлар бўладими, Пайғамбар алайҳиссаломни қўллаб-қувватлаган ансорлар бўладими, шу иккисига эътиқодда, гап-сўзда ва амалда қойиллатиб эргашган кейингилар бўладими, ҳаялламай, ўз вақтида шошиб иймонга келганлардан Аллоҳ рози бўлиб, тоат-ибодатларини қабул қилди. Улар ҳам Аллоҳдан рози бўлдилар. Чунки Аллоҳ уларга улуғ ажр-савоб ато этиб, қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларни тайёрлаб қўйди. Улар жаннатларда абадий қолурлар. Ҳақиқий нажот, муваффақият мана шудир.

Мадина атрофидаги саҳройи мунофиқлар ҳам, Мадиналик мунофиқлар ҳам мунофиқликларида қаттиқ туриб олдилар. Эй Пайғамбар, сиз уларни билмайсиз. Уларни фақат Аллоҳ билади ва яқинда икки карра азоблайди. Биринчиси шу дунёда. Уларнинг мунофиқлиги фош бўлади, ўзлари ўлдириладилар ё асир олинадилар. Иккинчиси охиратда. Олдин қабр азобига йўлиқадилар. Кейин эса Қиёматда дўзахнинг энг тубига отиладилар.

Мадина аҳлидан яна бир қавм ҳам бор. Улар ҳам узрсиз жиҳоддан қолганлар ва гуноҳларига иқрор бўлганлар. Ёлғондан баҳоналар тўқимаганлар. Улар Аллоҳга итоат қилиш, шариатини маҳкам ушлаш, жиҳод қилиш каби бурунги яхши амалларини ёмон амалга аралаштириб юборганлар. Улар Аллоҳдан кечиришини умид қиладилар. Аллоҳ тавба қилган бандаларини кечирадиган, уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй Пайғамбар, уларнинг молларидан закот олинг. Закот уларни гуноҳ ва маъсият кирларидан поклайди. Яхшиликларини эса ўстиради, ривожлантиради. Кейин уларнинг ҳаққига дуо қилинг. Сизнинг дуойингиз улар учун бир раҳмат ва хотиржамликдир. Аллоҳ дуойингизни Эшитгувчи, уларнинг амаллари ва ниятларини Билгувчи Зотдир.

Ўша жиҳоддан қолиб, кейин тавба қилганлар билиб қўсинларки, Аллоҳ тавба қилувчилардан тавбаларини қабул қилади, садақаларни ҳам қабул қилиб олади, кейин садақа қилган кишига ажру савоблар ато этади ва албатта Аллоҳ тавба қилган бандаларидан тавбаларини қабул қилувчи ва уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй Пайғамбар, ўша жиҳоддан қолиб, кейин тавба қилганларга айтинг: "Қилган зарарингизнинг ўрнини тўлдирингиз, холис Аллоҳ учун Аллоҳ рози бўладиган амалларни қилингиз. Аллоҳ, Унинг Пайғамбари ва мўминлар амалларингизни кўрадилар. Қиёмат куни ҳамма нарсани биладиган, ошкораю яширин ишларингиздан хабардор бўлган Парвардигорингизга қайтариласизлар ва ўшанда бу дунёда қилиб ўтган амалларингизни айтиб, уларга яраша жазо ёки мукофотингизни берур".

Табук ғазотига узрсиз чиқмаган яна бошқалар ҳам борки, уларнинг иши Аллоҳнинг ҳукмига ҳавола. Ўзи истаганича ҳукм қилади. Тавба қилмасалар жазолаши ҳам, тавба қилсалар кечириши ҳам мумкин. Аллоҳ ким жазога, ким кечирилишга лойиқ эканини жуда яхши билади. У шариатини ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир. Улар Мирора ибн Рабиъ, Каъб ибн Молик ва Ҳилол ибн Умайялардир.

Мунофиқлар орасида ўзларига масжид қуриб олганлари ҳам бор. Аммо мақсадлари Аллоҳга тоат қилиш эмас, аксинча, мусулмонларга зиён етказиш, мунофиқларни қўллаб-қувватлаш орқали куфрни кенг тарқатиш, мўминлар орасига тафриқа солиш ҳамда масжид қурилишидан олдин Аллоҳ ва пайғамбарига қарши курашган кимсаларни кутиб олиш бўлган. Ўша мунофиқлар сизларга: "Мақсадимиз мусулмонларга яхшилик қилиш эди, холос", деб қасам ичадилар. Аллоҳ гувоҳлик берурки, улар бу даъволарида аниқ ёлғончидирлар.

Эй Пайғамбар, мунофиқларнинг чақириғига қулоқ сола кўрманг ва бу масжидда намоз ўқиманг. Зеро, биринчи қадамидан тақво асосига қурилган Қубо масжиди мана бу куфр асосига қурилган масжиддан кўра намоз ўқиладиган жой бўлишга лойиқроқдир. Қубо масжидида баданларини сув билан кир ва нажасдан, қалбларини эса тавба ва истиғфор билан гуноҳлардан поклайдиган кишилар бор. Аллоҳ эса ўзини кир-нажасдан ҳам, гуноҳлардан ҳам пок тутадиган одамларни яхши кўради.

Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила амалга ошадиган тақво ҳамда эзгу ишларни кўп қилиш ила эришиладиган Аллоҳ ризоси асосига бино қурган инсон билан мусулмонларга зиён етказиш, куфрни авж олдириш, мўминлар орасига тафриқа солиш мақсадида бино қурган одам тенгми? Улар ҳеч қачон тенг бўла олмайдилар. Биринчи бино ўта мустаҳкам бўлиб, ҳеч қачон қуламайди. Иккинчиси эса емирилаётган жар ёқасига қурилган бинодирки, тез орада қурувчининг ўзи ҳам биносига қўшилиб жаҳаннам оловига қулайди. Аллоҳ куфру нифоқ ила ўзига ўзи зулм қилганларга тавфиқ бермайди.

Уларнинг қурган масжидлари дилларидаги шак-шубҳа ва мунофиқлик тарзида қолаверади. То юраклари ёрилиб ўлгунларича ёки қилич билан ўлдирилгунларича шундай давом этаверадилар. Аллоҳ бандаларининг амалларини билгувчи, уларга жазо ёки мукофот беришда ҳикмат билан ҳукм қилгувчи Зотдир.

Аслида мўминларнинг ўзлари Аллоҳнинг мулки. Шунда ҳам У Зот Ўз фазлу карами ила улардан жонларини сотиб олди. Сотиб олганда ҳам жуда қимматга сотиб олди. Эвазига жаннатни берди. Жаннатни!!! Улар кофирларга қарши Аллоҳнинг сўзи олий бўлиши учун жанг қиладилар. Улар ҳам кофирларни ўлдирадилар. Кофирлар ҳам уларни ўлдирадилар. Аллоҳ мана шунга ваъда берди. Берганда ҳам Мусо алайҳиссаломга нозил қилинган Тавротда, Ийсо алайҳиссаломга нозил қилинган Инжилда ва Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган Қуръонда берди. Аллоҳ субҳонаҳудан кўра ваъдасига вафодорроқ кимса йўқдир!!! Шундай экан, эй мўминлар, қилган савдоларингиздан хурсанд бўлаверинглар. Зеро, ундан жуда катта фойда кўрдинглар. Энг буюк муваффақият мана шудир.

Мана шундай мукофотга сазовор бўлганлар Аллоҳ ёмон кўрадиган ишлардан юз ўгириб, Аллоҳ ёқтирадиган, рози бўладиган ишларга қайтган тавба қилувчилар, Аллоҳдан қўрқиб ва тавозе билан ибодат қилувчилар, ҳар қандай ҳолатда Парвардигорига ҳамд айтувчилар, рўза тутувчилар, намоз ўқувчилар, Аллоҳ ва Пайғамбари буюрган яхшиликка буюриб, Аллоҳ ва Пайғамбари қайтарган ёмонликдан қайтарувчилар, Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила У Зотнинг ҳадларига риоя қилиб турувчилардир. Эй Пайғамбар, мана шундай сифатларга эга бўлган мўминларга дунёю охират хушхабарини беринг!

