Rebar Kurdish Tafsir — Hacc 22:1 – Şuara 26:227

سووڕه‌تی (حه‌ج) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٥٢-٥٥) نه‌بێت كه‌ مه‌ككى یه‌و (٧٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێن به‌وه‌ى كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و هه‌ر شتێك حه‌رام بێت خۆتانی لێ دووربخه‌نه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی [ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ (١) ] به‌ دڵنیایى هه‌ژاندنی ڕۆژی قیامه‌ت یه‌كجار گه‌وره‌یه‌، كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت دێت دونیا ئه‌هه‌ژێت.

[ يَوْمَ تَرَوْنَهَا تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ ] ئه‌و ڕۆژه‌ كه‌ ڕۆژی هاتنی قیامه‌ته‌ ئه‌بینن هه‌موو ئافره‌تێك كه‌ شیر به‌ منداڵه‌ كۆرپه‌ شیره‌خۆره‌كه‌ى خۆی ئه‌دات له‌بیری ئه‌كات و پشت گوێی ئه‌خات وه‌ك ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر شیره‌خۆری ئه‌و نه‌بێت له‌به‌ر سه‌ختی و ناخۆشی ئه‌و دیمه‌نانه‌ [ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا ] وه‌ هه‌موو ئافره‌تێكیش كه‌ دووگیان بێت و حه‌ملی هه‌بێت حه‌مله‌كه‌ی له‌بارئه‌چێ له‌ سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی ئه‌م ڕۆژه‌ [ وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى ] وه‌ وا ئه‌بینی كه‌ خه‌ڵكى هه‌مووی سه‌رخۆش بێت له‌ كاتێكدا كه‌ كه‌سیان له‌ ڕاستیدا سه‌رخۆش نین [ وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ (٢) ] به‌ڵام سزای خوای گه‌وره‌ یه‌كجار سه‌خته‌ له‌به‌ر سه‌ختی سزای خوای گه‌وره‌ خه‌ڵكى وایان به‌سه‌ر هاتووه.

[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیشدا كه‌سانێك هه‌ن به‌بێ زانست و زانیاری ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ توانای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ توانای نیه‌ له‌سه‌ر زیندوو كردنه‌وه‌ی دروستكراوه‌كان [ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ (٣) ] وه‌ له‌م قسانه‌شدا شوێنی هه‌موو شه‌یتانێك ئه‌كه‌وێت شه‌یتانی جن بێت یان شه‌یتانى مرۆڤ بێت كه‌ هه‌ڵگه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ (جوله‌كه‌یه‌ك هات وتى ئه‌ى محمد هه‌واڵم پێ بده‌ سه‌باره‌ت به‌ خوایه‌كه‌ت له‌ چ شتێكه‌ له‌ دوڕڕه‌ یان مروارى؟ له‌ ئاسمانه‌وه‌ هه‌وره‌ تریشقه‌یه‌ك لێیداو كوشتى).

[ كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ (٤) ] له‌سه‌ر شه‌یتان نووسراوه‌ شه‌یتانی جن بێ یان شه‌یتانى مرۆڤـ كه‌ هه‌ر كه‌سێك شوێنیان بكه‌وێ وه‌ گوێڕایه‌ڵیان بكات ئه‌وه‌ ئه‌و شه‌یتانه‌ گومڕایان ئه‌كات، وه‌ ڕێنماییان ئه‌كات بۆ سزای سووتێنه‌ری خوای گه‌وره‌و به‌ره‌و دۆزه‌خیان په‌لكێش ئه‌كات، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (نضر بن حارث) دابه‌زى.

{قۆناغەكانی دروستكردنی مرۆڤ} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ گومانتان هه‌یه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌ كه‌ له‌ توانای ئێمه‌ هه‌یه‌و ئه‌توانین زیندووتان بكه‌ینه‌وه‌ [ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ دروستمان كردوون له‌ خۆڵ، واته‌: ئاده‌م [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌مان دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك كه‌ مه‌نییه‌ له‌ چل رۆژى یه‌كه‌م [ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ] پاش چل رۆژى تر ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێته‌ خوێنێكی مه‌ییو [ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ ] پاش چل رۆژى تر ئه‌بێته‌ پارچه‌ گۆشتێك [ مُخَلَّقَةٍ ] كه‌ دروست كردنی ئه‌و مرۆڤه‌و شێوه‌و شكلی پێوه‌ دیاره‌ [ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ ] یاخود پێش ئه‌وه‌ هێشتا شێوه‌و شكلی ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ [ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ ] تا ته‌واوی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆمانتان بۆ ڕوون بكه‌ینه‌وه‌و بۆتان ده‌رخه‌ین [ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی ویستمان لێ بێت له‌ناو ڕه‌حمی ئافره‌تدا جێگیری بكه‌ین و منداڵه‌كه‌ى له‌بارنه‌چێ [ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] تا كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ كاتی منداڵ بوونه‌ كه‌ نۆ مانگ و نۆ ڕۆژه‌ [ ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ له‌ سكی دایكتان ئه‌تانهێنینه‌ ده‌ره‌وه‌ به‌ منداڵی و كۆرپه‌یی [ ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ] پاشان ئه‌گه‌نه‌ ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی عاقڵی و بالغی و هێزو تواناو لێك جیا كردنه‌وه‌ى شته‌كان [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى ] وه‌ هه‌یشتانه‌ پێش ئه‌وه‌ی بگاته‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌مرێت [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ ] وه‌ هه‌یشتانه‌ تا ئه‌وپه‌ڕی ته‌مه‌نی پیرێتی خوای گه‌وره‌ ته‌مه‌نی درێژ ئه‌كات كه‌ ئیتر فه‌هم و عه‌قڵی له‌ ده‌ست ئه‌دات [ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا ] پێشتر كه‌ ئه‌و زانیاری و تێگه‌یشتنه‌ی كه‌ هه‌یبووه‌ هه‌مووی له‌ ده‌ست ئه‌دات و له‌ دوای ئه‌وه‌ هیچ شتێك نازانێ [ وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً ] وه‌ تۆ زه‌وی ئه‌بینی كه‌ وشكه‌و هیچ شتێكی لێنه‌ڕواوه‌ [ فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌و بارانه‌ دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ری ئه‌كه‌وێته‌ جووڵه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕووه‌كه‌كه‌ لێوه‌ی ده‌رئه‌چێت و به‌رز ده‌بێته‌وه‌و ده‌رئه‌كه‌وێت [ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ (٥) ] وه‌ له‌ هه‌موو ڕووه‌كێك نێرو مێیه‌كی جوان و جووتێكی جوان ڕووه‌ك ئه‌ڕوێت.

[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ ] ئه‌مه‌ تا بۆتان ده‌ركه‌وێ كه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ په‌رستراوی حه‌قه‌ [ وَأَنَّهُ يُحْيِ الْمَوْتَى ] وه‌ به‌ دڵنیایى هه‌ر ئه‌وه‌ كه‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ چۆن ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ی له‌ پێش چاوتان زیندوو كرده‌وه‌ [ وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

[ وَأَنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا ] وه‌ به‌ دڵنیایى قیامه‌تیش له‌ داهاتوودا دێت و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي الْقُبُورِ (٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هه‌موو مردووى ناو گۆڕه‌كان زیندوو ئه‌كاته‌وه‌و پاداشت یان سزایان ئه‌داته‌وه‌.

[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَلَا هُدًى ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌یه‌ كه‌ گفتوگۆ و ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ به‌بێ زانست و زانیارى، وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێنمایی بن [ وَلَا كِتَابٍ مُنِيرٍ (٨) ] وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی كتاب و سروش و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرایان پێ بێت، شتی واشیان پێ نیه‌و له‌ خۆیانه‌وه‌ ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن.

[ ثَانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ملى لار ده‌كاته‌وه‌ له‌ خۆبه‌گه‌وره‌زانی و لووتبه‌رزیداو پشت له‌ حه‌ق ده‌كات و وه‌ریناگرێت و ئه‌یه‌وێت خه‌ڵكى گومڕا بكات و له‌ ڕێگای راستى خواى گه‌وره‌ لایانبدات [ لَهُ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ] هه‌ر كه‌سێك حاڵى وا بێت ئه‌وه‌ له‌ دونیادا سه‌رشۆڕو ریسوای ده‌كه‌ین [ وَنُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَذَابَ الْحَرِيقِ (٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا سزای ئه‌ده‌ین به‌ڵام سزایه‌كی سووتێنه‌ر.

[ ذَلِكَ بِمَا قَدَّمَتْ يَدَاكَ ] ئه‌م سزایه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ی مرۆڤ خۆیه‌تی كه‌ له‌ دونیا كوفرو سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (١٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زوڵم و سته‌م له‌ هیچ كه‌س له‌ به‌نده‌كانی خۆی ناكات.

[ وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ ] ده‌شتنشینه‌كان ئه‌هاتنه‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ موسڵمان ده‌بوون و ده‌گه‌ڕانه‌وه‌ شوێنى خۆیان، ئه‌گه‌ر باران و به‌روبوم و منداڵیان زۆر بوایه‌ ده‌یانوت دینه‌كه‌مان دینێكى چاكه‌و به‌رده‌وام ده‌بوون له‌سه‌رى، وه‌ ئه‌گه‌ر وشكه‌ساڵى و بێ به‌رهه‌م و بێ منداڵ بوونایه‌ ده‌یانوت دینه‌كه‌مان خێرى تیادا نیه‌و پاشگه‌ز ده‌بوونه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ له‌ناو خه‌ڵكیدا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر گومان و دامه‌زراو نین [ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ ] ئه‌گه‌ر خێرێكی دونیایی له‌ خۆشگوزه‌رانی و له‌شساغی تووش بێت ئه‌وه‌ جێگیر ئه‌بێ و دڵنیا ئه‌بێت له‌سه‌ر دینه‌كه‌ی و به‌رده‌وام ئه‌بێت [ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر تووشی نه‌خۆشی یان نه‌بوونی بێت ئه‌وه‌ هه‌ڵئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و ده‌ستبه‌رداری دینه‌كه‌ی ئه‌بێت و پاشگه‌ز ئه‌بێته‌وه‌و به‌ره‌و كوفر ئه‌چێت [ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ] كه‌ به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ دونیاو قیامه‌ت له‌ده‌ست ئه‌دات و زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت [ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ (١١) ] كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ دڵنیایى زه‌ره‌رمه‌ندێتی ڕوون و ئاشكرایه‌.

[ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُ وَمَا لَا يَنْفَعُهُ ] كه‌سانێك هه‌ن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كه‌ نه‌ زیان وه‌ نه‌ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن [ ذَلِكَ هُوَ الضَّلَالُ الْبَعِيدُ (١٢) ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ دڵنیایى گومڕاییه‌كی زۆر دووره‌ له‌ حه‌ق و زۆر له‌ حه‌ق دووركه‌وتوونه‌ته‌وه‌ كه‌ عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ يَدْعُو لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ ] ده‌پاڕێنه‌وه‌و عیباده‌ت بۆ كه‌سانێك یان بۆ بتانێك ئه‌كه‌ن كه‌ زه‌ره‌ریان نزیكتره‌ له‌ سوودیان، زه‌ره‌ره‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بیپه‌رستیت به‌هۆیه‌وه‌ ده‌چیته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ڵام هیچ سوودێكی نیه‌ [ لَبِئْسَ الْمَوْلَى ] ئه‌م په‌رستراوانه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن خراپترین یارمه‌تیده‌رو سه‌رخه‌رن كه‌ مرۆڤ چاوه‌ڕێیان بێت ئه‌مانه‌ سه‌ری بخه‌ن [ وَلَبِئْسَ الْعَشِيرُ (١٣) ] وه‌ خراپترین هاوڕێ و هاوه‌ڵن.

[ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ كه‌سانێك كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ ئاو به‌ ژێر دارو خانووه‌كانیاندا تێ ئه‌په‌ڕێ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يُرِيدُ (١٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر شتێك بكات ئه‌نجامی ئه‌دات و كه‌س نیه‌ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات.

[ مَنْ كَانَ يَظُنُّ أَنْ لَنْ يَنْصُرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] هه‌ر كه‌سێك گومانی وایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رناخات له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ فَلْيَمْدُدْ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ ] ئه‌وه‌ با فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی به‌رز بكاته‌وه‌ بۆ ئاسمان چونكه‌ سه‌ركه‌وتن له‌ ئاسمانه‌وه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دێت، پاشان ئه‌گه‌ر توانای هه‌یه‌ با ئه‌و سه‌ركه‌وتنه‌ بپچڕێنێت و نه‌یه‌لێت سه‌ركه‌وتن به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بگات و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رنه‌كه‌وێ [ فَلْيَنْظُرْ هَلْ يُذْهِبَنَّ كَيْدُهُ مَا يَغِيظُ (١٥) ] پاشان با ته‌ماشا بكات و بزانێت نه‌خشه‌و پیلان و فڕو فێڵی هیچ شتێكی واى ده‌ست ئه‌كه‌وێ، یاخود هه‌ركه‌سێك گومانى وایه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رناخات ئه‌وا با حه‌بل هه‌ڵواسێت و خۆى بكوژێت له‌ خه‌فه‌تدا چونكه‌ به‌ دڵنیایى خواى گه‌وره‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌رده‌خات.

[ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئایه‌تی ڕوون و ئاشكراى قورئانى پیرۆز ئه‌نێنرینه‌ خواره‌وه‌ [ وَأَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ (١٦) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ده‌دات كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێت.

[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئِينَ ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوونه‌و وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ یه‌هودی بوونه‌ كه‌ خۆیان داوه‌ته‌ پاڵ دینی موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ (صابیئه‌) بوونه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێك بوونه‌ له‌سه‌ر دینی یه‌هودو نه‌صارا بوونه‌ دواتر ده‌ستیان كردووه‌ به‌ مه‌لائیكه‌ت په‌رستن، یان ئه‌ستێره‌ په‌رست بوونه‌، یان هیچ دینێكى دیاریكراویان نه‌بووه‌ شوێنى بكه‌ون، وه‌ ئێستاش هه‌ر ماون [ وَالنَّصَارَى ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ گاور بوونه‌ خۆیان داوه‌ته‌ پاڵ دینی عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ وَالْمَجُوسَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ ئاگرپه‌رست بوونه‌ [ وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌و بت په‌رست بوونه‌ [ إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیار له‌ نێوانیاندا ئه‌دات، ئیمانداران ده‌خاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ و كافرانیش بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ، له‌وێ حه‌ق و باتڵ لێك جیا ئه‌بێته‌وه‌ [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (١٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ شایه‌ت و ئاگاداره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا له‌ كرده‌وه‌ی مرۆڤ.

{هەرچی لە ئاسمانەكان‌و زەوی هەیە هەموویان سوجدە بۆ خوای گەورە دەبەن} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ هه‌ر هه‌موویان سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و عیباده‌ت بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و ملكه‌چی خوای گه‌وره‌ن، (له‌ ئاسمانه‌كان فریشته‌كان وه‌ له‌ زه‌ویشدا باوه‌ڕدارانی مرۆڤ و جن و ئاژه‌ڵ و باڵنده‌و سه‌رجه‌م گیانله‌به‌رو بێگیانه‌كان) [ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ ] وه‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و شاخ و دارو ئاژه‌ڵه‌كان وه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی باوه‌ڕدار ئه‌مانه‌ هه‌موویان عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن [ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ ] وه‌ زۆرێكیش هه‌یه‌ كه‌ سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ نابات و ملكه‌چی فه‌رمانی خوا نیه‌و موسڵمان نیه‌ ئه‌مانه‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ریان پێویست بووه‌ [ وَمَنْ يُهِنِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُكْرِمٍ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ سوك و ڕیسواو بێڕێزی بكات به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ كافر بێت و سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌بات و عیباده‌تی خوا نه‌كات ئه‌وا كه‌س ناتوانێ به‌ڕێزی بكات [ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ (١٨) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت ئه‌نجامی ئه‌دات و كه‌س ناتوانێ ڕێگری له‌ خوای گه‌وره‌ بكات.

[ هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ ] (ئیمامى عه‌لى) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئێمه‌ دابه‌زى، وه‌ (ئه‌بو زه‌ڕ) سوێند ده‌خوات كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌و دوو كۆمه‌ڵه‌ دابه‌رزى له‌ غه‌زاى به‌در: كۆمه‌ڵى موسڵمانان: (ئیمامى عه‌لى و ئیمامى حه‌مزه‌و عوبه‌یده‌ى كوڕى حارس)، وه‌ كۆمه‌ڵى كافران: (شه‌یبه‌ى كوڕى ره‌بیعه‌و عوتبه‌ى كوڕى ره‌بیعه‌و وه‌لیدى كوڕى عوتبه‌)، كه‌ رووبه‌ڕووى یه‌كتر بوونه‌وه‌، وه‌ (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: موسڵمانان و ئه‌هلى كتاب گفتوگۆیان كرد، ئه‌هلى كتاب وتیان: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى ئێمه‌ پێش پێغه‌مبه‌رى ئێوه‌ هاتووه‌، وه‌ كتابه‌كه‌ى ئێمه‌ پێش كتابى ئێوه‌ دابه‌زیوه‌، ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ له‌ پێشترین بۆ خواى گه‌وره‌، موسڵمانان وتیان: كتابه‌كه‌ى ئێمه‌ باڵاده‌سته‌ به‌سه‌ر سه‌رجه‌م كتابه‌كانى ترو هه‌مووى سڕیه‌وه‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى ئێمه‌ كۆتا پێغه‌مبه‌ره‌، ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ له‌ پێشترین بۆ خواى گه‌وره‌، خواى گه‌وره‌ ئیسلامى سه‌رخست به‌سه‌ر نه‌یارانیداو ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌مانه‌ دوو كۆمه‌ڵن كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ له‌ نێوانیاندایه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌روه‌ردگاریان: كۆمه‌ڵێكیان كافرو بێباوه‌ڕو ئه‌هلى كتابن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ یه‌كخواپه‌رستى نیه‌، وه‌ كۆمه‌ڵێكی تریان موسڵمانانن كه‌ باوه‌ڕیان به‌ یه‌كخواپه‌رستى هه‌یه‌ {هەندێك لە سزای كافران لە ناو دۆزەخ} [ فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِنْ نَارٍ ] جا ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا پۆشاكیان بۆ ئه‌بڕێت له‌ ئاگرو ئه‌كرێته‌ به‌ریان [ يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُءُوسِهِمُ الْحَمِيمُ (١٩) ] له‌ بان سه‌ریشیانه‌وه‌ ئاوێكی گه‌رمی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ ئه‌كرێ به‌سه‌ریاندا.

[ يُصْهَرُ بِهِ مَا فِي بُطُونِهِمْ وَالْجُلُودُ (٢٠) ] هه‌رچی له‌ناو سكیاندا بێت وه‌ پێسته‌یشیان هه‌ر هه‌مووی ئه‌تاوێنێته‌وه.

[ وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ (٢١) ] وه‌ چه‌كوشی ئاسنیان بۆ ئاماده‌كراوه‌ كه‌ فریشته‌كان به‌و چه‌كوشه‌ ئاسنه‌ له‌ناو دۆزه‌خدا لێیان ئه‌ده‌ن.

[ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا مِنْ غَمٍّ أُعِيدُوا فِيهَا ] هه‌ر كاتێك بیانه‌وێ له‌و غه‌م و په‌ژاره‌و سزاى ئاگری دۆزه‌خه‌ له‌ دۆزه‌خدا ده‌رچن و ئه‌یانه‌وێ به‌ره‌و ده‌رگاكه‌ بێن فریشته‌كان ئه‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ ناو دۆزه‌خ به‌ لێدان به‌و چه‌كوشه‌ ئاسنه‌، یاخود بێئومێد بوونه‌ له‌ ده‌رچوون له‌ دۆزه‌خ و ده‌ست و پێیان كۆت و زنجیر كراوه‌ به‌ڵام گڕو بڵێسه‌ى ئاگره‌كه‌یه‌ به‌رزیان ده‌كاته‌وه‌و چه‌كوشه‌ لێیان ده‌دات و ده‌یانگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَذُوقُوا عَذَابَ الْحَرِيقِ (٢٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ڵێن: ده‌ی بچێژن سزایه‌ك كه‌ سزاكه‌تان سووتێنه‌ره‌و ئه‌بێ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا بسووتێن.

{هەندێك لە پاداشتی باوەڕداران لە ناو بەهەشتدا} [ إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) خوای گه‌وره‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ باخ و باخات كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێر دارو خانووه‌كانیاندا تێئه‌په‌ڕێ [ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا ] وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتیشدا بازنی ئاڵتوون و مرواری ئه‌كرێته‌ ده‌ستیان (بۆ پیاوانیش ئه‌وانه‌ى له‌ دونیا له‌به‌ر خوا ئاڵتونیان له‌ ده‌ست نه‌كردووه‌، به‌ڵام ئه‌و پیاوانه‌ى له‌ دونیا ئاڵتونیان له‌ ده‌ست كردبێت بچنه‌ به‌هه‌شتیشه‌وه‌ لێى بێبه‌ش ده‌كرێن) [ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ (٢٣) ] وه‌ پۆشاكیشیان له‌ناو به‌هه‌شتدا پۆشاكی ئاوریشمه‌ (بۆ ئه‌و پیاوانه‌ى كه‌ له‌ دنیا ئاوریشمیان له‌به‌ر نه‌كردووه‌ له‌به‌ر خوا، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى له‌به‌ریان كردبێت بچنه‌ به‌هه‌شتیش لێى بێبه‌ش ده‌كرێن).

[ وَهُدُوا إِلَى الطَّيِّبِ مِنَ الْقَوْلِ ] ئه‌مانه‌ ڕێنمایی كراون بۆ وته‌ی پاك و باش كه‌ وته‌ی لا إله‌ إلا الله یه‌، یان زیكری خوای گه‌وره‌یه‌، یان قورئان خوێندنه‌ [ وَهُدُوا إِلَى صِرَاطِ الْحَمِيدِ (٢٤) ] وه‌ ڕێنمایی كراون بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ سوپاسكراوه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ] به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوونه‌ [ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ موسڵمان بوون و هاتنه‌ ناو دینی خوای گه‌وره‌ [ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ] وه‌ ڕێگری خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن له‌ چوون بۆ كه‌عبه‌ی پیرۆز، وه‌كو موشریكان كه‌ ڕێگری پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - صه‌حابه‌یان كرد له‌ (صوڵحی حوده‌یبیه‌) وه‌ له‌ پێشتریش [ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ ] كه‌ ئه‌م (مسجد الحرام)ه‌مان گێڕاوه‌ بۆ خه‌ڵكی كه‌ هه‌موویان تیایدا یه‌كسانن ئه‌وه‌ی كه‌ ئیعتیكافی كردووه‌و تیادا ئه‌مێنێته‌وه‌و خه‌ڵكی مه‌ككه‌یه‌ یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ ده‌شته‌وه‌ دێت و خه‌ڵكى ده‌ره‌وه‌ى مه‌ككه‌یه‌ [ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ ] پیغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - (عبدالله¬ى كوڕى ئونه‌یس)ى له‌گه‌ڵ پیاوێكى موهاجیرو پیاوێكى ئه‌نصارى نارد، ئه‌وانیش شانازیان به‌ نه‌سه‌بى خۆیانه‌وه‌ كرد (عبدالله) یش توڕه‌ بوو ئه‌نصاریه‌كه‌ى كوشت و له‌ ئیسلام هه‌ڵگه‌ڕایه‌وه‌و هه‌ڵهات و چوو بۆ مه‌ككه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش بیه‌وێ له‌ حه‌ره‌می مه‌ككه‌دا ئیلحاد بكات، یان سته‌م بكات، یان له‌ حه‌ق لابدات، یان تاوان بكات، یان شه‌ریك بۆ خوا دانێت [ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٥) ] ئه‌وه‌ سزایه‌كی به‌ئێش و ئازاری پێ ئه‌چێژین و سزایه‌كی سه‌ختی ئه‌ده‌ین.

{هەندێك لە ئادابەكانی حەج كردن} [ وَإِذْ بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ مَكَانَ الْبَيْتِ ] وه‌ ئه‌و شوێنه‌مان بۆ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستنیشان و دیاری كرد بۆ ئه‌وه‌ى كه‌عبه‌ی پیرۆز دروست بكات بۆ عیباده‌ت (به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ یه‌كه‌م كه‌س كه‌عبه‌ى پیرۆزى دروست كردووه‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بووه‌و پێش ئه‌و كه‌سى تر دروستى نه‌كردووه‌، وه‌ یه‌كه‌م مزگه‌وت بووه‌ له‌سه‌ر زه‌وى و چل ساڵ دواى ئه‌م مزگه‌وتى قودس دروستكراوه‌) [ أَنْ لَا تُشْرِكْ بِي شَيْئًا ] كه‌ له‌م شوێنه‌دا هیچ شه‌ریكێك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار نه‌درێت و شوێنی عیباده‌تی خوایه‌ [ وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ ] وه‌ ئه‌م ماڵه‌ی منیش پاك بكه‌ره‌وه‌ له‌ بت و له‌ بت په‌رستی بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌واف ئه‌كه‌ن به‌ ده‌وری كه‌عبه‌دا [ وَالْقَائِمِينَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌پێوه‌ ڕاوه‌ستاون نوێژ ئه‌كه‌ن [ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ (٢٦) ] ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ ڕكوع و له‌ سجود دان با به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن.

[ وَأَذِّنْ فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ ] دوای ئه‌وه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - له‌ دروست كردنی كه‌عبه‌ بووه‌وه‌ جبریل هات بۆ لای فه‌رمووی: بانگی خه‌ڵكى بكه‌ با بێن بۆ حه‌ج، كه‌ بانگی كرد خه‌ڵكی به‌ پێ و له‌سه‌ر هه‌موو حوشترێكی لاواز كه‌ دووری ڕێگاو سه‌فه‌ر ماندووی كردووه‌ دێن بۆ حه‌ج كردن [ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ (٢٧) ] له‌ هه‌موو ڕێگایه‌كی دووره‌وه‌ خه‌ڵكى دێت بۆ حه‌ج كردن.

[ لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ ] تا ئاماده‌ی سودى دونیاو قیامه‌تیان بن، به‌رژه‌وه‌ندی دونیا بازرگانی و ئاژه‌ڵ سه‌ربڕینه‌، به‌رژه‌وه‌ندى قیامه‌تیش ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌و به‌هه‌شته‌ [ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و ناوی خوای گه‌وره‌ بێنن له‌ چه‌ند ڕۆژێكی دیاریكراو، كه‌ ده‌ رۆژى سه‌ره‌تاى مانگى (ذي الحجة) یه‌ كه‌ باشترین رۆژى ساڵن و عیباده‌ت تیایاندا زۆر خۆشه‌ویسته‌ لاى خواى گه‌وره‌ ته‌نانه‌ت له‌ جیهاد كردنیش له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ خۆشه‌ویستتره‌، مه‌گه‌ر كه‌سێك گیان و ماڵى له‌ پێناو خواى گه‌وره‌ ببه‌خشێت و هیچى نه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌، یاخود ڕۆژی چه‌ژنى قوربان و سێ رۆژه‌كه‌ى دوایه‌تى [ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ] وه‌ سوپاسی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی پێ به‌خشیون، (ئه‌نعام) واته‌: وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن [ فَكُلُوا مِنْهَا ] ئێوه‌ خۆتان لێی بخۆن ئه‌گه‌ر قوربانی بێت یان (هه‌دی) بێت ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ی كه‌ له‌ حه‌ج سه‌رئه‌بڕێن [ وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ (٢٨) ] وه‌ بیشده‌ن به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زۆر فه‌قیرن و پێیانه‌وه‌ دیاره‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ فه‌قیرن و نایه‌لن كه‌س هه‌ستیان پێ بكات و داوا ناكه‌ن.

[ ثُمَّ لْيَقْضُوا تَفَثَهُمْ ] پاشان دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ئیحرامیان شكاند ئه‌و پیسیه‌ی كه‌ پێیانه‌وه‌یه‌ له‌ قژو نینۆك درێژی و ئه‌و شتانه‌ ئه‌توانن بیكه‌ن [ وَلْيُوفُوا نُذُورَهُمْ ] وه‌ ئه‌وه‌ى نه‌زری كردبوو با نه‌زره‌كانیشیان جێبه‌جێ بكه‌ن [ وَلْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٢٩) ] وه‌ با ته‌واف بكه‌ن به‌ ده‌وری ئه‌و ماڵه‌ ئازادكراوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئازادی كردووه‌ له‌وه‌ی كه‌ هیچ زاڵمێك ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرێت، یاخود له‌و ماڵه‌ پیرۆزو به‌ڕێزه‌.

[ ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ڕێز له‌ دروشمه‌كانی خوای گه‌وره‌ بگرێ وه‌ به‌جوانی جێبه‌جێی بكات و خۆى له‌ تاوان بپارێزێت ئه‌وه‌ بۆ خۆی باشتره‌ لای خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆری ئه‌داته‌وه‌ [ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ ] وه‌ هه‌موو جۆره‌ ئاژه‌ڵێكتان بۆ حه‌ڵال كراوه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ بۆتان ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌رام بێ وه‌كو مرداره‌وه‌بوو كه‌ له‌ سووره‌تی (مائیده‌) باسكرا [ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ ] ئێوه‌ خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌و بته‌ پیسانه‌ به‌وه‌ی كه‌ ده‌ستبه‌رداریان بن و وازیان لێ بێنن و نه‌یانپه‌رستن و ئیمان به‌خوا بێنن [ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ (٣٠) ] وه‌ خۆتان دووربخه‌نه‌وه‌ له‌ قسه‌ی پووچه‌ڵ و به‌تاڵ و بێ بنه‌ما، یان له‌ شایه‌تى ناحه‌ق.

[ حُنَفَاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ ] وه‌ له‌ شیرك لاده‌ن بۆ ته‌وحیدو شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار مه‌ده‌ن [ وَمَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدات وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ر بێته‌وه‌ سه‌ر زه‌وی و پارچه‌ پارچه‌ بێت و هه‌ر باڵنده‌یه‌ك پارچه‌یه‌كی به‌رێت [ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ (٣١) ] یاخود با فڕێی بداته‌ شوێنێكی دوورو قووڵ و نزمه‌وه‌، ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات كه‌ شه‌یتانه‌كان زاڵ ده‌بن به‌سه‌ریداو پارچه‌ پارچه‌ى ده‌كه‌ن، وه‌ شوێنه‌ دووره‌ قووڵه‌كه‌ش ئاگری دۆزه‌خه‌ كه‌ هه‌ر كه‌سێك شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدا ئه‌یخاته‌ ناو قووڵایی ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌.

[ ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ ] به‌م شێوازه‌ هه‌ر كه‌سێك دروشمه‌كانی دین و فه‌رمانى خواى گه‌وره‌و حه‌ج كردن به‌ گه‌وره‌ بزانێ، یان ئاژه‌ڵى قه‌ڵه‌و و گه‌وره‌و چاك سه‌رببڕێت [ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ (٣٢) ] ئه‌مه‌ نیشانه‌ی ته‌قوای دڵی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌سێكه‌ ته‌قوا له‌ دڵیدایه‌.

[ لَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌ ئه‌م وشترانه‌ ئه‌توانن تا كاتی دیاریكراوی خۆی سوودیان لێ ببینن به‌ سواربوون و شیره‌كه‌ی و وه‌چه‌كه‌ی و موه‌كه‌ی [ ثُمَّ مَحِلُّهَا إِلَى الْبَيْتِ الْعَتِيقِ (٣٣) ] پاشان ئه‌یهێنن بۆ لای كه‌عبه‌ی پیرۆزو له‌وێ سه‌ری ئه‌بڕن.

[ وَلِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا ] وه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك جه‌ژن و دروشمی خۆیان و شوێنی عیباده‌ت و ئاژه‌ڵ سه‌ربڕینی خۆیانمان بۆ داناون [ لِيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ] تا ناوی خوای گه‌وره‌ بێنن له‌سه‌ر ئه‌و ڕزقه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیوون له‌و ئاژه‌ڵانه‌، واته‌: بسم الله، الله أكبر بكه‌ن [ فَإِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] وه‌ ئێوه‌ هه‌رچه‌نده‌ شه‌ریعه‌تى پێغه‌مبه‌رانتان جۆراو جۆرو جیاواز بێت به‌ڵام یه‌ك خواو په‌رستراوێكی حه‌قتان هه‌یه‌ جگه‌ له‌و په‌رستراوی ترتان نیه‌ كه‌ الله یه‌ [ فَلَهُ أَسْلِمُوا ] وه‌ ئێوه‌ هه‌مووتان خۆتان ته‌سلیمی ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن و ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵى بن و عیباده‌تی بكه‌ن [ وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ (٣٤) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دڵسۆزو ملكه‌چ و خۆبه‌كه‌مزانن بۆ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌ پاداشتی گه‌وره‌.

[ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ یادی خوای گه‌وره‌و ناوی خوای گه‌وره‌یان له‌لا بهێنی دڵیان دێته‌ ترس و ئه‌ترسێت و ئه‌له‌رزێت [ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئارامگرن له‌ كاتێك كه‌ هه‌ر به‌ڵاو ناخۆشی و موسیبه‌تێك تووشیان بێت [ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون ئه‌وانیش له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن.

[ وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌و حوشترانه‌ كه‌ ئه‌یهێنن بۆ كه‌عبه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌وێ سه‌ری ببڕن ئه‌مانه‌مان داناوه‌ بۆ ئێوه‌ كه‌ له‌ دروشمی خوای گه‌وره‌یه‌ [ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ ] بۆ ئێوه‌ خێرو سوودێكی دونیایی زۆری تیایه‌ وه‌كو سه‌ربڕین و سواربوون و شیره‌كه‌ی و وه‌چه‌كه‌ی و موه‌كه‌ی، وه‌ سوودی قیامه‌تیش كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌بڕن و پاداشت و ره‌زامه‌ندى و به‌هه‌شتى خواى گه‌وره‌ى پێ به‌ده‌ست دێنن [ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سه‌ری ئه‌بڕن ناوی خوای گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بێنن و بسم الله، الله أكبر بكه‌ن [ صَوَافَّ ] وه‌ ئه‌و حوشترانه‌ ڕێك بخه‌ن و ده‌ستى چه‌پى ببه‌ستنه‌وه‌و به‌پێوه‌ سه‌ریببڕن و ته‌نها نیه‌تتان بۆ خوا بێت [ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا ] وه‌ كاتێك كه‌ لایه‌كی كه‌وته‌ سه‌ر زه‌وی له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌ربڕاو ڕوحی تیا نه‌ما [ فَكُلُوا مِنْهَا ] وه‌ ئه‌و كاته‌ لێی بخۆن [ وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ ] وه‌ به‌شی ئه‌و كه‌سانه‌ش بده‌ن كه‌ قه‌ناعه‌تیان هه‌یه‌ به‌و به‌شه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون و داوا له‌ كه‌س ناكه‌ن (وَالْمُعْتَرَّ) ئه‌و هه‌ژاره‌یه‌ كه‌ داوات لێ ئه‌كات [ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ موسه‌خه‌رو ژێربارو ده‌سته‌مۆ كردوون [ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (٣٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌تانه‌.

[ لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا ] خه‌ڵكى سه‌رده‌مى نه‌فامى گۆشت و خوێنى ئاژه‌ڵه‌كانیان ده‌دا له‌ ماڵه‌كانیان، هاوه‌ڵان وتیان ئێمه‌ شایانترو له‌ پێشترین له‌وان به‌م كاره‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌م حوشترو ئاژه‌ڵانه‌ كه‌ ئێوه‌ سه‌ری ئه‌بڕن نه‌ گۆشتی نه‌ خوێنی به‌ خوای گه‌وره‌ ناگات [ وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ ] به‌ڵكو ته‌نها ته‌قواكه‌ی ئێوه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گات كه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ ] به‌م شێوازه‌ ئه‌م ئاژه‌ڵانه‌ی بۆ ئێوه‌ ژێربارو ده‌سته‌مۆ كردوو [ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ ] تا الله أكبر بكه‌ن له‌ كاتی سه‌ربڕیندا [ عَلَى مَا هَدَاكُمْ ] له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێنمایی كردوون به‌م شێوازه‌ ئێوه‌ خۆتان له‌ خوای گه‌وره‌ نزیك بكه‌نه‌وه‌ [ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ چاكه‌كارن كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتی چاكیان ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر چاكه‌ كردنه‌كه‌یان.

[ إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ به‌رگری له‌ باوه‌ڕداران ئه‌كات و ده‌یانپارێزێت له‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافران [ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ (٣٨) ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ كه‌سانێكی خۆش ناوێت كه‌ زۆر خیانه‌تكارو ناپاك بن وه‌ زۆر كوفر بكه‌ن.

{یەكەم ئایەت لەسەر كوشتاركردنی كافران} [ أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا ] كاتێك پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركرا (ئه‌بو به‌كر) فه‌رمووى: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان ده‌ركرد (إنا لله وإنا إليه راجعون) به‌ دڵنیایى تیاده‌چن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ ئیزن و ڕێگای دا به‌و موسڵمانانه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن كافرانه‌وه‌ كوشتار ئه‌كرێن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زوڵم و سته‌میان لێكراوه‌ كه‌ ئه‌مانیش كوشتاری كافران بكه‌ن، كه‌ ئه‌مه‌ یه‌كه‌م ئایه‌ته‌ سه‌باره‌ت به‌ كوشتار كردنی كافران هاتۆته‌ خواره‌وه‌، وه‌ هاوه‌ڵان زانیان كه‌ كوشتار روو ده‌دات [ وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ (٣٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر سه‌رخستنی باوه‌ڕداران زۆر به‌تواناو ده‌سه‌ڵاته‌ كه‌ سه‌ریان بخات به‌سه‌ر كافراندا به‌بێ كوشتاریش به‌ڵام تاقیان ده‌كاته‌وه‌.

[ الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ ] ئه‌و موسڵمانانه‌ی له‌ ماڵ و حاڵی خۆیان له‌ مه‌ككه‌ ده‌ركران به‌ ناحه‌ق [ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ ] ته‌نها تاوانێك هه‌یان بوو ئه‌وه‌بوو كه‌ ئه‌یانوت: په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ الله یه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ الله ناكه‌ین [ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و كوشتاره‌ نه‌بوایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌شریعی كردووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ران و باوه‌ڕداران كوشتاری كافران و دوژمنانی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وا ئه‌هلی كوفرو شیرك زاڵ ئه‌بوون به‌سه‌ر موسڵمانانداو ئه‌و كاته‌ له‌ هه‌موو سه‌رده‌مه‌كاندا صه‌ومه‌عه‌و په‌رستگای خواپه‌رستان و كه‌نیسه‌كان و شوێنی نوێژى جوله‌كه‌كان و مزگه‌وتی موسڵمانان هه‌مووی به‌ده‌ست كافرانه‌وه‌ ئه‌ڕوخا، كه‌ له‌و مزگه‌وتانه‌دا زۆر یادی خوای گه‌وره‌ی تیا ئه‌كرێ، واته‌: ئێوه‌ كوشتاری كافران بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن زیكرو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام بده‌ن [ وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ دینی خوا سه‌ربخات به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ش سه‌ری ئه‌خات [ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٤٠) ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو باڵاده‌ست و به‌عیززه‌ته‌.

[ الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر جێگیرو جێنشینیان بكه‌ین له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویداو ده‌سه‌ڵاتیان پێ بده‌ین [ أَقَامُوا الصَّلَاةَ ] نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن [ وَآتَوُا الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن [ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ ] وه‌ فه‌رمان به‌ چاكه‌ ئه‌كه‌ن [ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ ] وه‌ ڕێگری له‌ خراپه‌ ئه‌كه‌ن، (پێویسته‌ فه‌رمانڕه‌وایان و كاربه‌ده‌ستان ئه‌م سیفاته‌ جوانانه‌یان هه‌بێت) [ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ (٤١) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاره‌كانیش بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ و خواى گه‌وره‌ پاداشتیان ده‌داته‌وه.

[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر كافرانی مه‌ككه‌ تۆ به‌ درۆ بزانن ئه‌وا به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت (ئه‌مه‌ دڵنه‌وایى و دڵدانه‌وه‌یه‌ بۆ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم -) [ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ (٤٢) ] ئه‌وه‌ له‌ پێش تۆیشدا قه‌ومی نوح و عادو ثمود پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌ درۆ زانیوه‌.

[ وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ (٤٣) ] وه‌ قه‌ومی ئیبراهیم و قه‌ومی لوطيش ئه‌و دوو پێغه‌مبه‌ره‌ به‌ڕێزه‌یان به‌درۆ زانیوه‌.

‌[ وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ ] وه‌ ئه‌صحابی مه‌دیه‌نیش پێغه‌مبه‌رى خۆیان به‌ درۆزانیوه‌ [ وَكُذِّبَ مُوسَى ] وه‌ موساش - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌مان شێوه‌ به‌درۆ زانراوه‌ له‌لایه‌ن قه‌ومه‌كه‌یه‌وه‌، وه‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران قه‌ومه‌كانیان به‌درۆیان زانیون [ فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ] به‌ڵام سزای كافرانم دواخستووه‌و په‌له‌م نه‌كردووه‌ له‌ سزادانیان و مۆڵه‌تم داون [ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ ] به‌ڵام پاشان كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌ بردومنه‌ته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ سزام داون [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٤٤) ] ده‌ى بزانه‌ چۆن من ئینكاریم له‌ كوفرو بێباوه‌ڕی ئه‌وان كردووه‌و چۆن له‌ناوم بردوون.

[ فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ ] وه‌ زۆرێك له‌ شارو دێیه‌كانم له‌ناوبرد به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی كافرو بێباوه‌ڕ بوونه‌و شوێنی پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتوونه‌و شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌و زوڵم و سته‌میان كردووه‌ [ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا ] ئێستا ببینه‌ هه‌مووی ڕووخاوه‌ به‌سه‌ر سه‌قفه‌كه‌داو كه‌سی تێدا نه‌ماوه‌و دیواره‌كان ڕووخاوه‌ [ وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ ] وه‌ بیره‌كانیان هه‌مووی خاڵی و چۆڵه‌و كه‌سی تیا نیه‌ كه‌ ئاو ده‌ربكات [ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ (٤٥) ] وه‌ چه‌نده‌ها كۆشكی به‌رزو بڵندو پته‌و و رازاوه‌ ئێستا هه‌مووی چۆڵ بووه‌و كه‌سی تیا نه‌ماوه‌و خوای گه‌وره‌ خاوه‌نه‌كانی له‌ناوبرد.

{دڵ شوێنی تێگەیشتنە} [ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا ] ئایا ئه‌م كافرانه‌ی مه‌ككه‌ش به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ئه‌م شتانه‌ به‌ چاوی خۆیان ببینن وه‌ دڵیان هه‌بێ تا به‌ دڵیان تێبگه‌ن [ أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا ] یاخود گوێیان هه‌بێت و شتی پێ ببیستن [ فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ ] به‌ڵام چاو كوێر و نابینا نابێ [ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ (٤٦) ] به‌ڵكو ئه‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ سینگدایه‌ كوێره‌و حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كان نابینێ.

[ وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كافران په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ داوای سزا كردن وه‌كو گاڵته‌ پێكردن و سووكایه‌تی پێ كردن ده‌ڵێن بۆ خوایه‌كه‌ت سزامان نادات [ وَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ ] پێیان ڕابگه‌یه‌نه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو جێبه‌جێی ئه‌كات به‌ڵام با كاتی دیاریكراوی خۆی بێت [ وَإِنَّ يَوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ (٤٧) ] وه‌ ڕۆژێكیش له‌لای خوای گه‌وره‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ وه‌كو هه‌زار ساڵی دونیا به‌سه‌ر كافران تێ ئه‌په‌ڕێ له‌ سه‌ختی و سه‌غڵه‌تی و ناخۆشیدا.

[ وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا ] وه‌ چه‌نده‌ها خه‌ڵكى شارو دێی تر له‌ زاڵمان و سته‌مكاران و موشریكان مۆڵه‌تمان دان تا كاتی دیاریكراوی خۆیان [ وَهِيَ ظَالِمَةٌ ] كه‌ زاڵم و سته‌مكار بوون و شه‌ریكیان بۆ خوا دائه‌نا [ ثُمَّ أَخَذْتُهَا وَإِلَيَّ الْمَصِيرُ (٤٨) ] به‌ڵام كه‌ كاتی سزادانیان هات سزامان دان و بردماننه‌وه‌، وه‌ سه‌ره‌نجامیش هه‌ر بۆ لای من ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

[ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ (٤٩) ] كه‌ كافران داواى پێشخستنى سزایان كرد خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی خه‌ڵكی من ته‌نها ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌رێكی ئاشكرای ئێوه‌م و ئه‌و شتانه‌ به‌ده‌ستى من نیه‌.

[ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٥٠) ] ئه‌وانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌ڕێزیان بۆ هه‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا.

[ وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ هه‌وڵیان داوه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ به‌درۆ بزانن به‌ڵام نه‌یانتوانیوه‌و بێ ده‌سه‌ڵات بوونه‌، وه‌ رێگرى خه‌ڵكیان كردووه‌ له‌ شوێنكه‌وتنى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ (٥١) ] ئا ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن.

[ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێش تۆدا هیچ (ره‌سول و نه‌بی)یه‌كمان نه‌ناردووه‌ (ره‌سول): ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ وه‌حی و شه‌ریعه‌تیشی بۆ دێت، به‌ڵام (نه‌بی): وه‌حی بۆ دێت به‌ڵام شه‌ریعه‌تی بۆ نایات و شوێن شه‌ریعه‌تی ره‌سوله‌كه‌ی پێش خۆی ئه‌كه‌وێ [ إِلَّا إِذَا تَمَنَّى ] ئیلا هه‌ر كاتێك ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ وه‌حیه‌كه‌ی خوێندبێته‌وه‌ (تَمَنَّى) به‌ مانای خوێندنه‌وه‌ دێت [ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ ] كه‌ وه‌حی بۆ خه‌ڵكى خوێندبێته‌وه‌ شه‌یتان ڕێگری كردووه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌كه‌ی به‌وه‌ی كه‌ گومان و دوودڵی بۆ خه‌ڵكى دروست كردووه‌، یاخود (إِلَّا إِذَا تَمَنَّى) ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ ئاواته‌خواز بووبێ كه‌ خه‌ڵكى ئیمان بێنن و هه‌وڵی دابێت ئیلا ئه‌و كاته‌ (أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ) شه‌یتان ڕێگرو به‌ربه‌ست بووه‌ له‌و هیواو ئاواته‌ی پێغه‌مبه‌ر به‌وه‌ى كه‌ ڕێگری خه‌ڵكی كردووه‌و شوبهه‌و گومانی بۆ دروست كردوون له‌ ئیمان هێنان، به‌ڵام [ فَيَنْسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ] ئه‌و گومان و ڕێگریانه‌ی كه‌ شه‌یتان ئه‌یكردو گومانی ئه‌خسته‌ دڵی خه‌ڵكیه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لای ئه‌بات و نایهێلێ [ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ ] پاشان خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆی موحكه‌م و جێگیر ئه‌كات وه‌ دینه‌كه‌ی خۆی بڵاو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانیدا.

[ لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ ] تا ئه‌و دوودڵى و گومانانه‌ی كه‌ شه‌یتان بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌یخاته‌ ناو دڵی خه‌ڵكیه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ ئه‌كاته‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵی له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ له‌ مونافیقان، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ دڵیان ڕه‌قه‌ له‌ موشریكان ئه‌مه‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ بۆ ئه‌وان [ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایى سته‌مكاران له‌ دژایه‌تیه‌كی زۆر سه‌ختی باوه‌ڕداراندان دژایه‌تی و به‌دبه‌ختیه‌كی زۆر دوور.

[ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ تا باوه‌ڕداران بزانن كه‌ ئه‌مه‌ی ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ بڵاوی ئه‌كاته‌وه‌ حه‌قه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ [ فَيُؤْمِنُوا بِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕی پێ بێنن، یان ئیمانیان زیاد بكات، یان دامه‌زراو بن له‌سه‌ر ئیمانه‌كه‌یان [ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ] وه‌ دڵیان ئارام و ملكه‌چ بێت بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی باوه‌ڕداران ئه‌دات بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خۆی كه‌ هیچ گێڕیه‌كی تیا نیه‌.

[ وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ ] وه‌ به‌رده‌وام كافران له‌ گوماندان له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ یان له‌ دینه‌كه‌دا [ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً ] تا ڕۆژی قیامه‌ت دێت له‌ ناكاو و كوتوپڕدا [ أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ (٥٥) ] یاخود سزایه‌كیان بۆ دێت له‌ ڕۆژێكی نه‌زۆكدا كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دوای ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ ڕه‌حم و به‌زه‌ییان پێ ناكات، یان تووشی هیچ خێرێك نابن.

[ الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ ] له‌و ڕۆژه‌شدا موڵك و تواناو ده‌سه‌ڵات ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و بۆ كه‌سی تر نیه‌ [ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ به‌ دادوه‌ری خۆی بڕیار له‌ نێوانیان ئه‌دات [ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٥٦) ] جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ له‌ناو باخ و باخاته‌كانی به‌هه‌شتدا ئه‌بن كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت وه‌ تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت).

[ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ (٥٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافر بوونه‌و ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌ ئا ئه‌وانه‌ سزایه‌كیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ئه‌و سزایه‌ خوای گه‌وره‌ ڕیسواو ئیهانه‌یان ئه‌كات.

[ وَالَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆچیان كردووه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌داو ماڵ و حاڵی خۆیان به‌جێ هێشتووه‌ پاشان كوژراون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا [ أَوْ مَاتُوا ] یاخود له‌ ڕێگا مردوونه‌ [ لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی باشیان پێ ئه‌دات له‌ به‌هه‌شتدا [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٥٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌و به‌بێ حساب و ژماره‌ ڕزق و ڕۆزیان ئه‌دات.

[ لَيُدْخِلَنَّهُمْ مُدْخَلًا يَرْضَوْنَهُ ] وه‌ ئه‌یانخاته‌ ناو به‌هه‌شتێكه‌وه‌ كه‌ ڕازیان ئه‌كات و پێی ڕازی ئه‌بن [ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ (٥٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ وه‌ په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كه‌مته‌رخه‌من.

[ ذَلِكَ وَمَنْ عَاقَبَ بِمِثْلِ مَا عُوقِبَ بِهِ ] كۆمه‌ڵێك له‌ هاوه‌ڵان گه‌یشتن به‌ كافران له‌ مانگى موحه‌ڕڕه‌مدا، زۆر لێیان پاڕانه‌وه‌ با شه‌ڕ نه‌كه‌ین چونكه‌ له‌م مانگه‌دا شه‌ڕ حه‌رامه‌، به‌ڵام كافران ره‌تیان كرده‌وه‌و كوشتاریان كردن و سته‌میان كرد، موسڵمانانیش ناچار كوشتاریان كردن و خواى گه‌وره‌ سه‌رى خستن به‌سه‌ر كافرانداو ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك سزادراو سته‌می لێكرا پاشان ئه‌میش تۆڵه‌ی خۆی سه‌نده‌وه‌ له‌ سته‌مكار به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌می لێكراوه‌ [ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ ] پاشان سته‌مكاره‌كه‌ ده‌ستدرێژی كرده‌وه‌ سه‌ری بۆ جارێكی تر [ لَيَنْصُرَنَّهُ اللَّهُ ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ سه‌ری ئه‌خات به‌سه‌ر سته‌مكاره‌كه‌دا [ إِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ (٦٠) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێبوورده‌و لێخۆشبووه‌ بۆ باوه‌ڕداران.

[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاته‌و شه‌و ئه‌خاته‌ ناو ڕۆژه‌وه‌و تێكه‌ڵی ئه‌كات [ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] وه‌ ڕۆژیش ئه‌خاته‌ ناو شه‌وه‌وه‌و تێكه‌ڵى ده‌كات [ وَأَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٦١) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینایه‌.

[ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ خواو په‌رستراوی حه‌قه‌ وه‌ به‌ڵێنه‌كانی حه‌قه‌ [ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن ئه‌و په‌رستراوانه‌ هه‌موویان پووچه‌ڵ و به‌تاڵ و بێ بنه‌مان [ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٦٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵنده‌ له‌ زاتی پیرۆزیدا وه‌ له‌ كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌.

[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانتان بۆ دائه‌به‌زێنێ [ فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ ڕه‌ق و وشكه‌ سه‌وز ئه‌بێ و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كی لێ ئه‌ڕوێ [ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ (٦٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زانیاریه‌كی زۆر ورده‌كاری هه‌یه‌و هیچ له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌، وه‌ ئه‌زانێ چی بۆ به‌نده‌كانی گونجاوه‌.

[ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (٦٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌ وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌.

{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌سه‌ر زه‌وی هه‌یه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و دارو ڕووبارو گیاندارو بێگیان خوای گه‌وره‌ هه‌مووی بۆ ئێوه‌ ژێربار كردووه‌و خستوویه‌تییه‌ ژێر ده‌ستانه‌وه‌ تا سوودی لێ ببینن [ وَالْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌شتیانه‌ش له‌ناو ده‌ریادا به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ئه‌ڕۆن [ وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ ] وه‌ ئاسمانی ڕاگرتووه‌ نایه‌ڵێت به‌ربێته‌وه‌و بكه‌وێ به‌سه‌ر زه‌ویدا ئیلا مه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ (٦٥) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سه‌باره‌ت به‌ خه‌ڵكی زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌ كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ دروستكردوون و ژێرباری كردووه‌و خستۆتییه‌ ژێر ده‌ستیان.

[ وَهُوَ الَّذِي أَحْيَاكُمْ ثُمَّ يُمِيتُكُمْ ثُمَّ يُحْيِيكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی دروست كردووه‌ پاشان ئه‌تانمرێنێ له‌ پاش مردنیش له‌ رۆژى قیامه‌ت زیندووتان ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ (٦٦) ] به‌ دڵنیایى مرۆڤ زۆر كوفرانه‌ی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات وه‌ نكوڵی لێ ئه‌كات.

[ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنَا مَنْسَكًا هُمْ نَاسِكُوهُ فَلَا يُنَازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ ] ئێمه‌ بۆ هه‌موو ئوممه‌تێك دروشمى تایبه‌تمان به‌ دینه‌كه‌ی خۆیان داناوه‌ كه‌ ئه‌وان له‌سه‌ری ئه‌ڕۆن وه‌ جێبه‌جێی ئه‌كه‌ن، ئه‌میش وا ئه‌خوازێ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - كه‌ كافران كێشه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا دروست نه‌كه‌ن و گوێڕایه‌ڵی تۆ بكه‌ن [ وَادْعُ إِلَى رَبِّكَ ] وه‌ تۆ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ لای په‌روه‌ردگارت [ إِنَّكَ لَعَلَى هُدًى مُسْتَقِيمٍ (٦٧) ] به‌ دڵنیایى تۆ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی [ وَإِنْ جَادَلُوكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌هلی كتاب ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕیان له‌گه‌ڵدا كردى.

[ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (٦٨) ] ئه‌وا پێیان بڵێ: خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن، واته‌: كاره‌كه‌یان بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌میش هه‌ڕه‌شه‌ كردنه‌ لێیان.

[ اللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڕیار له‌ نێوانتان ئه‌دات (له‌ نێوان موسڵمانان و كافراندا) [ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ (٦٩) ] له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ناكۆكی هه‌بووه‌ له‌ نێوانتاندا له‌ كاروباری دیندا.

[ أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نازانی كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ إِنَّ ذَلِكَ فِي كِتَابٍ ] وه‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌ له‌ كتابێكدا لای خوای گه‌وره‌ نووسراوه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧٠) ] ئه‌م شته‌ش كه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌موو شت هه‌یه‌ له‌ زه‌وى و ئاسمان به‌ دڵنیایی لای خوای گه‌وره‌ شتێكی زۆر ئاسانه‌.

[ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا ] وه‌ كافران جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌ت بۆ كه‌سان و شتانێك ئه‌كه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیچ به‌ڵگه‌ی نه‌ناردۆته‌ خواره‌وه‌ له‌سه‌ری [ وَمَا لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ ] وه‌ خۆیشیان هیچ زانیاریه‌كیان نیه‌ له‌سه‌ری ته‌نها به‌لاسایی كردنه‌وه‌ی كوێرانه‌ بۆ باوك و باپیرانیان ده‌یانپه‌رستن [ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (٧١) ] وه‌ ئه‌م موشریك و سته‌مكارانه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ كه‌سێك نییه‌ پشتیوانیان بێت و سزای خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر لادات.

[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان بۆ ده‌خوێندرێته‌وه‌ [ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ ] ئه‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن پێناخۆش بوون له‌ ڕوویاندا ده‌رئه‌كه‌وێت و ئه‌بینی كه‌ ڕوویان گرژ ئه‌كه‌ن [ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا ] نزیكه‌ به‌ لێدان یان به‌ قسه‌ كردن زاڵ بن به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا ئه‌خوێننه‌وه‌و نزیكه‌ په‌لاماریان بده‌ن [ قُلْ أَفَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكُمُ النَّارُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا هه‌واڵتان پێ بده‌م له‌مه‌ خراپتر كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن چیه‌؟ ئاگره‌، واته‌: ئه‌مه‌ى كه‌ تووڕه‌ ئه‌بن به‌ بیستنی ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌مه‌ خراپتر ئێوه‌ بیبینن یان بیبیستن ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌ كافران كه‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن شوێنی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٧٢) ] كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

{هەموو پەرستراوە پوچەڵەكان توانای دروستكردنی مێشێكیان نیە!} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ نموونه‌یه‌ك هێنراوه‌ته‌وه‌ ئێوه‌ گوێی بۆ بگرن [ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ عیباده‌تیان بۆ ئه‌كه‌ن و لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌ [ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ ] هه‌رچی ئه‌و په‌رستراوانه‌ هه‌یه‌ كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رسترێن هه‌ر هه‌موویان كۆ ببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ته‌نها مێشێك دروست بكه‌ن ناتوانن و توانایان نیه‌ مێشێك دروست بكه‌ن كه‌ چه‌ندێ بوونه‌وه‌رێكی بچووكه‌، وه‌ تا ئێستاش دروستیان نه‌كردووه‌و نایشیكه‌ن [ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ] نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌ش به‌ڵكو له‌مه‌یش بێده‌سه‌ڵاتترن ئه‌گه‌ر مێشه‌كه‌ شتێكیان لێ بڕفێنێت و بیبات وه‌كو ده‌نكه‌ شه‌كرێك ئه‌وان ناتوانن لێی بسه‌ننه‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ بێ ده‌سه‌ڵاتن ئیتر بۆچى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌پاڕێنه‌وه‌ [ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ (٧٣) ] ئه‌وه‌ی كه‌ داواكه‌ره‌ كه‌ ئێوه‌ن داوا له‌ غه‌یری خوا ئه‌كه‌ن بێده‌سه‌ڵات و لاوازن بۆیه‌ پشتتان له‌ خوا كردووه‌و دوعا له‌ غه‌یری خوا ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئێوه‌ داوایان لێ ئه‌كه‌ن ئه‌وانیش لاوازن ئه‌وه‌تا به‌هه‌موویانه‌وه‌ توانای دروست كردنی مێشێكیان نیه‌.

[ مَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ] كافران و بێباوه‌ڕان چه‌ندێك خوای گه‌وره‌ شایه‌نی به‌ گه‌وره‌ زانینه‌ به‌و شێوازه‌ خوای گه‌وره‌یان نه‌ناسیوه‌ بۆیه‌ عیباده‌ت بۆ غه‌یرى خوا ده‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (٧٤) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌ده‌سه‌ڵاته‌.

[ اللَّهُ يَصْطَفِي مِنَ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا ] خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ فریشته‌كان نێردراوی خۆی هه‌ڵئه‌بژێرێ وه‌كو (جبرائیل و ئیسرافیل و میكائیل و ملك الموت) [ وَمِنَ النَّاسِ ] له‌ناو خه‌ڵكیشدا پێغه‌مبه‌ران هه‌ڵئه‌بژێرێ، مه‌لائیكه‌ته‌كان وه‌كو نێردراو بۆ لای پێغه‌مبه‌ران بۆ ئه‌نجام دانی فه‌رمانی خوا، له‌ناو مرۆڤیشدا كه‌سانێك هه‌ڵئه‌بژرێ ئه‌یانكات به‌ پێغه‌مبه‌ری خۆی [ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ (٧٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینایه‌.

[ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] هه‌ر شتێك كه‌ مه‌لائیكه‌ت یان خه‌ڵك یان پێغه‌مبه‌ران له‌ ڕابردوو داهاتوودا بیكه‌ن خوای گه‌وره‌ ئاگای لێیه‌تی و ناتوانن هیچ شتێك بشارنه‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٧٦) ] وه‌ هه‌موو كاروباره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَاسْجُدُوا ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ ڕكوع و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن، واته‌: نوێژ بكه‌ن [ وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌ت بۆ په‌روه‌ردگاری خۆتان بكه‌ن ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی دروستی كردوون و ڕزقتان ئه‌دات [ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ ] وه‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌كی چاك ئه‌نجام بده‌ن [ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٧٧) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتووتان بكات له‌ دونیاو قیامه‌تدا.

[ وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ ] وه‌ جیهاد بكه‌ن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا به‌ ماڵ و گیان و زمانتان جیهادێكی ته‌واو كه‌ له‌ لۆمه‌ی لۆمه‌كار نه‌ترسێن [ هُوَ اجْتَبَاكُمْ ] ئه‌ی موسڵمانان خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر سه‌رجه‌م ئوممه‌تانى تردا، وه‌ رێزى لێناون به‌ باشترین و به‌رێزترین پێغه‌مبه‌ر كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم -، وه‌ به‌ ته‌واوترین شه‌ریعه‌ت كه‌ شه‌ریعه‌تى ئیسلامه‌ [ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ ] وه‌ له‌ دینیشدا هیچ ته‌سكی و ته‌نگی و ناڕه‌حه‌تی و سه‌غڵه‌تیه‌كی له‌سه‌رتان دانه‌ناوه‌ به‌ڵكو هه‌موو كارئاسانیه‌كی بۆ كردوون [ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ ] دینی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ری باوكیشتان - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌مان شێوه‌ فراوان بووه‌ ئێوه‌ شوێن دینی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ون [ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ ] ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو كه‌ ناوی ئێوه‌ى نا به‌ موسڵمان له‌ پێشتردا، یاخود خواى گه‌وره‌ خۆى ناوى ناون به‌ موسڵمان [ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ پێتان وتراوه‌ موسڵمان تا پێغه‌مبه‌ری خواش - صلی الله علیه وسلم - شاهێد بێ به‌سه‌ر ئێوه‌وه‌و دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌تان پێ بگه‌یه‌نێ [ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ ] وه‌ ئێوه‌ش ببن به‌ شایه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌، واته‌: له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌بن به‌ شایه‌ت به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانی تره‌وه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان په‌یامی خوای گه‌وره‌یان گه‌یاندووه‌ [ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ] بۆیه‌ ئێوه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌رى [ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ ] وه‌ پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌ستن و په‌نا بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن هه‌ر ئه‌و په‌ناتان ئه‌دات [ هُوَ مَوْلَاكُمْ ] هه‌ر خوای گه‌وره‌ سه‌رخه‌رو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی ئێوه‌یه‌ [ فَنِعْمَ الْمَوْلَى ] وه‌ باشترین پشتیوانێك كه‌ مرۆڤ پشتی پێ ببه‌ستێ ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَنِعْمَ النَّصِيرُ (٧٨) ] وه‌ باشترین سه‌رخه‌ر ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سه‌رتان ئه‌خات، والله أعلم.

سووره‌تی (مؤمنون) (واته‌: باوه‌ڕداران) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (١١٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ (١) ] به‌ دڵنیایی باوه‌ڕداران سه‌رفرازو به‌خته‌وه‌رو سه‌ركه‌وتوو بوونه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا،

ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ ئه‌م سیفه‌تانه‌یان تیابێ: {هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ (٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ نوێژه‌كانیاندا هێمن و ئارامن وه‌ دڵیان لای نوێژه‌كانیانه‌و خشوعیان هه‌یه‌.

[ وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ (٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پشت له‌ هه‌موو شتێكی پووچه‌ڵ و بێ بنه‌ماو شیرك و تاوان ئه‌كه‌ن.

[ وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵه‌كانیان ئه‌ده‌ن.

[ وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ (٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ دامێنی خۆیان ئه‌پارێزن له‌ حه‌رام.

[ إِلَّا عَلَى أَزْوَاجِهِمْ ] ته‌نها مه‌گه‌ر بۆ خێزانه‌كانی خۆیان نه‌بێ كه‌ ڕێگه‌یان پێدراوه‌ [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ ] یاخود پێشتر كه‌نیزه‌ك و جاریه‌ هه‌بووه‌ ئه‌ویش ڕێگه‌ پێدراو بووه‌ [ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ (٦) ] له‌م دوو شته‌دا لۆمه‌ ناكرێن وه‌ تاوانبار نابن.

[ فَمَنِ ابْتَغَى وَرَاءَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْعَادُونَ (٧) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر كه‌سێك جگه‌ له‌ خێزان و كه‌نیزه‌كه‌كان دامێنی خۆی نه‌پارێزێ ئه‌وانه‌ سنووریان به‌زاندووه‌و ده‌ستدرێژیكارو تاوانبارن (ئیمامى شافعى ئه‌م ئایه‌ته‌ ده‌كاته‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى خوى نهێنى).

[ وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ (٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ت و په‌یمانه‌كانیان ئه‌پارێزن، ئه‌و شته‌ی كه‌ به‌ ئه‌مانه‌ت لایان دائه‌نرێ، یان ماڵ و منداڵیان، یان ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ ژێر ده‌ستیاندایه‌ هه‌مووی ئه‌مانه‌ته‌و ئه‌یپارێزن، وه‌ عه‌هدو به‌ڵێنێكیش بده‌ن ئه‌یبه‌نه‌ سه‌ر، به‌ڵێن به‌ خوای گه‌وره‌ یاخود به‌ مرۆڤه‌كان.

[ وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ (٩) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پارێزگاری له‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن و له‌ كاتی خۆیدا ئه‌یكه‌ن به‌ ته‌واوی به‌ ڕكوع و سجوده‌وه‌.

[ أُولَئِكَ هُمُ الْوَارِثُونَ (١٠) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ ئه‌بن به‌ میراتگرى به‌هه‌شت.

[ الَّذِينَ يَرِثُونَ الْفِرْدَوْسَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌بن به‌ میراتگری فیرده‌وس كه‌ به‌رزترین پله‌ی به‌هه‌شته‌ وه‌ ناوه‌ڕاستی به‌هه‌شته‌ وه‌ له‌سه‌روویه‌وه‌ عه‌رشی خوای گه‌وره‌یه‌ [ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (١١) ] ئه‌وان به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی له‌ فیرده‌وسدا ئه‌مێننه‌وه‌.

[ وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ سُلَالَةٍ مِنْ طِينٍ (١٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ مرۆڤمان دروست كردووه‌ له‌ (سولاله‌) كه‌ بریتییه‌ له‌ ده‌ركردنی شتێك له‌ شتێكی تر، كه‌ ئاده‌ممان له‌و قوڕه‌ ده‌ركردووه‌و دروست كردووه‌.

{قۆناغەكانی دروستكردنی مرۆڤ} [ ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَكِينٍ (١٣) ] وه‌ پاشان مرۆڤیشمان له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست كردووه‌و له‌ شوێنێكی جێگیردا دامانناوه‌ كه‌ ڕه‌حمی ئافره‌ته‌.

[ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً ] پاشان ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێ به‌ خوێنێكی مه‌یوو [ فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً ] پاشان ئه‌و خوێنه‌ مه‌یووه‌ ئه‌بێته‌ پارچه‌ گۆشتێكى ڕێكنه‌خراو وه‌ دواتریش ڕێكئه‌خرێ [ فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا ] پاشان ئه‌و پارچه‌ گۆشته‌ ئه‌كه‌ین به‌ ئێسقان و ئێسقانی لێ دروست ئه‌كه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی لاشه‌ی ئه‌و مرۆڤه‌ ڕابگرێ [ فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ] پاشان ئه‌و ئێسقانه‌یش به‌ گۆشت دائه‌پۆشین [ ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ ] پاشان ڕوح ئه‌كه‌ینه‌ به‌ری وه‌ ئه‌یكه‌ن به‌ مرۆڤێكی تر [ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ (١٤) ] ئه‌و الله یه‌ی كه‌ باشترین دروستكاره‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌، وه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ گه‌وره‌ بزانرێ.

[ ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ (١٥) ] له‌ پاش ئه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ دروستتان ئه‌كات و دێنه‌ ژیانه‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ مردنتان به‌سه‌ردا دێت و ئه‌بێ بگه‌ڕێنه‌وه‌.

[ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ (١٦) ] پاشان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌.

{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ وَلَقَدْ خَلَقْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرَائِقَ ] وه‌ له‌ سه‌رووی ئێوه‌شه‌وه‌ حه‌وت ئاسمانمان دروست كردووه‌ یه‌ك له‌سه‌ر یه‌ك [ وَمَا كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غَافِلِينَ (١٧) ] وه‌ ئێمه‌ بێ ئاگا نین له‌ دروستكراوه‌كانی خۆمان وه‌ ئه‌یانپارێزین و نایه‌لین به‌ربێته‌وه‌ سه‌ر زه‌وی.

[ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ بارانمان بۆ دابه‌زاندوون به‌ ئه‌ندازه‌یه‌كی دیاریكراو كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌ی تیابێت [ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌و ئاوه‌مان جێگیر كردووه‌ له‌ناو زه‌ویدا [ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ (١٨) ] وه‌ هه‌ر كاتێك ویستمان لێ بێت ئه‌وا ئاوه‌كانتان له‌ناو ئه‌به‌ین كه‌ سوودی لێ نه‌بینن.

[ فَأَنْشَأْنَا لَكُمْ بِهِ جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ لَكُمْ فِيهَا فَوَاكِهُ كَثِيرَةٌ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (١٩) ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ باخ و بێستانی چڕوپڕمان بۆ دروست كردوون له‌ دارخورماو مێو كه‌ میوه‌ی زۆری بۆ ئێوه‌ تیایه‌ كه‌ تام و چێژی لێ ئه‌كه‌ن وه‌ هه‌یشه‌ لێی ئه‌خۆن.

[ وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَاءَ ] وه‌ دارێكیش كه‌ داری زه‌یتونه‌ له‌ كێوی (طور له‌ سه‌یناء) له‌وێ زۆرتر ئه‌ڕوێت [ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ ] كه‌ زه‌یتی زه‌یتونی لێ ده‌رئه‌كرێ [ وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ (٢٠) ] وه‌ زه‌یتى زه‌یتون و سركه‌و ئه‌و شتانه‌یشی لێ دروست ئه‌كرێ بۆ خواردن، (ئه‌وه‌ى ده‌یخوات نانى تێهه‌ڵده‌كێشێت و وه‌كو بۆیاخ ره‌نگى ده‌كات).

[ وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌یش كه‌ بۆمان دروست كردوون هه‌مووی په‌ندو عیبره‌تی تیایه‌ بۆ ئێوه‌، وه‌ به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهَا ] له‌و شیره‌ی كه‌ له‌ناو سكیدایه‌ وه‌كو خواردنه‌وه‌یه‌ك وایه‌ بۆ ئێوه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ كَثِيرَةٌ ] وه‌ سوودی زۆری تریشی بۆ ئێوه‌ تیایه‌: بۆ سواری و بارهه‌ڵگرتن و شیره‌كه‌ی و گۆشته‌كه‌ى و موه‌كه‌ى و بۆ جوانى و بۆ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی تر كه‌ خۆتان سوودی لێ ئه‌بینن [ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (٢١) ] وه‌ هه‌یشه‌ بۆ خواردن به‌كاری دێنن.

[ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٢٢) ] وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌ ئه‌ڕۆن و هه‌ڵتانده‌گرێ له‌ وشكانى، وه‌ له‌سه‌ر كه‌شتیش له‌ناو ده‌ریاكاندا ئه‌میش هه‌مووی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ بۆ ئێوه‌.

{بەسەرهاتی نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ ] وه‌ به‌دڵنیایی ئێمه‌ نوحمان - صلی الله علیه وسلم - بۆ لای قه‌ومه‌كه‌ی خۆی نارد [ فَقَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] فه‌رمووی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌قتان نیه‌ كه‌ بیپه‌رستن [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٢٣) ] ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و خۆتان له‌ ئاگری دۆزه‌خ ناپارێزن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن.

[ فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] ده‌سه‌ڵاتداره‌ كافره‌كان له‌ قه‌ومه‌كه‌ی وتیان: ئه‌میش هیچ نیه‌ ته‌نها مرۆڤێكه‌ وه‌كو ئێوه‌ [ يُرِيدُ أَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْكُمْ ] ئه‌یه‌وێ فه‌زڵی خۆی بدا به‌سه‌ر ئێوه‌داو ئێوه‌ شوێنی بكه‌ون [ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً ] ئه‌یانووت: ئه‌گه‌ر خوا ویستی لێ بوایه‌ مه‌لائیكه‌تێكی ئه‌كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو ئه‌ینارد نه‌ك ئه‌م پیاوه‌ بنێرێ [ مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي آبَائِنَا الْأَوَّلِينَ (٢٤) ] له‌ باوك و باپیرانی پێشترماندا شتی وامان نه‌بیستووه‌ كه‌ له‌ناو مرۆڤدا كه‌سێك بكرێ به‌ پێغه‌مبه‌ر.

{نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - تۆمەتبار دەكرێت بە شێتی!} [ إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ ] ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌و شێت بووه‌و نازانێ چی ئه‌ڵێ [ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ (٢٥) ] چاوه‌ڕێ بن تا ماوه‌یه‌كی تر كاره‌كه‌ی ده‌رئه‌كه‌وێت و بۆتان ده‌رئه‌كه‌وێ كه‌ ئه‌مه‌ شێته‌، یاخود چاوه‌ڕێ بن تا ده‌مرێت و له‌ كۆڵتان ده‌بێته‌وه‌.

[ قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ (٢٦) ] پاش ئه‌وه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - نۆسه‌دو په‌نجا ساڵ ده‌عوه‌و بانگه‌وازی كردن، وه‌ ته‌واو بێئومێد بوو لێیان، وه‌ خواى گه‌وره‌ پێى راگه‌یاند كه‌ كه‌سى تر موسڵمان نابێت، ئێنجا فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رم بخه‌ به‌سه‌ر ئه‌و قه‌ومه‌دا كه‌ منیان به‌ درۆ زانی.

{خوای گەورە فەرمان بە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دەكات بە دروستكردنی كەشتی} [ فَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا ] خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ نارد كه‌شتیه‌كه‌ دروست بكه‌ له‌ به‌رچاوی ئێمه‌و ئێمه‌ ئه‌یپارێزین [ وَوَحْيِنَا ] وه‌ به‌ وه‌حی خۆمان فێرت ئه‌كه‌ین چۆن دروستی بكه‌ی [ فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌ هات [ وَفَارَ التَّنُّورُ ] وه‌ ته‌نوره‌كان ئاویان لێهه‌ڵقوڵا [ فَاسْلُكْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ ] ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو ئاژه‌ڵ و باڵنده‌یه‌ك جووتێكی نێرو مێ هه‌ڵگره‌ بۆ ناو كه‌شتیه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی دواتر ژیان ده‌ست پێ بكاته‌وه‌ [ وَأَهْلَكَ ] وه‌ كه‌سوكاریشت، واته‌: باوه‌ڕداران [ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ ] ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ پێشتر خوای گه‌وره‌ بڕیاری داوه‌ له‌ناویان بدات له‌به‌ر ئه‌وه‌ى باوه‌ڕیان نه‌هێناوه‌ وه‌كو هاوسه‌رو كوڕه‌كه‌ت [ وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا ] وه‌ كاتێك سزاى منت بینى سۆزو به‌زه‌ییت نه‌جولێت بۆ كافران و گفتوگۆم له‌گه‌ڵ مه‌كه‌و داوام لێ مه‌كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ زاڵم و موشریكانه‌ ڕزگار بكه‌م [ إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ (٢٧) ] ئه‌وان به‌ دڵنیایی نوقم و نگرۆی ئاوه‌كه‌ ئه‌بن و له‌ناو ئه‌چن.

[ فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ ] وه‌ كاتێك كه‌ تۆ و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵتدان له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا به‌رز بوونه‌وه‌ [ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٢٨) ] ئه‌وا بڵێ: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ ئێمه‌ی ڕزگار كرد له‌م قه‌ومه‌ سته‌مكاره‌ موشریكه‌.

[ وَقُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِي مُنْزَلًا مُبَارَكًا ] وه‌ بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ شوێنێكی پیرۆزى پڕ خێرو به‌ره‌كه‌تدا دامبگره‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الْمُنْزِلِينَ (٢٩) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ له‌ شوێنی باشدا دامانبگریت.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ وَإِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ی كه‌ بۆتمان گێڕایه‌وه‌ له‌ سه‌رخستنی نوح و - صلی الله علیه وسلم - باوه‌ڕداران و له‌ناودانى قه‌ومه‌ بێباوه‌ڕه‌كه‌ی هه‌مووی به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ته‌واویه‌تی تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌و راستێتى پێغه‌مبه‌رانى، وه‌ ئێمه‌ ئه‌وانمان تاقیكرده‌وه‌ به‌وه‌ی پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردن.

[ ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قَرْنًا آخَرِينَ (٣١) ] له‌ پاش نوحیش - صلی الله علیه وسلم - چه‌نده‌ها میلله‌تی ترمان دروست كرد وه‌كو قه‌ومی عاد كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان هود بوو - صلی الله علیه وسلم - .

[ فَأَرْسَلْنَا فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ ] پێغه‌مبه‌رێكمان له‌ خۆیان بۆ ناردن كه‌ هود پێغه‌مبه‌ر بوو - صلی الله علیه وسلم - [ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ ] ئه‌ویش پێی فه‌رموون: ئه‌ی قه‌ومه‌كه‌م به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن چونكه‌ ته‌نها ئه‌و په‌رستراوی حه‌قه‌و جگه‌ له‌و هیچ په‌رستراوێكی تری حه‌ق نیه‌ كه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ تا ئێوه‌ بیپه‌رستن [ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٣٢) ] ئه‌ی بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و ئیمان ناهێنن.

{دەسەڵاتدارە كافرەكان هانی خەڵكی دەدەن شوێنی پێغەمبەران نەكەون} [ وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ ] ده‌سه‌ڵاتداران له‌ قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوون، وه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نه‌بوو [ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ له‌ ژیانی دونیادا خۆشگوزه‌رانمان كردبوون [ مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ ] ئه‌مانه‌ وتیان: ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها مرۆڤێكه‌ وه‌كو ئێوه‌ [ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ ] ئێوه‌ چی ئه‌خۆن ئه‌ویش له‌وه‌ ئه‌خوات [ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ (٣٣) ] وه‌ ئێوه‌ له‌ چی ئه‌خۆنه‌وه‌ ئه‌ویش له‌وه‌ ئه‌خواته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر چۆن وا ئه‌بێت؟

[ وَلَئِنْ أَطَعْتُمْ بَشَرًا مِثْلَكُمْ إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ (٣٤) ] وتیان: ئه‌مه‌ مرۆڤێكه‌ وه‌كو خۆتان ئه‌گه‌ر گوێڕایه‌ڵی مرۆڤێك بكه‌ن به‌ڕاستی ئێوه‌ زه‌ره‌رمه‌ندن به‌وه‌ی واز له‌ خواكانی خۆتان بێنن له‌به‌ر قسه‌ی مرۆڤێكی وه‌ك خۆتان.

[ أَيَعِدُكُمْ أَنَّكُمْ إِذَا مِتُّمْ وَكُنْتُمْ تُرَابًا وَعِظَامًا أَنَّكُمْ مُخْرَجُونَ (٣٥) ] ئایا ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌تان لێ ئه‌كات كه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ بمرن و ببن به‌ خۆڵ و ئێسقانتان نه‌مێنێ و بڕزێ ئایا سه‌رله‌نوێ ده‌رئه‌كرێنه‌وه‌و زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌؟

[ هَيْهَاتَ هَيْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ (٣٦) ] ئه‌مه‌ی كه‌ به‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌ زۆر زۆر دووره‌ ئه‌و وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ ئێوه‌ی داوه‌ دووره‌و شتی وا ڕوونادات.

