Rebar Kurdish Tafsir — Sâd 38:1 – Zuhruf 43:89

سووره‌تی (صاد) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌و (٨٨) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ ص ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسى ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون [ وَالْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ (١) ] سوێند بێت به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ زیكرو یادكردنه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگارى و سودو به‌رژه‌وه‌ندی ژیان و دوارۆژى ئێوه‌ی تیایه‌، یاخود پله‌و پایه‌و ڕێزی تیایه‌و قورئانێكی پله‌و پایه‌ به‌رزو به‌ڕێزه‌.

[ بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي عِزَّةٍ وَشِقَاقٍ (٢) ] به‌ڵكو كافران خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزن، وه‌ بێ فه‌رمانی و سه‌رپێچى خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن و حه‌ق وه‌رناگرن.

[ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ (٣) ] له‌ پێش ئه‌ماندا چه‌نده‌ها ئوممه‌تانی ترمان له‌ناوبرد كه‌ له‌ كاتی دابه‌زینی سزادا داوای فریاكه‌وتنیان له‌ خواى گه‌وره‌ كردو گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌و په‌نایان بۆ هێنا به‌ڵام كاتی فریاكه‌وتن و ته‌وبه‌ نه‌مابوو كۆتایی هاتبوو سوودى پێ نه‌گه‌یاندن.

[ وَعَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ ] وه‌ كافران پێیان سه‌یر بوو كه‌ له‌ناو خۆیان كه‌سێك هاتووه‌و بووه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رو ئاگاداریان ئه‌كاته‌وه‌ [ وَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا سَاحِرٌ كَذَّابٌ (٤) ] وه‌ كافران كاتێك كه‌ موعجیزه‌كانیان بینی وتیان: محمد - صلی الله علیه وسلم - ساحیرو جادووگه‌رێكی زۆر درۆزنه‌و جادوومان لێ ئه‌كات.

[ أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهًا وَاحِدًا ] ئایا ئه‌م هه‌موو خوایه‌ی كه‌ ئێمه‌ هه‌مانه‌ هه‌مووی كردووه‌ به‌ یه‌ك خواو ئه‌ڵێ: ته‌نها خوایه‌ك بپه‌رستن [ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ عُجَابٌ (٥) ] به‌ڕاستی ئه‌مه‌ شتێكی زۆر سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌ره‌، (پێیان سه‌یر بوو واز له‌ فره‌ خواپه‌رستى و هاوبه‌شبڕیاردان بێنن و به‌تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ بپه‌رستن و یه‌كخواپه‌رست بن!)، سه‌ركرده‌و ده‌سه‌ڵاتدارانى قوڕه‌یش چوون بۆ لاى (ئه‌بو تاڵیب) وتیان محمدى برازات - صلی الله علیه وسلم - سوكایه‌تى به‌ خواكانمان ده‌كات بۆ نانێریت به‌ شوێنیداو قه‌ده‌غه‌ى بكه‌یت، ئه‌ویش بانگى كردو وتى: ئه‌ى برازاى خۆم بۆچى قه‌ومه‌كه‌ت گله‌ییت لێده‌كه‌ن؟ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: ئه‌ى مامه‌ من ته‌نها بانگیان ده‌كه‌م بۆ یه‌ك وشه‌ كه‌ بیڵێن، ئه‌وانیش وتیان: یه‌ك وشه‌ نا ده‌ وشه‌ ده‌ڵێین، چییه‌؟ فه‌رمووى: بڵێن: (لا إله إلا الله)، هه‌موویان هه‌ستان و رۆیشتن و وتیان هه‌موو خواكانى كردووه‌ به‌یه‌ك خواو داواى په‌رستنى ته‌نها خوایه‌كمان لێده‌كات ئه‌مه‌ زۆر سه‌یرو سه‌رسوڕهێنه‌ره‌، خواى گه‌وره‌ ئه‌م پێنج ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند.

{سه‌ركرده‌و ده‌سه‌لآتداران داوا له‌ خه‌ڵكى ده‌كه‌ن ده‌ستبه‌ردارى خواكانیان نه‌بن!} [ وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ ] وه‌ سه‌ركرده‌و ده‌سه‌ڵاتدارو گه‌وره‌كانیان ڕۆیشتن به‌ خه‌ڵكیان وت: [ أَنِ امْشُوا وَاصْبِرُوا عَلَى آلِهَتِكُمْ ] بڕۆن و به‌رده‌وام بن و ئارام بگرن له‌سه‌ر په‌رستنی خواكانتان و به‌ قسه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - مه‌كه‌ن [ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ يُرَادُ (٦) ] ئه‌مه‌ شتێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - مه‌به‌ستى هه‌یه‌و ئه‌یه‌وێ به‌هۆیه‌وه‌ خۆی بكات به‌ فه‌رمانڕه‌واو ده‌سه‌ڵاتدارو زاڵ بێت به‌سه‌رماندا به‌ هۆی ئه‌م قسانه‌وه‌.

[ مَا سَمِعْنَا بِهَذَا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ ] ئه‌م شته‌مان نه‌بیستووه‌ له‌ میلله‌تانی پێشتردا وه‌كو قوڕه‌یش، یان گاوره‌كان كه‌ بڵێن: ته‌نها خوایه‌ك بپه‌رسته‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وان پێشتر دینیان هه‌بووه‌ [ إِنْ هَذَا إِلَّا اخْتِلَاقٌ (٧) ] ئه‌مه‌ ته‌نها درۆ و بوهتانێكه‌و محمد - صلی الله علیه وسلم - هه‌ڵیبه‌ستووه‌.

[ أَأُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا ] ئایا له‌ ناو ئێمه‌دا كه‌ ئه‌م هه‌موو پیاوه‌ گه‌وره‌و ناوداره‌ هه‌یه‌ زیكرو قورئان و وه‌حی بۆ محمد - صلی الله علیه وسلم - دابه‌زیوه‌!؟ [ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي ] به‌ڵكو ئه‌وان به‌رده‌وام له‌ گوماندان له‌و زیكرو قورئانه‌ [ بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ (٨) ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هێشتا سزای خوای گه‌وره‌یان پێ نه‌گه‌یشتووه‌و نه‌چه‌شتووه‌ بۆیه‌ له‌خۆبایی بوونه‌، با له‌ رۆژى قیامه‌ت فڕێ بدرێنه‌ ناو ئاگرى دۆزه‌خه‌وه‌ ئه‌و كاته‌ سه‌ره‌نجامى ئه‌م كوفرو به‌درۆزانینه‌یان ده‌زانن.

[ أَمْ عِنْدَهُمْ خَزَائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ الْعَزِيزِ الْوَهَّابِ (٩) ] یاخود ئایا كلیلی خه‌زێنه‌كانی ڕه‌حمه‌تی په‌روه‌ردگار كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و به‌خشه‌ره‌ له‌لای ئه‌وانه‌ تا ئه‌وان پێغه‌مبه‌رایه‌تی به‌ هه‌ر كه‌سێك ببه‌خشن كه‌ خۆیان ویستیان لێ بێت.

[ أَمْ لَهُمْ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ] یاخود ئایا موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ به‌ ده‌ست ئه‌وانه‌ تا به‌ ویستی خۆیان بیبه‌خشن [ فَلْيَرْتَقُوا فِي الْأَسْبَابِ (١٠) ] ده‌ی ئه‌گه‌ر ده‌توانن با به‌رز ببنه‌وه‌ بۆ ئاسمانه‌كان تا ئه‌و بڕیارانه‌ بده‌ن.

[ جُنْدٌ مَا هُنَالِكَ مَهْزُومٌ مِنَ الْأَحْزَابِ (١١) ] له‌وێ ئه‌م سه‌ربازو گروپ و كۆمه‌ڵه‌ كافرانه‌ هه‌ر هه‌موویان تێكئه‌شكێن، وه‌كو له‌ غه‌زای به‌در تێكشكان.

[ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتَادِ (١٢) ] له‌ پێش ئه‌مانیشدا قه‌ومی نوحیش نوح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی، وه‌ قه‌ومی عادیش هود پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی، وه‌ قه‌ومی فیرعه‌ونیش موسى پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی كه‌ ماڵ و خانوى زۆر پته‌و و جێگیریان هه‌بوو، یاخود له‌به‌ر زۆرى سه‌ربازه‌كانیان خێمه‌ى زۆریان هه‌بووه‌و مێخى زۆریان داكوتاوه‌، یاخود بۆ سزادانى خه‌ڵكى فیرعه‌ون مێخى داكوتاوه‌، یاخود مه‌به‌ست پێی ئه‌هرامه‌كانه‌ ئه‌و ئه‌هرامانه‌یان هه‌بووه‌و زۆر به‌هێزیش بوونه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ناوی بردن.

[ وَثَمُودُ ] وه‌ قه‌ومی ثهمودیش صاڵح پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی [ وَقَوْمُ لُوطٍ ] قه‌ومی لوطيش لوط پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆزانی [ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ ] وه‌ خاوه‌نی داره‌كان ئه‌وانه‌ی كه‌ دارێكی زۆریان هه‌بوو له‌ كه‌ناری ده‌ریاوه‌ تا (مه‌دیه‌ن) شوعه‌یب پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - به‌ درۆزانى [ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ (١٣) ] ئا ئه‌مانه‌ هه‌موویان حیزبه‌كانن و له‌ ئێوه‌ به‌هێزترو ده‌وڵه‌مه‌ندتر بوونه‌ خواى گه‌وره‌ له‌ناوى بردن و سه‌روه‌ت و سامان و ده‌سه‌ڵات و سه‌رباز له‌ سزاى خواى گه‌وره‌ رزگارى نه‌كردن.

[ إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ ] هه‌ر یه‌ك له‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌ درۆزانی [ فَحَقَّ عِقَابِ (١٤) ] بۆیه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بوو، وه‌ شایه‌نی سزای خوای گه‌وره‌ بوون.

[ وَمَا يَنْظُرُ هَؤُلَاءِ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌ چاوه‌ڕێی هیچ شتێك ناكه‌ن ته‌نها قیامه‌ت نه‌بێت كه‌ له‌ناكاودا دێت و ته‌نها یه‌ك ده‌نگێكه‌ كاتێك كه‌ ئیسرافیل فوو ئه‌كات به‌ كه‌ڕه‌نادا [ مَا لَهَا مِنْ فَوَاقٍ (١٥) ] گه‌ڕانه‌وه‌ى نیه‌، یان به‌ (فُوَاق) ده‌خوێنرێته‌وه‌، واته‌: كاتێكی وایه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ حوشترێك بدۆشیت به‌وه‌نده‌ كۆتایی به‌ هه‌موو شتێك دێت.

[ وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ (١٦) ] كافران به‌ گاڵته‌پێكردنه‌وه‌ داواى پێشخستنى سزایان ده‌كردو وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار به‌ش و پشكى خۆمان سزامان بده‌ له‌ دونیاداو دوای مه‌خه‌ بۆ ڕۆژی قیامه‌ت بۆ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌، یان وتیان ئه‌گه‌ر به‌هه‌شت هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌ش و پشكى خۆمان پێببه‌خشه‌و دواى مه‌خه‌ بۆ قیامه‌ت.

[ اصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو قسانه‌ی كه‌ ئه‌یكه‌ن {شاخ و باڵنده‌ له‌گه‌ڵ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - زیكرى خوا ده‌كه‌ن!} [ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا دَاوُودَ ] وه‌ تۆ یادی به‌نده‌ی ئێمه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ [ ذَا الْأَيْدِ ] كه‌ زۆر به‌هێز بوو له‌ زانست و زانیارى و په‌رستن و كرده‌وه‌ى چاك و جه‌نگدا، كه‌ زۆر شه‌ونوێژى ده‌كردو رۆژنارۆژێك به‌رۆژوو ده‌بوو، وه‌ له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌دا هه‌ڵناهات و رایناكرد [ إِنَّهُ أَوَّابٌ (١٧) ] وه‌ ئه‌و زۆر كه‌سێكی گه‌ڕاوه‌ بوو بۆ لای خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو كاروبارێكیدا.

[ إِنَّا سَخَّرْنَا الْجِبَالَ مَعَهُ يُسَبِّحْنَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِشْرَاقِ (١٨) ] ئێمه‌ شاخه‌كانمان ژێربار كردبوو له‌گه‌ڵیدا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد به‌ ئێواران و به‌یانیان.

[ وَالطَّيْرَ مَحْشُورَةً كُلٌّ لَهُ أَوَّابٌ (١٩) ] وه‌ كه‌ زه‌بورى بخوێندایه‌ ئه‌وه‌نده‌ ده‌نگى خۆش بوو باڵنده‌كانیش له‌ ئاسمان هه‌ر هه‌موویان كۆ ئه‌بوونه‌وه‌و له‌گه‌ڵیدا ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌یان ئه‌كردو هه‌موویان ئه‌گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و گوێڕایه‌ڵى ده‌بوون.

[ وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ ] وه‌ موڵكه‌كه‌یشیمان زۆر به‌هێز كردو موڵكێكى ته‌واومان پێبه‌خشى ئه‌وه‌ى كه‌ پاشاكان پێویستیان بێت، وه‌ سه‌رمان خست به‌سه‌ر دوژمندا [ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ ] وه‌ حیكمه‌ت و دانایی و كاربه‌جێی و تێگه‌یشتن و دادپه‌روه‌ری و پێغه‌مبه‌رایه‌تیمان پێ به‌خشی [ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (٢٠) ] وه‌ یه‌كلا كردنه‌وه‌مان پێ به‌خشى له‌ قسه‌ كردن و بڕیاردان و قه‌زادا كه‌ به‌ جوانی یه‌كلای ئه‌كرده‌وه‌ به‌ بوونى دوو شایه‌ت له‌سه‌ر تۆمه‌تبار، وه‌ كه‌ نه‌بوو ئه‌وا به‌ سوێند خواردنى تۆمه‌تباره‌كه‌، وه‌كو شه‌ریعه‌تى خۆمان

{به‌سه‌رهاتى داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و دوو كه‌سه‌ دژ به‌یه‌كه‌كه‌} [ وَهَلْ أَتَاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ (٢١) ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا هه‌واڵی ئه‌و دوو كه‌سه‌ت بۆ هاتووه‌ كاتێك كه‌ دژ به‌یه‌ك بوون و له‌ میحراب و دیواره‌كه‌ په‌ڕینه‌وه‌و هاتنه‌ ئه‌م دیو و هاتنه‌ ژووره‌وه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رگا بده‌ن، (به‌ شوێنى نوێژ كردنى ئیمام ده‌وترێت: میحراب، واته‌: شه‌ڕگه‌، چونكه‌ شوێنى شه‌ڕ كردنه‌ له‌گه‌ڵ شه‌یتان) .

[ إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُودَ ] كاتێك خۆیان كرده‌ ژووره‌وه‌ بۆ لای داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ فَفَزِعَ مِنْهُمْ ] داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - لێیان ترسا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رگاوه‌ نه‌هاتنه‌ ژووره‌وه‌ [ قَالُوا لَا تَخَفْ ] وتیان: مه‌ترسێ [ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ ] ئێمه‌ دوو كه‌سین دژبه‌یه‌كین كێشه‌مان هه‌یه‌و یه‌كێكمان سته‌می له‌وه‌ی تر كردووه‌ [ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ ] تۆ به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری بڕیار له‌ نێوانماندا بده‌ [ وَلَا تُشْطِطْ ] وه‌ سته‌م مه‌كه‌ له‌ بڕیاردانتدا [ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ (٢٢) ] وه‌ ڕێنماییمان بكه‌ بۆ ڕێگای ڕاست.

[ إِنَّ هَذَا أَخِي لَهُ تِسْعٌ وَتِسْعُونَ نَعْجَةً ] ئه‌مه‌ برامه‌ نه‌وه‌دو نۆ مه‌ڕی هه‌یه‌ [ وَلِيَ نَعْجَةٌ وَاحِدَةٌ ] وه‌ منیش ته‌نها یه‌ك مه‌ڕێكم هه‌یه‌ [ فَقَالَ أَكْفِلْنِيهَا ] داوای ئه‌و مه‌ڕه‌یش له‌ من ده‌كات و ئه‌ڵێ: بیده‌ به‌ من [ وَعَزَّنِي فِي الْخِطَابِ (٢٣) ] وه‌ زاڵ بوو به‌سه‌رمدا له‌ قسه‌كردندا.

[ قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَى نِعَاجِهِ ] داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - یه‌كسه‌ر بڕیاری داو فه‌رمووی: به‌ڕاستی سته‌می لێ كردوویت كه‌ داوای مه‌ڕه‌كه‌ى تۆ ئه‌كات و ده‌یه‌وێت بیكاته‌ لای ئه‌وانه‌ی خۆی و لێت بسه‌نێت [ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ ] وه‌ زۆرێكیش له‌وانه‌ی كه‌ شه‌ریكن هه‌ندێكیان سته‌م له‌ هه‌ندێكیان ده‌كه‌ن [ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ ] ته‌نها ئه‌وانه‌ نه‌بێت كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ كه‌ ئه‌وانیش كه‌من [ وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ ] وه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - دڵنیا بوو وه‌ زانی كه‌ ئێمه‌ تاقیمان كرده‌وه‌ [ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ ] بۆیه‌ داوای لێخۆشبوونی له‌ خوای گه‌وره‌ كرد [ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ (٢٤) ] وه‌ چووه‌ ركوع و سجودو كڕنوشی بۆ خوای گه‌وره‌ بردو گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای و داوای لێخۆشبوونی لێكرد، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌سه‌ر مینبه‌ر سوره‌تى (ص) ى خوێند گه‌یشته‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى و سوجده‌ى بردو هاوه‌ڵانیش سوجده‌یان له‌گه‌ڵدا برد، به‌ڵام ئه‌و چیرۆكه‌ی كه‌ باسكراوه‌ كه‌ گوایه‌ داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - وه‌زیرێكی هه‌بووه‌ خێزانه‌كه‌ی به‌ ڕووتی بینیوه‌و حه‌زی لێ كردووه‌و پاشان وه‌زیره‌كه‌ی ناردووه‌ بۆ جه‌نگ و كوژراوه‌و خێزانه‌كه‌ی ماره‌ كردووه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌و دوو مه‌لائیكه‌ته‌ى ناردووه‌ و داود پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - تاقیكردۆته‌وه‌و دواتر زانیوێتی و ته‌وبه‌ی كردووه‌، ئه‌مه‌ (ئیسرائیلیاته‌) و هیچ بنچینه‌و بنه‌مایه‌كى نیه‌و صه‌حیح و ڕاست نیه‌، نه‌ك پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌ڵكو باوه‌ڕدارێكی ڕاسته‌قینه‌ كاری وای لێ ناوه‌شێته‌وه‌ چ جای پێغه‌مبه‌رێك له‌ پێغه‌مبه‌ران، به‌ڵكو هه‌ر دوو كه‌س بوونه‌و ئه‌و كێشه‌یه‌یان هه‌بووه‌، وه‌ هه‌ڵه‌كه‌ی داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی گوێ له‌وه‌ی تر بگرێت یه‌كسه‌ر وتی: زوڵم و سته‌می لێ كردوویت، با ئه‌و نه‌وه‌دو نۆ مه‌ڕیشی هه‌بێت و ئه‌م یه‌ك مه‌ڕی هه‌بێت له‌وانه‌یه‌ ئه‌وه‌ى یه‌ك مه‌ڕه‌كه‌ى هه‌یه‌ زوڵمی كردبێت و زوڵم و سته‌م به‌ زۆرو كه‌مى نیه‌، نه‌ئه‌بوایه‌ بڕیاری بدایه‌ تا گوێى له‌وه‌ى تریش ده‌گرت، وه‌ له‌ شه‌ریعه‌تى خۆیشمان هه‌روایه‌ نابێت قازى و دادوه‌ر بڕیار بدات تا گوێ له‌ هه‌ردوو لا ده‌گرێت، ئه‌مه‌ ته‌فسیرى ڕاست و دروسته‌ بۆ ئایه‌ته‌كه‌.

[ فَغَفَرْنَا لَهُ ذَلِكَ ] ئێمه‌ش لێی خۆش بووین له‌و بڕیاره‌ په‌له‌یه‌ی كه‌ دای [ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (٢٥) ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌لای ئێمه‌ نزیكی و ڕێزو لێخۆشبوونی بۆ هه‌یه‌، وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی باشیشی بۆ هه‌یه‌ كه‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شته‌.

[ يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی داود پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ تۆمان كردووه‌ به‌ جێنشین له‌سه‌ر زه‌ویدا [ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ ] تۆ بڕیار له‌ نێوان خه‌ڵكیدا بده‌ به‌ دادپه‌روه‌ری [ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زوو نه‌كه‌وی له‌ بڕیاردان له‌ نێوان خه‌ڵكیدا چونكه‌ گومڕات ئه‌كه‌ن و له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لات ئه‌ده‌ن، یان له‌ ڕێگای به‌هه‌شت لات ئه‌ده‌ن [ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن [ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ (٢٦) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌یان له‌بیر كردووه‌.

[ وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ] وه‌ ئێمه‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌ به‌بێهوده‌و بێ حیكمه‌ت دروستمان نه‌كردوون [ ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا ] ئه‌مه‌ گومانی كافرانه‌ كه‌ وائه‌زانن هه‌روا به‌بێ حیكمه‌ت دروستكراوه‌ [ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ (٢٧) ] وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و ئاگری دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كافرانه‌.

{چاكه‌كاران و خراپه‌كاران یه‌كسان نین} [ أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ ] یاخود ئایا ئێمه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌یان دائه‌نێین كه‌ ئاشووب ئه‌گێڕن له‌سه‌ر زه‌ویدا [ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ (٢٨) ] یاخود ئه‌وانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌كو خراپه‌كارانیان دائه‌نێین، نه‌خێر ئه‌مه‌ شتێكی نا دادپه‌روه‌ریه‌و له‌ خوای گه‌وره‌ ناوه‌شێته‌وه‌، به‌ڵكو رۆژى قیامه‌ت هه‌یه‌و له‌وێ هه‌موو كه‌س پاداشت یان سزاى دادپه‌روه‌رانه‌ وه‌رده‌گرێت.

[ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزو پڕ خێرو به‌ره‌كه‌ته‌ كتابێكه‌ بۆ تۆمان دابه‌زاندووه‌ [ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ ] بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئایه‌ته‌كانی تێبگه‌ن و تێبفكرن و بیربكه‌نه‌وه‌ [ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ (٢٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و ژیرین تا یادبكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن.

{سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و ئه‌سپه‌كانى} [ وَوَهَبْنَا لِدَاوُودَ سُلَيْمَانَ ] وه‌ ئێمه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رمان به‌ داود پێغه‌مبه‌ر به‌خشی (عَلَيْهِمَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ) [ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٣٠) ] كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - باشترین به‌نده‌ بووه‌، وه‌ زۆر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕایه‌وه‌.

[ إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ (٣١) ] كاتێك كه‌ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ئه‌سپی یه‌كجار زۆری هه‌بوو كه‌ باڵیان هه‌بووه‌، (صافینات) واته‌: ئه‌وانه‌ی له‌سه‌ر سێ پێ ڕائه‌وه‌ستن وه‌ پێیه‌كیان به‌رز كردۆته‌وه‌، كه‌ ئه‌سپه‌كانی وا بوونه‌، (جیاد)یش واته‌: ئه‌سپه‌كانی زۆر خێرا بوون له‌ پێشیه‌وه‌ ئه‌ڕۆیشتن بۆ جیهاد كردن وه‌كو مانۆڕی سه‌ربازی.

[ فَقَالَ إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ عَنْ ذِكْرِ رَبِّي ] ئه‌م ئه‌سپانه‌ كه‌ له‌ پێشێوه‌ ئه‌ڕۆیشتن زۆر خۆشى ده‌ویستن، وتی: سه‌رقاڵیان كردم له‌ زیكری خوا، وتراوه‌: له‌ نوێژی عه‌صر [ حَتَّى تَوَارَتْ بِالْحِجَابِ (٣٢) ] تا خۆره‌كه‌ ئاوابوو خۆر دیار نه‌ما، یاخود تا ئه‌سپه‌كان دیار نه‌مان و دووركه‌وتنه‌وه‌ هه‌ر ئه‌م ته‌ماشای ده‌كردن.

[ رُدُّوهَا عَلَيَّ ] وتی: ئه‌سپه‌كانم بۆ بگه‌ڕێننه‌وه‌ [ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ (٣٣) ] وتراوه‌: به‌ شمشێر ئه‌یدا له‌ قاچ و گه‌رده‌نیان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌سپانه‌ سه‌رقاڵی كرد له‌ زیكری خوای گه‌وره‌و له‌ نوێژ كردن، به‌ڵام ئه‌و بۆچوونه‌ش ته‌واو نیه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌سپه‌كان تاوانیان نه‌بووه‌و ئه‌وه‌ سته‌مه‌و سته‌میش له‌ پێغه‌مبه‌ران ناوه‌شێته‌وه‌، به‌ڵكو (مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ) له‌ خۆشه‌ویستیان ده‌ستی ئه‌هێنا به‌ قاچ و مل و سه‌ریاندا نه‌ك بیانكوژێت و سزایان بدات ئه‌وان چ تاوانێكیان هه‌بووه‌.

{تاقیكردنه‌وه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَلَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمَانَ ] وه‌ به‌ دڵنیایى ئێمه‌ سوله‌یمانمان - صلی الله علیه وسلم - تاقیكرده‌وه‌ [ وَأَلْقَيْنَا عَلَى كُرْسِيِّهِ جَسَدًا ] وه‌ لاشه‌یه‌كمان فڕێ دایه‌ سه‌ر كورسیه‌كه‌ی پاشان گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ی كرد، لێره‌ش دیسان (ئیسرائیلیات) هه‌یه‌ كه‌ دوورو درێژه‌ نامانه‌وێ باسی بكه‌ین، به‌ڵام گوایه‌ شه‌یتانێك هه‌بووه‌ هاتووه‌و مستیله‌كه‌ی سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - بردووه‌و خۆى كردۆته‌ سه‌ر شێوه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - چۆته‌ جێی ئه‌و له‌كاتى سوڕى مانگانه‌یشدا چۆته‌ لاى خێزانه‌كانى، ئه‌وانه‌ هه‌مووی (ئیسرائیلیات)ه‌و ئه‌سڵی نیه‌و شه‌یتان له‌ خه‌ویشدا ناتوانێت خۆی بخاته‌ سه‌ر شێوه‌ى پێغه‌مبه‌ران چ جاى له‌ حه‌قیقه‌ت و ژیاندا، وه‌ ئه‌گه‌ر وا بێت ئه‌وا پێغه‌مبه‌رایه‌تى و وه‌حى و په‌یام و دین هیچ مانایه‌كى نامێنێت، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی كه‌ صه‌حیحه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وتی: ئه‌مشه‌و ئه‌بێ بچمه‌ لای نه‌وه‌د خێزان هه‌ر یه‌كێكیان منداڵێك بێنێت و له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا جیهاد بكات، نه‌یووت: (إن شاء الله)، له‌ هه‌ر نه‌وه‌دیاندا یه‌ك ئافره‌تێكیان منداڵی بوو كه‌ نیو منداڵی بوو ئه‌وه‌ جه‌سه‌ده‌كه‌یه‌ (جَسَدًا) ئه‌و نیو منداڵه‌یه‌ [ ثُمَّ أَنَابَ (٣٤) ] پاشان گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ی كرد له‌و شته‌.

[ قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكًا لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي ] وتی: ئه‌ی خوای گه‌وره‌ لێم خۆشبه‌ وه‌ موڵكێكم پێ ببه‌خشه‌ كه‌ تایبه‌ت بێت به‌ من و له‌ دوای من بۆ هیچ كه‌سێك نه‌بێت، ئه‌وه‌ بوو كه‌ خوای گه‌وره‌ جنی و شه‌یتانه‌كانی موسه‌خه‌رو ژێربار كردبوو له‌ ژێر ده‌ستیدا بوون، (ئه‌بو ده‌رداء) ده‌فه‌رمێت: پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نوێژى ده‌كرد بیستمان سێ جار فه‌رمووى: په‌نا ده‌گرم به‌ خوا لێت، پاشان فه‌رمووى: نه‌فره‌تى خوات لێبێت، وه‌ ده‌ستى درێژ كرد وه‌كو ئه‌وه‌ى شتێك بگرێت، كه‌ نوێژه‌كه‌ى ته‌واو كرد وتمان ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - شتێكمان لێت بیست كه‌ پێشتر نه‌مانبیستبوو، وه‌ ده‌ستت درێژ كرد، فه‌رمووى: ئیبلیسى دوژمنى خوا پشكۆیه‌ك ئاگرى هێنا به‌ره‌و رووم، منیش سێ جار وتم: په‌نا ده‌گرم به‌ خواى گه‌وره‌ لێت، پاشان سێ جار وتم: نه‌فره‌تى خواى گه‌وره‌ت لێبێت، هه‌ر نه‌گه‌ڕایه‌وه‌، پاشان ویستم بیخنكێنم تا هه‌ستم به‌ ته‌ڕى لیكى ده‌مى كرد له‌سه‌ر ده‌ستم، وه‌ سوێند به‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر دوعاكه‌ى سوله‌یمان پێغه‌مبه‌رى - صلی الله علیه وسلم - برام نه‌بوایه‌ ده‌بوایه‌ به‌ كۆڵه‌گه‌كانى مزگه‌وته‌وه‌ بمبه‌ستایه‌ته‌وه‌و منداڵى مه‌دینه‌ یاریان پێ بكردایه‌ [ إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ (٣٥) ] هه‌ر تۆ خوایه‌كی كه‌ ئه‌به‌خشیت و زۆر به‌خشه‌ری.

{با و شه‌یتانه‌كان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ژێربار كرابوون!} [ فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ ] وه‌ (با)یشمان بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ژێربار كردبوو به‌ فه‌رمانی ئه‌و با ئه‌ڕۆیشت [ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ (٣٦) ] ئه‌و بایه‌ بایه‌كی نه‌رم بوو وه‌كو گه‌رده‌لول نه‌بوو وه‌ زۆر خێراش بووه‌ وه‌ بۆ هه‌ر شوێنێك كه‌ بیوستایه‌ ئه‌ینارد، له‌ رۆژێكدا ماوه‌ى دوو مانگ رێى ده‌بڕى.

[ وَالشَّيَاطِينَ كُلَّ بَنَّاءٍ وَغَوَّاصٍ (٣٧) ] وه‌ شه‌یتانه‌كانیش له‌ ژێر ده‌ستیدا بوون و به‌ فه‌رمانی ئه‌و ئیشیان ئه‌كرد هه‌یان بووه‌ خانوو و بیناو میحراب و قاپ و مه‌نجه‌ڵى گه‌وره‌و ئه‌و شتانه‌ی دروست ئه‌كرد كه‌ له‌ تواناى مرۆڤدا نه‌بووه‌، وه‌ هه‌شیان بووه‌ ده‌ریاوان بووه‌ ئه‌چوونه‌ ناو ده‌ریاوه‌ خشڵ و زێڕو زیو و ئه‌و شتانه‌ی له‌ ده‌ریا بووه‌ ده‌ریان كردووه‌و بۆ سوله‌یمان پێغه‌مبه‌ریان - صلی الله علیه وسلم - هێناوه‌.

[ وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ (٣٨) ] وه‌ هه‌ندێكیش له‌ شه‌یتان و جنیه‌كان كۆت و زنجیر كرابوون ئه‌وانه‌ی كه‌ به‌ قسه‌یان نه‌كردایه‌و كاریان نه‌كردایا، یان ئیشه‌كانیان به‌ جوانی جێبه‌جێ نه‌كردایه‌.

[ هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ ] ئه‌مه‌ به‌خشینی ئێمه‌یه‌ تۆیش به‌ كێی ئه‌به‌خشی بیبه‌خشه‌ [ أَوْ أَمْسِكْ ] یان به‌ كێی نابه‌خشی مه‌یبه‌خشه‌ خۆت سه‌رپشكى [ بِغَيْرِ حِسَابٍ (٣٩) ] به‌بێ لێپرسینه‌وه‌ لێپرسینه‌وه‌ت له‌سه‌ر نیه‌.

[ وَإِنَّ لَهُ عِنْدَنَا لَزُلْفَى وَحُسْنَ مَآبٍ (٤٠) ] وه‌ ئه‌میش له‌ ئێمه‌ نزیكه‌ وه‌ ڕێزی لێ ئه‌گرین وه‌ باشترین گه‌ڕانه‌وه‌ی بۆ هه‌یه‌ كه‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شته‌.

{نه‌خۆشكه‌وتنى ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ وَاذْكُرْ عَبْدَنَا أَيُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ ] ئه‌ى محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ یادی ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - بكه‌ كاتێك بانگی له‌ په‌روه‌ردگارى كردو لێی پاڕایه‌وه‌ [ أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطَانُ بِنُصْبٍ وَعَذَابٍ (٤١) ] وتى: من شه‌یتان تووشی ماندووێتی و سزای كردووم به‌هۆی نه‌خۆشی و ئه‌و شتانه‌وه‌، كه‌ گه‌ڕاندیه‌وه‌ بۆ شه‌یتان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شه‌یتان هۆكار بووه‌، ئه‌ووترێ: شه‌یتان وای لێ كردووه‌ به‌خۆی سه‌رسام بێت خوای گه‌وره‌ نه‌خۆشی خستووه‌، لێره‌ش دیسان له‌م چیرۆكه‌ش (ئیسرائیلیات) هه‌یه‌ كه‌ گوایه‌ هه‌موو له‌شی بۆته‌ برین ته‌نها دڵى نه‌بێت و بێزیان لێ كردۆته‌وه‌و كه‌سوكاری فڕێیان داوه‌ته‌ سه‌ر زبڵدان ئه‌مانه‌ش به‌هه‌مان شێوه‌ هیچى ڕاست نیه‌.