Пайғамбарга ҳам, мўминларга ҳам мушриклар учун Аллоҳдан мағфират сўрашлари жоиз эмас. Гарчи улар қариндошлари бўлса ҳам. Чунки уларнинг мушрик ҳолида ўлганлари сабабли дўзахийлар экани аниқ бўлди.

Иброҳимнинг отаси учун мағфират сўраши унга берган ваъдаси туфайли бўлганди. Мусулмон бўлишидан умид қилганди. Отаси Аллоҳнинг душмани экани аён бўлгач, яъни, унга насиҳат кор қилмагач ёки ваҳий орқали унинг кофир ҳолида ўлишини билгач, ундан юз ўгирди. Демак, отаси учун истиғфор айтиши Аллоҳнинг ҳукмига қарши бориши эмас, оддий бир ижтиҳоди эди, холос. Иброҳим Аллоҳга кўп тавба-тазарру қиладиган, золим қавмини ҳам кечириб юбораверадиган бағрикенг инсондир.

Аллоҳ бир қавмни ҳидоят қилганидан кейин то уларга эҳтиёт бўлишлари лозим бўлган ҳаром ишларни баён қилмай туриб, улар устидан адашган, дея ҳукм чиқармади. Ҳаромлиги баён қилинган ишларни содир этганларидан кейингина улар устидан адашганлик ҳукми ўқилди. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчи Зотдир. У Зотга ҳеч нарса махфий эмас. Сизларга билмаган нарсаларингизни билдирди.

Осмонлару ер Аллоҳнинг мулкидир. У шериксиздир. У Зотга бирон нарса махфий эмас. Истаганича тирилтирур, истаганича ўлдирур. Эй одамлар, сизларга Аллоҳдан бошқа ишларингизни тартиблаб берадиган бирон бир бошқарувчи ҳам, сизларни ёвузликлардан ҳимоя қиладиган ва душманингизга қарши ёрдам берадиган бирон бир мададкор ҳам йўқдир.

Аллоҳ пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссаломнинг мунофиқларга Табук ғазотига чиқмасликка изн берганини кечирди, тавбасини қабул қилди. Ҳаво жуда иссиқ, тайёргарлик ҳаминқадар, душман эса ўта қудратли бўлишига қарамасдан, Пайғамбарга эргашиб, ғазотга чиққан муҳожир ва ансорларнинг ҳам тавбасини қабул қилди. Улардан бир гуруҳининг қалблари тойилаёзиб, ўта қаттиқ машаққатни кўриб, ғазотга чиқмасликни ҳам ўйлаб қолгандилар. Кейин Аллоҳ уларга сабот бериб, ғазотга чиқишга муваффақ айлади, тавбаларини қабул қилди. Аллоҳ мўминларга Меҳрибон Зотдир. Улардан тавбаларини қабул қилиши ана шу марҳаматининг бир кўринишидир.

Уч киши, яъни, Каъб ибн Молик, Мирора ибн Рабиъ ва Ҳилол ибн Умайя Табук ғазотига чиқмагандилар. Пайғамбар алайҳиссалом ҳаммага улар билан алоқа қилмасликни буюрди. Ҳаммадан ажралиб қолиш уларни оғир аҳволга солиб қўйди. Қаттиқ хафа бўлиб, ғам-қайғуга ботиб, кенг замин уларга торлик қилиб, юраклари сиқилиб, Аллоҳдан бошқа ёрдам сўраб борадиган жойлари йўқлигини англадилар. Кейин Аллоҳ уларга раҳм қилиб, тавбага йўл очиб берди ва тавбаларини қабул қилди. Аллоҳ бандаларининг тавбаларини қабул қиладиган, уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй Аллоҳга иймон келтирган, Пайғамбарига эргашган, шариатига амал қилганлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз, иймонида, гап-сўзида ва амалида содиқ бўлган зотлар билан бирга бўлингиз. Зеро, сизлар учун нажот фақат ва фақат содиқликдадир.

Мадина аҳли ва уларнинг атрофидаги саҳройи аъробийларга Аллоҳнинг пайғамбари жиҳодга чиққан пайтида ортда қолишлари ва ундан юз ўгириб, ўзларинигина ҳимоя қилиш билан банд бўлиб олишлари мумкин эмас эди. Аксинча, у зотни ҳимоя қилиш йўлида ўз жонларини тикишлари вожиб эди. Зеро, Аллоҳ йўлида уларга бирон ташналик, машаққат, очлик етса ва кофирларни ғазаблантирадиган бирон қадам боссалар, душманни ўлдириш, асир олиш, ўлжа қилиш, мағлуб этиш каби ишлар билан унга бирон зиён етказсалар, албатта Аллоҳ уларга шу ишлари эвазига бир яхши мақбул амал ёзган бўларди. Аллоҳ яхшилик қилувчиларнинг амалларини зое қилмас. Амалларига яраша ва ҳатто ортиғи билан мукофотларини берур.

Озми кўпми, мол сарфлайдиларми, бирон водийни кесиб ўтадиларми, уларнинг фойдасига ёзилади ва Аллоҳ ўшанга яраша мукофотлаб, охиратда бу дунёда қилиб ўтган амалларининг энг яхшисига яраша савоб беради.

Жангга мўминларнинг ҳаммаси чиқиб кетиши тўғри иш эмас. Токи, душман қўли устун келиб қолса, батамом йўқ бўлиб кетмасинлар. Жиҳодга бир гуруҳ чиқиб, қолганлари Пайғамбар алайҳиссаломга ҳамроҳ бўлиб, динни, Қуръонни, шаръий ҳукмларни ўргансалар, қавми қайтиб келганда эса шу ўрганган билимлари билан уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантириб, буйруқларини бажаришга, тақиқларидан эса тийилишга ундасалар бўлмайдими? Бу гап Пайғамбар алайҳиссалом саҳобаридан бир қанчаларини танлаб олиб, турли тарафларга юборадиган кичик-кичик қўшинлар ҳақида эди.

Аллоҳ таоло мўминларга ён-атрофдаги кофирларга қарши жанг қилишни буюряпти. Чунки улар яқин бўлганлари учун хатарлидирлар. Уларга куч-қувватларини, душманнинг ёмонлигини даф қила олишларини кўрсатиб қўйишни ҳам амр этяпти. Аллоҳ тақводор мўминлар билан биргадир, уларни қўллаб-қувватлаб туради.

Пайғамбар алайҳиссаломга бирон сура нозил қилинганда мунофиқлардан айримлари мазах, масхара қилиб: "Муҳаммадга нозил қилинган бу сура қайси бирингизнинг иймонини зиёда қилди?", дейдилар. Бу сура Аллоҳга иймон келтирган, пайғамбарини тасдиқ этган зотларнинг иймонини зиёда қилди ва улар ваҳий тушганидан хурсанд бўлдилар. Чунки улар ваҳийда ўзларининг бу дунёлари учун ҳам, охиратлари учун фойда борлигини биладилар.

Қуръондан ҳукм ва қиссаларнинг нозил бўлиши мунофиқларнинг нифоқига нифоқ қўшди. Ваҳий қанча кўп нозил бўлса, уларнинг марази шунча кўп ортиб бораверди. Чунки улар ҳар бир нозил қилинган ваҳийга шубҳа билан қарадилар ва кофир ҳолларида ўлдилар.

Мунофиқлар ҳар йили бир-икки марта сирлари очилиб, шарманда бўлаётганларини кўрмайдиларми? Шу ишларни Аллоҳ қилаётганини била туриб, на куфридан тавба қиляптилар, на мунофиқлигидан тийиляптилар ва на шу ишлар Аллоҳ тарафидан бўлаётганидан ибрат оляптилар.

Аллоҳ Ўз пайғамбарига бирон сура нозил қилиб, унда мунофиқларнинг аҳволини зикр қилса, бир-бирларига қараб: "Сизларни биронтаси кўриб қолмадими?", дейдилар. Ҳеч ким кўрмаган бўлса, мажлисдан бурилиб кетадилар. Англамайдиган қавм бўлганлари сабабли Аллоҳ уларни тарк этиб, дилларини ҳидоят ва эзгуликдан буриб қўйган.