[ إِنْ هِيَ إِلَّا حَيَاتُنَا الدُّنْيَا ] هیچ شتێك نیه‌و ته‌نها ژیانی دونیایه‌و كۆتایی دێت و قیامه‌ت نیه‌ [ نَمُوتُ وَنَحْيَا وَمَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِينَ (٣٧) ] له‌ دونیادا ئه‌ژین و ئه‌مرین و كۆتایی دێت و ئێمه‌ زیندوو نابینه‌وه‌و ڕۆژی قیامه‌ت نیه.

[ إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] ئه‌م پیاوه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌و درۆی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌و به‌ درۆ ده‌ڵێت من پێغه‌مبه‌رى خوام [ وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ (٣٨) ] وه‌ ئێمه‌ باوه‌ڕی پێ ناكه‌ین .

[ قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ (٣٩) ] هودیش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رم بخه‌ به‌سه‌ر ئه‌م قه‌ومه‌دا به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ منیان به‌ درۆ زانی و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردم.

[ قَالَ عَمَّا قَلِيلٍ لَيُصْبِحُنَّ نَادِمِينَ (٤٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: پاش ماوه‌یه‌كی كه‌م په‌شیمان ئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات.

[ فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ زریان و بایه‌كی ساردو به‌هێزو ده‌نگێكی گه‌وره‌ى بۆ ناردن [ فَجَعَلْنَاهُمْ غُثَاءً ] وه‌كو كه‌فی سه‌ر ده‌ریامان لێ كردن و له‌ناومان بردن و وشك بوون [ فَبُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٤١) ] ده‌ی كه‌سانێك كه‌ سته‌مكارو موشریكن دووركه‌ونه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچن.

[ ثُمَّ أَنْشَأْنَا مِنْ بَعْدِهِمْ قُرُونًا آخَرِينَ (٤٢) ] له‌ پاش ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌ت و میلله‌تانی تری دروست كرد وه‌كو قه‌ومی صاڵح و لوط و شوعه‌یب.

[ مَا تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَمَا يَسْتَأْخِرُونَ (٤٣) ] هه‌موو ئوممه‌تێك كه‌ ئیمان نه‌هێنێ بۆ له‌ناو بردنیان كاتی دیاریكراوی خۆیان هه‌یه‌ نه‌ پێش ئه‌كه‌وێت و نه‌ دوا ئه‌كه‌وێت.

[ ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ] پاشان پێغه‌مبه‌رانی خۆمان یه‌ك له‌ دوای یه‌ك نارد [ كُلَّ مَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ ] هه‌ر ئوممه‌تێك كه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی بچووایه‌ته‌ ناویان ئه‌وان زۆربه‌یان به‌درۆیان ئه‌زانی [ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا ] ئێمه‌ش یه‌ك له‌ دوای یه‌ك ئه‌و ئوممه‌تانه‌مان له‌ناو برد [ وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ ] وه‌ كردمانن به‌ په‌ندو عیبره‌ت كه‌ خه‌ڵكى له‌ دوای خۆیان باسیان بكات [ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ (٤٤) ] ده‌ى قه‌ومێك كه‌ ئیمان ناهێنن دووركه‌ونه‌وه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خواو تیاچن.

[ ثُمَّ أَرْسَلْنَا مُوسَى وَأَخَاهُ هَارُونَ بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٤٥) ] پاشان موسا و هارونی برایمان نارد به‌ كۆمه‌ڵێك موعجیزه‌و به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی ئاشكرا.

[ إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] بۆ لای فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و پیاوماقوڵانی [ فَاسْتَكْبَرُوا ] ئه‌وان ئیمانیان نه‌هێناو خۆیان به‌گه‌وره‌ زانی [ وَكَانُوا قَوْمًا عَالِينَ (٤٦) ] وه‌ ئه‌وان قه‌ومێكی خۆبه‌گه‌وره‌زان بوون.

[ فَقَالُوا أَنُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنَا ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئیمان به‌ دوو مرۆڤی وه‌كو خۆمان بێنین [ وَقَوْمُهُمَا لَنَا عَابِدُونَ (٤٧) ] له‌ كاتێكدا كه‌ قه‌ومه‌كه‌شیان ملكه‌چی ئێمه‌ن و عیباده‌ت بۆ ئێمه‌ ئه‌كه‌ن.

[ فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ (٤٨) ] به‌ درۆیان زانین ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و له‌ ئاوه‌كه‌دا نوقمی كردن.

[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ (٤٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ ته‌وراتمان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی به‌ڵكو قه‌ومه‌كه‌ی هیدایه‌ت وه‌رگرن و بێنه‌ سه‌ر ڕێگای حه‌ق.

[ وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ آيَةً ] وه‌ عیسای كوڕی مه‌ریه‌م و - صلی الله علیه وسلم - دایكیشیمان كرده‌ موعجیزه‌یه‌ك له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ كه‌ به‌بێ باوك دروستى كرد [ وَآوَيْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَةٍ ] وه‌ په‌نامان دان بۆ شوێنێكی به‌رز كه‌ زه‌وی (بیت المقدس) بووه‌ [ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِينٍ (٥٠) ] كه‌ شوێنی نیشته‌جێ بوون بوو وه‌ ئاویشی لێ هه‌ڵئه‌قوڵا.

[ يَا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌رانی خوا بخۆن له‌و هه‌موو ڕزقه‌ پاك و حه‌ڵاڵ و به‌تام و چێژه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیوون وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن (خواردنى حه‌ڵاڵ یارمه‌تیده‌ره‌ له‌سه‌ر ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ى چاك، وه‌ حه‌رام خواردن رێگره‌ له‌ ئه‌نجامدانى كرده‌وه‌ى چاك) [ إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٥١) ] به‌ دڵنیایى من ئاگادارم به‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن.

[ وَإِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌مه‌یش دینی ئێوه‌یه‌ یه‌ك دینێكه‌ كه‌ بریتیه‌ له‌ یه‌كخواپه‌رستى [ وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاتَّقُونِ (٥٢) ] وه‌ ته‌نها یه‌ك خوایه‌كیشتان هه‌یه‌ كه‌ منم به‌تاك و ته‌نها له‌ من بترسێن و ته‌قوای من بكه‌ن.

[ فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا ] به‌ڵام خه‌ڵكی دینه‌كه‌یان له‌ نێوانی خۆیاندا به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ كرد [ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (٥٣) ] بوونه‌ چه‌ند حیزب و گروپێك هه‌ر حیزبێكیش به‌و مه‌نهه‌ج و په‌یڕه‌و پڕۆگرامه‌ی كه‌ خۆی پێیه‌تی دڵخۆش و سه‌رسامه‌و وا ئه‌زانن له‌سه‌ر هیدایه‌تن، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر حه‌رامێتى پارچه‌ پارچه‌یى و حیزبایه‌تى، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ خراپه‌ باسى ده‌كات و زه‌مى ده‌كات).

[ فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ (٥٤) ] لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ با له‌ دوودڵی و گومڕایی خۆیاندا بن تا كاتی دیاریكراویان دێت كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات.

[ أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ (٥٥) ] ئایا وا ئه‌زانن ئێمه‌ ئه‌و ماڵ و منداڵه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون هه‌روا بێهوده‌یه‌و لێیان ناپرسینه‌وه‌و وائه‌زانن له‌ خۆشه‌ویستیدا پێیان ده‌به‌خشین؟ نه‌خێر وانیه‌.

[ نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ (٥٦) ] هه‌ر شتێك خێری تیابێت ئێمه‌ به‌ په‌له‌ پێیان ئه‌به‌خشین به‌ڵام ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ ئیستیدراجه‌و له‌ناكاو خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌بات.

{هەندێك لە سیفاتی باوەڕداران} [ إِنَّ الَّذِينَ هُمْ مِنْ خَشْيَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ (٥٧) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ترسی خوای گه‌وره‌یان له‌ دڵدایه‌و به‌ به‌رده‌وام له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن.

[ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِ رَبِّهِمْ يُؤْمِنُونَ (٥٨) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ هه‌یه‌.

[ وَالَّذِينَ هُمْ بِرَبِّهِمْ لَا يُشْرِكُونَ (٥٩) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ په‌روه‌ردگاریان دانانێن و به‌تاك و ته‌نها خوا ئه‌په‌رستن.

[ وَالَّذِينَ يُؤْتُونَ مَا آتَوْا وَقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَى رَبِّهِمْ رَاجِعُونَ (٦٠) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیوون ئه‌یبه‌خشن هێشتا دڵیشیان ئه‌ترسێ كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان وه‌رنه‌گرێ، وه‌ ئه‌زانن و دڵنیان كه‌ ئه‌وان بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كات، (عائیشه‌) پرسیارى ئه‌م ئایه‌ته‌ى له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد ئایا ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن دزى ده‌كه‌ن و زینا ده‌كه‌ن و مه‌ى ده‌خۆن و له‌ خوا ده‌ترسێن؟ فه‌رمووى: (نه‌خێر ئه‌ى كچى صدیق به‌ڵكو ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن نوێژ ده‌كه‌ن و به‌ رۆژوو ده‌بن و زه‌كات ده‌ده‌ن و له‌وه‌ ده‌ترسێن خوا لێیان قه‌بوڵ نه‌كات).

[ أُولَئِكَ يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ ] ئا ئه‌مانه‌ ده‌ستپێشخه‌ری ئه‌كه‌ن له‌ خێرو چاكه‌دا [ وَهُمْ لَهَا سَابِقُونَ (٦١) ] وه‌ ئه‌مان پێشبڕكێ ئه‌كه‌ن بۆ خێرو چاكه‌.

[ وَلَا نُكَلِّفُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ] وه‌ ئێمه‌ش ته‌كلیف و باری قورس ناخه‌ینه‌ سه‌ر هیچ كه‌سێك ته‌نها به‌ گوێره‌ی توانای خۆی نه‌بێت [ وَلَدَيْنَا كِتَابٌ يَنْطِقُ بِالْحَقِّ ] وه‌ كتابێكیشمان هه‌یه‌ كه‌ نامه‌ی كرده‌وه‌كانیانه‌ هه‌مووی تێدا نووسراوه‌ته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دێته‌ قسه‌و حه‌قه‌كه‌ ئاشكرا ئه‌بێت [ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٦٢) ] وه‌ ئه‌وان هیچ سته‌مێكیان لێ ناكرێت به‌وه‌ی پاداشتیان كه‌م بكرێته‌وه‌ یان سزای خه‌ڵكى بخرێته‌ سه‌ریان.

[ بَلْ قُلُوبُهُمْ فِي غَمْرَةٍ مِنْ هَذَا ] به‌ڵكو كافران دڵیان بێئاگایه‌ له‌م كتابه‌و ئاگایان لێ نیه‌و غافڵن لێی [ وَلَهُمْ أَعْمَالٌ مِنْ دُونِ ذَلِكَ ] وه‌ جگه‌ له‌شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی خراپی تریشیان هه‌یه‌ كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌چنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ [ هُمْ لَهَا عَامِلُونَ (٦٣) ] كه‌ خۆیان ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن.

[ حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ ] تا ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌نازو نیعمه‌ت و خۆشحاڵیدا بوون بردماننه‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ سزامان دان [ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ (٦٤) ] ئه‌و كاته‌ هاوار ئه‌كه‌ن و داوای فریاكه‌وتن ئه‌كه‌ن.

[ لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت پێیان ئه‌ووترێ: داوای فریاكه‌وتن مه‌كه‌ن و كه‌س نیه‌ فریاتان بكه‌وێ [ إِنَّكُمْ مِنَّا لَا تُنْصَرُونَ (٦٥) ] ئێوه‌ لێره‌ كه‌س نیه‌ له‌ سزای ئێمه‌ ڕزگارتان بكات و بتانپارێزێ و سه‌رتان بخات.

[ قَدْ كَانَتْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ ] به‌ دڵنیایى له‌ دونیادا ئایه‌ته‌كانی منتان به‌سه‌ردا خوێندرایه‌وه‌ [ فَكُنْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ تَنْكِصُونَ (٦٦) ] ئێوه‌ به‌ پشتدا ئه‌گه‌ڕانه‌وه‌و پشتان تێ ئه‌كرد.

[ مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ ] خۆتان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی، یان به‌هۆى كه‌عبه‌وه‌و شانازیان به‌ كه‌عبه‌وه‌ ده‌كرد [ سَامِرًا تَهْجُرُونَ (٦٧) ] وه‌ به‌ شه‌ویش كۆ ئه‌بوونه‌وه‌و تانه‌تان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم -، یان له‌ قورئان ئه‌داو ئه‌تانووت: جادو شیعرو فاڵچێتیه‌.

[ أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ ] ئایا په‌ندو عیبره‌تیان له‌ وته‌كانی خوای گه‌وره‌ وه‌رنه‌گرت، واته‌: له‌ قورئان (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى قورئانى پیرۆز وته‌و فه‌رمووده‌و كه‌لامى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ أَمْ جَاءَهُمْ مَا لَمْ يَأْتِ آبَاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ (٦٨) ] یاخود ئایا شتێكیان بۆ هاتووه‌ كه‌ بۆ باوك و باپیرانیان نه‌هاتبێت بۆیه‌ قورئان وه‌رناگرن و ڕه‌تی ده‌كه‌نه‌وه‌!؟ نه‌خێر وانیه‌و چه‌نده‌ها كتابی تر له‌ پێش قورئاندا بۆ خه‌ڵكى سه‌رده‌مانى پێشتر هاتووه‌، یاخود كتابێكیان بۆ هاتووه‌ كه‌ بۆ باوك و باپیرانیان نه‌هاتووه‌و ئه‌وان له‌سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامیدا مردن بۆیه‌ ده‌بوایه‌ پله‌و پایه‌ى ئه‌م قورئانه‌یان بزانیایه‌و شوێنى بكه‌وتنایا.

[ أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ (٦٩) ] یاخود ئایا پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌ناسیوه‌و نازانن ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و راستگۆیه‌ تا ئینكاری بكه‌ن.

[ أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ ] یاخود ئه‌ڵێن: پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان شێته‌! كه‌ وانه‌بوو به‌ڵكو له‌ هه‌موویان عاقڵتر بوو [ بَلْ جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ ] به‌ڵكو ئه‌و حه‌قی بۆ هێناون [ وَأَكْثَرُهُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ (٧٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان ڕقیان له‌ حه‌ق بوو شوێنى حه‌ق نه‌ئه‌كه‌وتن.

[ وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر حه‌ق، یان خواى گه‌وره‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی ئه‌وان بكه‌وتایه‌و به‌قسه‌ى ئه‌وانى بكردایا كه‌ ئه‌وان حه‌زیان له‌وه‌بوو شه‌ریك بۆ خوا دابنرێ ئه‌وا زه‌وی و ئاسمانه‌كان و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ هه‌مووی تێك ئه‌چوو له‌به‌ر خراپى بۆچون و هه‌واو ئاره‌زوویان [ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ ] به‌ڵكو ئێمه‌ شتێكمان بۆ هێناون كه‌ قورئانه‌ یادیان ئه‌خاته‌وه‌، یاخود ڕێزو پله‌و پایه‌ی ئه‌وانی تیایه‌ ئه‌گه‌ر شوێنی بكه‌ون [ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ (٧١) ] به‌ڵام ئه‌وان پشت ئه‌كه‌ن له‌و زیكرو یاده‌ی خوای گه‌وره‌.

[ أَمْ تَسْأَلُهُمْ خَرْجًا فَخَرَاجُ رَبِّكَ خَيْرٌ ] یاخود ئایا ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ داوای پاره‌ی لێ كردوون تا شوێنى نه‌كه‌ون؟ به‌ڵكو ئه‌و ته‌نها چاوه‌ڕێى پاداشتى خواى گه‌وره‌یه‌و ڕزق و ڕۆزی و پاداشتى خوای گه‌وره‌ باشتره‌ بۆى [ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٧٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌.

[ وَإِنَّكَ لَتَدْعُوهُمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٧٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌دڵنیایی تۆ بانگیان ئه‌كه‌ی بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌.

[ وَإِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّرَاطِ لَنَاكِبُونَ (٧٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌شی كه‌ ئیمانیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت نیه‌ به‌دڵنیایی ئه‌وان له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ گومڕایی.

[ وَلَوْ رَحِمْنَاهُمْ وَكَشَفْنَا مَا بِهِمْ مِنْ ضُرٍّ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ڕه‌حمیان پێ بكه‌ین و ئه‌و وشكه‌ساڵی و نه‌بوونیه‌ی له‌سه‌ریانه‌ لای بده‌ین [ لَلَجُّوا فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ (٧٥) ] ئه‌وه‌ دووباره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر توغیان و سه‌ركه‌شی و گومڕایی خۆیان و تیایدا ڕۆئه‌چن.

[ وَلَقَدْ أَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ فَمَا اسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَمَا يَتَضَرَّعُونَ (٧٦) ] (ئه‌بو سوفیان) هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتى: سوێندت ده‌ده‌م به‌ خواى گه‌وره‌و خزمایه‌تى، ژیانمان زۆر سه‌خته‌ تا پێسته‌و خوێنمان خوارد دوعامان بۆ بكه‌ (چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دوعاى نه‌بوونى و وشكه‌ساڵى لێكردبوون كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا) خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئێمه‌ ئه‌وانمان تووشی سزاو وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی كرد به‌ڵام ئه‌وان ملكه‌چ نه‌بوون بۆ په‌روه‌ردگاریان و ملكه‌چی و زه‌لیلی و خشوعیان بۆ خوای گه‌وره‌ ده‌رنه‌بڕی و نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ كوفرو تاوان، به‌ڵكو به‌رده‌وام بوون.

[ حَتَّى إِذَا فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَابًا ذَا عَذَابٍ شَدِيدٍ ] تا ده‌رگایه‌كیان لێ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌ سزایه‌كی سه‌ختیان بده‌ین كه‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ إِذَا هُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٧) ] ئه‌وان ئه‌و كاته‌ سه‌رسام ئه‌مێنن و بێئومێد ئه‌بن له‌ هه‌موو خێرێك.

[ وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ هه‌سته‌وه‌ره‌كانی بیستن و بینین و دڵی به‌ ئێوه‌ به‌خشیوه‌ تا تێبگه‌ن [ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ (٧٨) ] به‌ڵام كه‌مێكتان شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نازو نیعمه‌تانه‌.

[ وَهُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی بڵاو كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی [ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ (٧٩) ] وه‌ له‌ داهاتووشدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و كۆتان ئه‌كاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت.

[ وَهُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌تدا، وه‌ له‌ دونیادا ده‌تانمرێنێ [ وَلَهُ اخْتِلَافُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌یه‌ جیاوازی خستۆته‌ نێوان شه‌و و ڕۆژه‌وه‌ له‌ درێژى و كورتى و ساردى و گه‌رمى و روناكى و تاریكى [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (٨٠) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌.

[ بَلْ قَالُوا مِثْلَ مَا قَالَ الْأَوَّلُونَ (٨١) ] به‌ڵكو ئه‌مانیش قسه‌ی باوك و باپیرانی پێشتریان كرد.

[ قَالُوا أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (٨٢) ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بمرین و ببین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان بڕزێ ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ دروست ئه‌كرێینه‌وه‌.

[ لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ ] به‌ دڵنیایی به‌ڵێن به‌ ئێمه‌و باوك و باپیرانمان درابوو له‌ پێشتریشدا به‌ڵام نه‌مان بینی زیندوو كردنه‌وه‌ هه‌بێ [ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ (٨٣) ] ئه‌مه‌ ته‌نها په‌ندو سه‌رگوزشته‌ی پێشینه‌یه‌و ئه‌گێڕدرێته‌وه‌و هیچ ڕاستی و حه‌قیقه‌تێكی نیه‌.

{هاوبەشبڕیاردەران دان بە پەروەردگارێتی خوای گەورەدا دەنێن} [ قُلْ لِمَنِ الْأَرْضُ وَمَنْ فِيهَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٨٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌م زه‌وییه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ تیایه‌تی و له‌سه‌رێتى موڵكی كێیه‌ پێم بڵێن ئه‌گه‌ر زانیاریتان هه‌یه‌ و ئه‌زانن؟

[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ قُلْ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (٨٥) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ كه‌ ئه‌مه‌ موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ خوایه‌كی ئه‌وه‌نده‌ به‌ده‌سه‌ڵات و تاك و ته‌نهایه‌ له‌ موڵكدا ئه‌ی بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و ئیمانی پێ ناهێنن و به‌ تاك و ته‌نها نایپه‌رستن؟

[ قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَاوَاتِ السَّبْعِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ (٨٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ په‌روه‌ردگاری هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌و په‌روه‌ردگاری عه‌رشی گه‌وره‌یه‌؟

[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: هه‌مووی موڵكی خوایه‌و خوای گه‌وره‌ په‌روه‌ردگارو خاوه‌نێتی [ قُلْ أَفَلَا تَتَّقُونَ (٨٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی بۆ ته‌قوای خوا ناكه‌ن و خۆتان له‌ ئاگری دۆزه‌خ ناپارێزن به‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێ بێنن و به‌تاك و ته‌نها بیپه‌رستن و شه‌ریكی بۆ دانه‌نێن؟

[ قُلْ مَنْ بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: موڵكی هه‌موو شتێك به‌ده‌ست كێیه‌و هه‌ڵسوكه‌وتى تیادا ده‌كات؟ [ وَهُوَ يُجِيرُ ] كه‌ په‌نای هه‌موو كه‌س و شتێك ئه‌دات [ وَلَا يُجَارُ عَلَيْهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر سزای كه‌سێك بدات كه‌س ناتوانێ په‌نای ئه‌و كه‌سه‌ بدات [ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (٨٨) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئه‌زانن.

[ سَيَقُولُونَ لِلَّهِ ] ئه‌ڵێن: موڵكی هه‌موو شتێك ته‌نها به‌ده‌ست خوایه‌ [ قُلْ فَأَنَّى تُسْحَرُونَ (٨٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌وه‌ چیتانه‌ ئه‌ڵێی سیحرو جادووتان لێكراوه‌، كه‌ هه‌موو ئه‌م شتانه‌ ده‌زانن ئه‌ى بۆ ئیمان ناهێنن؟

[ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِالْحَقِّ ] به‌ڵكو ئێمه‌ (لا إله إلا الله) و حه‌قمان بۆ هێناون [ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (٩٠) ] به‌ڵام ئه‌وان به‌ دڵنیایى درۆ ئه‌كه‌ن و درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵده‌به‌ستن كه‌ شه‌ریكى بۆ داده‌نێن.

[ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ ] خوای گه‌وره‌ منداڵی بۆ خۆی بڕیار نه‌داوه‌و پێویستی به‌ منداڵ نیه‌ [ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ ] وه‌ هیچ خوایه‌كیش له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا نیه‌و تاك و ته‌نهایه‌ [ إِذًا لَذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ ] ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ زاتی پیرۆزی الله خوایه‌كی تر هه‌بوایه‌ ئه‌و كاته‌ هه‌ر خوایه‌ك ئه‌ڕۆی ئه‌و شته‌ی كه‌ خۆی دروستی كردووه‌ خۆی ته‌سه‌ڕوفى تیا ئه‌كردو كێشه‌ ئه‌كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ [ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] وه‌ هه‌ندێكیان زاڵ ئه‌بوون به‌سه‌ر هه‌ندێكی تریاندا [ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (٩١) ] پاك و بێگه‌ردی و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌م وه‌سفانه‌ی كه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵى، وه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریك و منداڵی نیه‌.

[ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنی و ئاشكراكانه‌ و زانیاری به‌هه‌مووی هه‌یه‌ [ فَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٩٢) ] به‌رزی و بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و شیركه‌ی كه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ زۆر له‌وه‌ پاكتره‌.

[ قُلْ رَبِّ إِمَّا تُرِيَنِّي مَا يُوعَدُونَ (٩٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌وانی ئه‌كه‌ی كه‌ سزایان ئه‌ده‌ی ئه‌گه‌ر نیشانمت داو من ئاماده‌ بووم سزاى من مه‌ده‌.

[ رَبِّ فَلَا تَجْعَلْنِي فِي الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (٩٤) ] خوایه‌ ئه‌گه‌ر سزات بۆ سه‌ر ئه‌وان دابه‌زاند من له‌ناو سته‌مكاران و زاڵماندا مه‌هێله‌وه‌ با دوور بم لێیان و من ده‌ركه‌ له‌ناویان.

[ وَإِنَّا عَلَى أَنْ نُرِيَكَ مَا نَعِدُهُمْ لَقَادِرُونَ (٩٥) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ تۆی ئه‌ده‌ین سزاى ئه‌وان ئه‌ده‌ین و تواناو ده‌سه‌ڵاتمان هه‌یه‌ سزایان بده‌ین و نیشانتى بده‌ین.

{بە چاكە وەڵامی خراپە بدەنەوە} [ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ ] به‌ڵام تۆ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بده‌وه‌و لێیان ببووره‌ [ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ (٩٦) ] ئێمه‌ زاناترین به‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان چۆن وه‌سفی تۆ ئه‌كه‌ن و چی ئه‌ده‌نه‌ پاڵ تۆ.

[ وَقُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزَاتِ الشَّيَاطِينِ (٩٧) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من په‌نا ئه‌گرم به‌ تۆ له‌ وه‌سوه‌سه‌ی شه‌یتان.

[ وَأَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ (٩٨) ] وه‌ په‌نا ئه‌گرم به‌ تۆ خوایه‌ كه‌ شه‌یتانه‌كان ئاماده‌ بن.

{كافران داوای گەڕانەوە دەكەن بۆ دونیا!} [ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ ] تا یه‌كێك له‌وان له‌ كافران كاتێك كه‌ مردن بۆی دێت و ده‌مرێت [ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ (٩٩) ] ئه‌له‌و كاته‌ هاوار ئه‌كات ئه‌ی په‌روه‌ردگار بمگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا.

[ لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ ] به‌ڵكو له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌م كه‌ پێشتر نه‌مكردبوو (داوا ناكات بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دونیا تا رابوێرێت و تاوان بكات به‌ڵكو تا كرده‌وه‌ى چاك بكات، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ى له‌ ژیاندایه‌ با كرده‌وه‌ى چاك بكات پێش ئه‌وه‌ى بمرێت و داواى گه‌ڕانه‌وه‌ بكات و نه‌گه‌ڕێنرێته‌وه‌) [ كَلَّا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نه‌خێر گه‌ڕاندنه‌وه‌ بۆ دونیا نیه‌ [ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا ] ئه‌مه‌ ته‌نها قسه‌یه‌كه‌ ئه‌و ئه‌یڵێ [ وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٠٠) ] وه‌ له‌ پێش ئه‌مانه‌وه‌ ژیانی به‌رزه‌خ و ناو قه‌بر هه‌یه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت.

[ فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ ] كاتێك فوو ئه‌كرێت به‌ كه‌ڕه‌ناداو قیامه‌ت هه‌ڵئه‌سێ ئه‌و كاته‌ هیچ كه‌س فه‌خرو شانازی به‌ كه‌سوكارێوه‌ ناكات، یان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێت و هیچ نه‌سه‌بێك سوودی نیه‌ و نامێنێت ته‌نها نه‌سه‌بى پێغه‌مبه‌رى خوا نه‌بێت - صلی الله علیه وسلم - [ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ (١٠١) ] وه‌ كه‌س داوای هیچ شتێك له‌ كه‌س ناكات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌س نایپه‌رژێته‌ سه‌ر كه‌س.

[ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (١٠٢) ] جا هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی قورستر بێت له‌ تاى ته‌رازوى كرده‌وه‌ خراپه‌كانى ئه‌گه‌ر به‌یه‌ك حه‌سه‌نه‌و چاكه‌یش بێت ئه‌وا ئه‌و كه‌سانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفرازو ڕزگاربوون له‌ ئاگرى دۆزه‌خ و ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، (كه‌واته‌ كه‌س كرده‌وه‌ى چاكى لا كه‌م نه‌بێت، چونكه‌ له‌وانه‌یه‌ یه‌ك چاكه‌و یه‌ك حه‌سه‌نه‌ تاى ترازووى كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان قورستر بكات و رزگارمان بێت).

[ وَمَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك تای ته‌رازووی كرده‌وه‌ چاكه‌كانی سووكتر بێت له‌ تاى ته‌رازوى كرده‌وه‌ خراپه‌كانى [ فَأُولَئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خَالِدُونَ (١٠٣) ] ئه‌مانه‌ نه‌فسی خۆیان دۆڕاندووه‌و زه‌ره‌رمه‌ند بوونه‌و به‌ نه‌مری له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ده‌مێننه‌وه‌.

{حاڵی كافران لە ناو ئاگری دۆزەخدا} [ تَلْفَحُ وُجُوهَهُمُ النَّارُ ] ئاگر هه‌موو ده‌موچاو و ڕوویان دائه‌پۆشێ و ئه‌یگرێته‌وه‌ [ وَهُمْ فِيهَا كَالِحُونَ (١٠٤) ] وه‌ ئه‌وان تیایدا چاره‌یان گرژه‌و لێویان شۆڕ ئه‌بێته‌وه‌ له‌ ماندوو بوونداو ددانه‌كانیان ده‌رئه‌كه‌وێ.

[ أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ (١٠٥) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا من پێغه‌مبه‌رم بۆ نه‌ناردن و كتابم بۆ دانه‌به‌زاندن و ئایه‌ته‌كانی منتان به‌سه‌ردا نه‌خوێندرایه‌وه‌ به‌ڵام ئێوه‌ به‌درۆتان زانی.

[ قَالُوا رَبَّنَا غَلَبَتْ عَلَيْنَا شِقْوَتُنَا ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌واو ئاره‌زوو زاڵ بوو به‌سه‌رماندا ئه‌مه‌ ئێمه‌ی به‌دبه‌خت كرد [ وَكُنَّا قَوْمًا ضَالِّينَ (١٠٦) ] وه‌ ئێمه‌ به‌ڕاستی كه‌سانێكی گومڕا بووین.

[ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌مجاره‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خ ده‌رمان بكه‌ [ فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ (١٠٧) ] ئه‌گه‌ر جارێكی تر گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ كوفرو خراپه‌كاری ئه‌وا ئێمه‌ به‌ڕاستی سته‌مكارین.

[ قَالَ اخْسَئُوا فِيهَا وَلَا تُكَلِّمُونِ (١٠٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بێده‌نگ بن تیایداو هیچ قسه‌ مه‌كه‌ن چونكه‌ وه‌ڵامتان نادرێته‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دۆزه‌خییه‌كان بانگى مالیكى ده‌رگاوانى دۆزه‌خ ده‌كه‌ن، چل ساڵ وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ پاشان وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌و پێیان ده‌ڵێت ده‌رچوونتان نیه‌و بۆ هه‌میشه‌یى ده‌مێننه‌وه‌).

[ إِنَّهُ كَانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبَادِي يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ] له‌ دونیادا كۆمه‌ڵێك له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی من ئه‌یانووت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ ئیمانمان به‌ تۆ هێناوه‌ تۆ لێمان خۆشبه‌و ڕه‌حممان پێ بكه‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (١٠٩) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ ڕه‌حم و به‌زه‌یی به‌ باوه‌ڕداران ده‌كه‌یت.

[ فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا ] ئێوه‌ گاڵته‌تان به‌وان ئه‌كرد [ حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي ] تا زیكرو یادی منتان له‌بیر كرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر سه‌رقاڵی ئه‌وان بوون [ وَكُنْتُمْ مِنْهُمْ تَضْحَكُونَ (١١٠) ] وه‌ ئێوه‌ گاڵته‌تان به‌وان ئه‌كردو به‌وان پێ ئه‌كه‌نین له‌ دونیادا.

[ إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ (١١١) ] ئه‌مڕۆ من پاداشتی ئه‌وانم دایه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و ئارام گرتنه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئارامیان ئه‌گرت له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌وان ئێستا براوه‌ن و سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفرازن و له‌ به‌هه‌شتدان.

[ قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ (١١٢) ] خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئێوه‌ چه‌ند ساڵ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی ژیاون؟

[ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ] ئه‌ڵێن: خوایه‌ له‌ دونیا ته‌نها ڕۆژێك یان به‌شێك له‌ ڕۆژێك ژیاوین [ فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ (١١٣) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ توانای ژماردنیان هه‌یه‌ پرسیار له‌وانیش بكه.

[ قَالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا ] خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئێوه‌ له‌سه‌ر زه‌وی نه‌ژیاون ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ [ لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ (١١٤) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بزانن، واته‌: سه‌رقاڵ نه‌بوونه‌ به‌ عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى خواى گه‌وره‌و خۆتان بۆ ئه‌م ڕۆژه‌ ئاماده‌ نه‌كردووه‌و دونیاى فانیتان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر به‌هه‌شتى نه‌بڕاوه‌ى هه‌میشه‌یی.

[ أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ (١١٥) ] ئایا ئێوه‌ وا حساب ئه‌كه‌ن كه‌ ئێوه‌مان بێهوده‌ بۆ یارى و كات به‌سه‌ربردن دروست كردووه‌و ئێوه‌ ئیهمال كراون و پاداشت و لێپرسینه‌وه‌و سزا نیه‌و بۆ لای ئێمه‌ ناگه‌ڕێنه‌وه‌.

[ فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ] خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵندتره‌ له‌وه‌ی كاره‌كانى بۆ گاڵته‌و كات به‌سه‌ر بردن بێت [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ (١١٦) ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نهازاتی پیرۆزی الله نه‌بێ كه‌ په‌روه‌ردگاری عه‌رشی به‌ڕێزو جوانه‌.

{پاڕانەوەو پەرستنی جگە لە خوای گەورە بێ بەڵگەیە} [ وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌گه‌ڵ زاتی پیرۆزی الله دا خوایه‌كی تر بپه‌رستێ و له‌ خوایه‌كی تر بپاڕێته‌وه‌ ئه‌وه‌ هیچ به‌ڵگه‌ی پێ نیه‌ له‌و شته‌دا وه‌ ئیشه‌كه‌ی ئه‌ویش نابێته‌ به‌ڵگه‌ بۆ خه‌ڵكی تر [ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ ] وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سه‌ ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ لێی ئه‌پرسێته‌وه‌و سزای ئه‌دات [ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ (١١٧) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سه‌ كافرانه‌ سه‌ربه‌رزو سه‌رفراز ناكات.

[ وَقُلْ رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار لێم خۆشبه‌و تاوانه‌كانم داپۆشه‌، وه‌ ڕه‌حمم پێ بكه‌و له‌ داهاتوو له‌ تاوان بمپارێزه‌ [ وَأَنْتَ خَيْرُ الرَّاحِمِينَ (١١٨) ] وه‌ تۆ باشترین خوای كه‌ ڕه‌حم سۆزو به‌زه‌یی به‌ باوه‌ڕداران ئه‌كه‌یت، والله أعلم.

سووره‌تی (نور) (واته‌: رووناكى) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٦٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ سُورَةٌ أَنْزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا ] ئه‌م سووره‌ته‌ پیرۆزه‌مان دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ گرنگى و بایه‌خى پێ بده‌ن، وه‌ كار كردنمان پێویست كردووه‌ له‌سه‌رتان، یاخود حه‌ڵاڵ و حه‌رام و فه‌رمان و قه‌ده‌غه‌ كردن و سنوره‌كانمان تێدا دیارى كردووه‌ [ وَأَنْزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ ] وه‌ چه‌ند ئایه‌تێكی ڕوون و ئاشكرامان تیایدا دابه‌زاندووه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (١) ] به‌ڵكو ئێوه‌ بیربكه‌نه‌وه.

{سزای زیناكار پێش هاوسەرگیری} [ الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ] كچی زیناكار یان كوڕی زیناكار پێش ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌واجێكی شه‌رعی بكه‌ن ئه‌گه‌ر به‌ ویستی خۆیان زینایان كرد هه‌ر یه‌كێك له‌وانه‌ سه‌د جه‌ڵده‌و قامچیان لێ بده‌ن، وه‌ له‌سوننه‌تیشدا هاتووه‌ بۆ ماوه‌ى ساڵێك له‌و شوێنه‌ دوریان بخه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌ر خۆیان دانیان پێدا نا، یان چوار شایه‌ت هه‌بوو، یان كچه‌كه‌ حه‌ملى هه‌بوو [ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ ] وه‌ به‌زه‌یشتان پیادا نه‌یه‌ته‌وه‌ له‌ ئه‌نجامدان و جێبه‌جێ كردنی ئه‌م سنووره‌ی خوای گه‌وره‌ (به‌زه‌یى وا له‌ حاكم نه‌كات ئه‌م حوكمه‌ى خواى گه‌وره‌ جێ به‌جێ نه‌كات) [ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانتان به‌ خواو به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ [ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢) ] وه‌ با كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕدارانیش ئاماده‌ی ئه‌م سزایه‌ ببن وه‌ له‌ پێش چاوی خه‌ڵكی به‌ ئاشكرا جێبه‌جێ بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی ببێته‌ هۆكارێك بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكى له‌و تاوانه‌ دوور بكه‌وێته‌وه‌ ( به‌ یه‌ك كه‌س و سه‌روتر ده‌وترێت: طَائِفَة).

{دروست نیە داوێن پاك هاوسەرگیری لەگەڵ زیناكاردا بكات } [ الزَّانِي لَا يَنْكِحُ إِلَّا زَانِيَةً أَوْ مُشْرِكَةً وَالزَّانِيَةُ لَا يَنْكِحُهَا إِلَّا زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ ] (مرثد بن أبي مرثد) پیاوێك بوو دیلى موسڵمانانى له‌ مه‌ككه‌ رزگار ده‌كردو ده‌یهێنان بۆ مه‌دینه‌، ئافره‌تێكى داوێنپیس له‌ مه‌ككه‌ هه‌بوو ناوى (عه‌ناق) بوو هاوڕێى بوو، (مرثد) به‌ڵێنى به‌ دیلێك دابوو رزگارى بكات، ده‌ڵێت هاتم بۆ مه‌ككه‌ تا گه‌یشتمه‌ سێبه‌رى دیوارێك له‌ دیواره‌كانى مه‌ككه‌ له‌ شه‌وێكى مانگه‌شه‌ودا، (عه‌ناق) هات و سێبه‌ره‌كه‌مى بینى و ناسیمى وتى: (مرثد)ه‌؟ وتم: به‌ڵێ، وتى: به‌خێر بێیت وه‌ره‌ ئه‌مشه‌و لامان بمێنه‌وه‌، منیش وتم: ئه‌ى (عه‌ناق) خواى گه‌وره‌ زیناى حه‌رام كردووه‌، ئه‌ویش هاوارى كردو وتى: ئه‌ى خه‌ڵكینه‌ ئه‌م پیاوه‌ هاتووه‌ دیله‌كانتان ده‌بات، هه‌شت پیاو دوامكه‌وتن منیش رامكرد تا چوومه‌ ناو ئه‌شكه‌وتێكه‌وه‌ ئه‌وانیش چوونه‌ سه‌ره‌وه‌و میزیان كردوو میزه‌كه‌یان چووه‌ بان سه‌رم و خواى گه‌وره‌ كوێری كردن و منیان نه‌بینى، پاشان گه‌ڕانه‌وه‌و منیش گه‌ڕامه‌وه‌و دیله‌كه‌م هه‌ڵگرت هه‌رچه‌نده‌ زۆر قورس بوو كۆت و زنجیره‌كه‌م لێكرده‌وه‌و گه‌یاندمه‌ مه‌دینه‌، هاتم بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - (عه‌ناق) ماره‌ بكه‌م؟ وه‌ڵامى نه‌دامه‌وه‌ تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: ماره‌ى مه‌كه‌: پیاوى زیناكار هیچ كه‌سێك ناهێنێ مه‌گه‌ر ئافره‌تێكی زیناكار یاخود ئافره‌تێكی هاوبه‌شبڕیارده‌ر نه‌بێت، وه‌ ئافره‌تی زیناكاریش هیچ كه‌سێك نایهێنێ ته‌نها پیاوی زیناكار یان پیاوی موشریك نه‌بێت، (ئه‌مه‌ هاندانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌واج له‌گه‌ڵ زیناكاردا نه‌كرێ) [ وَحُرِّمَ ذَلِكَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ (٣) ] وه‌ زه‌واج كردن و هاوسه‌رگیری له‌گه‌ڵ زیناكاردا حه‌رام كراوه‌ له‌سه‌ر باوه‌ڕداران و نابێت هاوسه‌رگیریان له‌گه‌ڵدا بكرێت مه‌گه‌ر ته‌وبه‌یه‌كى راسته‌قینه‌ بكه‌ن.

