Rebar Kurdish Tafsir — Ahzab 33:1 – Saffat 37:182

سووره‌تی (ئه‌حزاب) سووره‌تێكى مه‌ده‌نى یه‌و (٧٣) ئایه‌ته‌ (ئوبه‌ى كوڕى كه‌عب ده‌فه‌رمێت: چه‌ند ئایه‌تێك له‌م سووره‌ته‌دا هه‌بووه‌ له‌فزو حوكمه‌كه‌یشى نه‌سخ بۆته‌وه‌و تێیدا نه‌ماوه‌) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ اتَّقِ اللَّهَ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌رده‌وام به‌ له‌سه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ [ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی كافران و مونافیقان مه‌كه‌ [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (١) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو كاربه‌جێیه‌.

[ وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ] وه‌ تۆ شوێنی ئه‌و وه‌حیه‌ بكه‌وه‌ كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارته‌وه‌ بۆت دێت [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا (٢) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌نجامی ئه‌ده‌ن.

[ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ تۆ ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ببه‌سته‌ وه‌ كاره‌كانت ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێره‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٣) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ كه‌سێك كاره‌كانی به‌خوای گه‌وره‌ بسپێرێ و ته‌وه‌كول بكاته‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یپارێزێ.

[ مَا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِنْ قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ ] ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (زه‌یدى كوڕى حاريثه) دابه‌زى كه‌ پێیان ده‌ووت: (زه‌یدی كوڕی محمد - صلی الله علیه وسلم -)، خوای گه‌وره‌ بۆ هیچ پیاوێك دوو دڵی له‌ لاشه‌دا دانه‌ناوه‌ كه‌ كه‌سێك كوڕى یه‌كێكى تر بێت و به‌ناو خۆته‌وه‌ بانگى بكه‌یت، یان پیاو به‌خێزانه‌كه‌ى خۆى بڵێت تۆ وه‌كو دایكم وایت، یان دڵێكیان ئیسلامی تێدا بێت و دڵێكیان كوفر یان نیفاقى تێدا بێت، به‌ڵكو هه‌ر ته‌نها دڵێكه‌ یان ئیسلامه‌ یان كوفره‌ [ وَمَا جَعَلَ أَزْوَاجَكُمُ اللَّائِي تُظَاهِرُونَ مِنْهُنَّ أُمَّهَاتِكُمْ ] وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ ئێوه‌ (ظيهاریان) لێ ئه‌كه‌ن دایكی ئێوه‌ نین به‌ڵكو خێزانتانن، (ظيهار) واته‌: پیاو به‌ خێزانه‌كه‌ی خۆى بڵێ وه‌كو دایكم وایت، یان وه‌كو پشتی دایكم وایت، كه‌ له‌ سه‌ره‌تاى سووره‌تی (موجادیله‌) به‌ درێژی باسكراوه‌ [ وَمَا جَعَلَ أَدْعِيَاءَكُمْ أَبْنَاءَكُمْ ] وه‌ ئه‌و منداڵانه‌یشی كه‌ به‌ (ته‌به‌نی) به‌خێوتان كردوون ئه‌وانه‌ كوڕی ئێوه‌ نین و به‌ناو خۆتانه‌وه‌ بانگیان مه‌كه‌ن به‌ڵكو به‌ناوى باوكیانه‌وه‌ بانگیان بكه‌ن [ ذَلِكُمْ قَوْلُكُمْ بِأَفْوَاهِكُمْ ] ئه‌مه‌ هه‌ر به‌ ده‌م ئێوه‌ به‌ خێزانه‌كانتان ئه‌ڵێن وه‌كو دایكم وایت، یان به‌ منداڵێك كه‌ به‌خێوتان كردووه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خۆتان و به‌ناو خۆتانه‌وه‌ بانگی ئه‌كه‌ن وه‌كو ده‌وترا: (زه‌یدی كوڕی محمد - صلی الله علیه وسلم -) كه‌ دواتر ئه‌و شته‌ گۆڕا [ وَاللَّهُ يَقُولُ الْحَقَّ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ حه‌ق ئه‌فه‌رمووێ [ وَهُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ (٤) ] وه‌ ڕێنماییاتان ئه‌كات بۆ ڕێگای ڕاست.

{دەبێت هەموو كەس بەناوی باوكییەوە بانگ بكرێت} [ ادْعُوهُمْ لِآبَائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ ] (عبدالله¬ى كوڕى عومه‌ر) ده‌فه‌رمێت: ئێمه‌ هه‌ر به‌ (زه‌یدى كوڕى محمد) بانگى (زه‌یدى كوڕى حاريثه) مان ده‌كرد تا خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: (سه‌هله‌ى كچى سوهه‌یلى كوڕى عه‌مر) كه‌ خێزانى (ئه‌بى حوزه‌یفه‌ى كوڕى عوتبه‌) بوو هات بۆ لاى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتى: (سالم) كه‌ كۆیله‌ى ئازادكراوى (ئه‌بو حوزه‌یفه‌) بوو دێته‌ ژووره‌وه‌ بۆ ناومان، وه‌ من ته‌نها یه‌ك پۆشاكى كاركردنم له‌به‌ره‌و سه‌رم رووته‌، وه‌ ئێمه‌ به‌ كوڕى خۆمانى داده‌نێین، كه‌ (ئه‌بو حوزه‌یفه‌) به‌خێوى كردبوو به‌(ته‌به‌نى) هه‌روه‌كو چۆن پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - (زه‌یدى) به‌خێو كردبوو (به‌ته‌به‌نى)، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: به‌ناو باوكی خۆیانه‌وه‌ بانگیان بكه‌ن ئه‌وه‌ دادپه‌روه‌رتره‌ لای خوای گه‌وره‌ نه‌ك به‌ناو ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌خێوی كردوون و خزمه‌تیان ئه‌كات، چونكه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك خۆى بداته‌ پاڵ جگه‌ له‌ باوكى و بیشزانێت كه‌ ئه‌و كه‌سه‌ باوكى نیه‌ ئه‌وه‌ كوفرى كردووه‌) (به‌ڵام بۆ رێزو خۆشه‌ویستى به‌ كه‌سێك بڵێیت كوڕم، یان كچم ئه‌وه‌ دروسته‌و ئاساییه‌و پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خۆى به‌كارى هێناوه‌) [ فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آبَاءَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش نه‌تانزانی كوڕی كێیه‌و باوكی كێیه‌ [ فَإِخْوَانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوَالِيكُمْ ] ئه‌وه‌ براتانه‌ له‌ دینداو برای دینیتانه‌ یان خزمه‌تكارتانه‌، (ئه‌بو به‌كره‌) ده‌فه‌رمێت: (من له‌و كه‌سانه‌م كه‌ نازانرێت باوكم كێیه‌، بۆیه‌ من براى دینیتانم) [ وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ ] وه‌ تاوانیشتان له‌سه‌ر نیه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌ بكه‌ن به‌ هه‌ڵه‌ كه‌سێك به‌ خێزانه‌كه‌ی خۆی بڵێ وه‌ك دایكم وای یان خوشكم، له‌ ده‌می ده‌رچێت و نیه‌تی نه‌بێ، یاخود كه‌سێك به‌ناوی باوكیه‌وه‌ بانگ نه‌كات [ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دڵتانه‌وه‌ به‌ عه‌مدی ده‌رئه‌چێ ئه‌وه‌ تاوانتان له‌سه‌ره‌و (ظيهاره‌) و كه‌فاره‌ت ده‌كه‌وێته‌ سه‌رتان، به‌ خێزانه‌كه‌ت بڵێیت: وه‌كو دایكم یان خوشكم وایت، ئه‌وا ده‌بێت به‌نده‌یه‌ك ئازاد بكه‌یت، كه‌ ئێستا نیه‌ ده‌بێت دوو مانگ له‌سه‌ر یه‌ك به‌ رۆژوو بیت، نه‌تتوانى ده‌بێت شه‌ست فه‌قیر تێر بكه‌یت ژه‌مه‌ خواردنێك، یان نه‌وه‌د كیلۆ برنج بده‌یت به‌ فه‌قیر [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌.

{خێزانەكانی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - دایكی باوەڕدارانن} [ النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ پێشترو شایانتره‌ به‌ باوه‌ڕداران له‌ نه‌فسی خۆشیان له‌ دڵسۆزى و سۆزو به‌زه‌یى و په‌رۆشى بۆیان، كه‌ ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك ماڵى به‌جێهێشت ئه‌وا بۆ میراتگرانێتى، وه‌ هه‌ركه‌سێكیش قه‌رزار بوو ئه‌وه‌ له‌سه‌ر منه‌و من بۆى ده‌ده‌مه‌وه‌) [ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ ] وه‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دایكی باوه‌ڕدارانن له‌ رێزو به‌گه‌وره‌زانیندا، كه‌ له‌ دونیا له‌ دوای پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - نابێ كه‌س بیانخوازێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خێزانی پێغه‌مبه‌ری خوان - صلی الله علیه وسلم - له‌ دونیاو قیامه‌تدا، به‌ڵام بۆ بینین و خه‌لوه‌و ئه‌و شتانه‌ هه‌ر حوكمی ئافره‌تی بێگانه‌یان هه‌یه‌، به‌ڵام ته‌نها له‌ خواستندا نابێت كه‌س بیانخوازێت [ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُهَاجِرِينَ ] (زوبێرى كوڕى عه‌ووام) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر قوڕه‌یش و ئه‌نصاره‌كان دابه‌زى كه‌ سه‌ره‌تا پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - كردنى به‌ براى یه‌كترى و میراتیان له‌ یه‌كترى ئه‌برد به‌ڵام به‌م ئایه‌ته‌ نه‌سخ بووه‌وه‌): وه‌ خزمه‌كان ئه‌وان له‌ پێشترو شایانترن هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیان له‌ باوه‌ڕداران و كۆچكه‌ران له‌ میراتی بردندا له‌ حوكم و بڕیاردانى خوای گه‌وره‌ له‌ قورئاندا، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی وه‌كو باسمان كردو وتمان: له‌سه‌ره‌تادا كۆچكه‌ران یان باوه‌ڕداران هه‌ندێكیان میراتیان له‌ هه‌ندێكیان ئه‌برد، به‌ڵام دواتر نه‌سخ بووه‌وه‌ [ إِلَّا أَنْ تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِيَائِكُمْ مَعْرُوفًا ] ئیلا ئه‌گه‌ر خۆتان چاكه‌ بكه‌ن له‌گه‌ڵ كه‌سوكارتاندا به‌وه‌ی كه‌ وه‌سیه‌تێك بكه‌ن كه‌ له‌ دوای من ئه‌وه‌نده‌ بكه‌ به‌ خێر، یان بیده‌ فه‌قیر، كه‌ ئه‌میش به‌هه‌مان شێوه‌ نه‌سخ بووه‌وه‌ به‌ ئایه‌تی میراث [ كَانَ ذَلِكَ فِي الْكِتَابِ مَسْطُورًا (٦) ] ئه‌م نه‌سخ بوونه‌وه‌یه‌ كه‌ پێشتر ئه‌وانه‌ی به‌یه‌كه‌وه‌ هیجره‌تیان ئه‌كرد یان په‌یماننامه‌و به‌ڵێننامه‌یان له‌گه‌ڵ یه‌كدا هه‌بووه‌ میراتیان له‌ یه‌ك بردووه‌ به‌ڵام دواتر نه‌سخ بووه‌وه‌، وه‌ ئه‌مه‌یش له‌ (لوح المحفوظ) و له‌ قورئانی پیرۆزدا ئه‌م شته‌ نووسراوه‌ پێویسته‌ كاری پێ بكه‌ن.

[ وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّينَ مِيثَاقَهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ به‌ڵێنمان له‌ پێغه‌مبه‌ران وه‌رگرتووه‌ كه‌ به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و په‌یامه‌كه‌ى بگه‌یه‌نن [ وَمِنْكَ وَمِنْ نُوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ] وه‌ به‌ڵێنمان وه‌رگرتووه‌ له‌ تۆش ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ له‌ نوح و ئیبراهیم و موسى و عیسای كوڕی مه‌ریه‌م كه‌ ئه‌مانه‌ (ئولولعه‌زم) بوونه‌ [ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا (٧) ] وه‌ عه‌هدو به‌ڵێنێكی توندو سه‌ختمان لێ وه‌رگرتوون كه‌ ئه‌بێ په‌یوه‌ست بن پێوه‌ی، (وه‌ جوانترین شێواز په‌یوه‌ست بوونه‌ پێوه‌ى).

[ لِيَسْأَلَ الصَّادِقِينَ عَنْ صِدْقِهِمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ پرسیار له‌ ڕاستگۆیان ئه‌كات كه‌ پێغه‌مبه‌رانن سه‌باره‌ت به‌ ڕاستگۆییان كه‌ دینه‌كه‌یان به‌ جوانی گه‌یاندووه‌، (ئه‌مه‌یش بۆ ده‌مكوت كردنى كافرانه‌) [ وَأَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا أَلِيمًا (٨) ] وه‌ بۆ كافرانیش سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاری بۆ ئاماده‌ كردوون ئه‌وانه‌ی وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌رانیان نه‌داوه‌ته‌وه‌.

{چەند دیمەنێك لە غەزای خەندەق (ئەحزاب)} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ یادی ئه‌و نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ إِذْ جَاءَتْكُمْ جُنُودٌ ] كاتێك كه‌ كۆمه‌ڵێك سه‌رباز هاتنه‌ سه‌رتان كه‌ له‌ جه‌نگ و غه‌زای ئه‌حزاب و خه‌نده‌ق بوو، ئه‌حزابی پێ وتراوه‌ چونكه‌ هه‌موو حیزب و تاقمه‌كان كۆبوونه‌وه‌ كه‌ ژماره‌یان (ده‌ هه‌زار كه‌س بوو) بۆ داگیركردنى مه‌دینه‌و له‌ناو بردنى موسڵمانان، وه‌ خه‌نده‌قیشى پێ وتراوه‌ چونكه‌ موسڵمانان به‌ راوێژى (سه‌لمانى فارسی) خه‌نده‌قیان به‌ ده‌ورى شارى مه‌دینه‌ هه‌ڵكه‌ند بۆ خۆپاراستن له‌ كافران، وه‌ ژماره‌ى موسڵمانان (سێ هه‌زار كه‌س بوو) كه‌ له‌ مانگی شه‌والی ساڵی پێنجی كۆچیدا بوو [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كه‌ ئه‌وان بۆتان كۆبوونه‌وه‌ ئێمه‌یش بایه‌كمان نارده‌ سه‌ریان كه‌ قاپ و مه‌نجه‌ڵه‌كانیانی قڵپ ئه‌كرده‌وه‌، وه‌ ئاگره‌كانیانی ئه‌كوژانده‌وه‌، وه‌ خێمه‌كانیانی ئه‌ڕوخاند، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - (حوزه‌یفه‌ى یه‌مانى) نارده‌ ناو كافران تا هه‌واڵیان بێنێته‌وه‌و ئه‌و به‌م شێوازه‌ بینیانى و ئه‌م هه‌واڵه‌ى هێنایه‌وه‌و پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - موژده‌ى به‌هه‌شتى پێدا كه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌بێت [ وَجُنُودًا لَمْ تَرَوْهَا ] وه‌ سه‌ربازی تریشمان نارد له‌ فریشته‌كان كه‌ ئێوه‌ نه‌تانبینین [ وَكَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا (٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن و هه‌مووی ئه‌بینێ.

[ إِذْ جَاءُوكُمْ مِنْ فَوْقِكُمْ ] كاتێك كافران له‌لای سه‌رووتانه‌وه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاته‌وه‌ بۆتان هاتن [ وَمِنْ أَسْفَلَ مِنْكُمْ ] وه‌ له‌ خواریشه‌وه‌ له‌ ڕۆژئاواوه‌ جوله‌كه‌كانى (به‌نو قوڕه‌یزه‌) بۆتان هاتن [ وَإِذْ زَاغَتِ الْأَبْصَارُ ] وه‌ كاتێك چاوه‌كان له‌ جێی خۆی لاچوون له‌سه‌رسامی و ترس و سه‌ختی دیمه‌نه‌كه‌دا [ وَبَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَنَاجِرَ ] وه‌ دڵه‌كان له‌ جێی خۆیدا به‌رز بوونه‌وه‌ تا دڵ گه‌یشت به‌ گه‌روو له‌ ترسدا [ وَتَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا (١٠) ] وه‌ جۆره‌ها گومانتان به‌خوای گه‌وره‌ ئه‌برد، موسڵمانان گومانی سه‌ركه‌وتنیان بردووه‌ و به‌ ئومێدی سه‌ركه‌وتن بوونه‌، وه‌ مونافیقان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ گومانى له‌ناوچوون و ریشه‌كێش كردنى موسڵمانانیان بردووه‌.

[ هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ ] ئه‌له‌و شوێنه‌دا خوای گه‌وره‌ باوه‌ڕدارانی تاقیكرده‌وه‌ كه‌ تووشی ترس و كوشتارو برسێتی و گه‌مارۆدان بوون [ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِيدًا (١١) ] وه‌ تێكشڵه‌ژان، تێكشڵه‌ژانێكی زۆر سه‌خت.

{هەڵوێستی مونافیق‌و دووڕووان} [ وَإِذْ يَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] وه‌ مونافیق و دووڕووان ئه‌وانه‌ی كه‌ گومان له‌ دڵیاندا بووه‌و شڵه‌ژابوون وتیان: [ مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ إِلَّا غُرُورًا (١٢) ] خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هیچ به‌ڵێنێكیان به‌ ئێمه‌ نه‌دا ته‌نها ئێمه‌یان له‌ خشته‌بردو وایان لێ كردین له‌ خۆمان بایی بین، كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - خه‌نده‌ق و چاڵه‌كه‌ی هه‌ڵئه‌كه‌ند ئه‌و كاته‌ موژده‌ی موڵكی فارس و ڕۆمی پێدان، یه‌كێك له‌ مونافیقان وتى: یه‌كێك له‌ ئێمه‌ ناتوانێ بڕوات سه‌رئاو بكات ئه‌م لێره‌ باسی كه‌نزو موڵكى ڕۆم و فارس ئه‌كات.

[ وَإِذْ قَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ يَا أَهْلَ يَثْرِبَ لَا مُقَامَ لَكُمْ فَارْجِعُوا ] كۆمه‌ڵێك له‌ مونافیقانیش ئه‌یانووت: ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌دینه‌ ئێوه‌ لێره‌ شوێنتان نیه‌، واته‌ ڕاكه‌ن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو ماڵ و منداڵی خۆتان [ وَيَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیش له‌ ئیمان لاوازان، یان له‌ مونافیقان داوای ئیزن و ڕوخسه‌تیان له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ ] ئه‌یانووت: كه‌س له‌ ماڵه‌وه‌ نیه‌و ماڵه‌كانمان ده‌ركه‌وتووه‌ له‌وه‌ ئه‌ترسین دوژمن بدات به‌سه‌ریاندا [ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ ] له‌ كاتێكیشدا كه‌ ڕاست ناكه‌ن [ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا (١٣) ] به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستی ئه‌وان ئه‌وه‌یه‌ هه‌ڵبێن و له‌ جه‌نگه‌كه‌ ڕابكه‌ن.

[ وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ] وه‌ ئه‌گه‌ر دوژمن له‌ هه‌موو لایه‌كانه‌وه‌ بهاتایه‌ته‌ ماڵیان [ ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا ] پاشان داوای فیتنه‌یان لێ بكرایه‌و كافر ببنه‌وه‌ ئه‌وا كافر ده‌بوونه‌وه‌، یان ڕێگه‌ بۆ كافران بكه‌نه‌وه‌ ئه‌وا رێگایان بۆ ده‌كردنه‌وه‌، یاخود ئه‌گه‌ر هاتوو بۆ ده‌مارگیری و ئه‌و شتانه‌ بهاتنایه‌و شه‌ڕیان له‌گه‌ڵیان بكردایه‌ ئه‌وه‌ ئه‌وان شه‌ڕیان ئه‌كرد [ وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا (١٤) ] وه‌ نه‌ئه‌مانه‌وه‌ ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ، واته‌: به‌خێرایی ئه‌ڕۆیشتن و جه‌نگیان ئه‌كرد ئه‌گه‌ر له‌ پێناوی خۆیاندا بوایه‌ به‌ڵام له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا نایكه‌ن.

[ وَلَقَدْ كَانُوا عَاهَدُوا اللَّهَ مِنْ قَبْلُ لَا يُوَلُّونَ الْأَدْبَارَ ] وه‌ ئه‌م مونافیقانه‌ پێشتر به‌ڵێنیان به‌خوای گه‌وره‌دا كه‌ ئه‌مان جارێكی تر پشت هه‌ڵنه‌كه‌ن، له‌ جه‌نگی به‌در كه‌ دواكه‌وتن بینیان موسڵمان سه‌ركه‌وتن و غه‌نیمه‌یان ده‌ست كه‌وت به‌ڵێنیاندا جارێكى تر دوانه‌كه‌ون [ وَكَانَ عَهْدُ اللَّهِ مَسْئُولًا (١٥) ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێك به‌ڵێن به‌ خوای گه‌وره‌ بدات خوای گه‌وره‌ له‌و عه‌هدو به‌ڵێن و په‌یمانه‌ لێی ئه‌پرسێته‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر جێبه‌جێی نه‌كات.

[ قُلْ لَنْ يَنْفَعَكُمُ الْفِرَارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ڕاكردن له‌ مردن یان له‌ كوشتن هیچ سوودێك به‌ ئێوه‌ ناگه‌یه‌نێ به‌ڵكو ئه‌جه‌له‌و هه‌ر كاتێك بێ ئه‌تانگرێته‌وه‌ [ وَإِذًا لَا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا (١٦) ] وه‌ كه‌ رایشبكه‌ن ئه‌و ڕاكردنه‌ ئه‌جه‌لتان دوا ناخات و ناتوانن ژیان به‌سه‌ربه‌رن و ڕابوێرن ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ ئه‌جه‌ل به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌.

[ قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ هه‌یه‌ بتانپارێزێ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ تووشی خراپه‌یه‌كتان بكات و له‌ناوتان ببات، یاخود ڕه‌حمه‌تی خۆی بڕژێنێ به‌سه‌رتاندا كێ هه‌یه‌ بیگه‌ڕێنێته‌وه‌ [ وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (١٧) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نابینن كه‌سێك دۆست و پشتیوانتان بێت و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگارتان بكات.

{چەند سیفاتێكی تری مونافیقان} [ قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقَائِلِينَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێگر بوونه‌، واته‌: مونافیقان كه‌ ڕێگر بوونه‌ له‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵك له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچێ بۆ جیهاد، وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ خزم و براكانی خۆیان به‌ خه‌ڵكی مه‌دینه‌یان ئه‌ووت: وه‌رن بۆ لای ئێمه‌ بۆ ناو باخ و به‌رووبووم و سێبه‌رو واز له‌ محمد - صلی الله علیه وسلم - بێنن [ وَلَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا (١٨) ] وه‌ له‌ ترسی مردندا ناچنه‌ جه‌نگه‌وه‌ ته‌نها كه‌مێكیان نه‌بێ.

[ أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ ] وه‌ زۆر ڕه‌زیلن یارمه‌تیتان ناده‌ن له‌ هه‌ڵكه‌ندنی خه‌نده‌قدا، یان له‌ به‌خشین له‌ پێناوى خوای گه‌وره‌دا [ فَإِذَا جَاءَ الْخَوْفُ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ترس ڕوویان تێ بكات [ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ ] ئه‌بینی چاویان ئه‌سووڕێته‌وه‌ به‌لای ڕاست و چه‌پدا له‌ ترسدا [ كَالَّذِي يُغْشَى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ ] وه‌ك كه‌سێك كه‌ له‌ مردن بترسێ و مردن دابه‌زیبێته‌ سه‌ری [ فَإِذَا ذَهَبَ الْخَوْفُ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ترسیان له‌سه‌ر لاچێ [ سَلَقُوكُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدَادٍ ] ئه‌و كاته‌ ئازارتان ئه‌ده‌ن به‌ زمانێكی تیژو زمانیان درێژه‌و ده‌مدرێژن و قسه‌تان پێ ئه‌ڵێن و به‌شان و باڵى خۆیاندا هه‌ڵده‌ده‌ن [ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ ] به‌ڵام بۆ خێرو چاكه‌ ڕه‌زیلن و نابه‌خشن له‌ پێناو خوای گه‌وره‌و داواى غه‌نیمه‌تتان لێ ده‌كه‌ن [ أُولَئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا ] ئه‌مانه‌ له‌ ڕاستیدا هه‌ر ئیمان نه‌چۆته‌ دڵیانه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی مونافیقن [ فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانی به‌تاڵ كردوونه‌ته‌وه‌ [ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (١٩) ] وه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ زۆر ئاسانه‌.

[ يَحْسَبُونَ الْأَحْزَابَ لَمْ يَذْهَبُوا ] له‌ ترسنۆكیان وا ئه‌زانن هێشتا ئه‌و هه‌موو حیزبه‌ی كه‌ كۆبۆته‌وه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌ڕۆیشتوون و نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ [ وَإِنْ يَأْتِ الْأَحْزَابُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بێتوو جارێكی تر ئه‌و حیزبه‌ كافرانه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ [ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بَادُونَ فِي الْأَعْرَابِ ] ئاواته‌خواز بوون و له‌ ترسدا ئه‌یانووت: خۆزگه‌ ئێمه‌ هه‌ر له‌ مه‌دینه‌ نه‌بووینایه‌و له‌و ده‌شته‌ بووینایه‌ له‌ناو ده‌شتنشینه‌كان [ يَسْأَلُونَ عَنْ أَنْبَائِكُمْ ] وه‌ له‌ دووره‌وه‌ پرسیاری ئێوه‌یان بكردایه‌و هه‌واڵی مه‌دینه‌یان بپرسیایه‌ [ وَلَوْ كَانُوا فِيكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م دووڕووانه‌ له‌ناو ئێوه‌شدا بوونایه‌ [ مَا قَاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا (٢٠) ] له‌ ترسا كوشتاریان نه‌ئه‌كرد ته‌نها كه‌مێك نه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ترسنۆك بوونه‌.

{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - پێشەواو مامۆستای چاكی ئێوەیە} [ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا (٢١) ] به‌دڵنیایى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئێوه‌ پێشه‌وایه‌تییه‌كی زۆر جوان هه‌یه‌و پێشه‌واو مامۆستای چاكی ئێوه‌یه‌و چاو له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن و شوێنى بكه‌ون به‌ڵام بۆ كه‌سێك كه‌ به‌ ئومێدی خواو ڕۆژی دوایی و پاداشتی خوای گه‌وره‌ هه‌بێت، وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ی زۆر كردبێت.

{هەڵوێستی جوامێرانەی باوەڕداران} [ وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ ] وه‌ كاتێك باوه‌ڕداران ئه‌و هه‌موو حیزبه‌یان بینی كه‌ لێیان كۆبوونه‌ته‌وه‌ [ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وتیان: ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌یه‌ كه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ ئێمه‌یان داوه‌ به‌ سه‌ركه‌وتن له‌ دواى تاقیكردنه‌وه‌ [ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ] وه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ڕاستیان فه‌رمووه‌ [ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَانًا وَتَسْلِيمًا (٢٢) ] وه‌ هیچ شتێكیان زیادی نه‌كرد ته‌نها ئیمان هێنان به‌خوای گه‌وره‌و ته‌سلیم بوونیان نه‌بێ كه‌ خۆیان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردو گوێڕایه‌ڵى خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان - صلی الله علیه وسلم - كرد، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئیمان زیادو كه‌م ده‌كات، به‌ ئیمان و كرده‌وه‌ى چاك زیاد ده‌كات، وه‌ به‌ كوفرو تاوان كه‌م ده‌كات).

[ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ ] (ئه‌نه‌سى كوڕى مالیك) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌نه‌سى كوڕى نه‌زرى) مامم له‌ غه‌زاى (به‌در) به‌شدارى نه‌كرد، وتى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاماده‌ى یه‌كه‌م غه‌زا نه‌بووم كه‌ كوشتارى كافرانت كرد ئه‌گه‌ر خواى گه‌وره‌ یارمه‌تیم بدات ئاماده‌ بم له‌ كوشتارى كافران ده‌مبینێت كه‌ چى ده‌كه‌م، له‌ غه‌زاى (ئوحود)دا كه‌ موسڵمانان تێكشكان، وتى: خوایه‌ من داواى لێبوردنت لێده‌كه‌م كه‌ هاوڕێكانم تێكشكان، وه‌ به‌ریم له‌وه‌ى كه‌ كافران ده‌یكه‌ن، پاشان چووه‌ پێشه‌وه‌ (سه‌عدى كوڕى موعاز) پێى گه‌یشت، وتى: ئه‌ى (سه‌عدى كوڕى موعاز) سوێند بێت به‌ خواى باوكم من بۆنى به‌هه‌شت ده‌كه‌م له‌ لاى (ئوحود)ه‌وه‌، (سه‌عد) فه‌رمووى ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى (ئه‌نه‌سى كوڕى نه‌زر) كردى من نه‌متوانى بیكه‌م، (ئه‌نه‌س) ده‌فه‌رمێت: بینیمان هه‌شتاو ئه‌وه‌نده‌ برین به‌ له‌شیه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ شمشێرو رم و تیر لێیدرابوو، وه‌ كوژرا بوو وه‌ لاشه‌ى شێوێنرابوو كه‌س نه‌یناسیه‌وه‌ ته‌نها خوشكه‌كه‌ى نه‌بێت به‌ سه‌ره‌په‌نجه‌كانى ناسیه‌وه‌، (ئه‌نه‌س) ده‌فه‌رمێت: ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر (ئه‌نه‌سی كوڕی نه‌ضر)و هاوشێوه‌كانى دابه‌زیوه‌: له‌ناو پیاواندا كه‌سانێك هه‌ن كه‌ ڕاستگۆ بوونه‌ له‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌یان داوه‌ كه‌ به‌رگری له‌ دینی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَى نَحْبَهُ ] جا هه‌یانبووه‌ به‌ڵێنه‌كه‌ی جێبه‌جێ كردووه‌ كه‌ به‌ڵێنیان داوه‌ كه‌ بگه‌ن به‌ دوژمن كوشتاریان بكه‌ن، یاخود مردوونه‌و شه‌هید بوونه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (طلحة له‌م كه‌سانه‌یه‌) [ وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ] وه‌ هه‌شیانه‌ چاوه‌ڕێیه‌ كه‌ ئه‌جه‌لی بێت و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ بكوژرێ [ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلًا (٢٣) ] وه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ به‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خوایان داوه‌ - صلی الله علیه وسلم - نه‌یانگۆڕیوه‌و به‌رده‌وام بوونه‌ له‌سه‌ری

[ لِيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ ] تا خوای گه‌وره‌ پاداشتی ڕاستگۆیان بداته‌وه‌ به‌هۆی ڕاستگۆییانه‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕدارانن [ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِنْ شَاءَ ] وه‌ سزای مونافیقان بدات ئه‌وه‌ی كه‌ ویستی لێ بێت و به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر نیفاق [ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ ] یان لێیان خۆشبێ له‌وانه‌ی كه‌ ته‌وبه‌ ده‌كه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَحِيمًا (٢٤) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌.

[ وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا ] وه‌ ئه‌و كافرانه‌یشى كه‌ هاتنه‌ مه‌دینه‌ خوای گه‌وره‌ گه‌ڕاندیانیه‌وه‌ به‌ ڕق و كینه‌ی خۆیانه‌وه‌ وه‌ هیچ خێرێكیان ده‌ست نه‌كه‌وت [ وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش باوه‌ڕدارانی پاراست له‌ كوشتار كردن به‌ڵكو ته‌نها با و فریشته‌ی بۆ ناردن، (ئه‌مه‌یش ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ چیتر قوڕه‌یش ناتوانن بده‌ن به‌سه‌رتانداو ئێوه‌ ده‌ده‌ن به‌سه‌ریانداو دواتر فه‌تحى مه‌ككه‌یان كرد) [ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا (٢٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌.

[ وَأَنْزَلَ الَّذِينَ ظَاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مِنْ صَيَاصِيهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ پشتیوانی كافرانیان كرد له‌ جووله‌كه‌كانی (به‌نی قوڕه‌يزه) خوای گه‌وره‌ ئه‌وانیشی له‌ قه‌ڵا پته‌وه‌كانیان ده‌ركرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ به‌ڵێنیان شكاندو چوونه‌ پاڵ كافران و ویستیان له‌گه‌ڵ كافراندا پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - موسڵمانان له‌ناوده‌ن و ریشه‌كێشیان بكه‌ن، به‌ڵام خۆیان ریشه‌كێش كران [ وَقَذَفَ فِي قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ترسی خسته‌ ناو دڵیانه‌وه‌و خۆیان ته‌سلیم كرد، پاش ئه‌وه‌ى كه‌ (بیست و پێنج) رۆژ گه‌مارۆ دران [ فَرِيقًا تَقْتُلُونَ ] كۆمه‌ڵێكتان له‌وان كوشت ئه‌وانه‌ی كه‌ پیاو و جه‌نگاوه‌ره‌كان بوون [ وَتَأْسِرُونَ فَرِيقًا (٢٦) ] وه‌ كۆمه‌ڵێكیشتان به‌دیل گرت ئه‌وه‌ی كه‌ مناڵ و ئافره‌ت بوون.

[ وَأَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَدِيَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضًا لَمْ تَطَئُوهَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی كرد به‌ جێنشینى زه‌وی و خانوو و ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانى ئه‌وان و هه‌موو شتێكی ئه‌وانی خسته‌ ژێر ده‌ستی ئێوه‌، وه‌ هه‌ندێك زه‌ویش كه‌ هێشتا نه‌تانگرتووه‌ كه‌ (خه‌یبه‌ر)ه‌ كه‌ دواتر ئه‌ویش ئازاد ئه‌كه‌ن، یان مه‌ككه‌یه‌، یان فارس و رۆمه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرًا (٢٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

{خێزانەكانی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - خواو پێغەمبەر هەڵدەبژێرن} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ إِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَأُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا (٢٨) ] كاتێك كه‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داوای نه‌فه‌قه‌یان كرد چونكه‌ زۆر هه‌ژارو نه‌بوون بوون، (ئیمامى ئه‌بو به‌كر) هه‌ڵسایه‌ گیان (عائیشه‌)ى كچى لێیبدات و (ئیمامى عومه‌ر)یش هه‌ڵسایه‌ گیان (حه‌فسه‌)ى كچى لێیبدات و وتیان داواى شتێك له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كه‌ن كه‌ نیه‌تى، به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌یهێشت و به‌رهه‌ڵستى كردن، ئه‌وانیش وتیان سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ له‌مه‌ودوا داواى شتێك له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ناكه‌ین كه‌ نه‌یبێت، وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو سه‌رپشكى كردن له‌ نێوان دونیاو دوارۆژدا: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ خێزانه‌كانت بڵێ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیاتان ده‌وێ وه‌رن با ته‌ڵاقتان بده‌م واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌تانه‌وێ پێتان ئه‌به‌خشم به‌ڵام لێتان جیا ئه‌بمه‌وه‌و ته‌ڵاقتان ئه‌ده‌م و بۆ خۆتان بڕۆن و دوای دونیا بكه‌ون

[ وَإِنْ كُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - قیامه‌تتان ئه‌وێ واته‌: به‌هه‌شتان ئه‌وێ [ فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنْكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا (٢٩) ] ئه‌وه‌ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ بۆ چاكه‌كاران له‌ ئێوه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌ی داناوه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌ك یه‌ك خێزانه‌كانى سه‌رپشك كردو له‌ (عائیشه‌)وه‌ ده‌ستى پێكردو فه‌رمووى: ئه‌ى (عائیشه‌) شتێكت پێ ده‌ڵێم به‌ڵام په‌له‌ مه‌كه‌ له‌ بڕیارداندا تا راوێژ به‌ دایك و باوكت ده‌كه‌یت، (ده‌یزانى دایك و باوكى رازى نابن عائیشه‌ واز له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێنێت و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - خۆیشى پێى خۆش نه‌بوو)، (عائیشه‌) فه‌رمووى: له‌م شته‌دا راوێژ به‌كه‌س ناكه‌م و من خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌شتم ده‌وێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - زۆر دڵخۆش بوو، پاشان خێزانه‌كانی تریشى هه‌ر هه‌موویان خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - به‌هه‌شتیان هه‌ڵبژاردو خۆشى ژیانى دونیایان ڕه‌ت كرده‌وه‌، كه‌ نۆ خێزانى هه‌بوو كه‌: (عائیشه‌و حه‌فصه‌و ئوم حه‌بیبه‌و سه‌وده‌و ئوم سه‌له‌مه‌و صه‌فیه‌و مه‌یمونه‌و زه‌ینه‌بى كچى جه‌حش و جوه‌یرییه‌) بوون.

[ يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ مَنْ يَأْتِ مِنْكُنَّ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌ر كه‌سێك له‌ ئێوه‌ ئه‌گه‌ر كارێكی ناشیاو و ناشیرین بكات (هه‌ر چه‌نده‌ خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر رێزو گه‌وره‌یى و پله‌و پایه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - پاراستوونى لێی و ئه‌مه‌ مه‌رجه‌و مه‌رجیش وا ناخوازێت كه‌ رووبدات) [ يُضَاعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَيْنِ ] ئه‌وه‌ سزای دوو قات ئه‌بێت له‌ دونیاو قیامه‌تداو وه‌كو ئافره‌تانی تر نین له‌به‌ر پله‌و پایه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش خوای گه‌وره‌ پاراستنی [ وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا (٣٠) ] وه‌ ئه‌مه‌یش لای خوای گه‌وره‌ شتێكی ئاسانه.

[ وَمَنْ يَقْنُتْ مِنْكُنَّ لِلَّهِ وَرَسُولِهِ ] به‌ڵام هه‌ر كه‌سێكیش له‌ ئێوه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات (كه‌ هه‌موویان وابوونه‌) [ وَتَعْمَلْ صَالِحًا ] وه‌ كرده‌وه‌ی چاك بكات [ نُؤْتِهَا أَجْرَهَا مَرَّتَيْنِ ] ئه‌وه‌ ئه‌جرو پاداشتیشی دوو قاته‌ [ وَأَعْتَدْنَا لَهَا رِزْقًا كَرِيمًا (٣١) ] وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌ڕێزیشی پێ ئه‌به‌خشین له‌ به‌هه‌شتداو له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوادا - صلی الله علیه وسلم - ده‌بن له‌ فیرده‌وسدا.

{نابێت ئافرەتان دەنگیان ناسك بكەنەوە لە كاتی قسە كردن لەگەڵا پیاوانی نامەحرەم} [ يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ وه‌كو هیچ له‌ ئافره‌تانی تر نین ئه‌گه‌ر ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن، واته‌: پله‌و پایه‌و فه‌زڵ و ئه‌جرو پاداشتان یه‌كجار زۆره‌ [ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ ] وه‌ نابێت كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ پیاوانی بێگانه‌دا قسه‌تان كرد به‌ نه‌رمی و ناسكی قسه‌ بكه‌ن [ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ ] ئه‌و كاته‌ كه‌سێك كه‌ نه‌خۆشی نیفاق یان نه‌خۆشی شه‌هه‌وات و ئاره‌زوو له‌ دڵیدا بێ له‌وانه‌یه‌ ته‌ماح بكات [ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا (٣٢) ] وه‌ كاتێك كه‌ له‌گه‌ڵ پیاوانى بێگانه‌و نامه‌حره‌مدا قسه‌تان كرد قسه‌ی جوان بكه‌ن با قسه‌كانتان دوور بێت له‌ نه‌رمى و ناسكى و گومانه‌وه‌و وه‌كو پیاوى خۆتان قسه‌یان له‌گه‌ڵ مه‌كه‌ن، (ئافره‌ت ده‌بێت له‌گه‌ڵ پیاوى خۆى به‌ نه‌رمى و ناسكى قسه‌ بكات، وه‌ له‌گه‌ڵ پیاوى بێگانه‌و نامه‌حره‌م به‌ زبرى قسه‌ بكات، نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌).

{سفوری‌و دەرخستنی جوانی بۆ پیاوانی نامەحرەم پیشەی ئافرەتانی سەردەمی نەزانی‌و نەفامی بووە!} [ وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ ] وه‌ له‌ ماڵه‌كانی خۆتاندا جێگیرو نیشته‌جێ بن و بۆ جگه‌ له‌ پێویستى مه‌چنه‌ ده‌ره‌وه‌، ته‌نانه‌ت بۆ نوێژكردنى جومعه‌و جه‌ماعه‌ت و ته‌راویح باشتر وایه‌و خێرى زیاتره‌ ئافره‌ت له‌ ماڵى خۆى نوێژ بكات و ده‌رنه‌چێت [ وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى ] وه‌ وه‌كو ئافره‌تانی سه‌رده‌می نه‌زانی و نه‌فامى پێشوو جوانی خۆتان بۆ پیاوانی نامه‌حره‌م ده‌رمه‌خه‌ن، (كه‌واته‌ سفورى و خۆدانه‌پۆشین و ده‌رخستنى جوانى پێشكه‌وتن نیه‌ به‌ڵكو پیشه‌ى ئافره‌تانى سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامى بووه‌ له‌ پێش ئیسلامدا) [ وَأَقِمْنَ الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانتان بكه‌ن به‌ روكن و واجبات و خشوعه‌وه‌ [ وَآتِينَ الزَّكَاةَ ] وه‌ زه‌كاتی ماڵتان بده‌ن [ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ن {خانەوادەی پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - كێن؟} [ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا (٣٣) ] ئه‌ی خانه‌واده‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌یه‌وێ هه‌ر شتێك كه‌ خراپه‌و تاوان بێ له‌ ئێوه‌ی دوور بخاته‌وه‌ وه‌ به‌ ته‌واوی پاكتان بكاته‌وه‌ له‌ هه‌موو تاوان و پیسی و خراپه‌كاریه‌ك، مه‌به‌ست پێی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - ئال وبه‌یتی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌م ئایه‌ته‌ تایبه‌ت له‌سه‌ر خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زى)، چونكه‌ ئایه‌ته‌كانى پێشترو دواتریش هه‌ر باسی ئه‌وانه‌، وه‌ (عیكریمه‌) له‌ بازاڕدا بانگى ده‌كردو ده‌یووت: ئه‌م ئایه‌ته‌ تایبه‌ت له‌سه‌ر هاوسه‌ره‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌، به‌ڵام ته‌نها ئه‌وان مه‌به‌ست نین، چونكه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌یانیانێكى له‌ ماڵ ده‌رچوو پۆشاكێكى له‌به‌ردا بوو له‌ مووى ره‌ش دروستكرا بوو، (ئیمامى حه‌سه‌ن) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (ئیمامى حوسێن) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (فاتیمه‌) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌، پاشان (ئیمامى عه‌لى) هات و خستییه‌ ژێرێوه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ى به‌سه‌ردا خوێندنه‌وه‌، (كه‌واته‌ خێزانه‌كان و خانه‌واده‌و ئال و به‌یتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌گرێته‌وه‌)

[ وَاذْكُرْنَ مَا يُتْلَى فِي بُيُوتِكُنَّ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَالْحِكْمَةِ ] ئه‌ی خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئێوه‌ ئه‌و ئایه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌و حیكمه‌ت واته‌: ئه‌و سوننه‌ته‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ له‌ ماڵی ئێوه‌ ئه‌خوێندرێته‌وه‌ ئێوه‌ش بۆ ئافره‌تانی تری باس بكه‌ن و كارى پێبكه‌ن و شوكرى خواى گه‌وره‌ى له‌سه‌ر بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ لَطِيفًا خَبِيرًا (٣٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌، وه‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه.

{لە پاداشت وەرگرتندا جیاوازی لە نێوان ژن‌و پیاودا نیە} [ إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ ] (ئوم عوماره‌ى ئه‌نصارى) هاته‌ خزمه‌ت پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وتى: هه‌موو شتێك ته‌نها باسى پیاوانه‌و نابینم باسى ئافره‌تان بكرێت، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، وه‌ (ئوم سه‌له‌مه‌ى) خێزانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ ئێمه‌ی ئافره‌تان له‌ قورئاندا باس ناكرێین وه‌كو پیاوان كه‌ باس ده‌كرێن؟ خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: به‌ڕاستی پیاوانی موسڵمان و ئافره‌تانی موسڵمان، (هه‌ر چه‌نده‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بفه‌رمێت (الْمُسْلِمِينَ) ژن و پیاو ده‌گرێته‌وه‌) [ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ پیاوانی باوه‌ڕدارو ئافره‌تانی باوه‌ڕدار [ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ ] وه‌ پیاوانی خواپه‌رست و گوێڕایه‌ڵ وه‌ ئافره‌تانی خواپه‌رست و گوێڕایه‌ڵ [ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ ] وه‌ پیاوانی ڕاستگۆ و ئافره‌تانی ڕاستگۆ [ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ ] وه‌ پیاوانی ئارامگرو ئافره‌تانی ئارامگر [ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ ] وه‌ پیاوانی خۆبه‌كه‌مزان و ئافره‌تانی خۆبه‌كه‌مزان، یان له‌ عیباده‌تدا ملكه‌چ بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ ] وه‌ پیاوانی خێرخوازو ئافره‌تانی خێرخواز [ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ ] وه‌ پیاوانی ڕۆژووه‌وان و ئافره‌تانی ڕۆژووه‌وان [ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ ] وه‌ ئه‌و پیاوانه‌ی كه‌ داوێنی خۆیان له‌ حه‌رام ئه‌پارێزن، وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌یشی كه‌ داوێنی خۆیان له‌ حه‌رام ئه‌پارێزن [ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ ] وه‌ ئه‌و پیاوانه‌ی كه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ زۆر زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكیاندا، (پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ئه‌گه‌ر پیاو شه‌و هه‌ستێت و خێزانه‌كه‌ى هه‌ستێنێت و دوو ركات نوێژ بكه‌ن ئه‌وا له‌و كه‌سانه‌ ناونوس ده‌كرێن كه‌ زۆر زیكرو یادى خواى گه‌وره‌یان كردووه‌) [ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا (٣٥) ] ئا ئه‌مانه‌ به‌ ژن و پیاوه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێخۆشبوون و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌ی بۆ ئاماده‌كردوون.

{نابێت باوەڕداران لە بڕیاری خواو پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم – لابدەن} [ وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ] وه‌ بۆ هیچ باوه‌ڕدارێكی پیاو و ئافره‌ت حه‌ڵاڵ نیه‌ كه‌ كاتێك خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بڕیارێك بده‌ن ئه‌وان سه‌رپشك بن له‌وه‌ی كه‌ شتێكی تر هه‌ڵبژێرن، به‌ڵكو پێویسته‌ له‌سه‌ریان پابه‌ندى گوێڕایه‌ڵی فه‌رمانی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا بن - صلی الله علیه وسلم - [ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك سه‌رپێچی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات [ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا (٣٦) ] ئه‌وه‌ گومڕا بووه‌ گومڕابوونێكی زۆر ئاشكرا، (ابن كثير) سێ هۆى هاتنه‌ خواره‌وه‌ى بۆ ئه‌م ئایه‌ته‌ هێناوه‌و ده‌فه‌رمێت: له‌سه‌ر (ئوم كه¬لثومی كچی عوقبه‌ی كوڕی ئه‌بی موعیه‌ط) دابه‌زیوه‌، كه‌ یه‌كه‌م ئافره‌ت بووه‌ له‌ دواى رێككه‌وتننامه‌ى حوده‌یبیه‌ كۆچى كردووه‌، خۆى پێشكه‌شى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌ ئه‌میش خۆى نه‌یویست و ماره‌ى كرد له‌ (زه‌ید) له‌ پاش ئه‌وه‌ى (زه‌ینه‌ب)ى ته‌ڵاقداو ئه‌میش خۆى و براكه‌ى پێیان ناخۆش بوو، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، یاخود له‌سه‌ر (جوله‌یبیب) دابه‌زیوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - داخوازى ئافره‌تێكى ئه‌نصارى بۆ كرد باوكى وتى: با پرس به‌ دایكى بكه‌م، دایكى وتى: كه‌س نه‌ما پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ (جوله‌یبیب) داواى ده‌كات! سوێند به‌ خوا نایده‌مێ كه‌ نه‌مداوه‌ به‌ فڵان و فڵان، كچه‌كه‌یش گوێى لێبوو وتى: ئایا پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ره‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و رازى بێت منیش رازیم و نامفه‌وتێنێت و رازى بوون و خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند، یاخود له‌سه‌ر (زه‌یدی كوڕی حارثه) له‌گه‌ڵ (زه‌ینه‌بی كچی جه‌حش) دابه‌زیوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - داخوازی (زه‌ینه‌بی) كردووه‌ -كه‌ خزمی خۆی بووه‌- بۆ (زه‌ید)، كه‌ (زه‌ینه‌ب) قوڕه‌یشی بووه‌و (زه‌یدیش) كۆیله‌یه‌كی ئازادكراو بووه‌ وتوویه‌تی: پێی ڕازی نابم، دواتر خوای گه‌وره‌ ئه‌و ئایه‌ته‌ی دابه‌زاندووه‌و (زه‌ینه‌ب) پێی ڕازی بووه‌.

[ وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ ] (زه‌یدی كوڕی حارثه) كه‌ خوای گه‌وره‌ نیعمه‌تی خۆی ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریدا به‌وه‌ی هیدایه‌تی داوه‌ بۆ ئیسلام، وه‌ تۆش ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - نیعمه‌تت ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریدا به‌وه‌ی كه‌ ئازادت كردووه‌ له‌ كۆیلایه‌تی، وه‌ خۆشه‌ویستت بووه‌، وه‌ (زه‌ینه‌بی كچی جه‌حش)ت بۆ ماره‌ كردووه‌ كاتێك كه‌ كێشه‌یان هه‌بوو پێی ده‌فه‌رمیت: [ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ ] ئه‌ی (زه‌ید) خێزانه‌كه‌ی خۆت له‌لای خۆت بهێڵه‌ره‌وه‌، واته‌: ته‌ڵاقی مه‌ده‌، وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌و په‌له‌ مه‌كه‌ له‌ ته‌ڵاق دانیدا [ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ ] وه‌ شتێك له‌ نه‌فسی خۆتدا ئه‌شاریته‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ئاشكرای ئه‌كات كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - ناردووه‌ كاتێك كه‌ (زه‌ید) (زه‌ینه‌ب) ته‌ڵاق ئه‌دات تۆ له‌ دوای ئه‌و ماره‌ی ئه‌كه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و داب و نه‌ریته‌ى كه‌ له‌سه‌رده‌می نه‌زانیدا هه‌بووه‌ نه‌مێنێت كه‌ ئه‌یانووت: هه‌ر كه‌سێك كه‌ كوڕێكی به‌ (ته‌به‌نی) هه‌بێ و په‌روه‌رده‌ی كردبێ ئه‌و كوڕه‌ كه‌ له‌ ئه‌سڵدا كوڕی ئه‌م نیه‌ ته‌نها خزمه‌تی كردووه‌و گه‌وره‌ى كردووه‌و لای ئه‌م بووه‌، به‌مه‌ ئه‌یانووت بووه‌ به‌ كوڕی، ئه‌گه‌ر ژنه‌كه‌ی ته‌ڵاق بدات ئه‌وه‌ نابێ ماره‌ی بكاته‌وه‌، خوای گه‌وره‌ ویستی ئه‌و داب و نه‌ریته‌ نه‌زانى و نه‌فامییه‌ نه‌هێڵێ، (عائیشه‌) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - شتێكى له‌ قورئان بشاردایه‌ته‌وه‌ ئه‌وا ئه‌م ئایه‌ته‌ى ده‌شارده‌وه‌، به‌ڵام هیچى نه‌شاردۆته‌وه‌و هه‌مووى گه‌یاندووه‌) [ وَتَخْشَى النَّاسَ ] وه‌ تۆ له‌ خه‌ڵكى ئه‌ترسێی له‌وه‌ی كه‌ تانه‌و ته‌شه‌رت لێ بده‌ن [ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ شایه‌نتره‌ كه‌ لێی بترسێی {خوای گەورە خۆی لە ئاسمانەوە مارەی زەینەبی لە پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - بڕی} [ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا ] وه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ (زه‌ید) (زه‌ینه‌ب)ى ماره‌ كردو گواستیه‌وه‌و پێویستی خۆی جێبه‌جێ كردو پێكه‌وه‌ نه‌گونجان و پێویستی پێی نه‌ما له‌ دوای ئه‌وه‌ له‌ تۆی ماره‌ ئه‌كه‌ین، واته‌: ئه‌مه‌ ماره‌ كردنێك بوو خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ زه‌ینه‌بی له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ كرد به‌بێ ماره‌ بڕین و وه‌لی ئه‌مرو شایه‌ت و ماره‌یی، ئه‌مه‌ تایبه‌ت بوو به‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -، وه‌ (زه‌ینه‌ب)یش زۆر جار شانازی به‌سه‌ر خێزانه‌كانی تری پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌یفه‌رموو: كه‌سوكارتان هاوسه‌رگیریان به‌ ئێوه‌ كردووه‌، به‌ڵام من له‌ سه‌رووی حه‌وت ئاسمانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ماره‌ی كردووم له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -، (زه‌ینه‌ب له‌به‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - رازى بوو هاوسه‌رگیرى له‌گه‌ڵ زه‌یددا بكات و وازى له‌ حه‌زو ئاره‌زووى خۆى هێنا دواتر خواى گه‌وره‌ بۆى قه‌ره‌بوو كرده‌وه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -) وه‌ (زه‌ید ته‌نها هاوه‌ڵه‌ كه‌ له‌ قورئانى پیرۆزدا ناوى هاتووه‌) [ لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ ] بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ باوه‌ڕداران هیچ پێناخۆش بوون و ته‌نگی و ته‌سكی و مه‌شه‌قه‌یه‌ك له‌سه‌ریان نه‌مێنێ له‌ خواستنی هاوسه‌رى ئه‌و كوڕانه‌ی كه‌ كوڕی خۆیان نین به‌ڵام گه‌وره‌یان كردوون و له‌لای ئه‌مان گه‌وره‌ بوونه‌ كه‌ (ته‌به‌نی) پێ ئه‌ووترێ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ژنی ته‌ڵاق دا بۆ ئه‌مان حه‌ڵاڵه‌، به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌رده‌می نه‌زانیدا حه‌رامیان ئه‌كرد، (زینایان به‌لاوه‌ ئاسایی بووه‌ به‌ڵام ئه‌م ماره‌كردنه‌یان به‌لاوه‌ حه‌رام و سه‌یر بووه‌) [ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا ] كاتێك كه‌ ئیشیان پێیان نه‌ماو پێویستی نه‌ما دوای گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاقی دا ئه‌توانن ماره‌یان بكه‌ن [ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا (٣٧) ] وه‌ كاری خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌بێ و كه‌س نیه‌ كاری خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌و له‌ زانیارى خواى گه‌وره‌دا بووه‌ كه‌ (زه‌ینه‌ب) ده‌بێت به‌ هاوسه‌رى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم -

[ مَا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ ] هیچ ته‌سكی و ته‌نگیه‌ك له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نیه‌ له‌و هاوسه‌رگیرییه‌ى كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆی حه‌ڵاڵ كردووه‌ [ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ران و ئوممه‌تانی پێشتریشدا كه‌ ئه‌و شته‌ی بۆ حه‌ڵاڵ كردوون [ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا (٣٨) ] وه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ بووه‌و ته‌قدیر كراوه‌.

[ الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَيَخْشَوْنَهُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ په‌یامه‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌ خه‌ڵكى ده‌گه‌یه‌نن وه‌ به‌تاك و ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسن به‌ زانسته‌وه‌ [ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّهَ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌ كه‌سی تر ناترسێن له‌ گه‌یاندنى دینه‌كه‌دا، (واته‌: ده‌بێت وابن) [ وَكَفَى بِاللَّهِ حَسِيبًا (٣٩) ] وه‌ به‌سه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ چاودێر بێت به‌سه‌رتانه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵدا بكات.

[ مَا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ ] محمد - صلی الله علیه وسلم - باوكی هیچ كام له‌و پیاوانه‌ی ئێوه‌ نیه‌، واته‌: باوكی (زه‌ید) نیه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا باوكی نه‌بووه‌ وه‌ باوكی هیچ پیاوێكی تر نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی سێ كوڕى هه‌بووه‌ كه‌ (ئیبراهیم و قاسم و عبدالله) بوونه‌، كه‌ (عبدالله)، (طيِّب و طاهیریشی) پێ ئه‌ووترا، (قاسم و عبدالله) له‌ خه‌دیجه‌ بوون، وه‌ (ئیبراهیم)یش له‌ (ماریه‌ی قيبطى) بوو هه‌موویان له‌ ته‌مه‌نی منداڵیدا پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ن به‌ دوو ساڵ وه‌فاتیان كردووه‌، بۆیه‌ باوكی هیچ كام له‌م پیاوانه‌ نیه‌و كوڕی نیه‌، وه‌ كچه‌كانیشى (زينب و روقية و أم كلثوم و فاطمة) بوونه‌ كه‌ هه‌موویان له‌ (خه‌دیجه‌) بوونه‌و پێش پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - وه‌فاتیان كردووه‌ ته‌نها (فاطمة) نه‌بێت كه‌ شه‌ش مانگ دواى وه‌فاتى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كۆچى دوایى كردووه‌ [ وَلَكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ] به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم - وه‌ كۆتا پێغه‌مبه‌رانه‌و له‌ دوای ئه‌م هیچ پێغه‌مبه‌رێكی تر نایات تا ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ هه‌ركه‌سێك بانگه‌شه‌ى پێغه‌مبه‌رایه‌تى بكات درۆ ده‌كات [ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٤٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا (٤١) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن زیكرێكی یه‌كجار زۆرو هه‌میشه‌ با زمانتان ته‌ڕو پاراو بێت به‌ زیكری خوای گه‌وره‌، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (خواى گه‌وره‌ هیچ عیباده‌تێكى فه‌رز نه‌كردووه‌ ئیلا سنورێكى دیاریكراوى بۆ داناوه‌، وه‌ عوزریشى داناوه‌ بۆ نه‌كردنى، ته‌نها زیكرى خوا نه‌بێت كه‌ هیچ سنورێكى دانه‌ناوه‌ بۆ ته‌واو بوونى، وه‌ هیچ كه‌سێكیش عوزرى نیه‌ له‌ نه‌كردنى) .

[ وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (٤٢) ] وه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خوا به‌ پاك ڕابگرن له‌ به‌یانیان و ئێوارانداو زیكره‌كانی به‌یانیان و ئێواران بخوێنن.

[ هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْكُمْ وَمَلَائِكَتُهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ صه‌ڵاوات له‌سه‌ر ئێوه‌ ئه‌دات، صه‌ڵاواتی خوای گه‌وره‌ واته‌: ڕه‌حمه‌ت و به‌ره‌كه‌تی خۆى ده‌ڕژێنێت به‌سه‌رتانداو له‌لای فریشته‌ به‌ڕێزه‌كان ناوتان ده‌هێنێت و باستان ده‌كات و مه‌دح و سه‌ناتان ده‌كات، وه‌ صه‌ڵاواتی مه‌لائیكه‌تیش واته‌: دوعای خێرتان بۆ ده‌كه‌ن و داوای لێخۆشبوونتان بۆ ده‌كه‌ن له‌ خوای گه‌وره‌ [ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ ] تا خواى گه‌وره‌ به‌ هۆى ره‌حمه‌تى خۆى و دوعاى خێرى فریشته‌كان ده‌رتان بكات له‌ تاریكیه‌كانی كوفرو شیرك و تاوان بۆ نوورو ڕووناكی هیدایه‌ت و یه‌كخواپه‌رستی [ وَكَانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيمًا (٤٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ باوه‌ڕداران له‌ دونیاو قیامه‌تدا.

[ تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلَامٌ ] باوه‌ڕداران له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ن یان له‌ كاتی مردندا یان له‌ زیندوو بوونه‌وه‌وه‌و چوونه‌ به‌هه‌شتدا خوای گه‌وره‌ سڵاویان لێ ئه‌كات، یان خۆیان سڵاو له‌ یه‌كتری ئه‌كه‌ن، یان خوای گه‌وره‌ سه‌لامه‌ت و پارێزراویان ئه‌كات له‌ سزا [ وَأَعَدَّ لَهُمْ أَجْرًا كَرِيمًا (٤٤) ] وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی به‌ڕێزی بۆ داناون له‌ به‌هه‌شتداو ڕێزیان لێ ئه‌نێت به‌ جۆره‌ها نازو نیعمه‌ت و به‌خشش.

[ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ دڵنیایى تۆمان ناردووه‌ كه‌ شایه‌ت بیت به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كه‌ته‌وه‌، یاخود شایه‌ت بیت بۆ خواى گه‌وره‌ كه‌ تاك و ته‌نهاو بێشه‌ریكه‌ [ وَمُبَشِّرًا ] وه‌ موژده‌ده‌ر بیت به‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ئیمانت پێ دێنێت به‌ به‌هه‌شت [ وَنَذِيرًا (٤٥) ] وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ئیمانت پێ ناهێنێت به‌ دۆزه‌خ.

[ وَدَاعِيًا إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ ] وه‌ بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ی بۆ لای په‌رستن و یه‌كخواپه‌رستى خوای گه‌وره‌ به‌ ئیزن و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ [ وَسِرَاجًا مُنِيرًا (٤٦) ] وه‌ ببیت به‌ چرایه‌كی گه‌شاوه‌و ڕووناك كه‌ خه‌ڵكى له‌ ده‌ورت كۆبێته‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و هیدایه‌ته‌ی كه‌ پێته‌و وه‌كو خۆر روناك و پرشنگدارو ئاشكرایه‌.

[ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلًا كَبِيرًا (٤٧) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌ باوه‌ڕداران به‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌.

[ وَلَا تُطِعِ الْكَافِرِينَ وَالْمُنَافِقِينَ ] وه‌ گوێڕایه‌ڵی كافران و مونافیقان مه‌كه‌ [ وَدَعْ أَذَاهُمْ ] وه‌ وازبێنه‌و لێگه‌ڕێ و گوێ مه‌ده‌ به‌و ئازارانه‌ی كه‌ به‌تۆی ئه‌گه‌یه‌نن و لێیان خۆشبه‌ [ وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ] وه‌ هه‌موو كاره‌كانت ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ بسپێره‌ [ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا (٤٨) ] وه‌ كه‌سێك كاره‌كانی به‌ خوا بسپێرێ خوای گه‌وره‌ به‌سه‌.

{عیددەی ئافرەتی تەڵاقدراو پێش گواستنەوە} [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَكَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئه‌گه‌ر هاتوو ئافره‌تانی باوه‌ڕدارتان ماره‌ كرد [ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ ] پاشان ته‌ڵاقتان دان پێش ئه‌وه‌ی كه‌ بیانگوازنه‌وه‌و جیماعیان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن [ فَمَا لَكُمْ عَلَيْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَهَا ] ئه‌وه‌ هیچ عیدده‌یه‌كیان له‌سه‌ر نیه‌ به‌ڵكو دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ته‌ڵاقدرا ڕاسته‌وخۆ ئه‌توانێ شوو بكاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هاتوو پێش گواستنه‌وه‌ مێرده‌كه‌ی مرد ئه‌وه‌ وه‌ك دوای گواستنه‌وه‌ وایه‌و جیاوازی نیه‌و ده‌بێت چوار مانگ و ده‌ ڕۆژ چاوه‌ڕێ بكات پاشان ده‌توانێت شو بكاته‌وه‌ [ فَمَتِّعُوهُنَّ ] كه‌ ئافره‌تتان ته‌ڵاق دا ئه‌وه‌ ماره‌یی خۆیان بده‌نێ، یان جگه‌ له‌ ماره‌یی هه‌ر شتێكى بده‌نێ وه‌كو هه‌دیه‌و دیاریه‌ك، (ئافره‌ت پێش گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاق بدرێت نیوه‌ى ماره‌ییه‌كه‌ى ده‌كه‌وێت له‌ پێشه‌كى و پاشه‌كى، وه‌ دواى گواستنه‌وه‌ ته‌ڵاق بدرێت هه‌موو ماره‌ییه‌كه‌ى ده‌كه‌وێت له‌ پێشه‌كى و پاشه‌كى، به‌ڵام خۆى داواى ته‌ڵاق بكات هیچى ناكه‌وێت و ده‌بێت ماره‌ییه‌كه‌ بگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ پیاوه‌كه‌ ئیتر پێش گواستنه‌وه‌ بێت یان دواى گواستنه‌وه‌ جیاوازى نیه‌) [ وَسَرِّحُوهُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا (٤٩) ] وه‌ ده‌ستبه‌رداریان بن ده‌ستبه‌ردارێكی جوان به‌وه‌ی كه‌ هیچ ئازارێكی نه‌ده‌یت وه‌ مافه‌كانی به‌ته‌واوی پێ بده‌ی.

{ئەو ئافرەتانەی كە بۆ پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم – حەڵاڵن} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ خێزانه‌كانی خۆتمان بۆ حه‌ڵاڵ كردوویت كه‌ ماره‌ییت داون، (ماره‌یى خێزانه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كى دوانزه‌ ئۆقیه‌و نیو بووه‌، جگه‌ له‌ ئوم حه‌بیبه‌ى كچى ئه‌بو سوفیان كه‌ نه‌جاشى ماره‌ییه‌كه‌ى بۆ دا كه‌ چوارسه‌د دینار بوو، وه‌ صه‌فیه‌ نه‌بێت كه‌ ماره‌ییه‌كه‌ى ئازاد كردنى بوو) [ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْكَ ] وه‌ ئه‌و كه‌نیزه‌كانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ به‌تۆی به‌خشیوه‌و له‌ كاتی غه‌زاكاندا ده‌ستت كه‌وتووه‌ وه‌كو( صه‌فیه‌و جوه‌یریه‌) [ وَبَنَاتِ عَمِّكَ ] وه‌ كچی مامت (ئامۆزات) [ وَبَنَاتِ عَمَّاتِكَ ] وه‌ كچی پوورت خوشكی باوك (پورزا) [ وَبَنَاتِ خَالِكَ ] وه‌ كچی خاڵت (خاڵۆزا) [ وَبَنَاتِ خَالَاتِكَ ] وه‌ كچی پوورت (خوشكی دایك) ئه‌مانه‌ هه‌مووی بۆ تۆ حه‌ڵاڵه‌ [ اللَّاتِي هَاجَرْنَ مَعَكَ ] ئه‌مانه‌ی كه‌ له‌گه‌ڵ تۆدا كۆچیان كردووه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی كۆچی نه‌كرد بوو نه‌خێر نابێت [ وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ ] وه‌ ئافره‌تێكی باوه‌ڕدار ئه‌گه‌ر خۆی پێشكه‌ش به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كرد [ إِنْ أَرَادَ النَّبِيُّ أَنْ يَسْتَنْكِحَهَا ] ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ویستی ماره‌ی بكات ئه‌میشت بۆ حه‌ڵاڵه‌ [ خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ] به‌ڵام ئه‌مه‌یان تایبه‌ته‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌تێك خۆی پێشكه‌ش پێغه‌مبه‌ر كرد - صلی الله علیه وسلم - به‌بێ ماره‌یی وه‌ به‌بێ وه‌لی ئه‌مریش دروسته‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ی بكات به‌ڵام بۆ جگه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دروست نیه‌ [ قَدْ عَلِمْنَا مَا فَرَضْنَا عَلَيْهِمْ فِي أَزْوَاجِهِمْ ] ئه‌وه‌ زانیمان كه‌ چیمان پێویست كردووه‌ له‌سه‌ریان له‌ حوكمه‌ شه‌رعیه‌كان سه‌باره‌ت به‌ خێزانه‌كانیان كه‌ ئه‌مانه‌ حه‌ڵاڵن، وه‌ زیاد له‌ چوار خێزان له‌یه‌ك كاتێكدا حه‌ڵاڵ نیه‌، یان به‌بێ ماره‌بڕین و دوو شایه‌ت و ماره‌یى و ره‌زامه‌ندى و سه‌رپه‌رشتیار دروست نیه‌ [ وَمَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌نیزه‌ك و جاریانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَيْكَ حَرَجٌ ] ئه‌مه‌ به‌م شێوازه‌ بۆمان فراوان كردوویت بۆ ئه‌وه‌ی ته‌سكی و ته‌نگیت بۆ نه‌بێ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - له‌ هاوسه‌رگیریدا [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌.

[ تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ ] (عائیشه‌) غیره‌ى ده‌كرد له‌و ئافره‌تانه‌ى كه‌ خۆیان پێشكه‌ش به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌كردو ده‌یووت: ئایا ئافره‌ت شه‌رم ناكات به‌بێ ماره‌یی خۆیان پێشكه‌ش ده‌كه‌ن؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌و ئافره‌تانه‌ی كه‌ خۆیانت پێشكه‌ش ده‌كه‌ن ئه‌وه‌ى ویستت لێ بێت دوای ده‌خه‌ی و ره‌تى ده‌كه‌یته‌وه‌و ناتته‌وێت، وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ویستت لێ بێت پێشی ئه‌خه‌ی و ده‌تته‌وێت و به‌ ویستی خۆته‌ كامه‌یان ئه‌هێنی و كامه‌یان ناهێنێ [ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ویستووته‌و ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌توویستووه‌ [ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ] هیچ تاوانێكت له‌سه‌ر نیه‌، یاخود وترا ئه‌مه‌ مه‌به‌ست پێی دابه‌ش كردنی سه‌ره‌یه‌ به‌سه‌ر خێزانه‌كانیدا كه‌ له‌ حه‌قی پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - واجب نه‌بووه‌ به‌ڵام پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌سه‌ریشی واجب نه‌بووه‌ هه‌ر دادپه‌روه‌ر بووه‌ له‌ نێوان خێزانه‌كانیدا [ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ ] كه‌ ئه‌م سه‌رپشكیه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌تۆی به‌خشیوه‌و تۆی سه‌رپشك كردوه‌ له‌نۆره‌ى مانه‌وه‌ى لای خێزانه‌كانت ئه‌مه‌ باشتره‌ بۆیان كه‌ چاویان پێی ڕۆشنا بێ كه‌ بزانن له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌و خه‌فه‌ت نه‌خۆن كه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵی یه‌كێكیانتدا به‌سه‌ر یه‌كێكی تریاندا [ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ ] وه‌ ڕازی بن به‌وه‌ی كه‌ پێیانت به‌خشیوه‌ به‌ هه‌موویان [ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ش هه‌رچی له‌ دڵی ئێوه‌ بێ و شاردبێتتانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانێ و ئاگای له‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا (٥١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو حه‌لیمه‌و په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانیداو لێخۆشبووه‌.

[ لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ دوای ئه‌وه‌ هیچ ئافره‌تێكی ترت بۆ حه‌ڵاڵ نیه‌ كه‌ ماره‌ی بكه‌ی، وه‌كو پاداشتێك بۆ خێزانه‌كانی كه‌ هه‌موویان خواو پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - قیامه‌تیان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر ژیانی دونیادا [ وَلَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ ] یاخود یه‌كێك ته‌ڵاق بده‌یت و بیگۆڕیته‌وه‌و یه‌كێكی تر له‌ جیاتی ئه‌وه‌ ماره‌ بكه‌ی [ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ ] با ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ نیازی بیهێنی سه‌رسام بیت به‌ جوانێتی [ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌نیزه‌كێك بێت ئه‌وه‌ دروسته‌ بیهێنی [ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَقِيبًا (٥٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ چاودێره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێك، به‌ڵام عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) ئه‌فه‌رمووێ: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌مرد تا خوای گه‌وره‌ دیسانه‌وه‌ خێزانی تری بۆی حه‌ڵاڵ كرد كه‌ بیهێنێ له‌وانه‌ى پێشتر كه‌ باسكرا، به‌ڵام كه‌سی تری نه‌هێنا تا فه‌زڵه‌كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ بێت - صلی الله علیه وسلم - به‌رامبه‌ر خێزانه‌كانی، به‌ڵام ته‌ڵاقیان بدات دروسته‌ هه‌روه‌كو (حه‌فصه‌)ى ته‌ڵاقداو دواتر گه‌ڕاندیه‌وه‌.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ ] ئه‌ی باوه‌ڕداران مه‌چنه‌ ماڵه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ - صلی الله علیه وسلم - ئیلا مه‌گه‌ر خۆی ئیزنتان بدات و بانگتان بكات و ده‌عوه‌تتان بكات بۆ خواردنێك به‌ڵام ئێوه‌ چاوه‌ڕێ مه‌كه‌ن كه‌ دوای ئه‌وه‌ بمێننه‌وه‌ [ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر بانگكران و ئیزن دران ئه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌ [ فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا ] وه‌ كه‌ نانیشتان خوارد بڵاوه‌ی لێ بكه‌ن و زۆر مه‌مێننه‌وه‌ [ وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ ] نه‌ك بۆ مه‌جلیس گه‌رم كردن و قسه‌ی خۆش كردن له‌ دوای نان خواردن بمێننه‌وه‌ [ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ ] چونكه‌ به‌ دڵنیایى ئه‌مه‌ ئازار به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌یه‌نێ وه‌ ئه‌ویش شه‌رم ئه‌كات لێتان كه‌ ئیزنتان بدات، كاتێك پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - (زه‌ینه‌بى كچى جه‌حش)ى خێزانی گواسته‌وه‌، وه‌ صه‌حابه‌ی ده‌عوه‌ت كرد بۆ نان خواردن كه‌ نان و گۆشت بوو، دوای نان خواردن سێ كه‌سیان مانه‌وه‌و نه‌ڕۆیشتن تا خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند [ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌رم له‌ حه‌ق ناكات. حیجاب‌و خۆداپۆشین نیشانەی دڵپاكییە [ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر داواكاری شتێكتان كرد، یان پرسیارێكی شه‌رعیتان له‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هه‌بوو [ فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ] ئه‌وه‌ پرسیاریان لێ بكه‌ن له‌ پشت په‌رده‌وه‌، ئه‌مه‌ ئایه‌تی حیجاب بوو دابه‌زی، كه‌ (ئیمامی عومه‌ر) فه‌رمووی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - چاكه‌كارو خراپه‌كار دێته‌ لای خێزانه‌كانت بۆ فه‌رمان ناكه‌ی كه‌ خۆیان داپۆشن، خوای گه‌وره‌ ئایه‌تی حیجابی دابه‌زاند، وه‌ خێزانه‌كانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌شه‌و ده‌رده‌چوون بۆ سه‌رئاو (سه‌وده‌ى كچى زه‌معه‌ى) خێزانى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - شه‌وێك ده‌رچوو كه‌ ئافره‌تێكى باڵابه‌رز بوو (ئیمامى عومه‌ر) فه‌رمووى: ئه‌ى (سه‌وده‌) ناسیتمانه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ى ئایه‌تى حیجاب دابه‌زێت و خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى حیجابى دابه‌زاند، وه‌ عائیشه‌ ده‌فه‌رمێت: من له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ كوپێكدا شیرم ده‌خوارد، (ئیمامى عومه‌ر) له‌وێوه‌ تێپه‌ڕى پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بانگى كرد ئه‌ویش له‌گه‌ڵمان خواردى په‌نجه‌ى به‌ر په‌نحه‌م كه‌وت، وتى: ئاى ئاى ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌قسه‌ى بكردمایه‌ نابوایه‌ به‌چاو ببینرانایه‌، خواى گه‌وره‌ ئایه‌تى حیجابى دابه‌زاند [ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ ] ئه‌مه‌ی كه‌ له‌ پشت په‌رده‌وه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن بۆ دڵی ئێوه‌و بۆ دڵی ئه‌وانیش پاكتره‌و گومان دروست نابێ [ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا ] وه‌ ئێوه‌ بۆتان نیه‌ كه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا بده‌ن - صلی الله علیه وسلم - یان له‌ پاش وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - یه‌كێك له‌ خێزانه‌كانی ماره‌ بكه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ دایكی باوه‌ڕدارانن و خێزانی پێغه‌مبه‌ری خوان - صلی الله علیه وسلم - له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا (٥٣) ] ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ خێزانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ماره‌ بكه‌ن له‌ دوای وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ لای خوای گه‌وره‌ تاوانێكی زۆر گه‌وره‌یه‌.

[ إِنْ تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا (٥٤) ] ئێوه‌ ئه‌گه‌ر هه‌رشتێك ده‌رببڕن و ئاشكراى بكه‌ن، یان بیشارنه‌وه‌و ده‌رینه‌بڕن ئه‌وا بۆ خواى گه‌وره‌ یه‌كسانه‌و به‌دڵنیایى زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شتێك.

{ئافرەت دروستە لای كێ‌ خۆی دانەپۆشێت؟} [ لَا جُنَاحَ عَلَيْهِنَّ فِي آبَائِهِنَّ ] به‌ڵام ئاساییه‌ ئه‌گه‌ر ئافره‌ت باوكی بێته‌ لای و خۆى دانه‌پۆشێت [ وَلَا أَبْنَائِهِنَّ ] یان كوڕی خۆیان [ وَلَا إِخْوَانِهِنَّ ] یان برایان [ وَلَا أَبْنَاءِ إِخْوَانِهِنَّ ] یان برازایان [ وَلَا أَبْنَاءِ أَخَوَاتِهِنَّ ] یان خوشكه‌زایان [ وَلَا نِسَائِهِنَّ ] یان ئافره‌تان [ وَلَا مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ ] یاخود كه‌نیزه‌ك و جاریه‌كان، ئاسایى¬یه‌ ئافره‌ت خۆى له‌مانه‌ دانه‌پۆشێت، وه‌ بۆ خاڵۆ و مامه‌یشى ئاساییه‌و مه‌حره‌من، به‌ڵام (عیكریمه‌و شه‌عبى) ده‌ڵێن بۆیه‌ باس نه‌كراون چونكه‌ وه‌سفى كچ ده‌كه‌ن لاى كوڕه‌كانیان [ وَاتَّقِينَ اللَّهَ ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا [ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا (٥٥) ] به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ شاهیدو ئاگاداره‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكداو هیچى لێ¬ناشاردرێته‌وه‌.

{فەرمانكردن بە سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } [ إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌و فریشته‌كان صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌ده‌ن، صه‌ڵاوات دانی خوای گه‌وره‌ دابه‌زینی ڕه‌حمه‌ت و سۆزو میهره‌بانی و به‌ره‌كه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ مه‌دح و سه‌نای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌لای فریشته‌كان، وه‌ صه‌ڵاواتی مه‌لائیكه‌تیش بریتییه‌ له‌ داوای لێخۆشبوون [ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا (٥٦) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ش زۆر صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بده‌ن و سه‌لامى لێ بكه‌ن، (صه‌ڵاوات شێوازى زۆره‌ به‌ڵام باشترینیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ ته‌حیاتدا ده‌یخوێنین).

{فەزڵی سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - } وه‌ صه‌ڵاوات فه‌زڵى یه‌كجار زۆره‌ له‌وانه‌: هه‌ركه‌سێك یه‌ك صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بدات ئه‌وا خواى گه‌وره‌ ده‌ صه‌ڵاوات له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ ده‌دات، وه‌ ده‌ تاوانى ده‌سڕێته‌وه‌، وه‌ ده‌ پله‌ به‌رزى ده‌كاته‌وه‌، وه‌ زۆر صه‌ڵاوات دان هۆكاره‌ بۆ لێخۆش بوونى تاوان و نه‌هێشتنى غه‌م و په‌ژاره‌ى دونیاو قیامه‌ت و نزیكى له‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌به‌هه‌شتدا، وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ى صه‌ڵاوات له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌دات ئه‌وه‌ ره‌زیله‌، وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت رێگاى چوونه‌ به‌هه‌شت هه‌ڵه‌ ده‌كات و نایدۆزێته‌وه‌و په‌شیمان ده‌بێته‌وه‌، وه‌ پێویسته‌ هه‌موو كات صه‌ڵاوات بدرێت به‌ تایبه‌تى له‌ ته‌حیات و له‌ دواى بانگدان و له‌ كاتى چوونه‌ مزگه‌وت و ده‌رچوون لێى و له‌ پێش دوعا كردن و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواى گه‌وره‌و له‌ ته‌كبیره‌ى دووه‌مى نوێژى جه‌نازه‌و له‌ شه‌و و رۆژى جومعه‌و وتارى جومعه‌دا [ إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی ئازاری خوای گه‌وره‌ ئه‌ده‌ن به‌ كوفرو هاوبه‌شبڕیاردان و تانه‌دان و جوێندان به‌ دین و پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وه‌ك ئه‌وه‌ی هاوه‌ڵبڕیارده‌ران ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوایه‌، یان جووله‌كه‌ ئه‌یانووت: عوزێر كوڕی خوایه‌، یان گاور ئه‌ڵێن: عیسى كوڕی خوای گه‌وره‌یه‌، یان ئه‌وانه‌ى جوێن به‌ رۆژگارو سه‌رده‌م ده‌ده‌ن، (به‌ڵام زیان به‌ خواى گه‌وره‌ ناگه‌یه‌نن، چونكه‌ ئازاردان جیاوازه‌ له‌ زیان پێگه‌یاندن، وه‌ فریشته‌یش ئازاریان پێ ده‌گات له‌ لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێن فریشته‌ كچى خوان، به‌ڵام زیانیان پێ ناگان) وه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌ده‌ن به‌قسه‌ی خراپ، وه‌ك ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ درۆ ئه‌كات و پێغه‌مبه‌ر نیه‌، یان شاعیره‌، یان درۆزنه‌، یان ساحیره‌، یاخود ئازاری لاشه‌و جه‌سته‌یان ئه‌دا [ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ] خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌ت له‌مانه‌ ئه‌كات له‌ دونیاو قیامه‌تدا [ وَأَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا مُهِينًا (٥٧) ] وه‌ سزایه‌كی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ سه‌رشۆڕیان ئه‌كات له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا.

[ وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئازاری باوه‌ڕدارانی پیاو و ئافره‌ت ئه‌ده‌ن به‌ شتێك كه‌ خۆیان ئه‌نجامیان نه‌داوه‌، واته‌: بوهتانیان بۆ ئه‌كه‌ن [ فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا (٥٨) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ بوهتانیان بۆ كردوون و درۆیان بۆ هه‌ڵبه‌ستوون و تاوانێكی زۆر ئاشكرایان كردووه‌.

{فەرمانكردن بە خۆداپۆشینی ئافرەتان} [ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ] ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ خێزانه‌كانت و كچه‌كانت و خێزانی باوه‌ڕداران بڵێ با جلباب و له‌چك و پۆشاكه‌كانیان شۆڕ بكه‌نه‌وه‌ تا هه‌موو له‌شیان بگرێته‌وه‌و جوانی خۆیان ده‌رنه‌خه‌ن و سینگ و ملیان دابپۆشن [ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ ] ئه‌مه‌ نزیكتره‌ له‌وه‌ی كه‌ بناسرێنه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتی خۆی ئه‌وه‌ی ئافره‌تی ئازاد بوایه‌ به‌و شێوازه‌ خۆی دائه‌پۆشی، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌نیزه‌ك و داوێن پیس بوایه‌ خۆی دانه‌ئه‌پۆشێ بۆیه‌ ئه‌یانزانی كه‌ ئه‌مه‌ ئافره‌تی ئازاده‌و له‌لایه‌ن كه‌سانی خراپه‌وه‌ ئازار نادران [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٥٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌به‌زه‌ییه‌.

{سزای بڵاو كردنەوەی پڕوپاگەندەی درۆ} [ لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنَافِقُونَ ] ئه‌گه‌ر بێتوو مونافیقان ده‌ست هه‌ڵنه‌گرن و واز نه‌هێنن [ وَالَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ نه‌خۆشی گومان و دوودڵى له‌ دڵیاندایه‌ كه‌ مونافیقانن، یان زیناكارانن [ وَالْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ پڕوپاگه‌نده‌ بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌ مه‌دینه‌دا كه‌ ئه‌ڵێن: موسڵمانان تێكشكاون یان كوژراون یان دوژمن ده‌داته‌ سه‌ریاندا ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ واز نه‌هێنن [ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ ] ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ زاڵ ئه‌كه‌ین به‌سه‌ریانداو ڕیشه‌كێشیان بكه‌ی [ ثُمَّ لَا يُجَاوِرُونَكَ فِيهَا ] پاشان له‌ مه‌دینه‌دا نه‌مێننه‌وه‌و ده‌ریان بكه‌ی [ إِلَّا قَلِيلًا (٦٠) ] ته‌نها ماوه‌یه‌كى كه‌م نه‌بێ.

[ مَلْعُونِينَ ] ئه‌مانه‌ نه‌فره‌تلێكراو و ده‌ركراون له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا، یان هه‌ر له‌ مه‌دینه‌ ده‌ریان بكه‌ن [ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا ] له‌ هه‌ر شوێنێك كه‌ بیانبینن بیانگرن [ وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (٦١) ] وه‌ بیانكوژن به‌ كوشتنێكی خراپ.

[ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ بووه‌ له‌ ئوممه‌تانی پێشتریشدا به‌م شێوه‌یان لێكراوه‌ [ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا (٦٢) ] وه‌ هه‌رگیز نابینی سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ گۆڕانی به‌سه‌ردا بێت و به‌رده‌وامه‌.

{تەنها خوای گەورە كاتی هاتنی رۆژی قیامەت دەزانێت} [ يَسْأَلُكَ النَّاسُ عَنِ السَّاعَةِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خه‌ڵكی پرسیاری كاتی هاتنى ڕۆژی قیامه‌تت لێ ئه‌كه‌ن [ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ ] پێیان بڵێ: زانستی هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌و، خوا نه‌بێ كه‌س نازانێ كه‌ی قیامه‌ت دێت [ وَمَا يُدْرِيكَ ] وه‌ تۆ چوزانی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - [ لَعَلَّ السَّاعَةَ تَكُونُ قَرِيبًا (٦٣) ] له‌وانه‌یشه‌ هاتنی قیامه‌ت نزیك بێت.

[ إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ نه‌فره‌تی له‌ كافران كردووه‌و له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی دووری خستوونه‌ته‌وه‌ [ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا (٦٤) ] وه‌ ئاگری دۆزه‌خی بۆ ئاماده‌ كردوون كه‌ ئاگرێكی سووتێنه‌ره‌ (ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ئێستا دۆزه‌خ دروستكراوه‌و ئاماده‌كراوه‌).

[ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ] به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌و ده‌رچوونیان نیه‌ [ لَا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا (٦٥) ] هیچ دۆست و پشتیوان و سه‌رخه‌رێك نابینن كه‌ رزگاریان بكات.

[ يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ ] له‌و ڕۆژه‌دا له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا راده‌كێشرێن و ده‌مو چاو و ڕوویان ئه‌مدیو و ئه‌ودیو ئه‌كرێت و هه‌مووی ئه‌سووتێندرێت [ يَقُولُونَ يَا لَيْتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَأَطَعْنَا الرَّسُولَا (٦٦) ] ئه‌وانیش ده‌ڵێن: خۆزگه‌ له‌ دونیادا گوێڕایه‌ڵی خواو گوێڕایه‌ڵی پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - بكردایه‌.

[ وَقَالُوا رَبَّنَا إِنَّا أَطَعْنَا سَادَتَنَا وَكُبَرَاءَنَا ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئێمه‌ گوێڕایه‌ڵی گه‌وره‌و سه‌ركرده‌و زاناكانی خۆمان كرد له‌ خراپه‌دا [ فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا (٦٧) ] وه‌ ئه‌وانیش ئێمه‌یان گومڕا كردو له‌ ڕێگای ڕاست ده‌ریان كردین.

[ رَبَّنَا آتِهِمْ ضِعْفَيْنِ مِنَ الْعَذَابِ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار دوو قات سزای ئه‌وان بده‌ به‌هۆی كوفرى خۆیان و گومڕا كردنى ئێمه‌وه‌ [ وَالْعَنْهُمْ لَعْنًا كَبِيرًا (٦٨) ] وه‌ ده‌ریان بكه‌ له‌ ڕه‌حمه‌تی خۆت ده‌رخستنێكی زۆر گه‌وره‌.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى ] موسى - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكی زۆر به‌شه‌رم بوو له‌به‌رچاو به‌نی ئیسرائیل خۆی نه‌ئه‌شۆرد ئه‌یانووت: موسى - صلی الله علیه وسلم - گه‌ڕه‌ یان گیانی به‌ڵه‌كه‌ یان قۆڕه‌ تا ڕۆژێك خوای گه‌وره‌ ویستی بۆیان ده‌ربخات كه‌ كه‌س دیار نه‌بوو موسى - صلی الله علیه وسلم -جله‌كانی خسته‌ سه‌ر به‌ردێك خۆی شووشت، به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ به‌رده‌كه‌ ڕۆییشت و جله‌كه‌ی موساى - صلی الله علیه وسلم - برد ئه‌ویش كه‌وته‌ دوای ئه‌یفه‌رموو: ئه‌ی به‌رده‌كه‌ جله‌كانم ئه‌ی به‌رده‌كه‌ جله‌كانم تا به‌ ته‌نیشت كۆمه‌ڵێك له‌ به‌نی ئیسرائیل تێپه‌ڕی بینیان له‌شی هیچ عه‌یبێكی نیه‌و جوانترین لاشه‌ى هه‌یه‌ دواتر به‌ گۆچانه‌كه‌ى دای له‌ به‌رده‌كه‌و به‌رده‌كه‌ ڕاوه‌ستا، خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌ی باوه‌ڕداران ئێوه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ مه‌بن له‌ به‌نی ئیسرائیل كه‌ ئازاری موسى پێغه‌مبه‌ریان دا - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ ئازاری پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - مه‌ده‌ن [ فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا ] كه‌ خوای گه‌وره‌ موسای - صلی الله علیه وسلم - پاك كرده‌وه‌ له‌و قسه‌یه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یاندایه‌ پاڵى [ وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا (٦٩) ] وه‌ كه‌سێكی خاوه‌ن پله‌و پایه‌ بووه‌ لای خوای گه‌وره‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ دوعای قبووڵ كردووه‌، وه‌ كه‌ داواى كرد هارونى براى - صلی الله علیه وسلم - بكات به‌ پێغه‌مبه‌ر خواى گه‌وره‌ وه‌ڵامى دایه‌وه‌.

[ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا (٧٠) ] ئه‌ی باوه‌ڕداران ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ وته‌یه‌كی ڕاست و دروست بڵێن كه‌ به‌ گوێره‌ی شه‌ریعه‌ت بێ، كه‌ بریتیه‌ له‌ لا إله إلا الله، یان راستگۆیی.

[ يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ ] ئه‌وا خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانتان بۆ چاك ئه‌كات [ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ] وه‌ له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێ [ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا (٧١) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك گوێڕایه‌ڵی خواو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بكات به‌ دڵنیایى بردنه‌وه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ ئه‌یباته‌وه‌ له‌ دونیاو قیامه‌ت.

[ إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ ] ئێمه‌ ئه‌م ئه‌مانه‌ته‌ كه‌ دینه‌، یان فه‌رزه‌كانه‌، یان سنوره‌كانه‌، یان گوێڕایه‌ڵی كردنی خوای گه‌وره‌یه‌ دامان به‌سه‌ر ئاسمانه‌كان و زه‌وی و شاخه‌كان [ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا ] به‌ڵام ئه‌وان ڕه‌تیان كرده‌وه‌ كه‌ هه‌ڵی بگرن و هه‌ڵیان نه‌گرت [ وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا ] وه‌ داوای شه‌فه‌قه‌و ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌یان كرد كه‌ خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبێ [ وَحَمَلَهَا الْإِنْسَانُ ] به‌ڵام مرۆڤ هه‌ڵی گرت [ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا (٧٢) ] مرۆڤیش ئه‌م دوو سیفه‌ته‌ی تیایه‌ كه‌ زۆر سته‌مكارو زۆر نه‌زانه‌، ئیلا ئه‌گه‌ر كه‌سێك به‌ ته‌قوا زوڵمه‌كه‌ نه‌هێلێ، وه‌ به‌ زانیاریش نه‌زانینه‌كه‌ی نه‌هێلێ.

[ لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ ] تا خوای گه‌وره‌ سزای مونافیقان و موشریكانى پیاو و ئافره‌ت بدات چونكه‌ ئه‌وانن كه‌ خیانه‌ت له‌و ئه‌مانه‌ته‌ ئه‌كه‌ن، یان به‌ شێوازێكی گشتی خیانه‌ت له‌ ئه‌مانه‌ت ئه‌كه‌ن [ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ] وه‌ تا خوای گه‌وره‌ ته‌وبه‌ قبووڵ بكات و خۆشبێت له‌ باوه‌ڕدارانى پیاو و ئافره‌ت ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌مانه‌ت جێبه‌جێ ئه‌كه‌ن وه‌ ئه‌یگه‌یه‌نن [ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا (٧٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌، والله أعلم.

سووره‌تی (سه‌به‌ء) (ناوچه‌یه‌كه‌ له‌ یه‌مه‌ن) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٦) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٥٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ (الله) ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دایه‌و به‌ ته‌نها هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات [ وَلَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا باوه‌ڕداران هه‌ر حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن كاتێك كه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ (١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر كاربه‌جێ و دانایه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌و شه‌رع و بڕیاریدا، وه‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌ دروستكراوه‌كانی.

{زانیاری فراوانی خوای گەورە} [ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زانیاری هه‌یه‌ به‌ ژماره‌ى هه‌موو ئه‌و دڵۆپه‌ بارانانه‌ى كه‌ ئه‌چێته‌ ناو زه‌وییه‌وه‌، وه‌ به‌ ژماره‌ى هه‌موو ئه‌و مردووانه‌ى كه‌ ده‌خرێنه‌ ناو زه‌وییه‌وه‌ [ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا ] وه‌ زانیارى هه‌یه‌ به‌ ژماره‌و چۆنێتى و سیفاتى هه‌موو ئه‌وه‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵانه‌ى كه‌ له‌ زه‌وی ده‌رئه‌چێ [ وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ ] وه‌ زانیارى هه‌یه‌ به‌ ژماره‌و چۆنێتى هه‌موو ئه‌و به‌فرو باران و ته‌رزه‌یه‌ى كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ دائه‌به‌زێ [ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا ] وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ بۆ ئاسمان له‌ فریشته‌كان و كرده‌وه‌ی به‌نده‌كان [ وَهُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌ڕه‌حم و سۆزو به‌زه‌ییه‌ به‌ به‌نده‌كانی وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌ به‌ تاوانه‌كانیان.

[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ ] كافران ئه‌یانووت: ڕۆژی قیامه‌ت نایات و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌و نكوڵیان لێ ده‌كرد [ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ ] خواى گه‌وره‌ فه‌رمووى: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ڵێ سوێند بێ به‌ په‌روه‌ردگارم به‌دڵنیایی قیامه‌ت به‌سه‌رتاندا دێت و زیندوو ئه‌بنه‌وه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ یه‌كێكه‌ له‌و سێ ئایه‌ته‌ى كه‌ خواى گه‌وره‌ فه‌رمان ده‌كات به‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - سوێند بخوات به‌ خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زیندووبوونه‌وه‌ كاتێك كه‌ كافران نكوڵى لێ ده‌كه‌ن، ئایه‌تى دووه‌م له‌ سووره‌تى (یونس)ه‌: [ وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥٣) ] وه‌ ئایه‌تى سێیه‌م له‌ سووره‌تى (التغابن)ه‌: [ زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنْ لَنْ يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (٧) ] كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ ده‌بێت ته‌نها سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ بخورێت [ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ زانای نهێنیه‌كانه‌ و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئه‌ندازه‌ی مێرووله‌یه‌كی وردی بچووكیش بێت، یان به‌ ئه‌ندازه‌ی مسقالی گه‌ردێك بێت له‌ ئاسمانه‌كان بێت یان له‌ زه‌وی بێ ئیلا خواى گه‌وره‌ زانیارى پێى هه‌یه‌ [ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ ] یان له‌مه‌ بچووكتر بێ یان گه‌وره‌تر بێت [ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ (٣) ] ئیلا هه‌مووی له‌ كتابێكی ئاشكرا جێگیر كراوه‌و نووسراوه‌ كه‌ (لوح المحفوظ)ه.

[ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] بۆیه‌ قیامه‌ت دێت تا خوای گه‌وره‌ پاداشتی ئه‌و كه‌سانه‌ بداته‌وه‌ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ (٤) ] ئه‌مانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ بۆ تاوانه‌كانیان وه‌ ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌تام و باش و به‌ڕێزیان بۆ هه‌یه‌ له‌ به‌هه‌شتدا.

[ وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ هه‌وڵ و كۆششیان كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئایه‌ت و نیشانه‌كانی ئێمه‌ به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌و رێگرى له‌ دین بكه‌ن و پێغه‌مبه‌ران به‌ درۆ بزانن [ مُعَاجِزِينَ ] ئه‌وانه‌ بێ ده‌سه‌ڵاتن وه‌ ڕزگاریان نابێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِيمٌ (٥) ] وه‌ ئه‌مانه‌ سزایان بۆ هه‌یه‌ به‌ڵام خراپترین و سه‌ختترین سزا سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌.

[ وَيَرَى الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ ] به‌ڵام زانا باوه‌ڕداره‌كان وا ئه‌بینن وه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌وه‌ی له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ بۆت دابه‌زیوه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ حه‌قه‌، وه‌ له‌قیامه‌تیش به‌ (عین الیقین )ده‌یبینن، كه‌ لێره‌ زانایان مه‌به‌ست پێی صه‌حابه‌یه‌، یان مه‌به‌ست پێی باوه‌ڕدارانی ئه‌هلی كتابه‌ [ وَيَهْدِي إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ (٦) ] وه‌ ئه‌زانن كه‌ ئه‌م قورئانه‌ ڕێنمایی خه‌ڵكى ئه‌كات بۆ ڕێگای راستى خوای گه‌وره‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌ عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر سوپاسكراوه‌.

[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلَى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذَا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ (٧) ] وه‌ كافران وه‌كو گاڵته‌جاری و سووكایه‌تی ئه‌یانووت: ئایا ڕێنماییتان بكه‌ین بۆ پیاوێك كه‌ مه‌به‌ستیان پێی پێغه‌مبه‌ره‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌م پیاوه‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات و پێتان ئه‌ڵێ: كاتێك كه‌ ئێوه‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مرن و له‌ناو زه‌ویدا ده‌ڕزێن وه‌ نامێنن و ده‌بن به‌ خۆڵ سه‌رله‌نوێ ئه‌بن به‌ دروستكراوێكی تازه‌و له‌ناو گۆڕه‌كانتاندا زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌.

[ أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] ئه‌یانووت: ئایا ئه‌مه‌ درۆی بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌ [ أَمْ بِهِ جِنَّةٌ ] یاخود شێت بووه‌ [ بَلِ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وانیه‌ به‌ڵكو ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ ئه‌وان له‌ سزای به‌ ئێش و ئازاردان [ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ (٨) ] وه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان و حه‌قیقه‌ت و ڕاستی شته‌كانیان لێ ون بووه‌.

[ أَفَلَمْ يَرَوْا إِلَى مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا نابینن و ته‌ماشا ناكه‌ن ئه‌وه‌ی كه‌ له‌پێش و پاشیانه‌وه‌یه‌ له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی بۆ ته‌ماشا ناكه‌ن چۆن خوای گه‌وره‌ ئه‌و دروستكراوانه‌ی دروست كردووه‌ تا بیانگه‌یه‌نێ به‌ ڕاستێتی ئیمان هێنان به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنْ نَشَأْ نَخْسِفْ بِهِمُ الْأَرْضَ ] ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت به‌ ناخی زه‌ویدا ده‌یانبه‌ینه‌ خواره‌وه‌و ڕۆئه‌چن به‌ زه‌ویدا [ أَوْ نُسْقِطْ عَلَيْهِمْ كِسَفًا مِنَ السَّمَاءِ ] یاخود به‌شێك له‌ ئاسمان ئه‌ڕوخێنین به‌سه‌ریاندا [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ (٩) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مانه‌ هه‌مووی نیشانه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكرایه‌ بۆ هه‌موو به‌نده‌یه‌ك كه‌ گه‌ڕابێته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌ ته‌وبه‌ كردن.

{هەندێك لە فەزڵ و بەخششەكانی خوای گەورە بۆ داود پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ آتَيْنَا دَاوُودَ مِنَّا فَضْلًا ] وه‌ به‌دڵنیایی ئێمه‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی كه‌ پێغه‌مبه‌رایه‌تی و (زه‌بور)و موڵك و سه‌ربازو ده‌نگخۆشى و ئه‌م شتانه‌ی تریش بووه‌ كه‌ ئێستا باسی ئه‌كه‌ین [ يَا جِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَالطَّيْرَ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی شاخه‌كان و باڵنده‌كان له‌گه‌ڵ داود پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ته‌سبیحات و زیكری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ وَأَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ (١٠) ] وه‌ ئاسنیشمان بۆی نه‌رم كردبوو وه‌كو هه‌ویر به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ پێویستى به‌ ئاگرو لێدانى چه‌كوش بێت تا به‌ ئاسانى بۆ خۆی به‌كاری بهێنێت

[ أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ ] كه‌ قه‌ڵغانی درێژو فراوان دروست بكه‌ تا هه‌موو لاشه‌ى جه‌نگاوه‌ران داپۆشێت [ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ ] وه‌ بزمارو زنجیره‌كانى ته‌قدیر بكه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی خۆیان نه‌ زۆر بچووك و لاواز بێت و به‌رگه‌ نه‌گرێت، وه‌ نه‌ زۆر گه‌وره‌یش بێ كه‌ بۆیان هه‌ڵنه‌گیرێ [ وَاعْمَلُوا صَالِحًا ] وه‌ كرده‌وه‌ی چاكیش بكه‌ن [ إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (١١) ] من زۆر بینام به‌ كرده‌وه‌كانتان.

{هەندێك لە فەزڵ و بەخششەكانی خوای گەورە بۆ سولەیمان پێغەمبەر - صلی الله علیه وسلم –} [ وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ ] وه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ كوڕى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو خوای گه‌وره‌ بای بۆ ژێربار كردبوو له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیدا بوو [ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ ] به‌ به‌یانیان ماوه‌ی مانگێك ڕێى ده‌بڕى و ئه‌ڕۆی، وه‌ به‌ ئێوارانیش ماوه‌ی مانگێك ڕێى ده‌بڕى و ئه‌ڕۆی، واته‌ له‌ رۆژێكدا ماوه‌ى دوو مانگ ڕێى ده‌بڕى و به‌ وڵاتاندا ده‌گه‌ڕا و بایه‌كه‌ هه‌ڵیده‌گرت و ده‌یبرد [ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ ] وه‌ مسیشمان بۆی نه‌رم كردبوو چۆن ئاسنمان بۆ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌رم كردبوو [ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ ] وه‌ جنیه‌كانیشمان ژێربار كردبوو خستبوومانه‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیه‌وه‌ كه‌ ئیشیان بۆی ئه‌كرد به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك له‌و جنیانه‌ بێ ئه‌مری سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بكات [ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ (١٢) ] ئه‌وه‌ له‌ دونیادا سزای ئه‌ده‌ین وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا ئه‌یخه‌ینه‌ ناو ئاگرێكی سووتێنه‌ره‌وه‌.

[ يَعْمَلُونَ لَهُ مَا يَشَاءُ مِنْ مَحَارِيبَ ] ئه‌و جنیانه‌ ئیشیان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌كردو ئه‌وه‌ی كه‌ ویستی لێ بوایه‌ بۆیان دروست ده‌كرد له‌ كۆشكی گه‌وره‌، یاخود مزگه‌وت، یاخود میحرابی مزگه‌وت، (بۆیه‌ به‌ شوێنى نوێژكردنى ئیمام ده‌وترێت شه‌ڕگه‌ (میحراب) چونكه‌ شوێنى شه‌ڕكردنه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتان) [ وَتَمَاثِيلَ ] وه‌ په‌یكه‌ریشیان بۆی دروست ئه‌كرد كه‌ له‌ شه‌ریعه‌تی ئه‌وان دروست بووه‌و له‌ شه‌ریعه‌تی ئێمه‌دا حه‌رام كراوه‌و زۆر فه‌رمووده‌ی له‌سه‌ر هاتووه‌ [ وَجِفَانٍ كَالْجَوَابِ ] وه‌ قاپ و مه‌نجه‌ڵی زۆر گه‌وره‌شیان بۆ دروست ئه‌كرد وه‌كو حه‌وزی حوشتر چه‌ندێك گه‌وره‌یه‌ ئاوا گه‌وره‌ بۆیان دروست ئه‌كرد تا خه‌ڵكێكی زۆر خواردنی له‌سه‌ر بخوات [ وَقُدُورٍ رَاسِيَاتٍ ] وه‌ قاپی زۆر گه‌وره‌یان دروست ئه‌كرد كه‌ له‌به‌ر گه‌وره‌یی هه‌ڵنه‌ئه‌گیراو جێگیر بوو له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ دانرابوو [ اعْمَلُوا آلَ دَاوُودَ شُكْرًا ] ئه‌ی ئالی داود زۆر سوپاسگوزارو شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو نیعمه‌ته‌ی كه‌ پێی به‌خشیوون، (سوپاس كردن به‌ كرده‌وه‌یش ده‌بێت هه‌روه‌كو به‌ وته‌و نیه‌ت ده‌بێت، نوێژ كردن و رۆژوو گرتن و هه‌موو كرده‌وه‌یه‌كى چاك سوپاسكردنى خواى گه‌وره‌یه‌)، داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - شه‌ونوێژى ده‌كردو رۆژنارۆژێك به‌ رۆژوو ده‌بوو، وه‌ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى دوژمندا هه‌رگیز هه‌ڵناهات و رایناكرد [ وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِيَ الشَّكُورُ (١٣) ] به‌ڵام كه‌مێك هه‌ن له‌ به‌نده‌كانی من كه‌ شوكرانه‌بژێری من ئه‌كه‌ن.

{جن ‌و شەیتان غەیب نازانن} [ فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ ] كاتێك كه‌ بڕیاری مردنمان به‌سه‌ر سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - دا كه‌ خۆی دابوو به‌سه‌ر گۆچانه‌كه‌یدا [ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ ] جنیه‌كان هه‌موویان ئیشیان ئه‌كرد كه‌سیان نه‌یانزانی كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - مردووه‌ ته‌نها (مۆرانه‌) نه‌بێ كاتێك كه‌ گۆچانه‌كه‌ی خوارد ئه‌و كاته‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌وته‌ سه‌رزه‌وی [ فَلَمَّا خَرَّ ] كاتێك كه‌ گۆچانه‌كه‌ی نه‌ما سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌وته‌ سه‌ر زه‌وی [ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ (١٤) ] ئه‌و كاته‌ جن بۆیان ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌ غه‌یبمان بزانیایه‌ ئه‌مانزانی چه‌ندێكه‌ مردووه‌و له‌و ئیشه‌ قورسانه‌دا نه‌ئه‌ماینه‌وه‌ كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - پێی ده‌كردین، دوای ئه‌وه‌ی كه‌ مرد ئیتر ڕۆیشتن وازیان له‌ ئیش كردن هێنا (ابن عباس و مجاهدو قتاده‌و حسن) ئه‌ڵێن: نزیكه‌ی ساڵێك بووه‌ مردووه‌ ئینجا جنییه‌كان زانیویانه.