Эй араблар, сизларга ўзингиз каби бир араб пайғамбар келдики, сизларга нима оғир келса, унга ҳам оғир келади, сизларнинг ҳидоят топишингизга ўта ҳарис бўлади, сизлар ҳақингизда қаттиқ қайғуради. У хусусан мўминларга ўта раҳмдил ва меҳрибондир.

Эй Пайғамбар, агар сиздан юз ўгириб, сиз олиб келган рисолатга иймон келтирмасалар, уларга айтинг: "Менга Аллоҳ кифоя. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Ёлғиз Унга суянаман. У буюк Арш эгасидир".

Алиф. Лаам. Ро. Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтилди. Мана шу сурада тиловат қилинаётган оятлар Қуръоннинг пухта, мустаҳкам, ҳикмат ва ҳукмларни ўз ичига олган оятларидир.

Одамларга ўзларининг орасидан бир кишига ваҳий юбориб: "Одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантиринг, иймон келтирганларга эса қилиб ўтган яхши амаллари эвазига Парвардигорлари ҳузурида чин бир мартаба борлигидан хушхабар беринг", деганимиз қизиқ туюлдими? Кофирлар: "Бу оятларни олиб келган одам аниқ сеҳргардир", дедилар.

Эй ажабланаётганлар, Аллоҳ шу қадар бепоён самовотни, шу қадар кенг ерни олти кунда яратиб, кейин Аршга кўтарилган. Қандай қилиб, шу қадар буюк Зотнинг сизларга орангиздаги бир кишини пайғамбар қилиб юборишидан ажабланасизлар? Ўзининг бепоён мулкида ёлғиз Унинг Ўзигина ҳукм қилади. Унинг ҳузурида Унинг изнисиз, розилигисиз ҳеч ким ҳеч кимни шафоат қила олмайди. Мана шундай сифатларга эга бўлган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Шундай экан, холис Унгагина бандалик қилингиз. Унинг ягоналигига далолат қиладиган мана шу ҳужжатлардан, далиллардан ибрат олмайсизларми? Кимда заррача ибрат ола билиш қобилияти бўлса, У Зотга иймон келтиради.

Қиёмат куни ҳаммангизнинг қайтишингиз Унгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофот берур. Бу Аллоҳнинг ҳақ ваъдасидир. Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмас ва У бу ишга Қодирдир. Дастлаб илк бор яратган ҳам, кейин қайта тирилтирган ҳам Унинг Ўзидир. Кейин эса Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни адолат билан, бирон яхшилигини камайтирмасдан ва бирон ёмонлигини кўпайтирмасдан мукофотлар. Аллоҳга ва пайғамбарларига куфр келтирганларга кофир бўлганлари учун ичакни куйдириб юборадиган ўта қаттиқ қайноқ сувдан иборат ичимлик ва аламли азоб бордир.

У шундай зотки, қуёшни ҳамма жойни ёритадиган зиё, ойни эса нур таратадиган нур қилди. Эй одамлар, қуёш орқали кунлар сонини, ой орқали эса ойлар ва йиллар сонини билиб олишингиз учун уни 28 манзилга бўлиб қўйди. Бир манзилдан иккинчисига бир кеча-кундузда етиб боради. Аллоҳ осмонлару ердаги ва улар орасидаги барча нарсаларни фақат ҳақ билан яратиб, Ўзининг қудрати ва буюклигини одамларга намойиш қилди. Аллоҳ Ўзининг ягоналигига далолат қилувчи бу ёрқин далил ва ҳужжатларни далил ва ҳужжат нималигини биладиган қавм учун батафсил баён қилади.

Кеча ва кундузнинг алмашиб туришида, ҳали қоронғу, ҳали ёруғ бўлишида, уларнинг қисқа-узунлигида ҳамда осмонлару ерда яратилган махлуқотларда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган қавм учун оят-аломатлар бор.

Бир кун Аллоҳ билан учрашиш борлигини ва унга тайёргарлик кўриш лозимлигини ўйламайдиган, хавфу ражо нималигини билмайдиган, абадий охиратни қўйиб, шу фоний дунёнинг ўзигагина рози бўлиб, шунинг ўзи билангина мамнун, хотиржам бўлиб кетаверадиган ҳамда Аллоҳнинг оятларидан, далилларидан бепарво юз ўгирадиган кофирлар...

Мана шу сифатларга эга бўлган кимсаларнинг борар жойи куфр ва Қиёматга ишонмаслик каби ишлари, гуноҳлари туфайли жаҳаннамдир.

Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган кишиларни иймонлари сабабли Аллоҳ Ўзининг ризосига олиб борадиган ишларни қилишга муваффақ айлайди. Кейин Аллоҳ уларни Қиёмат кунида остидан анҳорлар оқиб ўтадиган доимий неъмат жаннатларига киритади.

Жаннатдаги дуолари Аллоҳга тасбеҳ айтиш, У Зотни улуғлашдир. Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва ўзаро бир-бирларининг сўрашишлари САЛОМдир. Дуоларининг пироварди эса ҳамма махлуқотларнинг парвардигори бўлмиш Аллоҳга сано айтишдир.

Аллоҳ одамларнинг яхшилик сўраб қилган дуоларини тез ижобат қилганидек, бир-бирларига, болаларига ва мол-дунёларига қарши қилган дуойибадларини ҳам тез ижобат қилганида ҳаммаси ҳалок бўлардилар. Лекин Аллоҳ буни кечиктиради, уларга муҳлат беради. Жазодан қўрқмаслиги ва савобдан умидвор бўлмаслиги туфайли Аллоҳ билан бўладиган учрашувни кутмайдиган ва унга тайёргарлик кўрмайдиганларни ҳисоб кунида иккиланиш, ҳайратланиш ва тараддуд чоҳига улоқтирурмиз.

Ҳаддини билмаган инсонга касаллик, машаққат каби бирон мусибат етса, ётиб ҳам, ўтириб ҳам, туриб ҳам Бизга ялиниб, илтижо-дуо қилур. Дуосини ижобат қилиб, ундан мусибатини аритган пайтимизда эса худди ўзига етган мусибат туфайли Бизга илтижо қилмагандек ўтиб кетур. Мана шу кимсага залолатида давом этавериши безаб кўрсатилганидек, ҳаддан ошувчи кимсаларга ўз қилмишлари чиройли қилиб кўрсатилди.

Эй мушриклар, сизлардан олдин ўтган қавмларни ҳам ҳалок қилдик. Чунки улар Аллоҳнинг пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, гуноҳлар қилдилар. Пайғамбарлари ўзларининг ҳақ эканига далолат қиладиган очиқ-равшан ҳужжатларни келтирган пайтда ҳам иймон келтира олмадилар. Негаки, улар ҳали иймон учун тайёр эмасдилар. Шу билан Аллоҳ уларга ёрдам беришни ва тавфиқни раво кўрмади. Ҳамма замон ва маконларда бу каби золимларни мана шу тарзда жазолаймиз.

Эй одамлар, кейин қандай амал қилишингизни кўриш учун ўша ҳақни ёлғонга чиқариб ҳалок бўлган қавмлар ўрнига сизларни заминга халифа қилдик. Қани кўрайлик-чи, яхши амаллар қилиб, савоб олармикинсизлар ёки ёмон амаллар қилиб, жазога тортилармикинсизлар.

Қачон уларга Аллоҳнинг ягоналигига далолат қилувчи очиқ-ойдин оятларимиз ўқиб берилса, қайта тирилишни инкор қиладиган, савобни умид қилмайдиган ва жаозодан қўрқмайдиган кимсалар: «Эй Муҳаммад, бут-санамларни ҳақорат қиладиган бу Қуръондан бошқа бир Қуръон келтир ёки уни бизга тўғри келадиган қилиб ўзгартир», дедилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Уни ўзимча ўзгартиришга менинг ҳаққим йўқ. Бошқасини келтира олмайман ҳам. Уни Аллоҳ Ўзи истаганича ўзгартиради. Мен фақат ўзимга ваҳий қилинган оятларгагина эргашурман. Сизлар қўяётган талабларга рози бўлиб, Парвардигоримга исён қиладиган бўлсам, улуғ куннинг, Қиёмат кунининг азобидан қўрқурман».

Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ истаганида, мен Қуръонни сизларга ўқиб бермаган, етказмаган бўлардим. Аллоҳ истаганида, Қуръонни сизларга менинг тилим орқали ўргатмаган бўларди. Ахир шу ишлардан олдин ҳам узоқ муддат, қирқ йил сизларнинг орангизда яшадим-ку. Ўқиш ва ёзишни билмас эдим-ку. Бундай мартабаларга интилмас эдим-ку. Ақлингизни ишлатиб, мен олиб келган рисолат Аллоҳ тарафидан эканини, бу ишда менинг қўлим йўқлигини билиб олмайсизларми?!"

Аллоҳга ёлғон тўқиган одамдан кўра золимроқ кимса йўқ. Шундай экан, қандай қилиб мен Аллоҳга туҳмат қилиб, Қуръонни ўзгартирай?! Ҳақ гап шуки, Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошиб, ёлғон тўқиганлар мақсадларига эриша олмайдилар.

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, ўзларига зарар ҳам, фойда ҳам келтира олмайдиган мавҳум, хаёлий маъбудларга ибодат қиладилар. Яна улар ҳақида: «Улар бизнинг Аллоҳ ҳузуридаги шафоат қиладиган воситачиларимиз, уларни восита қилсак, Аллоҳ бизни гуноҳларимиз учун азобламайди», дейдилар. Эй Пайғамбар, айтинг: «Аллоҳни осмонлару ердаги У зот билмайдиган шерикларидан хабардор қилиб қўймоқчи бўляпсизларми?!» Аллоҳ уларнинг ёлғон ва ботилдан иборат ширкларидан пок ва олий бўлган Зотдир.

Одамлар биргина динда (тавҳид динида) бўлиб, ҳаммалари мўмин эдилар. Кейин бўлиниб кетдилар. Кимдир мўминлигида қолди, кимдир кофир бўлди. Аллоҳнинг бу дунёдаги ихтилофлар борасида Қиёмат куни ҳукм чиқариш ҳақидаги ҳукми бўлмаганида эди, шу дунёнинг ўзидагина ҳукм чиқариб, адашган билан ҳидоят топган ажралиб қолган бўлар эди.

Мушриклар: «Муҳаммадга Парвардигори томонидан унинг ҳақ эканига далолат қиладиган бир белги тушса эди», дейдилар. Эй Пайғамбар, айтинг: «Оятлар, белгилар нозил бўлиши ғайб илмидир. Ғайб эса ёлғиз Аллоҳникидир. Сизлар инсон ҳис эта оладиган шундай оят-белгиларни кутаверинглар. Мен ҳам сизлар билан бирга мунтазирларданман».

Мушрикларга қурғоқчилик ва қаҳатчиликдан кейин ёмғир ва серҳосилликни ато қилсак, баногоҳ, улар оятларимизни ёлғонга чиқариб, масхара қила бошладилар. Эй Пайғамбар, ўша мушрикларга айтинг: "Макр бобида ҳеч ким Аллоҳга тенг кела олмайди. Истидрож ва жазога тортиш бобида ҳам. Номайи аъмолингизни ёзиб турадиган ҳисоб фаришталари қилаётган макрингизни қайд этиб қўядилар. Улардан ҳеч нарса яширин қолмас. Улардан яширин қолмаган нарса Яратувчидан яширин қолармиди?! Яқинда Аллоҳ макрингизга яраша жазойингизни берур. *Истидрож - янада баттарроқ маъсият лойига ботиши учун атайин жазоламасдан ўз ҳолига ташлаб қўйиш

Эй одамлар, Аллоҳ шундай Зотки, сизларни қуруқликда пиёда ва уловда юргизса, денгизда кемада юргизур. То сизлар кемада бўлиб, у майин шамол билан уларни (сизларни) олиб кетаётганида ва йўловчилар бундан хурсанд бўлганларида, баногоҳ, бир қаттиқ ва ҳар тарафдан тўлқин келиб, ўзларининг гирдобда қолганларини англаганларида ширк аралаштирмасдан, чин ихлос билан Аллоҳга шундай илтижо қилурлар: «Агар мана шу машаққатдан, ҳалокатдан бизга нажот берсанг, албатта, биз берган неъматларингга шукр қилгувчилардан бўлурмиз».

Аллоҳ уларнинг дуоларини ижобат қилиб, уларни бу кулфатдан қутқарганидан кейин эса куфру гуноҳлар билан ер юзида бузғунчилик қила бошладилар. Эй одамлар, кўзингизни очингиз! Қилган зулмингиз Аллоҳга зарар бермас. Ўзингизга зиён қилур. Бу дунёда фойдаланиб қолишингиз мумкин. Аммо дунё фонийдир, ўткинчидир. Кейин эса қиёмат куни Бизнинг ҳузуримизга қайтурсиз. Ўшанда қилган гуноҳларингизни юзингизга солиб, муносиб жазойингизни берурмиз.

Дарҳақиқат, сизлар фойдаланаётган бу дунё ҳаёти фонийликда худди Биз осмондан ёғдирган сувга ўхшайди. Одамлар ва ҳайвонлар ейдиган ўсимликлар, донлар, мевалар унга аралашиб, ерга чирой бахш этганда, улар билан замин безанганида ва унинг аҳли ўзларини ҳосилни йиғиштириб олишга қодирмиз, деб ўйлай бошлаганида, ерга кечаси ё кундузи Бизнинг фармонимиз келиб, Биз уни вайронага айлантириб қўюрмиз, гўё кечагина обод бўлмагандек, унда ҳеч қандай дарахтлар ҳам, ўсимликлар ҳам ўсмагандек бўлиб қолур. Сизларга дунё ҳаётининг нақадар тез ўтиб кетишини баён қилганимиздек, тафаккур қиладиган қавм учун оятларни тафсилотлари билан баён қилурмиз.

Аллоҳ ҳамма одамларни жаннатга чақиради. Жаннат тинчлик диёридир. Унда одамлар мусибатлардан, ғам-ташвишлардан, ўлимдан тинч-омонда бўладилар. Аллоҳ ўзи истаган бандасини жаннатга олиб борадиган Ислом сари йўллаб қўяди.

Аллоҳ вожиб қилган амалларни гўзал тазда адо этадиган ва Аллоҳ ҳаром қилган ишлардан тийиладиган зотлар учун гўзал оқибат, яъни, жаннат ва зиёда неъмат, яъни, Аллоҳнинг муборак юзини кўриш бордир. Уларнинг юзларини на ғубор, на қаролик ва на хорлик қоплар. Ана ўшалар жаннат эгалари бўлиб, у жойда абадий қолурлар.

Куфру исён каби ёмон амаллар қилган кимсалар учун эса охиратда ёмонликларига яраша ёмон жазо бўлур. Юзларини хорлик-зорлик ўраб олур. Уларни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қиладиган бирон-бир ҳимоячи бўлмас. Дўзахнинг қора тутунлари ичра гўё юзларига қоронғу кечадан бир парчаси қоплагандек бўлур. Ана ўшалар дўзах эгалари бўлиб, у жойда абадий қолурлар.

Эй Пайғамбар, Қиёмат кунини эсланг. У кунда ҳамма одамларни тўплаймиз. Кейин бу дунёда Аллоҳга ширк келтирганларга: «Эй мушриклар, сизлар ҳам, Аллоҳни қўйиб, ўшаларга ибодат қилган маъбудларингиз ҳам жойингиздан қимирламангиз», дермиз-да, ораларини ажратармиз. Шунда сохта маъбудлар ўзларини оқлаб: «Бизга ибодат этмаган эдингиз.

Мана шу ерда улар ибодат қилиб юрган маъбудлари улардан тониб: "Аллоҳ гувоҳ, Аллоҳ гувоҳ бўлишга кифоя, сизларнинг бизга ибодат қилишингизга рози бўлмаганмиз, шундай қилишга буюрмаганмиз, шундай қилганингизни сезмаганмиз, пайқамаганмиз", дейдилар.

Ана шу улуғ кунда ҳар бир жон бу дунёда қилиб ўтган ишларидан хабар топиб, мушриклар ҳақиқий хожалари бўлмиш Аллоҳга қайтариладилар. Кейин Аллоҳ улардан ҳисоб олади. Анави ўзларича тўқиб олган ва шафоатчи, деб билган бут-санамлари эса ғойиб бўлиб қоладилар.