{خواى گه‌وره‌ شیفاى ئه‌یوب پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌دات} [ ارْكُضْ بِرِجْلِكَ هَذَا مُغْتَسَلٌ بَارِدٌ وَشَرَابٌ (٤٢) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: به‌ پێیه‌كانت ڕابكه‌و بیده‌ به‌ زه‌ویدا ئه‌میش واى كردو ئاوێكى بۆ هه‌ڵقوڵاندو فه‌رمووى: به‌ناو ئه‌م ئاوه‌دا بڕۆ و خۆتى پێ بشۆره‌ ئه‌مه‌ ئاوێكی ساردو سازگاره‌ وه‌ خواردنه‌وه‌یشه‌و دواتر لێشی بخۆره‌وه‌ به‌وه‌ چاك ئه‌بیته‌وه‌ یه‌كسه‌ر چاك بووه‌وه‌ له‌و نه‌خۆشیه‌ كه‌ هه‌ژده‌ ساڵ نه‌خۆش بووه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: ( كه‌ خۆى شوشت خۆى رووت كرده‌وه‌ خواى گه‌وره‌ كولله‌ى له‌ ئاڵتوون بۆ باراند ئه‌یوبیش - صلی الله علیه وسلم - ده‌یكرده‌ ناو پۆشاكه‌كه‌یه‌وه‌، وه‌ كێڵگه‌یه‌كى گه‌نم و كێڵگه‌یه‌كى جۆى هه‌بووه‌، خواى گه‌وره‌ دوو هه‌ورى ناردووه‌ یه‌كێكیان ئاڵتوونى باراندۆته‌ سه‌ر گه‌نمه‌كه‌ تا له‌ زۆریدا لێى رۆیشتووه‌ وه‌كو باران، وه‌ ئه‌وه‌ى تر زیوى باراندۆته‌ سه‌ر جۆیه‌كه‌ تا له‌ زۆریدا لێى رۆیشتووه‌ وه‌كو باران).

[ وَوَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ ] وه‌ كه‌سوكاریشیمان بۆ گێڕایه‌وه‌، ئه‌ووترێ: مردوونه‌ خوای گه‌وره‌ زیندووی كردونه‌ته‌وه‌، یاخود كۆی كردونه‌ته‌وه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی بڵاو بوونه‌ته‌وه‌ [ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وانه‌یشى له‌گه‌ڵیاندا پێ به‌خشیوه‌ [ رَحْمَةً مِنَّا ] وه‌كو ڕه‌حمه‌تێك له‌ خوای گه‌وره‌وه‌ به‌هۆى ئارامگرتن و سوپاسگوزارى و رازى بوونى [ وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٤٣) ] وه‌ وه‌كو یادخستنه‌وه‌یه‌كیش بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌ن عه‌قڵ و ژیرین كه‌ بزانن سه‌ره‌نجامى ئارامگرتن خۆشگوزه‌رانى و ده‌روى خێرو بردنه‌وه‌یه‌.

[ وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا ] ئه‌ووترێ: ئه‌یوب - صلی الله علیه وسلم - خێزانه‌كه‌ی قژی درێژ بووه‌ قژه‌كه‌ی بڕیوه‌و فرۆشتوویه‌تی و نانی بۆی كڕیوه‌ له‌وه‌ لێی تووڕه‌ بووه‌و سوێندی خواردووه‌ كه‌ چاك ببمه‌وه‌ ده‌بێت لێت بده‌م، بۆ ئه‌وه‌ی سوێنده‌كه‌ی نه‌كه‌وێ و خێزانه‌كه‌یشى له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌موو چاكه‌و وه‌فاو خزمه‌ت كردن و ره‌حم و سۆزه‌ى لێى نه‌درێت خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: هه‌ندێك پووش یان په‌له‌ دار خورمایه‌ بگره‌ به‌ده‌سته‌وه‌و [ فَاضْرِبْ بِهِ وَلَا تَحْنَثْ ] به‌و شێوازه‌ لێی بده‌ بۆ ئه‌وه‌ی سوێنده‌كه‌ت نه‌شكێت و ئه‌ویش ئێش و ئازاری پێ نه‌گات، (كه‌فاره‌ت له‌ شه‌ریعه‌تى ئه‌واندا نه‌بووه‌ بۆیه‌ كه‌فاره‌تى سوێنده‌كه‌ى نه‌داوه‌و جێبه‌جێى كردووه‌ به‌ڵام خواى گه‌وره‌ بۆى ئاسان كردووه‌) [ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ] ئێمه‌ بینیمان ئه‌یوب - صلی الله علیه وسلم - كه‌سێكی زۆر ئارامگر بوو [ نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ (٤٤) ] باشترین به‌نده‌ بوو وه‌ زۆر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕایه‌وه‌ .

[ وَاذْكُرْ عِبَادَنَا إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَالْأَبْصَارِ (٤٥) ] وه‌ تۆ یادی ئه‌م به‌ندانه‌ی ئێمه‌ بكه‌وه‌ ئیبراهیم و ئیسحاق و یه‌عقوب كه‌ ئه‌مانه‌ ده‌ستێكى باڵایان هه‌بووه‌ له‌ كرده‌وه‌ى چاك و په‌رستندا، وه‌ چاكه‌ى زۆریان هه‌بوو به‌سه‌ر خه‌ڵكه‌وه‌، وه‌ خاوه‌ن بینایى بوونه‌و حه‌قبین بوونه‌و زانیارى و شاره‌زاییان هه‌بووه‌ له‌ دیندا.

[ إِنَّا أَخْلَصْنَاهُمْ بِخَالِصَةٍ ذِكْرَى الدَّارِ (٤٦) ] وه‌ ئه‌مانمان تایبه‌ت كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ بیریان لای دونیا نه‌بووه‌ به‌ڵكو تایبه‌ت یادی قیامه‌تیان كردۆته‌وه‌و كاریان بۆ قیامه‌ت كردووه‌و خۆشه‌ویستى دونیامان له‌ دڵیان ده‌ركردووه‌و خۆشه‌ویستى قیامه‌ت و به‌هه‌شتمان خستۆته‌ دڵیانه‌وه‌.

[ وَإِنَّهُمْ عِنْدَنَا لَمِنَ الْمُصْطَفَيْنَ الْأَخْيَارِ (٤٧) ] وه‌ ئه‌مان له‌لای ئێمه‌ له‌و كه‌سانه‌ بوونه‌ كه‌ له‌ناو چاكه‌كاراندا هه‌ڵمانبژاردوون و چاكه‌كار بوونه‌.

[ وَاذْكُرْ إِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ ] وه‌ یادی ئیسماعیل و (یه‌سه‌ع) بكه‌وه‌، كه‌ وتراوه‌: (خضر) بووه‌، یاخود هاوڕێی (ئیلیاس) بووه‌ [ وَذَا الْكِفْلِ ] وه‌ یادی (ذا الكفل)یش بكه‌ كه‌ پیاوێكی چاك بووه‌ له‌ به‌نی ئیسرائیل، وه‌ وتراوه‌: پێغه‌مبه‌ر بووه‌ [ وَكُلٌّ مِنَ الْأَخْيَارِ (٤٨) ] ئه‌مانه‌ هه‌موویان له‌ پیاوچاكان بوونه‌.

[ هَذَا ذِكْرٌ ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌و یادی تۆی ئه‌خه‌ینه‌وه‌ [ وَإِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ (٤٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن كاتێك كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ باشترین گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌هه‌شتی خوای گه‌وره‌یه‌.

[ جَنَّاتِ عَدْنٍ ] به‌هه‌شتێكه‌ كه‌ شوێنی مانه‌وه‌یه‌ [ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوَابُ (٥٠) ] ده‌رگاكانیان بۆ ئه‌كرێته‌وه‌ تا به‌ڕێزه‌وه‌ بچنه‌ ژووره‌وه‌

[ مُتَّكِئِينَ فِيهَا ] له‌ به‌هه‌شتدا پاڵ ئه‌ده‌نه‌وه‌ [ يَدْعُونَ فِيهَا بِفَاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ وَشَرَابٍ (٥١) ] وه‌ داوای جۆره‌ها میوه‌ی زۆرو خواردنه‌وه‌ی زۆر ئه‌كه‌ن و پێیان ئه‌به‌خشرێ.

[ وَعِنْدَهُمْ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ أَتْرَابٌ (٥٢) ] وه‌ حۆریشیان هه‌یه‌ كه‌ چاویان كورت كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ر مێرده‌كانیان جگه‌ له‌وان ته‌ماشای كه‌سی تر ناكه‌ن (أَتْرَابٌ) واته‌: هاوته‌مه‌نن له‌گه‌ڵ مێرده‌كانیان.

[ هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسَابِ (٥٣) ] ئا ئه‌م پاداشته‌یه‌ كه‌ به‌ڵێنتان پێ دراوه‌ بۆ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌ پێتان بدرێت.

[ إِنَّ هَذَا لَرِزْقُنَا مَا لَهُ مِنْ نَفَادٍ (٥٤) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ ڕزقی ئێمه‌یه‌ ئه‌یده‌ین به‌ به‌هه‌شتیان كه‌ بڕانی بۆ نیه‌ و نابڕێ و كۆتایی نایات و له‌ناو ناچێت.

[ هَذَا وَإِنَّ لِلطَّاغِينَ لَشَرَّ مَآبٍ (٥٥) ] به‌ڵام بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ سه‌ركه‌شیان كردووه‌و سنووری خوای گه‌وره‌یان به‌زاندووه‌ به‌تاوان خراپترین گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌.

[ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا فَبِئْسَ الْمِهَادُ (٥٦) ] ئه‌چنه‌ ناو دۆزه‌خ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌یه‌ وه‌كو بێشكه‌و شوێنێك كه‌ تیایدا پاڵ ئه‌ده‌نه‌وه‌و هه‌موو لایه‌كیان ئاگره‌.

{خواردن و خواردنه‌وه‌ى دۆزه‌خییه‌كان } [ هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ (٥٧) ] وه‌ با بچێژن له‌ ئاوی گه‌رمی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ له‌وپه‌ڕی كوڵاندایه‌، وه‌ (غه‌ساق)یش ئه‌و كێماو و زوخاو و برینه‌یه‌ كه‌ له‌ له‌شی دۆزه‌خیه‌كان دێته‌ خواره‌وه‌ ئه‌وه‌ خواردنیانه‌.

[ وَآخَرُ مِنْ شَكْلِهِ أَزْوَاجٌ (٥٨) ] وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌م سزایانه‌و جۆره‌ها سزای تریان بۆ هه‌یه‌ وه‌كو (زه‌مهه‌ریرو زه‌ققوم و سه‌موم).

[ هَذَا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ ] ئه‌ی دۆزه‌خیان ئه‌مه‌یش كۆمه‌ڵێكی تره‌ دێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا، دۆزه‌خیه‌كانیش له‌ جیاتى به‌خێرهاتن و پێشوازى و سڵاو ئه‌ڵێن: [ لَا مَرْحَبًا بِهِمْ ] ده‌ى به‌خێر نه‌یه‌ن [ إِنَّهُمْ صَالُو النَّارِ (٥٩) ] ئه‌وانیش ئه‌چنه‌ ئاگری دۆزه‌خ و شایه‌نی ئاگری دۆزه‌خن.

[ قَالُوا بَلْ أَنْتُمْ لَا مَرْحَبًا بِكُمْ ] ئه‌مانیش ژێرده‌سته‌كان كه‌ ئه‌چنه‌ ناو دۆزه‌خ پێیان ئه‌ڵێن: ئێوه‌ به‌خێر نه‌یه‌ن و سڵاو و ڕێز له‌ ئێوه‌ نه‌بێ [ أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنَا ] ئێوه‌ بوون ئێمه‌تان خسته‌ ناو ئه‌م دۆزه‌خه‌وه‌و ئێمه‌تان بۆ دۆزه‌خ بانگ كرد [ فَبِئْسَ الْقَرَارُ (٦٠) ] كه‌ خراپترین شوێنی نیشته‌جێ بوونه‌.

[ قَالُوا رَبَّنَا مَنْ قَدَّمَ لَنَا هَذَا فَزِدْهُ عَذَابًا ضِعْفًا فِي النَّارِ (٦١) ] ئه‌ڵێن: خوایه‌ هه‌ر كه‌سێك ئێمه‌ی بۆ ئه‌م شوێنه‌ هێناوه‌و ئه‌م شوێنه‌ی پێشكه‌ش ئێمه‌ كردووه‌و بۆته‌ هۆكار سزای چه‌ند قات بده‌و سزای بۆ زیاد بكه‌ له‌ ئاگری دۆزه‌خدا.

[ وَقَالُوا مَا لَنَا لَا نَرَى رِجَالًا كُنَّا نَعُدُّهُمْ مِنَ الْأَشْرَارِ (٦٢) ] دۆزه‌خیه‌كان ئه‌ڵێن ئه‌وه‌ چیه‌ بۆ پیاوانێك نابینین كه‌ فه‌قیری باوه‌ڕدارانن له‌ دونیا ئێمه‌ وامان ئه‌زانی كه‌ ئه‌وانه‌ له‌كه‌سه‌ زۆر خراپه‌كارانن بۆ ئێستا له‌ دۆزه‌خدا نین وه‌كو (عه‌ممارو خه‌باب و صوهه‌یب و بیلال و یاسر)و ئه‌وانه‌.

[ أَتَّخَذْنَاهُمْ سِخْرِيًّا ] له‌ دونیا ئێمه‌ ئه‌وانمان كردبووه‌ گاڵته‌جاڕو گاڵته‌مان پێ ئه‌كردن [ أَمْ زَاغَتْ عَنْهُمُ الْأَبْصَارُ (٦٣) ] یان ئێستا چاومان له‌سه‌ر ئه‌وان لایداوه‌و نایاندۆزینه‌وه‌ له‌ ئاگردا، ئه‌وكاته‌ ده‌زانن كه‌ ئه‌وان له‌ پله‌ به‌رزه‌كانى به‌هه‌شتدان.

[ إِنَّ ذَلِكَ لَحَقٌّ تَخَاصُمُ أَهْلِ النَّارِ (٦٤) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئه‌مه‌ى كه‌ بۆمان باس كردیت هیچ گومانى تێدا نیه‌و حه‌قه‌و ئه‌مه‌ مشتومڕی دۆزه‌خییه‌كانه‌ له‌ناو خۆیاندا كه‌ سه‌ركرده‌كان و ژێرده‌سته‌كان به‌یه‌كه‌وه‌ كێشه‌و مشتومڕیانه‌.

[ قُلْ إِنَّمَا أَنَا مُنْذِرٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: من ته‌نها ترسێنه‌رم و ئاگادارتان ئه‌كه‌مه‌وه‌ [ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (٦٥) ] كه‌ هیچ خوایه‌ك نیه‌ به‌ حه‌ق شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ كه‌ تاك و ته‌نهایه‌و زۆر باڵاده‌سته‌.

[ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٦٦) ] خوایه‌كه‌ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی و ئه‌وه‌ی له‌ نێوانیاندایه‌و زۆر به‌ عیززه‌ت و به‌ ده‌سه‌ڵاته‌و زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ كه‌سێك كه‌ گوێڕایه‌ڵی بكات.

[ قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِيمٌ (٦٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌مه‌ هه‌واڵێكی یه‌كجار گه‌وره‌یه‌ (هاتنی قیامه‌ت، یان ناردنى من بۆ ئێوه‌).

[ أَنْتُمْ عَنْهُ مُعْرِضُونَ (٦٨) ] به‌ڵام ئێوه‌ بێئاگان و پشتی تێ ئه‌كه‌ن و باوه‌ڕى پێ ناهێنن.

[ مَا كَانَ لِيَ مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلَى إِذْ يَخْتَصِمُونَ (٦٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ رێگاى وه‌حى¬یه‌وه‌ نه‌بێت من هیچ زانیاریه‌كم نیه‌ سه‌باره‌ت به‌ فریشته‌ به‌ڕێزه‌كان له‌ ئاسمانه‌كانی سه‌ره‌وه‌ كاتێك كه‌ مشتومڕیانه‌ له‌ نێوان خۆیاندا سه‌باره‌ت به‌ دروست كردنی ئاده‌م و كڕنوش نه‌بردنى ئیبلیس بۆى، یاخود سه‌باره‌ت به‌ ده‌ره‌جات و كه‌فارات و ئه‌و شتانه‌.

[ إِنْ يُوحَى إِلَيَّ إِلَّا أَنَّمَا أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ (٧٠) ] من وه‌حیم بۆ دێت من هیچ شتێك نیم ته‌نها ترسێنه‌رێكی ئاشكرا نه‌بێت.

{دروستكردنى ئاده‌م پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -} [ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِنْ طِينٍ (٧١) ] كاتێك كه‌ په‌روه‌ردگار به‌ فریشته‌كانی فه‌رموو من مرۆڤێك دروست ئه‌كه‌م له‌ قوڕ كه‌ ئاده‌م بوو.

[ فَإِذَا سَوَّيْتُهُ ] كاتێك كه‌ ڕێكم خست و شێوه‌یم بۆ كرد [ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي ] وه‌ له‌ روحی خۆم خسته‌ به‌ری، ئه‌مه‌ بۆ (ئیزافه‌ی ته‌شریف و ته‌عزیم)ه‌ بۆ ڕێزو به‌گه‌وره‌زانینه‌ نه‌ك خوای گه‌وره‌ ئه‌و روحه‌ی خۆی بخاته‌ به‌ری ئه‌گه‌ر نا ئه‌بوایه‌ ئاده‌میش هه‌میشه‌یی بوایه‌و مردنی به‌سه‌ردا نه‌هاتایه‌ [ فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ (٧٢) ] كه‌ ڕوحم كرده‌ به‌ری ئێوه‌ هه‌مووتان كڕنوشی ڕێزی بۆ به‌رن نه‌ك كڕنوشی عیباده‌ت.