{مەملەكەتی (سەبە‌ء)} [ لَقَدْ كَانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ ] پرسیار له‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كرا ئایا (سه‌به‌ء) زه‌ویه‌ یان ئافره‌ته‌؟ فه‌رمووى: (نه‌ زه‌ویه‌و نه‌ ئافره‌ته‌ به‌ڵكو پیاوێك بووه‌ ده‌ كوڕى هه‌بووه‌، شه‌شیان چوونه‌ بۆ یه‌مه‌ن و چواریان چوونه‌ بۆ شام، ئه‌وانه‌ى چوونه‌ بۆ شام: لخم و جذام وعامله‌و غسان بوونه‌، وه‌ ئه‌وانه‌ى چوونه‌ بۆ یه‌مه‌ن كنده‌و ئه‌شعه‌ریه‌كان و أزد و مذحج و حمیر و أنمار بوونه‌)، واته‌: بنچینه‌ى هۆزه‌كانى عه‌ره‌ب له‌ یه‌مه‌ن ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م ده‌ كه‌سه‌، وه‌ (سه‌به‌ء) پاشاو هۆزێك بوونه‌ له‌ یه‌مه‌ن شوێنی نیشته‌جێ بوونیان (مه‌ئریب) بووه‌و نێوان (مه‌ئریب و صه‌نعا) سێ قۆناغ بووه‌، ئێستا ناوچه‌یه‌كه‌ له‌ یه‌مه‌ن [ آيَةٌ جَنَّتَانِ عَنْ يَمِينٍ وَشِمَالٍ ] ئه‌میش نیشانه‌و به‌ڵگه‌ی ده‌سه‌ڵات و توانای خوای گه‌وره‌ بووه‌ كه‌ دوو باخیان هه‌بووه‌ له‌لای ڕاست و له‌لای چه‌پیانه‌وه‌ كه‌ جۆره‌ها به‌رووبوومی هه‌بووه‌ [ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَاشْكُرُوا لَهُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بخۆن له‌و ڕزق و ڕۆزیه‌ی كه‌ په‌روه‌ردگار پێی به‌خشیوون وه‌ سوپاسی خوای گه‌وره‌شی له‌سه‌ر بكه‌ن [ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ ] شارو وڵاتێكی خۆش له‌به‌ر زۆری دارو به‌رهه‌م و خۆشى ئاوهه‌وایان ته‌نانه‌ت وتراوه‌ مێش و مه‌گه‌زو كێچ و ئه‌و شتانه‌شیان نه‌بووه‌، (ئافره‌تیان به‌ ژێر داره‌كاندا تێده‌په‌ڕى و سه‌به‌ته‌كه‌ى له‌ بان سه‌رى بوو به‌بێ ئه‌وه‌ى خۆى به‌رهه‌م و میوه‌ لێبكاته‌وه‌ سه‌به‌ته‌كه‌ى پڕ ده‌بوو له‌ زۆرى و چڕى به‌رهه‌م و میوه‌كان خۆیان به‌رده‌بوونه‌وه‌) [ وَرَبٌّ غَفُورٌ (١٥) ] وه‌ په‌روه‌ردگارێكی زۆر لێخۆشبوو بۆ تاوانه‌كانتان.

[ فَأَعْرَضُوا ] به‌ڵام ئه‌وان پشتیان كرد له‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ [ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ ] خوای گه‌وره‌ش به‌نداوی (مه‌ئریب)ی ته‌قانده‌وه‌و هه‌موویانی داپۆشی و نوقم بوون [ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ] پێشتر ئه‌و هه‌موو باخ و باخاته‌یان هه‌بوو دواتر خوای گه‌وره‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌یان نه‌كرد ئه‌وانه‌ی له‌ناوبردو له‌ جیاتی دوو ئه‌و باخه‌ دوو باخی تری پێ به‌خشین كه‌ بێ خێرو بێ سوود بوون [ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ ] كه‌ دارێكیان تاڵ و دڕكاوی بووه‌ وه‌كو گوژاڵك [ وَأَثْلٍ ] وه‌ ئه‌وه‌ى تریش دار گه‌زی پێ ئه‌ڵێن كه‌ دارێكى بێ خێره‌ [ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ (١٦) ] وه‌ دار سیدر هه‌ندێك سوودی هه‌یه‌، خوای گه‌وره‌ هه‌ندێك له‌ دار سیدریشی پێ به‌خشین.

[ ذَلِكَ جَزَيْنَاهُمْ بِمَا كَفَرُوا ] به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ سزامان دان به‌هۆی كوفری خۆیانه‌وه‌ [ وَهَلْ نُجَازِي إِلَّا الْكَفُورَ (١٧) ] وه‌ ئێمه‌ سزای هیچ كه‌سێك ناده‌ین جگه‌ له‌ كافران ئه‌وانه‌ی كه‌ كوفرانه‌ی نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ وَجَعَلْنَا بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا قُرًى ظَاهِرَةً ] وه‌ له‌ نێوان ئه‌مان و ئه‌و دێیانه‌ی تر كه‌ به‌ره‌كه‌تمان ڕژاندبوو به‌سه‌ریاندا كه‌ دێیه‌كانی شام بوو چه‌ند دێیه‌كی تر هه‌بوو كه‌ ئاشكراو ناسراو و زانراو بوون له‌ نێوانیاندا تا ئه‌گه‌یشتنه‌ شام دێی تر زۆر هه‌بووه‌ له‌ نزیك یه‌ك له‌ژێر سێبه‌رى داره‌كانیاندا رۆیشتوونه‌ [ وَقَدَّرْنَا فِيهَا السَّيْرَ ] وه‌ بۆ خۆیان له‌م دێ¬یانه‌ لایانئه‌داو ده‌مانه‌وه‌ تا ئه‌گه‌یشتنه‌ شام پێویستیان به‌وه‌ نه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ خۆیان خواردن و ئاو ببه‌ن [ سِيرُوا فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا آمِنِينَ (١٨) ] تیایدا بڕۆن چه‌ند شه‌و و ڕۆژێك به‌ ئه‌مینی، واته‌: كاتێك كه‌ ڕۆیشتوونه‌ ئه‌مین بوونه‌و ترسیان نه‌بووه‌ نه‌ به‌شه‌و و نه‌ به‌ رۆژ، وه‌ نه‌ برسی بوونه‌و نه‌ تینوو.

[ فَقَالُوا رَبَّنَا بَاعِدْ بَيْنَ أَسْفَارِنَا ] به‌ڵام ئه‌مان له‌ جیاتی شوكرانه‌ژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌تانه‌ وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ماوه‌ی نێوان سه‌فه‌ره‌كانمان دوور بكه‌ره‌وه‌، حه‌زیان له‌ رۆیشتن بوو له‌ بیاباندا كه‌ ئاوه‌دان نه‌بێت و پێویستیان به‌ خواردن و خواردنه‌وه‌ بێت و له‌گه‌ڵ خۆیان بیبه‌ن و له‌ گه‌رماو ترسدا سه‌فه‌ر بكه‌ن [ وَظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ] وه‌ زوڵمیان له‌ خۆیان كرد به‌ هۆى ناشوكریه‌وه‌ [ فَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ ] كارێكمان به‌سه‌ریان هێنا بوونه‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى باسیان بكات [ وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ ] وه‌ پارچه‌ پارچه‌و به‌ش به‌شمان كردن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (١٩) ] ئه‌م گۆڕانكارى و سزایانه‌ى كه‌ روویدا به‌ڕاستی نیشانه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرایه‌ بۆ هه‌موو كه‌سانێك كه‌ زۆر ئارامگرو زۆر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن.

[ وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ ] وه‌ ئه‌و گومانه‌شی كه‌ ئیبلیس پێیانی هه‌بوو كه‌ گومڕایان ئه‌كات ئه‌وان ئه‌و گومانه‌ی ئیبلیسیان هێنایه‌ دی و به‌ڕاستیان دانا وه‌ شوێنی ئیبلیس كه‌وتن و گومڕا بوون [ إِلَّا فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (٢٠) ] ته‌نها كۆمه‌ڵێك له‌ باوه‌ڕداران نه‌بێت.

[ وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ ] وه‌ ئیبلیسیش هیچ به‌ڵگه‌یه‌كی نه‌بووه‌و ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ریاندا نه‌بووه‌ ته‌نها وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست كردوون و بانگی كردوون و ئه‌وانیش شوێنی كه‌وتوون [ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ ] تاقیمان كردنه‌وه‌و شه‌یتانمان زاڵ كرد به‌سه‌ریاندا تا بزانین و ده‌ركه‌وێت كێ باوه‌ڕی به‌ ڕۆژی دوایی هه‌یه‌ وه‌ كێ گومانی هه‌یه‌ [ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ (٢١) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت هه‌موو شتێك ئه‌پارێزێت.

{بێدەسەڵاتی خوا پوچەڵەكان} [ قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ كافرانی قوڕه‌یش بڵێ: ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ كردووتانن به‌خواو ئه‌یانپه‌رستن بانگیان بكه‌ن ئه‌و برسیه‌تیه‌ی كه‌ تووشتان بووه‌ با له‌سه‌رتانی لاده‌ن [ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وان به‌ ئه‌ندازه‌ی مێرووله‌یه‌كی بچووك یان ئه‌ندازه‌ی گه‌ردێك له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویدا موڵكیان نیه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌س موڵكی نیه‌ به‌ تایبه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردووتانن به‌ خوا [ وَمَا لَهُمْ فِيهِمَا مِنْ شِرْكٍ ] نه‌ك خۆیان موڵكیان نیه‌ به‌ڵكو شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ش نین [ وَمَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ (٢٢) ] نه‌ك شه‌ریك نین به‌ڵكو یارمه‌تیده‌ری خوای گه‌وره‌ش نین و خوای گه‌وره‌ پشتیان پێ نابه‌ستێ و پێویستى پێیان نیه‌.

[ وَلَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ ] نه‌ك هه‌ر خوای گه‌وره‌ داوای یارمه‌تیان لێ ناكات و یارمه‌تیده‌ری خوا نین و خواى گه‌وره‌ پێویستى پێیان نیه‌ به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ شه‌فاعه‌ت و تكایشیان قبووڵ ناكات، شه‌فاعه‌تی ئه‌و كه‌سانه‌ لای خوای گه‌وره‌ سوودی نیه‌ ته‌نها ئه‌گه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ خۆی ئیزنی دابێ وه‌كو پێغه‌مبه‌ران و مه‌لائیكه‌ته‌كان و شه‌هیده‌كان و پیاوچاكان و منداڵى موسڵمانان، كه‌ ئه‌مانه‌ به‌ڵگه‌یان له‌سه‌ر هاتووه‌ [ حَتَّى إِذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ قَالُوا الْحَقَّ ] كاتێك كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمان قسه‌ ده‌كات و بڕیارێك ده‌رئه‌كات مه‌لائیكه‌ت هه‌موویان سوجده‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ن و ئه‌ترسێن تا ترسه‌كه‌ له‌سه‌ر دڵیان لائه‌چێت دواتر به‌ جبریل یان به‌ هه‌ڵگرانى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ ئه‌ڵێن په‌روه‌ردگار چی فه‌رموو؟ ئه‌فه‌رمووێ: حه‌قی فه‌رموو (وه‌كو له‌ بوخاریدا هاتووه‌) [ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ (٢٣) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌ له‌ زاتی پیرۆزی له‌سه‌رووی عه‌رشی خۆیه‌تی، وه‌ له‌ ناو و سیفات و كرده‌وه‌كانی، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر گه‌وره‌یه‌.

[ قُلْ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: كێ هه‌یه‌ ڕزقی ئێوه‌ بدات له‌ ئاسمانه‌كان به‌ باران بارین، وه‌ له‌ زه‌وی به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌؟ [ قُلِ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ته‌نها خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) ] وه‌ ئێمه‌ى موسڵمان و ئێوه‌ى كافران یان ئه‌وه‌تا له‌سه‌ر هیدایه‌تین یان له‌سه‌ر گومڕاییه‌كی ئاشكراین، واته‌: ئێمه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌تین و به‌ڵگه‌مان هێنایه‌وه‌، وه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر گومڕاییه‌كی ئاشكران و بێ به‌ڵگه‌ن.

[ قُلْ لَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ پرسیارتان لێ ناكرێ له‌ تاوانی ئێمه‌ ئه‌گه‌ر تاوانمان كردبێت [ وَلَا نُسْأَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ (٢٥) ] وه‌ ئێمه‌ش پرسیارمان لێ ناكرێ له‌ تاوانی ئێوه‌، (ئه‌مه‌ به‌ڕائه‌ت كردنه‌ له‌ موشریكان).

[ قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنَا رَبُّنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: له‌ ڕۆژی قیامه‌ت په‌روه‌ردگار كۆمان ئه‌كاته‌وه‌ [ ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ ] پاشان بڕیار له‌ نێوانماندا ئه‌دات به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌رى ئه‌وه‌ی چاكه‌كار بێ پاداشتی ئه‌داته‌وه‌، وه‌ ئه‌وه‌ی خراپه‌كار بێ سزای ئه‌دات [ وَهُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِيمُ (٢٦) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیارده‌ری حه‌ق و داده‌روه‌ره‌ وه‌ زۆر زانایه‌.

[ قُلْ أَرُونِيَ الَّذِينَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَكَاءَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كردووتانن به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ نیشانم بده‌ن [ كَلَّا ] نه‌خێر خواى گه‌وره‌ هیچ هاوشێوه‌و هاوه‌ڵ و شه‌ریكى نیه‌ [ بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢٧) ] به‌ڵكو خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌، وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌و په‌رستراوی تاك و ته‌نهایه‌.

{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ لای سەرجەم خەڵكی نێردراوە} [ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ ئیلا بۆ لاى سه‌رجه‌م و تێكڕای خه‌ڵكی نه‌بێت كه‌ موژده‌ده‌ریت به‌ به‌هه‌شت بۆ گوێڕایه‌ڵان، وه‌ ترسێنه‌ریت به‌ دۆزه‌خ بۆ سه‌رپێچیكاران، به‌ڵام پێغه‌مبه‌رانى تر ته‌نها بۆ لاى شارێك یان دێیه‌ك یان هۆزو عه‌شیره‌تێك ده‌نێردران [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٢٨) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن.

[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٢٩) ] وه‌ كافرانى قوڕه‌یش ئه‌ڵێن: ئه‌م وه‌عدو به‌ڵێنه‌ی كه‌ ئه‌یده‌ن كه‌ قیامه‌ت دێت كه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن؟

[ قُلْ لَكُمْ مِيعَادُ يَوْمٍ لَا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ سَاعَةً وَلَا تَسْتَقْدِمُونَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئێوه‌ كاتێكی دیاریكراوتان هه‌یه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌و كه‌مترین كات نه‌ دوا ده‌خرێن لێی، وه‌ نه‌پێش ده‌خرێن به‌ڵكو له‌ كاتی دیاریكراوی خۆیدا دێت.

{مشتومڕی سەركردەو شوێنكەوتوانیان لە رۆژی قیامەت} [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهَذَا الْقُرْآنِ وَلَا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ ] وه‌ كافران وتیان: ئێمه‌ نه‌ باوه‌ڕمان به‌م قورئانه‌ هه‌یه‌ نه‌ به‌و كتێبه‌ ئاسمانیانه‌ی تر كه‌ له‌ پێش قورئان دابه‌زیوه‌ وه‌كو ته‌ورات و ئینجیل [ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئای ئه‌گه‌ر ئه‌بینی له‌ رۆژى قیامه‌ت له‌و كاته‌ی كه‌ سته‌مكاران له‌لای په‌روه‌ردگاریان ڕاوه‌ستێندراون بۆ لێپرسینه‌وه‌ كه‌ به‌راستى دیمه‌نێكی زۆر ترسناك ئه‌بینی [ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ ] كه‌ له‌ نێوان خۆیاندا قسه‌ ئه‌گه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لاى یه‌كترى و ده‌مه‌قاڵێ ده‌كه‌ن و لۆمه‌ی یه‌كتری ئه‌كه‌ن [ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ] لاوازو بێده‌سه‌ڵات و شوێنكه‌وتوان به‌ گه‌وره‌و سه‌ركرده‌كان ئه‌ڵێن: [ لَوْلَا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ (٣١) ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ نه‌بوونایه‌ ئێمه‌ ئیمانمان به‌ خواو به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌هێنا، ئێوه‌ هۆكارو رێگر بوون له‌ ئیمان نه‌هێنانى ئێمه‌.

[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا ] ئینجا ده‌سه‌ڵاتداران و خۆبه‌گه‌وره‌زانان به‌ لاوازو بێده‌سه‌ڵات و شوێنكه‌وتووان ئه‌ڵێن: [ أَنَحْنُ صَدَدْنَاكُمْ عَنِ الْهُدَى بَعْدَ إِذْ جَاءَكُمْ ] ئایا ئێمه‌ ڕێگریمان كردن له‌و هیدایه‌ته‌ كاتێك كه‌ بۆتان هات [ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ (٣٢) ] به‌ڵكو ئێوه‌ خۆتان تاوانبار بوون و له‌سه‌ر كوفر به‌رده‌وام بوون و هیدایه‌ته‌كه‌تان وه‌رنه‌گرت و شوێن پێغه‌مبه‌ران نه‌كه‌وتن خۆ ئێمه‌ زۆرمان لێ نه‌كردن به‌ڵكو ته‌نها بانگمان كردن ئێوه‌یش به‌بێ به‌ڵگه‌ شوێنمان كه‌وتن.

[ وَقَالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا ] دیسان لاوازو شوێنكه‌وتووان به‌ ده‌سه‌ڵاتدارو خۆبه‌گه‌وره‌زانان ئه‌ڵێن: [ بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ ] به‌ڵكو ئێوه‌ به‌ شه‌و و به‌ ڕۆژ فڕوفێڵتان لێ ده‌كردین و ئێمه‌تان ئه‌خه‌ڵه‌تاندو ئه‌تانووت ئێمه‌ له‌سه‌ر حه‌قین [ إِذْ تَأْمُرُونَنَا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَنَجْعَلَ لَهُ أَنْدَادًا ] كاتێك فه‌رمانتان پێده‌كردین كه‌ كوفر به‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ین و شه‌ریكى بۆ بڕیار بده‌ین و گومانتان بۆ دروست ده‌كردین، ئێستا ده‌ركه‌وت هه‌مووى درۆ و پوچه‌ڵ و بێ بنه‌ماو بێ به‌ڵگه‌ بوو [ وَأَسَرُّوا النَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ ] وه‌ هه‌ردوولایان كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن په‌شیمانی ئه‌شارنه‌وه‌ كه‌ چه‌ندێك په‌شیمانن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیا كوفریان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌، به‌ڵام په‌شیمانى له‌و رۆژه‌دا هیچ سودى نیه‌، ده‌بێت مرۆڤ له‌ دونیادا په‌شیمان بێته‌وه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خواو ته‌وبه‌ بكات پێش مردن تا خواى گه‌وره‌ لێی خۆش بێت [ وَجَعَلْنَا الْأَغْلَالَ فِي أَعْنَاقِ الَّذِينَ كَفَرُوا ] وه‌ ئێمه‌ كۆت و زنجیرمان كردۆته‌ گه‌رده‌نی كافران [ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٣٣) ] ئایا هیچ سزایه‌ك ئه‌درێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌ نه‌بێ، واته‌: سزا نادرێن به‌ گوێره‌ى كرده‌وه‌كانى خۆتان نه‌بێت، وه‌ سته‌متان لێناكرێت

[ وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٣٤) ] وه‌ ئێمه‌ بۆ هیچ شارێك ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌رو پێغه‌مبه‌رێكمان نه‌ناردووه‌ ئیلا ده‌وڵه‌مه‌ندو ده‌سه‌ڵاتداره‌ خراپه‌كان وتوویانه‌ ئێمه‌ بێباوه‌ڕین به‌و ته‌وحیدو ئیمان و دینه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون و باوه‌ڕمان پێی نیه‌و شوێنى نه‌كه‌وتوون، به‌ڵكو خه‌ڵكى هه‌ژارو لاوازو چه‌وساوه‌ شوێنى كه‌وتوون.

[ وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (٣٥) ] وه‌ ئه‌وان شانازیان به‌ زۆرى ماڵ و منداڵیانه‌وه‌ ده‌كردو وایان ده‌زانى به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆشویستنى خواى گه‌وره‌ بۆیان و ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ فه‌زڵی ئێمه‌ی داوه‌ به‌سه‌ر ئێوه‌دا ئه‌وه‌تا ئێمه‌ ماڵ و منداڵمان له‌ ئێوه‌ زیاتره‌ له‌ دونیا، وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وا ئێمه‌ سزا نادرێین.

[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارم ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات به‌ فه‌زڵى خۆى بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ، وه‌ كه‌م و ته‌سكی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێ به‌ گوێره‌ى حیكمه‌تى خۆى، وه‌ زۆری ڕزق و ڕۆزی و ماڵ و منداڵ به‌ڵگه‌ نیه‌ له‌سه‌ر خۆشوویستنی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٣٦) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن.

[ وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَى ] وه‌ ماڵ و منداڵتان ئه‌و شته‌ نیه‌ كه‌ له‌ ئێمه‌تان نزیك بكاته‌وه‌، واته‌: وا نیه‌ كه‌ كه‌سێك ماڵ و منداڵی زۆر بێ له‌ ئێمه‌ نزیك بێت و ئه‌وه‌ی نه‌یبێت یان كه‌مى هه‌بێت له‌ ئێمه‌ دوور بێت نه‌خێر وانیه‌و ئه‌م پێوه‌ره‌ هه‌ڵه‌یه‌و خواى گه‌وره‌ ته‌ماشاى ماڵ و منداڵ و لاشه‌تان ناكات به‌ڵكو ته‌ماشاى دڵ و كرده‌وه‌تان ده‌كات [ إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا ] مه‌گه‌ر كه‌سێك ئیماندار بێت و كرده‌وه‌ی چاك بكات و منداڵه‌كانی جوان په‌روه‌رده‌ بكات له‌سه‌ر خواپه‌رستى، وه‌ ماڵى له‌ ڕێی خوای گه‌وره‌ سه‌رف بكات ئه‌و كاته‌ له‌ ئێمه‌ی نزیك ئه‌كاته‌وه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ فَأُولَئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ (٣٧) ] ئا ئه‌مانه‌ پاداشتی چه‌ند قاتێكیان بۆ هه‌یه‌ یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر، وه‌ له‌ناو ژووره‌كانی به‌هه‌شتدا ئه‌مین و پارێزراون له‌ سزا.

[ وَالَّذِينَ يَسْعَوْنَ فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن و كۆشش ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ى ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ ڕه‌ت بكه‌نه‌وه‌و تانه‌و ته‌شه‌ری لێ بده‌ن و رێگرى له‌ دین بكه‌ن ئه‌وانه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئێمه‌ ڕزگاریان نابێت [ أُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ (٣٨) ] ئه‌مانه‌ له‌ناو سزای ئاگرى دۆزه‌خدا ئاماده‌ن و سزایان ده‌ده‌ین.

[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَيَقْدِرُ لَهُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارم به‌ فه‌زڵى خۆى ڕزق و ڕۆزی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت له‌ به‌نده‌كانی، وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ ویستی لێ بێت كه‌می ئه‌كات به‌ گوێره‌ی حیكمه‌تی خۆی [ وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ ئێوه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا بیبه‌خشن ئه‌وا خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا جێگه‌تان بۆ پڕ ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ له‌ قیامه‌تیش پاداشتان ئه‌داته‌وه‌ [ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ (٣٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ باشترین ڕۆزیده‌ره‌.

[ وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت خوای گه‌وره‌ هه‌موو خه‌ڵكی كۆ ئه‌كاته‌وه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتدارو بێ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، به‌ په‌رستراو و په‌رسته‌ره‌وه‌ [ ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلَائِكَةِ أَهَؤُلَاءِ إِيَّاكُمْ كَانُوا يَعْبُدُونَ (٤٠) ] پاشان خوای گه‌وره‌ وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن بۆ موشریكان به‌ فریشته‌كان ئه‌ڵێ: ئایا ئه‌مانه‌ بوون كه‌ ئێوه‌یان ئه‌په‌رست.

[ قَالُوا سُبْحَانَكَ أَنْتَ وَلِيُّنَا مِنْ دُونِهِمْ ] مه‌لائیكه‌ته‌كان ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پاك و مونه‌ززه‌هى بۆ تۆ له‌وه‌ى كه‌ شه‌ریكت هه‌بێت، ئێمه‌ داوامان نه‌كردووه‌ له‌وان كه‌ ئێمه‌ بپه‌رستن، هه‌ر تۆ دۆست و پشتیوان و په‌رستراوی ئێمه‌یت و ئێمه‌ به‌رین له‌وان [ بَلْ كَانُوا يَعْبُدُونَ الْجِنَّ ] به‌ڵكو ئه‌وان زۆربه‌یان شه‌یتانیان ئه‌په‌رست، واته‌: شه‌یتان په‌رستنى جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ى بۆ رازاندبوونه‌وه‌ [ أَكْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ (٤١) ] وه‌ زۆربه‌یان باوه‌ڕیان به‌ شه‌یتان هه‌بوو.

[ فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا ] وه‌ ئه‌مڕۆ هه‌ندێكتان ناتوانن سوودو زیان به‌ هه‌ندێكتان بگه‌یه‌نن [ وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ (٤٢) ] وه‌ به‌و سته‌مكاره‌ موشریكانه‌ ئه‌ڵێین: ده‌ی بچێژن ئه‌و سزای ئاگری دۆزه‌خه‌ی كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا باوه‌ڕتان پێی نه‌بوو به‌ درۆتان ئه‌زانی.

[ وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ ] وه‌ كاتێك ئایه‌ته‌ ڕوون و ئاشكراكانی ئێمه‌یان به‌سه‌ردا بخوێندرایه‌ته‌وه‌ [ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ ] ئه‌یانووت: پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها پیاوێكه‌ ئه‌یه‌وێ ڕێگریتان بكات له‌وه‌ی كه‌ باوك و باپیرانتان په‌رستوویانه‌ [ وَقَالُوا مَا هَذَا إِلَّا إِفْكٌ مُفْتَرًى ] وه‌ ئه‌یانووت: ئه‌م قورئانه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها درۆ هه‌ڵبه‌ستنێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌ [ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (٤٣) ] وه‌ كافران به‌و دینه‌ حه‌قه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ بۆیان هاتبوو ئه‌یانووت: ئه‌مه‌ هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها سیحرو جادوویه‌كی زۆر ئاشكرا نه‌بێ.

[ وَمَا آتَيْنَاهُمْ مِنْ كُتُبٍ يَدْرُسُونَهَا ] وه‌ ئێمه‌ پێش قورئان هیچ كتابێكى ترمان بۆ قوڕه‌یش دانه‌به‌زاندووه‌ كه‌ دیراسه‌ی بكه‌ن و بیخوێننه‌وه‌ [ وَمَا أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ قَبْلَكَ مِنْ نَذِيرٍ (٤٤) ] وه‌ له‌ پێش تۆشدا ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ پێغه‌مبه‌رێكمان بۆیان نه‌ناردووه‌ كه‌ بیانترسێنێ، ئیتر چۆن قورئان و تۆ به‌ درۆ ئه‌زانن و ئینكاری ئه‌كه‌ن، یاخود پێش هاتنى پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - قورئان ئه‌یانووت ئه‌گه‌ر كتاب و پێغه‌مبه‌رمان بۆ بێت ئه‌وا له‌ هه‌موو كه‌س باشتر شوێنى ده‌كه‌وین ئه‌ى ئێستا كه‌ بۆیان هاتووه‌ بۆ شوێنى ناكه‌ون.

[ وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئوممه‌تانی پێشتریش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆزانی [ وَمَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَا آتَيْنَاهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي ] به‌ڵام كافرانی قوڕه‌یش نه‌گه‌یشتوونه‌ به‌ ده‌ یه‌كی ئه‌وان له‌ زۆری ماڵ و منداڵ و هێزو توانایان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش خوای گه‌وره‌ ئه‌وانی له‌ناوبرد چۆن ئه‌مان له‌ناو نابات [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٤٥) ] وه‌ بزانه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ ئینكاری له‌ كافران كردو سزای دان.

{هاندان بۆ بیركردنەوەو تێڕامان} [ قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُمْ بِوَاحِدَةٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و كافرانه‌ى كه‌ تۆمه‌تبارت ده‌كه‌ن به‌ شێتى پێیان بڵێ: من ئامۆژگاریتان ئه‌كه‌م به‌ یه‌ك شتێك [ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَفُرَادَى ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا ] یه‌ك یه‌ك و دوو دوو ڕابوه‌ستن نه‌ك به‌ قه‌ڵه‌باڵه‌غی، وه‌ له‌به‌ر خوا نه‌ك بۆ هه‌واو ئاره‌زوو ده‌مارگیرى، پاشان بیر بكه‌نه‌وه‌ [ مَا بِصَاحِبِكُمْ مِنْ جِنَّةٍ ] كه‌ ئه‌م هاوه‌ڵه‌ی خۆتان كه‌ محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - هیچ شێت نیه‌ به‌ڵكو له‌وپه‌ڕی عاقڵیدایه‌ [ إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِيرٌ لَكُمْ بَيْنَ يَدَيْ عَذَابٍ شَدِيدٍ (٤٦) ] محمده‌ - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها ترسێنه‌رێكه‌ كه‌ له‌ پێش ده‌ستی خۆی پێش هاتنی قیامه‌ت ئاگادارتان ئه‌كاته‌وه‌ به‌ سزایه‌كی زۆر سه‌خت ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن.

[ قُلْ مَا سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من داوای هیچ ئه‌جرو پاداشتێكم له‌ ئێوه‌ نه‌كردووه‌ له‌سه‌ر گه‌یاندنى دین، وه‌ ئه‌گه‌ر داوای هه‌ر شتێكم لێكردوون ئه‌وه‌ بۆ خۆتان و من نامه‌وێ [ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ] به‌ڵكو ئه‌جرو پاداشتی من ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٤٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ شاهیدو ئاگادارو زانایه‌ به‌سه‌ر هه‌موو شتێكه‌وه‌.

[ قُلْ إِنَّ رَبِّي يَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُيُوبِ (٤٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: په‌روه‌ردگارم حه‌ق تێ ئه‌گرێت و به‌ حه‌ق قسه‌ ئه‌كات و ئه‌و قورئانه‌ وه‌حیه‌و فه‌رمووده‌ی خوای گه‌وره‌یه‌، به‌ حه‌ق ناردوویه‌تی له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌ران كه‌ خوای گه‌وره‌ش خوایه‌كه‌ زۆر زانای نهێنیه‌كانه‌.

[ قُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ (٤٩) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌وه‌ حه‌ق هات كه‌ ئیسلام و قورئان و ته‌وحیده‌، وه‌ باتڵ جارێكی تر ده‌ست پێ ناكاته‌وه‌و ناگه‌ڕێته‌وه‌و كۆتایی هاتووه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ فه‌تحى مه‌ككه‌ چووه‌ ناو كه‌عبه‌ى پیرۆزو بته‌كانى ده‌شكاندو ئه‌م ئایه‌ته‌ى ده‌خوێنده‌وه‌.

[ قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - دیسان پێیان بفه‌رموو: ئه‌گه‌ر من له‌ ڕێگای ڕاست لامدابێت [ فَإِنَّمَا أَضِلُّ عَلَى نَفْسِي ] ئه‌وه‌ تاوانه‌كه‌ی ته‌نها بۆ خۆمه‌ [ وَإِنِ اهْتَدَيْتُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تیش بم [ فَبِمَا يُوحِي إِلَيَّ رَبِّي ] ئه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌و وه‌حیه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆمی ئه‌نێرێ [ إِنَّهُ سَمِيعٌ قَرِيبٌ (٥٠) ] وه‌ به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ وه‌ زۆر لێمان نزیكه‌ به‌ بیستن و بینین و زانیاری و تواناو ده‌سه‌ڵاتی.

{چەند دیمەنێكی ترسناكی رۆژی قیامەت} [ وَلَوْ تَرَى إِذْ فَزِعُوا فَلَا فَوْتَ وَأُخِذُوا مِنْ مَكَانٍ قَرِيبٍ (٥١) ] ئای ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر ببینی كاتێك كه‌ كافران ئه‌ترسێن له‌ كاتی گیانكێشاندا یان له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دیمه‌نێكی زۆر ترسناك ئه‌بینی كه‌ ڕزگاریان نابێت وه‌ له‌ شوێنێكی زۆر نزیكه‌وه‌ له‌ناو گۆڕه‌كانیانه‌ له‌وێشه‌وه‌ ئه‌برێن بۆ ساحه‌ی مه‌حشه‌ر.

[ وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ ] وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌ڵێن: ئیمانمان هێناوه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٥٢) ] ئه‌له‌و كاته‌ و شوێنه‌ دووره‌وه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئیمان هێنان چۆن سوودی بۆیان ده‌بێت، واته‌: ئه‌بوایه‌ له‌ دونیا ئیمانیان بهێنایه‌.

[ وَقَدْ كَفَرُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ پێشتر له‌ دونیادا كوفریان پێی كرد [ وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٥٣) ] وه‌ گومانیان ئه‌بردو ته‌نها به‌ گومان ئه‌یانووت: زیندوو بوونه‌وه‌و به‌هه‌شت و دۆزه‌خ نیه‌ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌، واته‌: هیچ به‌ڵگه‌یه‌كیان نه‌بووه‌.

[ وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ڕێگری ئه‌كرێ له‌ نێوان ئه‌وان و ئه‌و شته‌ی كه‌ ئاره‌زووی ئه‌كه‌ن له‌ ماڵ و منداڵ، یان گه‌ڕاندنه‌وه‌ بۆ دونیاو ته‌وبه‌ كردن و ئیمان هێنان [ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ ] هه‌روه‌كو چۆن به‌هاوشێوه‌ی ئه‌مانیش كراوه‌ له‌ پێشتردا له‌ كافرانی ئوممه‌تانی پێشتر [ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ (٥٤) ] ئه‌مان له‌ دونیادا له‌ گوماندا بوونه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و قیامه‌ت و یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌، والله أعلم.

سووره‌تی (فاطر) (واته‌: دروستكار) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٤٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ [ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ فریشته‌كانی كردووه‌ به‌ نێردراوی خۆی بۆ لای پێغه‌مبه‌ران وه‌كو جبرائیل [ أُولِي أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ] كه‌ فریشته‌كان هه‌یانه‌ دوو باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ سێ باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ چوار باڵی هه‌یه‌، وه‌ هه‌یه‌ زیاتری هه‌یه‌ وه‌كو جبریل كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوو جار له‌سه‌ر شێوه‌ى راسته‌قینه‌ى خۆى بینیوێتی شه‌ست سه‌د باڵی هه‌بووه‌، هه‌ر باڵێكى ئاسۆى ئاسمانى داپۆشیوه‌ له‌ گه‌وره‌ییدا [ يَزِيدُ فِي الْخَلْقِ مَا يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ ویستی له‌ هه‌ر شتێك بێت بۆ دروستكراوانی زیادى ئه‌كات وه‌كو باڵی فریشته‌كان، یاخود جوانی روخسار،یان زانست و عه‌قڵ، یان ده‌نگ خۆشى، یان هه‌رشتێكى تر كه‌ویستی لێ بێت زیادى ئه‌كات [ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (١) ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

[ مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هه‌ر ڕه‌حمه‌تێك بۆ خه‌ڵكى بنێرێت یان ببه‌خشێت ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ ئه‌و ڕه‌حمه‌ته‌ی خوای گه‌وره‌ بگرێته‌وه‌، ئیتر ئه‌گه‌ر باران بێت، یان ڕزق بێت، یان وه‌حی و پێغه‌مبه‌رایه‌تی بێت، یان هیدایه‌ت بێت، یان هه‌ر ره‌حمه‌تێك بێت به‌ ڕه‌هایى [ وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ئه‌و ڕه‌حمه‌ته‌ی خۆی بگرێته‌وه‌ ئه‌وه‌ كه‌س نیه‌ له‌ پاش خوای گه‌وره‌ بینیرێت [ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌ وه‌ زۆر كاربه‌جێیه‌.

[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئێوه‌ یادی ئه‌و هه‌موو نیعمه‌تانه‌ی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ [ هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ] ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دروستكارێكی تر هه‌یه‌ كه‌ ڕزقی ئێوه‌ بدات له‌ ئاسمانه‌كان به‌ باران بارین، وه‌ له‌ زه‌وی به‌ ڕووه‌ك و دانه‌وێڵه‌؟ بێ گومان هیچ خوایه‌كی تر نیه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٣) ] ئیتر ئێوه‌ له‌ دواى ئه‌م روونكردنه‌وه‌یه‌ چۆن له‌م حه‌قه‌ لائه‌ده‌ن.