Эй, Пайғамбар, айтинг: «Ким сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, ердан эса уруғ унидириб, унга турли маъданларни жойлаб ризқ берур? Ким қулоқ ва кўзларга эгалик қилур? Ким бир томчи ўлик сувдан инсондек тирик мавжудотни, ўлик тухумдан тирик жўжани чиқарур? Ким тирик ҳайвондан ўлик бир томчи сувни, тирик қушдан эса ўлик тухумни чиқарур? Осмонлару ернинг ва улар орасидаги махлуқотларнинг барча ишларини ким тадбир қилиб турур?» Улар албатта: «Бу ишларнинг ҳаммасини Аллоҳ қилади», деб жавоб берадилар. Шунда сиз айтинг: «Шуни билмайсизларми? Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?!»

Эй одамлар, шу ишларнинг ҳаммасини қилган Парвардигорингиздир. Сизларни яратган ҳам, ишларингизнинг тадбирини қилиб турадиган ҳам Унинг Ўзидир. Ҳақ мана шу, тамом. Унинг у ёғида йўлдан озиш бор, холос. Ақлингиз сизни қаён бошламоқда?! Ахир ҳақ ярақлаб турибди-ку!

Эй Пайғамбар, чин парвардигорлик Аллоҳники экани қандай ҳақ бўлган бўлса, шу ҳақдан юз ўгириб, саркашлик қилиб, иймон келтирмаганларга Парвардигорингизнинг сўзи, азоби ҳам вожиб бўлди.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётганингиз ўша бутлар орасида дастлаб ўзи яратиб, ўлганидан кейин яна қайта тирилтира оладигани борми?" Уларга айтинг: «Аллоҳ дастлаб Ўзи яратиб, ўлганидан кейин яна Ўзи қайта тирилтирур. Шундай экан, эй мушриклар, қаён бурилиб кетмоқдасиз?! Ҳақни қўйиб, ботил сари бормоқдамисиз?!»

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётганингиз бутлар орасида ҳаққа ҳидоят қила оладигани борми?!» Айтинг: «Ёлғиз Аллоҳгина ҳаққа ҳидоят қилур. Итоат этилишга одамларни ҳаққа бошлайдиган, чақирадиган Зот ҳақлироқми ёки бошқалар тугул, ўзини ҳам ҳидоят қила олмайдиган бутларингизми?! Сизларга не бўлди?! Нечун ноҳақ ҳукм чиқармоқдасиз?! Аллоҳ сизларнинг гапларингиздан жуда олийдир!»

Мушрикларнинг аксарияти фақат шубҳа-гумонга эргашадилар. Гумон эса ҳеч қачон аниқ ишонч ўрнини босолмайди. Аллоҳ уларнинг қилаётган ишларидан Хабардордир. У Зотдан бирон иш яширин бўлолмайди. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Бу Қуръоннинг тўқима бўлиши, Аллоҳдан бошқага мансуб бўлиши мумкин эмас. Чунки инсон зоти унга ўхшашини ёза олмаган. У ўзидан аввалиги китобларни ҳам тасдиқлаб келган. Улардаги қисқа, мужмал ҳукмларни кенгайтириб, тафсилоти билан баён қилган. Хуллас, унинг ҳамма махлуқотларни яратган Парвардигор тарафидан эканида шак-шубҳа йўқ.

Анави мушрикларнинг айтишича, Қуръонни Муҳаммад алайҳиссаломнинг ўзи тўқиб, кейин уни Аллоҳнинг каломи деяётган эмиш. Эй Пайғамбар, уларга раддия билдириб айтинг: "Агар Қуръонни мен айтаётган бўлсам, мен ҳам сизлар каби бир ожиз инсонман, марҳамат, сизлар ҳам унга ўхшаш биргина сурани айтинглар-чи! Бу ишни қилиш учун ҳамма тарафдорларингизни ёрдамга чақирсангиз ҳам ҳаргиз қила олмайсиз. Тил ва шеър усталари, моҳирлари бўла туриб, шу ишнинг уддасидан чиқа олмаслигингиз Қуръон Аллоҳнинг каломи эканига яққол далилдир".

Улар қулоқ солиш, тушуниш, фикр қилиш ўрнига шоша-пиша ёлғонга чиқара қолдилар. Ҳали уларга Қуръон огоҳлантирган азоб келмаганди. Лекин келиши яқинлашиб қолганди. Олдинги умматлар ҳам худди шундай ёлғонга чиқаргандилар. Кейин улар бошига мусибат, азоб тушганди. Эй Пайғамбар, ҳақни ёлғонга чиқарган умматлар оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритинг. Аллоҳ уларни ҳалок қилганди-ку.

Мушриклар орасида ўлимидан олдин Қуръонга иймон келтирадиганлари ҳам бор. То ўлгунга қадар мутакаббирлик, саркашлик қилиб ишонмайдиганлари ҳам бор. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз кофирлигида қаттиқ туриб оладиган саркашларни жуда яхши билади ва уларни яқинда куфрига яраша жазолайди.

Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқарсалар, айтинг: "Менга ўзимнинг амалим, савоби ҳам, масъулияти ўзимники, сизларга ўзингизнинг амалингиз, оқибати ҳам жазоси ҳам ўзингизники. Сизлар мен қилаётган ишларнинг оқибатидан поксизлар ва мен сизлар қилаётган ишларнинг оқибатидан покман".

Эй Пайғамбар, мушриклар орасида сиз Қуръон ўқиган вақтингизда унга қулоқ соладиганлари ҳам бор. Лекин уни қабул қилмайдилар, унга бўйсунмайдилар. Гаранг кимсага сиз эшиттира олармидингиз?! Шунингдек, анави ҳақни эшитишдан гаранг бўлиб олган, ақлларини ишлатмайдиган кимсаларни сиз ҳидоятга бошлай олмайсиз.

Эй Пайғамбар, мушриклар орасида сизга қалб кўзи билан эмас, оддий кўзи билан қарайдиганлари ҳам бор. Кўзи кўрларга кўрсата олармидингиз? Бу иш сизнинг қўлингиздан келмайди. Шунингдек кўзи кўрларни ҳидоятга бошлай олмайсиз.

Аллоҳ бандаларига зулм қилишдан Пок Зотдир. У бандаларига заррача зулм қилмайди. Лекин улар ўзларига ўзлари зулм қилиб, мутаассиблик, ноҳақлик, мутакаббирлик ва саркашлик ила ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар.

Аллоҳ инсонларни Қиёмат кунида ҳисоб-китоб учун тўплаганида улар бу дунё ҳаётида ҳам, қабрдаги ҳаётида ҳам кундузидан бир бир соатгина туриб, бир-бирлари билан танишгандек бўладилар. Қиёматнинг даҳшатидан шундан ортиқ нарсани эслай олмайдилар. Қиёмат куни Парвардигорлари билан учрашишни ёлғонга чиқарганлар ютқаздилар. Улар бу дунёда қайта тирилишга ишонмадилар. Ишонганларида ютқазиш балосидан қутулиб қолган бўлардилар.

Эй Пайғамбар, Биз уларга азобни ваъда қилгандик. Энди ё тириклик пайтингизда ўша азобдан бир қисмини сизга кўрсатамиз ёки уни кўрсатмасимиздан олдин сизни вафот этдирамиз. Ҳар икки ҳолатда ҳам Қиёмат куни уларнинг қайтиб борар жойи Бизгадир. Аллоҳ уларнинг ҳамма ишларидан огоҳдир. Ҳеч бир нарса Аллоҳдан яширин бўлолмайди. Яқинда уларни амалларига яраша жазолайди.

Ўтган умматларнинг ҳар бирига бир пайғамбар юборилган. Пайғамбар келиб, рисолатни еткизгач, уни ёлғончига чиқарганларидан кейин уларнинг орасида адолат билан ҳукм қилинди. Аллоҳ Ўз фазли билан Пайғамбарига нажот берди ва Ўз адли билан золимларни ҳалок қилди. Улар заррача зулм қилинмасдан, амалларига яраша жазо олдилар.