[ فَسَجَدَ الْمَلَائِكَةُ كُلُّهُمْ أَجْمَعُونَ (٧٣) ] مه‌لائیكه‌ته‌كان هه‌موویان سوجده‌ی ڕێزو ئیحترامیان بۆ ئاده‌م بردو فه‌رمانی خوایان جێبه‌جێ كرد

[ إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ ] ته‌نها ئیبلیس نه‌بێ كه‌ جنی بوو ئه‌م خۆی به‌ گه‌وره‌زانی [ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٧٤) ] وه‌ له‌ كافران بوو له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ی جێبه‌جێ نه‌كرد.

{گفتوگۆى نێوان خواى گه‌وره‌و ئیبلیس} [ قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌ی ئیبلیس چی ڕێگری لێكردیت كه‌ سوجده‌ نه‌به‌ی بۆ ئه‌و ئاده‌مه‌ی كه‌ به‌ هه‌ردوو ده‌ستی خۆم دروستم كرد، (جێگیر كردنى دوو ده‌ستى خواى گه‌وره‌ى تێدایه‌ كه‌ له‌ ده‌ستى دروستكراوه‌كان ناچێت و چۆنێتیه‌كه‌یشى خواى گه‌وره‌ نه‌بێت كه‌س نایزانێت و پێویسته‌ باوه‌ڕمان پێى هه‌بێت و نكوڵى لێ نه‌كه‌ین چونكه‌ له‌ قورئاندا باس كراوه‌و باوه‌ڕنه‌بوون پێى باوه‌ڕ نه‌بوونه‌ به‌ چه‌نده‌ها ئایه‌تى قورئانى پیرۆزو كوفره‌، وه‌ نه‌یچوێنین به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كان چونكه‌ چواندنى خواى گه‌وره‌ى دروستكارى باڵاده‌ستى به‌هێز به‌ دروستكراوى لاوازى بێده‌سه‌ڵاتى له‌ناوچوو كوفره‌، وه‌ پرسیار له‌ چۆنێتیه‌كه‌ى نه‌كه‌ین چونكه‌ كارى ئێمه‌ نیه‌و هاوه‌ڵان ئه‌م پرسیاره‌یان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - نه‌كردووه‌، وه‌ ماناكه‌یشى نه‌گۆڕین و ده‌ستكارى نه‌كه‌ین، وه‌ قسه‌ كردن له‌سیفاتى خواى گه‌وره‌ به‌شێكه‌ له‌ قسه‌ كردن له‌ زاتى پیرۆزى خواى گه‌وره‌، چۆن باوه‌ڕمان به‌ خواى گه‌وره‌ هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌ به‌ هه‌مان شێواز باوه‌ڕمان به‌سیفاته‌كانیشى هه‌یه‌و نازانین چۆنه‌ تا رۆژى قیامه‌ت إن شاء الله به‌ بینینى شاد ده‌بین) [ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ (٧٥) ] ئه‌ى ئیبلیس ئایا خۆت به‌گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بووی یان خۆت به‌ به‌رزو بڵند زانی.

[ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِنْهُ ] ئیبلیس وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار من له‌و باشترم [ خَلَقْتَنِي مِنْ نَارٍ وَخَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ (٧٦) ] منت له‌ ئاگر دروست كردووه‌و ئاده‌مت له‌ قوڕ دروست كردووه‌ ئاگریش له‌ قوڕ باشتره‌، به‌ عه‌قڵی خۆی لێكی دایه‌وه‌، (له‌ كاتى بوونى به‌ڵگه‌ نابێت شته‌كان به‌ عه‌قڵ لێك بده‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو ده‌بێت ملكه‌چى فه‌رمانى خواو پێغه‌مبه‌رى خوا - صلی الله علیه وسلم - بین تا وه‌كو ئیبلیس له‌ ره‌حمه‌تى خوا ده‌رنه‌كرێین).

[ قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ (٧٧) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: له‌ به‌هه‌شت بڕۆره‌ ده‌ره‌وه‌، یان له‌ناو مه‌لائیكه‌ته‌كان بڕۆره‌ ده‌ره‌وه‌ تۆ ڕه‌جمكراو و ده‌ركراوی له‌ هه‌موو خێرێك.

[ وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلَى يَوْمِ الدِّينِ (٧٨) ] وه‌ به‌ دڵنیایی نه‌فره‌تی منت له‌سه‌ره‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت.

[ قَالَ رَبِّ فَأَنْظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ (٧٩) ] ئیبلیس وتی: ئه‌ی په‌روه‌ردگار بمهێله‌ره‌وه‌ تا ڕۆژی زیندوو بوونه‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت.

[ قَالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ (٨٠) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: ئه‌وه‌ مۆڵه‌تت ئه‌ده‌مێ و تۆ ئه‌مێنیته‌وه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت.

[ إِلَى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ (٨١) ] تا كاتی دیاریكراو كه‌ فوو كردنه‌ به‌ كه‌ڕه‌نای یه‌كه‌مدا كه‌ دونیا تێك ئه‌چێت تا ئه‌و كاته‌ ئیبلیس ئه‌مێنێ.

[ قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٢) ] ئیبلیس وتی: سوێند بێت به‌ عیززه‌تی تۆ ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌بێ هه‌موویان له‌ خشته‌ به‌رم وه‌ گومڕایان بكه‌م.

[ إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (٨٣) ] ته‌نها ئه‌و به‌ندانه‌ نه‌بێ كه‌ خۆت هه‌ڵتبژاردوون و خۆیان یه‌كلا كردۆته‌وه‌ بۆ گوێڕایه‌ڵى و په‌رستنى تۆ و به‌ دڵسۆزى و نیازپاكى ته‌نها تۆ ده‌په‌رستن ئه‌وا من توانام به‌سه‌ر ئه‌واندا نیه‌.

[ قَالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (٨٤) ] خوای گه‌وره‌ فه‌رمووی: من حه‌قم و حه‌ق ده‌ڵێم، یان حه‌ق له‌ لایه‌ن منه‌وه‌یه‌و من حه‌ق ده‌ڵێم.

[ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (٨٥) ] ئه‌بێ جه‌هه‌ننه‌م پڕ بكه‌م له‌ تۆ و له‌ هه‌ر كه‌سێك كه‌ شوێنی تۆ بكه‌وێ به‌ تێكڕا ئه‌وه‌ی شوێنت بكه‌وێ ئه‌بێ ئه‌وانیش دۆزه‌خیان لێ پڕ بكه‌م.

[ قُلْ مَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بڵێ: كه‌ من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ ئیمان هێنان خۆ من داوای كرێ و پاره‌و پاداشتم لێ نه‌كردوون [ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُتَكَلِّفِينَ (٨٦) ] وه‌ من ته‌كلیفیش له‌ خۆم ناكه‌م له‌ خۆمه‌وه‌ قسه‌ بكه‌م به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانم پێ ئه‌كات و له‌ خۆمه‌وه‌ من شت دروست ناكه‌م زیادو كه‌مى ناكه‌م.

[ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعَالَمِينَ (٨٧) ] ئه‌م قورئانه‌ ته‌نها زیكرو یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ هه‌موو جیهان له‌ مرۆڤ و جنى.

[ وَلَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حِينٍ (٨٨) ] وه‌ ئه‌ی كافران به‌ دڵنیایی له‌ داهاتوودا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌واڵ و راستیه‌كانی قورئان ئه‌زانن، والله أعلم.

سووره‌تی (زومه‌ر) (واته‌: پۆل پۆل و كۆمه‌ڵ كۆمه‌ڵ) سووره‌تێكى مه‌ككى یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانى (٥٢-٥٤) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نى یه‌و (٧٥) ئایه‌ته‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - هیچ شه‌وێك ناخه‌وت تا سووره‌تی (زومه‌رو ئیسراء)ی نه‌خوێندایه‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ (١) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێنراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و باڵاده‌ست و كاربه‌جێیه‌ له‌ وته‌و كرده‌وه‌و شه‌رع و قه‌ده‌ریدا.

[ إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ ] ئه‌ى محمد -صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ تۆ دابه‌زاندووه‌ كه‌ هه‌رچی تیایه‌ هه‌مووى حه‌قه‌ له‌ ته‌وحیدو ئیمان و شه‌رع و هه‌واڵ [ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ (٢) ] تۆش عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ به‌ ئیخلاص و دڵسۆزی و نیازپاكیه‌وه‌.

[ أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ ] ئایا په‌رستنی پاك و بێگه‌رد له‌ شیرك و ڕیا ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌ نیه‌، (واته‌: خواى گه‌وره‌، په‌رستن و كرده‌وه‌یه‌ك قبوڵ ده‌كات و وه‌رده‌گرێت كه‌ ته‌نها له‌به‌ر ره‌زامه‌ندى ئه‌و ئه‌نجام درابێت) [ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ندێك ئه‌ولیاو شتی تریان داناوه‌و ئه‌یپه‌رستن كه‌ پێیان بڵێی بۆچی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌مانه‌ ئه‌په‌رستن [ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى ] ئه‌وان ئه‌ڵێن: ئێمه‌ ئه‌زانین ئه‌مانه‌ ئێمه‌یان دروست نه‌كردووه‌و ڕزقی ئێمه‌ ناده‌ن به‌ڵام نایانپه‌رستین ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ نزیكمان بكه‌نه‌وه‌و شه‌فاعه‌تمان بۆ بكه‌ن، (خه‌ڵكى ئه‌م سه‌رده‌مه‌یش كه‌ ده‌چنه‌ سه‌ر دارو به‌ردو گۆڕو په‌رستگاكان كه‌ پێیان بڵێیت بۆ ئه‌مانه‌ ده‌په‌رستن و عیباده‌تیان بۆ ده‌كه‌ن!؟ هه‌مان گومانى هاوبه‌شبڕیارده‌رانى سه‌رده‌مى نه‌زانى و نه‌فامى دێننه‌وه‌و ده‌ڵێن ئێمه‌ نایانپه‌رستین ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ نه‌بێت له‌ خوامان نزیك بكه‌نه‌وه‌و شه‌فاعه‌تمان بۆ بكه‌ن، قسه‌و نیه‌ت و گومان و كرداریان یه‌كه‌، وه‌ سزایشان یه‌ك ده‌بێت له‌ رۆژى قیامه‌ت) [ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆی له‌ رۆژى قیامه‌ت بڕیار له‌ نێوان موسڵمانان و كافران و موشریكاندا ئه‌دات له‌و جیاوازى و ناكۆكییه‌ی كه‌ له‌ نێوانیاندا هه‌بووه‌ له‌ دونیادا له‌سه‌ر دین [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ (٣) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سانێك نادات كه‌ زۆر درۆزن و زۆر كافر بن.

[ لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَدًا لَاصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیوستایه‌ منداڵێك بۆ خۆی بڕیار بدات ئه‌وه‌ له‌ناو دروستكراوانی ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی ویستی لێبوایه‌ هه‌ڵیئه‌بژارد، (مه‌رج داده‌نرێت و مه‌رج نیه‌ جێبه‌جێ ببێت، وه‌ دروسته‌و ده‌گونجێت مه‌رج په‌یوه‌ست بكرێت به‌ شتێكى موسته‌حیل و ئه‌سته‌مه‌وه‌ له‌به‌ر مه‌به‌ستى قسه‌كه‌ر، وه‌ ئه‌سته‌مه‌ خواى گه‌وره‌ منداڵ بۆ خۆى بڕیار بدات) [ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ (٤) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ خوای گه‌وره‌، خوای گه‌وره‌ پێویستی به‌ منداڵ نیه‌، دروستكراو چۆن ئه‌بێ به‌ منداڵی خالق و دروستكار هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ تاك و ته‌نهایه‌ وه‌ زۆر باڵاده‌سته‌.

[ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانی دروست كردووه‌ به‌ حه‌ق، بێهوده‌و بێ حیكمه‌ت دروستی نه‌كردووه‌ [ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ ] شه‌و به‌ دوای ڕۆژدا ئه‌هێنێت و به‌ تاریكی شه‌و ڕۆژ دائه‌پۆشێ، وه‌ به‌ ڕووناكی ڕۆژ شه‌و دائه‌پۆشێت و به‌خێرایی به‌ دوای یه‌كدا دێن {خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێن} [ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ ] وه‌ خۆرو مانگی ژێربار كردووه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندى ئێوه‌ [ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى ] هه‌ر یه‌كێك له‌مانه‌ ئه‌ڕۆن بۆ كاتی دیاریكراوی خۆیان كه‌ كۆتایی هاتنی دونیایه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ خۆرو مانگ جێگیر نین و ده‌جولێنه‌وه‌) [ أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ (٥) ] بزانن هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر به‌ عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌.

{سێ تاریكییه‌كه‌} [ خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ ] له‌گه‌ڵ جیاوازى ره‌نگ و زمان و شێوازو ره‌گه‌زتان خوای گه‌وره‌ ئێوه‌ی له‌ یه‌ك نه‌فس دروست كردووه‌ كه‌ ئاده‌مه‌ [ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا ] وه‌ له‌ په‌راسووی چه‌پى ئاده‌م حه‌وای دروست كردووه‌ [ وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ ] وه‌ له‌ ئاژه‌ڵانیش هه‌شت جۆرو جووتی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌و دابه‌زاندووه‌ له‌ حوشتر نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ مانگا نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ مه‌ڕ نێرو مێیه‌ك، وه‌ له‌ بزنیش نێرو مێیه‌ك [ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ ] وه‌ ئێوه‌ دروست ده‌كات له‌ناو سكی دایكتاندا [ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ ] دروست كردن له‌ دوای دروست كردن، واته‌: قۆناغ له‌ دواى قۆناغ، یه‌كه‌مجار دڵۆپه‌ ئاوێكن دواتر ده‌بنه‌ خوێنێكی مه‌یو، دواتر ده‌بنه‌ پارچه‌ گۆشتێك، دواتر ئێسقان و دواتر به‌ گۆشت دایپۆشیوه‌ [ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ] له‌ سێ تاریكیدا كه‌ تاریكی سكه‌ وه‌ تاریكی ڕه‌حمه‌ وه‌ تاریكی وێڵاشه‌ (ئه‌و په‌رده‌یه‌ كه‌ منداڵی كۆرپه‌ی تیادایه‌) [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله) یه‌یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ لَهُ الْمُلْكُ ] موڵك هه‌ر هی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ دونیاو قیامه‌تدا شه‌ریكی نیه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی الله نه‌بێت [ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ (٦) ] ئه‌ی ئیتر ئێوه‌ چۆن له‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوا.

[ إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ ] ئه‌گه‌ر ئێوه‌ كوفر بكه‌ن به‌ سه‌ره‌تاو كۆتایى و جن و مرۆڤه‌وه‌ ئه‌وا به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر ده‌وڵه‌مه‌ندو بێ پێویسته‌و پێویستی به‌ عیباده‌ت كردنی ئێوه‌ نیه‌و هیچ له‌ موڵكى خواى گه‌وره‌ كه‌م ناكات، به‌ڵام [ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ ] وه‌ ڕازی نابێ به‌نده‌كانی كه‌ كوفر بكه‌ن و پێی خۆش نیه‌و فه‌رمانی پێ ناكات [ وَإِنْ تَشْكُرُوا يَرْضَهُ لَكُمْ ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ بكه‌ن ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌وه‌ ڕازیه‌و ڕازی ئه‌بێ لێتان، به‌ڵام هیچ له‌ موڵكى خواى گه‌وره‌ زیاد ناكات. {كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ} [ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ] وه‌ كه‌س تاوانی كه‌س هه‌ڵناگرێ [ ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ ] پاشان گه‌ڕانه‌وه‌شتان هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا خوای گه‌وره‌ هه‌واڵتان پێ ئه‌دات به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كردووتانه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدایه‌ كه‌ چیتان تیادا شاردۆته‌وه‌ هیچى له‌ خواى گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌.

[ وَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَا رَبَّهُ مُنِيبًا إِلَيْهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ مرۆڤ تووشی هه‌ر زیانێك بێت ئه‌وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌پاڕێته‌وه‌و بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ ثُمَّ إِذَا خَوَّلَهُ نِعْمَةً مِنْهُ ] پاشان دواتر كه‌ نیعمه‌تێكی پێ ئه‌به‌خشێ [ نَسِيَ مَا كَانَ يَدْعُو إِلَيْهِ مِنْ قَبْلُ ] ئه‌وه‌ په‌روه‌ردگار له‌بیر ئه‌كات كه‌ پێشتر دوعای لێ كردووه‌و لێى پاڕاوه‌ته‌وه‌و هاناى بۆ بردووه‌ [ وَجَعَلَ لِلَّهِ أَنْدَادًا ] وه‌ چه‌نده‌ها هاوبه‌ش و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێت [ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِهِ ] تا خه‌ڵكی گومڕا بكات له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ [ قُلْ تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: تۆ كه‌مێك له‌ ژیانی دونیادا ڕابوێره‌ به‌ كوفری خۆت، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌) [ إِنَّكَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ (٨) ] به‌ڵام له‌ قیامه‌تدا به‌ دڵنیایی تۆ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خیت و ده‌چیته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ بۆ هه‌میشه‌یی.

[ أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا ] ئایا كه‌سێك به‌ درێژایی كاته‌كانی شه‌و له‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌دا بێت، وه‌ له‌ سوجده‌دا بێت و به‌ پێوه‌ ڕاوه‌ستابێت و شه‌ونوێژ بكات، (ابن عمر) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌و كه‌سه‌ ئیمامى عوسمانه‌)، چونكه‌ زۆر شه‌ونوێژى ده‌كردو جارێكیان له‌ یه‌ك ركاتدا هه‌موو قورئانى خه‌تم كرد [ يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ ] وه‌ له‌ قیامه‌ت و سزاى خواى گه‌وره‌ بترسێت و به‌ ئومێدی ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ بێت وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دانێت؟ بێگومان یه‌كسان نین، ده‌بێت په‌رستن به‌ (خه‌وف و ڕه‌جائه‌وه‌) به‌ ترس و ئومێده‌وه‌ بێت و هه‌ردووكی پێكه‌وه‌ كۆبكرێته‌وه‌و به‌م شێوازه‌ بێت، چونكه‌ ترسه‌كه‌ زیاتر بێت مرۆڤ بێئومێد ده‌كات له‌ ره‌حمه‌تى خوا، وه‌ ئومێده‌كه‌ زیاتر بێت مرۆڤـ بێباك ده‌كات له‌ ئه‌نجامدانى تاوان، به‌ڵام له‌كاتى سه‌ره‌مه‌رگدا ده‌بێت ره‌جائو ئومێد زیاتر بێت، تا گومانى باش به‌ خواى گه‌وره‌ ببات و تا خواى گه‌وره‌یش به‌ گومانى باشى خۆى له‌گه‌ڵیدا بكات {زاناو نه‌زان یه‌كسان نین} [ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ ] ئایا زانایان وه‌كو نه‌زانان وان له‌ دیندا؟ واته‌: هه‌رگیز یه‌كسان نین [ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ (٩) ] به‌ڵكو ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌رئه‌گرن كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵ و ژیرین.

[ قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌ی ئه‌و به‌ندانه‌ی خوای گه‌وره‌ كه‌ ئیمانتان هێناوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ] ئه‌وانه‌ی له‌م دونیایه‌ كرده‌وه‌ى چاكیان كردبێت ئه‌وه‌ چاكه‌یان بۆ هه‌یه‌ له‌ دونیا به‌ سه‌ركه‌وتن و رزق و رۆزى فراوان، وه‌ له‌ قیامه‌تیش به‌ به‌هه‌شتی پان و به‌رین و فراوان [ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ ] وه‌ زه‌وی خوای گه‌وره‌ فراوانه‌، ئه‌گه‌ر كه‌سێك نه‌یتوانی عیباده‌تی خواى گه‌وره‌ بكات، یان تاوان و خراپه‌و بیدعه‌ زۆر بڵاو بوو با كۆچ بكات بۆ شوێنێك كه‌ بتوانێ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ى لێ بكات و پارێزراو بێت له‌ تاوان و بیدعه‌و خراپه‌كارى {ئارامگران پاداشتیان بێ ژماره‌یه‌} [ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ (١٠) ] ته‌نها ئارامگران ئه‌جرو پاداشتی خۆیان وه‌رئه‌گرن به‌بێ ژماره‌، واته‌: ئه‌جرو پاداشتێكی یه‌كجار زۆر له‌ به‌هه‌شتدا.

[ قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ (١١) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من فه‌رمانم پێ كراوه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاره‌وه‌ كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌م به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ شیرك و ڕیاو ڕووبینی

[ وَأُمِرْتُ لِأَنْ أَكُونَ أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ (١٢) ] وه‌ فه‌رمانیشم پێكراوه‌ كه‌ من یه‌كه‌م موسڵمان بم له‌م ئوممه‌ته‌.

[ قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ (١٣) ] وه‌ پێیان بڵێ: من له‌ سزای ڕۆژێكی زۆر گه‌وره‌ ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌گه‌ر سه‌رپێچی په‌روه‌ردگارم بكه‌م به‌وه‌ی كه‌ نه‌یپه‌رستم به‌ ئیخلاص و ته‌وحیده‌وه‌، (كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - بترسێت ئێمه‌ له‌ پێشتر و شیاوترین به‌ ترسان له‌ سزاى رۆژى قیامه‌ت)

[ قُلِ اللَّهَ أَعْبُدُ مُخْلِصًا لَهُ دِينِي (١٤) ] وه‌ پێیان بڵێ: به‌ڵكو من به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئه‌په‌رستم به‌ ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ ڕیاو رووبینى

[ فَاعْبُدُوا مَا شِئْتُمْ مِنْ دُونِهِ ] ئێوه‌ش جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هه‌ر شتێك ئه‌په‌رستن بیپه‌رستن، ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌و سه‌رزه‌نشت كردنه‌ [ قُلْ إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ پێیان بڵێ: زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ خۆیان و كه‌سوكاریان دۆڕاندووه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كاتێك كه‌ ئه‌خرێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌و لێك جیا ده‌كرێنه‌وه‌و له‌ سزادا ده‌بن [ أَلَا ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ (١٥) ] وه‌ بزانن زه‌ره‌رمه‌ندی ئاشكراو ڕوون ئه‌مه‌یه‌ كه‌ مرۆڤـ خۆی و كه‌سوكاری بدۆڕێنێ و بچێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌.

[ لَهُمْ مِنْ فَوْقِهِمْ ظُلَلٌ مِنَ النَّارِ ] له‌ ناو دۆزه‌خدا له‌سه‌روویانه‌وه‌ ئاگر سێبه‌ری بۆ كردوون و سێبه‌ریان ئاگره‌و ئاگر ده‌یانسووتێنێ [ وَمِنْ تَحْتِهِمْ ظُلَلٌ ] وه‌ له‌ ژێریشیانه‌وه‌ هه‌ر سێبه‌ری ئاگره‌و ئاگر ده‌یانسوتێنێت [ ذَلِكَ يُخَوِّفُ اللَّهُ بِهِ عِبَادَهُ ] وه‌ به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ به‌نده‌كانی خۆی به‌ ئاگری دۆزه‌خ ئه‌ترسێنێ [ يَا عِبَادِ فَاتَّقُونِ (١٦) ] ئه‌ی به‌نده‌كانم ده‌ی ته‌قوای من بكه‌ن و له‌من بترسێن و خۆتان بپارێزن له‌و ئاگره‌ به‌ گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌ت و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ شه‌ریك دانان و خراپه‌كارى و بیدعه‌و تاوان.

[ وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان له‌ په‌رستنى بت و تاغوته‌كان دوور خستۆته‌وه‌ [ وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى ] وه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ڕوویان له‌ عیباده‌تی خوا كردووه‌ موژده‌ی به‌هه‌شت بۆ ئه‌م كه‌سانه‌یه‌ [ فَبَشِّرْ عِبَادِ (١٧) ] ئه‌ى محمد -صلی الله علیه وسلم - موژده‌ بده‌ به‌و به‌ندانه‌ی من.

[ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ] كه‌ گوێ له‌ وته‌ ئه‌گرن و لێی تێده‌گه‌ن و باشترینی هه‌ڵئه‌بژێرن و شوێنی باشترینی ئه‌كه‌ون و كارى پێ ده‌كه‌ن، یاخود باشترینی ئه‌ڵێن و قسه‌ی خراپ ناڵێن، (باشترین وته‌ ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و له‌گه‌ڵ شه‌رعدا گونجاو بێت و پێچه‌وانه‌ نه‌بێت) [ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ ] ئا ئه‌م كه‌سانه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی داون له‌ دونیاو قیامه‌ت [ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ (١٨) ] وه‌ ئه‌مانه‌ن كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵی ڕاست و دروستن.

[ أَفَمَنْ حَقَّ عَلَيْهِ كَلِمَةُ الْعَذَابِ أَفَأَنْتَ تُنْقِذُ مَنْ فِي النَّارِ (١٩) ] ئایا كه‌سێك كه‌ وشه‌ی سزای خوای گه‌وره‌ى به‌سه‌ردا جێگیرو جێبه‌جێ بووه‌و چه‌سپاوه‌ وه‌كو ئیبلیس و كافران ئایا تۆ ئه‌ته‌وێ كه‌سانێكی ئاوا له‌ ئاگری دۆزه‌خ ڕزگار بكه‌یت و هیدایه‌تیان بده‌یت؟ كه‌ پێغه‌مبه‌ر -صلی الله علیه وسلم - زۆر سوور بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكى هه‌موویان هیدایه‌ت وه‌ربگرن و ئیمان بێنن، واته‌: هه‌موویان ئیمان ناهێنن و هیدایه‌ت وه‌رناگرن.

[ لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِهَا غُرَفٌ مَبْنِيَّةٌ ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ له‌ به‌هه‌شتدا ژوورى به‌رزى رازاوه‌یان بۆ هه‌یه‌، كه‌ خشتێكى زێڕه‌و خشتێكى زیوه‌و ئه‌وه‌ى نێوانیان میسكه‌و خۆڵه‌كه‌یشى زه‌عفه‌رانه‌و له‌سه‌رووشیانه‌وه‌ ژووری تر دروستكراوه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌هه‌شت سه‌د پله‌یه‌و پله‌كان به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ ئه‌ڕوات و تا به‌ره‌و سه‌ره‌وه‌ بڕوات نازو نیعمه‌تى باشترو خۆشترو چاكترى تیایه‌ [ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ] له‌ ژێر ئه‌و ژوورانه‌یشه‌وه‌ جۆگه‌له‌ ئاو ئه‌ڕوات [ وَعْدَ اللَّهِ لَا يُخْلِفُ اللَّهُ الْمِيعَادَ (٢٠) ] ئه‌مه‌ به‌ڵێنی خوای گه‌وره‌یه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵێنی خۆی ئه‌باته‌ سه‌رو وه‌عده‌ خیلاف ناكات.

[ أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً ] ئایا نابینی خوای گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاوی بۆ دابه‌زاندوون به‌ باران بارین [ فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ خستوویه‌تیه‌ ناو زه‌ویه‌وه‌و سه‌رچاوه‌ی ئاوی لێهه‌ڵئه‌قوڵێنێت [ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ] پاشان به‌هۆی ئه‌و ئاوه‌وه‌ جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌و كشتوكاڵ ئه‌ڕوێنێ كه‌ ڕه‌نگ و تام و بۆن و شێوه‌یان جیاوازه‌ [ ثُمَّ يَهِيجُ ] له‌ پاش سه‌وزى وشك ئه‌بێ [ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ] وه‌ ئه‌بینی زه‌رد هه‌ڵئه‌گه‌ڕێ [ ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا ] پاشانیش هه‌ڵئه‌وه‌رێت و له‌ناو ئه‌چێت و تێكئه‌شكێت [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٢١) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌كه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خاوه‌نی عه‌قڵی ساغ و سه‌لیم و ته‌واون تا په‌ندو ئامۆژگارى وه‌ربگرن و بزانن خۆیشان وه‌كو ئه‌و دانه‌وێڵه‌یه‌ سه‌ره‌تا گه‌نجن دواتر پیر ده‌بن و دواتر ده‌مرن، وه‌ دونیایش به‌هه‌مان شێوه‌یه‌و كۆتایى دێت.

[ أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ خوای گه‌وره‌ سینگی كردۆته‌وه‌و فراوان كردووه‌ بۆ وه‌رگرتنی ئیسلام وه‌ له‌سه‌ر نوورو ڕووناكیه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌كو كه‌سێكى دڵڕه‌ق وایه‌ كه‌ له‌ تاریكی و گومڕاییدا بێت و دوور بێت له‌ حه‌ق؟ نه‌خێر هه‌رگیز یه‌كسان نین {هه‌ڕه‌شه‌ى سه‌خت له‌ دڵڕه‌قان} [ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ] جا هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت بۆ ئه‌و كه‌سه‌ دڵڕه‌قانه‌ى كه‌ دڵیان ڕه‌قه‌ له‌ ئاست زیكرو یادی خوای گه‌وره‌و وه‌رگرتنی حه‌قدا [ أُولَئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٢٢) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادان.

[ اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ باشترین فه‌رمووده‌ی دابه‌زاندووه‌ كه‌ قورئانه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ قورئانى پیرۆز قسه‌و فه‌رمووده‌ى خواى گه‌وره‌یه‌و دروستكراو نیه‌) [ كِتَابًا مُتَشَابِهًا ] كه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئایه‌ته‌كانی هه‌مووی موته‌شابیهه‌ واته‌: له‌ جوانی و ڕێكی و ته‌واوی و به‌هێزیدا هه‌مووی له‌ یه‌كتری ئه‌چێت [ مَثَانِيَ ] وه‌ ئه‌حكام و چیرۆكه‌كانى، یان خوێندنه‌وه‌ی دووباره‌ ئه‌بێته‌وه‌ [ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ] له‌ كاتى بیستنى قورئانى پیرۆزدا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌ترسێن به‌ زانسته‌وه‌ پێستیان گرژ ئه‌بێته‌وه‌ له‌ ترسی خوای گه‌وره‌دا [ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ] پاشان كه‌ گوێیان له‌ قورئان ده‌بێت و به‌ ئومێدى ره‌حمه‌تى خواى گه‌وره‌ ده‌بن پێست و دڵیان نه‌رم ئه‌بێ بۆ زیكرو یادی خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌بیستن، (باوه‌ڕداران به‌ بیستنى قورئان دڵخۆش و دڵئارام ده‌بن و تام و چێژ وه‌رده‌گرن، به‌ڵام خراپه‌كاران به‌ بیستنى قورئان دڵته‌نگ و بێزار ده‌بن و به‌گومانى خۆیان به‌ بیستنى گۆرانى و موسیقاو سه‌مفۆنیا چێژ وه‌رده‌گرن!!!) [ ذَلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ ] ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌و هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌دات به‌ فه‌زڵى خۆى كه‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٢٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات به‌ دادپه‌روه‌رى خۆى و شایه‌نی گومڕایی بێ ئه‌وه‌ هیچ كه‌سێك ناتوانێ هیدایه‌تی بدات.

[ أَفَمَنْ يَتَّقِي بِوَجْهِهِ سُوءَ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ له‌ سزای ڕۆژی قیامه‌ت خۆی ده‌پارێزێت به‌ باوه‌ڕو كرده‌وه‌ى چاك و خۆپاراستن له‌ تاوان، وه‌كو كه‌سێك وایه‌ كه‌ خۆی ناپارێزێ و تاوان و خراپه‌كارى ده‌كات؟ بێگومان یه‌كسان نین [ وَقِيلَ لِلظَّالِمِينَ ذُوقُوا مَا كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌و سته‌مكارانه‌ى كه‌ خۆیان له‌ سزای خوای گه‌وره‌ نه‌پاراستووه‌ به‌ ئیمان هێنان و به‌ كرده‌وه‌ی چاك پێیان ئه‌ووترێ: ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا به‌ ده‌ستان هێنابوو له‌ كرده‌وه‌ی خراپ ئێستا سزاكه‌ی بچێژن.

[ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] كافرانی پێش كافرانی قوڕه‌یشیش پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆزانی [ فَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ (٢٥) ] خوای گه‌وره‌ سزای بۆ ناردن به‌ شێوازێك كه‌ هه‌ستیان پێنه‌كرد.

[ فَأَذَاقَهُمُ اللَّهُ الْخِزْيَ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ژیانی دونیادا به‌ هۆى ئه‌و سزادانه‌وه‌ زه‌لیل و ڕیسواو سه‌رشۆڕی كردن [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ ] وه‌ به‌ دڵنیایى سزای ڕۆژی قیامه‌ت گه‌وره‌ترو سه‌ختتره‌ [ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (٢٦) ] ئه‌گه‌ر بزانن و بیر بكه‌نه‌وه‌.

[ وَلَقَدْ ضَرَبْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ (٢٧) ] وه‌ به‌ دڵنیایى له‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌دا هه‌موو نموونه‌یه‌كمان بۆ خه‌ڵكی هێناوه‌ته‌وه‌ تا تێبگه‌ن و بیر بكه‌نه‌وه‌و په‌ندو ئامۆژگاری وه‌ربگرن.

[ قُرْآنًا عَرَبِيًّا غَيْرَ ذِي عِوَجٍ ] قورئانێكه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی ئاشكرا دابه‌زیوه‌ هیچ گێڕی و خوارى و جیاوازی و ئاڵۆزى و دژبه‌یه‌كی تیادا نیه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (٢٨) ] به‌ڵكو ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن و خۆیان بپارێزن له‌ تاوان.

{نمونه‌ى هاوبه‌شبڕیارده‌ران} [ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ ] خوای گه‌وره‌ نموونه‌ی مرۆڤی موشریك ئه‌هێنێته‌وه‌ به‌ نموونه‌ی پیاوێك كه‌ كۆمه‌ڵێك خاوه‌نی هه‌یه‌ كه‌ هه‌موویان شه‌ریكن له‌م پیاوه‌ی ژێرده‌ست و كۆیله‌یان، وه‌ خاوه‌نه‌كان له‌گه‌ڵ یه‌كدا ناكۆكن، وه‌ هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌شیان له‌گه‌ڵ كۆیله‌كه‌دا قورس و خراپ و سه‌خته‌، ئه‌مه‌ نمونه‌ى مرۆڤى هاوبه‌شبڕیارده‌ره‌ كه‌ چه‌ند خوایه‌ك ده‌په‌رستێت و خۆى كردووه‌ به‌ به‌نده‌ى چه‌ند خوایه‌ك [ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ ] وه‌ پیاوێكی تریش یه‌ك خاوه‌نێكی هه‌یه‌و خۆی ته‌سلیمی یه‌ك كه‌سێك كردووه‌ كه‌ له‌گه‌ڵیدا باشه‌و ئه‌زانێ به‌چی ڕازی ئه‌بێ و جێبه‌جێی ئه‌كات، ئه‌مه‌ نمونه‌ى مرۆڤی یه‌كخواپه‌رسته‌ كه‌ به‌ تاك و ته‌نها خواى گه‌وره‌ ده‌په‌رستێت و ده‌زانێت به‌چى رازیه‌و جێبه‌جێى ده‌كات و ئه‌نجامى ده‌دات و ره‌زامه‌ندى به‌ده‌ست دێنێت [ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ] ئایا ئه‌م دوو كه‌سه‌ یه‌كسانن؟ بێگومان یه‌كسان نین [ الْحَمْدُ لِلَّهِ ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ چۆن دینه‌كه‌ی ڕوون ئه‌كاته‌وه‌ بۆ خه‌ڵكی و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێبه‌جێ ده‌كات [ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٢٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی نه‌زانن بۆیه‌ هاوبه‌ش بۆ خواى گه‌وره‌ بڕیار ده‌ده‌ن.