[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یش به‌ درۆت بزانن و باوه‌ڕت پێ نه‌كه‌ن ئه‌وه‌ به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت چونكه‌ [ فَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ ] به‌ دڵنیایى له‌ پێش تۆیشدا زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانی تر له‌لایه‌ن ئوممه‌ته‌كانیانه‌وه‌ به‌ درۆ زانراون [ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ (٤) ] وه‌ سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاره‌كان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ پاداشت یان سزا ئه‌داته‌وه‌.

{بە ژیانی دونیا هەڵمەخەڵەتێن} [ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌به‌ دڵنیایى به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌ به‌زیندوو بوونه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌ حه‌قه‌ [ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ] با جوانی و ڕازاوه‌یی ژیانی دونیا فریوتان نه‌دات و له‌ خشته‌تان نه‌بات [ وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ (٥) ] وه‌ با شه‌یتانیش به‌هۆی خوای گه‌وره‌وه‌ له‌ خشته‌تان نه‌بات وبڵێت: خوایه‌كه‌تان زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌و بێخه‌م تاوان بكه‌ن.

[ إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ] به‌ دڵنیایى شه‌یتان دوژمنی ڕاسته‌قینه‌ی ئێوه‌یه‌ ئێوه‌ش به‌ دوژمنی خۆتانی بزانن به‌وه‌ی كه‌ به‌ قسه‌ی مه‌كه‌ن و گوێڕایه‌ڵی مه‌كه‌ن [ إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ (٦) ] ئه‌و بانگه‌وازو بانگه‌شه‌ی حیزب و پێڕه‌كه‌ی خۆی ده‌كات كه‌ گوێڕایه‌ڵی بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وانیش له‌گه‌ڵیدا بچنه‌ ناو ئاگرى سووتێنه‌ری دۆزه‌خه‌وه‌.

[ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ (٧) ] ئه‌وانه‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ بۆ تاوانه‌كانیان وه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر گه‌وره‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئیمان و كرده‌وه‌ی چاكیان.

[ أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا ] ئایا كه‌سێك كه‌ شه‌یتان كرده‌وه‌ خراپه‌كانی بۆ ڕازاندبێته‌وه‌و گومڕای كردبێت ئه‌و به‌ جوانی ببینێ و وابزانێت چاكه‌ى كردووه‌ وه‌ك كه‌سێك وایه‌ كه‌ له‌سه‌ر هیدایه‌ت و ڕێگای ڕاست بێت؟ بێگومان نه‌خێر [ فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ دڵنیایى هه‌ر كه‌سێك شایه‌نی گومڕایی بێت ئه‌وا خوای گه‌وره‌ گومڕای ئه‌كات به‌ ویست و دادپه‌روه‌رى خۆى [ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و هه‌وڵى بۆ بدات ئه‌وا خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌دات به‌ ویست و چاكه‌ى خۆی [ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ له‌ خه‌فه‌تی ئه‌وانخۆت مه‌كوژه‌ ئه‌وه‌نده‌ خه‌فه‌تیان لێ بخۆیت كه‌ ئه‌وان ئیمان ناهێنن و به‌رده‌وامن له‌سه‌ر گومڕایی [ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ (٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ كرده‌وه‌و وته‌ی ئه‌وان و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌.

[ وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ بایه‌كان ئه‌نێرێت وه‌ هه‌وره‌كان ئه‌جوولێنێت [ فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ ] وه‌ ئه‌ینێرین بۆ شارو شوێن و زه‌وییه‌كی مردوو [ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ] له‌ دوای ئه‌وه‌ ئه‌و زه‌وییه‌ مردووه‌ به‌هۆی ئه‌و باران بارینه‌وه‌ ئه‌یژێنینه‌وه‌ [ كَذَلِكَ النُّشُورُ (٩) ] زیندوو بوونه‌وه‌ش به‌م شێوازه‌یه‌، چۆن خوای گه‌وره‌ ئه‌م زه‌ویه‌ مردووه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌یش له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا مردووه‌كانیش زیندوو ئه‌كاته‌وه‌.

{بە گوێڕایەڵی كردن مرۆڤ بە عیززەت دەبێت} [ مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا ] هه‌ر كه‌سێك عیززه‌تی ئه‌وێ یان پرسیاری عیززه‌ت ئه‌كات ئه‌وا عیززه‌ت هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌، یان كه‌سێك ئه‌یه‌وێ به‌ عیززه‌ت بێ له‌ دونیاو قیامه‌ت با داوا له‌ خوای گه‌وره‌ بكات و خۆی به‌ عیززه‌ت بكات به‌ گوێڕایه‌ڵی كردنى خواى گه‌وره‌، چونكه‌ به‌ تاوان و سه‌رپێچى مرۆڤ زه‌لیل و ریسوا ده‌بێت [ إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ ] وته‌ی باش بۆ لای خوای گه‌وره‌ به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ له‌ زیكری خوای گه‌وره‌و قورئان خوێندن و پاڕانه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (زیكرى خواى گه‌وره‌ له‌ ده‌وروبه‌رى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ گیزه‌گیزى هه‌یه‌ وه‌كو گیزه‌گیزى مێشه‌نگ باسى خاوه‌نه‌كه‌یان ده‌كه‌ن، ئایا ئێوه‌ پێتان خۆش نیه‌ به‌رده‌وام لاى خواى گه‌وره‌ باس بكرێن) [ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ] به‌هه‌مان شێوه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌ی چاكیش به‌رز ئه‌كاته‌وه‌و وه‌ریده‌گرێت، یاخود كرده‌وه‌ى چاك قسه‌و وته‌ى باش له‌گه‌ڵ خۆیدا به‌رز ده‌كاته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌گه‌ر وته‌و قسه‌ كرده‌وه‌ى چاكى له‌گه‌ڵ نه‌بێت خواى گه‌وره‌ وه‌ریناگرێت (كرده‌وه‌ى چاك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر به‌رزى و بڵندى خواى گه‌وره‌) [ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌ فێڵ كرده‌وه‌ی خراپ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن و وانیشانى خه‌ڵكى ده‌ده‌ن كه‌ ئه‌مان چاكه‌كارن به‌ڵام وانین و بۆ ریایانه‌ [ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ] ئه‌مانه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ [ وَمَكْرُ أُولَئِكَ هُوَ يَبُورُ (١٠) ] وه‌ فڕو فێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی ئه‌وان به‌تاڵ و پووچه‌ڵ ئه‌بێته‌وه‌و خواى گه‌وره‌ ده‌ریده‌خات و ئاشكراى ده‌كات.

{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاده‌می باوكتانی دروست كردووه‌ له‌ خۆڵ و قوڕ [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌ى دروست كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك [ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا ] پاشان ئێوه‌ی كردووه‌ به‌ نێرو مێ [ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ ] وه‌ هیچ ئافره‌تێك یان هیچ مێیه‌ك نیه‌ كه‌ حه‌ملی هه‌بێ یاخود حه‌مله‌كه‌ی دابنێ ئیلا به‌ زانیاری خوایه‌و خوای گه‌وره‌ زانیاری به‌ هه‌مووی هه‌یه‌ [ وَمَا يُعَمَّرُ مِنْ مُعَمَّرٍ وَلَا يُنْقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِي كِتَابٍ ] وه‌ كه‌سێك كه‌ ته‌مه‌نی درێژ بێت یان ته‌مه‌نی كورت بێت ئیلا هه‌مووی له‌ (لوح المحفوظ) دا نووسراوه‌ته‌وه‌و زیادو كه‌م ناكات [ إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ (١١) ] به‌دڵنیایى ئه‌مه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ ئاسانه‌و قورس و گران نیه‌.

[ وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ ] وه‌ ئه‌م دوو ده‌ریایه‌ یه‌كسان نین [ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ ] ئه‌مه‌یان ئاوێكی سازگاری هه‌یه‌ كه‌ ئه‌و رووبارانه‌ن كه‌ ئاوه‌كه‌یان ده‌ڕوات [ سَائِغٌ شَرَابُهُ ] كه‌ به‌ ئاسانی ئاوه‌كه‌ى ده‌خورێته‌وه‌ [ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ] وه‌ئه‌مه‌شیان له‌ سوێریدا تاڵه‌ كه‌ ده‌ریا وه‌ستاوه‌كانه‌ [ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا ] وه‌ له‌ هه‌ردوو ده‌ریاكه‌دا گۆشتێكی ته‌ڕو تازه‌ ئه‌خۆن له‌و ماسیانه‌ی كه‌ له‌ناویاندان [ وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا ] وه‌ خشڵیش له‌ناو ئه‌و ده‌ریایه‌ ده‌رئه‌كه‌ن وه‌ له‌ ده‌ست وملی ئه‌كه‌ن وه‌كو بازن و ملوانكه‌ [ وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ ] وه‌ ئه‌بینی كه‌ كه‌شتیه‌كان ئه‌و ئاوه‌ ده‌بڕن به‌ هۆى باوه‌ [ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ ] تا به‌دوای فه‌زڵی خوای گه‌وره‌دا بگه‌ڕێن بۆ بازرگانی و به‌ناو ده‌ریادا ئه‌ڕۆن له‌ شارێكه‌وه‌ بۆ شارێكى تر [ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ (١٢) ] وه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نازو نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی كه‌ پێى به‌خشیوون .

[ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ ] خوای گه‌وره‌ شه‌و ئه‌خاته‌ ناو ڕۆژه‌وه‌ [ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ] وه‌ ڕۆژیش ئه‌خاته‌ ناو شه‌وه‌وه‌و تێكه‌ڵیان ئه‌كات یه‌ك به‌ دوای یه‌كدا دێن به‌ خێرایی {خۆرو مانگ جێگیر نین‌و دەجولێنەوە} [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگی بۆ ژێربار كردوون بۆ خزمه‌تی ئێوه‌ [ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌ڕوات بۆ كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، یان كاتی خۆیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خۆر به‌ ڕۆژو مانگیش به‌ شه‌و ئه‌ڕوات (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ ده‌جولێنه‌وه‌و جێگیر نین) [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ ] ئا ئه‌م(الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ كه‌ ئه‌و كرده‌وانه‌ ئه‌كات و هه‌موو موڵكى هه‌یه‌ [ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ] به‌ڵام ئه‌و خوایانه‌ی تر كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ (الله) لێیان ئه‌پاڕێنه‌وه‌و ده‌یانپه‌رستن [ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ (١٣) ] ئه‌وانه‌ موڵكی (قيطمير)ێكیان نیه‌ (قيطمير): ئه‌و په‌رده‌ ته‌نكه‌یه‌ كه‌ له‌ ناوكی خورمادا هه‌یه‌، ئه‌وه‌نده‌ موڵكیان نیه‌.

{مردوو قسەی زیندوو نابیستێت} [ إِنْ تَدْعُوهُمْ لَا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ لێیشیان بپاڕێنه‌وه‌ ئه‌وان گوێیان له‌ پاڕانه‌وه‌و دوعای ئێوه‌ نابێت، (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ مردوو قسه‌ى زیندوو نابیستێت) [ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر واش دابنێین و گریمان وا گوێشیان له‌ پاڕانه‌وه‌ی ئێوه‌یه‌ ئه‌وا ناتوانن وه‌لآمتان بده‌نه‌وه‌و داواكاریه‌كانتان بۆ جێبه‌جێ بكه‌ن، چونكه‌ بێده‌سه‌ڵاتن و تواناى هیچ شتێكیان نیه‌ ئیتر بۆ لێیان ده‌پاڕێنه‌وه‌ [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا به‌ڕائه‌ت ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌وانتان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ [ وَلَا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ (١٤) ] وه‌ هیچ كه‌سێك وه‌كو خوای گه‌وره‌ ئه‌م هه‌واڵانه‌ت پێ ڕاناگه‌یه‌نێ كه‌ زۆر زانایه‌و زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌.

[ يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ ] ئه‌ی خه‌ڵكینه‌ ئێوه‌ هه‌مووتان فه‌قیرو هه‌ژارن وه‌ پێویستتان به‌ خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (١٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو سوپاسكراوه‌و شایه‌نی سوپاسكردنه‌.

[ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ (١٦) ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت ئێوه‌ له‌ناو ئه‌بات وه‌ دروستكراوانێكی تازه‌ى تر دێنێ كه‌ عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن.

[ وَمَا ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ (١٧) ] وه‌ ئه‌مه‌ش بۆ خوای گه‌وره‌ قورس نیه‌و زۆر ئاسانه‌.

[ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ [ وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێكیش بارى سه‌رشانى له‌ تاوان زۆرو قورس بێت و داوا له‌ كه‌سێكیش بكات كه‌ شتێك له‌ تاوانه‌كانی بۆ هه‌ڵگرێ و بارى سه‌رشانى سوك بكات ئه‌وا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ ته‌نانه‌ت خۆشه‌ویستترین و نزیكترین كه‌سیشت بێت له‌ دایك و باوك و خوشك و براو خێزان و منداڵ، چونكه‌ هه‌موو كه‌س سه‌رقاڵى خۆیه‌تى (له‌ رۆژى قیامه‌ت باوك به‌ منداڵه‌كانى ده‌ڵێت: چۆن باوكێك بووم بۆتان؟ ئه‌وانیش ده‌ڵێن: باشترین باوك، پێیان ده‌ڵێت ئێستا من پێویستم به‌ یه‌ك حه‌سه‌نه‌و چاكه‌یه‌ك هه‌یه‌ بمده‌نێ رزگارم ده‌بێت، پێى ده‌ڵێن: ئه‌ى باوكه‌ داواى كه‌مترین و ئاسانترین شتت كردووه‌ به‌ڵام وه‌كو تۆ خۆمان پێویستمانه‌ و ئێمه‌یش ده‌ترسین و ناتوانین بتده‌ینێ، پاشان روو له‌ خێزانه‌كه‌ى ده‌كات ئه‌ویش به‌هه‌مان شێواز وه‌ڵامى ده‌داته‌وه‌و كه‌س یه‌ك چاكه‌ به‌كه‌س نادات)[ إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ته‌نها ئاگاداری ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌كه‌یته‌وه‌كه‌ به‌ نهێنی له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن به‌ زانیاریه‌وه‌ كه‌ باوه‌ڕدارانن ئه‌وان له‌ خوا ئه‌ترسێن [ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ] وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ئه‌ده‌ن به‌ روكن و مه‌رج و واجب و سوننه‌ت و خشوعه‌وه‌ [ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خۆی پاك بكاته‌وه‌ له‌ تاوان و سه‌رپێچی ئه‌وا سووده‌كه‌ی ته‌نها بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ (١٨) ] وه‌ سه‌ره‌نجامیشتان هه‌مووی بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و پاداشت یان سزاتان ده‌داته‌وه‌.

[ وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ (١٩) ] وه‌نابیناو بینا یه‌كسان نین،نابینا واته‌: كافرو بینا واته‌: موسڵمان.

[ وَلَا الظُّلُمَاتُ وَلَا النُّورُ (٢٠) ] وه‌ تاریكیه‌كان و ڕووناكی یه‌كسان نین، تاریكیه‌كان ڕێگاو ڕێچكه‌ به‌تاڵ و پووچه‌ڵه‌كانه‌، وه‌ ڕووناكیش ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌.

[ وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ (٢١) ] وه‌ سێبه‌رو به‌ر خۆرو گه‌رمیش یه‌كسان نین، كه‌ سێبه‌ره‌كه‌ مه‌به‌ست پێی پاداشت وبه‌هه‌شته‌ كه‌ فێنكه‌، گه‌رمییه‌كه‌ش سزای ئاگری دۆزه‌خه.

[ وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ ] وه‌ زیندوو مردوو یه‌كسان نین، كه‌ باوه‌ڕداران به‌ زیندوو ته‌شبیهـ كراون، وه‌ كافرانیش به‌ مردوو، یان وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی زانایان و نه‌زانانه‌، (واته‌ موسڵمان حه‌ق ده‌بیستێت و ده‌بینێت و له‌سه‌ر روناكى و رێگاى راسته‌ تا ده‌یگه‌یه‌نێت به‌ سێبه‌رى داره‌كانى به‌هه‌شت، به‌ڵام كافر كوێرو كه‌ڕه‌و حه‌ق نابینێت و نابیستێت و له‌سه‌ر تاریكى و رێچكه‌ى خواره‌ تا ده‌یگه‌یه‌نێت به‌ گڕو بڵێسه‌و گه‌رمى ئاگرى دۆزه‌خ). {مردوو قسەی زیندوو نابیستێت} [ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێ هه‌ر كه‌سێك ببیستێ وای لێ ئه‌كات كه‌ حه‌ق ببیستێت [ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ (٢٢) ] به‌ڵام ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ناتوانی ئه‌وانه‌ی ناو گۆڕه‌كه‌ وای لێ بكه‌ی كه‌ گوێبیستی تۆ بن، (ته‌شبیهی كافران كراوه‌ به‌ مردوو، وه‌ مانای ئه‌وه‌یشی تیایه‌ كه‌ مردووی ناو گۆڕ قسه‌ی زیندوو نابیستن).

[ إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ (٢٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ هیچ شتێك نیت ته‌نها ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌رێك نه‌بێ كه‌ خه‌ڵكی ئاگادار ده‌كه‌یته‌وه‌.

{هەموو ئوممەتێك پێغەمبەریان بۆ نێردراوە} [ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ تۆمان ناردووه‌ به‌ حه‌ق بۆ ئه‌وه‌ی موژده‌ده‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانت پێ دێنن، وه‌ ترسێنه‌ر بیت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانت پێ ناهێنن [ وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ (٢٤) ] وه‌ هیچ ئوممه‌تێكیش نه‌بووه‌ ئیلا ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌و پێغه‌مبه‌ریان بۆ رۆیشتووه‌.

[ وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر كافرانی قوڕه‌یش تۆ به‌ درۆ بزانن ئه‌وا به‌لاته‌وه‌ ئاسایی بێت چونكه‌ ئوممه‌تانی پێش تۆیش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ [ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالزُّبُرِ وَبِالْكِتَابِ الْمُنِيرِ (٢٥) ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ى سه‌رسوڕهێنه‌رو كتێبی ئاشكراوه‌ بۆیان هاتوون.

[ ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِينَ كَفَرُوا ] پاشان ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوون بردیانمه‌وه‌و سزام دان [ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ (٢٦) ] بزانه‌ چۆن ئینكاریم لێ كردن و چۆن سزاى سه‌ختم دان.

[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ بارانی بۆ دابه‌زاندوون [ فَأَخْرَجْنَا بِهِ ثَمَرَاتٍ مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهَا ] به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ جۆره‌ها به‌رووبووم له‌ زه‌وى ده‌رئه‌كه‌ین كه‌ ڕه‌نگ و تام و بۆن و قه‌باره‌یان لێك جیاوازه‌،كه‌ به‌یه‌ك بارانیش ئاو دراون ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵات وگه‌وره‌یى خواى گه‌وره‌ [ وَمِنَ الْجِبَالِ جُدَدٌ بِيضٌ وَحُمْرٌ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهَا ] وه‌ له‌ شاخه‌كانیشدا ڕێگایان تیادایه‌ هه‌یه‌ ڕێگای سپی و سوور وه‌ ڕه‌نگه‌كانیان جیاوازه‌ [ وَغَرَابِيبُ سُودٌ (٢٧) ] وه‌ هه‌یشه‌ ڕه‌نگی ڕه‌شێكی زۆر تۆخ و سه‌خته‌.

[ وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ ] وه‌ له‌ناو خه‌ڵكی و گیانله‌به‌رو ئاژه‌ڵاندا ڕه‌نگیان لێك جیاوازه‌و هه‌ر یه‌كێك و ڕه‌نگێكی هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌یش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر دروستكاره‌كه‌یان كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌،(ئه‌نعام) بریتییه‌ له‌: مه‌ڕو بزن و مانگاو وشتر[ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ ] ته‌نها به‌نده‌ زاناكان ئه‌وان به‌ زانیاریه‌وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (زانا ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دانه‌نێت و حه‌ڵاڵى به‌ حه‌ڵاڵ بزانێت و حه‌رامى به‌ حه‌رام بزانێت و ئامۆژگارییه‌كانى خواى گه‌وره‌ بپارێزێت و جێبه‌جێى بكات و دڵنیا بێت كه‌ ده‌گاته‌ خواى گه‌وره‌و لێپرسینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا ده‌كات)، (سه‌عیدى كوڕى جوبه‌یر) ده‌فه‌رمێت: (ترسان له‌ خوا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ تاوان بتگه‌ڕێنێته‌وه‌) [ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ (٢٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً ] به‌ دڵنیایى ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كتابه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌خوێننه‌وه‌، وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌كه‌ن، وه‌ زه‌كاتی ماڵیان ئه‌ده‌ن، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ پێمان به‌خشیون به‌ نهێنی و ئاشكرا لێی ئه‌به‌خشن [ يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ (٢٩) ] ئه‌وانه‌ به‌ ئومێدی بازرگانیه‌كن كه‌ زه‌ره‌ر ناكات و تیاناچێت و له‌ناوناچێت كه‌ پاداشتى خواى گه‌وره‌یه‌و مسۆگه‌ره‌

[ لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ ] تا خوای گه‌وره‌ش ئه‌جرو پاداشتیان بداته‌وه‌ له‌سه‌ر ئیمان و كرده‌وه‌ى چاكیان [ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی زیاتریان پێ ببه‌خشێت [ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ (٣٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ تاوانه‌كانتان، شوكرانه‌بژێره‌ بۆ كرده‌وه‌ى كه‌متان.

[ وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ هُوَ الْحَقُّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ی كه‌ به‌ وه‌حی بۆمان ناردوویت ئه‌وه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆت هاتووه‌ [ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ ] كتێبه‌ ئاسمانیه‌كانی پێش خۆی به‌ڕاست دائه‌نێ كه‌ بۆ كاتی خۆیان گونجاو و ڕاست بوونه‌ [ إِنَّ اللَّهَ بِعِبَادِهِ لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ (٣١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاری وردی ده‌رباره‌ى به‌نده‌كانی هه‌یه‌ وه‌ زۆر بینایه‌.

{موسڵمان سێ‌ جۆرە:} [ ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ] پاشان هه‌ندێك له‌ به‌نده‌كانی خۆمان هه‌ڵبژاردووه‌و ئه‌یانكه‌ین به‌ میراتگری ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ زانایانى ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ری خوان- صلی الله علیه وسلم - [ فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ ] له‌ناو ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - هه‌یه‌ زوڵم له‌ خۆی ئه‌كات ئه‌وانه‌ن كه‌ یه‌كخواپه‌رستن به‌ڵام تاوانی گه‌وره‌ ئه‌نجام ئه‌ده‌ن، ئه‌مانه‌ ده‌كه‌ونه‌ ژێر ویستى خواى گه‌وره‌ ویستى لێبێت به‌ فه‌زڵى خۆى لێیان خۆش ده‌بێت به‌ هۆى ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستییه‌كه‌یانه‌وه‌، وه‌ ویستى لێبێت به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى به‌ ئه‌ندازه‌ى تاوانه‌كه‌یان سزایان ده‌دات و پاشان ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ ئه‌مانه‌ به‌ر شه‌فاعه‌ت ده‌كه‌ون [ وَمِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ ] وه‌ هه‌شیانه‌ مام ناوه‌نده‌ ته‌نها واجبات جێبه‌جێ ئه‌كات و خۆی له‌ حه‌رام ئه‌پارێزێ، به‌ڵام واز له‌ هه‌ندێ له‌ سوننه‌ته‌كان دێنێت و هه‌ندێ شتى مه‌كروهیش ئه‌نجام ده‌دات، ئه‌مانه‌ لێپرسینه‌وه‌یه‌كى ئاسانیان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت، واته‌: تاوانه‌كانیان نیشان ده‌درێت پاشان خواى گه‌وره‌ لێیان خۆش ده‌بێت وبه‌ ره‌حمه‌تى خۆى ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَمِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ بۆ هه‌موو خێرو چاكه‌یه‌ك پێشبڕكێ ئه‌كات و واجب و سوننه‌ته‌كانیش جێبه‌جێ ده‌كات، وه‌ خۆی له‌ حه‌رام و مه‌كروهیش ئه‌پارێزێ، ئه‌مانه‌ به‌بێ لێپرسینه‌وه‌ ده‌خرێنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ بِإِذْنِ اللَّهِ ] به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ (٣٢) ] ئا ئه‌مه‌ فه‌زڵی یه‌كجار گه‌وره‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌سێك كه‌ له‌ پێشه‌نگ دابێ له‌ كرده‌وه‌ی چاكدا.

[ جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا ] خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌مانه‌ی كه‌ پێشه‌نگن به‌هه‌شتێكی داناوه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ى هه‌میشه‌یی یه‌ كه‌ ئه‌چنه‌ ناوی [ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا ] وه‌ بازنی زێڕو ئاڵتوون وجۆره‌ها مروارى و خشڵی تر ئه‌كرێته‌ ده‌ستیان [ وَلِبَاسُهُمْ فِيهَا حَرِيرٌ (٣٣) ] وه‌ پۆشاكیشیان له‌ به‌هه‌شتدا ئاوریشمه‌، (هه‌ر پیاوێك له‌ دونیا له‌ ترسى خواى گه‌وره‌ ئاڵتون و ئاوریشم نه‌كات ئه‌وا خواى گه‌وره‌ له‌به‌هه‌شتدا پێى ده‌به‌خشێت، وه‌ ئه‌وه‌ى بیكات بچێته‌ به‌هه‌شتیشه‌وه‌ لێى قه‌ده‌غه‌ ده‌كرێت، چونكه‌ له‌ دونیادا بۆ كافرانه‌و له‌ قیامه‌یش تایبه‌ته‌ به‌ باوه‌ڕداران).

[ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ ] وه‌ به‌هه‌شتیان ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ غه‌م و خه‌فه‌تی دونیاو قیامه‌تى له‌سه‌ر لابردین [ إِنَّ رَبَّنَا لَغَفُورٌ شَكُورٌ (٣٤) ] به‌ دڵنیایى په‌روه‌ردگارمان زۆر لێخۆشبووه‌ به‌ تاوانه‌كانمان، وه‌ زۆر شوكرانه‌بژێره‌ به‌ كرده‌وه‌ى كه‌ممان.

[ الَّذِي أَحَلَّنَا دَارَ الْمُقَامَةِ مِنْ فَضْلِهِ ] كه‌ ئێمه‌ی خسته‌ ناو ئه‌م شوێنه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆی كه‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان به‌رامبه‌ر ئه‌م به‌هه‌شته‌ نه‌بوو [ لَا يَمَسُّنَا فِيهَا نَصَبٌ وَلَا يَمَسُّنَا فِيهَا لُغُوبٌ (٣٥) ] كه‌له‌ به‌هه‌شتدا لاشه‌و ڕوحیشمان تووشی هیلاكی و ماندوویه‌تی و ناڕه‌حه‌تی نابێت، (له‌ دونیا خۆیان ماندوو كردبوو له‌ عیباده‌تدا خواى گه‌وره‌ به‌وه‌ پاداشتیان ده‌داته‌وه‌ كه‌ جارێكى تر توشى ماندوێتى نابن).

{سەرەنجام‌و سزای كافران} [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نَارُ جَهَنَّمَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كافر بوونه‌ ئاگری دۆزه‌خیان بۆ هه‌یه‌ [ لَا يُقْضَى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا ] نه‌ ئه‌وه‌تا له‌ناو دۆزه‌خدا بمرن و پشوو بده‌ن له‌ سزا [ وَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذَابِهَا ] وه‌ سزاشیان له‌سه‌ر سووك ناكرێ به‌ڵكو به‌ هه‌میشه‌یی له‌ناو سزادا ده‌بن [ كَذَلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ (٣٦) ] به‌م شێوازه‌ سزای هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ زۆر كافر بوونه‌.

[ وَهُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيهَا رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ ] ئه‌وان له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا هاوار ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ده‌رمان بكه‌ له‌م ئاگرى دۆزه‌خه‌و بمانگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیا تا كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین جگه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوومانه‌ له‌ هاوبه‌شبڕیاردان و تاوان [ أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُمْ مَا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌زانێت راست ناكه‌ن ئه‌گه‌ر بیانگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ دونیایش هه‌ر ده‌ست له‌ كوفرو خراپه‌و تاوان هه‌ڵناگرن، بۆیه‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وه‌نده‌ ته‌مه‌نمان درێژ نه‌كردن كه‌ مه‌به‌ستتان بوایه‌ ده‌تانتوانی یادی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌و سودمه‌ند بن له‌ حه‌ق، كه‌ وتراوه‌: ئه‌و ماوه‌یه‌ شه‌ست ساڵه‌، ئه‌وه‌ی شه‌ست ساڵ بژێت ئه‌و ئایه‌ته‌ ده‌یگرێته‌وه‌و عوزرو بیانوى نیه‌ بۆ قیامه‌تى[ وَجَاءَكُمُ النَّذِيرُ ] وه‌ ئاگاداركه‌ره‌وه‌و ترسێنه‌ریشتان بۆ هات كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا بووه‌- صلی الله علیه وسلم - ، یاخود وتراوه‌: مووی سپی و سه‌رو ڕیش سپێتی بووه‌ [ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (٣٧) ] ده‌ی بچێژن سزای ئاگری دۆزه‌خ، وه‌ ئه‌م سته‌مكارانه‌ كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ كه‌ پشتیوانیان بێت وه‌ ڕزگاریان بكات له‌ سزای خوای گه‌وره‌.

[ إِنَّ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زانای نهێنیه‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌و هیچ شتێكی لێ ناشاردرێته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٣٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ناو سینگ و دڵدا شاردراوه‌ته‌وه‌.

[ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ فِي الْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی كردووه‌ به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویداو ئه‌بن به‌ جێنشینی یه‌كتری [ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ ] جا هه‌ر كه‌سێك كوفر بكات ئه‌وه‌ زیانی كوفره‌كه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتًا ] وه‌ كافرانیش به‌هۆی كوفر كردنیانه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ هیچ شتێكیان زیاد ناكات ته‌نها تووڕه‌بوون و ڕق لێبوونی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ [ وَلَا يَزِيدُ الْكَافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَسَارًا (٣٩) ] وه‌ هیچ شتێكی تریشیان زیاد ناكات ته‌نها زه‌ره‌رمه‌ندی وبه‌ هیلاك چوونی خۆیان نه‌بێ.

[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ شُرَكَاءَكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن سه‌باره‌ت به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كردبووتانن به‌ شه‌ریك و ئه‌تانپه‌رستن له‌ غه‌یری خوای گه‌وره‌ [ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ ] نیشانم بده‌ن بزانم له‌سه‌ر زه‌ویدا ئه‌وان چیان دروست كردووه‌و كوا دروستكراوه‌كانیان [ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ ] یاخود ئایا له‌ ئاسمانه‌كاندا ئه‌مان شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ن له‌ موڵكدا شه‌ریكایه‌تی خوای گه‌وره‌یان هه‌یه‌ له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌و ئاسمانه‌كان [ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا فَهُمْ عَلَى بَيِّنَتٍ مِنْهُ ] یاخود ئایا ئێمه‌ كتابێكمان دابه‌زاندووه‌ كه‌ به‌ڵگه‌ بێ بۆ ئه‌وان كه‌ ئه‌وان شه‌ریكی خوای گه‌وره‌ بن یان خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ بَلْ إِنْ يَعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا إِلَّا غُرُورًا (٤٠) ] نه‌خێر ته‌نها هه‌ندێك له‌ سته‌مكاران كه‌ سه‌ركرده‌كانن وه‌عدو به‌ڵێنى درۆینه‌ به‌ هه‌ندێكیان ئه‌ده‌ن كه‌ ژێرده‌سته‌كانن تا له‌ خشته‌یان به‌رن و فێڵیان لێ بكه‌ن.

[ إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا ] به‌ دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆى ئاسمانه‌كان و زه‌وی گرتووه‌ كه‌ تێك ناچن وله‌ شوێنى خۆیان ناجولێن و لاناچن [ وَلَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ ئیزنی خوای گه‌وره‌ بجوولێن یان له‌ناوچن هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ یان له‌ پاش خوای گه‌وره‌ بیانگرێته‌وه‌و نه‌هێڵێ تێك بچن [ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا (٤١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر حه‌لیمه‌ واته‌: په‌له‌ ناكات له‌ سزادانی به‌نده‌كانی وه‌ زۆر لێخۆشبووه‌.

[ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ ] وه‌ كافرانى قوڕه‌یش پێش هاتنى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ده‌یانبیست ئوممه‌تانى تر پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانی بوو به‌وپه‌ڕی سوێند خواردنیان به‌ خوای گه‌وره‌ سوێندیان ده‌خواردو ده‌یانووت: [ لَئِنْ جَاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدَى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ ] ئه‌گه‌ر ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رمان بۆ بێت ئه‌بێت له‌ هه‌موو ئوممه‌تانی پێشتر زیاتر هیدایه‌ت وه‌ربگرین و موسڵمان بین [ فَلَمَّا جَاءَهُمْ نَذِيرٌ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌ریان بۆ هات - صلی الله علیه وسلم - [ مَا زَادَهُمْ إِلَّا نُفُورًا (٤٢) ] هیچ شتێكیان زیادی نه‌كرد ته‌نها ڕاكردن و دووركه‌وتنه‌وه‌ نه‌بێ له‌ وه‌لآمدانه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -.

{فێڵ و پیلان تەنها توش خاوەنەكەی دەبێت!} [ اسْتِكْبَارًا فِي الْأَرْضِ ] به‌هۆی خۆبه‌گه‌وره‌زانیان له‌سه‌ر زه‌ویدا [ وَمَكْرَ السَّيِّئِ ] وه‌ به‌هۆی فێڵ و خه‌ڵه‌تاندن و كرده‌وه‌ی خراپیان كه‌ رێگرى خه‌ڵكیان ده‌كرد له‌ موسڵمان بوون [ وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ ] به‌ڵام فڕوفێڵ و نه‌خشه‌و پیلانی خراپ تووشی هیچ كه‌سێك نابێت ته‌نها خاوه‌نه‌كه‌ی خۆی نه‌بێ، (ئه‌وه‌ى چاڵ بۆ خه‌ڵكى هه‌ڵبكه‌نێت خۆى ده‌كه‌وێته‌ ناوى) [ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن ته‌نها سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ له‌ناو ئوممه‌تانی پێشتر كه‌ ئه‌وانی چۆن له‌ناوبرد ئێوه‌ش له‌ناو ئه‌بات [ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا ] وه‌ نابینی سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردابێ [ وَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا (٤٣) ] به‌هه‌مان شێوه‌ گۆڕان به‌سه‌ر سوننه‌تی خوای گه‌وره‌ نایات چۆن ئوممه‌تانی پێشتری له‌ناو بردووه‌ ئێوه‌ش له‌ناو ئه‌بات.

[ أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشا بكه‌ن بزانن سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێش ئێوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌درۆ زانیوه‌ چۆن بووه‌ [ وَكَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ] كه‌ ئه‌وان زۆر له‌ ئێوه‌ به‌هێزتر بوونه‌ [ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ ] وه‌هیچ شتێك نیه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ده‌رچێ له‌ ئاسمانه‌كان و له‌ زه‌ویداو خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ [ إِنَّهُ كَانَ عَلِيمًا قَدِيرًا (٤٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو به‌توانایه‌.

[ وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر كه‌سێك تاوانی بكردایه‌و خوای گه‌وره‌ بیبردایه‌ته‌وه‌و سزای بدایه‌ ئه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هیچ ئاژه‌ڵ و كه‌س و مرۆڤێك نه‌ئه‌ماو هه‌مووى له‌ناو ده‌بردن، یان بارانى بۆ ناباراندن و ئاژه‌ڵانیش به‌ هۆى تاوانى مرۆڤه‌وه‌ له‌ناوده‌چوون [ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ دوایان ئه‌خات بۆ كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ ] وه‌ كه‌ كاتی دیاریكراوی خۆیان هات یان مردنیان هات ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانباته‌وه‌و سزایان ئه‌دات [ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا (٤٥) ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڕاستی زۆر بینایه‌ به‌ به‌نده‌كانی خۆی كه‌ كێ شایانی سزایه‌ وه‌ كێ شایه‌نی پاداشته‌، والله أعلم.