Анави кофирлар саркашлик ва тескарилик қилиб: "Гапинглар рост бўлса, айтинглар-чи, бизга ваъда қилган азобингиз қачон келади?", дейдилар.

Айтинг: "Мен ўзимга бирон фойда келтира олмайман, ўзимдан бирон зарарни даф ҳам қила олмайман. Шундай бўлгач, қандай қилиб, бошқаларга фойда ё зарар келтира олай? Фақат ва фақат Аллоҳнинг хоҳлагани бўлади. У Зотнинг ғайб оламини мен қаёқдан ҳам билардим. Аллоҳ ҳалокат ваъда қилган ҳар бир умматнинг белгиланган муддати бор. Уни Аллоҳдан ўзга ҳеч кимса билмайди. Муддати келганда, бир соатга бўлсин, уни ортга ҳам, олдга ҳам сура олмайдилар".

Эй Пайғамбар, анави азобни шошилтирмоқчи бўлаётганларга айтинг: "Айтинглар-чи, Аллоҳнинг азоби кечасими, кундузими, қайси вақтда келса ҳам уни шошилтиришдан сизларга нима фойди?"

Сизларга ваъда қилинган азоб келганидан кейин иймон келтирасизларми? Одам олдин иймон келтирмаган бўлса, энди унинг иймони асқотмайди. Олдин ҳақни ёлғонга чиқариш билан ўзинглар азобни шошилтириб, энди ғишт қолипдан кўчганидан кейин иймон келтиряпсизларми?

Азобга гирифтор бўлганларидан кейин ундан халос бўлишни сўраб илтижо қиладилар. Шунда уларга: "Охиратдаги доимий азобни татийверинглар. Сизларга ўзингиз қилган куфру исёнингизга ярашагина жазо бериляпти, холос", дейилур.

Эй Пайғамбар, мушриклар сиздан: "Бизга ваъда қилинган бу азоб ҳақиқатан юз берадими?", деб сўрайдилар. Айтинг: "Ҳа, Аллоҳга қасамки, у ҳақиқатда юз беради ва сизлар ундан қочиб-қутула олмассизлар".

Агар Аллоҳга ширк келтирган ҳар бир мушрикка заминдаги ҳамма бойликлар берилса, ўзини Аллоҳнинг азобидан қутқариб қолиш учун ҳаммасини фидо қилиб юборган бўларди. Қиёмат куни мушриклар азобни кўриб, ич-ичларида афсус-надомат чекадилар. Аллоҳ уларнинг ўртасида адолат билан ҳукм қилади. Уларга зулм қилинмайди. Амалларига яраша жазо оладилар.

Огоҳ бўлингизким, осмонлару ердаги ҳамма нарса ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳнинг кофирларни азоблаш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар, шак-шубҳалар гирдобида юраверадилар.

Ўликларни тирилтирадиган ҳам, тирикларни ўлдирадиган ҳам У Зотдир. Қиёмат куни қайтиб бориш ҳам У Зотгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Эй одамлар, сизларга Қуръон келди. Унда эслатиш ҳам, қизиқтириш ҳам, огоҳлантириш ҳам бор. У қалблардаги шак-шубҳа каби дардларга даво, тўғри йўлга бошлайдиган муршиддир. Унда мўминлар учун раҳмат борки, ундан баҳраманд бўлурлар.

Эй Пайғамбар, одамларга айтинг: "Қуръоннинг келиши сизлар учун Аллоҳнинг фазлу марҳаматидир. Аллоҳнинг фазлу марҳамати билан Қуръон сизларга нозил қилинди. Шундай экан, мана шу ишга хурсанд бўлинглар. Муҳаммад алайҳиссалом Парвардигори тарафидан олиб келган рисолат сиз тўплаётган фоний, ўткинчи мол-дунёдан яхшироқ".

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: «Айтинглар-чи, Аллоҳ сизларга бир ризқ нозил қилса, уни ўз ҳавойи нафсларингиз билан ҳаром ва ҳалолга ажратдингиз». Айтинг: "Уни ҳалол ё ҳаром қилишга Аллоҳ изн бердими ёки Аллоҳга туҳмат қиляпсизларми?!"

Аллоҳга ёлғон тўқиётганлар Қиёмат куни ҳақида қандай гумонда эканлар? Аллоҳ кечириб юборади, деб ўйлармикинлар? Ҳайҳот! Аллоҳ одамларга фазлу марҳаматли Зотдирки, уларга етарлича фурсат беради, азобини шошилтирмайди. Лекин уларнинг кўплари бу неъматнинг қадрига етмайдилар, шукр қилмайдилар.

Эй Пайғамбар, сиз нима билан машғул бўлманг, қанча Қуръон ўқиманг, сизлар, эй мўминлар, нима иш қилманглар, ҳаммасини кўриб турдик. Еру осмондаги заррача, ундан ҳам кичикроқ ва каттароқ бирон нарса Парвардигорингиздан махфий эмас. Ҳамма-ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузда ёзиб қўйилган.

Огоҳ бўлингизким, Аллоҳнинг дўстлари учун Қиёмат кунида бўладиган даҳшатлардан хавф-хатар йўқ. Улар бу дунёдаги қайсидир неъматларга эришолмай қолганларига хафа ҳам бўлмайдилар.

Улар Аллоҳга ва Пайғамбар алайҳиссаломга иймон келтирадилар ҳамда Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладилар.

Улар учун Парвардигорлари тарафидан бу дунёда ҳам хушхабар бўлади. Яхши туш, одамларнинг мақтови каби. Жонлари олинаётганда ҳам, ўлганларидан кейин ҳам, Қиёматда ҳам фаришталар тарафидан ҳам хушхабар бўлади. Аллоҳнинг уларга берган ваъдаси ўзгармасдир. Мана шу мукофот буюк муваффақиятдир. Зеро, унда хавф-хатардан омонлик бор, мурод-мақсадга етиш бор.

Эй Пайғамбар, анавиларнинг динингизга тош отишлари, айблашлари сизни хафа қилмасин. Барча зафар ва ғолиблик Аллоҳникидир. У Зотни ҳеч нарса мағлуб қила олмас. Аллоҳ уларнинг гап-сўзларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб-билиб тургувчи Зотдир. Яқинда уларнинг жазосини бергай.

Огоҳ бўлингизким, албатта осмонлару ердаги ҳамма нарсалар ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Аллоҳни қўйиб, бутларга ибодат қиладиган кимсалар нимага эргашадилар? Аслида улар гумондан бошқа нарсага эргашмайдилар. Уларнинг бутларни Аллоҳга шерик қилишлари ёлғончиликдан ўзга нарса эмас. Аллоҳ уларнинг гап-сўзларидан Олийдир, Буюкдир.

Эй одамлар, ёлғиз Аллоҳнинг Ўзи сизларга меҳнат-машаққатлардан ором олишингиз учун кечани ва тирикчилик учун ҳаракат қилишга қулай қилиб, ёруғ кундузни яратиб қўйган Зотдир. Албатта, бу ишларда қулоқ соладиган, ибрат ва инсоф кўзи билан қайрайдиган, англайдиган қавм учуч оят-аломатлар бордир.

Мушриклардан бир гуруҳи: «Аллоҳ фаришталарни ўзининг қизлари қилиб олган», дедилар. Аллоҳ бу гаплардан Покдир. У Зот барча махлуқотлардан беҳожатдир. Осмонлару ердаги нарсалар Унинг мулкидир. Эй мушриклар, сизларда бу гапингизга бирон ҳужжат йўқ-ку! Аллоҳ шаънига билмайдиган нарсангизни айтаверасизларми? "Унинг боласи бор", дейиш қанчалар катта гуноҳлигини билмайсизларми?!

Эй Пайғамбар айтинг: «Шубҳасиз, "Аллоҳнинг боласи бор", дея У Зот шаънига ёлғон тўқийдиган кимсалар нажот топмаслар. Хавф-хатардан қутула олмаслар, мурод-мақсадига етмаслар».