{سزای ئەو كەسانەی ئافرەتی داوێن پاك تۆمەتبار دەكەن بە زینا (حد القذف)} [ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئافره‌تانی داوێن پاك تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا وه‌ چوار شایه‌تیان نیه‌، وه‌ ئافره‌تیش پیاوى داوێن پاك تۆمه‌تبار بكات به‌ زیناو چوا شایه‌ت نه‌بێت ئه‌وه‌ هه‌شتا جه‌ڵده‌و قامچیان لێ بده‌ن كه‌ ئه‌مه‌ حه‌دی (قه‌ذف)ی پێ ئه‌ووترێ [ وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا ] وه‌ بۆ هه‌میشه‌یش شایه‌تی له‌و كه‌سانه‌ قه‌بووڵ ناكرێت كه‌ خه‌ڵكی تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ چوار شایه‌تیان هه‌بێت [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٤) ] وه‌ ئه‌م كه‌سانه‌ له‌ فه‌رمان و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ده‌رچوونه‌.

[ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سانێك له‌ دوای ئه‌وه‌ ته‌وبه‌ بكه‌ن، وه‌ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌ی كردوویانه‌ چاكى بكه‌نه‌وه‌ [ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٥) ] ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌، واته‌: ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌و شایه‌تیان قه‌بوڵ ئه‌كرێ.

ئەو پیاوانەی هاوسەرەكانیان تۆمەتبار دەكەن بە زینا (اللِّعان) [ وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَاجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَدَاءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ ] (هیلالى كوڕى ئومه‌یه‌) له‌ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خێزانه‌كه‌ى خۆى تۆمه‌تبار كرد به‌ زینا كردن له‌گه‌ڵ (شه‌ریكى كوڕى سه‌حماء)، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: یان ده‌بێت چوار شایه‌ت بێنیت، یان قامچى له‌ پشتت ده‌ده‌م، ئه‌میش وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێمه‌ پیاوێك به‌سه‌ر خێزانه‌كه‌یه‌وه‌ ببینێت بڕوات شایه‌ت بێنێت؟! پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ر ده‌یفه‌رموو: ئه‌گه‌ر چوار شایه‌ت نه‌هێنیت جه‌ڵده‌ له‌ پشتت ده‌ده‌م، (هیلال) وتى: سوێند به‌و خوایه‌ى تۆى به‌حه‌ق ناردووه‌ من راستگۆم و به‌ دڵنیایى خواى گه‌وره‌ ئایه‌ت داده‌به‌زێنێت كه‌ پشتم بپارێزێت له‌ قامچى، یه‌كسه‌ر جبریل دابه‌زى و ئه‌م چوار ئایه‌ته‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زى و خوێندیه‌وه‌: وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خێزانه‌كانیان تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ زینایان كردووه‌ وه‌ چوار شایه‌تیشیان نیه‌ به‌ڵكو ته‌نها خۆیانن [ فَشَهَادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقِينَ (٦) ] ئه‌وه‌ له‌ جیاتى چوار شایه‌ته‌كه‌ پیاوه‌كه‌ چوار جار سوێند ئه‌خوات به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م ڕاستگۆیه‌ له‌م قسه‌یه‌ی كه‌ ئه‌یكات كه‌ به‌ خێزانه‌كه‌ی ئه‌ڵێ زینای كردووه‌.

[ وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ (٧) ] وه‌ پێنجه‌م جاریش ئه‌ڵێ: له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌م لێ بێت ئه‌گه‌ر درۆ بكه‌م و ئه‌م قسه‌یه‌م درۆ بێت، ئه‌گه‌ر ئافره‌ته‌كه‌ ئیقراری كردو دانى پیادا نا كه‌ زیناى كردووه‌و پیاوه‌كه‌ى راست ده‌كات ئه‌وه‌ حه‌دی خوای گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌كرێت و سزاى قیامه‌ت له‌سه‌ر ئافره‌ته‌كه‌ لائه‌چێت و ده‌بێته‌ كه‌فاره‌ت و سڕینه‌وه‌ى ئه‌و تاوانه‌، چونكه‌ سزاى دنیاو قیامه‌ت كۆ نابێته‌وه‌.

[ وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (٨) ] وه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ حه‌دو سنووره‌ی له‌سه‌ر لائه‌چێ و ڕه‌ت ئه‌كرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌میش چوار جار سوێند بخوات به‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ مێرده‌كه‌م درۆ ئه‌كات له‌و قسه‌و تۆمه‌ته‌ی كه‌ داوێتیه‌ پاڵم.

[ وَالْخَامِسَةَ أَنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَيْهَا إِنْ كَانَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٩) ] وه‌ پێنجه‌م جاریش ئه‌ڵێ: تووڕه‌بوون و غه‌زه‌بی خوای گه‌وره‌م له‌سه‌ر بێت ئه‌گه‌ر مێرده‌كه‌م له‌و شته‌دا ڕاست بكات، ئه‌مه‌ (مولاعه‌نه‌)ی پێ ئه‌ووترێ و له‌ دوای ئه‌وه‌ بۆ هه‌میشه‌یی له‌ یه‌كتری جیا ئه‌كرێنه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بانگى كردن و سوێندی دان و پێی فه‌رموون: خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت یه‌كێكتان درۆ ده‌كات ئایا ته‌وبه‌ ده‌كه‌ن؟ ئافره‌ته‌كه‌یان له‌ پێنجه‌م جاردا راگرت و وتیان ئه‌م سوێندانه‌ت به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌بێت، ئه‌ویش راوه‌ستا وایانزانى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌و په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام وتى: ئابڕوى كه‌سوكارم نابه‌م و سوێندى خوارد، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ته‌ماشا بكه‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌م ئافره‌ته‌ منداڵى بوو منداڵه‌كه‌ى چاو ره‌ش و سمت پڕ و قاچ گه‌وره‌و ئه‌ستور بوو ئه‌وه‌ منداڵى (شه‌ریكى كوڕى سه‌حماء)ه‌، دواتر منداڵى بوو به‌و شێوازه‌ بوو، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌گه‌ر ئایه‌ت دانه‌به‌زیایه‌ ئه‌وا سنورى خوام به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كرد.

[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ زۆرێك له‌ كاره‌كانتان قورس ده‌بوو له‌سه‌رتان [ وَأَنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ حَكِيمٌ (١٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ قه‌بوڵ ئه‌كات له‌ كه‌سێك كه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌، وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌.

{رووداوی بوهتان كردن بۆ عائیشەی دایكی باوەڕداران (حادثة الإفك)} [ إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕووداوی ئیفك و بوهتان هه‌ڵبه‌ستنیان بۆ (عائیشه‌)ى دایكی باوه‌ڕداران هه‌ڵبه‌ست، كه‌ له‌ (بوخاری و موسلیم و سونه‌نه‌كان)دا هاتووه‌ كه‌ ئه‌م ده‌ ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر پاكێتى (عائیشه‌) دابه‌زى، دوای ئه‌وه‌ی له‌ یه‌كێك له‌ غه‌زاكاندا دوا كه‌وت وه‌ (صه‌فوانی كوڕی موعه¬طه‌ل)یش دواكه‌وت پاشان (صه‌فوان) (عائیشه‌)ی له‌گه‌ڵ خۆیدا هێنایه‌وه‌ كه‌ مونافیقان بینیان هه‌ردووكیان به‌یه‌كه‌وه‌ دواكه‌وتوونه‌ بوهتانیان بۆ (عائیشه‌) كردو وتیان: له‌گه‌ڵ (صه‌فوان)دا زینای كردووه‌، جا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و بوهتانه‌یان كردو ئه‌و درۆیه‌یان هه‌ڵبه‌ست [ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ ] كۆمه‌ڵێك بوون له‌ ئێوه‌ كه‌ (حه‌سانی كوڕی ثابت و ميسطه¬حى كوڕی ئوثاثهو حه‌منه‌ی كچی جه‌حش) بوون و له‌مانه‌وه‌ بیسترا [ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ ] وا مه‌زانن كه‌ ئه‌مه‌ شه‌ڕو خراپه‌ بێت بۆ ئێوه‌ به‌ڵكو به‌هۆیه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتی زۆر وه‌رئه‌گرن [ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ] به‌ڵكو ئه‌مه‌ خێرو چاكه‌یه‌ بۆ ئێوه‌و به‌خێر به‌سه‌رتاندا ئه‌شكێته‌وه‌و پله‌تان به‌رز ده‌بێته‌وه‌و خواى گه‌وره‌ گرنگى و بایه‌خى به‌ (عائیشه‌) داو له‌سه‌رى هاته‌ وه‌ڵام و به‌رگرى لێكردو پاكێتى ده‌رخست و ئایه‌تى له‌سه‌ر نارده‌ خواره‌وه‌ [ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ ] وه‌ هه‌ر یه‌كێك له‌وانه‌ی كه‌ ئه‌و قسه‌یه‌ی كردووه‌ به‌شی خۆی تاوان هه‌ڵئه‌گرێ [ وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَهُ مِنْهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سه‌یشی كه‌ سه‌ره‌تا به‌ ئیشه‌كه‌ هه‌ڵساوه‌و سه‌رپه‌رشتی كرد كه‌ (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول)ى سه‌رۆكی مونافیقان بوو [ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١١) ] ئه‌مه‌ سزایه‌كی یه‌كجار گه‌وره‌ی هه‌یه‌ لای خوای گه‌وره‌، وه‌ سیانه‌كه‌ی تریش كه‌ لێیان بیسترا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كی هه‌شتا جه‌ڵده‌ی لێ دان.

{هەڵوێستی شەرعی مرۆڤی باوەڕدار} [ لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْرًا ] كاتێك كه‌ ئێوه‌ ئه‌م هه‌واڵه‌تان بیست باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت گومانی باشیان به‌خۆیان برد كه‌ له‌سه‌ر (ئه‌بو ئه‌یوبی ئه‌نصاری و ئوم ئه‌یوبی ئه‌نصاری) دابه‌زی كه‌ وتیان: ئه‌گه‌ر ئێمه‌ بووینایه‌ شتی وامان نه‌ئه‌كرد ئه‌ی ئیتر چۆن (عائیشه‌ و صه‌فوان) ئه‌یكه‌ن [ وَقَالُوا هَذَا إِفْكٌ مُبِينٌ (١٢) ] وه‌ وتیان: ئه‌مه‌ درۆ هه‌ڵبه‌ستنێكی زۆر ئاشكرایه‌ چونكه‌ (ئوم ئه‌یوب) وتی: عائیشه‌ له‌ من باشتره‌، وه‌ (ئه‌بو ئه‌یوب)یش وتی: (صه‌فوان) له‌ من باشتره‌.

[ لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ ] ئه‌ى ئه‌گه‌ر راست ده‌كه‌ن بۆ چوار شایه‌تیان نه‌هێنا [ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر چوار شایه‌ت بێنن ئه‌وه‌ سنوور به‌سه‌ر ئه‌و دووانه‌دا جێبه‌جێ ئه‌كرێ، به‌ڵام كه‌ چوار شایه‌تیان نه‌بوو . [ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ (١٣) ] ئه‌وا ئه‌م كه‌سانه‌ كه‌ بوهتانه‌كه‌یان كردووه‌ لای خوای گه‌وره‌ درۆزنن.

[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت (ئه‌وانه‌ى سه‌باره‌ت به‌ عائیشه‌ قسه‌یان كرد) [ لَمَسَّكُمْ فِي مَا أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذَابٌ عَظِيمٌ (١٤) ] له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ كردتان و تیایدا ڕۆچوون ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌دان به‌ڵام به‌ڕه‌حم فه‌زڵ و میهره‌بانی خوای گه‌وره‌ سزای نه‌دان (مه‌به‌ست پێى سێ كه‌سه‌كه‌یه‌ كه‌ صه‌حابه‌ بوون نه‌ك عبدالله¬ى كوڕى سه‌لول).

[ إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ ] یه‌ك له‌ یه‌كتری ئه‌بیستن به‌ زمان ئه‌م شته‌ ئه‌ڵێن [ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ ] به‌ زمان ئه‌م قسه‌یه‌ بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ زانیاریه‌كتان هه‌بێت [ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا ] وه‌ وا ئه‌زانن شتێكی زۆر سووك و ئاسانه‌و تووشی تاوان نابن [ وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ (١٥) ] به‌ڵام له‌ كاتێكدا لای خوای گه‌وره‌ تاوانێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌و سزاكه‌ی گه‌وره‌یه‌ (ئه‌گه‌ر خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌بوایه‌ هه‌ر لاى خواى گه‌وره‌ ئاسان نه‌ده‌بوو ئه‌ى ئیتر چۆن ئاسان ده‌بێت كه‌ بوهتان بۆ خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن!؟).

{خوای گەورە پاكێتی عائیشە دەردەخات} [ وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا ] هه‌ر سه‌ره‌تا كه‌ بیستتان ئه‌بوایه‌ بتانوتایه‌ بۆمان نیه‌ ئێمه‌ له‌م بابه‌ته‌دا قسه‌ بكه‌ین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چوار شایه‌تمان نیه‌ [ سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ (١٦) ] وه‌ ئه‌بوایه‌ بتانوتایه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌مه‌ بوهتانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌ كه‌ كراوه‌ بۆ عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت).

[ يَعِظُكُمُ اللَّهُ أَنْ تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَدًا ] خوای گه‌وره‌ ئامۆژگاریتان ئه‌كات و حه‌رامی ئه‌كات له‌سه‌رتان بۆ هه‌میشه‌یی بۆ شتی وا مه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ [ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ن.

[ وَيُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (١٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێیان خۆشه‌ زیناو فاحیشه‌ له‌ ناو باوه‌ڕداراندا بڵاو بێته‌وه‌ [ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌وه‌ی سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ئه‌كرێ، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (١٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خۆی باشتر ئه‌زانێ وه‌ ئێوه‌ نازانن.

[ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر دیسان فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دان [ وَأَنَّ اللَّهَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (٢٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ شوێنی هه‌نگاو و نه‌خشه‌و پیلان و رێچكه‌و كرده‌وه‌ى شه‌یتان مه‌كه‌ون [ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ] چونكه‌ هه‌ر كه‌سێك شوێن هه‌نگاو و گومان و پیلان و رێچكه‌ى شه‌یتان بكه‌وێت ئه‌وا به‌ دڵنیایى شه‌یتان فه‌رمان ئه‌كات به‌ به‌دڕه‌وشتی و خراپه‌كاری و تاوان [ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ ] وه‌ دیسان ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌، [ مَا زَكَى مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا ] ئه‌وا هه‌رگیز هیچ كه‌سێكی له‌ ئێوه‌ پاك نه‌ئه‌كرده‌وه‌ له‌ تاوان [ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر كه‌سێك پاك بكاته‌وه‌ له‌ تاوان پاكی ئه‌كاته‌وه‌ به‌ فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خۆی [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٢١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌و هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ وه‌ زۆر زانایه‌.

{لێبووردن‌و لێخۆشبوون لە تاوانبار} [ وَلَا يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ أَنْ يُؤْتُوا أُولِي الْقُرْبَى ] (ئه‌بوبه‌كری صدیق) (خوای لێ ڕازی بێت) سوێندی خوارد كه‌ چیتر خێر به‌ (ميسطه¬حى كوڕی ئوثاثه) نه‌كات كه‌ بوهتانی بۆ (عائیشه‌)ی كچی كرد، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى له‌سه‌رى دابه‌زاندو فه‌رمووی: با ئه‌وانه‌ی خاوه‌ن فه‌زڵ و چاكه‌ن وه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندن با سوێند نه‌خۆن كه‌ خێر به‌ فه‌قیرو هه‌ژاران و خزمی خۆیان نه‌كه‌ن و پێیان نه‌به‌خشن كه‌ (ميسطه¬ح) پورزاى (ئه‌بوبه‌كر) بوو [ وَالْمَسَاكِينَ ] وه‌ فه‌قیریش بوو [ وَالْمُهَاجِرِينَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ كۆچكه‌ریش بوو له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ [ وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا ] با لێبوورده‌و لێخۆشبوو بن له‌و شته‌ی كه‌ ئه‌وان كردوویانه‌ ئێوه‌ لێیان ببورن و چاوپۆشیان لێ بكه‌ن [ أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ ] ئایا ئێوه‌ پێتان خۆش نیه‌ خوای گه‌وره‌ لێتان خۆش بێت؟ واته‌: ئه‌گه‌ر له‌ خه‌ڵك خۆشبی خوای گه‌وره‌ لێت خۆش ئه‌بێ، (ئه‌بوبه‌كر) (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی: به‌ڵێ سوێند به‌خوا پێم خۆشه‌ خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبێ، ده‌ستی كرده‌وه‌ به‌ خێر كردن به‌ (ميسطه¬ح) و فه‌رمووى: سوێند به‌ خوا هه‌گیز بێبه‌شى ناكه‌م له‌ خێرو به‌خشین و یارمه‌تیدان [ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٢٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئافره‌تانی داوێن پاكی بێئاگا له‌ تاوان و باوه‌ڕدار تۆمه‌تبار ئه‌كه‌ن به‌ زینا كردن وه‌كو (عائیشه‌)یان تۆمه‌تبار كرد (خوا لێی ڕازی بێت) كه‌ مه‌به‌ست پێی (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕى سه‌لول) و هه‌ندێكی تر له‌ مونافیقانه‌ به‌دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ له‌عنه‌تی خوای گه‌وره‌یان لێكراوه‌ له‌ دونیا كه‌ دوور ئه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (٢٣) ] وه‌ سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌یش له‌سه‌ر (عائیشه‌) دابه‌زى، به‌ڵام حوكمه‌كه‌ى گشتیه‌ (زانایان كۆده‌نگن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ پاش ئه‌م ئایه‌تانه‌ هه‌ركه‌سێك (عائیشه‌) تۆمه‌تبار بكات به‌ زینا ئه‌وا كافره‌ چونكه‌ باوه‌ڕى به‌م ئایه‌تانه‌ نیه‌).

[ يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٤) ] له‌ ڕۆژێكدا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ زمان و ده‌ست و قاچیان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن به‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامیان داون.

[ يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّهُ دِينَهُمُ الْحَقَّ ] ئه‌ له‌و ڕۆژه‌دا خوای گه‌وره‌ لێپرسینه‌وه‌ى حه‌ق و ته‌واویان له‌گه‌ڵدا ده‌كات [ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ (٢٥) ] وه‌ ئه‌زانن و ئه‌گه‌نه‌ یه‌قین كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌قێكی ئاشكرایه‌ له‌ زات و سیفات و كرداریدا، وه‌ له‌ به‌ڵێن و هه‌ڕه‌شه‌و لێپرسینه‌وه‌یدا.

[ الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ ] ئافره‌تانی داوێن پیس بۆ پیاوانی داوێن پیسن [ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ ] وه‌ پیاوانی داوێن پیس بۆ ئافره‌تانی داوێن پیسن [ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ ] وه‌ ئافره‌تانی داوێن پاك و پاك بۆ پیاوانی داوێن پاك و پاكن [ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ ] وه‌ پیاوانی پاك و داوێن پاك بۆ ئافره‌تانی پاك و داوێن پاكن كه‌ مه‌به‌ست پێی (عائیشه‌)یه‌ كه‌ داوێن پاكه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، چۆن خوای گه‌وره‌ ڕازی ئه‌بێ ئافره‌تێكی زیناكار بۆ پاكترین كه‌س بێت؟! نه‌خێر ئافره‌تی پاك بۆ پیاوی پاكه‌ [ أُولَئِكَ مُبَرَّءُونَ مِمَّا يَقُولُونَ ] ئا ئه‌مانه‌ی كه‌ ئێوه‌ تۆمه‌تتان دایه‌ پاڵیان ئه‌مانه‌ پاكن، ئه‌مه‌ به‌ڕائه‌ت و پاكێتى و بێتاوانی (عائیشه‌) بوو [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٢٦) ] ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌، وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ڕزق و ڕۆزی به‌هه‌شتیان بۆ هه‌یه‌ (ئه‌مه‌یش موژده‌دانه‌ به‌ عائیشه‌ به‌به‌هه‌شت وه‌ خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌هه‌شتدا).

{ئادابی سەردانی كردن} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ] ئافره‌تێكى ئه‌نصارى وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - من له‌ ماڵه‌وه‌ جارى وا هه‌یه‌ به‌ شێوازێكم كه‌ حه‌ز ناكه‌م كه‌س بمبینێت نه‌ باوكم نه‌ منداڵه‌كانم، وه‌ به‌رده‌وام كه‌سوكارم دێنه‌ ژووره‌وه‌ منیش به‌و شێوازه‌م كه‌ پێم خۆش نیه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ مه‌چنه‌ ماڵی جگه‌ له‌ خۆتان تا ئیزن وه‌رنه‌گرن و سه‌لام له‌ كه‌سوكاره‌كه‌ی نه‌كه‌ن (ئیزن وه‌رگرتن و له‌ ده‌رگا دان سێ جاره‌ ئه‌گه‌ر وه‌ڵامیان نه‌دایه‌وه‌ بگه‌ڕێره‌وه‌، وه‌ ده‌بێت له‌ به‌رامبه‌ر ده‌رگاكه‌ رانه‌وه‌ستیت به‌ڵكو له‌ لاى راست یان چه‌پ راوه‌ستیت، وه‌ پێویسته‌ وتیان كێیه‌؟ ناوى خۆت بڵێیت تا بتناسن) [ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ (٢٧) ] ئه‌م ئیزن وه‌رگرتن و له‌ ده‌رگا دانه‌ بۆ ئێوه‌ باشتره‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن.

[ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِيهَا أَحَدًا فَلَا تَدْخُلُوهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌ستان نه‌بینی له‌و ماڵه‌دا له‌ خۆتانه‌وه‌ مه‌چنه‌ ژووره‌وه‌ [ حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ ] تا ئیزنتان پێ ئه‌درێت و فه‌رمووتان لێ ئه‌كرێ [ وَإِنْ قِيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێتان وترا بگه‌ڕێنه‌وه‌ ئه‌وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌و به‌لاتانه‌وه‌ ئاسایی بێت (قه‌تاده‌) ده‌فه‌رمێت: (هاوه‌ڵێكى موهاجیر ده‌فه‌رمێت: هه‌موو ته‌مه‌نم به‌ دواى جێبه‌جێ كردنى ئه‌م ئایه‌ته‌ گه‌ڕام ده‌ستم نه‌كه‌وت كه‌ ئیزن وه‌ربگرم و پێم بڵێن بگه‌ڕێره‌وه‌ تا بگه‌ڕێمه‌وه‌و فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ جێبه‌جێ بكه‌م) [ هُوَ أَزْكَى لَكُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ ئێوه‌ باشترو پاكتره‌ [ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ (٢٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه.

[ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ ] به‌ڵام ئاساییه‌و تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر بچنه‌ ماڵێكه‌وه‌ كه‌ ماڵی تایبه‌ت نه‌بێت و گشتى بێت وه‌كو فندق و بازاڕو دوكانه‌كان [ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ ] كه‌ ئیشتان تیایدا هه‌بێ ئه‌مه‌ پێویست به‌ ئیزن ناكات [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ (٢٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن و ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌یشارنه‌وه‌.

{خۆپاراستن لە تێڕوانینی حەرام} [ قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ پیاوانی باوه‌ڕداران بڵێ: با چاوی خۆیان بپارێزن له‌ تێڕوانینی حه‌رام (چونكه‌ زیناى چاو بریتییه‌ له‌ تێڕوانینى حه‌رام) [ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ] وه‌ دامێنی خۆیان بپارێزن له‌ زینا، وه‌ له‌وه‌ى كه‌ كه‌س نه‌یبینێت [ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ ] ئه‌مه‌ بۆ دڵ و ده‌رون و دینیان پاكتره‌ (ئه‌وه‌ى چاوى بپارێزێت له‌ تێڕوانینى حه‌رام خواى گه‌وره‌ روناكى به‌ بینایی ده‌به‌خشێت و دڵى پاراو ده‌كات، وه‌ تێڕوانینى حه‌رام تیرێكى ژه‌هراویه‌ بۆ دڵ) [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٣٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن.

[ وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ ئافره‌تانی باوه‌ڕداریش بڵێ: با چاوی خۆیان بپۆشن له‌ تێڕوانینی پیاوانی نامه‌حره‌م [ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ ] وه‌ با دامێنی خۆیان بپارێزن له‌ زینا، وه‌ له‌وه‌ى كه‌ كه‌س نه‌یبینێت {دەرنەخستنی جوانی ئافرەت} [ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا ] وه‌ با جوانی خۆیان، یان بازن و گواره‌و ملوانكه‌و خه‌ڵخاڵ و خشڵی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ خۆی ده‌ركه‌وتووه‌، ئه‌وه‌ی ده‌ركه‌وتووه‌ خیلافى له‌سه‌ره‌ (ئیبنو مه‌سعود) ده‌فه‌رمێت: مه‌به‌ست پێی جلوبه‌رگه‌، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: مه‌به‌ست پێی ده‌موچاو و هه‌ردوو ده‌سته‌ [ وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ] وه‌ با پێچه‌كانیان یان له‌چكه‌كانیان شۆڕبێته‌وه‌و بیده‌ن به‌سه‌ر سینگیاندا و نه‌بینرێت، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: ره‌حمه‌تى خوا له‌ ئافره‌تانى كۆچكه‌ر بێت كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى كراسه‌كانیان دڕاندو خۆیان پێ داپۆشى (با پێچه‌وانه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى بكه‌ن چونكه‌ ئه‌وان سه‌رو مل و سینگیان ده‌رده‌خست، خواى گه‌وره‌ فه‌رمانى كرد به‌ ئافره‌تانى باوه‌ڕدار به‌ خۆداپۆشینیان و خۆ نه‌چواندنیان به‌ ئافره‌تانى بێباوه‌ڕ، كه‌واته‌ سفورى و خۆدانه‌پۆشین پیشه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى و دواكه‌وتوویى بووه‌ نه‌ك خۆداپۆشین و باڵاپۆشى) {دەرخستنی جوانی ئافرەت بۆ كێ‌ دروستە؟} [ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ ] وه‌ با جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن ته‌نها بۆ مێرده‌كانی خۆیان نه‌بێ [ أَوْ آبَائِهِنَّ ] یان بۆ باوكیان نه‌بێت [ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ ] یان بۆ باوكی مێرده‌كانیان (غه‌زوریان) نه‌بێت [ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ ] یان بۆ كوڕه‌كانی خۆیان یان كوڕی كوڕیان [ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ ] یان كوڕی مێردیان [ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ ] یان بۆ برایان [ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ ] یان بۆ برازایان [ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ ] یان بۆ خوشكه‌زایان (كوڕی خوشكیان) ئه‌مانه‌ مه‌حره‌من [ أَوْ نِسَائِهِنَّ ] یاخود ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ خزمه‌تیان ئه‌كه‌ن له‌ ماڵه‌وه‌، یان بۆ ئافره‌تى موسڵمان [ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ ] یاخود ئه‌و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ ] یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ تابیعی ماڵه‌وه‌ن وه‌كو خزمه‌تكارو كرێكارو ئه‌وانه‌ كه‌ عه‌قڵیان سوكه‌و كاریان به‌ ئافره‌ت نیه‌و ئاره‌زوویان ناكه‌ن [ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ ] یاخود منداڵێك كه‌ هێشتا منداڵه‌و عه‌وره‌تی ئافره‌ت نابینێ واته‌ بالغ نه‌بووه‌و ئاوڕ به‌لای ئه‌و شتانه‌دا ناداته‌وه‌و نایزانێت و عه‌قڵى پێ ناشكێت [ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ ] وه‌ با پێیان نه‌ده‌ن به‌ زه‌ویداو ئه‌وه‌ی كه‌ شاردوویانه‌ته‌وه‌ له‌ ده‌نگی خه‌ڵخاڵه‌كه‌یان یان ده‌نگی پێڵاوه‌كه‌یان با ده‌رنه‌كه‌وێت و سه‌ره‌نجى پیاو رانه‌كێشن، وه‌ بۆن له‌خۆدانیش ده‌گرێته‌وه‌ له‌ كاتى چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ماڵ (كه‌ ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌فامى وابوونه‌و پیشه‌ى ئه‌وان بووه‌) [ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ (٣١) ] وه‌ ئێوه‌ هه‌ر هه‌مووتان ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌وبه‌ بكه‌ن و بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ڵكو سه‌ركه‌وتوو و سه‌رفراز بن (ئه‌م ره‌وشت و ئاكاره‌ جوانانه‌ په‌یڕه‌و بكه‌ن و واز له‌ ره‌وشتى سه‌رده‌مى نه‌فامى بێن).

[ وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ ] (الْأَيَامَى) واته‌: پیاوى بێ ژن و ئافره‌تى بێ مێرد، ئیتر ئه‌گه‌ر كچ بێت یان بێوه‌ژن، واته‌: هاوسه‌رگیری بكه‌ن له‌ به‌نده‌ چاكه‌كانتان یان له‌ كه‌نیزه‌كانتان (ئه‌مه‌ فه‌رمان كردنه‌ به‌ هاوسه‌رگیرى كردن، وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌ زانایان ده‌فه‌رموون واجبه‌ له‌سه‌ر كه‌سێك كه‌ تواناى هه‌بێت) [ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] ئه‌گه‌ر فه‌قیرو هه‌ژاریش بن له‌ ترسی ئه‌وه‌ هاوسه‌رگیری دوا مه‌خه‌ن خوای گه‌وره‌ به‌فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی ده‌وڵه‌مه‌ندتان ئه‌كات (ئه‌مه‌یش به‌ڵێندانه‌ به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندى به‌ كه‌سێك كه‌ هاوسه‌رگیرى بكات و مه‌به‌ستى خۆپاراستن بێت له‌ تاوان، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: سێ كه‌س هه‌ن خواى گه‌وره‌ به‌ حه‌قى داناوه‌ له‌سه‌ر خۆى كه‌ یارمه‌تیان بدات، یه‌كێك له‌وانه‌: كه‌سێكه‌ كه‌ ژن بێنێت به‌ مه‌به‌ستى داوێن پاكى و خۆپاراستن له‌ تاوان) [ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (٣٢) ] وه‌ فه‌زڵ و ره‌حمه‌ت و چاكه‌ى خوای گه‌وره‌ زۆر فراوانه‌ هه‌موو كه‌سێكى گرتۆته‌وه‌، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئێوه‌.

[ وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ توانای هاوسه‌رگیریان نیه‌ با دامێنی خۆیان بپارێزن و داوێن پاك بن (به‌رۆژوو بن) تا خوای گه‌وره‌ ڕزقیان ئه‌دات و ده‌وڵه‌مه‌ندیان ئه‌كات به‌ فه‌زڵ و ڕه‌حمه‌تی خۆی و به‌هۆیه‌وه‌ بتوانن هاوسه‌رگیری بكه‌ن [ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ كۆیله‌ن وه‌ گه‌وره‌كانیان داوای بڕێك پاره‌یان لێ ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ ئازادیان بكه‌ن ئه‌گه‌ر خێرو راستگۆیی و ئه‌مانه‌ت و تواناى كاسپى و پیشه‌تان تیایاندا بینی ئه‌وه‌ (موكاته‌به‌یان) بكه‌ن، واته‌: به‌ڵێننامه‌ى ئازاد كردنیان له‌گه‌ڵدا واژوو بكه‌ن و دوای ئه‌وه‌ ئازادیان بكه‌ن [ وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ ] وه‌ له‌و ماڵه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون ئێوه‌ یارمه‌تیان بده‌ن بۆ ئازاد كردنی خۆیان و له‌ به‌شێكى خۆش ببن، یان زه‌كاتیان پێ بده‌ن بۆ ئازاد كردنى خۆیان [ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ ئه‌و كچ و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ لاتانه‌ زۆریان لێ مه‌كه‌ن له‌سه‌ر داوێن پیسی كاتێك كه‌ خۆیان داوێن پاكیان ئه‌وێت و ئه‌وه‌یان هه‌ڵبژاردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌هۆی ئه‌و زینایه‌وه‌ هه‌ندێك پاره‌تان ده‌ست بكه‌وێت، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (عبدالله¬ی كوڕی ئوبه‌ی كوڕی سه‌لول) دابه‌زى كه‌ چه‌ند كه‌نیزه‌كێكی هه‌بوو به‌ زۆر زینای پێ ئه‌كردن بۆ ئه‌وه‌ی كرێكه‌ی بخوات، ئه‌وانیش هاتن بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - گله‌ییان كرد خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند [ وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٣٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش زۆریان لێ بكات و به‌ زۆر زینایان پێ بكات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ پاش ئه‌و زۆر لێكردنه‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر به‌و ئافره‌تانه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی تواناو ده‌سه‌ڵاتیان نه‌بووه‌.

[ وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تی ڕوون و ئاشكرامان بۆ دابه‌زاندوون [ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ ] وه‌ نموونه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ پێش ئێوه‌دا ڕۆیشتوونه‌ له‌ ئوممه‌تانی پێشتر كه‌ سه‌رپێچیان كردووه‌ خواى گه‌وره‌ چۆن سزای داون [ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ (٣٤) ] ئه‌مه‌ هه‌مووی په‌ندو ئامۆژگاریه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن تا سوودی لێ ببینن.

[ اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ نووری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ و به‌ نوورى خوا روناك بوونه‌ته‌وه‌و به‌و نووره‌ هیدایه‌تى ئه‌هلى ئاسمانه‌كان و زه‌وى ده‌دات [ مَثَلُ نُورِهِ ] نموونه‌ی نوورو هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌یخاته‌ دڵی باوه‌ڕداره‌وه‌، یان نمونه‌ى نوورى باوه‌ڕدار كه‌ له‌ دڵیدایه‌ [ كَمِشْكَاةٍ ] وه‌كو تاقێك وایه‌ له‌ ناو دیوارێكدا كاتێك كه‌ تیشكی به‌ر ئه‌كه‌وێت [ فِيهَا مِصْبَاحٌ ] له‌و تاقه‌یشدا چرایه‌ك هه‌یه‌ [ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ ] وه‌ چراكه‌یش بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر گه‌شاوه‌ بێت له‌ناو شووشه‌دایه‌ [ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ ] شووشه‌كه‌یش وه‌كو ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شاوه‌و پڕشنگدار وایه‌ [ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ ] كه‌ داگیرسێنرابێت له‌ دارێكی پیرۆز كه‌ زه‌یتی زه‌یتونه‌ [ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ ] نه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌ سه‌ره‌تاى رۆژ خۆر نه‌یگاتێ، وه‌ نه‌ له‌ ڕۆژئاوایه‌ له‌ خۆرئاوا بووندا خۆر نه‌یگاتێ، به‌ڵكو له‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌یه‌و له‌ خۆرهه‌ڵاتن تا خۆرئاوابوون خۆر لێى ئه‌دات بۆ ئه‌وه‌ی جوانتر ئه‌و چرایه‌ گه‌شاوه‌یی و ڕووناكیه‌كه‌ی ده‌ركه‌وێت [ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ ] ئه‌و زه‌یته‌ی ئه‌وه‌نده‌ پاك و چاكه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی ئاگری به‌ركه‌وێ نزیكه‌ خۆی بگه‌شێته‌وه‌ دڵی ئیمانداریش به‌و شێوازه‌یه‌ [ نُورٌ عَلَى نُورٍ ] ڕووناكی له‌سه‌ر ڕووناكی، چراكه‌ ڕووناكه‌و شووشه‌كه‌ ڕووناكه‌و له‌ تاقه‌كه‌دایه‌و خۆر لێی ئه‌دات و به‌ زه‌یتی زه‌یتونه‌ [ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ش ویستی لێ بێت هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات بۆ نوورى خۆى كه‌ شایانى بێت [ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ نموونه‌ بۆ خه‌ڵكی ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌كه‌ بۆ دڵی باوه‌ڕدار ئاوا پاك و ڕووناكه‌ به‌ ئیمان و قورئان و هیدایه‌ت [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٣٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌هه‌موو شتێك.

{بە بەرز راگرتنی مزگەوتەكان} [ فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ ] له‌ ماڵانێك كه‌ مزگه‌وته‌كانى ماڵی خواى گه‌وره‌ن، خوای گه‌وره‌ ئیزنی داوه‌و فه‌رمانى كردووه‌ كه‌ به‌رزو بڵند بێت و قسه‌و كرده‌وه‌ى ناشیاو و كڕین و فرۆشتن و بانگ كردن بۆ شتى ون بووى تێدا نه‌كرێت، یاخود دروست كردنه‌كه‌ی به‌رزو بڵند بگیرێ له‌ پیسی و پاك رابگیرێت و بۆنخۆش بكرێت [ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ ] وه‌ ناوی خوای گه‌وره‌ی تیا بهێنرێت به‌ بانگدان و نوێژ كردن و زیكرو قورئان خوێندن [ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ (٣٦) ] سه‌ره‌تای ڕۆژو كۆتایی ڕۆژ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ی تیادا بكرێت وه‌ نوێژی تیادا بكرێ و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ی تیادا بكرێ.

[ رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ ] پیاوانێكى هیممه‌ت به‌رزن كه‌ بازرگانی و كڕین و فرۆشتن سه‌رقاڵ و بێئاگایان ناكات له‌ زیكری خوای گه‌وره‌ و نوێژ كردن و زه‌كاتدان و هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، (عبدالله¬ى كوڕى عومه‌ر) له‌ بازاڕ بوو بانگدرا بۆ نوێژ خه‌ڵكى دوكانه‌كانیان داخست و چوون بۆ مزگه‌وت، فه‌رمووى: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌م كه‌سانه‌ دابه‌زیووه‌ [ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ (٣٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ڕۆژێك ئه‌ترسێن كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ كه‌ دڵ و چاوه‌كان تیایدا ئه‌مدیو و ئه‌مدیو ئه‌كرێت و وه‌رئه‌گێڕدرێت له‌ ترسى سه‌ختى رۆژگاره‌كه‌.

[ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا ] تا خوای گه‌وره‌ به‌ باشترین شێواز پاداشتی كرده‌وه‌كانیان بداته‌وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ دونیا كردوویانه‌ یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر [ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] به‌ڵكو له‌وه‌ش زیاتر خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی خۆی ئه‌ڕژێنێ به‌سه‌ریانداو پاداشتیان ئه‌داته‌وه‌ [ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٣٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش ڕزق و ڕۆزی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت به‌بێ حساب و ژماره‌و له‌ ژماره‌ نایات.

{نمونه‌وه‌ی كرده‌وه‌ی كافران} [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ كَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ كرده‌وه‌كانیان وه‌كو سه‌رابێك وایه‌ له‌ شوێنێكی فراوانى ته‌خت و رێكدا كاتێك له‌ دووره‌وه‌ كه‌سێكى تینوو سه‌یرى ئه‌كات وا ئه‌زانێت ئاوه‌ [ حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئًا ] كاتێك كه‌ دێته‌ سه‌ری هیچ شتێك نابینێ ئه‌وه‌ سه‌رابی پێ ئه‌ووترێ، كافریش وایه‌ ئه‌گه‌ر له‌ دونیاش كرده‌وه‌ی چاك بكات له‌ قیامه‌ت ئه‌جرو پاداشت نابینێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای نه‌كردووه‌ [ وَوَجَدَ اللَّهَ عِنْدَهُ فَوَفَّاهُ حِسَابَهُ ] وه‌ ئه‌بینێ خوای گه‌وره‌ له‌وێوه‌ حسابی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات به‌ڵام سوودی پێ ناگه‌یه‌نێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌یكردووه‌و ئه‌نجامی نه‌داوه‌ [ وَاللَّهُ سَرِيعُ الْحِسَابِ (٣٩) ] وه‌ لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌.

[ أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ ] یاخود كرده‌وه‌ی كافران وه‌كو تاریكییه‌ك وایه‌ له‌ ده‌ریایه‌كی قوولدا بێت، ده‌ریا خۆی تاریكه‌ له‌ شه‌ویشدا بێت وه‌ ده‌ریاكه‌ش قول بێت ئه‌مه‌ نموونه‌یه‌ بۆ كافران [ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ ] شه‌پۆل ئه‌دا به‌سه‌ر شه‌پۆلدا ئه‌وه‌نده‌ی تر تاریكی ئه‌كات [ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ] وه‌ له‌سه‌رووی شه‌پۆله‌ ئاوه‌كانیشه‌وه‌ هه‌ور هه‌یه‌ كه‌ نایه‌لێ ڕووناكی ئه‌ستێره‌كان ده‌ربكه‌وێ ئه‌وه‌نده‌ی تر تاریكی كردووه‌ [ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ ] تاریكی هه‌ندێكی له‌سه‌ر هه‌ندێكی تره‌، تاریكی له‌سه‌ر تاریكی، تاریكی نه‌زانى و گومان و دوودڵی و خراپه‌كاری [ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ] ئه‌م كه‌سه‌ كه‌ له‌و تاریكیه‌دا ئه‌گه‌ر ده‌ستیشی ده‌ربكات هیچ شتێك نابینێت و هیچ سوودێكی بۆی نیه‌ [ وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ نووری پێ نه‌به‌خشێ و هیدایه‌تی نه‌دات [ فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ (٤٠) ] ئه‌وه‌ هیچ نوورو ڕووناكیه‌كی نیه‌، ئه‌مه‌ دڵی كافره‌ به‌و شێوازه‌ تاریكه‌ به‌ پێچه‌وانه‌ی دڵی باوه‌ڕدار كه‌ له‌ ئایه‌ته‌كه‌ی پێشتر باس كرا.

{ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ عیباده‌تی خوا ده‌كه‌ن} [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئایا نابینی هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ له‌ فریشته‌و مرۆڤ و جن و گیانله‌به‌رو بێگیان هه‌موویان ته‌سبیحات و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ ] وه‌ باڵنده‌كانیش كه‌ باڵه‌كانیان ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ ئاسماندا له‌و كاته‌دا ئه‌وانیش ته‌سبیحات و عیباده‌تى خواى گه‌وره‌ ده‌كه‌ن [ كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ ] هه‌موویان ئه‌زانن كه‌ چۆن نوێژ ئه‌كه‌ن و چۆن ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن خوای گه‌وره‌ فێری كردوون [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ (٤١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن.

[ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووى موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (٤٢) ] وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ش له‌ رۆژى قیامه‌ت هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌.

{توانا و ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ } [ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ ئه‌و هه‌ورانه‌ به‌ڕێ ئه‌كات بۆ هه‌ر شوێنێك كه‌ ویستی لێ بێت [ ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ] پاشان ئه‌و په‌ڵه‌ هه‌ورانه‌ هه‌موویان كۆ ده‌كاته‌وه‌و یه‌ك ده‌گرن [ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا ] دوای ئه‌وه‌ كه‌ڵه‌كه‌یان ئه‌كات به‌سه‌ر یه‌كدا [ فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ ] وه‌ ده‌بینیت باران له‌ناو ئه‌و هه‌ورانه‌وه‌ دێته‌ خواره‌وه‌ [ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزی ئاسمانه‌وه‌ بۆ شاخه‌ به‌رزه‌كانیش ته‌رزه‌ ئه‌بارێنێ، یاخود له‌ ئاسمانه‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى شاخ ته‌رزه‌ ده‌بارێنێت، یاخود له‌ ئاسمان شاخى ته‌رزه‌ هه‌یه‌ دایده‌به‌زێنێت [ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ ] ویستی لێ بێت له‌ هه‌ر شوێنێك دایبه‌زێنێ دای ئه‌به‌زێنێ [ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ ویستیشی لێ بێت له‌ هه‌ر شوێنێكی تر لایدات لایئه‌دات [ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ (٤٣) ] وه‌ تیشكی ئه‌و هه‌وره‌ بروسكه‌یه‌ نزیكه‌ كه‌ له‌ چاو بدات و چاو به‌رێت له‌به‌ر به‌هێزی تیشكه‌كه‌ی.

[ يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ] خوای گه‌وره‌ خۆی شه‌و و ڕۆژ ئه‌مدیو دیو ئه‌كات و ئه‌یگۆڕێت و گۆڕانی به‌سه‌ردا دێنێ به‌ ساردی و گه‌رمى و تاریكی و ڕووناكی و درێژی و كورتی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ (٤٤) ] به‌ دڵنیایى هه‌موو ئه‌م شتانه‌ په‌ندو عیبره‌ت و ئامۆژگاریه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ بینان و چاویان حه‌ق ئه‌بینێ.

[ وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هه‌موو ئاژه‌ڵێكی دروست كردووه‌ له‌ ئاو، یاخود له‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ كه‌ مه‌نی¬یه‌ [ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ ] جا هه‌یانه‌ له‌سه‌ر سكی ئه‌ڕوات وه‌كو مارو كرم و نه‌هه‌نگ [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ ] وه‌ هه‌یشه‌ له‌سه‌ر دوو پێ ئه‌ڕوات وه‌كو مرۆڤ و باڵنده‌ [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ ] وه‌ هه‌یشانه‌ له‌سه‌ر چوار پێ ئه‌ڕوات وه‌كو ئاژه‌ڵه‌كان [ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێ دروستی ئه‌كات [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٤٥) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

[ لَقَدْ أَنْزَلْنَا آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ ] به‌ دڵنیایی ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك ئایه‌تمان دابه‌زاندووه‌ كه‌ ڕوون و ئاشكران [ وَاللَّهُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات بۆ ڕێگاى ڕاست كه‌ ویستی لێ بێت و شایانى بێت.

{هەندێك لە سیفاتی مونافیقان} [ وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ ] وه‌ مونافیقان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ش ئیمانمان به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَأَطَعْنَا ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوامان كردووه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ ته‌نها به‌ زمان نه‌ك به‌ كرده‌وه‌و بیروباوه‌ڕ [ ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ ] له‌ دوای ئه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك له‌م مونافیقانه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن له‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ جیهاد كردن [ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ (٤٧) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ڕاستی باوه‌ڕدار نین.

[ وَإِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ كاتێك بانگ بكرێن بڵێن: ئه‌ی مونافیقان وه‌رن بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تا حوكم و بڕیار له‌ نێوانتاندا بده‌ن [ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ (٤٨) ] كۆمه‌ڵێك له‌وان پشت له‌ حه‌ق ئه‌كات ، یاخود له‌ حوكم هێنان بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - .

[ وَإِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ (٤٩) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بزانن شه‌رع حه‌ق به‌مان ئه‌دات ئه‌و كاته‌ به‌ ملكه‌چیه‌وه‌ دێن و ڕازی ئه‌بن، به‌ڵام بزانن حه‌قیان پێ نادات ڕازی نابن.

[ أَفِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] ئایا ئه‌مانه‌ دڵیان نه‌خۆشه‌ نه‌خۆشی له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵى و نیفاق [ أَمِ ارْتَابُوا ] یان له‌ گوماندان له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ دادپه‌روه‌ری پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ أَمْ يَخَافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَرَسُولُهُ ] یاخود له‌وه‌ ئه‌ترسێن خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نا دادپه‌روه‌ر بن له‌ حوكم دان به‌سه‌ریاندا [ بَلْ أُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (٥٠) ] شتی وا نیه‌ به‌ڵكو ئه‌مانه‌ خۆیان زاڵم و سته‌مكارن.

[ إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ] كاتێك كه‌ باوه‌ڕداران بانگ بكرێن بۆ لای خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئه‌وه‌ی بڕیار له‌ نێوانیاندا بدات، واته‌: بۆ لای قورئان و سوننه‌ت ته‌نها وته‌یه‌ك هه‌یان بێت ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ڵێن: ئێمه‌ فه‌رمان و فه‌رمایشتی خواو پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - بیست وه‌ گوێڕایه‌ڵین [ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (٥١) ] ئا ئه‌م كه‌سه‌ باوه‌ڕدارانه‌ سه‌رفرازو سه‌ركه‌وتوون له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَخْشَ اللَّهَ ] وه‌ به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێ [ وَيَتَّقْهِ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٥٢) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ براوه‌ن له‌ دونیاو قیامه‌ت.

[ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بكات - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَخْشَ اللَّهَ ] وه‌ به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بترسێ [ وَيَتَّقْهِ ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ (٥٢) ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ براوه‌ن له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ] مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وپه‌ڕی سوێند خواردن ئه‌گه‌ر تۆ فه‌رمانمان پێ بكه‌ی ئه‌وه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتدا ده‌رئه‌چین بۆ جیهاد كردن [ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: سوێند مه‌خۆن [ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن ئه‌مه‌ شتێكی باشه‌، یان ئێوه‌یش وه‌كو باوه‌ڕداران به‌بێ سوێند خواردن گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (٥٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌.

[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ] مونافیقان سوێند ئه‌خۆن به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وپه‌ڕی سوێند خواردن ئه‌گه‌ر تۆ فه‌رمانمان پێ بكه‌ی ئه‌وه‌ ئێمه‌ش له‌گه‌ڵتدا ده‌رئه‌چین بۆ جیهاد كردن [ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: سوێند مه‌خۆن [ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ن گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن ئه‌مه‌ شتێكی باشه‌، یان ئێوه‌یش وه‌كو باوه‌ڕداران به‌بێ سوێند خواردن گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ (٥٣) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی هه‌یه‌ به‌ كرده‌وه‌كانی ئێوه‌ [ قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم -، واته‌ شوێن قورئان و سوننه‌ت بكه‌ون [ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد [ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ ] ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی له‌سه‌ره‌ كه‌ به‌ جوانترین و ته‌واوترین شێواز جێبه‌جێی كردووه‌ [ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ركه‌ی له‌سه‌ر شانتانه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی كردن و ئیمان هێنانه‌ [ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن و دێنه‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست [ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٥٤) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا نیه‌ - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنێكی ئاشكرا نه‌بێ كه‌ دینه‌كه‌تان پێ بگه‌یه‌نێت.

[ قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم -، واته‌ شوێن قورئان و سوننه‌ت بكه‌ون [ فَإِنْ تَوَلَّوْا ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان هه‌ڵكرد [ فَإِنَّمَا عَلَيْهِ مَا حُمِّلَ ] ئه‌وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی له‌سه‌ره‌ كه‌ به‌ جوانترین و ته‌واوترین شێواز جێبه‌جێی كردووه‌ [ وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْتُمْ ] وه‌ ئێوه‌ش لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا ئه‌كرێ له‌سه‌ر ئه‌و ئه‌ركه‌ی له‌سه‌ر شانتانه‌ كه‌ گوێڕایه‌ڵی كردن و ئیمان هێنانه‌ [ وَإِنْ تُطِيعُوهُ تَهْتَدُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ هیدایه‌ت وه‌رئه‌گرن و دێنه‌ سه‌ر ڕێگای ڕاست [ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (٥٤) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا نیه‌ - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها گه‌یاندنێكی ئاشكرا نه‌بێ كه‌ دینه‌كه‌تان پێ بگه‌یه‌نێت.

{ئیمان‌و كردەوەی چاك هۆكارە بۆ فەرمانڕەوایی} [ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ ] كه‌ پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - هاوه‌ڵان هاتنه‌ مه‌دینه‌و ئه‌نصارییه‌كان په‌نایان دان، هه‌موو عه‌ره‌ب دژایه‌تیان كردن، ئه‌مانیش به‌ بێ چه‌ك ناخه‌وتن و به‌ چه‌كه‌كانیانه‌وه‌ هه‌ڵده‌ستان، وتیان ئایا ئێمه‌ بۆ هه‌میشه‌یى هه‌روا به‌ ترسه‌وه‌ ده‌ژین و ئه‌مین نابین و چه‌ك دانانێین؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی داوه‌ به‌و باوه‌ڕدارانه‌ له‌ ئێوه‌ كه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) ئه‌یانكاته‌ جێنشین و ده‌سه‌ڵاتدار له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی، (كه‌واته‌ ئیمان و كرده‌وه‌ى چاك هۆكارى سه‌ره‌كین بۆ فه‌رمانڕه‌وایى و ده‌سه‌ڵاتدارى و ده‌وڵه‌تدارى) [ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] هه‌روه‌كو چۆن ئه‌وانه‌ی پێش خۆیان له‌ به‌نو ئیسرائیل و جگه‌ له‌وانی كرده‌ فه‌رمانڕه‌واو كاربه‌ده‌ست [ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ ] وه‌ ئه‌و دینه‌یشی كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕازی بووه‌ بۆتان به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆتان ته‌مكین و جێگیرو دامه‌زراوی ئه‌كات و سه‌ری ئه‌خات [ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ] وه‌ له‌ دوای ئه‌و ترس و له‌رزه‌ی كه‌ له‌ دوژمنان هه‌تانه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆتان ئه‌گۆڕێ به‌ هێمنی و ئه‌من و ئاسایش، ئه‌میش به‌هۆی چیه‌وه‌ ئه‌گه‌ر چی بكه‌ن؟ [ يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ] ئه‌گه‌ر عیباده‌تی من بكه‌ن وه‌ هیچ جۆره‌ شه‌ریكێكم بۆ بڕیار نه‌ده‌ن، (كه‌واته‌ عیباده‌تى خوا به‌تاك و ته‌نهاو شه‌ریك دانه‌نان بۆى هۆكارى سه‌ره‌كییه‌ بۆ نه‌هێشتنى ترس و گۆڕینى به‌ هێمنى و ئارامى) [ وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ ] وه‌ له‌ پاش ئه‌مه‌ هه‌ر كه‌سێك كوفری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ بكات [ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ (٥٥) ] ئا ئه‌و كه‌سانه‌ فاسقن و ده‌رچوونه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا.

[ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ] وه‌ ئێوه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوا بكه‌ن - صلی الله علیه وسلم - [ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٥٦) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم و به‌زه‌ییتان پێ بكات، (كه‌واته‌ نوێژ كردن و زه‌كات دان و گوێڕایه‌ڵى كردنى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هۆكارى سه‌ره‌كین بۆ دابه‌زینى ره‌حم و به‌زه‌یی خواى گه‌وره‌).

[ لَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ] وا نه‌زانن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕن خوای گه‌وره‌ بێ ده‌سه‌ڵاته‌ له‌سه‌ر زه‌وی وه‌ ئه‌وان له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوا ڕزگاریان ئه‌بێ له‌ سزای خوا، نه‌خێر وا نیه‌ با وا نه‌زانن، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌و سزایان ده‌دات [ وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ ] وه‌ شوێنی مانه‌وه‌یان ئاگری دۆزه‌خه‌ [ وَلَبِئْسَ الْمَصِيرُ (٥٧) ] كه‌ خراپترین سه‌ره‌نجامه‌ بۆی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

{منداڵان فێر بكەن بەبێ‌ ئیزن نەچنە ژووری تایبەتی دایك‌و باوك} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ] (ئه‌سمائى كچى مه‌رثه¬د)و هاوسه‌ره‌كه‌ى خواردنیان بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دروست كردو خه‌ڵكیش به‌بێ ئیزن ده‌هاتنه‌ ژوره‌وه‌، (ئه‌سماء) وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - چه‌ند ناشیرینه‌ ژن و پیاو له‌ ژێر یه‌ك جێگایه‌كدان و منداڵه‌كه‌یان دێته‌ سه‌ریان به‌بێ ئیزن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كۆیله‌و خزمه‌تكارى ئێوه‌ن [ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ منداڵن و بالغ نه‌بوونه‌ [ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ] له‌ شه‌و و ڕۆژێكدا سێ جار داوای ئیزن و ڕوخسه‌تتان لێ بكه‌ن له‌ كاتى هاتنه‌ ژووری تایبه‌تی خۆتان كه‌ كاتی پشوودانه‌و مرۆڤ له‌و كاتانه‌ خۆی ئه‌گۆڕێ [ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ ] پێش نوێژی به‌یانی [ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ ] وه‌ له‌ نیوه‌ڕۆدا كاتێك كه‌ پۆشاكه‌كانتان دائه‌نێن [ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ] وه‌ له‌ دوای نوێژی عیشادا [ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ ] ئه‌م سێ كاته‌ كاتی عه‌وره‌ته‌، واته‌: مرۆڤ له‌م كاتانه‌دا پۆشاكى خۆی دائه‌كه‌نێت با له‌و كاتانه‌دا ئیزن وه‌ربگرن [ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ ] جگه‌ له‌م سێ كاته‌ هه‌ر كاتێكی تر دێنه‌ ژووره‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئیزنیش وه‌رنه‌گرن ئاساییه‌ [ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ ] ئه‌مانه‌ به‌رده‌وام به‌سه‌ر ئێوه‌دا ئه‌گه‌ڕێن و دێن و ئه‌ڕۆن خزمه‌تكاره‌كان یان مناڵه‌كانی خۆتان هه‌ندێكتان به‌سه‌ر هه‌ندێكتاندا ئه‌گه‌ڕێن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٨) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌.

[ وَإِذَا بَلَغَ الْأَطْفَالُ مِنْكُمُ الْحُلُمَ فَلْيَسْتَأْذِنُوا كَمَا اسْتَأْذَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ منداڵه‌كان بالغ بوون با ئه‌مان له‌ هه‌موو كاتێكدا ئیزن وه‌ربگرن وه‌كو ئه‌وانه‌ی پێش خۆیان كه‌ گه‌وره‌ن و ئیزن وه‌رده‌گرن [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (٥٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌.

{تەنانەت پیرێژنیش باشترە بۆیان خۆیان دابپۆشن} [ وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا ] وه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ پیرانه‌ی (پیرێژنانه‌ی) كه‌ له‌ سووڕی مانگانه‌و له‌ منداڵ بوون بوونه‌ته‌وه‌و ئومێدو ئاره‌زووى شووكردنیان نیه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یی ته‌مه‌نیان [ فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ ] ئه‌مانه‌ تاوانبار نابن ئه‌گه‌ر پۆشاكه‌كانیان دابنێن، واته‌: عاباش نه‌كه‌ن ئاساییه‌ [ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ ] به‌ڵام نابێت جوانی خۆیان یان عه‌وره‌تی خۆیان ده‌ربخه‌ن، یان خۆیان بڕازێننه‌وه‌ بۆ پیاوانی نامه‌حره‌م [ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ ] وه‌ ئه‌م پیره‌ژنانه‌ش هێشتا ئه‌گه‌ر عابا بكه‌ن و حیجاب بكه‌ن وه‌ خۆیان دابپۆشن ئه‌مه‌ بۆیان باشتره‌ (ئه‌مه‌ سه‌باره‌ت به‌ پیرێژن ئه‌ى ئافره‌تى گه‌نج چۆن دروسته‌ جوانى خۆى ده‌ربخات و پۆشاكى ته‌نك و كورت و ته‌سك و ره‌نگاو ره‌نگ و ناشه‌رعى بپۆشێت!؟ وه‌ كه‌ ئامۆژگاریش بكرێن تۆمه‌تبارت ده‌كه‌ن به‌ توندڕه‌وى و ده‌ڵێن دین وا قورس نیه‌، خۆیان ده‌خه‌ڵه‌تێنن و به‌ ناوى شه‌رعه‌وه‌ پۆشاكى ناشه‌رعى ده‌پۆشن!!) [ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (٦٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌.

[ لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُيُوتِكُمْ ] هاوه‌ڵان پێیان ناخۆشبوو له‌گه‌ڵ كوێردا خواردن بخۆن چونكه‌ ئه‌وان خواردنه‌كه‌یان نابینى كامه‌ى باش و خۆشه‌، وه‌ له‌گه‌ڵ شه‌لدا چونكه‌ نه‌یده‌توانى وه‌كو پێویست دابنیشێت بۆ نان خواردن، وه‌ له‌گه‌ڵ نه‌خۆش چونكه‌ نه‌خۆش وه‌كو پێویست خواردنى بۆ ناخورێت، پێیان ناخۆش بوو له‌گه‌ڵیاندا خواردن بخۆن نه‌وه‌كو سته‌میان لێ بكه‌ن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: یاخود عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: هاوه‌ڵان له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌چوون بۆ غه‌زا كلیله‌كانیان ده‌دا به‌وانه‌ى كه‌ نه‌خۆشى به‌رده‌وام و درێژخایه‌نیان هه‌یه‌و له‌ ماڵ جێ ئه‌مێنن و پێیان ده‌وتن ئه‌وه‌ى ئاره‌زووى ده‌كه‌ن له‌ ماڵمان حه‌ڵاڵتان بێت و بیخۆن، ئه‌وانیش ده‌یانووت بۆمان حه‌ڵاڵ نیه‌ چونكه‌ له‌ رووا داماون و له‌ دڵیانه‌وه‌ ده‌رنه‌چووه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: كه‌سێك كه‌ كوێره‌ تاوانی له‌سه‌ر نیه‌ یان كه‌سێك كه‌ شه‌له‌ یان كه‌سێك كه‌ نه‌خۆشه‌ یاخود خۆتان كه‌ له‌ ماڵی خۆتان بخۆن ئاساییه‌، یان بێنه‌ ماڵتانه‌وه‌و له‌ ماڵه‌كانتان بخۆن مادام ئیزنتان پێ داون ئاساییه‌ [ أَوْ بُيُوتِ آبَائِكُمْ ] یان له‌ ماڵی باوكتان بخۆن دروسته‌ [ أَوْ بُيُوتِ أُمَّهَاتِكُمْ ] یان له‌ ماڵی دایكتان [ أَوْ بُيُوتِ إِخْوَانِكُمْ ] یان له‌ ماڵی براتان [ أَوْ بُيُوتِ أَخَوَاتِكُمْ ] یان ماڵی خوشكتان [ أَوْ بُيُوتِ أَعْمَامِكُمْ ] یان ماڵی مامه‌تان [ أَوْ بُيُوتِ عَمَّاتِكُمْ ] یان ماڵی پوورتان (خوشكی باوك) [ أَوْ بُيُوتِ أَخْوَالِكُمْ ] ماڵی خاڵۆكانتان [ أَوْ بُيُوتِ خَالَاتِكُمْ ] یان ماڵی پوورتان (خوشكی دایك) [ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ ] یان ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان كلیلیان به‌ ئێوه‌ داوه‌و ڕێگه‌یان پێداون كه‌ هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن، وه‌كو كه‌سێك كۆیله‌ی هه‌یه‌ یان خزمه‌تكاری هه‌یه‌ یان وه‌كیلی هه‌یه‌ یاخود پاسه‌وانی هه‌یه‌ [ أَوْ صَدِيقِكُمْ ] یاخود هاوڕێتان، هاوڕێش جارى وا هه‌یه‌ ڕێگا به‌ هاوڕێ ئه‌دات ئه‌مانه‌ ئاساییه‌ مادام ڕێگا پێدراو بێت [ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا ] ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر هه‌مووتان پێكه‌وه‌ بخۆن یاخود به‌ جیا جیا بخۆن [ فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر چوونه‌ ماڵێكیشه‌وه‌ له‌م ماڵانه‌ی كه‌ باسكرا یان جگه‌ له‌م ماڵانه‌ش [ فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ ] ئه‌وا سه‌لام له‌ یه‌كترى بكه‌ن، وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سیش له‌ ماڵ نه‌بوو سڵاو له‌ خۆتان بكه‌ن و بڵێن: (السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين) [ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً طَيِّبَةً ] سڵاوێك له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ سڵاوێكی پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ت و پاك كه‌ دڵتان پێ خۆش ئه‌بێ [ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ ئایه‌ته‌كانی خۆیتان بۆ ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ [ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦١) ] به‌ڵكو لێی تێ بگه‌ن.

[ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ته‌نها ئیمانداری ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ ئیمانیان به‌خواو پێغه‌مبه‌ری خوا هێناوه‌ - صلی الله علیه وسلم - [ وَإِذَا كَانُوا مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا بن - صلی الله علیه وسلم - بۆ كارێكی به‌ كۆمه‌ڵ كه‌ هه‌موویان كۆبوونه‌ته‌وه‌ وه‌كو جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و قوربانی كردن و جیهاد [ لَمْ يَذْهَبُوا حَتَّى يَسْتَأْذِنُوهُ ] ناڕۆن تا ئیزن له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌رنه‌گرن [ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَأْذِنُونَكَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیزنت لێ وه‌رئه‌گرن ئینجا ئه‌ڕۆن [ أُولَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ به‌ڕاستی باوه‌ڕیان به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌یه‌ (چۆن له‌كاتى چوونه‌ ژووره‌وه‌ ده‌بێت ئیزن له‌ خاوه‌ن ماڵ وه‌ربگریت ئینجا بچیته‌ ژووره‌وه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ كاتێكیش ده‌ڕۆیت ده‌بێت ئیزن وه‌ربگریت) [ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر بۆ هه‌ندێك له‌ كاروباری گرنگی خۆیان داوای ئیزن و ڕوخسه‌تیان لێ كردیت [ فَأْذَنْ لِمَنْ شِئْتَ مِنْهُمْ ] ئه‌وه‌ ئیزنى هه‌ر كه‌سێك بده‌ له‌ وان كه‌ ویستت لێ بوو [ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوونیان بۆ بكه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (٦٢) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌.

{ترسناكی سەرپێچی كردنی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } [ لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا ]چۆن له‌ نێوان خۆتاندا هه‌ندێكتان به‌ ناوى خۆتانه‌وه‌بانگی هه‌ندێكتان ئه‌كه‌ن به‌و شێوازه‌بانگی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - مه‌كه‌ن به‌ناوی خۆیه‌وه‌و بڵێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم -،به‌ڵكو به‌ ئه‌ده‌ب و رێزو به‌گه‌وره‌زانینه‌وه‌ بڵێن: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -، یاخود پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تووڕه‌ مه‌كه‌ن با دوعاتان لێ نه‌كات چونكه‌ دوعای پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - قه‌بووڵه‌و وه‌كو دوعای ئێوه‌ نیه‌ كه‌ هه‌ندێكتان له‌ هه‌ندێكتانی بكه‌ن [ قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئاگاى له‌و مونافیقانه‌ هه‌یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ په‌نایه‌ك و خۆیان ئه‌دزنه‌وه‌و خۆیان ده‌شارنه‌وه‌و له‌ جیهاد كردن و نوێژى جومعه‌و جه‌ماعه‌ت [ فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كه‌ن با ئاگادار بن [ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هۆی بێ فه‌رمانی كردنی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تووشی فیتنه‌ ئه‌بن، فیتنه‌ش بریتیه‌ له‌ شیرك و كوفرو نیفاق و بیدعه‌و گومڕایی [ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٦٣) ] یاخود تووشی سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ئه‌بن كه‌ له‌ دونیادا خوای گه‌وره‌ تووشی كوشتن و گرانی و به‌ند كردن و له‌ناو چوونیان ئه‌كات، (ئه‌م سزایانه‌ هه‌مووى به‌ هۆى بێ فه‌رمانى كردنى پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -).

[ أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئاگادار بن به‌ دڵنیایى هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی به‌ ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ قَدْ يَعْلَمُ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ ] خوای گه‌وره‌ به‌ دڵنیایى ئه‌زانێ ئێوه‌ له‌ چ حاڵه‌تێكدان، یان چی ئه‌كه‌ن و له‌سه‌ر چ كرده‌وه‌یه‌كن [ وَيَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُمْ بِمَا عَمِلُوا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوا دیسان خوای گه‌وره‌ ئاگاداره‌و هه‌واڵتان پێ ئه‌دا به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردووتانه‌ [ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (٦٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن، والله أعلم.

سووره‌تی (فورقان) (واته‌: جیاكارى) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٦٨-٧٠) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌و (٧٧) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ ] قورئانی پیرۆز پێی ئه‌ووترێ: فورقان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رق و جیاوازی خسته‌ نێوان حه‌ق و باتڵ و حه‌ڵاڵ و حه‌رام و هیدایه‌ت و گومڕایی و رێگاى راست و رێگاى چه‌وته‌وه‌، ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌و فورقانه‌ی دابه‌زاندووه‌ بۆ سه‌ر به‌نده‌كه‌ی خۆی كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو به‌رده‌وام و جێگیرو گه‌وره‌یه‌ [ نَزَّلَ ] واته‌: قورئانى پیرۆزى به‌ به‌ش به‌ش و ئایه‌ت ئایه‌ت و سووره‌ت سووره‌ت دابه‌زاندووه‌ نه‌ك وه‌كو كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانى تر كه‌ به‌ یه‌كجار دایبه‌زاندوون [ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا (١) ] بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و قورئانه‌ یان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاگاداركه‌ره‌وه‌ بێت بۆ هه‌موو جیهان به‌ جن و مرۆڤه‌وه‌.

[ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ [ وَلَمْ يَتَّخِذْ وَلَدًا ] وه‌ هیچ كوڕو منداڵی بۆ خۆی بڕیار نه‌داوه‌ وه‌كو گاورو جووله‌كه‌ ئه‌ڵێن، چونكه‌ پێویستى پێ نیه‌ [ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ شَرِيكٌ فِي الْمُلْكِ ] وه‌ له‌ موڵكیشدا هیچ كه‌سێك شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ نیه‌ وه‌كو موشریكان وا ئه‌ڵێن [ وَخَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ ] وه‌ هه‌موو شتێكی دروست كردووه‌ له‌م بوونه‌وه‌ره‌ [ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيرًا (٢) ] وه‌ به‌ حیكمه‌تی خۆیشی ته‌قدیری هه‌موو شتێكی كردووه‌و ئه‌ندازه‌ی بۆ داناوه‌و كاتی بۆ دیاری كردووه‌.

{بێدەسەڵاتی خوا پوچەڵەكان} [ وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] وه‌ موشریكان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك خوایان بۆ خۆیان داناوه‌ [ لَا يَخْلُقُونَ شَيْئًا ] خواكانی ئه‌وان توانای دروست كردنی هیچ شتێكیان نیه‌ [ وَهُمْ يُخْلَقُونَ ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان دروستكراون و خوای گه‌وره‌ دروستی كردوون [ وَلَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ ضَرًّا ] وه‌ ناتوانن هیچ زه‌ره‌رو زیانێك له‌ خۆیان دوورخه‌نه‌وه‌ [ وَلَا نَفْعًا ] یان سوود به‌خۆیان بگه‌یه‌نن [ وَلَا يَمْلِكُونَ مَوْتًا وَلَا حَيَاةً ] وه‌ نه‌ مردنیان به‌ده‌سته‌ نه‌ ژیان [ وَلَا نُشُورًا (٣) ] وه‌ نه‌ زیندوو كردنه‌وه‌ی ناوگۆڕ هیچ شتێكیان به‌ده‌ست نیه‌.

[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ ] وه‌ كافران ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ فه‌رمووده‌ی خوا نیه‌و درۆیه‌كه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ ] وه‌ كه‌سانێكی تر یارمه‌تیان داوه‌، واته‌: جووله‌كه‌و گاور یارمه‌تیان داوه‌ له‌سه‌ر دانانی ئه‌م قورئانه‌ [ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا (٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌م قسه‌یه‌ی ئه‌مان ئه‌یكه‌ن سته‌م و درۆیه‌و هیچ حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌كی نیه‌.

[ وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌م قورئانه‌ به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌و كتێبی ئوممه‌تانى پێشتره‌ كه‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ خه‌ڵكی تری وه‌رگرتووه‌و داوای كردووه‌ بۆی بنووسنه‌وه‌ یان خۆی نووسیوێتێوه‌ [ فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٥) ] كه‌ به‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رى خوادا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌خوێندرێته‌وه‌ به‌ به‌یانیان و ئێواران، واته‌: كه‌سانێكی تر محمد - صلی الله علیه وسلم - فێر ئه‌كه‌ن (خۆیان باش ده‌زانن ئه‌مه‌ درۆیه‌و هه‌ڵیده‌به‌ستن و چونكه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خوێنده‌وارى نه‌بووه‌و له‌ناو خۆیاندا ژیاوه‌و راستگۆیی و ده‌ستپاكى لایان ئاشكرا بووه‌و خۆیان پێش پێغه‌مبه‌رایتى شایه‌تیان بۆ داوه‌).

[ قُلْ أَنْزَلَهُ الَّذِي يَعْلَمُ السِّرَّ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ نهێنی ئه‌زانێ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی ئه‌و خوایه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ی دابه‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ [ إِنَّهُ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٦) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی ئێوه‌دا (سه‌یرى ئه‌م ره‌حمه‌ته‌ى خواى گه‌وره‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ كوفرو عیناد و دژایه‌تى كردن و بوهتان كردنیان خواى گه‌وره‌ بانگى كافران ده‌كات بۆ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خۆى تا لێیان خۆشبێت).

{خوای گەورە بەرگری لە پێغەمبەرەكەی - صلی الله علیه وسلم – دەكات} [ وَقَالُوا مَالِ هَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ ] وه‌ كافران گاڵته‌یان به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌یانووت: ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ چیه‌ وه‌كو ئێمه‌ پێویستى به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ هه‌یه‌و له‌ بازاڕیشدا ئه‌ڕوات و كڕین و فرۆشتن ده‌كات، پێغه‌مبه‌ر چۆن وا ده‌بێت؟! [ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا (٧) ] ئه‌ی بۆ فریشته‌یه‌ك دانابه‌زێنن له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - تا ئه‌و فریشته‌یه‌ش له‌گه‌ڵیدا خه‌ڵكی ئاگادار بكاته‌وه‌و شایه‌تى بۆ بدات و بڵێ: ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - (ئه‌ڵێن: چۆن ئه‌بێ پێغه‌مبه‌ر مرۆڤ بێت؟!).

[ أَوْ يُلْقَى إِلَيْهِ كَنْزٌ ] یاخود ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كات ئه‌مه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ با له‌ ئاسمانه‌وه‌ كه‌نزی بۆ دابه‌زێت تا به‌دوای كارو كاسبیدا نه‌گه‌ڕێ [ أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْهَا ] یان باخ و بێستانێكی هه‌بێ كه‌ لێی بخوات [ وَقَالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا (٨) ] وه‌ ئه‌م سته‌مكارو موشریكانه‌ به‌ خه‌ڵكیان ئه‌ووت ئێوه‌ شوێن هیچ كه‌سێك نه‌كه‌وتوون ته‌نها پیاوێكی سیحرلێكراو نه‌بێ و محمد - صلی الله علیه وسلم - سیحرو جادووی لێكراوه‌.

[ انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثَالَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ته‌ماشا بكه‌ چۆن نموونه‌ بۆ تۆ ئه‌هێننه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكت لێ دووربخه‌نه‌وه‌، وه‌ پێشنیاری نابه‌جێت بۆ ئه‌كه‌ن [ فَضَلُّوا فَلَا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا (٩) ] خۆیان گومڕا بوونه‌و له‌ رێگاى راست لایانداوه‌، وه‌ هیچ ڕێگایه‌كیشیان نیه‌ بتوانن تانه‌و ته‌شه‌ر له‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوا بده‌ن - صلی الله علیه وسلم -.

[ تَبَارَكَ الَّذِي إِنْ شَاءَ جَعَلَ لَكَ خَيْرًا مِنْ ذَلِكَ ] خوای گه‌وره‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو گه‌وره‌و به‌رده‌وام و جێگیره‌، ئه‌گه‌ر ویستی لێ بێت له‌و پێشنیارانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یكه‌ن ئه‌توانێ باشتریشت پێ بدات [ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] باخ و بێستانت پێ ببه‌خشێت كه‌ جۆگه‌له‌ ئاو به‌ژێریدا بڕوات [ وَيَجْعَلْ لَكَ قُصُورًا (١٠) ] وه‌ كۆشكیشت پێ بدات، ئه‌مه‌ له‌ دونیادا سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ باشتری بۆ داناویت [ بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ ] به‌ڵكو ئه‌وان باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی قیامه‌ت نه‌بوو بۆیه‌ ئه‌م قسانه‌یان ده‌كرد.

[ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا (١١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ڕۆژی قیامه‌ت به‌ درۆ بزانێ ئه‌وه‌ ئاگری سووتێنه‌ری دۆزه‌خمان بۆی داناوه‌و ئاماده‌ كردووه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا دۆزه‌خ دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌).

{حاڵی كافران لە دۆزەخدا} [ إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ ] كاتێك دۆزه‌خ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌ له‌ ساحه‌ى مه‌حشه‌ره‌وه‌ كافران ببینێ [ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا (١٢) ] ئه‌بیستن دۆزه‌خ له‌ سه‌ختی ڕق و كینه‌ى له‌ كافران ده‌نگێكی لێ ده‌رئه‌چێ.

[ وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا ] وه‌ كاتێك كه‌ فڕێ ئه‌درێنه‌ شوێنێكی ته‌سكه‌وه‌ له‌ناو دۆزه‌خداو وه‌كو سجن به‌ند ئه‌كرێن له‌ ئاگردا [ مُقَرَّنِينَ ] وه‌ كۆت و زنجیر ده‌كرێن [ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا (١٣) ] ئه‌لێره‌دا دوعا له‌ خۆیان ئه‌كه‌ن به‌ تیاچوون و له‌ناوچوون.

[ لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا ] پێیان ئه‌ووترێ: ئه‌مڕۆ یه‌كجار دوعا له‌ خۆتان مه‌كه‌ن به‌ له‌ناوچوون [ وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا (١٤) ] به‌ڵكو زۆر دوعا له‌ خۆتان بكه‌ن وه‌كو بێئومێد بوون و بێئومێد بن ئێوه‌ بۆ هه‌میشه‌یى ئه‌مێننه‌وه.

‌[ قُلْ أَذَلِكَ خَيْرٌ أَمْ جَنَّةُ الْخُلْدِ الَّتِي وُعِدَ الْمُتَّقُونَ ] ئایا ئه‌م دۆزه‌خه‌ی كه‌ ئێستا كافران تیایدان و له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سزا ئه‌درێن و كۆت و زنجیر كراون ئه‌مه‌ باشتره‌ یان ئیمانیان بهێنایه‌و بخرانایه‌ته‌ ناو به‌هه‌شتێك كه‌ به‌هه‌میشه‌یی و به‌ نه‌مری تیایدا بوونایه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی به‌و كه‌سانه‌ داوه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ كَانَتْ لَهُمْ جَزَاءً وَمَصِيرًا (١٥) ] كه‌ ئه‌مه‌ ئه‌بێ به‌ پاداشت بۆ كرده‌وه‌ چاكه‌كانیان وه‌ سه‌ره‌نجامیانه‌.

[ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ خَالِدِينَ ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ویستیان له‌ هه‌رچی نازو نیعمه‌تێك بێت بۆیان هه‌یه‌و به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ كَانَ عَلَى رَبِّكَ وَعْدًا مَسْئُولًا (١٦) ] ئه‌میش به‌ڵێنێكه‌و خوای گه‌وره‌ داوێتی و جێبه‌جێی ئه‌كات.

[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ كافران حه‌شر ئه‌كات له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ئه‌وان جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رست له‌ بت و دارو به‌ردو پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان [ فَيَقُولُ أَأَنْتُمْ أَضْلَلْتُمْ عِبَادِي هَؤُلَاءِ ] خوای گه‌وره‌ ڕوو ئه‌كاته‌ پیاوچاكان و پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌تان و ده‌فه‌رمێت: ئایا ئێوه‌ ئه‌م به‌ندانه‌ی منتان گومڕا كردو داواتان لێ كردن كه‌ ئێوه‌ بپه‌رستن [ أَمْ هُمْ ضَلُّوا السَّبِيلَ (١٧) ] یاخود ئه‌وان خۆیان ڕێگای ڕاستیان ون كردو وێڵیان كرد؟ (خواى گه‌وره‌ خۆى زاناتره‌ به‌ڵام پرسیار كردن له‌مان بۆ سه‌رزه‌نشت كردن و ده‌مكوتكردنى هاوبه‌شبڕیارده‌رانه‌).

[ قَالُوا سُبْحَانَكَ ] پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان ئه‌ڵێن: پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار [ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ ] بۆ ئێمه‌ نه‌بوو جگه‌ له‌ تۆ كه‌سانێكی تر بكه‌ین به‌ وه‌لی و دۆست و پشتیوانی خۆمان به‌ڵكو ته‌نها تۆمان به‌ وه‌لی خۆمان داناو تۆمان ئه‌په‌رست و ئێمه‌ به‌رین له‌ په‌رستنى ئه‌وان بۆ ئێمه‌، وه‌ ئه‌وان له‌ خۆیانه‌وه‌ ئێمه‌یان په‌رست و ئێمه‌ پێى رازى نین [ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ ] به‌ڵام تۆ نازو نیعمه‌تی خۆت ڕژاند به‌سه‌ر خۆیان و باوك و باپیرانیان، وه‌ ته‌مه‌نیان درێژ بوو تا ئامۆژگاری تۆ و تێڕوانین له‌ كتابه‌كانی تۆیان له‌بیر كرد [ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا (١٨) ] وه‌ ئه‌وان قه‌ومێكى به‌هیلاكچوو تیاچووبوون.

[ فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ ] ئه‌ى هاوبه‌شبڕیارده‌ران، پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ت و پیاوچاكان ئێوه‌یان به‌درۆ خسته‌وه‌ له‌و قسانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌تان كرد [ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا ] ئێستاش توانای ئه‌وه‌تان نیه‌ ئه‌و سزایه‌ له‌سه‌ر خۆتان لاده‌ن یان كه‌سێك نیه‌ سه‌رتان بخات و ڕزگارتان بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌، یان خۆتان سه‌ربخه‌ن [ وَمَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا (١٩) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش له‌ ئێوه‌ زوڵم و سته‌م بكات و شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دابنێت ئه‌وا ئه‌یخه‌ینه‌ ناو سزایه‌كی زۆر گه‌وره‌وه‌.

[ وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ ] وه‌ له‌ پێش تۆشدا ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ هیچ له‌ پێغه‌مبه‌رانمان نه‌ناردووه‌ ئیلا هه‌ر هه‌موویان مرۆڤـ بوونه‌و خواردنیان خواردووه‌و له‌ بازاڕدا گه‌ڕاون و كڕین و فرۆشتنیان كردووه‌ [ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً ] وه‌ هه‌ندێكتان ئه‌كه‌ینه‌ تاقیكردنه‌وه‌ بۆ هه‌ندێكتان، پێغه‌مبه‌ران ئه‌نێرین تا به‌هۆیانه‌وه‌ خه‌ڵكی تاقیبكه‌ینه‌وه‌ [ أَتَصْبِرُونَ ] ئایا ئارام ئه‌گرن له‌سه‌ر حه‌ق و له‌سه‌ر ئه‌م تاقیكردنه‌وه‌ قورسه‌ [ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا (٢٠) ] وه‌ په‌روه‌ردگاریش زۆر بینایه‌و هه‌موو شتێك ئه‌بینێ و هیچ له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌.

{كافران پێشنیاری نابەجێ‌ دەكەن} [ وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌و به‌ قیامه‌ت نیه‌و ئومێدی زیندووبونه‌وه‌یان نیه‌ ئه‌ڵێن: باشه‌ بۆچی خوای گه‌وره‌ مه‌لائیكه‌تی دانه‌به‌زاندۆته‌ سه‌رمان تا پێمان بڵێ كه‌ محمد پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و - صلی الله علیه وسلم - ڕاستگۆیه‌ [ أَوْ نَرَى رَبَّنَا ] یاخود بۆچى به‌ چاوى خۆمان خوای گه‌وره‌ نابینین تا پێمان بڵێ محمد پێغه‌مبه‌ره‌و - صلی الله علیه وسلم - له‌ لایه‌ن منه‌وه‌ هاتووه‌ [ لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ ] به‌ڕاستی ئه‌مانه‌ له‌ نه‌فسی خۆیاندا زۆر خۆیان به‌ گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بوون [ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا (٢١) ] وه‌ عینادی و سه‌ركه‌شیه‌كی زۆر گه‌وره‌یان كرد به‌وه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێناو ئه‌م داواكاریانه‌یان كرد.

[ يَوْمَ يَرَوْنَ الْمَلَائِكَةَ ] ئه‌مانه‌ ڕۆژێك مه‌لائیكه‌ت ئه‌بینن كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ یان له‌ كاتی گیان كێشاندا [ لَا بُشْرَى يَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِينَ ] به‌ڵام مه‌لائیكه‌ت له‌و ڕۆژه‌دا هیچ موژده‌یه‌كیان پێ نیه‌ بۆ تاوانباران و بینینی خێرو چاكه‌ نیه‌ به‌ڵكو موژده‌ى چونه‌ دۆزه‌خیان پێ ده‌ده‌ن [ وَيَقُولُونَ حِجْرًا مَحْجُورًا (٢٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ووترێ: ئێوه‌ قه‌ده‌غه‌و رێگریه‌كى ته‌واو ئه‌كرێن له‌ چوونه‌ به‌هه‌شت.

{كردەوەی كافران بەتاڵ و پوچەڵە} [ وَقَدِمْنَا إِلَى مَا عَمِلُوا مِنْ عَمَلٍ فَجَعَلْنَاهُ هَبَاءً مَنْثُورًا (٢٣) ] وه‌ كافران ئه‌گه‌ر له‌ دونیا كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ئه‌یهێنین و هه‌مووی ئه‌كه‌ین به‌ تۆزێكی بڵاو و بڵاو ئه‌بێته‌وه‌و هیچى نامێنێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ خوای گه‌وره‌ نه‌یان كردووه‌و پاداشتیان ده‌ست ناكه‌وێ.

[ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَأَحْسَنُ مَقِيلًا (٢٤) ] به‌هه‌شتیه‌كان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا له‌ به‌هه‌شتدا باشترین شوێن و پله‌و پایه‌یان بۆ هه‌یه‌، وه‌ باشترین شوێنی ڕاكشانیشیان هه‌یه‌، (مَقِيل) واته‌: (قه‌یلوله‌) به‌ڵام له‌ به‌هه‌شتدا خه‌وتن نیه‌ به‌ڵكو راكشان و پاڵدانه‌وه‌یه.

[ وَيَوْمَ تَشَقَّقُ السَّمَاءُ بِالْغَمَامِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئاسمان له‌ت ئه‌بێ وه‌ هه‌ورى سپى ته‌نك ده‌رده‌كه‌وێت [ وَنُزِّلَ الْمَلَائِكَةُ تَنْزِيلًا (٢٥) ] وه‌ مه‌لائیكه‌ته‌كان پۆل له‌ دوای پۆل دائه‌به‌زن و ده‌ورى دروستكراوه‌كان ده‌ده‌ن.

[ الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمَنِ ] موڵك له‌و ڕۆژه‌دا هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و حه‌قه‌و كه‌س ناتوانێ بانگه‌شه‌ی هیچ موڵكێك بكات [ وَكَانَ يَوْمًا عَلَى الْكَافِرِينَ عَسِيرًا (٢٦) ] به‌ڕاستی ڕۆژێكه‌ له‌سه‌ر كافران زۆر قورسه‌.

{هاوڕێی خراپ بەرەو دۆزەخت دەبات} [ وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يَدَيْهِ ] (عقبة بن أبي مُعَيْط) له‌ مه‌ككه‌ له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داده‌نیشت و ئازارى نادا، كافران وتیان (عوقبه‌) موسڵمان بووه‌، هاوڕێیه‌كى هه‌بوو وتى قسه‌ت له‌گه‌ڵ ناكه‌م تا نه‌چیت تف نه‌كه‌یته‌ ناوچه‌وانى محمدو به‌ خراپترین شێواز له‌ناو مه‌جلیسه‌كه‌یدا جوێنى پێ نه‌ده‌یت، (عوقبه‌)یش به‌قسه‌ى كرد، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - تفه‌كه‌ى له‌ ده‌موچاوى سڕیه‌وه‌و فه‌رمووى: له‌ ده‌ره‌وه‌ى شاخه‌كانى مه‌ككه‌ بتبینم ده‌بێت له‌ گه‌ردنت بده‌م، له‌ جه‌نگى به‌در (عوقبه‌) زۆر ترسا ده‌رچێت بۆ جه‌نگ، وتى محمد هه‌ڕه‌شه‌ى لێكردووم و له‌ گه‌ردنم ده‌دات، وتیان: تۆ وشتره‌ سورت هه‌یه‌ كه‌س نایگرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر تێكشكاین تۆ رابكه‌، ئه‌میش له‌گه‌ڵیان ده‌رچوو، كاتێك خواى گه‌وره‌ كافرانى تێكشكاند (عوقبه‌) وشتره‌كه‌ى به‌ریدایه‌ ناو قوڕاوێكه‌وه‌و له‌ناو حه‌فتا كافردا به‌ دیل گیراو وتى ئایا له‌ناو ئه‌ماندا ته‌نها من ده‌كوژیت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ، وه‌ كوشتى، خواى گه‌وره‌ ئه‌م سێ ئایه‌ته‌ى له‌سه‌ر (عقبة بن أبي مُعَيْط) دابه‌زاند، له‌و ڕۆژه‌دا كه‌سی زاڵم و سته‌مكار هه‌ردوو ده‌ستی خۆی ئه‌گه‌زێ له‌ په‌شیمانیدا به‌ڵام په‌شیمانى له‌و رۆژه‌دا سودى نیه‌و دادى نادات [ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا (٢٧) ] ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ پێغه‌مبه‌ری خوام - صلی الله علیه وسلم - بكردایه‌ به‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆم وه‌ شوێنی بكه‌وتمایه‌ (هه‌موو كه‌سێك له‌ دونیا شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كه‌وێت له‌ قیامه‌تدا په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌ به‌ڵام په‌شیمانى سودى بۆ هیچ كه‌سێك نیه‌و له‌وێ ته‌نها لێپرسینه‌وه‌یه‌).

[ يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا (٢٨) ] خۆزگه‌ فڵانه‌ كه‌سم نه‌كردایه‌ته‌ دۆست و خۆشه‌ویستی خۆم.

[ لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گومڕای كردم له‌و زیكرو قورئانه‌ى كه‌ له‌لایه‌ن خواوه‌ بۆم هات [ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا (٢٩) ] به‌ به‌رده‌وامى شه‌یتان مرۆڤـ سه‌رشۆڕ ئه‌كات و له‌حه‌ق لایده‌بات.

{وازهێنان لە قورئان چۆنە؟} [ وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا (٣٠) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ڕاستی قه‌ومه‌كه‌ی من وازیان له‌ قورئان هێنا، (ئیمان نه‌هێنان به‌ قورئان و باوه‌ڕ پێ نه‌كردنى و نه‌خوێندنه‌وه‌ی و لێتێنگه‌یشتنی و له‌به‌رنه‌كردنى و كارپێنه‌كردنی و بانگه‌واز نه‌كردن بۆ لای و به‌رگری نه‌كردن لێی ئه‌مانه‌ هه‌مووى وازهێنانه‌ له‌ قورئان و به‌ر ئه‌و هه‌ڕه‌شه‌یه‌ ده‌كه‌ون).

[ وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا مِنَ الْمُجْرِمِينَ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ بۆ هه‌موو پێغه‌مبه‌ران دوژمنمان داناوه‌ له‌ خه‌ڵكانێكی تاوانبار [ وَكَفَى بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا (٣١) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ى شوێن پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌وێت ئه‌وا خوای گه‌وره‌ى به‌سه‌ كه‌ هیدایه‌تی ئه‌دات وه‌ پشتیوانی ئه‌بێت و سه‌ریده‌خات له‌ دونیاو قیامه‌ت.

{حیكمەت لە دابەزینی قورئان بە بەش بەش} [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ] وه‌ كافران ئه‌یانووت: بۆچی قورئان هه‌ر هه‌مووی به‌یه‌كجار بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دانابه‌زێت و به‌ش به‌ش و پارچه‌ پارچه‌ دائه‌به‌زێ؟ [ كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌م شێوازه‌ به‌ گوێره‌ی پێویست و روداوه‌كان بۆت دائه‌به‌زێنین بۆ ئه‌وه‌ی دڵت جێگیرو دامه‌زراو بكه‌ین (قورئانى پیرۆز هه‌ر هه‌مووى له‌شه‌وى قه‌در دابه‌زى بۆ بيت العزة له‌ ئاسمانى دونیا، پاشان له‌ ماوه‌ى بیست و سێ ساڵدا بۆ سه‌ر زه‌وى دابه‌زى به‌ گوێره‌ى رووداو و به‌سه‌رهات و ئه‌حكام و پێویستى) [ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا (٣٢) ] وه‌ به‌ ته‌رتیلیشه‌وه‌ بۆتمان خوێندۆته‌وه‌، یان به‌ جوانى بۆتمان روون كردۆته‌وه‌.

[ وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ ] وه‌ كافران هیچ نموونه‌یه‌ك بۆ تۆ ناهێننه‌وه‌، یان هیچ پێشنیارێك ناكه‌ن یان هیچ گومانێك ناهێننه‌وه‌ [ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ ] ئیلا ئێمه‌ حه‌قت بۆ دێنینه‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌داو باتڵه‌كه‌ی ئه‌وان پووچه‌ڵ ئه‌كه‌ینه‌وه‌ [ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا (٣٣) ] وه‌ باشترین ڕوون كردنه‌وه‌ت بۆ دێنین.

[ الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ ] ئه‌و كافرانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر روویان حه‌شر ئه‌كرێن و ڕائه‌كێشرێن بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ [ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا ] ئه‌مانه‌ خراپترین جێگاو سه‌ره‌نجامیان هه‌یه‌ [ وَأَضَلُّ سَبِيلًا (٣٤) ] وه‌ له‌ هه‌موو كه‌س گومڕاتر بوونه‌ له‌ دونیادا.

{سزادانى كافران} [ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ ] وه‌ ئێمه‌ به‌ دڵنیایی ته‌وراتمان به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - به‌خشیووه‌ [ وَجَعَلْنَا مَعَهُ أَخَاهُ هَارُونَ وَزِيرًا (٣٥) ] وه‌ هارونی برایشی - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌ر بوو یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی بوو له‌گه‌ڵیدا.

[ فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا ] وه‌ پێمان وتن بڕۆن بۆ لای ئه‌و قه‌ومه‌ی كه‌ ئایه‌ت و موعجیزه‌كانى ئێمه‌یان به‌درۆ زانیوه‌و ئیمانیان پێ نه‌هێناوه‌ كه‌ فیرعه‌ون و داروده‌سته‌كه‌ی بوو [ فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيرًا (٣٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و له‌ناو ئاوه‌كه‌دا نوقمی كردن.

[ وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ ] وه‌ قه‌ومی نوحیش كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی ئه‌وانیشمان له‌ناو ئاوه‌كه‌دا نوقم كرد (هه‌رچه‌نده‌ ته‌نها نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ رۆیشت و ته‌نها ئه‌ویان به‌ درۆ زانى به‌ڵام هه‌ر ئوممه‌تێك باوه‌ڕ به‌ یه‌ك پێغه‌مبه‌ر نه‌هێنن ئه‌وا وه‌كو ئه‌وه‌ وایه‌ باوه‌ڕیان به‌سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌هێنا بێت) [ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً ] وه‌ كردمانن به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ خه‌ڵكی تر [ وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا (٣٧) ] وه‌ سزای به‌ ئێش و ئازارمان بۆ هه‌موو سته‌مكاران ئاماده‌ كردووه‌.

[ وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ ] وه‌ قه‌ومی (عادو ثهمود) وه‌ هاوه‌ڵانی بیره‌كه‌یش، كه‌ بیرێك بووه‌ ئه‌ووترێ: له‌ دێى (فه‌لج) له‌ (یه‌مامه‌)، یاخود له‌ (ئه‌نطاكیا)، یاخود له‌ (ئازه‌ربیجان) بووه‌، كه‌ قه‌ومێكى بت په‌رست بوونه‌و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى خۆیان به‌ درۆزانیوه‌و كوشتوویانه‌و خستوویانه‌ته‌ ناو بیره‌كه‌وه‌، بۆیه‌ پێیان وتراوه‌: هاوه‌ڵانی بیر، خواى گه‌وره‌ له‌ ناوى بردوون، یاخود (أصحاب الاخدود) بوونه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ سوره‌تى (بروج) باسیان ده‌كات، یاخود وتراوه‌: قه‌ومی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوونه‌ [ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا (٣٨) ] وه‌ چه‌نده‌ها ئوممه‌تی تر له‌م نێوانانه‌دا خوای گه‌وره‌ هه‌موویانی له‌ناو بردووه‌ كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌.

[ وَكُلًّا ضَرَبْنَا لَهُ الْأَمْثَالَ ] وه‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ن ترساندووه‌و نموونه‌و به‌ڵگه‌مان بۆ هێناونه‌ته‌وه‌و بیانومان بڕیون [ وَكُلًّا تَبَّرْنَا تَتْبِيرًا (٣٩) ] وه‌ كه‌ ئیمانیان نه‌هێناوه‌ هه‌موویانمان له‌ناو بردووه‌.

[ وَلَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ ] وه‌ به‌ دڵنیایى خه‌ڵكی مه‌ككه‌ به‌سه‌ر ئه‌و دێیه‌دا تێپه‌ڕیون كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن و به‌ردبارانی كردن كه‌ قه‌ومی لوط بوون [ أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا ] كاتێك كه‌ گه‌شت ده‌كه‌ن بۆ شام ئایا شوێنه‌واریان نابینن كه‌ چۆن خواى گه‌وره‌ سزاى داون و له‌ ناوى بردون به‌ هۆى ئیمان نه‌هێنان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌یان وه‌ ئێوه‌یش په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرن [ بَلْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ نُشُورًا (٤٠) ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌ ئومێدی زیندوو بوونه‌وه‌ نین و له‌ زیندوو بوونه‌وه‌ ناترسێن بۆیه‌ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن.

[ وَإِذَا رَأَوْكَ إِنْ يَتَّخِذُونَكَ إِلَّا هُزُوًا ] وه‌ كاتێك كه‌ تۆ ئه‌بینن له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئیمانت پێ بێنن گاڵته‌ت پێ ئه‌كه‌ن [ أَهَذَا الَّذِي بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا (٤١) ] ئه‌ڵێن: ئا ئه‌مه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ كردوویه‌تی به‌ پێغه‌مبه‌رو ناردوویه‌تی.

[ إِنْ كَادَ لَيُضِلُّنَا عَنْ آلِهَتِنَا لَوْلَا أَنْ صَبَرْنَا عَلَيْهَا ] ئه‌ڵێن: نزیك بوو گومڕامان بكات و له‌ په‌رستنی خواكانمان لامان بدات ئه‌گه‌ر ئاراممان نه‌گرتایه‌ له‌سه‌ری و دامه‌زراو نه‌بووینایا [ وَسَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذَابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا (٤٢) ] خوای گه‌وره‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێ ده‌كات و ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك كه‌ سزایان بۆ دێت و خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌دات ئه‌و كاته‌ ئه‌زانن كه‌ كێ ڕێگای گومڕایی گرتۆته‌به‌ر.

[ أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ ] ئایا نابینی كه‌سانێك كه‌ هه‌واو ئاره‌زووی خۆیان كردووه‌ به‌خواو ئه‌یپه‌رستن و گوێڕایه‌ڵی ئه‌كه‌ن [ أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا (٤٣) ] ئایا تۆ ئه‌توانی ئه‌وانه‌ بپارێزی یان به‌ زۆر ئیمان بخه‌یته‌ دڵیانه‌وه‌؟ ناتوانیت و ئه‌وه‌ت له‌سه‌ر نیه‌.

[ أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ ] یاخود ئایا وا ئه‌زانی زۆربه‌یان حه‌ق ئه‌بیستن و لێى تێ ئه‌گه‌ن؟ نه‌خێر [ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ ] به‌ڵكو ئه‌وان هیچ شتێك نین ته‌نها وه‌كو ئاژه‌ڵ وان له‌ تێگه‌یشتندا [ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا (٤٤) ] به‌ڵكو له‌ ئاژه‌ڵیش وێڵ و گومڕاترن، چونكه‌ ئاژه‌ڵ ده‌زانێت بۆچى دروستكراون، به‌ڵام كافران بۆ عیباده‌تى خوا دروستكراون و جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ده‌په‌رستن.

{هەندێك لە بەخششەكانی خوای گەورە} [ أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ ] ئایا نابینی په‌روه‌ردگارت چۆن سێبه‌ری درێژ كردۆته‌وه‌ (له‌ به‌ره‌به‌یانه‌وه‌ تا خۆركه‌وتن) [ وَلَوْ شَاءَ لَجَعَلَهُ سَاكِنًا ] ئه‌گه‌ر ویستی لێ بوایه‌ سێبه‌ره‌كه‌ى جێگیرو به‌رده‌وام ده‌كرد [ ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا (٤٥) ] پاشان خۆریشمان گێڕا وه‌كو به‌ڵگه‌یه‌ك بێت له‌سه‌ر ئه‌و سێبه‌ره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زیادو كه‌م ئه‌كات به‌هۆی خۆره‌كه‌وه.

[ ثُمَّ قَبَضْنَاهُ إِلَيْنَا قَبْضًا يَسِيرًا (٤٦) ] پاشان سێبه‌ره‌كه‌یشمان كه‌م كردۆته‌وه‌و شاردۆته‌وه‌ به‌هۆی نه‌مانی خۆره‌كه‌وه‌، یان خۆره‌كه‌مان شاردۆته‌وه‌و كه‌م كردۆته‌وه‌.

[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌وی بۆ ئێوه‌ وه‌كو پۆشاكێك لێكردووه‌ كه‌ داتانئه‌پۆشێ به‌ تاریكیه‌كه‌ى [ وَالنَّوْمَ سُبَاتًا ] وه‌ خه‌ویشی بۆ ئێوه‌ داناوه‌ تا پشووی تیا بده‌ن و له‌ جوله‌ بكه‌ون [ وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُورًا (٤٧) ] وه‌ ڕۆژیشی وا لێ كردووه‌ كه‌ تیایدا به‌ ئاگاو به‌خه‌به‌ر بن و بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆتان هه‌وڵ بده‌ن.

‌[ وَهُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌و بایانه‌ ئه‌نێرێ وه‌كو موژده‌ده‌رێك له‌ پێش خۆیانه‌وه‌ كه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ی هه‌ڵگرتووه‌ كه‌ بارانیان پێیه‌ [ وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا (٤٨) ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ ئاوێكی پاك دائه‌به‌زێنینه‌ خواره‌وه‌.

[ لِنُحْيِيَ بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا ] تا به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ چه‌ند شوێنێكی زه‌وی مردوو زیندوو بكه‌ینه‌وه‌ به‌ ڕواندنی گژوگیاو دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌ك [ وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَامًا وَأَنَاسِيَّ كَثِيرًا (٤٩) ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ له‌و دروستكراوانه‌ی كه‌ دروستمان كردووه‌ له‌ ئاژه‌ڵان و له‌ خه‌ڵكانێكی زۆری پێ ئاو بده‌ین.

[ وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكَّرُوا ] وه‌ ئه‌م گۆڕانكاریانه‌ ئه‌كه‌ین له‌ سێبه‌رو با و باران بارین تا له‌ زیندوكردنه‌وه‌ى ئه‌و زه‌ویه‌ مردوانه‌ بیر له‌ مردن بكه‌نه‌وه‌ [ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا (٥٠) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ته‌نها كوفرانه‌بژێری نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌یان هه‌ڵبژارد، وه‌ ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ دان بنێن به‌ نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌ (ناڵێن به‌ هۆى فه‌زڵ و ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌وه‌ بارانمان بۆ بارى، به‌ڵكو ده‌ڵێن به‌ هۆى ئه‌ستێره‌و بورجه‌كانه‌وه‌ بارانمان بۆ بارى).

[ وَلَوْ شِئْنَا لَبَعَثْنَا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ نَذِيرًا (٥١) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ بۆ هه‌موو دێ یه‌ك ده‌مانتوانی پێغه‌مبه‌رێك بنێرین وه‌ ئاگاداریان بكاته‌وه‌، به‌ڵام محمدمان - صلی الله علیه وسلم - بۆ تێكڕاى خه‌ڵكى ناردووه‌.

[ فَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - گوێڕایه‌ڵی كافران مه‌كه‌ [ وَجَاهِدْهُمْ بِهِ جِهَادًا كَبِيرًا (٥٢) ] وه‌ به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ جیهادێكی گه‌وره‌ی كافران بكه‌.

[ وَهُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ دوو ده‌ریای گه‌یاندووه‌ به‌ یه‌ك [ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ ] كه‌ یه‌كێكیان ئاوێكی شیرینی سازگاره‌ كه‌ ده‌ڕوات [ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ] وه‌ ئه‌وه‌ی تریشیان ئاوێكی سوێرو شۆره‌ كه‌ راوه‌ستاوه‌و ناڕوات [ وَجَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا ] وه‌ له‌ نێوانیشیاندا په‌رده‌یه‌كی داناوه‌ كه‌ تێكه‌ڵ به‌یه‌ك نابن [ وَحِجْرًا مَحْجُورًا (٥٣) ] وه‌ ئه‌و په‌رده‌یه‌ ڕێگری ئه‌كات ئه‌و دوو ئاوه‌ له‌ ناوه‌وه‌ تێكه‌ڵ به‌یه‌ك بن و ئه‌و دوو ئاوه‌ی لێك جیا كردۆته‌وه‌، به‌ڵام له‌ بانه‌وه‌ یه‌كه‌، ئه‌ویش موعجیزه‌یه‌كی خوای گه‌وره‌یه‌، یاخود زه‌وى وشكانى خستۆته‌ نێوانیانه‌وه.

[ وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك كه‌ مه‌نى یه‌ مرۆڤی دروست كردووه‌ [ فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا ] وه‌ به‌هۆی ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌وه‌ مرۆڤ زیادی كردووه‌ له‌ نه‌سه‌ب و ڕه‌چه‌ڵه‌كدا وه‌ له‌ ژن و ژن خوازیدا [ وَكَانَ رَبُّكَ قَدِيرًا (٥٤) ] وه‌ په‌روه‌ردگارى تۆ زۆر به‌تواناو ده‌سه‌ڵاته‌.

[ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُهُمْ ] وه‌ كافران و بێباوه‌ڕان و موشریكان عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ شتان و كه‌سانێك كه‌ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن ئه‌گه‌ر بیانپه‌رستن [ وَلَا يَضُرُّهُمْ ] وه‌ زیانیان پێ ناگه‌یه‌نن ئه‌گه‌ر نه‌یانپه‌رستن و سوودو زیانیان به‌ ده‌ست نیه‌ [ وَكَانَ الْكَافِرُ عَلَى رَبِّهِ ظَهِيرًا (٥٥) ] وه‌ كافریش شوێن شه‌یتان ئه‌كه‌وێ و یارمه‌تی شه‌یتان ئه‌دات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ سه‌رپێچى خوای گه‌وره‌ بكات.

[ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا مُبَشِّرًا وَنَذِيرًا (٥٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ ئیلا موژده‌ده‌ر بیت به‌ به‌هه‌شت بۆ موسڵمانان، وه‌ ترسێنه‌ر بیت به‌ دۆزه‌خ بۆ كافران.

[ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من داوای ئه‌جرو پاره‌م له‌ ئێوه‌ نه‌كردووه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستم ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌یه‌ [ إِلَّا مَنْ شَاءَ أَنْ يَتَّخِذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (٥٧) ] مه‌گه‌ر كه‌سێك خۆی ویستی لێ بێت خێرو چاكه‌ بكات و بگات به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وا ئاره‌زووی خۆیه‌تی و من ناچارتان ناكه‌م.

[ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ ] وه‌ تۆ له‌ هه‌موو كاروبارێكتدا ته‌وه‌كول بكه‌ره‌ سه‌ر ئه‌و خوایه‌ی كه‌ زیندووه‌و هه‌رگیز مردنی به‌سه‌ردا نایات، وه‌ كاره‌كانتى پێ بسپێره‌ [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕابگره‌و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ بكه‌ [ وَكَفَى بِهِ بِذُنُوبِ عِبَادِهِ خَبِيرًا (٥٨) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگاداری تاوانی به‌نده‌كانی بێ كه‌ زۆر ئاگاداره‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌و هیچی لێ ناشاردرێته‌وه‌.

{خوای گەورە لەسەر عەرشی پیرۆزە} [ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ له‌ ماوه‌ی شه‌ش ڕۆژدا دروستی كردووه‌ [ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ ] پاشان په‌روه‌ردگار به‌رزو بڵند بوه‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رشی پیرۆزی خۆی به‌رز بوونه‌وه‌یه‌ك كه‌ شایه‌ن و شیاو و گونجاو بێت به‌ گه‌وره‌یی و مه‌زنی خوای گه‌وره‌ له‌ به‌رزبوونه‌وه‌ی هیچ له‌ دروستكراوه‌كانی ناچێت، وه‌ چۆنێتییه‌كه‌شی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌س نایزانێت، پرسیارى (الإستواء) له‌ ئیمامى (مالیك) كرا فه‌رمووى: (الإستواء غير مجهول، والكيف غير معقول، والإيمان به واجب، والسؤال عنه بدعة) واته‌: ئیستوا زانراوه‌، چونكه‌ له‌قورئاندا باسكراوه‌، وه‌ چۆنێتییه‌كه‌ى نه‌زانراوه‌، چونكه‌ باس نه‌كراوه‌، وه‌ ئیمان هێنان پێى واجبه‌، چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆزه‌، وه‌ پرسیار كردن له‌ چۆنێتى به‌رز بوونه‌وه‌ى خواى گه‌وره‌ بۆ سه‌ر عه‌رشى پیرۆزى بیدعه‌یه‌، چونكه‌ هاوه‌ڵان ئه‌و پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ چواندنى به‌ به‌رزبوونه‌وه‌ى دروستكراوه‌كان كوفره‌، چونكه‌ ته‌شبیهـ كردنى خواى گه‌وره‌ى خالقه‌ به‌ مه‌خلوقى دروستكراوى لاواز، وه‌ گۆڕینى ماناكه‌ى حه‌رامه‌، چونكه‌ مه‌به‌ست پێى نیه‌و هه‌ڵه‌یه‌، وه‌كو گۆڕینى بۆ (استولى) كه‌ به‌ ماناى زاڵ بوون و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن دێت هه‌ڵه‌یه‌، كه‌ به‌ گوێره‌ى ئه‌م ته‌ئویله‌ فاسیده‌ ده‌بێت پێش خواى گه‌وره‌ كه‌سێكى تر ده‌ستى به‌سه‌ر عه‌رشدا گرتبێت، كه‌ مرۆڤى ژیر قسه‌ى واناكات، (ابن القیم) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م لامه‌ى كه‌ زیادى ده‌كه‌ن و (استوى) ده‌كه‌ن به‌ (استولى) چه‌ند له‌و (نونه‌) ده‌چێت كه‌ به‌نو ئیسرائیل زیادیان كرد كه‌ خواى گه‌وره‌ پێى فه‌رموون: بڵێن: (حطة) ئه‌وان وتیان: (حنطة) وه‌ خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بى لێگرتن، ئه‌و كه‌سانه‌یشى كه‌ سیفاتى خواى گه‌وره‌ ته‌ئویل ده‌كه‌ن و ماناكه‌ى ده‌گۆڕن با له‌ خواى گه‌وره‌ بترسن نه‌ك وه‌ك به‌نو ئیسرائیل خواى گه‌وره‌ غه‌زه‌بیان لێ بگرێت [ الرَّحْمَنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا (٥٩) ] تۆ له‌م شته‌ پرسیار له‌ خوایه‌ك بكه‌ كه‌ زۆر زانایه‌و زانیاریه‌كى زۆر وردى هه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌یه.

‌[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمَنِ ] وه‌ كاتێك به‌ كافران بووترێ سوجده‌و كڕنوش بۆ خوای گه‌وره‌ به‌رن كه‌ ڕه‌حمانه‌ [ قَالُوا وَمَا الرَّحْمَنُ ] ئه‌وان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ڕه‌حمان ناناسین [ أَنَسْجُدُ لِمَا تَأْمُرُنَا ] ئایا فه‌رمانمان پێ ئه‌كه‌ی كه‌ ئێمه‌ سوجده‌ به‌رین بۆ خوایه‌ك كه‌ نایناسین و ته‌نها له‌به‌ر قسه‌ى تۆ سوجده‌ى بۆ به‌رین [ وَزَادَهُمْ نُفُورًا (٦٠) ] وه‌ به‌مه‌ زیاتر ڕایان كردو دوور كه‌وتنه‌وه‌ له‌ دین.

[ تَبَارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّمَاءِ بُرُوجًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌كاندا بورج و ئه‌ستێره‌ گه‌وره‌كانى داناوه‌ له‌ شوێنه‌ به‌رزه‌كاندا خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆرو گه‌وره‌و به‌رده‌وام و جێگیره‌ [ وَجَعَلَ فِيهَا سِرَاجًا وَقَمَرًا مُنِيرًا (٦١) ] وه‌ خۆری له‌ ئاسماندا داناوه‌ كه‌ گه‌رمی و روناكى هه‌یه‌، وه‌ مانگی تیا داناوه‌ كه‌ ته‌نها ڕووناكی هه‌یه‌.

[ وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ خِلْفَةً ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌و و ڕۆژی داناوه‌ كه‌ جێی یه‌كتری ئه‌گرنه‌وه‌و به‌ دوای یه‌كدا دێن، یاخود لێك جیاوازن له‌ تاریكى و روناكى و ساردى و گه‌رمى [ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يَذَّكَّرَ ] ئه‌م یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ كه‌سێكه‌ كه‌ په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرێ [ أَوْ أَرَادَ شُكُورًا (٦٢) ] یاخود شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر ئه‌م نیعمه‌ته‌ گه‌ورانه‌.

{هەندێك لە سیفاتی بەندە تایبەتەكانی خوا} [ وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا ] وه‌ به‌نده‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌ڕۆن به‌هێمنی و ئارامی به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ لووتبه‌رزی و فه‌خرو شانازى بڕۆن (مه‌به‌ست ئه‌وه‌ نیه‌ به‌لاوازى بڕۆن وه‌كو نه‌خۆش) [ وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ ] وه‌ كاتێك كه‌سانی نه‌زان و نه‌فام گفتوگۆیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ قَالُوا سَلَامًا (٦٣) ] ئه‌ڵێن: ئێوه‌ ئه‌مین و سه‌لامه‌تن له‌ ده‌ست و ده‌مى ئێمه‌ و به‌ خراپه‌ وه‌ڵامی خراپی ئێوه‌ ناده‌ینه‌وه‌.

[ وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا (٦٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌و به‌سه‌ر ئه‌به‌ن له‌ سوجده‌دان وه‌ به‌ پێوه‌ ڕاوه‌ستاون نوێژ ئه‌كه‌ن بۆ خوای گه‌وره‌.

[ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار سزای ئاگری دۆزه‌خمان له‌سه‌ر لاده‌ [ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا (٦٥) ] به‌ڕاستی سزای ئاگری دۆزه‌خ به‌رده‌وامه‌.

[ إِنَّهَا سَاءَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا (٦٦) ] وه‌ خراپترین شوێنه‌ كه‌ مرۆڤـ تیایدا جێگیرو نیشته‌جێ بێت، وه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌.

[ وَالَّذِينَ إِذَا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ نه‌فه‌قه‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ زیادڕه‌وی ناكه‌ن و سنوور نابه‌زێنن، یاخود له‌ تاواندا سه‌رفى ناكه‌ن [ وَلَمْ يَقْتُرُوا ] وه‌ ڕه‌زیلی و چروكی و به‌خیلى ناكه‌ن [ وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا (٦٧) ] به‌ڵكو له‌و نێوانه‌دا مام ناوه‌ند مه‌سره‌ف ئه‌كه‌ن.

[ وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: كه‌سانێك له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران خه‌ڵكیان كوشتبوو به‌ زۆرى، وه‌ زینایان كردبوو به‌ زۆرى، هاتنه‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى تۆ ده‌یڵێیت و بانگه‌وازى بۆ ده‌كه‌یت شتێكى چاكه‌ به‌ڵام پێمان بڵێ ئایا ئه‌و تاوانانه‌ى پێشتر كردوومانه‌ ده‌سڕێته‌وه‌و خوا لێمان خۆش ده‌بێت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا دوعا ناكه‌ن له‌ خوایه‌كی ترو له‌ خوایه‌كی تر ناپاڕێنه‌وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێنه‌وه‌ [ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ] وه‌ ئه‌و نه‌فسه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌رامی كردووه‌ نایكوژن ته‌نها به‌ حه‌ق نه‌بێ: مه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ دوای زه‌واجی شه‌رعی زینای كردبێت، یان كه‌سێكی به‌ ناحه‌ق كوشتبێت، یان له‌ دین هه‌ڵگه‌ڕابێته‌وه‌ ئه‌میش حاكمی موسڵمان ئه‌یانكوژێ [ وَلَا يَزْنُونَ ] وه‌ زیناش ناكه‌ن [ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك كاری وا بكات [ يَلْقَ أَثَامًا (٦٨) ] ئه‌وا تووشی تاوان و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بێت، یاخود دۆڵێكه‌ له‌ دۆزه‌خ سزاى زیناكارانى تێدا ده‌درێت.

[ يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سزای چه‌ند قاتێك ئه‌درێ [ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا (٦٩) ] وه‌ له‌ناو سزادا ئه‌مێنێته‌وه‌ به‌ سه‌رشۆڕى و ڕیسوایی و زه‌لیلی.

{تەوبەی راستەقینەو كردەوەی چاك خراپەكان دەگۆڕێت بۆ چاكە} [ إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا ] ته‌نها كه‌سانێك ئه‌گه‌ر ته‌وبه‌یان كردبێ له‌م تاوانانه‌ وه‌ ئیمانیان هێنابێ وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردبێ، (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ ] ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا خراپه‌كانیان بۆ ئه‌گۆڕێت به‌ چاكه‌، یاخود له‌ قیامه‌تدا خراپه‌كانیان بۆ ئه‌گۆڕێت به‌ چاكه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو و به‌به‌زه‌ییه‌.

[ وَمَنْ تَابَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك ته‌وبه‌ بكات و كرده‌وه‌ی چاك بكات [ فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا (٧١) ] ئه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌یه‌كی چاك.

[ وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاماده‌ی زورو ناحه‌ق نابن، واته‌: ئاماده‌ى شه‌ریك دانان بۆ خواى گه‌وره‌و تاوان و سه‌رپێچى و خراپه‌ نابن، یان شایه‌تی ناحه‌ق ناده‌ن، یان ئاماده‌ى جه‌ژنی كافران نابن، یان ئاماده‌ی بۆنه‌ی بیدعه‌ نابن، یان ئاماده‌ى گۆرانى و شوێنى خراپ نابن [ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا (٧٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌لای له‌غو قسه‌ی پووچه‌ڵ و بێ بنه‌مادا تێپه‌ڕن به‌ ڕێزه‌وه‌ تێده‌په‌ڕن و خۆیان دوور ئه‌خه‌ن و پشتی تێ ئه‌كه‌ن.

[ وَالَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كاتێك كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌یان یاد بخرێته‌وه‌ [ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْهَا صُمًّا وَعُمْيَانًا (٧٣) ] ئه‌وان كه‌ڕو كوێر نابن له‌ ئاستیدا به‌ڵكو ئه‌یبستن و سوودی لێ ئه‌بینن.

[ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ خێزانه‌كان و منداڵه‌كانمان چاوروناكیمان پێ ببه‌خشه‌ كه‌ ببنه‌ هۆی ڕووناكی چاومان به‌وه‌ی كه‌ تاعه‌ت و عیباده‌تی تۆ بكه‌ن [ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا (٧٤) ] وه‌ بمانكه‌ به‌ پێشه‌وا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و له‌ چاكه‌دا خه‌ڵكى چاومان لێ بكه‌ن.

[ أُولَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا ] ئه‌مانه‌ پله‌ به‌رزه‌كانی به‌هه‌شتیان پێ ئه‌درێ به‌هۆی ئارام گرتنیان له‌ دونیادا [ وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا (٧٥) ] وه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا له‌لایه‌ن فریشته‌كانه‌وه‌ سڵاویان لێ ئه‌كرێت.

[ خَالِدِينَ فِيهَا ] به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ به‌ هه‌میشه‌یی [ حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا (٧٦) ] كه‌ باشترین شوێنی جێگیری و شوێنی مانه‌وه‌یه‌.

[ قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: خوای گه‌وره‌ بێ پێویسته‌ له‌ ئێوه‌و پێویستی به‌ ئێوه‌ نیه‌ ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌یپه‌رستن ئه‌ویش بۆ خۆتان ئه‌یپه‌رستن و سوودی بۆ خۆتانه‌ [ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ ] ئه‌ى كافران ئێوه‌ دینی خوای گه‌وره‌تان به‌ درۆ زانی و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌تان به‌ درۆ زانی [ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا (٧٧) ] ئێستاش سزای ئێوه‌ به‌رده‌وام ئه‌بێت و له‌ ئاگری دۆزه‌خدا ئه‌مێننه‌وه‌، والله أعلم.

سووره‌تی (شوعراء) (واته‌: شاعیران) سووره‌تێكى مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (١٩٧) و (٢٢٤) تا كۆتایى نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌ (٢٢٧) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ طسم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌ سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون.

[ تِلْكَ آيَاتُ الْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] ئه‌مه‌ ئایه‌ته‌كانی ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یه‌ كه‌ روون و ئاشكرایه‌.

[ لَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ أَلَّا يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٣) ] له‌وانه‌یه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نه‌فسی خۆت به‌هیلاك بده‌ی له‌ غه‌م و په‌ژاره‌دا كه‌ كافران باوه‌ڕ ناهێنن.

[ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيَةً ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ویستمان لێ بێ له‌ ئاسمانه‌وه‌ موعجیزه‌یه‌كیان بۆ دائه‌به‌زێنین ناچاریان بكات كه‌ ئیمان بێنن [ فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ (٤) ] به‌رده‌وام ئه‌و كاته‌ گه‌ردنیان ملكه‌چ ئه‌بێت بۆی، به‌ڵام نابێت كه‌س به‌ زۆر موسڵمان بكرێت به‌ڵكو به‌ ویستى خۆیانه‌.

[ وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ ذِكْرٍ مِنَ الرَّحْمَنِ مُحْدَثٍ إِلَّا كَانُوا عَنْهُ مُعْرِضِينَ (٥) ] وه‌ هیچ زیكرو یاد كردنه‌وه‌یه‌كیان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ له‌ قورئانی پیرۆزدا بۆ نایات كه‌ تازه‌ بێت ئیلا ئه‌وان پشتی تێ ئه‌كه‌ن وه‌ باوه‌ڕی پێ ناهێنن.

[ فَقَدْ كَذَّبُوا ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان قورئانیان به‌درۆ زانی [ فَسَيَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٦) ] وه‌ له‌ داهاتوودا هه‌واڵ و سه‌ره‌نجامى ئه‌م گاڵته‌ پێ كردنه‌یان پێ ئه‌گات، واته‌: خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات.

[ أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الْأَرْضِ كَمْ أَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ (٧) ] ئایا نابینن له‌سه‌ر زه‌ویدا ئێمه‌ چه‌ندێك ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌مان ڕواندووه‌ له‌ هه‌موو جۆرێك جووتێكی به‌سوودو جوان.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی زۆریان ئیمان ناهێنن.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر باڵاده‌ست و به‌ به‌زه‌ییه‌.

{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و خوای گەورە} [ وَإِذْ نَادَى رَبُّكَ مُوسَى أَنِ ائْتِ الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ (١٠) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت بانگی له‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - كرد بڕۆ بۆ لای ئه‌و قه‌ومه‌ سته‌مكاره‌ كه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونه‌ (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تى قسه‌ كردنى هه‌یه‌).

[ قَوْمَ فِرْعَوْنَ أَلَا يَتَّقُونَ (١١) ] قه‌ومی فیرعه‌ونه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن، پێیان بڵێ: ئایا بۆ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ناترسێن.

[ قَالَ رَبِّ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ (١٢) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ به‌ درۆم بزانن.

[ وَيَضِيقُ صَدْرِي ] وه‌ دڵم ته‌نگ بێ [ وَلَا يَنْطَلِقُ لِسَانِي ] وه‌ زمانم نه‌كرێته‌وه‌ بۆ قسه‌ كردن له‌به‌ر ئه‌وه‌ى گیریه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو، (موسا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ منداڵ بوو ده‌ستى بۆ ریشى فیرعه‌ون برد، ئه‌ویش توڕه‌ بوو وتى سوكایه‌تى پێكردووم ده‌بێت بیكوژم، ئاسیاى خێزانى وتى ئه‌مه‌ منداڵه‌و نافامێت تاقیبكه‌وه‌و پشكۆیه‌ك ئاگرو هه‌ندێك خورما دابنێ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ خورماكه‌ ئه‌وا بیكوژه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌ ئه‌وا دیاره‌ نافامێت و مه‌یكوژه‌، موسا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ستى برد بۆ پشكۆ ئاگره‌كه‌و بردى بۆ ده‌مى و رزگارى بوو له‌ كوشتن، جا له‌و كاته‌وه‌ گیرییه‌ك له‌ زمانیدا هه‌بوو) [ فَأَرْسِلْ إِلَى هَارُونَ (١٣) ] په‌یام بنێره‌ بۆ هارونی برام و بیكه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر تا له‌گه‌ڵمدا بێت وه‌كو یارمه‌تیده‌رێك (باشترین چاكه‌یه‌ك كه‌ برا له‌گه‌ڵ براكه‌ى كردبێتى ئه‌مه‌یه‌ كه‌ موسى له‌گه‌ڵ هارونى براى كردى كه‌ داواى له‌ خواى گه‌وره‌ كرد بیكات به‌ پێغه‌مبه‌ر).

[ وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنْبٌ ] وه‌ ئه‌وان تاوانێكیان له‌سه‌ر منه‌ كه‌ كاتی خۆی یه‌كێكم لێ كوشتن له‌ (قيبطي)هكان له‌ هۆزى فیرعه‌ون كه‌ نه‌مزانی و مه‌به‌ستم كوشتنى نه‌بوو [ فَأَخَافُ أَنْ يَقْتُلُونِ (١٤) ] وه‌ له‌وه‌ش ئه‌ترسێم كه‌ ئه‌وان بمكوژن و تۆڵه‌ی خۆیان بكه‌نه‌وه‌، كه‌ ئه‌م ترسه‌ ترسێكی سروشتیه‌و ئاساییه‌و دروسته‌.

[ قَالَ كَلَّا ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: نه‌خێر بڕۆ مه‌ترسێ ناتكوژن [ فَاذْهَبَا بِآيَاتِنَا ] خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی دایه‌وه‌و هارونی برای كرد به‌ پێغه‌مبه‌رو فه‌رمووى هه‌ردووكتان به‌یه‌كه‌وه‌ بڕۆن به‌ موعجیزه‌كانم پشتیوانیتان ده‌كه‌م مه‌ترسێن [ إِنَّا مَعَكُمْ مُسْتَمِعُونَ (١٥) ] وه‌ منیش له‌گه‌ڵتاندام ئه‌بیستم، به‌ بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵات و پاراستن و سه‌رخستن له‌گه‌ڵتاندام.

[ فَأْتِيَا فِرْعَوْنَ ] بڕۆن بۆ لای فیرعه‌ون [ فَقُولَا إِنَّا رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٦) ] بڵێن ئێمه‌ نێردراو و پێغه‌مبه‌ری په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانین.

[ أَنْ أَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٧) ] به‌ فیرعه‌ون بڵێن كه‌ به‌نی ئیسرائیلى كردووه‌ به‌ كۆیله‌ با ئازادیان بكات و له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا بیاننێره‌.

{گفتوگۆی نێوان موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و فیرعەون} [ قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا ] كاتێك كه‌ چوون بۆ لای فیرعه‌ون و به‌ نه‌رم ونیانی قسه‌یان له‌گه‌ڵدا كردو پێیان وت، فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی موسا ئایا به‌ منداڵی ئێمه‌ به‌خێومان نه‌كردیت و له‌ ماڵى ئێمه‌دا گه‌وره‌ نه‌بوویت له‌ كاتێكدا منداڵنی ترمان ئه‌كوشت تۆمان نه‌كوشت؟ [ وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ (١٨) ] وه‌ چه‌نده‌ها ساڵ له‌ لای ئێمه‌ مایته‌وه‌ ئێستا خۆت كردووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر له‌ ئێمه‌!

[ وَفَعَلْتَ فَعْلَتَكَ الَّتِي فَعَلْتَ ] وه‌ ئه‌و كرده‌وه‌ خراپه‌یشت كرد كه‌ كوشتنی (قيبطي)هكه‌ بوو [ وَأَنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ (١٩) ] وه‌ تۆ كه‌سێكی كه‌ نكوڵى و كوفرانه‌ی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ى ئێمه‌ ئه‌كه‌ی به‌سه‌رته‌وه‌.

[ قَالَ فَعَلْتُهَا إِذًا وَأَنَا مِنَ الضَّالِّينَ (٢٠) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: به‌ڵێ من ئه‌و پیاوه‌ (قيبطي)هم كوشت به‌ڵام من ئه‌و كاته‌ كه‌سێكی نه‌زان و وێڵ بووم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێشتا وه‌حیم بۆ نه‌هاتبوو وه‌ پێغه‌مبه‌ر نه‌بووم.

[ فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ ] بۆیه‌ له‌ ئێوه‌ ڕامكرد بۆ (مه‌دیه‌ن) كاتێك كه‌ لێتان ترسام تۆڵه‌ی خۆتان بسه‌نن [ فَوَهَبَ لِي رَبِّي حُكْمًا ] په‌روه‌ردگارم حوكم و پێغه‌مبه‌رایه‌تی پێ به‌خشیم [ وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ (٢١) ] وه‌ منی كرد به‌ یه‌كێك له‌ پێغه‌مبه‌ران و نێردراوانی خۆی [ وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ ] وه‌ ئه‌م نیعمه‌ته‌یش كه‌ تۆ منه‌ت ئه‌كه‌ی به‌سه‌ر مندا كه‌ منت به‌ منداڵی گه‌وره‌ كردووه‌.

[ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِي إِسْرَائِيلَ (٢٢) ] به‌ڵام باسی ئه‌وه‌ ناكه‌ی كه‌ هه‌موو به‌نو ئیسرائیلت كردووه‌ به‌ عه‌بدو كۆیله‌ی خۆت و ده‌یانچه‌وسێنیته‌وه‌ كه‌ هه‌ر ئه‌مه‌یش وای كرد دایكم له‌ ترسی ئه‌وه‌ى تۆ نه‌مكوژیت منی هه‌ڵدایه‌ ناو ئاوه‌كه‌وه‌و كه‌وتمه‌ ژێر ده‌ستت ئێستاش منه‌ت ئه‌كه‌ی به‌سه‌رمدا.

[ قَالَ فِرْعَوْنُ وَمَا رَبُّ الْعَالَمِينَ (٢٣) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌و په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌ی تۆ باسی ئه‌كه‌ی چیه‌و كێیه‌؟

[ قَالَ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌و هه‌ر حه‌وت زه‌ویه‌كه‌و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ خواو به‌ڕێوبه‌رو هه‌ڵسوڕێنه‌ری هه‌موویه‌تی [ إِنْ كُنْتُمْ مُوقِنِينَ (٢٤) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ دڵنیایی و یه‌قینتان هه‌یه‌.

[ قَالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَلَا تَسْتَمِعُونَ (٢٥) ] فیرعه‌ون وه‌كو سوكایه‌تى و گاڵته‌ پێكردن به‌وانه‌ی ده‌وروپشت و ده‌ست و پێوه‌نده‌كانی خۆی وت ئایا نابیستن و پێتان سه‌یر نیه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - چی ئه‌ڵێ؟

[ قَالَ رَبُّكُمْ وَرَبُّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ (٢٦) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: الله په‌روه‌ردگاری ئێوه‌و په‌روه‌ردگاری باوك و باپیرانی پێشینه‌یشتانه‌.

[ قَالَ إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ (٢٧) ] فیرعه‌ون وتی: به‌ڕاستی ئه‌م پێغه‌مبه‌ره‌ی كه‌ نێردراوه‌ بۆ لای ئێوه‌ كه‌ موسایه‌ كه‌سێكی شێته‌، گاڵته‌ی پێئه‌كرد.

[ قَالَ رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَمَا بَيْنَهُمَا إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ (٢٨) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگاری من په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاواو ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌، وه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خۆى هه‌ڵی ئه‌سووڕێنێ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ عه‌قڵتان هه‌یه‌و بیر ئه‌كه‌نه‌وه.

{فیرعەون هەڕەشە لە موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - دەكات} [ قَالَ لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلَهًا غَيْرِي لَأَجْعَلَنَّكَ مِنَ الْمَسْجُونِينَ (٢٩) ] فیرعه‌ون كه‌ ده‌مكوت كرا به‌ به‌ڵگه‌ و قسه‌ى نه‌ما په‌ناى برد بۆ هێزو ده‌سه‌ڵاتى و هه‌ڕه‌شه‌ی لێ كردو وتی: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر جگه‌ له‌ من خوایه‌كی تر بۆ خۆت بڕیار بده‌ی ئه‌وه‌ ئه‌تخه‌مه‌ به‌ندینخانه‌وه‌.

[ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكَ بِشَيْءٍ مُبِينٍ (٣٠) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا من به‌ڵگه‌یه‌كى یه‌كلاكه‌ره‌وه‌و ئاشكرام بۆت نه‌هێناوه‌ كه‌ ئاشكرایه‌ له‌سه‌ر ڕاستگۆیی من.

[ قَالَ فَأْتِ بِهِ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (٣١) ] فیرعه‌ون وتی: ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ی موعجیزه‌و شتێكی ئاشكرام بۆ بێنه‌.

{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - موعجیزە نیشان فیرعەون دەدات} [ فَأَلْقَى عَصَاهُ فَإِذَا هِيَ ثُعْبَانٌ مُبِينٌ (٣٢) ] موساش - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی ده‌ستی هه‌ڵداو بوو به‌ مارێكی گه‌وره‌و ئاشكراو دیار كه‌ ده‌بینرا.

[ وَنَزَعَ يَدَهُ ] وه‌ ده‌ستیشی ده‌ركرد [ فَإِذَا هِيَ بَيْضَاءُ لِلنَّاظِرِينَ (٣٣) ] ده‌ستی زۆر سپی و پرشنگدار بوو وه‌كو مانگى چوارده‌ ئه‌دره‌وشایه‌وه‌ هه‌موو به‌ چاوی خۆیان بینیان، (موسا - صلی الله علیه وسلم - خۆى كه‌سێكى ئه‌سمه‌ر بوو)

[ قَالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ ] فیرعه‌ون له‌ جیاتى ئه‌وه‌ى ئیمانى پێ بێنێت به‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ده‌وروپشتی وت: [ إِنَّ هَذَا لَسَاحِرٌ عَلِيمٌ (٣٤) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ جادووگه‌رێكی زۆر زانایه‌.

[ يُرِيدُ أَنْ يُخْرِجَكُمْ مِنْ أَرْضِكُمْ بِسِحْرِهِ ] ئینجا فیرعه‌ون خه‌ڵكى لێ هانداو وتی: موسا مه‌به‌ستی ئه‌وه‌یه‌ به‌م سیحره‌ی سه‌ره‌نجى خه‌ڵكى راكێشێت و شوێنكه‌وتوانى زۆر بكات و زاڵ بێت به‌سه‌ر ئێوه‌داو له‌ شاری خۆتان ده‌رتات بكات و ده‌ست بگرێت به‌سه‌ر وڵاته‌كه‌تاندا، (ئه‌مه‌ پیشه‌ى كافران و بێباوه‌ڕانه‌ كه‌ درۆ بۆ پێغه‌مبه‌ران و شوێنكه‌وتوانیان هه‌ڵده‌به‌ستن و تۆمه‌تباریان ده‌كه‌ن به‌ جۆره‌ها تۆمه‌تى پوچه‌ڵ و بێبنه‌ما تا له‌ پێش چاو خه‌ڵكى ناشیرینیان بكه‌ن، به‌ڵام سه‌ره‌نجام راستیه‌كان ده‌رده‌كه‌ون و خواى گه‌وره‌ حه‌ق و شوێنكه‌وتوانى سه‌رده‌خات) [ فَمَاذَا تَأْمُرُونَ (٣٥) ] بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر سه‌رنجیان ڕاكێشێ وتی: ئێوه‌ فه‌رمانتان به‌ چیه‌و چی ئه‌ڵێن؟

[ قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَابْعَثْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (٣٦) ] وتیان: ئیشی خۆی و براكه‌ی دوابخه‌، وه‌ بنێره‌ به‌ شاره‌كاندا بگه‌ڕێن وه‌ خه‌ڵكى هه‌ر هه‌مووی كۆ بكه‌نه‌وه‌.

{فیرعەون جادووگەران كۆ دەكاتەوە} [ يَأْتُوكَ بِكُلِّ سَحَّارٍ عَلِيمٍ (٣٧) ] وه‌ بگه‌ڕێن هه‌رچی جادووگه‌ری زۆر زاناو شاره‌زایه‌ هه‌ر هه‌مووی كۆ بكه‌نه‌وه‌و بیانهێنن.

[ فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِيقَاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (٣٨) ] هه‌رچی ساحیرو جادووگه‌ری به‌ناوبانگ و زانا هه‌بوو هه‌موویان كۆكرده‌وه‌ بۆ كاتێكی دیاریكراو كه‌ ڕۆژی جه‌ژن بوو (هه‌زاران ساحیر بوون).

[ وَقِيلَ لِلنَّاسِ هَلْ أَنْتُمْ مُجْتَمِعُونَ (٣٩) ] وه‌ به‌ خه‌ڵكی وترا یان هانی خه‌ڵكى درا كه‌ هه‌موویان كۆببنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌م شته‌ ببینن له‌ نێوان موساو - صلی الله علیه وسلم - ساحیره‌كاندا.

[ لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ كَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ (٤٠) ] وتیان: به‌ڵكو ئێمه‌ شوێن ساحیره‌كان بكه‌وین ئه‌گه‌ر ئه‌مان سه‌ركه‌ون و بیبه‌نه‌وه‌ (نه‌یانووت شوێن حه‌ق ده‌كه‌وین).

[ فَلَمَّا جَاءَ السَّحَرَةُ قَالُوا لِفِرْعَوْنَ ] كاتێك كه‌ ساحیره‌كان هاتن به‌ فیرعه‌ونیان وت: [ أَئِنَّ لَنَا لَأَجْرًا إِنْ كُنَّا نَحْنُ الْغَالِبِينَ (٤١) ] ئه‌ی فیرعه‌ون ئه‌گه‌ر ئێمه‌ زاڵ بین و بیبه‌ینه‌وه‌ ئایا هیچ ئه‌جرو پاداشتێكمان بۆ هه‌یه‌؟

[ قَالَ نَعَمْ وَإِنَّكُمْ إِذًا لَمِنَ الْمُقَرَّبِينَ (٤٢) ] فیرعه‌ون وتی: به‌ڵێ، وه‌ ئێوه‌ ئه‌كه‌مه‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كانی خۆم، واته‌: پله‌و پایه‌تان ئه‌ده‌مێ.

[ قَالَ لَهُمْ مُوسَى أَلْقُوا مَا أَنْتُمْ مُلْقُونَ (٤٣) ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: چیتان پێیه‌ هه‌ڵی بده‌ن و جادووی خۆتان بكه‌ن.

[ فَأَلْقَوْا حِبَالَهُمْ وَعِصِيَّهُمْ ] حه‌بل و گۆچانه‌كانیان هه‌ڵداو [ وَقَالُوا بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ إِنَّا لَنَحْنُ الْغَالِبُونَ (٤٤) ] وه‌ وتیان: به‌عیززه‌ت و تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی فیرعه‌ون به‌ دڵنیایى ئێمه‌ زاڵ ئه‌بین و ئه‌یبه‌ینه‌وه‌ [ فَأَلْقَى مُوسَى عَصَاهُ ] موسایش - صلی الله علیه وسلم - گۆچانه‌كه‌ی هه‌ڵدا.

[ فَإِذَا هِيَ تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ (٤٥) ] ئه‌و ئیفك و درۆیه‌ی كه‌ ئه‌وان هه‌ڵیانبه‌ستبوو له‌ سیحرو جادوو ئه‌مه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ئه‌وه‌ی ئه‌وانی قووتداو نه‌یهێشت.

{جادووگەران موسڵمان دەبن‌و كڕنوش بۆ خوا دەبەن} [ فَأُلْقِيَ السَّحَرَةُ سَاجِدِينَ (٤٦) ] كاتێك ساحیره‌كان ئه‌م شته‌یان بینی زانیان ئه‌مه‌ سیحرو جادوو نیه‌ به‌ڵكو ئه‌مه‌ موعجیزه‌یه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌ بۆیه‌ هه‌موویان باوه‌ڕیان هێناو كڕنوشیان بۆ خوای گه‌وره‌ برد.

[ قَالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٧) ] وتیان: ئیمانمان به‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان هێنا.

[ رَبِّ مُوسَى وَهَارُونَ (٤٨) ] په‌روه‌ردگاری موسا و هارون، واته‌: فیرعه‌ون تۆ په‌روه‌ردگارو خوا نیت.

{فیرعەون هەڕەشە دەكات} [ قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ ] فیرعه‌ون وتی: ئایا ئێوه‌ ئیمانتان به‌ موسا هێنا پێش ئه‌وه‌ی كه‌ من ئیزنتان بده‌م [ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ ] موسا پیاوه‌ گه‌وره‌كه‌تان بوو كه‌ فێره‌ سیحری كردن، واته‌: ئێوه‌ ئه‌م سیحره‌ له‌ موساوه‌ فێر بوونه‌، (خۆیشى ده‌یزانى وا نیه‌و درۆ ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ى رێگرى بكات له‌ موسڵمان بوونى خه‌ڵكى) [ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتووێكی نزیكدا ئه‌زانن كه‌ چیتان به‌سه‌ر دێنم [ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ ] ئه‌بێ ده‌ست و پێتان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ببڕمه‌وه‌ ده‌ستی ڕاست و پێی چه‌پ و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ به‌م شێوازه‌ [ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ (٤٩) ] وه‌ ئه‌بێ هه‌ر هه‌مووتان له‌ خاچ و دار بده‌م و هه‌ڵتان بواسم تا ببن به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ خه‌ڵكى، (كافران كه‌ به‌ به‌ڵگه‌ ده‌مكوت بكرێن و بیروباوه‌ڕه‌ پوچه‌ڵه‌كه‌یان بۆ خه‌ڵكى روون بكرێته‌وه‌ په‌نا ده‌به‌ن بۆ كوشتن و بڕین و توندوتیژى و هه‌ڕه‌شه‌و ترساندن و تۆقاندن، كه‌ ئه‌مه‌ پیشه‌ى هه‌میشه‌یى ئه‌وان بووه‌ به‌ڵام موسڵمانانى پێ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن و ده‌ستى چه‌ورى خۆیان به‌سه‌ر موسڵماناندا ده‌ساون).

{جادوگەرە موسڵمان بووەكان بێباكن لە هەڕەشەكانی فیرعەون} [ قَالُوا لَا ضَيْرَ ] وتیان: ئێمه‌ هیچ زه‌ره‌رو زیانێكمان پێ ناگات هه‌رچیمان پێ لێبكه‌ی له‌ دونیادا بێباكین و گوێى پێ ناده‌ین له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كۆتایی دێت و ئه‌ڕوات [ إِنَّا إِلَى رَبِّنَا مُنْقَلِبُونَ (٥٠) ] ئێمه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌و مه‌به‌ستمان ئه‌وه‌یه‌.

[ إِنَّا نَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لَنَا رَبُّنَا خَطَايَانَا ] ئێمه‌ به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ین كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ تاوانه‌كانی ڕابردوومان خۆش بێت [ أَنْ كُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِينَ (٥١) ] كه‌ ئێمه‌ ئێستا یه‌كه‌مجار موسڵمان بووین و له‌ یه‌كه‌م موسڵمانانین و له‌ پێش خه‌ڵكیدا موسڵمان بووینه‌.

{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - بەشەو بە نهێنی موسڵمانان دەرباز دەكات} [ وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ (٥٢) ] خوای گه‌وره‌ وه‌حی بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - نارد كه‌ به‌ شه‌و به‌نی ئیسرائیلى به‌نده‌كانی من ده‌ربكه‌ له‌ میصر چونكه‌ فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانی شوێنتان ئه‌كه‌ون، ئه‌ویش به‌شه‌و به‌نهێنى ده‌ری كردن.

[ فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ (٥٣) ] فیرعه‌ون كه‌ بینى به‌نى ئیسرائیل رۆیشتوون و نه‌ماون توڕه‌ بوو به‌ناو شاره‌كاندا خه‌ڵكی ناردو شوێنكه‌وتوان و سه‌ربازه‌كانی خۆی هه‌ر هه‌مووی كۆ كرده‌وه‌و وتی:

[ إِنَّ هَؤُلَاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ (٥٤) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ كه‌سانێكی نزم و بێڕێزو كه‌من.

[ وَإِنَّهُمْ لَنَا لَغَائِظُونَ (٥٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ هه‌میشه‌ ئێمه‌ دڵ ته‌نگ و توڕه‌ ئه‌كه‌ن و خه‌فه‌تمان ئه‌ده‌نێ.

[ وَإِنَّا لَجَمِيعٌ حَاذِرُونَ (٥٦) ] وه‌ ئێمه‌ له‌وپه‌ڕی ئاماده‌باشیداین بۆ شوێن كه‌وتنی به‌نی ئیسرائیل و له‌ناو بردنیان.

[ فَأَخْرَجْنَاهُمْ مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (٥٧) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانیمان ده‌ركرد له‌ شوێنێكدا كه‌ باخ و بێستان و كانی و ڕووبارو سه‌رچاوه‌ی ئاویان هه‌بوو.

[ وَكُنُوزٍ ] وه‌ كه‌نزو ئاڵتوون و خشڵیان هه‌بوو [ وَمَقَامٍ كَرِيمٍ (٥٨) ] وه‌ شوێن و كۆشكی چاكیان هه‌بوو.

[ كَذَلِكَ وَأَوْرَثْنَاهَا بَنِي إِسْرَائِيلَ (٥٩) ] به‌و شێوازه‌ به‌نی ئیسرائیلمان كرد به‌ میراتگریان ئه‌وانمان له‌ناوبردو به‌نی ئیسرائیل چوونه‌ شوێنیان.

{فیرعەون‌و سەربازانی شوێن موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و موسڵمانان دەكەون } [ فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ (٦٠) ] وه‌ له‌ كاتی به‌ره‌به‌یان و ڕۆژهه‌ڵاتندا فیرعه‌ون و وه‌زیرو ده‌سه‌ڵاتداران و سه‌ربازانى هه‌موویان شوێنی موساو - صلی الله علیه وسلم - موسڵمانان كه‌وتن.

[ فَلَمَّا تَرَاءَى الْجَمْعَانِ ] كاتێك كه‌ هه‌ردوو كۆمه‌ڵه‌كه‌ رووبه‌ڕووی یه‌كتر بوونه‌وه‌و یه‌كتریان لێ ده‌ركه‌وت و یه‌كتریان بینى [ قَالَ أَصْحَابُ مُوسَى إِنَّا لَمُدْرَكُونَ (٦١) ] هاوه‌ڵانى موسا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: ئه‌ی موسا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ فیرعه‌ون پێمان گه‌یشت و پێشمان ئاوه‌كه‌یه‌و دواشمان فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانێتی.

[ قَالَ كَلَّا ] موسا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: نه‌خێر ئه‌وان به‌ ئێمه‌ ناگه‌ن [ إِنَّ مَعِيَ رَبِّي سَيَهْدِينِ (٦٢) ] به‌ دڵنیایى من په‌روه‌ردگارم له‌گه‌ڵدایه‌ به‌زانیارى و بیستن و بینین و تواناو ده‌سه‌ڵاتى، ئه‌و سه‌رمان ئه‌خات و ڕێنماییمان ئه‌كات و ڕزگارمان ئه‌كات.

{بە ئیزنی خوا دەریا دەبێت بە زەوی وشك} [ فَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌حیمان بۆ موسا - صلی الله علیه وسلم - نارد [ أَنِ اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْبَحْرَ ] به‌و گۆچانه‌ی به‌ ده‌ستته‌وه‌یه‌ بیده‌ به‌ ده‌ریاكه‌دا [ فَانْفَلَقَ ] ده‌ریاكه‌ له‌ت بوو، بوو به‌ زه‌ویه‌كی وشك [ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ (٦٣) ] وه‌ به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ ئاوه‌كه‌ به‌رز بووه‌وه‌و هه‌ر شه‌پۆلێكی وه‌كو پارچه‌ شاخێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسمان ڕاوه‌ستاو بوو به‌ دوانزه‌ ڕێگا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دوانزه‌ هۆز بوون بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ر هۆزێك به‌ ئیسراحه‌ت بپه‌ڕنه‌وه‌، وه‌ نێوانی ئاوه‌كه‌یش خوای گه‌وره‌ بای ناردو وشكی كردو به‌ناو وشكانیدا تێ ئه‌په‌ڕین، وه‌ تاق و كه‌لێنی له‌ نێوان ئاوه‌كاندا كرده‌وه‌ تا له‌ یه‌كترى دیار بن و دڵنیا بن هه‌موویان رزگاریان بووه‌.

{موسا پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و موسڵمانان رزگاریان دەبێت‌و فیرعەون‌و سەربازانی نوقمی دەریاكە دەبن} [ وَأَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ (٦٤) ] وه‌ ئه‌له‌وێدا فیرعه‌ون و سه‌ربازه‌كانیمان نزیك كرده‌وه‌ له‌ ده‌ریاكه‌ تا چوونه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌ ئه‌وانیش به‌ دوایاندا ڕۆیشتن.

[ وَأَنْجَيْنَا مُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَجْمَعِينَ (٦٥) ] موساو - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وانه‌ی له‌گه‌ڵیاندا بوون هه‌موومان ڕزگار كردن و له‌ ده‌ریاكه‌ په‌ڕینه‌وه‌.

[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (٦٦) ] پاشان فیرعه‌ون و سه‌ربازو وه‌زیرو ده‌ست و پێوه‌ندیمان هه‌مووی له‌ناو ئاوه‌كه‌دا غه‌رق كردو كه‌سیان رزگاریان نه‌بوو.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] كه‌ ئه‌مه‌ به‌ڕاستی ئایه‌ت و موعجیزه‌یه‌كی گه‌وره‌یه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ده‌رئه‌خات [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (٦٧) ] به‌ڵام زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ وه‌كو (ئاسیای خێزانی فیرعه‌ون).

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (٦٨) ] وه‌ په‌روه‌ردگاری تۆ به‌ڕاستی زۆر باڵاده‌ست و به‌ عیززه‌ته‌، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران.

{گفتوگۆی نێوان ئیبراهیم پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ إِبْرَاهِيمَ (٦٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - باسی به‌سه‌رهاتی ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - بۆ بخوێنه‌وه‌.

[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا تَعْبُدُونَ (٧٠) ] كاتێك كه‌ به‌ باوكی و قه‌ومه‌كه‌ی فه‌رموو: ئه‌وه‌ ئێوه‌ چی ئه‌په‌رستن؟ ئه‌یزانی بت ئه‌په‌رستن به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی پابه‌ندیان بكات.

[ قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا ] وتیان: ئێمه‌ بت ئه‌په‌رستین [ فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ (٧١) ] وه‌ به‌رده‌وام به‌ دیاریانه‌وه‌ نیشته‌جێین و ماوینه‌ته‌وه‌و ده‌یانپه‌رستین.

[ قَالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ (٧٢) ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئایا كاتێك ئێوه‌ لێیان بپاڕێنه‌وه‌ ئه‌و بتانه‌ قسه‌ی ئێوه‌ ئه‌بیستن؟

[ أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ ] یان كه‌ شوێنیان كه‌وتوونه‌و ئه‌یانپه‌رستن ئه‌وان سوودتان پێ ئه‌گه‌یه‌نن؟ [ أَوْ يَضُرُّونَ (٧٣) ] یان ئه‌گه‌ر واز له‌ په‌رستنیان بێنن ئه‌توانن زیانتان پێ بگه‌یه‌نن؟

[ قَالُوا بَلْ وَجَدْنَا آبَاءَنَا كَذَلِكَ يَفْعَلُونَ (٧٤) ] دانیان نا كه‌ بته‌كانیان هیچ سودو زیانیان به‌ده‌ست نیه‌و وتیان: به‌ڵكو ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان بینیوه‌ به‌م شێوه‌یه‌ عیباده‌تیان بۆ ئه‌و بتانه‌ ئه‌كرد ئێمه‌ش چاو له‌وان ئه‌كه‌ین و لاسایی ئه‌وان ئه‌كه‌ینه‌وه‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ته‌قلیدو لاسایی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌ حه‌رامه‌و مرۆڤ ده‌بێت شوێن به‌ڵگه‌ بكه‌وێت).

[ قَالَ أَفَرَأَيْتُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٧٥) ] ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: پێم بڵێن ئه‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یپه‌رستن هیچ سوودو كاریگه‌رییه‌كیان هه‌یه‌؟

[ أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمُ الْأَقْدَمُونَ (٧٦) ] ئێوه‌و باوك و باپیرانی پێشینه‌تان هه‌مووتان ئه‌مانه‌ ئه‌په‌رستن هیچ سوودێكتان پێ ناگه‌یه‌نن.

[ فَإِنَّهُمْ عَدُوٌّ لِي ] به‌ڵكو ئه‌وانه‌ هه‌موو دوژمنی منن [ إِلَّا رَبَّ الْعَالَمِينَ (٧٧) ] ته‌نها په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان نه‌بێ ئه‌و دۆست و خۆشه‌ویستی منه‌ چونكه‌ تواناى به‌سه‌ر ئه‌م شتانه‌دا هه‌یه‌:

[ الَّذِي خَلَقَنِي فَهُوَ يَهْدِينِ (٧٨) ] هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ منی دروست كردووه‌، وه‌ هه‌ر ئه‌ویش هیدایه‌تم ئه‌دات و ڕێنماییم ئه‌كات بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دین و دونیام.

[ وَالَّذِي هُوَ يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِ (٧٩) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ خواردن و خواردنه‌وه‌م پێ ئه‌به‌خشێ.

[ وَإِذَا مَرِضْتُ فَهُوَ يَشْفِينِ (٨٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ نه‌خۆش بكه‌وم هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شیفام ئه‌دات (وه‌كو ئه‌ده‌بێك نه‌خۆشییه‌كه‌ی نه‌دایه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ ته‌نها شیفاكه‌ى بۆ خواى گه‌وره‌ گه‌ڕانده‌وه‌).

[ وَالَّذِي يُمِيتُنِي ثُمَّ يُحْيِينِ (٨١) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كاتێك كه‌ ئه‌ممرێنێ وه‌ دواتریش زیندووم ئه‌كاته‌وه‌ بۆ لێپرسینه‌وه‌ [ وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئومێدم پێیه‌تى كه‌ له‌ تاوانه‌كانم خۆش بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا (كاتێك كه‌ بته‌كانی شكاند وتی: گه‌وره‌كه‌یان شكاندوویه‌تی، وانه‌بوو خۆى شكاندیانى، وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌وان چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی شار وتی: من نه‌خۆشم، وه‌ نه‌خۆش نه‌بوو، وه‌ كاتێك كه‌ سارای خێزانى له‌گه‌ڵدا بوو وتی: خوشكمه‌ مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو بۆ ئه‌وه‌ى رزگارى بكات له‌ ده‌ستدرێژى پاشا كافره‌كه‌، به‌ ئومێدم خوای گه‌وره‌ له‌م تاوانانه‌م خۆش بێ) [ رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار زانیارى و زانستێكی به‌سوود یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم پێ ببه‌خشه‌ [ وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) ] وه‌ بمگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان له‌ به‌هه‌شتدا.

[ وَالَّذِي أَطْمَعُ أَنْ يَغْفِرَ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ (٨٢) ] وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئومێدم پێیه‌تى كه‌ له‌ تاوانه‌كانم خۆش بێ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا (كاتێك كه‌ بته‌كانی شكاند وتی: گه‌وره‌كه‌یان شكاندوویه‌تی، وانه‌بوو خۆى شكاندیانى، وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌وان چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی شار وتی: من نه‌خۆشم، وه‌ نه‌خۆش نه‌بوو، وه‌ كاتێك كه‌ سارای خێزانى له‌گه‌ڵدا بوو وتی: خوشكمه‌ مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو بۆ ئه‌وه‌ى رزگارى بكات له‌ ده‌ستدرێژى پاشا كافره‌كه‌، به‌ ئومێدم خوای گه‌وره‌ له‌م تاوانانه‌م خۆش بێ).

[ رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار زانیارى و زانستێكی به‌سوود یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم پێ ببه‌خشه‌ [ وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ (٨٣) ] وه‌ بمگه‌یه‌نه‌ به‌ پیاوچاكان له‌ به‌هه‌شتدا.

[ وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ (٨٤) ] وه‌ زمانێكی ڕاستگۆم پێ ببه‌خشه‌ له‌ دونیادا كه‌ ئه‌وانه‌ی دوای خۆم دێن به‌ باشه‌ باسم بكه‌ن و له‌ چاكه‌دا شوێنم بكه‌ون.

[ وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ (٨٥) ] وه‌ له‌ قیامه‌تدا بمكه‌ به‌ میراتگری به‌هه‌شتێك كه‌ پڕ له‌ نازو نیعمه‌ته‌.

[ وَاغْفِرْ لِأَبِي ] وه‌ له‌ باوكم خۆشبه‌ [ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ (٨٦) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌سێكی گومڕا بووه‌، سه‌ره‌تا نه‌یزانی كه‌ باوكی له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرێ، به‌ڵام دواتر كه‌ زانی باوكی دوژمنی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌م شته‌ په‌شیمان بووه‌وه‌و به‌ڕائه‌تی لێ كرد، (دروست نیه‌ داواى لێخۆشبوون بۆ كافران و موشریكان بكرێت ئه‌گه‌ر دایك و باوكیش بن).

[ وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ (٨٧) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئابڕووم مه‌به‌و سه‌رشۆڕم مه‌كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ خه‌ڵكی زیندوو ئه‌كه‌یته‌وه‌، واته‌: له‌پێش چاوم باوكم مه‌خه‌ره‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌ رۆژى قیامه‌ت ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - باوكى ده‌بینێت رووى ره‌ش و ته‌پوتۆزاویه‌و ده‌فه‌رمووێت: ئه‌ى باوكه‌ نه‌مووت سه‌رپێچیم مه‌كه‌و شوێنم بكه‌وه‌، ئه‌ویش ده‌ڵێت: ئه‌مڕۆ سه‌رپێچیت ناكه‌م، ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمووێت: ئه‌ى په‌روه‌ردگار تۆ به‌ڵێنت پێدام كه‌ سه‌رشۆڕم نه‌كه‌یت له‌ رۆژى قیامه‌ت، چ سه‌رشۆڕییه‌ك له‌مه‌ خراپتره‌ كه‌ باوكم بخه‌یته‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خ؟ خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: من به‌هه‌شتم له‌ كافران حه‌رام كردووه‌، پاشان خوای گه‌وره‌ باوكی ئه‌كاته‌ كه‌متیارێكى نێرو فڕێ ئه‌درێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌)، وه‌كو له‌ بوخاری و موسلیمدا هاتووه‌.

[ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (٨٨) ] له‌ ڕۆژێك كه‌ رۆژى قیامه‌ته‌ هیچ شتێك سوودی نیه‌ نه‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان نه‌ منداڵ سوود به‌ هیچ كه‌سێك ناگه‌یه‌نێت و له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ رزگارى ناكات.

[ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٩) ] ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك بگاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ دڵێكی پاكه‌وه‌ كه‌ پڕ بێت له‌ ته‌وحیدو سوننه‌ت دوور بێت له‌ شیرك و بیدعه‌، وه‌ دڵێك پاك بێت له‌ تاوان و سه‌رپێچى كه‌ دڵی مرۆڤی ئیمانداره‌.

[ وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ (٩٠) ] وه‌ به‌هه‌شت نزیك ئه‌كرێته‌وه‌و ده‌ڕازێنرێته‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌.

[ وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغَاوِينَ (٩١) ] وه‌ دۆزه‌خیش ده‌ر ئه‌كه‌وێت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ گومڕاو خراپه‌كار بوونه‌.

[ وَقِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ (٩٢) ] وه‌ پێیان ئه‌ووترێ ئێوه‌ چیتان ئه‌په‌رست له‌ دونیا؟

[ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ [ هَلْ يَنْصُرُونَكُمْ أَوْ يَنْتَصِرُونَ (٩٣) ] ئایا ئه‌وانه‌ توانایان هه‌یه‌ ئێوه‌ سه‌ربخه‌ن؟ یان ئه‌توانن خۆیان سه‌ربخه‌ن؟

[ فَكُبْكِبُوا فِيهَا هُمْ وَالْغَاوُونَ (٩٤) ] هه‌موویان فڕێ ئه‌درێنه‌ دۆزه‌خه‌وه‌ په‌رستراو و په‌رسته‌ر.

[ وَجُنُودُ إِبْلِيسَ أَجْمَعُونَ (٩٥) ] وه‌ سه‌ربازانی ئیبلیسیش به‌ جن و مرۆڤه‌وه‌ هه‌موویان فڕێ ئه‌درێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌.

{مشتومڕی نێوان سەركردەكان‌و شوێنكەوتوانیان لەناو ئاگری دۆزەخ} [ قَالُوا وَهُمْ فِيهَا يَخْتَصِمُونَ (٩٦) ] ئه‌وان هه‌موویان له‌ناو دۆزه‌خدا ده‌مه‌قاڵێ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن:

[ تَاللَّهِ إِنْ كُنَّا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٩٧) ] ژێرده‌سته‌كان به‌ سه‌ركرده‌و گه‌وره‌كانیان ئه‌ڵێن: سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادا بووین.

[ إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٩٨) ] كاتێك ئێوه‌مان یه‌كسان كرد به‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌مان په‌رست.

[ وَمَا أَضَلَّنَا إِلَّا الْمُجْرِمُونَ (٩٩) ] وه‌ هیچ كه‌سێك ئێمه‌ی گومڕا نه‌كرد ته‌نها ئه‌م تاوانبارانه‌ نه‌بێ له‌ جن و مرۆڤ.

[ فَمَا لَنَا مِنْ شَافِعِينَ (١٠٠) ] وه‌ ئێستا كه‌سێك نیه‌ كه‌ تكامان بۆ بكات هه‌روه‌كو چۆن باوه‌ڕداران به‌ ئیزنی خوا كه‌سانێك تكایان بۆ ئه‌كات.

[ وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ (١٠١) ] وه‌ هیچ هاوڕێیه‌كی خۆشه‌ویست و نزیكمان نیه‌ كه‌ ڕزگارمان بكات.

[ فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١٠٢) ] ئای ئه‌گه‌ر جارێكی تر بگه‌ڕاینایه‌ته‌وه‌ بۆ دونیا ئه‌وا ده‌بوایه‌ له‌ باوه‌ڕداران بووینایه‌و شوێن ئێوه‌ نه‌كه‌وتینایه‌ (خواى گه‌وره‌ ده‌زانێت درۆ ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیایش هه‌ر تاوان و خراپه‌ ده‌كه‌ن).

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌و شتانه‌ی كه‌ باسكرا هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٠٣) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌ی زۆریان ئیمانیان نه‌هێنا.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٠٤) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌.

{گفتوگۆی نێوان نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ (١٠٥) ] قه‌ومی نوح سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، (كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ هه‌موو پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانیبێت).

[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ نُوحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٠٦) ] كاتێك نوح - صلی الله علیه وسلم - (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ هۆزو نه‌ته‌وه‌ی خۆیان بوو خوای گه‌وره‌ به‌ برا ناوی ئه‌بات) پێی وتن: ئایا بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و واز له‌ په‌رستنی ئه‌و بتانه‌ ناهێنن و شوێن من ناكه‌ون.

[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٠٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و ئه‌مینم له‌وه‌ی كه‌ پێتانی ڕائه‌گه‌یه‌نم له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌و هیچى لێ زیادو كه‌م ناكه‌م.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٠٨) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قواى خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵى منیش بكه‌ن.

[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من له‌م شته‌دا داوای هیچ ئه‌جرو پاداشت و پاره‌یه‌ك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٠٩) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌لای خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌و ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ی.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١١٠) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵى من بكه‌ن.

[ قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ (١١١) ] وتیان: ئایا ئێمه‌ ئیمان به‌ تۆ بێنین له‌ كاتێكدا كه‌سانێكی نزم و فه‌قیرو هه‌ژار دوای تۆ كه‌وتوونه‌؟ له‌گه‌ڵ ئه‌واندا ئیمان به‌ تۆ بێنین؟

[ قَالَ وَمَا عِلْمِي بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (١١٢) ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من زانیاریم به‌ ئیشوكارو پیشه‌ی ئه‌وان نیه‌و پێویستم به‌و شته‌ نیه‌ ته‌نها داوا ئه‌كه‌م كه‌ ئیمان بێنن.

[ إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَى رَبِّي لَوْ تَشْعُرُونَ (١١٣) ] حسابی ئه‌وان له‌ ناخیاندا چی هه‌یه‌ ئه‌وه‌ ته‌نها له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ هه‌ست ده‌كه‌ن.

[ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ (١١٤) ] داوایان له‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - كرد كه‌ موسڵمانه‌ هه‌ژاره‌كان دور بخاته‌وه‌ ئه‌مان موسڵمان ده‌بن، نوحیش - صلی الله علیه وسلم - داواكاریه‌كه‌ى ره‌ت كردنه‌وه‌و فه‌رمووى: وه‌ من باوه‌ڕداره‌ فه‌قیرو هه‌ژاره‌كان ده‌رناكه‌م بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ موسڵمان بن.

[ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ (١١٥) ] وه‌ من هیچ شتێك نیم ته‌نها ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌یه‌ك نه‌بێت كه‌ به‌ ئاشكرا ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌.

{كافران هەڕەشە لە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم – دەكەن} [ قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ (١١٦) ] وتیان: ئه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر واز نه‌هێنی له‌ بانگه‌واز كردنمان بۆ ئه‌م دینه‌ تازه‌یه‌ ئه‌وه‌ به‌ردبارانت ئه‌كه‌ین.

[ قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ (١١٧) ] نوح - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی په‌روه‌ردگارم به‌ڕاستی قه‌ومه‌كه‌م به‌ درۆیانزانیم و وه‌ڵامیان نه‌دامه‌وه‌.

[ فَافْتَحْ بَيْنِي وَبَيْنَهُمْ فَتْحًا ] وه‌ جیاوازی و جیاكاری و بڕیارێك بده‌ له‌ نێوان من و ئه‌واندا تا ده‌ركه‌وێ كێمان له‌سه‌ر حه‌قین وه‌ كێمان له‌سه‌ر باتڵین [ وَنَجِّنِي وَمَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (١١٨) ] وه‌ خۆم و ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵمدان ڕزگارمان بكه‌ وه‌ ئه‌وان له‌ناو بده‌.

{خوای گەورە نوح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و شوێنكەوتوانی رزگار دەكات‌و كافران نگرۆی ئاوەكە دەكات} [ فَأَنْجَيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١١٩) ] وه‌ نوح و - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵیدا بوون له‌ناو كه‌شتییه‌ پڕه‌كه‌دا هه‌موومان ڕزگار كردن (كه‌ پڕ بوو له‌ هه‌موو شتومه‌ك و جووت نێرو مێ¬یه‌ك له‌ باڵنده‌و گیانله‌به‌ر بۆ ئه‌وه‌ى دواتر ژیان ده‌ست پێ بكاته‌وه‌).

[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِينَ (١٢٠) ] پاشان ئه‌وانه‌ی كه‌ مانه‌وه‌ له‌ قه‌ومه‌كه‌ی كه‌ ئیمانیان نه‌هێنا هه‌موومان نوقمى ئاوه‌كه‌ كردن.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٢١) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌ی زۆریان ئیمانیان نه‌هێنا.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٢٢) ] وه‌ به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر باڵاده‌ست و به‌توانایه‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران. {گفتوگۆی نێوان هود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی}.

[ كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) ] قه‌ومی عادیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌ درۆزانی، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌هێنا واته‌ باوه‌ڕیان به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌هێناوه‌ (قه‌ومى عاد له‌ نزیك حه‌زره‌مه‌وت له‌ یه‌مه‌ن ده‌ژیان له‌ دواى قه‌ومى نوح ژیاون وه‌ زۆر به‌هێزو توانا بوونه‌).

[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٢٤) ] كه‌ هود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی وتن بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن.

[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٢٥) ] به‌ دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌ بێ زیادو كه‌م.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٢٦) ] ده‌ى ئێوه‌یش ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێكتان لێ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌.

[ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٢٧) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ته‌نها چاوه‌ڕێى پاداشتم له‌و.

[ أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ (١٢٨) ] ئایا ئێوه‌ له‌ هه‌موو شوێنێكی به‌رزو سه‌ر ڕێگاو له‌ شاخه‌ به‌رزه‌كاندا كۆشك و ته‌لاری به‌رزو پته‌و گه‌وره‌و سه‌ره‌نجڕاكێش دروست ئه‌كه‌ن له‌ كاتێكدا پێویستتان پێ نیه‌و ته‌نها بۆ فه‌خرو شانازی و ده‌رخستنى تواناتانه‌و ته‌نها كات به‌سه‌ر بردن و خۆماندوو كردن و به‌فیڕۆدانى تواناتانه‌ [ وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) ] وه‌ كۆشك و ته‌لاری به‌رزو قه‌ڵاو شورای پته‌و دروست ده‌كه‌ن وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌مرن و به‌هه‌میشه‌یی بمێننه‌وه‌ [ وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ بتانه‌وێ به‌سه‌ر كه‌سێكدا زاڵ بن زۆر به‌ توندوتیژی زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ریدا له‌ ناحه‌قی و سته‌مدا [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ (١٣٢) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ یارمه‌تی داون به‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خۆتان ئه‌زانن له‌ ماڵ و منداڵ و سه‌روه‌ت و سامان [ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) ] یارمه‌تی داون و پشتیوانی كردوون به‌ جۆره‌ها ئاژه‌ڵ وه‌ به‌ منداڵ [ وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) ] وه‌ باخ و باخات و سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووبارو بیره‌كان [ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) ] ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفرتان ئه‌وه‌ من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات له‌ ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ (١٣٦) ] وتیان: ئه‌ى هود - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر تۆ ئامۆژگاریمان بكه‌ی یان نه‌یكه‌ی ئێمه‌ گوێ به‌ ئامۆژگاری تۆ ناده‌ین وه‌ به‌ قسه‌ت ناكه‌ین و ده‌ستبه‌ردارى دین و خواكانمان نابین.

[ وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ (١٢٩) ] وه‌ كۆشك و ته‌لاری به‌رزو قه‌ڵاو شورای پته‌و دروست ده‌كه‌ن وه‌كو ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ نه‌مرن و به‌هه‌میشه‌یی بمێننه‌وه‌.

[ وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ (١٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ بتانه‌وێ به‌سه‌ر كه‌سێكدا زاڵ بن زۆر به‌ توندوتیژی زاڵ ئه‌بن به‌سه‌ریدا له‌ ناحه‌قی و سته‌مدا.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٣١) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و له‌ خوا بترسێن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن.

[ وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ (١٣٢) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ یارمه‌تی داون به‌و هه‌موو شته‌ی كه‌ خۆتان ئه‌زانن له‌ ماڵ و منداڵ و سه‌روه‌ت و سامان.

[ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ (١٣٣) ] یارمه‌تی داون و پشتیوانی كردوون به‌ جۆره‌ها ئاژه‌ڵ وه‌ به‌ منداڵ.

[ وَجَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٣٤) ] وه‌ باخ و باخات و سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووبارو بیره‌كان.

[ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣٥) ] ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن و به‌رده‌وام بن له‌سه‌ر كوفرتان ئه‌وه‌ من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ خوای گه‌وره‌ سزاتان بدات له‌ ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌.

[ قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ (١٣٦) ] وتیان: ئه‌ى هود - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسانه‌ ئه‌گه‌ر تۆ ئامۆژگاریمان بكه‌ی یان نه‌یكه‌ی ئێمه‌ گوێ به‌ ئامۆژگاری تۆ ناده‌ین وه‌ به‌ قسه‌ت ناكه‌ین و ده‌ستبه‌ردارى دین و خواكانمان نابین.

[ إِنْ هَذَا إِلَّا خُلُقُ الْأَوَّلِينَ (١٣٧) ] ئه‌م بیروباوه‌ڕه‌ى كه‌ ئێمه‌ی له‌سه‌رین ئه‌مه‌ ڕه‌وشت و داب و نه‌ریت و دینى باوك و باپیرانمانه‌و بۆمان ماوه‌ته‌وه‌و لاسایی ئه‌وان ده‌كه‌ینه‌وه‌ و له‌سه‌رى ده‌ڕۆین، یاخود ئه‌م دینه‌ى تۆ بۆت هێناوین هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها به‌سه‌رهات و سه‌رگوزشته‌ى ئوممه‌تانى پێشتره‌و تۆ له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌نێردراوى، یاخود خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمووێ: ئه‌م به‌درۆزانینه‌ی ئه‌وان وه‌كو به‌درۆزانینى سه‌رجه‌م ئوممه‌تانی پێشتر وایه‌.

[ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (١٣٨) ] وه‌ ئه‌یانووت: ئێمه‌ له‌سه‌ر ئه‌م شته‌ سزا نادرێین.

[ فَكَذَّبُوهُ ] هود پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی [ فَأَهْلَكْنَاهُمْ ] ئێمه‌ش بایه‌كى ساردى سه‌ختى به‌رده‌واممان بۆ ناردن و له‌ناومان بردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٣٩) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٤٠) ] وه‌ به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران.

{گفتوگۆی نێوان ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ (١٤١) ] قه‌ومی ثهمودیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ باوه‌ڕیان به‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێك نه‌بووبێت (له‌ حیجر نیشته‌جێ بوون له‌ نێوان وادى القرى و وڵاتى شام، له‌ پاش قه‌ومى عاد ژیاون پێش ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌ عه‌ره‌ب بوونه‌).

[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ صَالِحٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٤٢) ] صاڵح پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی وتن ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن.

[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٤٣) ] به‌ دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٤٤) ] وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن [ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من له‌ گه‌یاندنی دینه‌كه‌ى خواى گه‌وره‌دا داوای ئه‌جرو پاداشت و پاره‌ له‌ ئێوه‌ ناكه‌م.

[ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٤٥) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ته‌نها چاوه‌ڕوانى پاداشتم له‌و.

[ أَتُتْرَكُونَ فِي مَا هَاهُنَا آمِنِينَ (١٤٦) ] ئایا ئێوه‌ واده‌زانن وازتان لێ ئه‌هێنرێ له‌و نازو نیعمه‌ته‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوون به‌ ئه‌مینی بمێننه‌وه‌و مردن و سزاتان به‌سه‌ردا نه‌یات، نه‌خێر شتی وا نیه‌و خۆتان مه‌خه‌ڵه‌تێنن.

[ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ (١٤٧) ] له‌ناو باخ و باخات و له‌سه‌رچاوه‌ی ئاو و كانی و ڕووباره‌كان هه‌روا نامێنێته‌وه‌.

[ وَزُرُوعٍ وَنَخْلٍ طَلْعُهَا هَضِيمٌ (١٤٨) ] وه‌ له‌و كشتوكاڵانه‌ى كه‌ هه‌تانه‌، وه‌ له‌و دار خورمایانه‌ی كه‌ لق و په‌له‌كانیان له‌به‌ر زۆری خورما پێوه‌ی شۆڕ بۆته‌ خواره‌وه‌و زۆر پڕو تێكهه‌ڵكێشه‌، یاخود پێگه‌یشتووه‌و هاتۆته‌ به‌رهه‌م و بێناوكه‌ هه‌روا نامێننه‌وه‌.

[ وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا فَارِهِينَ (١٤٩) ] وه‌ له‌ناو شاخه‌كانیشدا زۆر به‌ لێهاتوویی ماڵ دروست ئه‌كه‌ن و هه‌ڵیده‌كۆڵن بۆ فه‌خرو شانازی كردن به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستتان بێت.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٥٠) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن.

[ وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ (١٥١) ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی موشریكان مه‌كه‌ن كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ تاوان و شیركدا كه‌ بانگه‌وازتان ده‌كه‌ن بۆ كوفرو شیرك و تاوان.

[ الَّذِينَ يُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ وَلَا يُصْلِحُونَ (١٥٢) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاشووب ئه‌گێڕن له‌سه‌ر زه‌ویدا وه‌ چاكسازی ناكه‌ن.

[ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٥٣) ] وتیان: تۆ هیچ كه‌سێك نیت ته‌نها یه‌كێك نه‌بێت له‌وانه‌ی كه‌ جادووت لێكراوه‌و ده‌ستت لێوه‌شێندراوه‌.

[ مَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] وه‌ تۆ هیچ كه‌سێك نیت ته‌نها مرۆڤێكی وه‌كو ئێمه‌ نه‌بێت ئیتر چۆن له‌ناو ئێمه‌دا وه‌حى بۆ تۆ هاتووه‌ [ فَأْتِ بِآيَةٍ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٥٤) ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌ی تۆ پێغه‌مبه‌رى خوایت موعجیزه‌یه‌كمان بۆ بێنه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌.

{حوشترەكەی ساڵح پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - } [ قَالَ هَذِهِ نَاقَةٌ لَهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَعْلُومٍ (١٥٥) ] له‌سه‌ر داواو پێشنیاری خۆیان خوای گه‌وره‌ حوشترێكی له‌ناو تاوێرێك به‌ زیندوویی بۆ ده‌ركردن كه‌ به‌ چاوی خۆیان بینیان وه‌كو به‌ڵگه‌یه‌ك له‌سه‌ر ڕاستێتی پێغه‌مبه‌رایه‌تی صاڵح - صلی الله علیه وسلم - ، كه‌ پێى فه‌رمووی: ئه‌مه‌ حوشترێكه‌ ڕۆژی ئاودانی ئه‌و جیاوازه‌ له‌ ڕۆژی چوونه‌ سه‌ر ئاوی ئێوه‌و لێی نزیك نه‌بنه‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ سه‌ره‌ی خۆیه‌تی.

[ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ ] وه‌ به‌ خراپه‌ ده‌ستی بۆ نه‌به‌ن و سه‌ری نه‌بڕن [ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٥٦) ] ئه‌و كاته‌ سزای ڕۆژێكی گه‌وره‌ ئه‌تانگرێته‌وه‌.

[ فَعَقَرُوهَا فَأَصْبَحُوا نَادِمِينَ (١٥٧) ] به‌ڵام ئه‌وان سه‌ریانبڕی و دوای ئه‌وه‌ى كه‌ دڵنیا بوون سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ دێت په‌شیمان بوونه‌وه‌ به‌ڵام په‌شیمانی سوودی بۆیان نه‌بوو.

[ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ ] خوای گه‌وره‌ سزایدان، سزایه‌ك كه‌ زه‌ویه‌كه‌یان له‌ ژێردا هه‌ژا، وه‌ له‌ بانیشه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌نگێكی بۆ ناردن و له‌ناوی بردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ هه‌موو به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٥٨) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٥٩) ] وه‌ به‌ دڵنیایی په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ بۆ باوه‌ڕداران.

{گفتوگۆی نێوان لوگ پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ (١٦٠) ] قه‌ومی لوطيش - صلی الله علیه وسلم - سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی، كه‌ باوه‌ڕیان به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی خۆیان نه‌بوو واته‌: باوه‌ڕیان به‌ سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌ران نه‌بووه‌ (له‌ سه‌دوم نیشته‌جێ بوونه‌ نزیك بیت المقدس، وه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردون و له‌شوێنى ئه‌وان ده‌ریاچه‌یه‌كى بۆگه‌نى داناوه‌، لوط كوڕى هاران كوڕى ئازه‌ر بووه‌ برازاى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بووه‌).

[ إِذْ قَالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ لُوطٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٦١) ] كاتێك لوط - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ هۆزو عه‌شیره‌تی خۆیان بوو پێی فه‌رموون: ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن وه‌ ئیمان ناهێنن.

[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٦٢) ] به‌دڵنیایى من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٦٣) ] ده‌ى ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن.

[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م له‌ گه‌یاندنی دینه‌كه‌ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٦٤) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه‌.

[ أَتَأْتُونَ الذُّكْرَانَ مِنَ الْعَالَمِينَ (١٦٥) ] ئایا ئێوه‌ ئه‌ڕۆن نێربازی ئه‌كه‌ن له‌گه‌ڵ ئاده‌میزاددا.

[ وَتَذَرُونَ مَا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ ] وه‌ واز له‌و ئافره‌تانه‌ دێنن كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ ئێوه‌ی دروست كردوون [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عَادُونَ (١٦٦) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن به‌ڕاستی سنوورتان به‌زاندووه‌.

[ قَالُوا لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ يَا لُوطُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِينَ (١٦٧) ] وتیان: ئه‌ی (لوط) ئه‌گه‌ر واز له‌م قسانه‌ نه‌هێنی ئه‌وا شاربه‌ده‌رت ئه‌كه‌ین.

[ قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ (١٦٨) ] (لوط) - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: من ڕقم له‌م كرده‌وه‌ی ئێوه‌یه‌و پێى رازی نیم و به‌ریم لێى.

[ رَبِّ نَجِّنِي وَأَهْلِي مِمَّا يَعْمَلُونَ (١٦٩) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار خۆم و شوێنكه‌وتوانم ڕزگار بكه‌ له‌م كرده‌وه‌ خراپه‌ی ئه‌مان كاتێك كه‌ سزایان ئه‌ده‌ی.

[ فَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ (١٧٠) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: خۆی و كه‌سوكاری واته‌: شوێنكه‌وتوانی هه‌موومان ڕزگار كردن.

[ إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ (١٧١) ] ته‌نها پیره‌ژنێك نه‌بێ كه‌ خێزانه‌كه‌ی بوو له‌ناو سزادا مایه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی باوه‌ڕی نه‌هێنابوو، وه‌ لوط - صلی الله علیه وسلم - میوانى بهاتایا خه‌ڵگى ئاگادار ده‌كرده‌وه‌ تا بێنه‌سه‌ر میوانه‌كانى و ده‌ستدرێژى بكه‌نه‌ سه‌ریان، خوای گه‌وره‌ ئه‌ویشی سزاداو له‌ناوى بردو به‌ردبارانى كردن.

[ ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ (١٧٢) ] پاشان ئه‌وانه‌ی ترمان هه‌موو له‌ناوبرد.

[ وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا ] وه‌ به‌ردبارانمان كردن له‌ ئاسمانه‌وه‌ [ فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٣) ] كه‌ به‌ڕاستی خراپترین به‌ردبارانێك بوو كه‌ ئه‌وان پێی به‌ردباران كران ئه‌وانه‌ی كه‌ ئاگادار كرابوونه‌وه‌.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٧٤) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان باوه‌ڕیان نه‌هێناوه‌و باوه‌ڕدار نه‌بوون.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٧٥) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران.

{گفتوگۆی نێوان شوعەیب پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم - و قەومەكەی} [ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ (١٧٦) ] (ئه‌صحابی ئه‌یكه‌) واته‌: قه‌ومی شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ دارێكیان ئه‌په‌رست لای (مه‌دیه‌ن) خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌وانیش سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانی.

[ إِذْ قَالَ لَهُمْ شُعَيْبٌ أَلَا تَتَّقُونَ (١٧٧) ] شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - پێی فه‌رموون: ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن به‌وه‌ی كه‌ ئیمان بێنن.

[ إِنِّي لَكُمْ رَسُولٌ أَمِينٌ (١٧٨) ] من پێغه‌مبه‌رێكی ئه‌مینم بۆ ئێوه‌و په‌یامى خواى گه‌وره‌تان وه‌كو خۆى پێده‌گه‌یه‌نم به‌بێ زیادو كه‌م.

[ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (١٧٩) ] ده‌ى ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن.

[ وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] وه‌ من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێك له‌ ئێوه‌ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٠) ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها له‌سه‌ر په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و ئه‌و ئه‌جرو پاداشتم ئه‌داته‌وه.

‌[ أَوْفُوا الْكَيْلَ ] با كێشانه‌و پێوانه‌تان به‌ته‌واوی بێت [ وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ (١٨١) ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ مه‌بن كه‌ له‌ فرۆشتندا به‌ كه‌می و سوكى ئه‌یكێشن و كه‌م به‌ خه‌ڵكى ئه‌ده‌ن، به‌ڵام بۆ خۆیان بیكڕن به‌ قورسى ده‌یكێشن.

[ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ (١٨٢) ] وه‌ به‌ پێوانه‌و كێشانه‌و ته‌رازویه‌كی دادپه‌روه‌رانه‌ شت به‌ خه‌ڵكی بده‌ن و حه‌قی خۆیان پێ بده‌ن.

[ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ ] وه‌ شتێكتان به‌ خه‌ڵكدا مافی خه‌ڵكى به‌ كه‌م مه‌زانن و به‌ كه‌م و سوك مه‌یانده‌نێ [ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ (١٨٣) ] وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویشدا ئاشووب مه‌گێڕن و رێگرى مه‌كه‌ن.

[ وَاتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ (١٨٤) ] وه‌ ته‌قوای ئه‌و خوایه‌ بكه‌ن كه‌ ئێوه‌و ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌یشی دروست كردووه‌.

[ قَالُوا إِنَّمَا أَنْتَ مِنَ الْمُسَحَّرِينَ (١٨٥) ] وتیان: ئه‌ی شوعه‌یب به‌ڕاستی تۆ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ جادوو سیحرت لێكراوه‌.

[ وَمَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] وه‌ تۆ هیچ شتێك نیت ته‌نها مرۆڤێكی وه‌كو ئێمه‌ [ وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ (١٨٦) ] وه‌ ئێمه‌ گومانی ئه‌وه‌ ئه‌به‌ین كه‌ تۆ له‌ درۆزانانى كه‌ ئه‌ڵێی من پێغه‌مبه‌ری خوام.

[ فَأَسْقِطْ عَلَيْنَا كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ ] ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كه‌یت تۆ پێغه‌مبه‌رى خوایت ئه‌وه‌ پارچه‌یه‌ك له‌ ئاسمان به‌رده‌وه‌ بان سه‌رمان، یان ئاگرێك له‌ ئاسمانه‌وه‌ بێت و سزامانی پێ بده‌ [ إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ (١٨٧) ] ئه‌گه‌ر تۆ له‌ ڕاستگۆیانى و پێغه‌مبه‌ری خوایت و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ نێردراوی.

[ قَالَ رَبِّي أَعْلَمُ بِمَا تَعْمَلُونَ (١٨٨) ] شوعه‌یب - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: په‌روه‌ردگارم زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن له‌ شیرك و سه‌رپێچى و تاوان، وه‌ به‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سزاتان بدات به‌ ده‌ست من نیه‌.

[ فَكَذَّبُوهُ ] ئه‌وان شوعه‌یبیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆیان زانی [ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای دان له‌ ڕۆژی سێبه‌ره‌كه‌، حه‌وت رۆژ توشى گه‌رمایه‌كى سه‌خت بوون هیچ سێبه‌ریك نه‌بوو بچنه‌ ژێریه‌وه‌، خواى گه‌وره‌ پارچه‌یه‌ك هه‌وری نارد سێبه‌ری بۆ كردن، وایانزانی سێبه‌ره‌ هه‌موویان چوونه‌ ژێری و كۆبوونه‌وه‌، خوای گه‌وره‌ له‌و هه‌وره‌وه‌ ئاگرو بڵێسه‌یه‌كى گه‌وره‌ی بارانده‌ سه‌ریان وه‌كو خۆیان داوایان كرد، وه‌ زه‌وى له‌ ژێریاندا هه‌ژاند، وه‌ ده‌نگێكى گه‌وره‌ى ناردو گیانى كێشان و له‌ ناوى بردن [ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٨٩) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وه‌ سزای ڕۆژێكی زۆر سه‌خت و گه‌وره‌ بوو.

[ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ (١٩٠) ] هه‌ر چه‌نده‌ زۆربه‌یان ئیمانیان نه‌هێنا.

[ وَإِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ (١٩١) ] وه‌ به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارت زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ بۆ كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران.

[ وَإِنَّهُ لَتَنْزِيلُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٩٢) ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ش له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه‌ بۆ تۆ دابه‌زێندراوه‌.

[ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ (١٩٣) ] كه‌ ئه‌و روحه‌ ئه‌مینه‌ دایبه‌زاندووه‌ كه‌ جبریله‌.

[ عَلَى قَلْبِكَ ] بۆ سه‌ر دڵی تۆ [ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ (١٩٤) ] بۆ ئه‌وه‌ی تۆش یه‌كێك بیت له‌وانه‌ی كه‌ خه‌ڵكی ئاگادار ئه‌كه‌یته‌وه‌و ده‌یانترسێنیت له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن.

[ بِلِسَانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ (١٩٥) ] به‌ زمانێكی عه‌ره‌بی ئاشكرا، ئه‌گه‌ر به‌ زمانێكی تر بوایه‌ موشریكانی عه‌ره‌ب ده‌یانووت: ئێمه‌ لێی تێناگه‌ین.

[ وَإِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ (١٩٦) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ له‌ كتێبه‌كانی سه‌ره‌تایشه‌وه‌ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل باسكراوه‌و موژده‌ی پێدراوه‌، یاخود له‌ زه‌بورى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باسكراوه‌.

[ أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ (١٩٧) ] ئایا زانا دادپه‌روه‌ره‌كانی به‌نی ئیسرائیل كه‌ موسڵمان بوونه‌و شایه‌تن له‌سه‌ر راستى ئه‌م قورئانه‌و له‌ كتابه‌كانى خۆیان بینیویانه‌ وه‌كو (عبدالله¬ی كوڕی سه‌لام و سه‌لمانى فارسی) به‌س نیه‌و به‌ڵگه‌ نیه‌ بۆ ئه‌وان كه‌ موسڵمان بن.

[ وَلَوْ نَزَّلْنَاهُ عَلَى بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ (١٩٨) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌مان داببه‌زاندایه‌ته‌ سه‌ر كه‌سانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌ب كه‌ هیچ عه‌ره‌بی نه‌زانن.

[ فَقَرَأَهُ عَلَيْهِمْ مَا كَانُوا بِهِ مُؤْمِنِينَ (١٩٩) ] وه‌ به‌ عه‌ره‌بیش به‌سه‌ریاندا بیخوێندایه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ ئیمانیان نه‌ئه‌هێنا، واته‌: ئه‌و موعجیزانه‌ی تیایدایه‌ ده‌رنه‌ئه‌كه‌وت.

[ كَذَلِكَ سَلَكْنَاهُ فِي قُلُوبِ الْمُجْرِمِينَ (٢٠٠) ] به‌م شێوازه‌ شیرك و به‌درۆ زانینمان خستۆته‌ دڵی تاوانباران و خراپه‌كارانه‌وه‌.

[ لَا يُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌وان ئیمانی پێ ناهێنن [ حَتَّى يَرَوُا الْعَذَابَ الْأَلِيمَ (٢٠١) ] تا سزای به‌ ئێش و ئازار به‌ چاوی خۆیان نه‌بینن و خوای گه‌وره‌ سزایان نه‌دات.

[ فَيَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٢٠٢) ] وه‌ ئه‌و سزایه‌ش له‌ ناكاودا بۆیان دێت و ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن به‌ هاتنی.

[ فَيَقُولُوا هَلْ نَحْنُ مُنْظَرُونَ (٢٠٣) ] ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن: ئایا ئێمه‌ دواخراوین و مۆڵه‌ت پێ دراوین، واته‌ خۆزگه‌ دوابخراینایه‌و مۆڵه‌تمان پێ بدرایه‌، یان بگه‌ڕاینایه‌ته‌وه‌ بۆ دونیا.

[ أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (٢٠٤) ] ئایا ئه‌وان په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ سزای ئێمه‌و داوای سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن.

[ أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ (٢٠٥) ] ئایا پێم بڵێ ئه‌گه‌ر چه‌نده‌ها ساڵی تریش له‌ ژیاندا بیانژیه‌نین و ته‌مه‌نیان درێژ بكه‌ین.

[ ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ (٢٠٦) ] پاشان ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێیان كراوه‌ به‌ سزا بۆیان بێت و سزایان بده‌ین.

[ مَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يُمَتَّعُونَ (٢٠٧) ] ئه‌و ته‌مه‌ن درێژی و ڕابواردنه‌ی له‌ ژیاندا به‌سه‌ریان برد هیچ سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ.

[ وَمَا أَهْلَكْنَا مِنْ قَرْيَةٍ إِلَّا لَهَا مُنْذِرُونَ (٢٠٨) ] وه‌ ئێمه‌ هیچ دێ و شارێكمان له‌ناو نه‌بردووه‌ ئیلا پێغه‌مبه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌مان بۆ ناردوون.

[ ذِكْرَى وَمَا كُنَّا ظَالِمِينَ (٢٠٩) ] ئه‌م هه‌واڵانه‌ هه‌مووی یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆ خه‌ڵكی وه‌ ئێمه‌ سته‌م له‌ خه‌ڵكی ناكه‌ین.

[ وَمَا تَنَزَّلَتْ بِهِ الشَّيَاطِينُ (٢١٠) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یش شه‌یتان نه‌یهێناوه‌ته‌ خواره‌وه‌و له‌لایه‌ن شه‌یتانه‌وه‌ نیه‌ وه‌كو چۆن شه‌یتان قسه‌ بۆ كاهین و فاڵچیان دێنن.

[ وَمَا يَنْبَغِي لَهُمْ ] وه‌ شه‌یتانه‌كان بۆیان نیه‌و ئیشى ئه‌وان نیه‌ به‌ڵكو ئیشى ئه‌وان خراپه‌و ئاشوبگێڕانه‌ [ وَمَا يَسْتَطِيعُونَ (٢١١) ] وه‌ توانای ئه‌م شته‌شیان نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاسمان پارێزراوه‌ به‌ فریشته‌كان.

[ إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ (٢١٢) ] به‌دڵنیایى ئه‌وان له‌ بیستنی قورئان جیا كراونه‌ته‌وه‌و په‌رده‌و شیهاب و نه‌یزه‌ك هه‌یه‌ به‌و نه‌یزه‌كانه‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانسووتێنێ.

[ فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ] تۆ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌دا له‌ خوایه‌كی تر مه‌پاڕێره‌وه‌و خوایه‌كى تر مه‌په‌رسته‌ [ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ (٢١٣) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی دواتر خوای گه‌وره‌ سزات ئه‌دات و له‌ سزادراوان ئه‌بی، واته‌: ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوایش - صلی الله علیه وسلم - شه‌ریك بۆ خوا دابنێت خوای گه‌وره‌ سزای ئه‌دات چ جای ئێوه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و شه‌ریك بۆ خوا دانانێت.

[ وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ (٢١٤) ] وه‌ خزم و كه‌سوكاره‌ نزیكه‌كانت ئاگادار بكه‌وه‌، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌سوكارو خزمه‌ نزیكه‌كانى بانگ كردو كۆكرده‌وه‌و ئاگادارى كردنه‌وه‌ له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن، وه‌ ئه‌م تواناى نیه‌ هیچیان بۆ بكات له‌ رۆژى قیامه‌ت ئه‌گه‌ر كرده‌وه‌ى چاكى خۆیان نه‌بێت.

[ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢١٥) ] وه‌ باڵی خۆت شۆڕ بكه‌و نه‌رمونیان به‌، وه‌ خۆشه‌ویستی بۆ ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ ده‌ربڕه‌ كه‌ شوێنت كه‌وتوون.

[ فَإِنْ عَصَوْكَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وان سه‌رپێچی تۆیان كرد [ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢١٦) ] ئه‌و كاته‌ بڵێ: من به‌ریم له‌ هه‌ر كرده‌وه‌یه‌ك كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن

[ وَتَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٢١٧) ] وه‌ پشت به‌و خوایه‌ ببه‌سته‌و كاره‌كانت به‌و خوایه‌ بسپێره‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ به‌رامبه‌ر كافران، وه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌رامبه‌ر باوه‌ڕداران.

[ الَّذِي يَرَاكَ حِينَ تَقُومُ (٢١٨) ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ تۆ ئه‌بینێ كاتێك ڕاوه‌ستاوی نوێژ ئه‌كه‌ی.

[ وَتَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ (٢١٩) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئه‌چیته‌ ڕكوع و سجود، یان كاتێك به‌ته‌نها نوێژ ئه‌كه‌ی ئه‌تبینێ وه‌ كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ كڕنوشبه‌راندا كڕنوش ئه‌به‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌تبینێ.

[ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٢٢٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌ وته‌تان، وه‌ زۆر زانایه‌ به‌ جوله‌ و راوه‌ستانتان.

[ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَى مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ (٢٢١) ] ئایا پێتان بڵێم شه‌یتان دائه‌به‌زێته‌ سه‌ر كێ؟

[ تَنَزَّلُ عَلَى كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ (٢٢٢) ] دائه‌به‌زێته‌ سه‌ر هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر درۆ ئه‌كات و زۆر تاوانباره‌، واته‌: فاڵچیان و جادووگه‌ران.

[ يُلْقُونَ السَّمْعَ ] ئه‌وان گوێ له‌ هه‌ندێك شت ئه‌گرن تا بیدزن و بیهێنن بۆ فاڵچیان [ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ (٢٢٣) ] به‌ڵام زۆربه‌ی ئه‌و فاڵچیانه‌ درۆ ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ شتیان له‌ شه‌یتانه‌وه‌ بیستبێ.

{شاعيران دوو جۆرن} [ وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ (٢٢٤) ] دوو شاعیر هه‌جوى یه‌كیان كردو قسه‌یان به‌ یه‌ك كرد، كه‌سانێكى خراپ و گێل شوێنیان كه‌وتن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: وه‌ شاعیرانیش خه‌ڵكی خراپ شوێنیان ئه‌كه‌وێت.

[ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وَادٍ يَهِيمُونَ (٢٢٥) ] ئایا نابینی ئه‌وان له‌ هه‌موو دۆڵێكدا قسه‌ ئه‌كه‌ن و ڕۆئه‌چن، واته‌: له‌ هه‌موو بوارێكدا قسه‌ ئه‌كه‌ن، جارێك مه‌دح و سه‌ناى خه‌ڵكى ده‌كه‌ن به‌ ناحه‌ق، وه‌ جارێك قسه‌ ده‌كه‌ن به‌ خه‌ڵكى به‌ ناحه‌ق، وه‌ جارێك باسى ئافره‌ت ده‌كه‌ن، بۆیه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ پڕ سكى له‌ كێماو و زوخاو بێت باشتره‌ له‌وه‌ى كه‌ سكى پڕ بێت له‌م جۆره‌ شیعرانه‌).

[ وَأَنَّهُمْ يَقُولُونَ مَا لَا يَفْعَلُونَ (٢٢٦) ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان به‌ ده‌م ئه‌یڵێن به‌ كرده‌وه‌ نایسه‌لمێنن، ئه‌ڵێ: وامان كردو نه‌یان كردووه‌.

[ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] كه‌ زه‌مى شاعیران كرا (حه‌سانى كوڕى سابت و عبدالله¬ى كوڕى ره‌وواحه‌و كه‌عبى كوڕى مالیك) به‌ گریانه‌وه‌ هاتن بۆ لاى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتیان: خواى گه‌وره‌ كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندووه‌ ده‌زانێت ئێمه‌ شاعیرین و مه‌به‌ستى ئێمه‌یه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو شاعیره‌ باوه‌ڕداره‌كانى جیا كرده‌وه‌و فه‌رمووى: ته‌نها ئه‌و شاعیرانه‌ نه‌بێ كه‌ باوه‌ڕدارن وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ [ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا ] وه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ به‌ شیعره‌كانیان [ وَانْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ سته‌میان لێكراوه‌ خۆیان سه‌ر ئه‌كه‌ون به‌سه‌ر كافران و بێباوه‌ڕان و به‌ شیعر وه‌ڵامیان ئه‌ده‌نه‌وه‌و به‌رگری له‌ دین ئه‌كه‌ن [ وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ (٢٢٧) ] وه‌ ئه‌و زاڵم و سته‌مكارانه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا ئه‌زانن به‌ره‌و كوێ وه‌رئه‌گێڕدرێنه‌وه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو ئه‌مدیو دیو ئه‌كرێن، واته‌: خراپی سه‌ره‌نجامیان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌زانن، والله أعلم .