{پێغه‌مبه‌ری خوایش -صلی الله علیه وسلم - وه‌فات ده‌كات} [ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ (٣٠) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - تۆش ده‌مریت و ئه‌وانیش ده‌مرن، ئه‌مه‌ هه‌واڵی وه‌فاتی پێغه‌مبه‌ری خوا بوو -صلی الله علیه وسلم - ، (ئه‌بو به‌كرى صدیق له‌ كاتى كۆچى دوایی پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ئه‌م ئایه‌ته‌ى خوێنده‌وه‌و كردیه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر وه‌فاتى پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ).

[ ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ رَبِّكُمْ تَخْتَصِمُونَ (٣١) ] پاشان ئێوه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌لای خوای گه‌وره‌ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ ده‌كه‌ن و كێشه‌كانتان له‌وێ یه‌كلا ئه‌بێته‌وه‌، موسڵمان له‌گه‌ڵ كافر، یان موسڵمان له‌گه‌ڵ موسڵماندا، كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى (زوبێرى كوڕى عه‌ووام) فه‌رمووى: ئه‌ى پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ئایا له‌ رۆژى قیامه‌ت دووباره‌ كێشه‌كانى نێوانمان سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌؟ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووى: به‌ڵێ، دووباره‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌ تا هه‌موو خاوه‌ن مافێك مافى خۆى وه‌رده‌گرێت (زوبێر) فه‌رمووى: كه‌واته‌ به‌ڕاستى كارێكى یه‌كجار سه‌خته‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (دراوسێكان یه‌كه‌م كه‌سن كه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت مشتومڕ ده‌كه‌ن و رووبه‌ڕووى یه‌كتر ده‌كرێنه‌وه‌)، (ابن عمر) ده‌فه‌رمێت: (كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ دابه‌زى نه‌مانزانى ده‌رباره‌ى چى دابه‌زى، تا فیتنه‌و كێشه‌و كوشتار له‌ نێوان موسڵماناندا روویدا ئه‌وكاته‌ زانیمان ئه‌مه‌یه‌ كه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ڵێنى پێداوین كه‌ رووبه‌رووى یه‌كترى ده‌بینه‌وه‌ له‌سه‌رى و مشتومڕ ده‌كه‌ین ده‌رباره‌ى).

[ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ ] ئایا كێ له‌و كه‌سه‌ سته‌مكارتره‌، واته‌: كه‌س سته‌مكارتر نیه‌ له‌و كه‌سه‌ی كه‌ درۆ بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵئه‌به‌ستێ و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كات، یان منداڵ ئه‌داته‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ وه‌كو جوله‌كه‌و گاورو هاوبه‌شبڕیارده‌ران، یان شه‌ریك بۆ خواى گه‌وره‌ دائه‌نێت [ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ ] وه‌ ئه‌و ڕاستیه‌ش كه‌ ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌یه‌و له‌لایه‌ن پێغه‌مبه‌ری خواوه‌ -صلی الله علیه وسلم - بۆی هاتووه‌ ئه‌م به‌درۆی ئه‌زانێت و باوه‌ڕی پێ ناكات[ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ (٣٢) ] ئایا جه‌هه‌ننه‌م شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و كافرانه‌ نیه‌ كه‌ ئاوا شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ دائه‌نێن و به‌ناوی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن؟ (واته‌: به‌ دڵنیایی دۆزه‌خ شوێنیانه‌).

[ وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ ڕاستی و ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی هێناوه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ -صلی الله علیه وسلم - ، یان جبریله‌، یان سه‌رجه‌م پێغه‌مبه‌رانه‌ [ وَصَدَّقَ بِهِ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ به‌ڕاستیان داناوه‌، واته‌: باوه‌ڕداران، یان وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی (ئه‌بوبه‌كری صدیق)ه‌ (خواى لێ رازى بێت) كه‌ یه‌كه‌م كه‌س بوو ئیمانی هێناوه‌ [ أُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (٣٣) ] ئا ئه‌مانه‌ به‌ڕاستی كه‌سانێكی موتته‌قی و له‌ خواترس و خۆپارێزن.

[ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] ئه‌مانه‌ لای خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا ویستیان له‌ هه‌ر شتێك هه‌بێ بۆیان هه‌یه‌و پێیان ده‌درێت [ ذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ (٣٤) ] ئه‌مه‌ پاداشتی ئه‌و چاكه‌كارانه‌یه‌.

[ لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا ] تا خوای گه‌وره‌ لێیان خۆشبێ له‌ خراپترین تاوان كه‌ كردبێتیان [ وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (٣٥) ] وه‌ پاداشتیشیان ئه‌داته‌وه‌ به‌ باشترین شێواز له‌سه‌ر ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ كردوویانه‌.

{باوه‌ڕداران خوایان به‌سه‌} [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ ] ئایا خوای گه‌وره‌ به‌س نیه‌ بۆ ئه‌و به‌ندانه‌ی كه‌ ده‌یپه‌رستن و ته‌وه‌كول ئه‌كه‌نه‌ سه‌رى؟ واته‌: به‌دڵنیایى خواى گه‌وره‌یان به‌سه‌ و پێویستیان به‌ كه‌سى تر نیه‌ [ وَيُخَوِّفُونَكَ بِالَّذِينَ مِنْ دُونِهِ ] به‌ڵام كافران له‌ گومڕایی و نه‌زانى و نه‌فامیاندا هه‌ڕه‌شه‌ت لێده‌كه‌ن و ده‌تترسێنن به‌و خوایانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٣٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێك خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی گومڕایی بێت كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات

[ وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدات و شایه‌نی هیدایه‌ت بێت و ڕێگای هیدایه‌ت بگرێته‌ به‌ر [ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ ] ئه‌وا كه‌س ناتوانێ گومڕای بكات [ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ (٣٧) ] ئایا خوای گه‌وره‌ زۆر به‌عیززه‌ت و تۆڵه‌سێن نیه‌ له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ سه‌رپێچی ئه‌كه‌ن؟ به‌ڵێ به‌دڵنیایى خوای گه‌وره‌ به‌و شێوازه‌یه‌.

{كافران دان به‌ په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌دا ده‌نێن} [ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - وه‌ ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ موشریكان و كافرانى قوڕه‌یش بكه‌یت كێ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌؟ ئه‌وان ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی ته‌نها خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ [ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی زیانێك بكات ئایا ئه‌و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن ئه‌توانن ئه‌و زه‌ره‌رو زیانه‌ له‌سه‌ر من لابده‌ن؟ بێگومان نه‌خێر [ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ ] یاخود ئایا ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بیه‌وێ من تووشی ڕه‌حمه‌ت و نیعمه‌ت و خۆشیه‌ك بكات ئایا ئه‌وان ئه‌توانن بیگرنه‌وه‌و بیگێڕنه‌وه‌؟ بێگومان نه‌خێر [ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: من له‌ هه‌موو كاروبارێكمدا ته‌نها خوای گه‌وره‌م به‌سه‌ [ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ (٣٨) ] پشتبه‌ستوان ته‌نها پشت به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌به‌ستن و هه‌موو كاروباریان ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌سپێرن.

[ قُلْ يَا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ كار بكه‌ن له‌سه‌ر رێگاو رێچكه‌و رێبازى خۆتان، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى سه‌خته‌) [ إِنِّي عَامِلٌ ] منیش له‌سه‌ر رێگاو رێبازى خۆم عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ (٣٩) ] به‌ڵام له‌ داهاتوودا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت سه‌ره‌نجامی ئه‌م كاره‌ خراپانه‌تان ئه‌زانن كه‌ شه‌ریك دانانه‌ بۆ خواى گه‌وره‌.

[ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ ] له‌ داهاتوودا ئه‌زانن كێیه‌ كه‌ سزایه‌كی بۆ دێت له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هه‌ر له‌ دونیادا زه‌لیل و ڕیسواو سه‌رشۆڕیان ئه‌كات [ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ (٤٠) ] وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا سزایه‌كی هه‌میشه‌یی له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا ڕووبه‌ڕوویان ئه‌بێته‌وه‌و تووشیان ئه‌بێت.

[ إِنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان بۆ دابه‌زاندوویت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و حه‌قه‌ بۆ خه‌ڵكى ڕوون بكه‌یته‌وه‌ به‌ تێكڕا، یان به‌ حه‌ق بۆ خه‌ڵكمان دابه‌زاندووه‌ [ فَمَنِ اهْتَدَى فَلِنَفْسِهِ ] جا هه‌ر كه‌سێك ڕێگای هیدایه‌ت بگرێته‌ به‌ر ئه‌وه‌ سوودو قازانجی ته‌نها بۆ خۆیه‌تی [ وَمَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيْهَا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش ڕێگای گومڕایی بگرێته‌ به‌رو گومڕا بێت ئه‌وه‌ زه‌ره‌رو زیانی ته‌نها بۆ خۆیه‌تی [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (٤١) ] وه‌ تۆیش داوات لێ نه‌كراوه‌ كه‌ به‌ زۆر هیدایه‌تیان بده‌یت، به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نیت.

[ اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ نه‌فسه‌كان ئه‌مرێنێ له‌ كاتی خه‌وتنیانداو ڕوحیان لێ ئه‌سێنێ [ وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ خه‌وه‌كه‌یدا ئه‌جه‌لی نه‌هاتبێت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ڕوحه‌كه‌ی ئه‌خاته‌وه‌ به‌رو بۆى ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌ [ فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ ] ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بڕیاری مردنی به‌سه‌ردا داوه‌ ئه‌وه‌ كه‌ خه‌وت له‌ناو خه‌ودا ڕوحه‌كه‌ی ئه‌باته‌وه‌و ئه‌گرێته‌وه‌ [ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ ئه‌جه‌لی نه‌هاتووه‌ ڕوحه‌كه‌ی بۆ ئه‌گه‌ڕێنێته‌وه‌و به‌خه‌به‌ر دێت و هه‌ڵئه‌سێته‌وه‌ تا كاتى دیاریكراوى خۆى [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ (٤٢) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ نیشانه‌و به‌ڵگه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ بیر بكه‌نه‌وه‌و تێبفكرن له‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوا.

[ أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعَاءَ ] به‌ڵكو ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌ڵێك كه‌سیان داناوه‌ كه‌ به‌ گومانى خۆیان تكاو شه‌فاعه‌تیان بۆ بكه‌ن [ قُلْ أَوَلَوْ كَانُوا لَا يَمْلِكُونَ شَيْئًا وَلَا يَعْقِلُونَ (٤٣) ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئایا نازانن ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ تكاكار لای خوای گه‌وره‌ موڵكی هیچ شتێكیان نیه‌ وه‌ عه‌قڵیشیان نیه‌.

{شه‌فاعه‌ت ته‌نها به‌ ده‌ست خواى گه‌وره‌یه‌} [ قُلْ لِلَّهِ الشَّفَاعَةُ جَمِيعًا ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: شه‌فاعه‌ت هه‌مووی بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌و كه‌س به‌بێ ئیزن و ره‌زامه‌ندى خواى گه‌وره‌ ناتوانێت شه‌فاعه‌ت بكات و خواى گه‌وره‌ له‌ كافران و خواكانیشیان رازى نیه‌ ئیتر چۆن ده‌توانن شه‌فاعه‌تتان بۆ بكه‌ن!؟ [ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی ته‌نها هی خوای گه‌وره‌یه‌ [ ثُمَّ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٤٤) ] پاشان ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه.

[ وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ] وه‌ كاتێك كه‌ به‌تاك و ته‌نها ناوی خوای گه‌وره‌ بهێنرێت و باسی لا إله‌ إلا الله و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ بكرێت ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی نیه‌ دڵیان ته‌سك و ته‌نگ ده‌بێت و راده‌كه‌ن و خۆیان به‌گه‌وره‌ ده‌زانن [ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ (٤٥) ] وه‌ ئه‌گه‌ر باسی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بكرێ له‌ په‌رستراوه‌كانیان ئه‌وا دڵخۆش و خۆشحاڵ ئه‌بن.

[ قُلِ اللَّهُمَّ فَاطِرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - بڵێ: ئه‌ی په‌روه‌ردگاری دروستكارو به‌دیهێنه‌ری ئاسمانه‌كان و زه‌وی [ عَالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ ] ئه‌ی زانای نهێنی و ئاشكراكان [ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبَادِكَ فِي مَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (٤٦) ] هه‌ر تۆی كه‌ بڕیار ئه‌ده‌ی له‌ نێوان به‌نده‌كانتدا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت له‌و شتانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كێشه‌و ناكۆكی و جیاوازیان هه‌بووه‌ له‌سه‌ری، واته‌: نێوانی موسڵمانان و كافران.

[ وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌وانه‌ی شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار داوه‌ هه‌رچی له‌سه‌ر ڕووی زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی هی ئه‌وان بێ وه‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ش بیده‌یته‌ پاڵی به‌هه‌مان شێوه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌به‌خشن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ خراپی سزای ڕۆژی قیامه‌ت ڕزگاریان بێت به‌ڵام ڕزگاریان نابێ ئه‌گه‌ر به‌ پڕایی زه‌وى ئاڵتونیش ببه‌خشن [ وَبَدَا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ (٤٧) ] وه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێت كه‌ ئه‌وان پێشتر حسابیان بۆی نه‌كردبوو به‌خه‌یاڵیاندا نه‌هاتبوو وه‌ خۆیان بۆ ئاماده‌ نه‌كردبوو.

[ وَبَدَا لَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] وه‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانیشیان له‌ شیرك و تاوان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێ و نیشانیان ئه‌درێ [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٤٨) ] وه‌ ئه‌و سزایه‌ی كه‌ له‌ دونیادا گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد هه‌مووی تووشیان ئه‌بێ و ئه‌یانگرێته‌وه‌.

[ فَإِذَا مَسَّ الْإِنْسَانَ ضُرٌّ دَعَانَا ] وه‌ كاتێك كه‌ مرۆڤـ تووشی زه‌ره‌رو زیانێك بێت له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌پاڕێته‌وه‌ [ ثُمَّ إِذَا خَوَّلْنَاهُ نِعْمَةً مِنَّا ] پاشان ئه‌گه‌ر نیعمه‌تێكیان له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ پێ ببه‌خشین [ قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ ] ئه‌ڵێ: ئه‌مه‌ به‌ زانیاری و لێهاتووی خۆم په‌یدام كردووه‌و ناڵێ فه‌زڵی خوای گه‌وره‌یه‌، یاخود ده‌ڵێن خواى گه‌وره‌ ده‌یزانى كه‌ من شایانیم بۆیه‌ پێى به‌خشیوم [ بَلْ هِيَ فِتْنَةٌ ] خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: وانیه‌ به‌ڵكو ئه‌وه‌ فیتنه‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌كه‌ كه‌ پێیمان به‌خشیوه‌ تا ده‌ركه‌وێت ئایا گوێڕایه‌ڵ ده‌بێت یان سه‌رپێچیكار [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ (٤٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكى نازانن كه‌ به‌خشینی خوای گه‌وره‌ بۆ ئه‌وان تاقیكردنه‌وه‌یه‌و بزانین ئایا شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن یان نا.

[ قَدْ قَالَهَا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] كافرانی پێش ئه‌مانیش ئه‌م قسه‌یه‌یان كرد كه‌ وتیان: ئێمه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌مانه‌ به‌ شاره‌زایی و زانیاری و زیره‌كى و لێهاتوویی خۆمان په‌یدامان كردووه‌و به‌ده‌ستمان هێناوه‌ [ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٥٠) ] بۆیه‌ كاتێك سزای خوای گه‌وره‌یان بۆ هات ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ده‌ستیان هێنابوو هیچ سوودی پێ نه‌گه‌یاندن و سزای خوای گه‌وره‌ی لێ نه‌گه‌ڕاندنه‌وه‌.

[ فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] بۆیه‌ سزای كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان تووشیان بوو [ وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا ] وه‌ ئه‌م كافرانه‌یشى كه‌ ئێستا هه‌ن و ئه‌م قسه‌یه‌ ده‌كه‌ن ئه‌مانیش سزای كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیان رووبه‌ڕوویان ئه‌بێته‌وه‌و ئه‌یانگرێته‌وه‌ [ وَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ (٥١) ] وه‌ ئه‌و كاته‌ ئه‌وان ڕزگاریان نابێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌.

[ أَوَلَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] ئایا نازانن هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ى خۆى ڕزقی خۆی فراوان ئه‌كات بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ كه‌میشی ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ گوێره‌ی حیكمه‌تی خۆی [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ (٥٢) ] به‌ دڵنیایی ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڵگه‌و نیشانه‌ن له‌سه‌ر تاك و ته‌نهایى و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ بۆ كه‌سانێك كه‌ باوه‌ڕیان هه‌بێت.