Уларнинг бу дунё лаззатлари ва неъматларидан баҳраманд бўлаётганлари сизни алдаб қўймасин. Бу фоний, ўткинчи бир матоҳдир. Қиёмат куни қайтиб борар жойлари эса Бизгадир. Ана шундан кейин Аллоҳга куфр келтирганлари ва Пайғамбарини ёлғончига чиқарганлари учун уларга азобни тоттирамиз.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётган мушрикларга Нуҳ алайҳиссаломнинг қиссасини сўзлаб беринг. У қавмига шундай деганди: "Эй қавмим, агар менинг орангизда туришим сизларга оғирлик қилаётган бўлса, Аллоҳнинг оятларини эслатаётганим, насиҳатим малол келаётган бўлса ва мени ўлдиришга қарор қилган бўлсангиз, мен ёлғиз Аллоҳгагина таянаман. У Зот сизнинг макру ҳийлангизни пучга чиқарур. Ишингизни пухта қилиб, мени ўлдиришга чоғланаверинг, худоларингизни ёрдамга чақиришни ҳам унутманг. Кейин макрингиз махфий сир бўлмай қолади. Мени ўлдириш режасини тузиб бўлганингиздан кейин бир лаҳза ҳам кечиктирмай ишга киришаверинг.

Менинг даъватимдан юз ўгирсангиз ўгираверинг. Биласизларки, Парвардигоримнинг рисолатини сизларга етказиб қўйганим учун сизлардан ҳақ талаб қилганим йўқ. Ажримни Аллоҳим берур. Аллоҳ мени итоат этгувчи ва яхши амалларни қилгувчилардан бўлишга буюрган, холос.

Қавми уни ёлғончига чиқарди. Унга ишонмади. Бас, Биз Нуҳга ва унга эргашиб, кемага чиққан мўминларга нажот бердик. Уларни ўзларидан олдинги салафларига халаф қилдик. Аждодларига авлод қилдик. Оят-аломатларни ва ҳужжатларни ёлғон деганларни эса тўфон ила ҳалок айладик. Бас, эй Пайғамбар, Нуҳ огоҳлантирганига қарамай, иймон келтирмаган қавмнинг оқибати нима бўлгани ҳақида фикр юритинг.

Бир муддат ўтиб, Нуҳдан кейин бошқа пайғамбарларни юбордик. Улар ўз умматларига оят ва ҳужжатларни тақдим этдилар. Умматлар эса олдинги саркашлиги сабабли иймон келтиришни истамадилар. Натижада Аллоҳ уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйди. Ўша пайғамбарларни инкор қилганларнинг қалбларини муҳрлаганимиз каби ҳамма замон ва макондаги куфр ила Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган бадбахтларнинг дилларини ҳам муҳрлаб қўюрмиз.

Яна бироз муддат ўтиб, у пайғамбарлардан кейин Мусо ва унинг биродари Ҳорунни ўзларининг ҳақ эканига далолат қилувчи ҳужжатлар билан бирга Миср подшоҳи Фиръавн ва унинг аъёни ҳузурига юбордик. Фиръавн ва унинг аъёни мутакаббирлик қилиб, иймон келтирмадилар. Улар Аллоҳга куфр келтириб ва пайғамбарларини ёлғончига чиқариб, жиноятчи қавмга айландилар.

Мусо билан Ҳорун алайҳимассалом Фиръавн ва унинг аъёнига динни олиб келгач, улар Мусо алайҳиссаломнинг ҳақ эканига далолат қилувчи оятларни ҳақиқат эмас, сеҳрдир, дедилар.

Мусо уларга раддия билдириб деди: "Ҳақ келганда уни сеҳр, дейсизларми? Асло! У сеҳр эмас. Мен сеҳргар муваффақиятга эришолмаслигини жуда яхши биламан. Шуни била туриб, сеҳр билан шуғулланаманми?!"

Фиръавн қавми Мусо алайҳиссаломга шундай жавоб қилди: "Бизни ота-боболаримиз динидан айнитиш ва биродаринг Ҳорун билан бирга салтанатни эгаллаш учун шу сеҳрни олиб келдингми? Эй Мусо ва Ҳорун, биз сизларнинг пайғамбарлигингизни тан олмаймиз".

Фиръавн қавмига деди: "Ҳамма моҳир, абжир сеҳргарларни ёнимга келтирингиз!"

Фиръавн олдига сеҳргарларни олиб келишгач, Мусо уларга бамайлихотир, ғолиб бўлишига аниқ ишонч билан: "Эй сеҳргарлар, ташлайдиганингизни ташлангиз", деди.

Сеҳргарлар қўлларидагини ташлагач, Мусо уларга шундай деди: "Бу кўрсатаётган ишингиз сеҳрдир. Аллоҳ бу қилган ишингизни пучга чиқаради. Ундан асар ҳам қолмайди. Сизлар бу сеҳрингиз билан ер юзида бузғунчилик қиляпсизлар. Аллоҳ эса бузғунчининг ишини ўнгламайди".

Гарчи Фиръавн жамоасидаги жиноятчи кофирлар ёқтирмасалар-да, Аллоҳ ҳақни барқарор этиб, Ўзининг қадарга оид сўзлари билан ҳам, шариатга оид сўзларидаги ҳужжату далиллар билан ҳам қўллаб-қувватлайди, юзага чиқаради.

Сир очилиб қолса, Фиръавн ва унинг аъёни диндан қайтариш учун азоб-уқубатга гирифтор қилишидан қўрқиб, Мусо олиб келган ёрқин оят-аломатлар ва очиқ ҳужжатларга Бани Исроилдан айрим ёшларгина иймон келтирди. Фиръавн Миср ва унинг аҳолисига ўта мутакаббир ҳукмдор эди. У куфр бобида, Бани Исроилни ўлдириш ва азоблаш бобида ҳаддидан ошди.

Мусо алайҳиссалом қавмига деди: "Эй қавмим, Аллоҳга чин дилдан иймон келтирган бўлсангиз, мусулмон бўлсангиз, Унгагина таваккул қилингиз. Ёлғиз Аллоҳга таваккул қилиш сизлардан ёмонликни даф қилиб, яхшиликни жалб этади".

Улар Мусо алайҳиссаломга шундай жавоб бердилар: "Ёлғиз Аллоҳгагина таваккул қилдик. Парвардигоро, золимларни устимизга ҳукмдор қилиб қўйма. Токи, улар азоблаш, ўлдириш, йўлдан уриш каби воситалар билан бизни динимиздан қайтармасинлар".

Парвардигоро, Ўз раҳматинг ила бизни кофир Фиръавн қавмидан халос эт. Улар бизни қул қилдилар, азобладилар, ўлдирдилар.

Мусо ва унинг биродари Ҳорун алайҳимассаломга шундай ваҳий юбордик: "Ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиш учун қавмингизга шаҳардан уйлар тайёрлангиз. Уйларингизни қибла - Байтул-Мақдис тарафига қаратингиз. Намозни тўкис адо этингиз. Эй Мусо, мўминларга Аллоҳнинг мадади, қўллови келиши, душманлар ҳалокатга учраб, ер юзи уларга қолиши ҳақидаги хушхабарни етказ".

Мусо алайҳиссалом деди: "Парвардигоро, Сен Фиръавн ва унинг аъёнига дунё ҳаётида зеб-зийнат ва мол-давлат бердинг. Бунинг учун улар Сенга шукр қилмадилар. Аксинча, берган неъматларингдан Сенинг йўлингдан оздириш йўлида фойдаландилар. Парвардигоро, уларнинг мол-давлатини маҳв эт, барбод айла. Қалбларини қаттиқ қил. Токи, аламли азобни кўрмагунларича, келтирган иймони фойда бермайдиган ҳолга келмагунларича иймон келтирмасинлар".

Аллоҳ деди: "Эй Мусо ва Ҳорун, Фиръавн ва унинг аъёнига қарши қилган дуойингиз ижобат бўлди. Бас, динингизда барқарор турингиз. Тағин ҳақ йўлни билмайдиган нодонлар йўлига эргашиб кетиб қолмангиз".

Денгиз ёрилгач, Бани Исроилга ундан ўтиб олиш имконини бердик. Улар соғ-саломат ўтиб олдилар. Фиръавн ва унинг лашкарлари зулму тажвовуз ила уларнинг ортидан қувди. Денгиз унинг устига қопланиб, нажот топишдан умид узилиб, аниқ ғарқ бўлишга келиб қолганида эса: "Бани Исроил иймон келтирган Зотдан ўзга илоҳ йўқлигига иймон келтирдим ва мен Аллоҳга итоат этадиган мусулмонларданман", деди.