سووره‌تی (یاسین) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌تى (٤٥) نه‌بێت مه‌ده‌نى یه‌ و (٨٣) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ئه‌و فه‌رموودانه‌ی له‌ فه‌زڵی سووره‌تی (یاسین)دا هاتوون هه‌ر هه‌موویان لاوازو زه‌عیفن و هیچ فه‌رمووده‌یه‌كیان صه‌حیح نین، هه‌ندێكیان له‌ناو خه‌ڵكیدا بڵاون، وه‌ زۆرێك له‌ زانایانی ته‌فسیر هێناویانه‌ به‌ڵام زه‌عیفن [ يس (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كاندا هاتوون.

[ وَالْقُرْآنِ الْحَكِيمِ (٢) ] خواى گه‌وره‌ سوێند ده‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ حیكمه‌ت، وه‌ هه‌موو ئایه‌ته‌كانی موحكه‌مه‌.

[ إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (٣) ] به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ یه‌كێكی له‌ نێردراوان و پێغه‌مبه‌رانی خواى گه‌وره‌.

[ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤) ] وه‌ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی.

[ تَنْزِيلَ الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ (٥) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و به‌ره‌حم و به‌به‌زه‌ییه‌.

[ لِتُنْذِرَ قَوْمًا مَا أُنْذِرَ آبَاؤُهُمْ ] تا تۆ ئاگاداری قه‌ومێك بكه‌یته‌وه‌ كه‌ عه‌ره‌بن كه‌ باوك باپیرانیان ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ریان له‌ خۆیان بۆ نه‌هاتووه‌، (به‌ڵام بانگخوازیان تێدا بووه‌ كه‌ بانگه‌وازیان كردوون بۆ یه‌كخواپه‌رستى، وه‌كو وه‌ره‌قه‌ى كوڕى نه‌وفه‌ل و عه‌مرى كوڕى نوفه‌یل و كه‌سانى تر) [ فَهُمْ غَافِلُونَ (٦) ] وه‌ ئه‌وان بێئاگان له‌ شه‌ریعه‌ت و ئه‌حكامه‌كان.

[ لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلَى أَكْثَرِهِمْ ] وه‌ وته‌و سزا له‌سه‌ر زۆربه‌ی كافرانی قوڕه‌یش جێبه‌جێ بوو ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ر كوفر مردن [ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (٧) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ ئه‌یزانی ئه‌وان ئیمان ناهێنن و له‌سه‌ر كوفر ئه‌مرن.

[ إِنَّا جَعَلْنَا فِي أَعْنَاقِهِمْ أَغْلَالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقَانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ (٨) ] ئێمه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا كۆت و زنجیرمان خستۆته‌ گه‌ردنیان و تا چه‌ناگه‌یان كۆت و زنجیر كراوه‌ وه‌ سه‌ریان به‌رز بۆته‌وه‌.

[ وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا ] وه‌ له‌ پێش و پاشیاندا به‌ربه‌ستمان داناوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمان نه‌هێنن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شایه‌نی ئیمان هێنان نین و لووتبه‌رزو خۆبه‌گه‌وره‌زان و عینادن [ فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ (٩) ] وه‌ په‌رده‌شمان داوه‌ به‌ چاویاندا تا حه‌ق نه‌بینن وه‌ ئه‌وان ئه‌و حه‌قه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ نایبینن و سودى لێ نابینن، (ئه‌بو جه‌هل) هه‌ڕه‌شه‌ى كردو وتى: ئه‌گه‌ر محمد - صلی الله علیه وسلم - ببینم ده‌بێت واى لێبكه‌م و واى لێبكه‌م كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى چووه‌ ناو كه‌عبه‌یش نه‌یبینى، وه‌ كافران له‌ پێش ده‌رگارى ماڵى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ بۆسه‌دا بوون بۆى پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ ماڵ ده‌رچوو مشتێك خۆڵى هه‌ڵگرت و كردى به‌سه‌ریانداو سه‌ره‌تاى ئه‌م سوره‌ته‌ى خوێنده‌وه‌ تا گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌و به‌ناویاندا تێپه‌ڕى و نه‌یانبینى، (ابن عباس) به‌ (فَأَعْشَيْنَاهُمْ) ده‌یخوێنده‌وه‌، واته‌: توشى شه‌وكوێرى و چاوئێشه‌یان ده‌كه‌ین.

[ وَسَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (١٠) ] وه‌ یه‌كسانه‌ بۆ ئه‌وان ئایا ئاگاداریان بكه‌یته‌وه‌ یان نا ئه‌وان ئیمان ناهێنن، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ مۆرى داوه‌ به‌سه‌ر دڵیاندا.

[ إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ ] ته‌نها ئاگاداركردنه‌وه‌ی تۆ كه‌سانێك سوودی لێ ئه‌بینن كه‌ شوێنی ئه‌و زیكره‌ كه‌وتوون كه‌ قورئانی پیرۆزه‌، وه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن له‌ نهێنیدا [ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ (١١) ] وه‌ موژده‌ بده‌ به‌و كه‌سانه‌ به‌ لێخۆشبوونی خوای گه‌وره‌و ئه‌جرو پاداشتێكی زۆر باش و جوان و چاك.

[ إِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتَى ] ئێمه‌ له‌ پاش مردن له‌ رۆژى قیامه‌ت مردووه‌كان زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌، (وه‌ ئاماژه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى كه‌ دڵى مردووى كافران ئه‌وه‌ى شایانى هیدایه‌ت بێت خواى گه‌وره‌ هیدایه‌تیان ده‌دات و به‌ قورئان زیندووى ده‌كاته‌وه‌) {فەزڵی نوێژی جەماعەت} [ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ] (ئه‌بو سه‌عید) ده‌فه‌رمێت: (به‌نی سه‌لیمه‌) لای پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - گله‌یی دوورى ماڵه‌كانیان كرد له‌ مزگه‌وته‌وه‌و ویستیان ماڵه‌كانیان نزیك بكه‌نه‌وه‌ له‌ مزگه‌وته‌كه‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو ئه‌وانیش له‌ شوێنى خۆیان مانه‌وه‌: واته‌: وه‌ كاتێك كه‌ بۆ مزگه‌وت ئه‌ڕۆن هه‌موو هه‌نگاوه‌كانیان بۆ ئه‌نووسین و پاداشتیان ده‌ده‌ینه‌وه‌، وه‌ هه‌رچی كرده‌وه‌یه‌كیش كه‌ كردبێتیان چاك یان خراپ هه‌مووی ئه‌نووسین، وه‌ شوێنه‌واریشیان ده‌نوسین كه‌ له‌ دوای خۆیان كرده‌وه‌یه‌كی چاكیان به‌جێ هێشتبێت و خه‌ڵكى چاویان لێ بكات و شوێنیان بكه‌وێت وه‌كو فێركردنی زانستی شه‌رعی و دروست كردنی مزگه‌وت و قورئان خستنه‌ ناو مزگه‌وت و هه‌ڵكه‌ندنى بیرو هه‌ر كارێكی چاكی تر، یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ كاری خراپیان كردبێ و خه‌ڵكى چاویان لێ بكات هه‌مووی بۆیان ئه‌ڕوات و نووسراوه‌و سزا ده‌درێن له‌سه‌رى [ وَكُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْنَاهُ فِي إِمَامٍ مُبِينٍ (١٢) ] وه‌ هه‌موو شتێكیشمان سه‌رژمێری كردووه‌و نووسیوه‌ له‌ په‌ڕاو و نامه‌ی كرده‌وه‌كان یاخود له‌ (لوح المحفوظ) دا.

{خوای گەورە سێ‌ پێغەمبەر بۆ یەك شار دەنێرێت} [ وَاضْرِبْ لَهُمْ مَثَلًا أَصْحَابَ الْقَرْيَةِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ نموونه‌ی هاوه‌ڵنی ئه‌و شاره‌یان بۆ بێنه‌وه‌، كه‌ زۆربه‌ی زانایانى ته‌فسیر ئه‌فه‌رموون: (ئه‌نتاكیا)یه‌ به‌ڵام (ابن كثير) له‌ كۆتایی ته‌فسیره‌كه‌ ڕه‌تی ئه‌كاته‌وه‌ كه‌ (ئه‌نتاكیا) بێت وه‌ به‌ڵگه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ شارێكی تره‌، چونكه‌ ئه‌م شاره‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردن، به‌ڵام (ئه‌نتاكیا) یه‌كه‌م شار بووه‌ كه‌ ئیمانیان به‌ عیسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - هێناوه‌ [ إِذْ جَاءَهَا الْمُرْسَلُونَ (١٣) ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌و دێیه‌ ڕۆیشتن.

[ إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: دوو پێغه‌مبه‌رمان بۆ ناردن [ فَكَذَّبُوهُمَا ] به‌ڵام خه‌ڵكی شاره‌كه‌ به‌درۆیان زانین و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردن [ فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ ] به‌هێزمان كردن به‌ سێیه‌میان و سێیه‌م پێغه‌مبه‌رمان نارد [ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ (١٤) ] وتیان: ئێمه‌ پێغه‌مبه‌رو نێردراوی خوای گه‌وره‌ین بۆ ئێوه‌.

[ قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا ] خه‌ڵكه‌كه‌ وتیان: ئێوه‌ هیچ شتێك نین ته‌نها مرۆڤێكن وه‌كو ئێمه‌، بۆ وه‌حى بۆ ئێمه‌ دانه‌به‌زیوه‌و بۆ ئێوه‌ دابه‌زیوه‌ [ وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ى ره‌حمان هیچ شتێكی دانه‌به‌زاندۆته‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ر ئێوه‌ تا ببن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ (١٥) ] به‌ڵكو ئێوه‌ ته‌نها درۆ ئه‌كه‌ن له‌وه‌ی كه‌ بانگه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تی ئه‌كه‌ن.

[ قَالُوا رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّا إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ (١٦) ] پێغه‌مبه‌ران وتیان: په‌روه‌ردگارمان ده‌زانێت كه‌ ئێمه‌ به‌دڵنیایی پێغه‌مبه‌رین و بۆ لای ئێوه‌ نێردراوین.

[ وَمَا عَلَيْنَا إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ (١٧) ] وه‌ هیچ شتێكیش له‌سه‌ر ئێمه‌ نیه‌ ته‌نها گه‌یاندنی په‌یامی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌ به‌ ئاشكرا بۆتان ڕوون ده‌كه‌ینه‌وه‌.

[ قَالُوا إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ ] وتیان: باوه‌ڕمان وایه‌ كه‌ ئێوه‌ شوومن و هیچ خێرێكتان پێ نیه‌و ته‌نها شه‌ڕو خراپه‌تان پێیه‌ [ لَئِنْ لَمْ تَنْتَهُوا ] ئه‌گه‌ر واز نه‌هێنن له‌م بانگه‌واز كردنه‌ بۆ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ [ لَنَرْجُمَنَّكُمْ ] ئه‌و به‌ردبارانتان ئه‌كه‌ین [ وَلَيَمَسَّنَّكُمْ مِنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ (١٨) ] وه‌ له‌لایه‌ن ئێمه‌وه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازار ده‌تانگرێته‌وه‌.

[ قَالُوا طَائِرُكُمْ مَعَكُمْ ] ئه‌وانیش وتیان: شوومی ئێوه‌ به‌هۆی كرده‌وه‌ى خراپ و كوفری خۆتانه‌وه‌یه‌ [ أَئِنْ ذُكِّرْتُمْ ] ئایا كاتێك ئێمه‌ یادی خوای گه‌وره‌تان ئه‌خه‌ینه‌وه‌و بانگتان ده‌كه‌ین بۆ یه‌كخواپه‌رستى به‌ ئێمه‌ ئه‌ڵێن شوومن و هه‌ڕه‌شه‌مان لێده‌كه‌ن [ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (١٩) ] به‌ڵكو ئێوه‌ قه‌ومێكن كه‌ زیادڕه‌ویتان كردووه‌ له‌ تاوان كردندا.

{ئامۆژگاری (حەبیبی نەجاڕ) بۆ قەومەكەی} [ وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى ] كاتێك كه‌ خه‌ڵكى ویستیان پێغه‌مبه‌ران بكوژن له‌وپه‌ڕی شاره‌وه‌ پیاوێك به‌ڕاكردن دێت و كۆشش ئه‌كات بۆ ئه‌وه‌ى سه‌ریان بخات كه‌ (حه‌بیبی نه‌جار) بوو پیاوێكی چاك بووه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ی كردووه‌و زۆر خێرخواز بووه‌ [ قَالَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ (٢٠) ] هانى قه‌ومه‌كه‌ى دا موسڵمان بن و وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم شوێن ئه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ بكه‌ون.

[ اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ (٢١) ] شوێنی كه‌سانێك بكه‌ون كه‌ داوای پاداشت و پاره‌ له‌ ئێوه‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر گه‌یاندنى په‌یامى خواى گه‌وره‌، وه‌ ئه‌وان هیدایه‌تدراون له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌.

[ وَمَا لِيَ لَا أَعْبُدُ الَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢٢) ] وه‌ من چیمه‌و چی ڕێگری له‌ من ئه‌كات كه‌ عیباده‌تی ئه‌و خوایه‌ نه‌كه‌م كه‌ منی دروست كردووه‌ وه‌ هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و پاداشت یان سزامان ده‌داته‌وه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانمان.

[ أَأَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِ آلِهَةً ] ئایا جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ من خواگه‌لێكی تر بڕیار بده‌م و بیانپه‌رستم [ إِنْ يُرِدْنِ الرَّحْمَنُ بِضُرٍّ لَا تُغْنِ عَنِّي شَفَاعَتُهُمْ شَيْئًا ] كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی زیانێك بكات ئه‌و خواگه‌له‌ی تر ناتوانن سوودێكم پێ بگه‌یه‌نن، یان ناتوانن لای خوای گه‌وره‌ هیچ شه‌فاعه‌ت و تكایه‌كم بۆ بكه‌ن [ وَلَا يُنْقِذُونِ (٢٣) ] وه‌ نایشتوانن ڕزگارم بكه‌ن.

[ إِنِّي إِذًا لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٤) ] ئه‌گه‌ر من جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ خواگه‌لێكی تر بڕیار بده‌م و بیانپه‌رستم ئه‌وه‌ به‌ دڵنیایی من له‌ گومڕابوونێكی زۆر ئاشكرادام.

[ إِنِّي آمَنْتُ بِرَبِّكُمْ فَاسْمَعُونِ (٢٥) ] به‌ پێغه‌مبه‌رانى وت: ئه‌وه‌ من ئیمانم به‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ هێنا ده‌ی ئێوه‌ ببیستن و لاى خواى گه‌وره‌ شایه‌تیم بۆ بده‌ن.

[ قِيلَ ادْخُلِ الْجَنَّةَ ] كه‌ وای وت خه‌ڵكه‌كه‌ یه‌كسه‌ر په‌لاماریانداو كوشتیان، خوای گه‌وره‌ ڕاسته‌وخۆ خستییه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، پێى وترا: فه‌رموو بچۆره‌ به‌هه‌شته‌وه‌ وه‌كو هه‌موو شه‌هیدان كه‌ له‌ پێناو خوای گه‌وره‌ بكوژرێن یه‌كسه‌ر شوێنی خۆیان له‌ به‌هه‌شت نیشان ئه‌درێ [ قَالَ يَا لَيْتَ قَوْمِي يَعْلَمُونَ (٢٦) ] ئه‌میش وتی: خۆزگه‌ قه‌ومه‌كه‌م ئێستا ئه‌یانزانی.

[ بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي ] كه‌ چۆن خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبوو [ وَجَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ (٢٧) ] وه‌ منی گێڕا له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ڕێزم لێگیراوه‌ تا ئه‌وانیش ئیمانیان بهێنایه‌، له‌ دوای مردنیشى په‌رۆش و دڵسۆز بووه‌ بۆ قه‌ومه‌كه‌ی تا ئیمان بێنن، (ته‌نها موسڵمان دڵسۆزى گه‌ل و میلله‌تى خۆیه‌تى و خێرو خۆشى دونیاو قیامه‌تى بۆیان ده‌وێت).

{تۆڵەسەندن لە كافران} [ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَى قَوْمِهِ مِنْ بَعْدِهِ مِنْ جُنْدٍ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا كُنَّا مُنْزِلِينَ (٢٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ پاش ئه‌میش بۆ سه‌ر ئه‌م قه‌ومه‌ هیچ سه‌ربازێكمان له‌ ئاسمانه‌وه‌ دانه‌به‌زانده‌ خواره‌وه‌ كه‌ تۆڵه‌یان لێبسه‌نێت و له‌ناویان به‌رێت وه‌ هیچ شتێكمان دانه‌به‌زاند، چونكه‌ شایه‌نی ئه‌وه‌ نه‌بوون كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ سزایان بۆ دابه‌زێنین.

[ إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] به‌ڵكو ته‌نها یه‌ك ده‌نگێك بوو جبریل هاوارێكی كرد [ فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ (٢٩) ] ئه‌وان هه‌موویان مردن وه‌ك ئاگرێك كه‌ بكوژێته‌وه‌و دامركێته‌وه‌.

[ يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ ] خه‌فه‌ت و په‌شیمانی و هاوار بۆ ئه‌م به‌نده‌ كافرانه‌ [ مَا يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٣٠) ] هیچ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نایات له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ ئیلا ئه‌وان گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن و به‌ درۆى ئه‌زانن.

[ أَلَمْ يَرَوْا كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ ] ئایا نابینن له‌ پێش ئه‌مانیشدا چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان له‌ناوبرد بۆ په‌ندو ئامۆژگارى وه‌رناگرن [ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ (٣١) ] كه‌ له‌ دوای به‌هیلاك چوون و له‌ناوبردن ناگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ دونیاو كۆتاییان پێ دێت بۆ هه‌میشه‌یى.

[ وَإِنْ كُلٌّ لَمَّا جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (٣٢) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا هه‌موو ئوممه‌تان بۆ لێپرسینه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ ئاماده‌ ئه‌بن.

{تواناو دەسەڵاتی خوای گەورە} [ وَآيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَاهَا ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌ی تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ وشكه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ زیندووی ئه‌كاته‌وه‌ به‌هۆی باران بارین [ وَأَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّا ] وه‌ جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌ی لێ ده‌رئه‌كه‌ین [ فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ (٣٣) ] كه‌ هه‌یانه‌ ئێوه‌ لێی ئه‌خۆن.

[ وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ ] وه‌ جۆره‌ها باخ ده‌ژێنینه‌وه‌ له‌ دارخورماو دار مێو [ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ الْعُيُونِ (٣٤) ] وه‌ له‌ ناویشیدا چه‌نده‌ها كانیمان ته‌قاندۆته‌وه‌.

[ لِيَأْكُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ ] تا له‌ به‌رووبوومی ئه‌و دارانه‌ بخۆن [ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ به‌ده‌ستی خۆیان كاریان تیادا كردووه‌، یان ئه‌وه‌ى كه‌ به‌ده‌ستى خۆیان كاریان تێیدا نه‌كردووه‌و پێوه‌ى ماندوو نه‌بوونه‌ به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ به‌ ره‌حمه‌تى خۆى بۆى رواندوون [ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (٣٥) ] ئه‌وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌.

[ سُبْحَانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ له‌ هه‌موو ڕووه‌ك و دارێك نێرو مێ و جووتێكی دروست كردووه‌ [ مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ ] له‌وه‌ی كه‌ زه‌وی ئه‌یڕوێنێت [ وَمِنْ أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ له‌ نه‌فسى خۆیشمان نێرو مێی دروست كردووه‌ [ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ (٣٦) ] وه‌ له‌ چه‌نده‌ها شتی تریش كه‌ هه‌یه‌ به‌ڵام ئێوه‌ نایزانن.

[ وَآيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهَارَ ] وه‌ نیشانه‌یه‌كی تر له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌و شه‌وه‌یه‌ كاتێك كه‌ ڕووناكی ڕۆژه‌كه‌ ئه‌كوژێنینه‌وه‌و تاریكی شه‌و دێت [ فَإِذَا هُمْ مُظْلِمُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌وان له‌ ناكاودا ئه‌چنه‌ ناو تاریكی شه‌وه‌وه‌.

{خۆر جێگیر نیەو دەجولێت} [ وَالشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَهَا ] وه‌ خۆریش ئه‌ڕوات بۆ شوێنی جێگیری خۆی كه‌ ژێر عه‌رشی خوای گه‌وره‌یه‌، (ئه‌بو زه‌ڕى غه‌ففارى) ده‌فه‌رمێت: له‌كاتى خۆرئاوا بوون له‌گه‌ڵ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بووم له‌ مزگه‌وت، فه‌رمووى: (ئه‌ى ئه‌با زه‌ڕ ده‌زانیت خۆر له‌ كوێ ئاوا ده‌بێت؟) وتم: خواو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - باشتر ده‌زانن، فه‌رمووى: (ده‌ڕوات تا له‌ ژێر عه‌رشى خواى گه‌وره‌ سوجده‌ ده‌بات، ئه‌میش ماناى ئایه‌ته‌كه‌یه‌)، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆر ده‌جولێت و جێگیر نیه‌) [ ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٣٨) ] كه‌ ئه‌مه‌یش دانانی خوایه‌كه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌.

[ وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ ] وه‌ مانگیش ته‌قدیرمان كردووه‌و كردوومانه‌ به‌ چه‌ند مه‌نزیل و پله‌ پله‌یه‌كه‌وه‌ كه‌ بیست و هه‌شت مه‌نزیله‌ هه‌ر شه‌وێك و له‌ شوێنێك ئه‌بێت [ حَتَّى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ (٣٩) ] تا وای لێ دێت وه‌كو په‌له‌ دارخورما باریك ده‌بێت، سه‌ره‌تا ئه‌و مانگه‌ زۆر بچوكه‌ تا ورده‌ ورده‌ پڕ ده‌بێته‌وه‌و گه‌وره‌ ده‌بێت له‌ كۆتایی وای لێ دێت باریك و بچووك ئه‌بێته‌وه‌و دواتر وه‌كو په‌له‌ دار خورمای لێ دێت.

[ لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ ] نه‌ خۆر بۆی هه‌یه‌ پێش مانگ بكه‌وێت یان پێی بگات له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆر له‌ ڕۆژدا ده‌رئه‌كه‌وێ وه‌ مانگ له‌ شه‌ودا ده‌رئه‌كه‌وێ [ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ ] وه‌ نه‌ شه‌و پێش ڕۆژ ده‌كه‌وێت، به‌ڵكو هه‌مووی كاتی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌و به‌ خێرایى به‌ دواى یه‌كدا دێن [ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ (٤٠) ] وه‌ هه‌موویان له‌ فه‌له‌كی خۆیاندا له‌ ئاسمان دێن و ئه‌ڕۆن.

[ وَآيَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (٤١) ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ نه‌وه‌كانی ئه‌وانمان هه‌ڵگرتووه‌ له‌ناو ئه‌و كه‌شتیه‌ پڕه‌دا كه‌ پڕ بوو له‌ گیانله‌به‌ران و شتومه‌ك له‌ كاتی (نوح) پێغه‌مبه‌ردا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌گه‌ر وا نه‌بوایه‌ ژیان له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی به‌رده‌وام نه‌ئه‌بوو.

[ وَخَلَقْنَا لَهُمْ مِنْ مِثْلِهِ ] وه‌ له‌ هاوشێوه‌ی ئه‌و كه‌شتیانه‌ كه‌شتی ترمان بۆ دروست كردوون، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی حوشتره‌ كه‌ وه‌كو كه‌شتییه‌و پێی ئه‌ووترێ: كه‌شتی بیابان [ مَا يَرْكَبُونَ (٤٢) ] تا سواری ببن و بارى پێ بگوازنه‌وه‌.

[ وَإِنْ نَشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنْقَذُونَ (٤٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بێت كه‌شتیه‌كانیان له‌ناو ئاودا نوقم ئه‌كه‌ین و چه‌ندێك هاوار بكه‌ن كه‌س نیه‌ به‌ ده‌نگیانه‌وه‌ بچێت و فریایان بكه‌وێت و ڕزگاریان بكات.

[ إِلَّا رَحْمَةً مِنَّا وَمَتَاعًا إِلَى حِينٍ (٤٤) ] ته‌نها به‌ ڕه‌حمه‌تی خۆمان ڕزگاریان ئه‌كه‌ین وه‌ ئه‌یانژێنین تا كاتی دیاریكراو كه‌ مردنه‌و ئه‌جه‌لیان دێت.

[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ (٤٥) ] وه‌ كاتێك پێیان بووترێ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆتان بپارێزن له‌و به‌ڵایانه‌ی كه‌ له‌ پێش ده‌ستانه‌وه‌ دێت یان ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دواتره‌وه‌ دێت كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ ڕه‌حمتان پێ بكات، ئه‌وان وه‌ڵام ناده‌نه‌وه‌و پشتى تێ ده‌كه‌ن.

[ وَمَا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَةٍ مِنْ آيَاتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا عَنْهَا مُعْرِضِينَ (٤٦) ] وه‌ هیچ ئایه‌ت و به‌ڵگه‌و نیشانه‌و موعجیزه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆیان بێنی ئیلا ئه‌وان تێیناڕوانن و وه‌ریناگرن و پشتی تێ ئه‌كه‌ن.

[ وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ ] وه‌ كاتێك پێیان بووترێ ببه‌خشن له‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ پێى به‌خشیون [ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا ] كافران وه‌كو گاڵته‌پێكردن به‌ باوه‌ڕداران ئه‌ڵێن [ أَنُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ ] ئایا ئێمه‌ خواردن بده‌ین به‌ كه‌سانێك كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی لێ بوایه‌ خواردنی پێ ئه‌به‌خشین [ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٤٧) ] وه‌ به‌ باوه‌ڕداران ده‌ڵێن: به‌ڕاستی ئێوه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر ئاشكرادان كه‌ فه‌رمان به‌ ئێمه‌ ده‌كه‌ن به‌ به‌خشین.

[ وَيَقُولُونَ مَتَى هَذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (٤٨) ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌ڵێن: ڕۆژی قیامه‌ت و به‌هه‌شت و دۆزه‌خ هه‌یه‌ ئه‌م وه‌عدو به‌ڵێنه‌ كه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن؟

{بردنەوەی كافران لە ناكاودا} [ مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: چاوه‌ڕێی هیچ شتێك ناكه‌ن ته‌نها یه‌ك هاوار كردن و ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ (٤٩) ] هه‌موویان ئه‌باته‌وه‌ له‌كاتێكدا ئه‌وان له‌ دونیادا سه‌رقاڵى مشتومڕو كڕین و فرۆشتنن، له‌و كاته‌دا خوای گه‌وره‌ ئه‌یانباته‌وه‌.

[ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً ] وه‌ توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ كه‌ وه‌سیه‌تێك بكه‌ن، یان ته‌وبه‌ بكه‌ن [ وَلَا إِلَى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ (٥٠) ] یان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ناو كه‌سوكاری خۆیان، كاتێك قیامه‌ت هه‌ڵسا بوار به‌ هیچ كه‌سێك نادرێ.

[ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ] وه‌ دووه‌م جار كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپوردا [ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ (٥١) ] ئه‌وان له‌ناو گۆڕه‌كانیانه‌وه‌ به‌ره‌و لای خوای گه‌وره‌ به‌خێرایی ئه‌ڕۆن.

[ قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا ] كاتێك كه‌ زیندوو ئه‌بنه‌وه‌ ئه‌ڵێن: هاوار بۆ خۆمان كێ ئێمه‌ی له‌ناو ئه‌م گۆڕانه‌مان زیندوو كرده‌وه‌ [ هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ (٥٢) ] دوای ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ به‌لای عه‌قڵی خۆیاندا دان ئه‌نێن و ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی دابووین، وه‌ پێغه‌مبه‌رانیش ڕاستیان كرد كه‌ وتیان: زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌، یان وتراوه‌: باوه‌ڕداران و مه‌لائیكه‌ته‌كان وایان پێ ئه‌ڵێن.

[ إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] ئه‌مه‌ ته‌نها یه‌ك ده‌نگێك بوو كه‌ ئیسرافیل فووی كرد به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپووردا [ فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ (٥٣) ] وه‌ ئه‌وان هه‌ر هه‌موویان له‌لای ئێمه‌ ئاماده‌ ئه‌بن بۆ لێپرسینه‌وه‌.

[ فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا ] ئه‌مڕۆ هیچ كه‌سێك هیچ زوڵم و سته‌مێكی لێ ناكرێ [ وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٥٤) ] وه‌ هیچ كه‌سێك سزا نادرێت یان پاداشت وه‌رناگرێت ئیلا به‌ گوێره‌ی كرده‌وه‌ی خۆی نه‌بێت.

[ إِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِي شُغُلٍ فَاكِهُونَ (٥٥) ] به‌ دڵنیایى ئه‌مڕۆ هاوه‌ڵنی به‌هه‌شت سه‌رقاڵى خۆشی و نازو نیعمه‌ته‌كانی به‌هه‌شتن و دڵخۆشن پێى

[ هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ (٥٦) ] خۆیان و خێزانه‌كانیان له‌ سێبه‌رى داره‌كانى به‌هه‌شتدان وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و جۆلانانه‌ پاڵیان داوه‌ته‌وه‌ له‌ شوێنی به‌رزدا.

[ لَهُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌یان بۆ هه‌یه‌و پێیان ده‌درێت [ وَلَهُمْ مَا يَدَّعُونَ (٥٧) ] وه‌ بانگی هه‌ر شتێك بكه‌ن بۆیان جێبه‌جێ ئه‌كرێ و پێیان ده‌درێت.

[ سَلَامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِيمٍ (٥٨) ] له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارێكی زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌وه‌ سه‌لام له‌ به‌هه‌شتیان ئه‌كرێت و پێیان ئه‌ووترێ: سڵاوی خوای گه‌وره‌تان لێ بێت، یان مه‌لائیكه‌ته‌كان سه‌لامی خوای گه‌وره‌یان پێ ئه‌گه‌یه‌نن.

[ وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ (٥٩) ] وه‌ ئه‌ی تاوانباران ئێوه‌ش ئه‌مڕۆ جیاببنه‌وه‌ له‌ پیاوچاكان.

[ أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ ] ئه‌ی ئاده‌میزاد ئایا عه‌هدو به‌ڵێنم لێ وه‌رنه‌گرتن كه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی شه‌یتان نه‌كه‌ن [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٠) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌.

[ وَأَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١) ] وه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی من بكه‌ن ئا ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی منه‌ كه‌ دینی ئیسلامه‌.

[ وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا ] وه‌ به‌ دڵنیایی شه‌یتان خه‌ڵكانێكی یه‌كجار زۆری له‌ ئێوه‌ گومڕا كردووه‌ [ أَفَلَمْ تَكُونُوا تَعْقِلُونَ (٦٢) ] ئایا بۆ بیرتان نه‌كرده‌وه‌و بۆ عاقڵ نه‌بوون.

[ هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (٦٣) ] دۆزه‌خ ده‌رده‌كه‌وێت بۆ كافران و پێیان ده‌وترێت: ئه‌مه‌ ئه‌و دۆزه‌خه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر زمانی پێغه‌مبه‌رانه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌تان لێ كرابوو پێی.

[ اصْلَوْهَا الْيَوْمَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ (٦٤) ] بچنه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌ به‌هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا كوفرتان ئه‌كرد به‌ خوای گه‌وره‌.

{مۆر لە دەم دەدرێت‌ودەست‌و قاچ شایەتی دەدەن!} [ الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَى أَفْوَاهِهِمْ ] كافران و مونافیقان نكوڵى كوفرو تاوانیان ده‌كه‌ن، خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئه‌مڕۆ مۆر ئه‌ده‌ین له‌سه‌ر زمانیان كه‌ نه‌توانن قسه‌ بكه‌ن [ وَتُكَلِّمُنَا أَيْدِيهِمْ ] وه‌ ده‌سته‌كانیان دێنینه‌ قسه‌و قسه‌مان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن [ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ ] وه‌ پێیه‌كانیان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن [ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٦٥) ] به‌هۆی ئه‌و تاوانانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌ رۆژى قیامه‌ت به‌نده‌یه‌ك گفتوگۆ له‌گه‌ڵ خواى گه‌وره‌ ده‌كات و ده‌ڵێت من ته‌نها شایه‌تێكم ده‌وێت كه‌ شایه‌تیم له‌سه‌ر بدات له‌ نه‌فسى خۆم بێت، خواى گه‌وره‌ رازى ده‌بێت و مۆر له‌سه‌ر ده‌مى ده‌دات و به‌ ئه‌ندامه‌كانى ده‌فه‌رمێت بێنه‌ قسه‌، ئه‌وانیش دێنه‌ قسه‌و شایه‌تى له‌سه‌ر ده‌ده‌ن).

[ وَلَوْ نَشَاءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ چاویانمان له‌ناوئه‌برد یان دامانئه‌پۆشی كه‌ هیچ نه‌بینن [ فَاسْتَبَقُوا الصِّرَاطَ ] ئه‌و كاته‌ په‌له‌یان ئه‌كرد بۆ گه‌یشتن به‌ ڕێگاى راست [ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ (٦٦) ] به‌ڵام هیچیان نه‌ئه‌بینی.

[ وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ له‌و شوێنه‌ی كه‌ تاوانیان لێى كردووه‌ یه‌كسه‌ر شێوه‌یانمان ئه‌گۆڕی [ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا ] ئه‌و كاته‌ نه‌یان ئه‌توانی بڕۆن به‌ره‌و پێشه‌وه‌ [ وَلَا يَرْجِعُونَ (٦٧) ] وه‌ نه‌شیانئه‌توانی بگه‌ڕێنه‌وه‌ به‌ره‌و دواوه‌و له‌ جێى خۆیان جێگیر ده‌بوون، یاخود ده‌م و چاویانمان ئه‌برده‌ دواوه‌.

[ وَمَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَفَلَا يَعْقِلُونَ (٦٨) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ته‌مه‌نی درێژ بكه‌ین ئه‌وه‌ هێز و تواناو گه‌نجێتی نامێنێ و لاوازو بێده‌سه‌ڵات ئه‌بێت، ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌.

{پێغەمبەری خوا - صلی الله علیه وسلم - شاعیر نەبووە} [ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ری خوامان - صلی الله علیه وسلم - فێره‌ شیعر نه‌كردووه‌و شاعیر نه‌بووه‌، وه‌ قورئانیش شیعر نیه‌ [ وَمَا يَنْبَغِي لَهُ ] وه‌ بۆیشی نیه‌ فێره‌ شیعر بێت و ببێت به‌ شاعیرو شیعرى له‌به‌ر نه‌بووه‌و حه‌زى پێ نه‌كردووه‌و سه‌باره‌ت به‌ شیعرى خراپ ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌ ئێوه‌ پڕ سكى بێت له‌ كێم و زوخاو ئه‌وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ى كه‌ پڕ بێت له‌ شیعرى ناشه‌رعى) [ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْآنٌ مُبِينٌ (٦٩) ] به‌ڵكو ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها زیكرو یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ وه‌ قورئانێكی ئاشكرایه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌ بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - هاتووه‌.

[ لِيُنْذِرَ مَنْ كَانَ حَيًّا ] تا به‌و قورئانه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئاگادارى ئه‌و كه‌سانه‌ بكاته‌وه‌ كه‌ زیندوون، (قورئان بۆ زیندووه‌كان دابه‌زیوه‌ نه‌ك بۆ مردووه‌كان كه‌ له‌سه‌ر قه‌برو پرسه‌كاندا بخوێنرێت) [ وَيَحِقَّ الْقَوْلُ عَلَى الْكَافِرِينَ (٧٠) ] وه‌ وته‌ی سزا به‌سه‌ر كافراندا جێبه‌جێ ئه‌بێ ئه‌وانه‌ی كه‌ سوورن له‌سه‌ر كوفر كردنیان به‌ خوای گه‌وره‌.

[ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَامًا ] ئایا نابینن ئێمه‌ به‌ده‌ستی خۆمان ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ دروست كردوون [ فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ (٧١) ] وه‌ ئێستا ئه‌وان خاوه‌نین.

[ وَذَلَّلْنَاهَا لَهُمْ ] وه‌ ئه‌و ئاژه‌ڵانه‌مان بۆ ژێربار كردووه‌ن و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی ئه‌واندان و ئه‌توانن به‌ ئاره‌زووی خۆیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندى خۆیان به‌كاریان بهێنن [ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ ] هه‌یانه‌ بۆ سوار بوون و گواستنه‌وه‌ى بار به‌كاری دێنن [ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ (٧٢) ] وه‌ هه‌یانه‌ گۆشته‌كه‌ی ئه‌خۆن.

[ وَلَهُمْ فِيهَا مَنَافِعُ ] وه‌ هه‌یشیانه‌ بۆ سوودی تر به‌كاری دێنن وه‌ك پێسته‌كه‌ی و تووكه‌كه‌ی و مووه‌كه‌ی و خووریه‌كه‌ی [ وَمَشَارِبُ ] وه‌ هه‌یشه‌ شیره‌كه‌ی بۆ خواردنه‌وه‌ به‌كار دێنن [ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (٧٣) ] ئه‌وه‌ بۆ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن.

[ وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً ] وه‌ ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك خواگه‌لی تریان بۆ خۆیان بڕیار دابوو ئه‌وانیان ئه‌په‌رست [ لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ (٧٤) ] به‌ڵكو سه‌ریان بخه‌ن.

[ لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ ] به‌ڵام ئه‌و خوایانه‌یان ناتوانن ئه‌مان سه‌ربخه‌ن [ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ (٧٥) ] وه‌ ئه‌مان خۆیان ببوون به‌ سه‌ربازی ئاماده‌ بۆ بت و خواكانیان و به‌رگریان لێ ده‌كه‌ن.

[ فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ ] تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - با وته‌ی ئه‌وان خه‌فه‌تبارت نه‌كات و خه‌فه‌تی لێ نه‌خۆی كاتێك كه‌ شه‌ریك بۆ خوا دائه‌نێن و تۆ به‌ درۆ ده‌زانن [ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (٧٦) ] ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یشارنه‌وه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ ئاشكرای ئه‌كه‌ن ئێمه‌ ئه‌زانین و ئاگامان له‌ هه‌مووی هه‌یه‌.

[ أَوَلَمْ يَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ (٧٧) ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: (عاصى كوڕى وائیل) ئێسقانێكى رزیوى هه‌ڵگرت و به‌ ده‌ستى وردى كرد، پاشان به‌ پێغه‌مبه‌رى خواى - صلی الله علیه وسلم - وت: ئایا خواى گه‌وره‌ له‌ پاش ئه‌وه‌ى ئه‌م ئێسقانه‌ ئاوا رزیوه‌ زیندووى ده‌كاته‌وه‌؟! پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ خواى گه‌وره‌ ده‌تمرێنێت پاشان زیندووت ده‌كاته‌وه‌ پاشان ده‌تخاته‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌، ئه‌م ئایه‌تانه‌ى كۆتایی سوره‌ته‌كه‌ دابه‌زى: ئایا مرۆڤ نابینێ كه‌ ئێمه‌ دروستمان كردووه‌ له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك به‌ڵام كاتێك كه‌ گه‌وره‌ ئه‌بێ بووه‌ به‌ دوژمنێكی ئاشكراو دژایه‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كات

[ وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ ] وه‌ نموونه‌یه‌ك بۆ ئێمه‌ دێنێته‌وه‌ كه‌ (عاصی كوڕی وائیل) بووه‌ [ قَالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ (٧٨) ] ئێسقانێكی هه‌ڵگرت و وتی: كێ ئه‌م ئێسقانه‌ زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ كاتێك كه‌ ڕزیوه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: نموونه‌ بۆ ئێمه‌ دێنێته‌وه‌و دروست كردنی خۆی له‌بیر چووه‌ كه‌ له‌ چی دروستمان كردووه‌

[ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ سه‌ره‌تا دروستی كردووه‌ هه‌ر ئه‌ویش دروستی ئه‌كاته‌وه‌و زیندووی ئه‌كاته‌وه‌ [ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (٧٩) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ هه‌موو دروستكراوێك زۆر زانایه‌و هیچی لێ ناشاردرێته‌وه‌.

[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ (٨٠) ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌و داره‌ سه‌وزه‌ ئاگرى بۆ ئێو داناوه‌، كه‌ هه‌ندێك دار هه‌یه‌ به‌یه‌كی بخشێنی ئاگری لێ په‌یدا ئه‌بێت، یان ئه‌و داره‌ سه‌وزه‌ دواتر وشك ئه‌بێت و ئاگری پێ ئه‌كه‌نه‌وه‌و دایئه‌گیرسێنن.

[ أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ] ئایا خوایه‌ك كه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی به‌و گه‌وره‌ییه‌ دروست كردبێت توانای نیه‌ هاوشێوه‌ی ئێوه‌ى مرۆڤی بێده‌سه‌ڵاتی بچووك دروست بكاته‌وه‌و زیندووتان بكاته‌وه‌ [ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (٨١) ] به‌ڵێ خوای گه‌وره‌ توانای هه‌یه‌و زۆر دروستكاره‌و توانای به‌سه‌ر دروستكردندا هه‌یه‌ وه‌ زۆر زانایه‌.

[ إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٨٢) ] كه‌ خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ شتێك دروست بكات فه‌رمانی ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یه‌ كه‌ ئه‌فه‌رمووێ: ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ دروست ده‌بێ.

[ فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ ] وه‌ پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی هه‌موو شتێكى به‌ ده‌سته‌ [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٣) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌، والله أعلم.

سووره‌تی (صافات) واته‌: پۆله‌ رێكه‌كان بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ وَالصَّافَّاتِ صَفًّا (١) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌ فریشته‌كان كه‌ له‌ ئاسماندا پۆلیان به‌ستووه‌ و پۆل پۆل به‌ ڕێكی ڕاوه‌ستاون وه‌كو پۆلى موسڵمانان له‌ نوێژدا.

[ فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًا (٢) ] وه‌ سوێند بێت به‌و فریشتانه‌ى كه‌ هه‌وره‌كان به‌ڕێوه‌ ئه‌به‌ن، یان به‌رهه‌ڵستى ئه‌و خراپه‌كاریانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ قورئاندا قه‌ده‌غه‌ى كردوون.

[ فَالتَّالِيَاتِ ذِكْرًا (٣) ] وه‌ سوێند بێت به‌و فریشتانه‌ی كه‌ قورئان ئه‌خوێنن، یان زیكرو عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ له‌لایه‌ن خواى گه‌وره‌وه‌ قورئان بۆ خه‌ڵكى دێنن.

[ إِنَّ إِلَهَكُمْ لَوَاحِدٌ (٤) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامی سوێند خواردنه‌كه‌یه‌: به‌دڵنیایى په‌روه‌ردگارو په‌رستراو و خوای ئێوه‌ ته‌نها په‌رستراوێكه‌ كه‌ زاتی پیرۆزی (الله)یه‌و په‌رستراوی حه‌قه‌و تاك و ته‌نهاو بێ شه‌ریكه‌.

[ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَرَبُّ الْمَشَارِقِ (٥) ] ئه‌و (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی نێوانیان و په‌روه‌ردگاری ڕۆژهه‌ڵاته‌كانیشه‌، بۆیه‌ ده‌فه‌رمێت: ڕۆژهه‌ڵاته‌كان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌موو ڕۆژێك كه‌ خۆر هه‌ڵدێت ڕۆژهه‌ڵاتێكی هه‌یه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی ژماره‌ی ڕۆژه‌كانی ساڵ چونكه‌ هه‌موو رۆژێك له‌ شوێنێكى جیاوازه‌وه‌ هه‌ڵدێت، وه‌ باسى رۆژئاواى نه‌كردووه‌ چونكه‌ له‌ ئایه‌تى تر باسى كردووه‌.

[ إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ (٦) ] ئێمه‌ ئاسمانی دونیامان ڕازاندۆته‌وه‌ به‌و ئه‌ستێره‌ جوانانه‌.

{ئاسمان پارێزراوه‌ له‌ شه‌یتان } [ وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ (٧) ] وه‌ به‌و ئه‌ستێرانه‌ پاراستویشمانه‌ له‌ هه‌موو شه‌یتانێكی سه‌ركه‌ش و ده‌رچوو له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌، كه‌ بیانه‌وێت هه‌واڵى ئاسمان بدزن و بۆ فاڵچى و جادووگه‌رانى بێنن ئه‌وا به‌و ئه‌ستێرانه‌ لێیان ده‌درێت و ده‌سوتێنرێن.

[ لَا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَى ] ناتوانن گوێ بگرن له‌ فریشته‌كانى سه‌ره‌وه‌ [ وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ (٨) ] كه‌ ئه‌گه‌ر گوێ بگرن ئه‌وه‌ له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ئه‌و ئه‌ستێرانه‌یان تێده‌گیرێت.

[ دُحُورًا ] تێكئه‌شكێندرێن و له‌ناوئه‌برێن [ وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ (٩) ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌تیش سزایه‌كی هه‌میشه‌یی و به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه.

[ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ ] ته‌نها ئه‌گه‌ر یه‌كێك له‌و شه‌یتانانه‌ قسه‌یه‌ك له‌ قسه‌ی فریشته‌كان بڕفێنێت و بیداته‌ شه‌یتانى خوار خۆى [ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ (١٠) ] ئه‌وه‌ دیسانه‌وه‌ ئه‌ستێره‌یه‌كی گه‌شی سووتێنه‌ر پێی ده‌گات و ئه‌یسووتێنێ.

[ فَاسْتَفْتِهِمْ أَهُمْ أَشَدُّ خَلْقًا أَمْ مَنْ خَلَقْنَا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پرسیار له‌ كافران بكه‌ ئایا دروستكردنی ئه‌وان گه‌وره‌ترو به‌هێزتره‌، یاخود ئه‌و زه‌وی و ئاسمان و فریشته‌و دروستكراوه‌ گه‌ورانه‌ی كه‌ دروستمان كردووه‌، كه‌ دان به‌م شته‌دا ده‌نێن ئیتر بۆ باوه‌ڕتان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌؟ [ إِنَّا خَلَقْنَاهُمْ مِنْ طِينٍ لَازِبٍ (١١) ] ئێمه‌ ئاده‌ممان دروست كردووه‌ له‌ قوڕێكی لینج كه‌ ئه‌نووسێ به‌ ده‌سته‌وه‌، واته‌: مرۆڤ دروستكراوێكی لاوازه‌ بۆ باوه‌ڕیان به‌ زیندووبوونه‌وه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خواى گه‌وره‌ نیه‌.

[ بَلْ عَجِبْتَ وَيَسْخَرُونَ (١٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ سه‌رت سوڕئه‌مێنێ له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌، به‌ڵام ئه‌وان گاڵته‌ به‌ قسه‌كانی تۆ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ زیندوو بوونه‌وه‌.

[ وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ (١٣) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ به‌ په‌ندو ئامۆژگاری یادیان بخه‌یته‌وه‌ ئه‌وان یاد ناكه‌نه‌وه‌و سوود وه‌رناگرن.

[ وَإِذَا رَأَوْا آيَةً يَسْتَسْخِرُونَ (١٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر موعجیزه‌و به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكراش ببینن ئه‌وان زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ گاڵته‌پێكردنداو گاڵته‌ی پێ ئه‌كه‌ن.

[ وَقَالُوا إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ (١٥) ] وه‌ ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ هیچ نیه‌ ته‌نها جادوویه‌كی زۆر ئاشكرایه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - جادوو سیحری لێ كردووین.

[ أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ (١٦) ] به‌دووری ئه‌زانن زیندوو ببنه‌وه‌و به‌درۆى ده‌زانن و ده‌ڵێن: كه‌ ئێمه‌ مردین و بووین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان ڕزی ئایا له‌ دوای ئه‌وه‌ ئێمه‌ زیندوو ئه‌كرێینه‌وه‌؟

[ أَوَآبَاؤُنَا الْأَوَّلُونَ (١٧) ] ئایا باوك و باپیره‌ سه‌ره‌تاكانیشمان ئه‌وانیش زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ كه‌ ئێستا ڕزیون له‌ناو خۆڵدا؟

[ قُلْ نَعَمْ وَأَنْتُمْ دَاخِرُونَ (١٨) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: به‌ڵێ ئێوه‌ زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌ به‌ڵام به‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی و سه‌رشۆڕی ده‌خرێنه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌.

{حاڵى كافران له‌ رۆژى قیامه‌ت} [ فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ ] ئه‌مه‌ ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فووى دووه‌م ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ (١٩) ] ئه‌وان هه‌ر هه‌موویان زیندوو ئه‌بنه‌وه‌و له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رده‌چن، وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌ چاوی خۆیان ئه‌بینن و ته‌ماشای ئه‌كه‌ن.

[ وَقَالُوا يَا وَيْلَنَا هَذَا يَوْمُ الدِّينِ (٢٠) ] ئه‌و كاته‌ كافران كه‌ باوه‌ڕیان به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بووه‌ په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ له‌ رۆژیكدا كه‌ په‌شیمانى دادى هیچ كه‌سێك نادات و سودى نیه‌و ئه‌ڵێن: هاوار بۆ خۆمان ئا ئه‌مه‌ ڕۆژی سزا وه‌رگرتنه‌.

[ هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ (٢١) ] باوه‌ڕداران و فریشته‌كانیش وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ئه‌ڵێن: ئه‌مه‌ ڕۆژی بڕیاردان و یه‌كلا كردنه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا به‌ درۆتان ئه‌زانی

[ احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمان به‌ فریشته‌كان ده‌كات كه‌ كافران و موسڵمانان له‌ یه‌كتر جیابكه‌نه‌وه‌و سته‌مكاران و كافران و هاوشێوه‌كانیان حه‌شر بكه‌ن و هه‌موویان كۆبكه‌نه‌وه‌ به‌یه‌كه‌وه‌، یان زیناكار له‌گه‌ڵ زیناكارو، ریباخۆر له‌گه‌ڵ ریباخۆرو، مه‌ی خۆر له‌گه‌ڵ مه‌ى خۆردا حه‌شر بكه‌ن [ وَمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ (٢٢) مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی ئه‌مان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ په‌رستوویانن خۆیان و په‌رستراوه‌كانیان كۆ بكه‌نه‌وه‌.

[ فَاهْدُوهُمْ إِلَى صِرَاطِ الْجَحِيمِ (٢٣) ] وه‌ ڕێنماییان بكه‌ن بۆ ڕێگای دۆزه‌خ و به‌ره‌و ڕێگای دۆزه‌خ به‌ڕێیان بكه‌ن.

[ وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ (٢٤) ] وه‌ ڕایانبگرن و به‌ندیان بكه‌ن بۆ لێپرسینه‌وه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌كانی دونیایان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ لێپرسراون، له‌ مافى خواى گه‌وره‌ یه‌كه‌م شت پرسیار له‌ مرۆڤ ده‌كرێت له‌سه‌ر نوێژه‌كانى، وه‌ له‌ مافى خه‌ڵكى پرسیارى لێده‌كرێت له‌سه‌ر خوێن رژاندن و كوشتن، وه‌ دوو پێى هیچ كه‌سێك ناجولێت تا پرسیارى ته‌مه‌ن و گه‌نجێتى لێنه‌كرێت له‌ چیدا به‌سه‌ری بردووه‌، وه‌ ماڵ و سه‌روه‌ت و سامانى چۆن په‌یداى كردووه‌و له‌ چیدا سه‌رفى كردووه‌، وه‌ زانست و زانیاریه‌كه‌ى گه‌یاندۆتى و كارى پێكردووه‌ یان نا، وه‌ پرسیارى هاوڕێكانى لێده‌كرێت هاوڕێتى كه‌سانى دیندارو خواپه‌رست و ره‌وشت به‌رزى كردووه‌ یان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌.

[ مَا لَكُمْ لَا تَنَاصَرُونَ (٢٥) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌ بۆ ئێستا هه‌ندێكتان هه‌ندێكتان سه‌رناخه‌ن وه‌كو له‌ دونیا ده‌تانكردو ده‌تانووت.

[ بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ (٢٦) ] به‌ڵكو ئه‌مڕۆ ئه‌وان ته‌سلیم و ملكه‌چى فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ بوونه‌و بێده‌سه‌ڵاتن و هیچ توانایه‌كیان نیه‌.

{مشتومڕو گفتوگۆى سه‌ركرده‌كان و شوێنكه‌وتوانیان له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا} [ وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ (٢٧) ] وه‌ شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كان هه‌ندێكیان پرسیار له‌ هه‌ندێكی تریان ئه‌كه‌ن وه‌كو لۆمه‌و سه‌رزه‌نشت كردن.

[ قَالُوا إِنَّكُمْ كُنْتُمْ تَأْتُونَنَا عَنِ الْيَمِينِ (٢٨) ] شوێنكه‌وتوان به‌ ده‌سه‌ڵاتداران ده‌ڵێن: ئێوه‌ له‌لای ڕاسته‌وه‌ بۆمان ئه‌هاتن و واتان نیشان ئه‌دا كه‌ دینی حه‌ق و ڕاست لای ئێوه‌یه‌و نه‌تانهێشت ئێمه‌ موسڵمان بین و ئیمان بێنین و كرده‌وه‌ى چاك بكه‌ین، یاخود ئێوه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتتان هه‌بوو ئێمه‌ بێده‌سه‌ڵات بووین و به‌زۆر زاڵ بوون به‌سه‌رماندا، یاخود كافران به‌ شه‌یتانه‌كان ده‌ڵێن: ئێوه‌ له‌ لاى خێرو حه‌ق و چاكه‌وه‌ بۆ ئێمه‌ هاتن و ئێمه‌تان سارد ده‌كرده‌وه‌ لێى و قه‌ده‌غه‌تان ده‌كردین لێى و باتڵتان بۆ ده‌رازاندینه‌وه‌ تا بچینه‌ سه‌رى.

[ قَالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ (٢٩) ] ئه‌وانیش وه‌ڵامیان ئه‌ده‌نه‌وه‌و ئه‌ڵێن: نه‌خێر ئێوه‌ هه‌ر خۆتان له‌ بنچینه‌دا باوه‌ڕدار نه‌بوون.

[ وَمَا كَانَ لَنَا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطَانٍ ] وه‌ ئێمه‌ هیچ تواناو ده‌سه‌ڵاتێكمان به‌سه‌ر ئێوه‌دا نه‌بوو كه‌ به‌ زۆر كافرتان بكه‌ین، یان هیچ به‌ڵگه‌مان پێ نه‌بوو له‌سه‌ر راستێتى ئه‌وه‌ى كه‌ ئێوه‌مان بانگ كرد بۆى [ بَلْ كُنْتُمْ قَوْمًا طَاغِينَ (٣٠) ] به‌ڵكو ئێوه‌ خۆتان كه‌سانێك بوون سنووری خوای گه‌وره‌تان به‌زاندبوو له‌ كوفرو گومڕاییدا، بۆ وه‌ڵامى ئێمه‌تان دایه‌وه‌و شوێنمان كه‌وتن؟

[ فَحَقَّ عَلَيْنَا قَوْلُ رَبِّنَا إِنَّا لَذَائِقُونَ (٣١) ] ئێستاش وشه‌ی خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ر ئێمه‌دا جێبه‌جێ بووه‌و ئه‌بێ سزای خوای گه‌وره‌ بچێژین.

[ فَأَغْوَيْنَاكُمْ ] به‌ڵێ ئێمه‌ گومڕامان كردن [ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ (٣٢) ] به‌ دڵنیایى ئێمه‌ خۆمان گومڕا بووین.

[ فَإِنَّهُمْ يَوْمَئِذٍ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ (٣٣) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌و ڕۆژه‌دا شوێنكه‌وتوان و سه‌ركرده‌كان هه‌ردوولایان له‌ سزای خوای گه‌وره‌دا به‌شدارن هه‌ركه‌س به‌ گوێره‌ى كوفرو تاوانى خۆى.

[ إِنَّا كَذَلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ (٣٤) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ سزای تاوانباران ئه‌ده‌ین.

[ إِنَّهُمْ كَانُوا إِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ يَسْتَكْبِرُونَ (٣٥) ] ئه‌وان له‌ دونیادا كاتێك كه‌ پێیان بووترایه‌ بڵێن: (لا إله‌ إلا الله) خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانی له‌ وه‌رگرتنی حه‌ق و (لا إله‌ إلا الله) داو نه‌یانده‌وت و شوێنی نه‌ده‌كه‌وتن.

[ وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُو آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ (٣٦) ] وه‌ ئه‌یانووت: ئایا ئێمه‌ واز له‌ خواكانی خۆمان بێنین له‌به‌ر قسه‌ی شاعیرێكی شێت، كه‌ مه‌به‌ستیان پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بوو.

[ بَلْ جَاءَ بِالْحَقِّ وَصَدَّقَ الْمُرْسَلِينَ (٣٧) ] خوای گه‌وره‌ به‌رگرى له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى - صلی الله علیه وسلم - ده‌كات و به‌ درۆیان ده‌خاته‌وه‌و ئه‌فه‌رمووێ: به‌ڵكو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - حه‌ق و ته‌وحیدی هێناوه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رانی پێش خۆیشی به‌ڕاست داناوه‌.

[ إِنَّكُمْ لَذَائِقُو الْعَذَابِ الْأَلِيمِ (٣٨) ] به‌ دڵنیایى ده‌بێت ئێوه‌ ئه‌و سزا به‌ئێش و ئازاره‌ى ئاگرى دۆزه‌خ بچێژن[ وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٣٩) ] وه‌ سزایش ناچێژن و سزاش نادرێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی خۆتانه‌وه‌ نه‌بێت له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی.

[ وَمَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٣٩) ] وه‌ سزایش ناچێژن و سزاش نادرێنه‌وه‌ ته‌نها به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی خۆتانه‌وه‌ نه‌بێت له‌ كوفرو تاوان و سه‌رپێچی.

[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (٤٠) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌ به‌ تاك و ته‌نها خوایان په‌رستووه‌ به‌ دڵسۆزی و نیازپاكى یه‌وه‌ ئه‌وان سزا ناچێژن و لێپرسینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا ناكرێت، به‌ڵكو خواى گه‌وره‌ لێیان خۆش ده‌بێت.

{پاداشتى باوه‌ڕداره‌ دڵسۆزو نیازپاكه‌كان} [ أُولَئِكَ لَهُمْ رِزْقٌ مَعْلُومٌ (٤١) ] وه‌ ئه‌مانه‌ له‌ناو به‌هه‌شتدا ڕزق و ڕۆزیه‌كی به‌رده‌وام و زانراویان بۆ هه‌یه‌ كه‌ نابڕێته‌وه‌.

[ فَوَاكِهُ وَهُمْ مُكْرَمُونَ (٤٢) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌یان بۆ هه‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕێزیان لێ ئه‌گرێ به‌ جۆره‌ها ڕێز.

[ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ (٤٣) ] له‌ به‌هه‌شت و باخ و باخاتێكدا كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت.

[ عَلَى سُرُرٍ مُتَقَابِلِينَ (٤٤) ] له‌سه‌ر جێگای به‌رز دانیشتوونه‌ وه‌ به‌رامبه‌ر یه‌كن و ڕوویان له‌ یه‌كه‌.

[ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ (٤٥) ] وه‌ خزمه‌تكاران به‌سه‌ریاندا ئه‌سووڕێنه‌وه‌ به‌ گڵاسێك له‌ مه‌ى به‌هه‌شت كه‌ سه‌رچاوه‌ی هه‌یه‌و هه‌ڵئه‌قوڵێت و كۆتایی نایات.

[ بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ (٤٦) ] وه‌ زۆر سپیه‌ وه‌ زۆر به‌تام و چێژو به‌له‌زه‌ته‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌یخۆنه‌وه‌.

[ لَا فِيهَا غَوْلٌ ] به‌ڵام عه‌قڵیان له‌ ده‌ست ناده‌ن و بێ عه‌قڵ و سه‌رخۆش و بێ هۆش نابن [ وَلَا هُمْ عَنْهَا يُنْزَفُونَ (٤٧) ] وه‌ تووشی سه‌ر ئێشه‌و سك ئێشه‌و ئازاریان ناكات و وه‌كو عه‌ره‌ق و مه‌ی دونیا نیه‌.

[ وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ عِينٌ (٤٨) ] وه‌ حۆریان بۆ هه‌یه‌ كه‌ چاویان كورت ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌سه‌ر مێرده‌كانیان و ته‌نها ته‌ماشای ئه‌وان ده‌كه‌ن و بۆ لای جگه‌ له‌وان ناچن، (عین) یش واته‌: چاویان یه‌كجار گه‌وره‌و جوانه‌.

[ كَأَنَّهُنَّ بَيْضٌ مَكْنُونٌ (٤٩) ] سپین وه‌كو دوڕڕو مراوری، یان سپین وه‌كو سپێنه‌ى هێلكه‌، یاخود له‌ زه‌ردیدا سپی بوونه‌ كه‌ جوانترین ڕه‌نگه‌، وه‌ پارێزراون و كه‌س ده‌ستى بۆ نه‌بردوون.

{خۆپاراستن له‌ هاوڕێى خراپ} [ فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ (٥٠) ] ئینجا به‌هه‌شتیانیش روو له‌ یه‌كترى ده‌كه‌ن و هه‌ندێكیان پرسیار له‌ هه‌ندێكی تریان ئه‌كه‌ن: ئه‌وه‌ ئێوه‌ له‌ دونیا چۆن بوونه‌؟

[ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ إِنِّي كَانَ لِي قَرِينٌ (٥١) ] یه‌كێكیان ئه‌ڵێ: من له‌ دونیادا هاوڕێیه‌كى كافرم هه‌بوو.

[ يَقُولُ أَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُصَدِّقِينَ (٥٢) ] باوه‌ڕى به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ نه‌بوو، له‌ دونیا پێی ده‌وتم: ئایا تۆ باوه‌ڕت به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌یه‌؟!

[ أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا وَعِظَامًا أَإِنَّا لَمَدِينُونَ (٥٣) ] ئایا ئێمه‌ ئه‌گه‌ر بمرین و ببین به‌ خۆڵ و ئێسقانه‌كانمان بڕزێ ئایا ئێمه‌ سه‌رله‌نوێ زیندوو ئه‌بینه‌وه‌و لێپرسینه‌وه‌مان له‌گه‌ڵدا ده‌كرێت و سزا ده‌درێین له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانمان؟!

[ قَالَ هَلْ أَنْتُمْ مُطَّلِعُونَ (٥٤) ] ئه‌و باوه‌ڕداره‌ به‌ هاوڕێیانى به‌هه‌شتى ده‌ڵێ: وه‌رن له‌گه‌ڵمدا با ته‌ماشا بكه‌ین و بزانین له‌ناو دۆزه‌خدا ئه‌و هاوڕێیه‌م ئه‌دۆزینه‌وه‌و ئه‌یبینین

[ فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ (٥٥) ] ته‌ماشای ئاگری دۆزه‌خ ده‌كه‌ن ده‌بینن له‌ ناوه‌ڕاستی ئاگری دۆزه‌خدایه‌و ده‌سوتێت و سزا ده‌درێت.

[ قَالَ تَاللَّهِ إِنْ كِدْتَ لَتُرْدِينِ (٥٦) ] قسه‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌كات و ئه‌ڵێ: سوێند به‌خوای گه‌وره‌ نزیك بوو منیش له‌گه‌ڵ خۆتدا فڕێ بده‌یته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ئه‌گه‌ر به‌ قسه‌تم بكردایه‌و شوێنت بكه‌وتمایه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى به‌هه‌شتیان ده‌توانن ته‌ماشاى ناو دۆزه‌خ بكه‌ن و دۆزه‌خیه‌كان ببینن و بیانناسنه‌وه‌و قسه‌یان له‌گه‌ڵدا بكه‌ن).

[ وَلَوْلَا نِعْمَةُ رَبِّي لَكُنْتُ مِنَ الْمُحْضَرِينَ (٥٧) ] وه‌ ئه‌گه‌ر فه‌زڵ و چاكه‌و ڕه‌حمه‌ت و نیعمه‌تی خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ به‌سه‌ر منه‌وه‌ كه‌ هیدایه‌تی دام و رێنمایى كردم بۆ یه‌كخواپه‌رستى وه‌ پاراستمی له‌ گومڕایی ئه‌وه‌ منیش ئێستا له‌گه‌ڵ تۆدا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ئاماده‌ ئه‌بووم و له‌ ئاماده‌ بووان ئه‌بووم، (پێویسته‌ مرۆڤى موسڵمان خۆى له‌ هاوڕێى خراپ دوور بخاته‌وه‌ تا له‌گه‌ڵ خۆیدا بۆ دۆزه‌خى نه‌بات).

[ أَفَمَا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ (٥٨) ] باوه‌ڕداره‌كه‌ له‌ خۆشیدا ده‌ڵێت: ئایا ئیتر له‌مه‌ودوا ئێمه‌ نامرین و مردنمان به‌سه‌ردا نایات و به‌ هه‌میشه‌یی له‌م نازو نیعمه‌ته‌ی به‌هه‌شتدا ئه‌بین.

[ إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولَى ] ته‌نها مردنی یه‌كه‌م جارمان نه‌بێ كه‌ له‌ دونیادا مردین [ وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ (٥٩) ] وه‌ له‌مه‌ودوا ئێمه‌ سزا نادرێین هه‌روه‌كو چۆن كافران سزا ئه‌درێن.

[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٦٠) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌یه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ر گه‌وره‌ كه‌ مرۆڤ بچێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ و به‌ نه‌مرى و هه‌میشه‌یی تیایدا بمێنێته‌وه‌.

[ لِمِثْلِ هَذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ (٦١) ] خواى گه‌وره‌یش ده‌فه‌رمێت: ئه‌وانه‌ی كه‌ كرده‌وه‌ى چاك ئه‌كه‌ن با بۆ ئه‌م پاداشته‌ گه‌وره‌و بازرگانیه‌ سه‌ركه‌وتووه‌ كار بكه‌ن نه‌ك بۆ دونیایه‌ك كه‌ كۆتایی دێت و ئه‌بڕێته‌وه.

{دارى شه‌قنه‌بوت خۆراكى دۆزه‌خییه‌كانه‌} [ أَذَلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ (٦٢) ] ئایا ئه‌م به‌هه‌شته‌ كه‌ پڕه‌ له‌ نازو نیعمه‌ت و شوێنی ڕێز لێنانه‌ باشتره‌ یاخود ئاگرى دۆزه‌خ كه‌ داری زه‌قومى تیایه‌و خواردنی دۆزه‌خیه‌كانه‌؟

[ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ (٦٣) ] ئێمه‌ ئه‌و داره‌مان كردووه‌ به‌ تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك بۆ سته‌مكاران كه‌ ئه‌یانووت: چۆن ئه‌بێ دار له‌ناو دۆزه‌خدا هه‌بێت!؟ ئه‌وه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌یه‌.

[ إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ (٦٤) ] ئه‌وه‌ دارێكه‌ له‌ بنی دۆزه‌خه‌وه‌ رواوه‌و ده‌رچووه‌و ده‌رئه‌كه‌وێت.

[ طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ (٦٥) ] لق و چڵه‌كانی وه‌كو سه‌ری شه‌یتان ناشیرینه‌ هه‌ر چه‌نده‌ شه‌یتان نه‌بینراوه‌ به‌ڵام هه‌موو كه‌سێك ئه‌زانێ كه‌ ناشیرینه‌.

[ فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِئُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ (٦٦) ] دۆزه‌خییه‌كان له‌و داری زه‌قوم و ژه‌قنه‌بووته‌ ئه‌خۆن تا سكیانی لێ پڕ ئه‌كه‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زۆر برسیانه‌و هیچ خواردنێكى ترى لێ نییه‌.

[ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْهَا لَشَوْبًا مِنْ حَمِيمٍ (٦٧) ] پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ زۆر له‌و داره‌ ئه‌خۆن ئینجا تینوویانه‌ پاشان خوای گه‌وره‌ ئاوێكی كوڵاویان ئه‌داتێ كه‌ به‌ ئاگری دۆزه‌خ كوڵاوه‌و تێكه‌ڵ به‌ برین و زوخاوى دۆزه‌خیه‌كان كراوه‌ كه‌ له‌لاشه‌یان ده‌چۆڕێته‌وه‌و هه‌موو لاشه‌ و پێست و ناو سكیان ئه‌تاوێنێته‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌و فه‌رمووی: (ئه‌گه‌ر ته‌نها دڵۆپێكی ئه‌و زه‌قومه‌ بخرێته‌ ناو ده‌ریاكانی دونیاوه‌ ئه‌وه‌ ژیان له‌ خه‌ڵكی سه‌ر رووى زه‌وی تێك ئه‌دات، ئه‌ی ئیتر چۆن ئه‌گه‌ر كه‌سێك ئه‌وه‌ خواردنه‌كه‌ی بێت) په‌نا به‌خوای گه‌وره‌و بمانپارێزێت.

[ ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ (٦٨) ] له‌ پاش ئه‌و خواردن و خواردنه‌وه‌یه‌ی ناو دۆزه‌خ گه‌ڕانه‌وه‌یان هه‌ر بۆ ناو ئاگرى سوتێنه‌رى دۆزه‌خه‌و هه‌ر جاره‌و به‌ شێوازێك سزا ده‌درێن.

[ إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آبَاءَهُمْ ضَالِّينَ (٦٩) ] بۆیه‌ ئه‌م سزا قورسه‌مان دان چونكه‌ ئه‌وان باوك و باپیرانی خۆیان بینیه‌وه‌ له‌سه‌ر گومڕایی و به‌بێ به‌ڵگه‌ شوێنیان كه‌وتن و لاساییان كردنه‌وه‌.

[ فَهُمْ عَلَى آثَارِهِمْ يُهْرَعُونَ (٧٠) ] وه‌ ئه‌وان له‌و گومڕاییه‌ به‌ خێرایی به‌ شوێنه‌واری باوك و باپیرانیاندا ڕۆیشتن.

[ وَلَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ (٧١) ] وه‌ پێش ئه‌مانیش ئوممه‌تانی پێشتریش زۆرێكیان گومڕا بوونه‌و له‌ ڕێگا لایانداوه‌و هاوبه‌شیان بۆ خواى گه‌وره‌ بڕیار داوه‌.

[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا فِيهِمْ مُنْذِرِينَ (٧٢) ] وه‌ ئێمه‌ پێغه‌مبه‌ران و ترسێنه‌رانمان ناردۆته‌ ناویان تا بیانترسێنن و حه‌قیان بۆ ڕوون بكه‌نه‌وه‌.

[ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ (٧٣) ] تۆ ته‌ماشا بكه‌و ببینه‌و بزانه‌ سه‌ره‌نجامی ئه‌و كه‌سانه‌ چۆن بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ران ئاگاداریان كردوونه‌ته‌وه‌و چۆن سزامان دان و له‌ناومان بردن.

[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (٧٤) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و به‌ تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌یان په‌رستووه‌ به‌دڵسۆزییه‌وه‌ ئه‌وانمان رزگار كردووه‌و سه‌رمان خستوون.

{وه‌ڵامدانه‌وه‌ى نوح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ (٧٥) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - نۆسه‌دو په‌نجا ساڵ بانگه‌وازى نه‌ته‌وه‌كه‌ى كرد ته‌نها كه‌مێكیان باوه‌ڕیان هێناو لێیان بێئومێد بوو، بانگی له‌ ئێمه‌ كردو لێمان پاڕایه‌وه‌ ئێمه‌یش باشترین وه‌ڵامده‌ره‌وه‌ بووین بۆ نوح و - صلی الله علیه وسلم - دوعاكه‌یمان قبووڵ كردو قه‌ومه‌كه‌یمان له‌ناوبرد.

[ وَنَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ (٧٦) ] وه‌ خۆی و شوێنكه‌وتوانیمان ڕزگار كرد له‌و ناخۆشیه‌ قورسه‌ گه‌وره‌یه‌ كه‌ ئازاردان و به‌ درۆزانین بوو، یان نوقم كردن و غه‌رق بوون بوو له‌ناو ئاوه‌كه‌دا.

[ وَجَعَلْنَا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْبَاقِينَ (٧٧) ] وه‌ نه‌وه‌كانیمان هێشته‌وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان پێی هێنابوو له‌ناو كه‌شتیه‌كه‌دا ئه‌وان مانه‌وه‌ به‌ڵام خێزان و منداڵی خۆی ئه‌وانه‌ی كه‌ كافر بوون نقوم بوون.

[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (٧٨) ] وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌تیش نه‌وه‌یان مایه‌وه‌، یان به‌ باشه‌ باس ده‌كرێت.

[ سَلَامٌ عَلَى نُوحٍ فِي الْعَالَمِينَ (٧٩) ] هه‌موو ئوممه‌تان له‌ هه‌موو جیهاندا سڵاو له‌ نوح - صلی الله علیه وسلم - ده‌كه‌ن.

[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (٨٠) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌ پاش خۆیشى به‌ چاكه‌ باس ده‌كرێت.

[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (٨١) ] كه‌ نوحیش - صلی الله علیه وسلم - له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌ یه‌كخواپه‌رسته‌كانی ئێمه‌ بوو.

[ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ (٨٢) ] پاشان ئه‌وانه‌ی تر كه‌ ئیمانیان پێ نه‌هێنابوو هه‌موومان نوقم كردن له‌ناو ئاوه‌كه‌دا وه‌ له‌ناومان بردن.

{به‌سه‌رهاتى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و قه‌ومه‌كه‌ى} [ وَإِنَّ مِنْ شِيعَتِهِ لَإِبْرَاهِيمَ (٨٣) ] وه‌ ئیبراهیمش - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر دین و په‌یڕه‌و و رێبازه‌كه‌ی نوح - صلی الله علیه وسلم - بووه‌ له‌ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و ئیمان هێنان و كرده‌وه‌ى چاك.

[ إِذْ جَاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (٨٤) ] كاتێك هات بۆ لای په‌روه‌ردگاری به‌ دڵێكی ساغ و سه‌لیمه‌وه‌ كه‌ پڕ بوو له‌ (لا إله إلا الله) و یه‌قین، وه‌ پارێزراو بووه‌ له‌ شیرك و گومان، وه‌ له‌به‌ر خوا ئامۆژگاری خه‌ڵكی كردووه‌.

[ إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ (٨٥) ] كاتێك كه‌ به‌رهه‌ڵستى له‌ باوكی و قه‌ومه‌كه‌ی كرد كه‌ بت په‌رست بوون پێى وتن: ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ چ شتێك ئه‌كه‌ن و چ شتێك ئه‌په‌رستن.

[ أَئِفْكًا آلِهَةً دُونَ اللَّهِ تُرِيدُونَ (٨٦) ] ئایا جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) درۆتان هه‌ڵبه‌ستووه‌و عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ فَمَا ظَنُّكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٨٧) ] ئه‌ی ئێوه‌ گومانتان چیه‌ به‌ په‌روه‌ردگارى هه‌موو جیهان كاتێك رووبه‌ڕووی ببنه‌وه‌ چیتان به‌سه‌ر بێنێ كه‌ ئێوه‌ عیباده‌تی جگه‌ له‌و ئه‌كه‌ن، واته‌: چاوه‌ڕوانى سزاى سه‌خت و هه‌میشه‌یى ئاگرى دۆزه‌خ بن.

[ فَنَظَرَ نَظْرَةً فِي النُّجُومِ (٨٨) ] تێڕوانینێك ته‌ماشای ئه‌ستێره‌كانی كردو بیرى كرده‌وه‌.

[ فَقَالَ إِنِّي سَقِيمٌ (٨٩) ] كاتێك ئه‌وان جه‌ژنیان هه‌بوو وتیان ئه‌چینه‌ ده‌ره‌وه‌ى شار بۆ ئاهه‌نگ گێڕان تۆیش له‌گه‌ڵماندا وه‌ره‌، ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - وتی: من نه‌خۆشم، یاخود نه‌خۆشی تاعونم هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ى ئه‌وان وازى لێبێنن و له‌ ترسى تووش بوون لێى دوور بكه‌ونه‌وه‌، یاخود واته‌: من لاوازم، یاخود مه‌به‌ستى نه‌خۆشى مردن بوو له‌ داهاتوودا، یاخود دڵم نه‌خۆشه‌ له‌و بتانه‌ى كه‌ ئێوه‌ ده‌یانپه‌رستن، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - ته‌نها سێ جار ناڕاستى وتووه‌: دووانیان له‌به‌ر خوا بوو كه‌ وتى: نه‌خۆشم، وه‌ بته‌كانى شكاند وتى: بته‌ گه‌وره‌كه‌ شكاندوونى، وه‌ جارێكیش بۆ پاراستنى ساره‌ى خێزانى بوو له‌ ده‌ستى پاشاكه‌ كه‌ وتى: خوشكمه‌) و مه‌به‌ستى خوشكى دینى بوو

[ فَتَوَلَّوْا عَنْهُ مُدْبِرِينَ (٩٠) ] بۆیه‌ ئه‌وانیش وازیان لێ هێناو پشتیان تێكردو ڕۆیشتن بۆ چه‌ژن و ئاهه‌نگ گێڕانیان.

[ فَرَاغَ إِلَى آلِهَتِهِمْ ] كاتێك كه‌ كه‌س دیار نه‌ما ئه‌میش به‌ خێرایى و نهێنى ڕۆیشت بۆ لای خواكانیان [ فَقَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ (٩١) ] خواردنێكی زۆریان بۆ دانرابوو ئه‌میش وه‌كو گاڵته‌پێكردن و سووكایه‌تی پێكردن پێی وتن ئایا ئێوه‌ له‌م خواردنانه‌ ناخۆن؟

[ مَا لَكُمْ لَا تَنْطِقُونَ (٩٢) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌ بۆ قسه‌ ناكه‌ن؟

{ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بته‌كان ده‌شكێنێت} [ فَرَاغَ عَلَيْهِمْ ضَرْبًا بِالْيَمِينِ (٩٣) ] به‌ ده‌ستی ڕاستی له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هێزتره‌ لێی دان و كه‌وته‌ شكاندنی بته‌كان.

[ فَأَقْبَلُوا إِلَيْهِ يَزِفُّونَ (٩٤) ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ گه‌ڕانه‌وه‌و زانیان چی كردووه‌ به‌ بته‌كانیان به‌خێرایی هاتن بۆ لای (له‌ سووره‌تى ئه‌نبیاء ئه‌م چیرۆكه‌ به‌ درێژتر باسكراوه‌).

[ قَالَ أَتَعْبُدُونَ مَا تَنْحِتُونَ (٩٥) ] ئه‌میش پێی وتن ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ هه‌ندێك بت ئه‌كه‌ن كه‌ به‌ ده‌ستی خۆتان هه‌ڵیئه‌كۆڵن و دایئه‌تاشن.

[ وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ وَمَا تَعْمَلُونَ (٩٦) ] له‌ كاتێكدا خوای گه‌وره‌ ئێوه‌و كرده‌وه‌كانیشی دروست كردوون، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌ر خوای گه‌وره‌ دروستكاره.

{هه‌وڵى سوتاندنى ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌درێت} [ قَالُوا ابْنُوا لَهُ بُنْيَانًا فَأَلْقُوهُ فِي الْجَحِيمِ (٩٧) ] ئه‌وانیش وتیان: خانوو خه‌نده‌قێكى گه‌وره‌ی بۆ دروست بكه‌ن وه‌ ئاگرێكی گه‌وره‌ی تیا بكه‌نه‌وه‌ وه‌ له‌ دووره‌وه‌ هه‌ڵی بده‌نه‌ ناویه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئاگره‌كه‌ یه‌كجار گه‌وره‌ بوو نه‌یانئه‌توانی لێی نزیك ببنه‌وه‌و هه‌ڵی بده‌نه‌ ناوی، بۆیه‌ له‌ دووره‌وه‌ به‌ مه‌نجه‌نیق هه‌ڵیاندایه‌ ناوى

[ فَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَسْفَلِينَ (٩٨) ] ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلانیان دانا به‌ڵام ئێمه‌ ئه‌وانمان ژێر خست و هیچیان بۆ نه‌كرا، وه‌ ئاگره‌كه‌ ساردو سه‌لامه‌ت بوو ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - لێی هاته‌ ده‌ره‌وه‌.

[ وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّي سَيَهْدِينِ (٩٩) ] وه‌ وتی: من ئه‌ڕۆم كۆچ ئه‌كه‌م بۆ لای په‌روه‌ردگار به‌ڵكو خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تم بدات و ڕێنماییم بكات له‌ شوێنێك بتوانم عیباده‌تی بكه‌م.

[ رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ (١٠٠) ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌ جیاتى هۆزو نه‌ته‌وه‌كه‌م كه‌ به‌جێم هێشتن منداڵی صاڵحم پێ ببه‌خشه‌ یارمه‌تیده‌رم بێت له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تى تۆ.

[ فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ (١٠١) ] منداڵێكمان پێی به‌خشی كه‌ ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - بوو كه‌ دواتر منداڵێكی حه‌لیم و هێمن و ئارام و له‌سه‌رخۆ بوو، ئارامى گرت و رازى بوو كه‌ باوكى سه‌ری ببڕێت، وه‌ یه‌كه‌م منداڵى بوو، وه‌ له‌ ئیسحاق - صلی الله علیه وسلم - گه‌وره‌تر بوو.

{ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ خه‌ودا ئیسماعیلى كوڕى - صلی الله علیه وسلم - سه‌رده‌بڕێت} [ فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى ] كاتێك كه‌ ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - پێ گه‌یشت وه‌ له‌گه‌ڵیدا ئه‌هات و ئه‌ڕۆیشت ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - وتی: ئه‌ی كوڕی خۆم من له‌ خه‌ودا ئه‌بینم كه‌ سه‌رت ئه‌بڕم تۆیش ته‌ماشا بكه‌ بزانه‌ بۆچوونت چیه‌و وه‌ڵامت چیه‌؟ (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خه‌وی پێغه‌مبه‌ران وه‌حیه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌یه‌) [ قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ] ئه‌ویش به‌ بێ دوودڵى فه‌رمووی: ئه‌ی باوكی خۆم ئه‌وه‌ی فه‌رمانت پێكراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ جێبه‌جێی بكه‌ [ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ (١٠٢) ] (إن شاء الله) ئه‌بینی من له‌ ئارامگرانم و ئارام ئه‌گرم له‌سه‌ر فه‌رمانی خوای گه‌وره‌و سه‌رم ببڕه‌.

[ فَلَمَّا أَسْلَمَا ] كاتێك كه‌ هه‌ردووكیان ملكه‌چ و ته‌سلیمی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بوون [ وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ (١٠٣) ] وه‌ له‌سه‌ر ناوچه‌وان و ڕووی ڕایخست له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی له‌ پشته‌وه‌ سه‌ری ببڕێ و ده‌موچاوى نه‌بینێت تا ئاسانتر بێت، كه‌ له‌ (مینا) بووه‌.

[ وَنَادَيْنَاهُ أَنْ يَا إِبْرَاهِيمُ (١٠٤) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: بانگمان كرد ئه‌ی ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - .

[ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا ] به‌ڕاستی تۆ خه‌وه‌كه‌ت جێبه‌جێ كردو ڕاستگۆ بوویت و خه‌وه‌كه‌ت به‌ڕاست دانا [ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٠٥) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌و ئه‌وه‌ى گوێڕایه‌ڵیمان بكات ناخۆشى و ته‌نگانه‌ى له‌سه‌ر لاده‌به‌ین و ده‌روى خێرى لێده‌كه‌ینه‌وه‌.

[ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ (١٠٦) ] ئه‌مه‌ به‌ڕاستی تاقیكردنه‌وه‌یه‌كی زۆر ئاشكرا بوو بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل (عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ)، وه‌ له‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌دا سه‌ركه‌وتن و ناجیح بوون.

{خواى گه‌وره‌ له‌ جیاتى ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - به‌رانێك ده‌نێرێت} [ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ (١٠٧) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ جیاتی ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - به‌رانێكی شاخدارى له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ بۆ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - نارد تا له‌ جیاتی ئیسماعیلی كوڕی - صلی الله علیه وسلم - سه‌ری ببڕێت، (له‌م كاته‌وه‌ قوربانى كردن ته‌شریع بووه‌و عیباده‌تێكى گه‌وره‌یه‌و پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - هه‌موو ساڵێك دوو به‌رانى شاخدارى ره‌ش و سپى كردووه‌ به‌ قوربانى و پێویسته‌ ئه‌وه‌ى تواناى هه‌بێت قوربانى بكات).

[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٠٨) ] وه‌ ڕێزو مه‌دح و سه‌ناو ستایشیمان له‌ناو ئوممه‌ته‌كانی دواتردا به‌جێهێشت كه‌ مه‌دحی بكه‌ن.

[ سَلَامٌ عَلَى إِبْرَاهِيمَ (١٠٩) ] سڵاو له‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - بێت.

[ كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١١٠) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌.

[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١١١) ] به‌ڕاستی ئیبراهیم له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌ بوو.

[ وَبَشَّرْنَاهُ بِإِسْحَاقَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحِينَ (١١٢) ] وه‌ له‌ دوای ئیسماعیل - صلی الله علیه وسلم - موژده‌مان پێدا به‌ كوڕێكی تر كه‌ ناوی ئیسحاق - صلی الله علیه وسلم - بووه‌، وه‌ له‌ داهاتوودا ده‌بێت به‌ پێغه‌مبه‌رێك له‌ پیاوچاكان.

[ وَبَارَكْنَا عَلَيْهِ وَعَلَى إِسْحَاقَ ] وه‌ به‌ره‌كه‌تیشمان دابه‌زانده‌ سه‌ریان و خسته‌ ناو نه‌وه‌كانیه‌وه‌و منداڵمان زۆر كردن، وه‌ له‌ نه‌وه‌ی ئیسحاقیش كه‌سانی تر ده‌بن به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَمِنْ ذُرِّيَّتِهِمَا مُحْسِنٌ وَظَالِمٌ لِنَفْسِهِ مُبِينٌ (١١٣) ] له‌ نه‌وه‌ی ئه‌مانیش هه‌بووه‌ چاكه‌كار بووه‌، وه‌ هه‌یشبووه‌ تاوانبارو خراپه‌كار بووه‌، وه‌كو یه‌هودو نه‌صارا له‌ نه‌وه‌ی ئیسحاق بوونه‌و خراپه‌كار بوونه‌ كه‌ به‌ ئاشكرا خراپه‌یان كردووه‌

[ وَلَقَدْ مَنَنَّا عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ (١١٤) ] وه‌ ئێمه‌ نیعمه‌تی خۆمان ڕژاند به‌سه‌ر موسى و هاروندا (عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ).

[ وَنَجَّيْنَاهُمَا وَقَوْمَهُمَا مِنَ الْكَرْبِ الْعَظِيمِ (١١٥) ] وه‌ خۆیان و قه‌ومه‌كه‌یانمان له‌و ناخۆشیه‌ گه‌وره‌یه‌ ڕزگار كرد كه‌ فیرعه‌ون كردبوونی به‌ كۆیله‌، یاخود له‌ غه‌رق كردنی ئاوه‌كه‌ ڕزگارمان كردن.

[ وَنَصَرْنَاهُمْ فَكَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ (١١٦) ] وه‌ ئه‌مانمان سه‌رخست و ئه‌مان زاڵ و سه‌ركه‌وتوو بوون به‌سه‌ر فیرعه‌وندا.

[ وَآتَيْنَاهُمَا الْكِتَابَ الْمُسْتَبِينَ (١١٧) ] وه‌ كتابێكی ئاشكراشمان پێ به‌خشین كه‌ ته‌ورات بوو.

[ وَهَدَيْنَاهُمَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ (١١٨) ] وه‌ هیدایه‌تیشمان دان بۆ ڕێگا ڕاسته‌كه‌ی خوای گه‌وره‌.

[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ (١١٩) ] وه‌ مه‌دح و سه‌ناو ستایشى ئه‌مانیش له‌ناو ئوممه‌تانی دواتردا هه‌ر مایه‌وه‌و به‌ باشه‌ باس ئه‌كران.

[ سَلَامٌ عَلَى مُوسَى وَهَارُونَ (١٢٠) ] سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌ موسى و هارون بێت(عَلَيْهِما الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ).

[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٢١) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌.

[ إِنَّهُمَا مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١٢٢) ] ئه‌مان هه‌ردووكیان له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌ بوون.

{بانگه‌وازى ئیلیاس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - } [ وَإِنَّ إِلْيَاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٢٣) ] وه‌ ئیلیاسیش - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رێكی تر بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌كانی به‌نى ئیسرائیل، یان وتراوه‌: ئیدریس - صلی الله علیه وسلم - بووه‌.

[ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَلَا تَتَّقُونَ (١٢٤) ] كاتێك كه‌ به‌ قه‌ومه‌كه‌ی خۆی فه‌رموو ئه‌وه‌ بۆ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و بۆچی عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ أَتَدْعُونَ بَعْلًا ] ئایا ئێوه‌ عیباده‌ت بۆ (به‌عل) ئه‌كه‌ن كه‌ ناوی بتێك بووه‌، یان ناوی ئافره‌تێك بووه‌ په‌رستوویانه‌، یان ناوی په‌روه‌ردگار بووه‌و بتێكتان كردووه‌ به‌ په‌روه‌ردگار [ وَتَذَرُونَ أَحْسَنَ الْخَالِقِينَ (١٢٥) ] وه‌ وازتان له‌ باشترین دروستكار هێناوه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌یه‌و عیباده‌تی ئه‌و ناكه‌ن، كه‌ ته‌نها ئه‌و په‌رستراوى حه‌قه‌و شایانى په‌رستنه‌و په‌رستراوه‌كانى تر پوچه‌ڵ و بێبنه‌مان.

[ اللَّهَ رَبَّكُمْ وَرَبَّ آبَائِكُمُ الْأَوَّلِينَ (١٢٦) ] هه‌ر (الله)یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌و په‌روه‌ردگاری باوك و باپیرانی پێشینیشتانه‌.

[ فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ (١٢٧) ] ئه‌وان به‌درۆیان زانی، وه‌ ئه‌بێ ئاماده‌ی سزای خوای گه‌وره‌ بن له‌ ڕۆژی قیامه‌ت.

[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٢٨) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ نه‌بێت ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان پێی هێناوه‌ ڕزگاریان ئه‌بێ له‌ سزا.

[ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ (١٢٩) ] وه‌ ئه‌میش له‌ناو ئوممه‌تانی دواتردا مه‌دح و سه‌ناو ستایش ده‌كرێت و باش باس ده‌كرێت و ڕێزی ئه‌مێنێت.

[ سَلَامٌ عَلَى إِلْ يَاسِينَ (١٣٠) ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌ (ئیل یاسین) بێت واته‌: له‌ (ئیلیاس) - صلی الله علیه وسلم - بێت كه‌ هه‌ردووكیان یه‌كن.

[ إِنَّا كَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ (١٣١) ] ئێمه‌ به‌م شێوازه‌ پاداشتی چاكه‌كاران ئه‌ده‌ینه‌وه‌.

[ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُؤْمِنِينَ (١٣٢) ] به‌ دڵنیایى ئه‌میش یه‌كێك بووه‌ له‌ به‌نده‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئێمه‌.

{خێزانه‌كه‌ى لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌ناو سزادراواندا ده‌بێت} [ وَإِنَّ لُوطًا لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٣٣) ] وه‌ لوطيش - صلی الله علیه وسلم - یه‌كێك بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌.

[ إِذْ نَجَّيْنَاهُ وَأَهْلَهُ أَجْمَعِينَ (١٣٤) ] كه‌ خۆی و كه‌سوكاره‌ باوه‌ڕداره‌كانی ئه‌وه‌ی كه‌ شوێنی كه‌وتبوون هه‌موویانمان ڕزگار كرد.

[ إِلَّا عَجُوزًا فِي الْغَابِرِينَ (١٣٥) ] ته‌نها پیرێژنێك نه‌بێ كه‌ له‌ناو سزادا مایه‌وه‌ كه‌ خێزانه‌كه‌ی بوو كافر بوو باوه‌ڕی پێ نه‌هێنا.

[ ثُمَّ دَمَّرْنَا الْآخَرِينَ (١٣٦) ] پاشان ئه‌وانه‌ی ترمان هه‌موو له‌ناوبرد.

[ وَإِنَّكُمْ لَتَمُرُّونَ عَلَيْهِمْ مُصْبِحِينَ (١٣٧) ] ئه‌ی خه‌ڵكی مه‌ككه‌ ئێوه‌ به‌ به‌یانیان به‌ شوێنه‌واری ئه‌وان و ماڵه‌كانیاندا تێئه‌په‌ڕن.

[ وَبِاللَّيْلِ ] وه‌ به‌ شه‌وانیش هه‌ر به‌ گه‌ڕانه‌وه‌تان له‌ شامدا به‌سه‌ریاندا تێئه‌په‌ڕن [ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (١٣٨) ] ئه‌وه‌ بۆ په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن بزانن خوای گه‌وره‌ چۆن سزای دان دوایی سزای ئێوه‌ش ئه‌دات ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن، خواى گه‌وره‌ شوێنه‌كه‌ى كردن به‌ ده‌ریاچه‌یه‌كى پیسى بۆگه‌نى ناشیرین.

{یونس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - فڕێ ده‌درێته‌ ناو ده‌ریاوه‌} [ وَإِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ (١٣٩) ] وه‌ (یونس)یش - صلی الله علیه وسلم - كه‌ (ذا النون)ی پێ وتراوه‌ به‌ دڵنیایى یه‌كێك بووه‌ له‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌.

[ إِذْ أَبَقَ إِلَى الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ (١٤٠) ] كاتێك كه‌ وایزانی خوای گه‌وره‌ سزای قه‌ومه‌كه‌ی ئه‌دات كه‌ سزاكه‌ دواكه‌وت ئه‌م قه‌ومه‌كه‌ی خۆی به‌جێ هێشت و چووه‌ ناو كه‌شتییه‌كه‌وه‌ كه‌ كه‌شتییه‌كه‌ پڕ بوو له‌ شتومه‌ك.

[ فَسَاهَمَ ] نزیك بووه‌ كه‌شتییه‌كه‌ نوقم بێت تیرو پشكیان كرد بۆ ئه‌وه‌ی هه‌موویان نقوم نه‌بن كه‌سێك فڕێ بده‌نه‌ ناو ئاوه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌شتیه‌كه‌ ڕزگاری بێت [ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ (١٤١) ] كاتێك كه‌ تیروپشك كرا سآ جار یونس - صلی الله علیه وسلم - ده‌رچوو وه‌ فڕێیان دایه‌ ناو ده‌ریاكه‌وه‌.

[ فَالْتَقَمَهُ الْحُوتُ وَهُوَ مُلِيمٌ (١٤٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ نه‌هه‌نگێكی ناردو قوتی دا، چونكه‌ یونس - صلی الله علیه وسلم - قه‌ومه‌كه‌ى به‌جێهێشت و لۆمه‌ كرا.

[ فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ (١٤٣) ] ئه‌گه‌ر یونس - صلی الله علیه وسلم - له‌ناو سكی نه‌هه‌نگه‌كه‌ ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ی نه‌كردایه‌ یان نوێژی نه‌كردایه‌، ئه‌ووترێ: پێشترو له‌ناو سكى نه‌هه‌نگه‌كه‌یش نوێژو زیكری خوای گه‌وره‌ی كردووه‌.

[ لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (١٤٤) ] ئه‌وه‌ له‌ناو سكی ئه‌و نه‌هه‌نگه‌دا ئه‌مایه‌وه‌ تا ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌، واته‌: ناو سكی نه‌هه‌نگه‌كه‌ ئه‌بووه‌ گۆڕی.

{یونس پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - رزگارى ده‌بێت} [ فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَاءِ وَهُوَ سَقِيمٌ (١٤٥) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی كرد به‌ نه‌هه‌نگه‌كه‌ له‌ ده‌مییه‌وه‌ فڕێی دایه‌ ده‌شت و شوێنێكی چۆڵه‌وه‌ كه‌ هیچ رووه‌كى لێنه‌بوو، وه‌ لاوازو نه‌خۆش بوو جلوبه‌رگی له‌به‌ردا نه‌مابوو.

[ وَأَنْبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ (١٤٦) ] وه‌ دارێكمان بۆی ڕوواند كه‌ سێبه‌ری بۆ بكات كه‌ ئه‌ووترێ: كوله‌كه‌ بووه‌.

[ وَأَرْسَلْنَاهُ إِلَى مِائَةِ أَلْفٍ أَوْ يَزِيدُونَ (١٤٧) ] پاشان ناردمان بۆ لای خه‌ڵكی (نه‌ینه‌وا) كه‌ سه‌د هه‌زار كه‌س یاخود زیاتر بوون.

[ فَآمَنُوا ] دوای ئه‌وه‌ی كه‌ نیشانه‌ی پێغه‌مبه‌رایه‌تیان بینی، یاخود هه‌ندێك له‌ نیشانه‌كانی سزای خوای گه‌وره‌یان بینی هه‌موویان ئیمانیان هێناو خوای گه‌وره‌ سزای نه‌دان [ فَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ (١٤٨) ] وه‌ ژیانماندن تا كۆتایی ئه‌جه‌ل و كاتی دیاریكراوی خۆیان.

{كافران بوهتان بۆ خواى گه‌وره‌ ده‌كه‌ن } [ فَاسْتَفْتِهِمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پرسیار له‌ كافرانى قوڕه‌یش بكه‌ وه‌كو به‌رهه‌ڵستى كردن و نكوڵى كردن [ أَلِرَبِّكَ الْبَنَاتُ وَلَهُمُ الْبَنُونَ (١٤٩) ] ئایا ئه‌وان بۆچى ئه‌ڵێن: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌كاتێكدا بۆ خۆیان ڕازی نابن كچیان ببێت و كچ زینده‌ به‌چاڵ ئه‌كه‌ن ئایا خوای گه‌وره‌ كچی هه‌یه‌و ئه‌وان كوڕیان هه‌یه‌! چۆن به‌ شتێك بۆ خۆیان ڕازی نابن ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌.

[ أَمْ خَلَقْنَا الْمَلَائِكَةَ إِنَاثًا وَهُمْ شَاهِدُونَ (١٥٠) ] یاخود ئایا ئه‌گه‌ر مه‌لائیكه‌ت كچ بن ئێمه‌ كاتێك مه‌لائیكه‌تمان دروست كردووه‌ ئه‌وان ئاگادار بوونه‌و بینیویانه‌ چۆن ئه‌زانن مه‌لائیكه‌ت كچه‌.

[ أَلَا إِنَّهُمْ مِنْ إِفْكِهِمْ لَيَقُولُونَ (١٥١) ] نه‌خێر ئه‌مه‌ ته‌نها درۆهه‌ڵبه‌ستن و بوهتانێكه‌و له‌ بوهتان كردندا ئه‌وان ئه‌ڵێن:

[ وَلَدَ اللَّهُ ] خوای گه‌وره‌ منداڵی بووه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) [ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ (١٥٢) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌وان درۆ ئه‌كه‌ن.

[ أَصْطَفَى الْبَنَاتِ عَلَى الْبَنِينَ (١٥٣) ] ئایا خوای گه‌وره‌ كچی هه‌ڵبژاردووه‌ به‌سه‌ر كوڕدا له‌ كاتێك ئێوه‌ خۆتان به‌ كچ ڕازی نین.

[ مَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ (١٥٤) ] ئه‌وه‌ چیتانه‌و چۆن بڕیارێكه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ی ئه‌ده‌ن.

[ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ (١٥٥) ] ئه‌وه‌ بۆ بیر ناكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رناگرن له‌سه‌ر پووچه‌ڵی و به‌تاڵی ئه‌و قسه‌یه‌ی خۆتان.

[ أَمْ لَكُمْ سُلْطَانٌ مُبِينٌ (١٥٦) ] یاخود به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون و ئاشكراتان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌م قسانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن.

[ فَأْتُوا بِكِتَابِكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ (١٥٧) ] ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌یه‌ك و كتابێكى ئاسمانیتان هه‌یه‌ ئه‌م شتانه‌ی تیا نووسراوه‌ته‌وه‌ بیهێنن ئه‌گه‌ر ئێوه‌ ڕاستگۆن.

[ وَجَعَلُوا بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْجِنَّةِ نَسَبًا ] ئه‌یانووت: خوای گه‌وره‌ له‌گه‌ڵ جنیه‌كاندا نه‌سه‌ب له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) ئه‌یانووت: ژن و ژنخوازی له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ داوای جنی كردووه‌ جنیان داوه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌و مه‌لائیكه‌تیش له‌و بووه‌ (وَالْعِيَاذُ بِالله) [ وَلَقَدْ عَلِمَتِ الْجِنَّةُ إِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ (١٥٨) ] له‌ كاتێكدا كه‌ جنیه‌ كافره‌كانیش ئه‌زانن ئاماده‌ی ئاگری دۆزه‌خ و سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بن له‌سه‌ر ئه‌م درۆ هه‌ڵبه‌ستنانه‌.

[ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٥٩) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و وه‌سفانه‌ی كه‌ ئه‌وان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ پاك و بێگه‌رده‌ له‌وه‌ی كه‌ خێزان یان منداڵی هه‌بێت.

[ إِلَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٦٠) ] ته‌نها به‌نده‌ دڵسۆزه‌كانی خوای گه‌وره‌ ئاماده‌ی سزای خوای گه‌وره‌ نابن، یاخود ئه‌و وه‌سفانه‌ ناده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستن و خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو وه‌سفێك كه‌ شایانى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت.

[ فَإِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ (١٦١) ] ئێوه‌ خۆتان و خواكانتان.

[ مَا أَنْتُمْ عَلَيْهِ بِفَاتِنِينَ (١٦٢) ] ناتوانن كه‌س گومڕا بكه‌ن و كه‌س شوێنتان ناكه‌وێت.

[ إِلَّا مَنْ هُوَ صَالِ الْجَحِيمِ (١٦٣) ] ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك خۆی به‌رده‌وام بێ له‌سه‌ر كوفرو خۆی بیه‌وێ بچێته‌ دۆزه‌خه‌وه‌و دۆزه‌خ هه‌ڵبژێرێ.

[ وَمَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ (١٦٤) ] فریشته‌كان ئه‌ڵێن: وه‌ هیچ كه‌سێك له‌ ئێمه‌ نیه‌ ته‌نها شوێنی دیاریكراوی خۆمان هه‌یه‌ له‌ ئاسماندا خوای گه‌وره‌ى لێ ده‌په‌رستین و ئه‌و شوێنه‌ تێناپه‌ڕێنین.

[ وَإِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ (١٦٥) ] وه‌ ئێمه‌ هه‌موومان پۆل پۆل ڕاوه‌ستاوین له‌ ئاسمان عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین هه‌روه‌كو چۆن باوه‌ڕدارانیش له‌ نوێژه‌كاندا پۆل پۆل ڕائه‌وه‌ستن و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ وَإِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُونَ (١٦٦) ] وه‌ ئێمه‌ ته‌سبیحات و نوێژو عیباده‌ت و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ین، واته‌: ئێمه‌ كچی خوای گه‌وره‌ نین به‌ڵكو به‌نده‌ی ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌ین.

[ وَإِنْ كَانُوا لَيَقُولُونَ (١٦٧) ] هه‌ر چه‌نده‌ موشریكان ئه‌یانووت:

[ لَوْ أَنَّ عِنْدَنَا ذِكْرًا مِنَ الْأَوَّلِينَ (١٦٨) ] ئه‌گه‌ر كتابێكمان هه‌بوایه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی بۆ ئوممه‌تانی پێشتر هاتووه‌ وه‌ك ته‌ورات و ئینجیل.

[ لَكُنَّا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ (١٦٩) ] ئه‌وه‌ ئێمه‌ش ئه‌بووینه‌ به‌نده‌ی دڵسۆزی خوای گه‌وره‌و به‌ دڵسۆزی عیباده‌تی خوای گه‌وره‌مان ئه‌كردو كوفرمان نه‌ئه‌كرد.

[ فَكَفَرُوا بِهِ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ كتابیان بۆ هات له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ قورئان بوو ئه‌وان كوفریان پێ كرد [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (١٧٠) ] ئه‌وه‌ له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كوفره‌كه‌یان ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزایان ئه‌دات.

[ وَلَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ (١٧١) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: وه‌ به‌ دڵنیایى پێشتریش ئێمه‌ وشه‌و قسه‌ى خۆمان پێش خستووه‌ بۆ به‌نده‌ نێردراوه‌كانی خۆمان بۆ پێغه‌مبه‌ران كه‌ ئه‌بێ ئه‌وان سه‌ركه‌ون.

[ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ (١٧٢) ] ئه‌مانن كه‌ سه‌رئه‌كه‌ون به‌سه‌ر دوژمنه‌كانیاندا وه‌ زاڵ ئه‌بن.

[ وَإِنَّ جُنْدَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ (١٧٣) ] وه‌ سه‌ربازه‌كانی ئێمه‌ ئه‌وانیش سه‌ركه‌وتوون وه‌ زاڵن به‌سه‌ر كافران و بێباوه‌ڕاندا.

[ فَتَوَلَّ عَنْهُمْ حَتَّى حِينٍ (١٧٤) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پشتیان تێ بكه‌و ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئازاریان تا كاتی دیاریكراویان دێت كه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ناویان ئه‌بات.

[ وَأَبْصِرْهُمْ ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دێت به‌ كوشتن و به‌ دیل گرتن، یان له‌ رۆژى قیامه‌ت تۆ ته‌ماشایان بكه‌ [ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٥) ] ئه‌وانیش به‌ چاوی خۆیان ئه‌و شته‌ ئه‌بینن و ته‌ماشای ئه‌كه‌ن به‌ڵام سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێت.

[ أَفَبِعَذَابِنَا يَسْتَعْجِلُونَ (١٧٦) ] ئایا ئه‌وان په‌له‌ی سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن و داوای سزای ئێمه‌ ئه‌كه‌ن و ئه‌ڵێن: كه‌ی سزای خوا دێت.

[ فَإِذَا نَزَلَ بِسَاحَتِهِمْ ] كاتێك سزای ئێمه‌ دائه‌به‌زێ بۆ گۆڕه‌پان و ماڵ و شوێنی ئه‌وان له‌ كاتی جه‌نگدا [ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ (١٧٧) ] ئه‌وه‌ خراپترین به‌یانیه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئاگادار كراونه‌ته‌وه‌ كه‌ تیایدا تێكئه‌شكێن.

[ وَتَوَلَّ عَنْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ پشتیان تێ بكه‌ [ حَتَّى حِينٍ (١٧٨) ] تا كاتی دیاریكراویان كه‌ خوای گه‌وره‌ سزایان ئه‌دات و تێكیانئه‌شكێنێ.

[ وَأَبْصِرْ ] وه‌ تۆ ته‌ماشا بكه‌ كاتێك كه‌ تێكئه‌شكێن و ئه‌كوژرێن له‌ جه‌نگى به‌در [ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ (١٧٩) ] وه‌ خۆیشیان به‌ چاوی خۆیان ئه‌و شته‌ ئه‌بینن به‌ڵام سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ.

[ سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ (١٨٠) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ په‌روه‌ردگارت ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ی كه‌ به‌ عیززه‌ته‌ له‌ هه‌موو ئه‌و وه‌سفه‌ ناشیرینانه‌ی كه‌ كافران و موشریكان ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌.

[ وَسَلَامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ (١٨١) ] وه‌ سڵاوی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ران و نێردراوانی خوای گه‌وره‌ بێت له‌ دونیاو قیامه‌تدا.

[ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (١٨٢) ] وه‌ حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان له‌سه‌ر هه‌موو نیعمه‌ته‌كانی له‌سه‌رخستنی پێغه‌مبه‌ران و تێكشكاندنی كافران، والله أعلم.