Эндими? Ҳаётдан умидинг узилганидан кейин иймон келтиряпсанми? Эй Фиръавн, шу азоб бошингга тушмасидан олдин куфр келтирдинг, Аллоҳнинг йўлига тўғаноқ бўлдинг, ўзинг ҳам адашиб, бошқаларни ҳам адаштириб, бузғунчилар сафидан жой олдинг.

Эй Фиръавн, бугун сени денгиздан бир баланд ерга чиқариб қўюрмиз. Токи, кейингилар сендан ибрат олсинлар. Кўп одамлар қудратимизга далолат қилувчи ҳужжатларимиз ва далилларимиздан ғофилдирлар. Улар ҳақида фикр юритмайдилар.

Биз Бани Исроилни муборак Шом диёридаги бир ёқимли, сўлим масканга жойладик. Уларга ҳалол ризқ ато этдик. Улар то Қуръон келгунига қадар дин борасида ихтилоф қилмадилар. Қуръон улар ўқийдиган Тавротда битилган Муҳаммад алайҳиссалом ҳақидаги маълумотни тасдиқлаб келди. Уни инкор қилиб, ватанларидан жудо бўлдилар. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Қиёмат куни уларнинг ўзаро қилган ихтилофларига ҳакамлик қилур. Ўшанда ким ҳақ, ким ноҳақлиги аниқланиб, ҳаммаси қилмишига яраша жазо ёки мукофотини олур.

Эй Пайғамбар, сизга нозил қилганимиз Қуръон моҳияти борасида шубҳага бориб, ҳайратланаётган бўлсангиз, Тавротни ўқийдиган яҳудийлардан ва Инжилни ўқийдиган насронийлардан сўранг. Ўшалар сизга нозил қилинган китоб ҳақ эканини айтиб берадилар. Чунки унинг васфи Таврот ва Инжилда келган. Сизга Парвардигорингиз тарафидан заррача шубҳа аралашмаган ҳақ келди. Бас, ҳаргиз шубҳаланувчилардан бўла кўрманг.

Ҳаргиз Аллоҳнинг ҳужжат ва далилларини ёлғон дейдиганлардан бўла кўрманг. Акс ҳолда куфр ила ўзини ўзи ҳалок қилган зиёнкорлардан бўлиб қолурсиз. Бу огоҳлантириш ҳақни тан олмаслик ва шубҳанинг нақадар хатарли эканини баён қилиб келяпти. Йўқса, Пайғамбар алайҳиссаломдан бундай иш содир бўлмайди-ку. У зот бундай ишлардан маъсум-ку.

Куфр ҳолида ўлишига Аллоҳнинг ҳукми ўқилиб бўлган кимсалар ҳеч қачон иймон келтирмайдилар.

Ҳамма шаръий ва кавний оят-аломатлар келса-да, то аламли азобни кўрмагунларича иймон келтирмайдилар. Аламли азобни кўрганларидан кейин эса келтирган иймонлари фойда бермас.

Бирон қишлоқнинг азоб келишидан олдин Биз юборган пайғамбарларга етарлича иймон келтирганлари ва шу иймони асқотгани, фойда бергани ҳолати рўй бермади. Фақат Юнус қавми бундан мустасно. Улар сидқидилдан иймон келтирган эдилар, Биз уларни дунё ҳаётидаги хорлик ва зорлик азобидан халос этдик ва то ажаллари етгунига қадар фойдаланиб юришларига имкон бердик.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз хоҳлаганида ер юзидаги ҳамма-ҳамма иймон келтирган бўларди. Лекин У Зот буни истамади. Бунда ҳам бир ҳикмат бор. У Зот Ўз адли ила истаган бандасини адаштириб қўйди, истаган бандасига Ўз фазли ила ҳидоят берди. Сиз одамларни мўмин бўлишга мажбурлай олмайсиз. Зеро, тавфиқ Аллоҳнинг Қўлидадир.

Ҳеч ким то Аллоҳ тарафидан изн бўлмагунга қадар ўзича мўмин бўла олмайди. У Зотнинг хоҳиш-иродасисиз иймон рўй бермайди. Шундай экан, улар учун ғам-ташвиш чекманг. Аллоҳ Ўзи юборган ҳужжатлар, буйруқлар ва тақиқларни англамайдиган кимсаларни азоб ва шармандаликка дучор қилади.

Эй Пайғамбар, сиздан мўжиза талаб қилаётган мушрикларга айтинг: "Осмонлару ердаги Аллоҳнинг ягоналиги ва қудратига далолат қилувчи нарсаларга назар солинглар. Иймон келтирмайдиган қавмга оят-аломатлар ҳам, ҳужжат-далиллар ҳам, огоҳлантирувлар ҳам фойда бермас. Чунки улар саркашлик билан куфрда қотиб қолган кимсалардир".

Анави ҳақни ёлғонга чиқараётган кимсалар ўзларидан олдинги ҳақни ёлғон дегувчи умматлар бошига тушган азобдан бошқа нарсани кутмаяптилар. Айтинг: «Кутаверинглар. Мен ҳам сизлар билан бирга кутгувчиларданман».

Кейин уларни азобга дучор қилиб, пайғамбарларимиз ва иймон келтирган зотларга эса нажот берурмиз. Қавмига етган мусибат уларга етмас. Олдинги пайғамбарлар ва мўминларга нажот берганимиздек, Муҳаммад алайҳиссалом ва у кишининг саҳобаларига ҳам ҳақиқий, чин, мустаҳкам нажот берурмиз.

Эй Пайғамбар, айтинг: «Эй инсонлар, сизларни чақираётганим тавҳид динидан шубҳаланаётган бўлсангиз, мен сизларнинг динингиз бузуқ дин эканига аминман ва сизларнинг бутларингизга ибодат қилмайман. Бутларки, сизлар Аллоҳни қўйиб, ўшаларга сиғиняпсизлар. Балки мен сизларнинг жонингизни оладиган Аллоҳга ибодат қилурман. У Зот мени содиқ мўминлардан бўлишга буюрган".

Парвардигорим мени ҳақ дин устида барқарор туришга, бошқа динлардан юз ўгиришга буюрган ва мушрик бўлишдан қайтарган.

Эй Пайғамбар, Аллоҳни қўйиб, бут ва санамларга сиғина кўрманг. Улар фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдилар. Уларга ибодат қиладиган бўлсангиз, ўзининг ҳаққига ҳам, Аллоҳнинг ҳаққига ҳам тажовуз қилган золимлардан бўлиб қолишингиз муқаррар.

Эй Пайғамбар, агар Аллоҳ сизга бирон синов юборса ва сиз уни ўзингиздан даф қилмоқчи бўлсангиз, билингки, уни Аллоҳнинг ўзидан бошқа ҳеч кимса кетказа олмас. Агар сизга бир яхшиликни, фаровонликни ирода қилса, Унинг фазлини рад қила оладиган бирон кимса йўқдир. Фазлу марҳаматини Ўзи истаган бандаларидан дариғ тутмас. Бирон кимса У Зотни бирон ишга мажбур қила олмас. У тавба қилган бандаларига Кечиримли ва Раҳмлидир.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй инсонлар, сизларга Парвардигорингиз тарафидан Қуръон нозил қилинди. Ким ҳидоят йўлига юриб, унга иймон келтирса, ўзига фойда. Зеро, Аллоҳ бандаларининг тоатидан беҳожатдир. Ким адашса, ўзига зарар, холос. Чунки банданинг маъсияти Аллоҳга зарар қилмайди. Мен сизларнинг амалларингизни сақлаб турадиган, улар учун ҳисоб берадиган қўриқчи эмасман".

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тарафидан ўзингизга ваҳий қилинган фармонларга эргашинг, уларга амал қилинг ҳамда қавмингиздаги сизга ва етказаётган рисолатингизга қарши чиқаётганларнинг озорларига сабр қилинг. То Аллоҳ сизни шу дунёда ғолиб қилиш, уларни эса кофир ҳолида ўлсалар, охиратда азоблаш ҳақидаги ҳукмини чиқаргунига қадар шу тахлит давом этинг.