بێئومێد نه‌بوون له‌ ره‌حمه‌تى خوا [ قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ] (ئیبنو عه‌بباس) ده‌فه‌رمێت: كه‌سانێك له‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران خه‌ڵكیان كوشتبوو به‌ زۆرى، وه‌ زینایان كردبوو به‌ زۆرى، هاتنه‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وتیان ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - ئه‌وه‌ى تۆ ده‌یڵێیت و بانگه‌وازى بۆ ده‌كه‌یت شتێكى چاكه‌ به‌ڵام پێمان بڵێ: ئایا ئه‌و تاوانانه‌ى كه‌ پێشتر كردوومانه‌ ده‌سڕێته‌وه‌و خوا لێمان خۆش ده‌بێت؟ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاندو فه‌رمووى: ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - به‌و به‌ندانه‌م بڵێ كه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ تاوان و سه‌رپێچیدا: بێئومێد نه‌بن له‌ ڕه‌حمه‌تی خوا [ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ] به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ له‌ هه‌موو تاوانێك خۆش ئه‌بێ ته‌نها شه‌ریك دانان نه‌بێت بۆی ئیتر له‌ هه‌موو تاوانێكی تر خۆش ئه‌بێت، (ئه‌مه‌ ئومێدبه‌خشترین ئایه‌ته‌ له‌ كتابی خوای گه‌وره‌، وه‌ صه‌حابه‌ زۆر دڵیان پێی خۆش بووه‌)، وه‌ (ئه‌م ئایه‌ته‌ بانگكردنى سه‌رجه‌م كافران و تاوانبارانه‌ بۆ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌، وه‌ ئه‌وه‌ى ته‌وبه‌ بكات چه‌ندێك تاوانى زۆر بێت خواى گه‌وره‌ لێى خۆش ده‌بێت، وه‌كو ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ سه‌د كه‌سى كوشت و ته‌وبه‌ى كردو خواى گه‌وره‌ لێى خۆش بوو)، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (هه‌ركه‌سێك له‌ پاش ئه‌م ئایه‌ته‌ خه‌ڵكى بێئومێد بكات له‌ ته‌وبه‌ ئه‌وا باوه‌ڕى به‌ قورئانى پیرۆز نیه‌) [ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ڕه‌حم و به‌زه‌ییه‌.

[ وَأَنِيبُوا إِلَى رَبِّكُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ ] وه‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن وه‌ خۆتان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنْصَرُونَ (٥٤) ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێ له‌ دونیادا پاشان كه‌س نیه‌ كه‌ سه‌رتان بخات.

[ وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ] وه‌ شوێنی باشترین شت بكه‌ون له‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگارتانه‌وه‌ بۆتان دابه‌زیوه‌، واته‌: له‌ قورئانی پیرۆزدا كه‌ قورئان هه‌مووی باش و چاكه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی ئایه‌ته‌ موحكه‌مه‌كانه‌و شوێنی ئایه‌ته‌ موحكه‌مه‌كان بكه‌ون، یاخود شوێنی ئه‌و ئایه‌تانه‌ بكه‌ون كه‌ باسی لێبووردنه‌ نه‌ك تۆڵه‌ سه‌ندنه‌وه‌ [ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ (٥٥) ] پێش ئه‌وه‌ی كه‌ سزای خوای گه‌وره‌تان بۆ بێ له‌ ناكاو و كتوپڕدا وه‌ ئێوه‌ هه‌ست نه‌كه‌ن و بێئاگا بن.

{ته‌وبه‌ كردن پێش په‌شیمان بوونه‌وه‌} [ أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يَا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ ] ئه‌و كاته‌ كه‌ رۆژى قیامه‌ته‌ كه‌سێك بڵێت هاوار بۆ خۆم و په‌شیمانی هه‌ڵكێشێ له‌وه‌ی كه‌ كه‌مته‌رخه‌می كردووه‌ له‌ په‌رستن و گوێڕایه‌ڵى خوای گه‌وره‌دا، یان له‌ نزیكی خوای گه‌وره‌دا، یان له‌ ته‌وبه‌ كردن و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ لاى خواى گه‌وره‌ [ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ (٥٦) ] وه‌ هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌م له‌و كه‌سانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ دونیادا گاڵته‌یان به‌ دینی خوای گه‌وره‌ كردووه‌.

[ أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (٥٧) ] یان كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ن و ته‌وبه‌ بكه‌ن پێش ئه‌وه‌ی له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا بڵێی ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی بدامایه‌و ڕێنمایی بكردمایه‌ ئه‌وا ئێستا منیش یه‌كێك ده‌بووم له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌م ئه‌كرد.

[ أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (٥٨) ] یان كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینێ بڵێت ئه‌گه‌ر منیش جارێكی تر گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ هه‌بوایه‌ بۆ دونیا ئه‌وه‌ منیش كه‌سێكی چاكه‌كار ئه‌بووم، واته‌: پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و قسانه‌ بكه‌یت و په‌شیمان ببیته‌وه‌ له‌ دونیادا چاكه‌ بكه‌و ئیمان بێنه‌و ته‌وبه‌ بكه‌.

[ بَلَى قَدْ جَاءَتْكَ آيَاتِي فَكَذَّبْتَ بِهَا ] خواى گه‌وره‌ پێیان ده‌فه‌رمێت: به‌ڵێ ئایه‌ته‌كانی منت بۆ هات وه‌ پێتگه‌یشت به‌ڵام تۆ به‌ درۆت زانی [ وَاسْتَكْبَرْتَ ] وه‌ خۆت به‌گه‌وره‌ زانی و لووتبه‌رز بووی له‌ ئاستیاندا [ وَكُنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ (٥٩) ] وه‌ تۆ یه‌كێك بووی له‌وانه‌ی كه‌ كافرو بێباوه‌ڕ بوویت پێی.

{كافران و بیدعه‌چیان له‌ رۆژى قیامه‌ت روویان ره‌ش ده‌بێت} [ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش ئه‌وانه‌ی كه‌ درۆیان بۆ خوای گه‌وره‌ هه‌ڵبه‌ستووه‌و شه‌ریكیان بۆ خواى گه‌وره‌ داناوه‌و به‌ناوی خوای گه‌وره‌و به‌ناوی دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌وه‌ قسه‌یان كردووه‌ ده‌بینیت ڕوویان ڕه‌شه‌، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (ئه‌هلى بیده‌ع و ناكۆكى و جیاوازى و پارچه‌ پارچه‌یی روویان ره‌ش ده‌بێت، وه‌ ئه‌هلى سوننه‌و جه‌ماعه‌یش روویان سپى ده‌بێت) [ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ (٦٠) ] ئایا له‌ جه‌هه‌ننه‌مدا شوێنی مانه‌وه‌ نیه‌ بۆ ئه‌و كه‌سه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزانه‌ كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ ئه‌زانی له‌ ئاست گوێڕایه‌ڵى و عیباده‌تی خوا؟ (واته‌: به‌ دڵنیایى دۆزه‌خ شوێنى مانه‌وه‌ى ئه‌و كه‌سانه‌یه‌).

[ وَيُنَجِّي اللَّهُ الَّذِينَ اتَّقَوْا بِمَفَازَتِهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردووه‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ریان ئه‌خات و ڕزگاریان ئه‌كات له‌ ئاگری دۆزه‌خ، وه‌ به‌هه‌شت ئه‌به‌نه‌وه‌و ده‌چنه‌ ناوى [ لَا يَمَسُّهُمُ السُّوءُ ] كه‌ هیچ خراپه‌و سزایه‌ك ئه‌مان ناگرێته‌وه‌ [ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ (٦١) ] وه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا به‌جێیان هێشتووه‌، به‌ڵكو ئه‌مینن.

[ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ] خوای گه‌وره‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ (٦٢) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌و خۆى ئه‌م بوونه‌وه‌ره‌ به‌ڕێوه‌ ده‌بات و هه‌ڵسوكه‌وتى تێدا ده‌كات.

[ لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ كلیلی خه‌زێنه‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌مووی به‌ده‌ستى خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ (٦٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌وانه‌ زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ن.

[ قُلْ أَفَغَيْرَ اللَّهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجَاهِلُونَ (٦٤) ] هاوبه‌شبڕیارده‌ران له‌ نه‌زانى و نه‌فامییاندا داوایان له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - كرد كه‌ خوایه‌كانى ئه‌وان بپه‌رستێت و ئه‌وانیش خوایه‌كه‌ى ئه‌م ده‌په‌رستن، خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئایا ئێوه‌ فه‌رمانم پێ ئه‌كه‌م كه‌ من عیباده‌ت بۆ جگه‌ له‌ خواى گه‌وره‌ بكه‌م ئه‌ی نه‌زان و نه‌فامان.

{هاوه‌ڵ بڕیاردان بۆ خوا كرده‌وه‌ به‌تاڵ ده‌كاته‌وه‌} [ وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٦٥) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌ی محمد -صلی الله علیه وسلم - وه‌حیمان بۆ تۆ و بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆیش ناردووه‌ ئه‌گه‌ر شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بده‌ی ئه‌وه‌ كرده‌وه‌كانت هه‌مووی به‌تاڵ ئه‌بێته‌وه‌ وه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندان ده‌بیت، (هه‌ر چه‌نده‌ پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - دوور بووه‌ له‌ شه‌ریك دانان، به‌ڵام ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوا -صلی الله علیه وسلم - شه‌ریك بۆ خوا دابنێت كرده‌وه‌ی به‌تاڵ بێته‌وه‌ ئه‌وا ئێمه‌ له‌ پێشترین و هه‌ڕه‌شه‌كه‌ بۆ ئێمه‌یه‌).

[ بَلِ اللَّهَ فَاعْبُدْ ] به‌ڵكو به‌تاك و ته‌نها خوای گه‌وره‌ بپه‌رسته‌ [ وَكُنْ مِنَ الشَّاكِرِينَ (٦٦) ] وه‌ له‌و كه‌سانه‌ به‌ كه‌ شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ وَمَا قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ ] پیاوێك له‌ ئه‌هلى كتاب هاته‌ لاى پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وتى: ئه‌ى باوكى قاسم: ئایا پێتگه‌یشتووه‌ خواى گه‌وره‌ دروستكراوه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ ئاسمانه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ زه‌ویه‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ داره‌كان ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى، وه‌ ئاو و خۆڵ ده‌خاته‌ سه‌ر په‌نجه‌یه‌كى؟! پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - وه‌كو به‌راستدانانى پێكه‌نى تا ددانه‌كانى دواوه‌ى ده‌ركه‌وت، وه‌ خواى گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ى دابه‌زاند: كافران و بێباوه‌ڕان خوای گه‌وره‌یان به‌ گه‌وره‌ نه‌زانیوه‌ چه‌ندێك شایه‌نی به‌ گه‌وره‌ زانینه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌یان وه‌كو خۆی نه‌ناسیوه‌ كه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌ [ وَالْأَرْضُ جَمِيعًا قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَالسَّمَاوَاتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ ] وه‌ هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌ له‌ناو مشتی خوای گه‌وره‌دایه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت، وه‌ هه‌ر حه‌وت ئاسمانه‌كه‌ لوول ئه‌كات و له‌ناو ده‌ستی ڕاستی خوای گه‌وره‌دایه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (له‌رۆژى قیامه‌ت خواى گه‌وره‌ زه‌وى ده‌خاته‌ ناو ده‌ستییه‌وه‌و ئاسمانه‌كان لوول ده‌كات به‌ ده‌سته‌كه‌ى ترى پاشان ده‌فه‌رمێت: ته‌نها من مه‌لیكم، كوا مه‌لیك و پاشاكانى دونیا)، كه‌ ئه‌میش جێگیر كردنی سیفاتی ده‌ست و مشت و په‌نجه‌یه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ به‌ شێوه‌یه‌ك كه‌ له‌ ده‌ست و مشت و په‌نجه‌ى هیچ له‌ دروستكراوه‌كان ناچێت وه‌ چۆنیه‌تیه‌كه‌یشی خوای گه‌وره‌ خۆی نه‌بێت كه‌سی تر نایزانێت، ده‌بێت وه‌كو خۆى باوه‌ڕمان پێى هه‌بێت چونكه‌ ئایه‌تى قورئانى پیرۆز و فه‌رمووده‌ى صه‌حیحى پێغه‌مبه‌رى خوایه‌ -صلی الله علیه وسلم - به‌ بێ گۆڕینى ماناكه‌ى بۆ مانایه‌كى تر، وه‌ به‌بێ نكوڵى كردن لێى و چواندنى به‌ سیفاتى دروستكراوه‌كانى و پرسیار كردن له‌ چۆنێتیه‌كه‌ى [ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ (٦٧) ] پاك و مونه‌ززه‌هی و به‌رزی و بڵندی بۆ خوای گه‌وره‌ له‌و هاوبه‌شبڕیاردانانه‌ی كه‌ هاوبه‌شبڕیارده‌ران ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌.

[ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ فوو ئه‌كرێ به‌ كه‌ڕه‌ناو شه‌یپوردا له‌لایه‌ن ئیسرافیله‌وه‌ كه‌ فوو كردنی یه‌كه‌مه‌و هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌ر هه‌مووی ئه‌مرێت و تیا ئه‌چێت [ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ] ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت، كه‌ وتراوه‌: ئیسرافیل خۆیه‌تی وه‌ دواتر خۆیشی ئه‌مرێت، یان فریشته‌ى گیانكێشانه‌، یان هه‌ڵگرانى عه‌رشى پیرۆزى خواى گه‌وره‌ن، یان شه‌هیده‌كانن، یان موسا پێغه‌مبه‌ره‌ -صلی الله علیه وسلم - [ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ (٦٨) ] پاشان دووه‌مجار فووی پیا ئه‌كاته‌وه‌ خه‌ڵكی هه‌ر هه‌مووی هه‌ڵئه‌ستن و له‌ گۆڕه‌كانیان ده‌رئه‌چن وه‌ ته‌ماشا ئه‌كه‌ن، (نێوانى هه‌ردوو فوو كردنه‌كه‌ چل ساڵه‌).

[ وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا ] وه‌ له‌ رۆژى قیامه‌ت زه‌ویش ڕووناك ئه‌بێته‌وه‌ به‌ نووری خوای گه‌وره‌ كاتێك كه‌ ده‌رده‌كه‌وێت بۆ دروستكراوه‌كان بۆ بڕیاردان له‌ نێوانیاندا [ وَوُضِعَ الْكِتَابُ ] وه‌ كتاب و په‌ڕاوی كرده‌وه‌ی مرۆڤ دائه‌نرێت وه‌ ئه‌درێ به‌ ده‌ستیان [ وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَدَاءِ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ (٦٩) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ران ئه‌هێندرێن بۆ ئه‌وه‌ی شایه‌تی بده‌ن له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانیان، وه‌ شه‌هیده‌كان ئه‌هێندرێن ئه‌وانه‌ی كه‌ شه‌هید بوونه‌ له‌ پێناو خواى گه‌وره‌، یان موسڵمانانى ئوممه‌تی پێغه‌مبه‌ره‌ -صلی الله علیه وسلم - كه‌ شایه‌تی ئه‌ده‌ن به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كانی تردا كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان په‌یامى خواى گه‌وره‌یان پێ راگه‌یاندوون، یان فریشته‌كانن كه‌ كرده‌وه‌ى مرۆڤیان پاراستووه‌ له‌ چاكه‌و خراپه‌ شایه‌تى ده‌ده‌ن له‌سه‌ریان، وه‌ بڕیار ئه‌درێ له‌ نێوانیاندا به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری وه‌ هیچ كه‌سێك له‌وێدا زوڵم و سته‌می لێ ناكرێ.

[ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ ] وه‌ هه‌موو كه‌سێك چ كرده‌وه‌ی كردووه‌ له‌ چاك و خراپ به‌ ته‌واوی پاداشت یان سزاى خۆى وه‌رده‌گرێت [ وَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا يَفْعَلُونَ (٧٠) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زاناتره‌ به‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌مان چیان كردووه‌.

{كافران پۆل پۆل به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ده‌كرێن} [ وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا ] وه‌ كافرانیش پۆل پۆل به‌ره‌و دۆزه‌خ به‌ڕێ ئه‌كرێن و ئه‌برێن [ حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا ] هه‌ر كه‌ دێنه‌ لای دۆزه‌خ یه‌كسه‌ر هه‌ر حه‌وت ده‌رگاكه‌ی دۆزه‌خ به‌ خێرایى ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ سزادانیان [ وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا ] وه‌ ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن پێیان ده‌ڵێن: [ أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا ] ئایا پێغه‌مبه‌رانێك له‌ خۆتان نه‌هاتن بۆتان كه‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌تان به‌سه‌ردا بخوێننه‌وه‌و له‌ رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌م ڕۆژه‌ ئاگادارتان بكه‌نه‌وه‌و بتانترسێنن [ قَالُوا بَلَى ] ئه‌وانیش ئه‌ڵێن: به‌ڵێ پێغه‌مبه‌ران هاتن وه‌ ئاگاداریان كردینه‌وه‌ [ وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ (٧١) ] به‌ڵام شوێنیان نه‌كه‌وتین و وشه‌ی سزا جێبه‌جێ بوو به‌سه‌ر كافرانداو شایه‌نی ئه‌م سزایه‌ین.

[ قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٢) ] پێیان ئه‌ووترێ: ده‌ی له‌ ده‌رگاكانی دۆزه‌خه‌وه‌ بڕۆنه‌ ناو دۆزه‌خه‌وه‌و به‌ نه‌مری تیایدا بمێننه‌وه‌ كه‌ خراپترین شوێنی مانه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ له‌ دونیا خۆیان به‌گه‌وره‌ زانیوه‌ له‌ ئاست عیباده‌ت و گوێڕایه‌ڵى كردنى خوای گه‌وره‌.

{موتته‌قى و خۆپارێزان پۆل پۆل به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌ڕێ ده‌كرێن} [ وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ له‌ دونیادا ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان كردبوو پۆل پۆل به‌ره‌و به‌هه‌شت به‌ڕێ ئه‌خرێن [ حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا ] تا له‌ پردى (سیڕات) ده‌په‌ڕنه‌وه‌و ئه‌گه‌نه‌ لای به‌هه‌شت [ وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا ] وه‌ هه‌ر هه‌شت ده‌رگاكانی به‌هه‌شت ئه‌كرێته‌وه‌ بۆ پێشوازی كردنیان، كه‌ فراوانى و گه‌وره‌یی نێوان هه‌ردوو لاى ده‌رگایه‌كى ماوه‌ى چل ساڵه‌، وه‌ فراوانه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ى نێوانى شارى (مه‌ككه‌)و شارى (بوصرا) له‌ شام، وه‌ پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - یه‌كه‌م كه‌سه‌ له‌ ده‌گاى به‌هه‌شت ده‌دات و بۆى ده‌كرێته‌وه‌و یه‌كه‌م كه‌سه‌ كه‌ ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ (ئه‌بو به‌كرى صدیق) له‌ هه‌ر هه‌شت ده‌رگاكه‌ى به‌هه‌شته‌وه‌ بانگ ده‌كرێت و پێشوازى لێ ده‌كرێت [ وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ ] وه‌ ده‌رگاوانه‌كانی به‌هه‌شت پێیان ئه‌ڵێن: سڵاوتان لێ بێت، یاخود ئێوه‌ سه‌لامه‌تن له‌ هه‌موو ناخۆشی و سزایه‌ك [ طِبْتُمْ ] له‌ دونیادا ئێوه‌ كه‌سانی چاك بوونه‌و وته‌و كرده‌وه‌و هه‌ولأ و كۆششتان چاك و پاك بووه‌و خۆتان پاراستووه‌ له‌ شه‌ریك دانان بۆ خوا، ئێستایش پاداشتى باش و پاك و چاك ده‌درێنه‌وه‌ [ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ (٧٣) ] ده‌ی فه‌رموو بچنه‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ نه‌مری و هه‌میشه‌یی تیایدا بمێننه‌وه‌، پێغه‌مبه‌رى خوا -صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (یه‌كه‌م كۆمه‌ڵ كه‌ ده‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ شێوه‌یان وه‌كو مانگى چوارده‌ جوانه‌، ئه‌وانه‌ى دواى ئه‌مان وه‌كو پرشنگدارترین ئه‌ستێره‌ى گه‌شاوه‌ى ئاسمانن، تف و به‌ڵغه‌میان نیه‌ و میزو پیسى ناكه‌ن و عاره‌قیان میسكه‌و، شانه‌و قاپیان زێڕو زیوه‌و خێزانیان حۆرییه‌ له‌ جوانیدا مۆخى قاچیان دیاره‌و رق و كینه‌ له‌ نێوانیاندا نیه‌و باڵایان به‌رزه‌ وه‌كو ئاده‌م شه‌ست گه‌زه‌).

[ وَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي صَدَقَنَا وَعْدَهُ ] وه‌ ئه‌مانیش ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئه‌و به‌ڵێنه‌ی پێی دابووین له‌سه‌ر زمانى پێغه‌مبه‌ران به‌ڵێنه‌كه‌ی برده‌ سه‌رو به‌ڵێنێكی ڕاست بوو [ وَأَوْرَثَنَا الْأَرْضَ نَتَبَوَّأُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ نَشَاءُ ] وه‌ ئێمه‌ی كرد به‌ میراتگری زه‌وی به‌هه‌شت كه‌ تیایدا نیشته‌جێ ئه‌بین چۆنمان ویست لێ بێت و بۆ هه‌ر شوێنێكى ویستمان لێ بێت، (خۆڵى زه‌وى به‌هه‌شت میسكه‌) [ فَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ (٧٤) ] وه‌ به‌ڕاستی ئه‌مه‌ باشترین پاداشته‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌.

[ وَتَرَى الْمَلَائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ ] وه‌ ئه‌بینی فریشته‌كان ده‌وری عه‌رشی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ [ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ] وه‌ عیباده‌ت و ته‌سبیحاتی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَقُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ ] وه‌ بڕیار له‌ نێوان به‌نده‌كانیشدا درا به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ وَقِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٧٥) ] وه‌ باوه‌ڕداران، یان هه‌موو دروستكراوان ئه‌ڵێن: حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان، والله أعلم.

سووره‌تی (غافر) (واته‌: لێخۆشبوو) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تی (٥٦ و ٥٧) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌ (٨٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزه‌وه‌ هاتوون.

[ تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێنراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌.

[ غَافِرِ الذَّنْبِ ] خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ تاوانی پێشووی به‌نده‌كانی [ وَقَابِلِ التَّوْبِ ] وه‌ له‌ داهاتوودا ته‌وبه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ قه‌بووڵ ئه‌كات كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ ئه‌كه‌ن [ شَدِيدِ الْعِقَابِ ] وه‌ سزایشی زۆر سه‌خته‌ بۆ كافران و بێباوه‌ڕان و سه‌رپێچیكاران [ ذِي الطَّوْلِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ خاوه‌نی فه‌زڵ و نیعمه‌ت و چاكه‌ی زۆره‌ به‌سه‌ر به‌نده‌كانیه‌وه‌و بۆیان درێژ ئه‌كاته‌وه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ (٣) ] سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌یش له‌ ڕۆژی دوایی ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌.

[ مَا يُجَادِلُ فِي آيَاتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ] هیچ كه‌سێك مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ناكات سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ پاش روونكردنه‌وه‌ی بۆ ئه‌وه‌ی ڕه‌تی بكاته‌وه‌ ته‌نها كافران نه‌بێت [ فَلَا يَغْرُرْكَ تَقَلُّبُهُمْ فِي الْبِلَادِ (٤) ] بۆیه‌ گه‌ڕانیان له‌ وڵاتاندا بۆ بازرگانی و ده‌ستخستنی دونیاو سه‌روه‌ت و سامانیان له‌ خشته‌ت نه‌بات و پێیان هه‌ڵنه‌خه‌ڵه‌تێی.

[ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَالْأَحْزَابُ مِنْ بَعْدِهِمْ ] پێش ئه‌مانیش قه‌ومی نوح پێغه‌مبه‌ر نوحیان - صلی الله علیه وسلم - به‌درۆ زانی وه‌ حیزبه‌كانی تریش ئه‌وانه‌ی كۆبوونه‌وه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌ران پێغه‌مبه‌رانیان به‌ درۆزانی و باوه‌ڕیان پێ نه‌كردن [ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ ] وه‌ هه‌موو ئوممه‌تێك ویستیان پێغه‌مبه‌رانیان بگرن یان سزایان بده‌ن یان بكوژن [ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ ] وه‌ به‌ باتڵ و پووچه‌ڵ ده‌مه‌قالێ و موناقه‌شه‌ی پێغه‌مبه‌رانیان كرد تا به‌ گومانی خۆیان به‌و باتڵه‌ حه‌قی پێ لابه‌رن و له‌ناوبه‌رن و به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌ [ فَأَخَذْتُهُمْ ] به‌ڵام من ئه‌و بێ باوه‌ڕانه‌م برده‌وه‌و له‌ناوم بردن [ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ (٥) ] ده‌ی بزانه‌ سزای من چۆن بووه‌و چۆن له‌ناوم بردن، واته‌: سزام زۆر سه‌خت و به‌ ئێش و ئازاره‌.

[ وَكَذَلِكَ حَقَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ أَصْحَابُ النَّارِ (٦) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ وشه‌ی سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ر ئه‌و كافرانه‌دا جێبه‌جێ بوو كه‌ ئه‌وانه‌ هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن وه‌ ئه‌خرێنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌، وه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ سزای كافرانی قوڕه‌یش ده‌ده‌ین ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ نه‌هێنن

{هه‌ڵگرانى عه‌رشى خواى گه‌وره‌ داواى لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ده‌كه‌ن} [ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ ] ئه‌و فریشتانه‌ی كه‌ عه‌رشی پیرۆزی خوای گه‌وره‌یان هه‌ڵگرتووه‌ وه‌ ئه‌و فریشتانه‌یشی كه‌ له‌ ده‌وروبه‌ری عه‌رشی خوای گه‌وره‌ن خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕائه‌گرن له‌ هه‌موو كه‌موكوڕیه‌ك، وه‌ ته‌سبیحات و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ باوه‌ڕ به‌ خوای گه‌وره‌ دێنن و ملكه‌چین [ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا ] وه‌ داوای لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ئه‌كه‌ن [ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ڕه‌حمه‌ت و زانیاری تۆ زۆر فراوانه‌و هه‌موو شتێكی گرتۆته‌وه‌ [ فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار له‌و كه‌سانه‌ خۆشبه‌ كه‌ ته‌وبه‌یان كردووه‌و ڕێگای تۆیان گرتۆته‌به‌ر [ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ (٧) ] وه‌ بیانپارێزه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ.

[ رَبَّنَا وَأَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدْتَهُمْ ] ئه‌ی په‌روه‌ردگار وه‌ بیانخه‌ره‌ ناو ئه‌و به‌هه‌شته‌وه‌ كه‌ به‌لێنت پێداون و شوێنی مانه‌وه‌یه‌ [ وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ ] وه‌ له‌ باوك و خێزان و نه‌وه‌كانیشیان ئه‌وه‌ی كه‌ صاڵح و چاكه‌ له‌گه‌ڵ خۆیاندا بیخه‌ره‌ ناو به‌هه‌شته‌وه‌و كۆیان بكه‌ره‌وه‌ تێیدا، (مطرف بن عبدالله بن الشخير) ده‌فه‌رمێت: (دڵسۆزترین كه‌س بۆ مرۆڤی موسڵمان فریشته‌كانن كه‌ به‌م شێوازه‌ دوعای خێریان بۆ ده‌كه‌ن و له‌ خوای گه‌وره‌ بۆیان ده‌پاڕێنه‌وه‌، پاشان ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌، وه‌ فێڵبازترین و ناپاكترین كه‌سیش بۆیان شه‌یتانه‌كانن كه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن له‌ رێگای راست ده‌ریان بكه‌ن) [ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٨) ] هه‌ر تۆ به‌ڕاستی خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیت.

[ وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ بیانپارێزه‌ له‌ سزا كه‌ به‌هۆی تاوانه‌كانیانه‌وه‌ تووشیان بێت [ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ ] وه‌ له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ هه‌ر كه‌سێك بپارێزیت له‌ سزا ئه‌وه‌ به‌ڕاستی ڕه‌حمت پێی كردووه‌ [ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (٩) ] وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ ڕه‌حم به‌ مرۆڤـ بكات و له‌ سزا بیپارێزێت و بیخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ به‌ڕاستی ئه‌مه‌ بردنه‌وه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنَادَوْنَ لَمَقْتُ اللَّهِ أَكْبَرُ مِنْ مَقْتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ ] به‌ دڵنیایی كافران له‌لایه‌ن فریشته‌كانه‌وه‌ بانگیان لێ ئه‌كرێ و پێیان ئه‌ووترێ: تووڕه‌بوون و ڕق و كینه‌ی خوای گه‌وره‌ له‌ ئێوه‌ زۆر زیاتره‌ له‌ ڕق لێبوونتان له‌ خۆتان، كاتێك كه‌ ئه‌خرێنه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ ڕقیان له‌ خۆیان ئه‌بێته‌وه‌ به‌ڵام خوای گه‌وره‌ زیاتر ڕقی لێیانه‌ [ إِذْ تُدْعَوْنَ إِلَى الْإِيمَانِ فَتَكْفُرُونَ (١٠) ] له‌ كاتێكدا ئێوه‌ له‌ دونیا بانگ ئه‌كران بۆ ئیمان هێنان و ئیمانتان نه‌ئه‌هێناو كوفرتان ئه‌كرد.

{دوو مردن و دوو ژیان} [ قَالُوا رَبَّنَا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ دوو جار ئێمه‌ت مراند: مردنی یه‌كه‌م مرۆڤـ له‌ نه‌بوونه‌وه‌ له‌ سكی دایكدا دێته‌ ده‌ره‌وه‌، وه‌ ئه‌و مردنه‌یش كه‌ له‌ دونیادا به‌سه‌رمان دێت [ وَأَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ ] وه‌ دوو جاریش ئێمه‌ت زیندوو كردۆته‌وه‌: جارێك كه‌ هاتینه‌ دونیاوه‌، وه‌ جارێكیش له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ زیندوو ئه‌بینه‌وه‌ [ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا ] وه‌ ئێمه‌ دان ئه‌نێین به‌ تاوانه‌كانی خۆماندا [ فَهَلْ إِلَى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ (١١) ] ئایا هیچ ڕێگایه‌ك هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خ ده‌رچین و بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا بۆ ئه‌وه‌ی كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین.

[ ذَلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذَا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ ] كاتێك كه‌ له‌ دونیا بانگ بكرانایه‌ بۆ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ به‌تاك و ته‌نها ئێوه‌ كوفرتان ئه‌كرد [ وَإِنْ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار بدرایه‌ ئێوه‌ ئیمانتان به‌و شه‌ریكدانانه‌ ئه‌هێنا [ فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ (١٢) ] ئێستایش حوكم به‌تاك و ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌و ئه‌و بڕیار به‌سه‌رتاندا ئه‌دات كه‌ بچنه‌ ئاگری دۆزه‌خ كه‌ خوایه‌كه‌ به‌رزه‌ له‌ زات و سیفات و كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌.

[ هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آيَاتِهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ نیشانه‌كانی خۆیتان نیشان ئه‌دات له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی [ وَيُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّمَاءِ رِزْقًا ] وه‌ له‌ ئاسمانیشه‌وه‌ ڕزقتان بۆ دائه‌به‌زێنێ، واته‌: به‌هۆی ئه‌و بارانه‌وه‌ ڕزقتان ئه‌دات و دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كتان بۆ ده‌رئه‌كات [ وَمَا يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ (١٣) ] به‌ڵام هیچ كه‌سێك بیر ناكاته‌وه‌و له‌م نیشانانه‌ تێ ناگات ته‌نها مه‌گه‌ر كه‌سێك بۆ لای خوای گه‌وره‌ گه‌ڕابێته‌وه‌.

{ته‌نها له‌ خواى گه‌وره‌ بپاڕێنه‌وه‌} [ فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزی و نیازپاكییه‌وه‌، وه‌ ته‌نها له‌ خوای گه‌وره‌ بپاڕێنه‌وه‌ [ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ (١٤) ] با كافرانیش پێیان ناخۆش بێ گوێیان پێ مه‌ده‌ن.

[ رَفِيعُ الدَّرَجَاتِ ] خوای گه‌وره‌ سیفاتی زۆر به‌رزی هه‌یه‌ [ ذُو الْعَرْشِ ] وه‌ خاوه‌نی عه‌رشی پیرۆزه‌ [ يُلْقِي الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ ] وه‌ به‌ فه‌رمانی خۆی وه‌حی دائه‌به‌زێنێ بۆ سه‌ر هه‌ر كه‌سێك له‌ به‌نده‌كانی خۆی كه‌ ویستی لێ بێت و ئه‌یكات به‌ پێغه‌مبه‌ر، (لێره‌ روح مه‌به‌ست پێی وه‌حی¬یه‌، چۆن مرۆڤـ به‌بێ روح ناژێت به‌هه‌مان شێوه‌یش به‌بێ وه‌حی و په‌یامی خوای گه‌وره‌ ناژێت ژیانێكی راسته‌قینه‌و به‌خته‌وه‌ر) [ لِيُنْذِرَ يَوْمَ التَّلَاقِ (١٥) ] تا ئه‌و پێغه‌مبه‌ره‌ خه‌ڵكی ئاگادار بكاته‌وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژی به‌یه‌ك گه‌یشتنه‌، موسڵمان و كافر به‌یه‌ك ده‌گه‌ن، وه‌ سته‌مكارو سته‌ملێكراو به‌یه‌ك ده‌گه‌ن، وه‌به‌نده‌كان به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌گه‌ن، وه‌ سه‌ره‌تاكان و كۆتاییه‌كان هه‌موویان به‌یه‌ك ده‌گه‌ن

[ يَوْمَ هُمْ بَارِزُونَ لَا يَخْفَى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ ] له‌و ڕۆژه‌دا هه‌موو خه‌ڵكی له‌ گۆڕه‌كان ده‌رئه‌چن و ده‌رئه‌كه‌ون و هیچ شتێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناشاردرێته‌وه‌ له‌ كرده‌وه‌كانیان كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌مڕۆ موڵك بۆ كێیه‌؟ كه‌س نیه‌ وه‌ڵام بداته‌وه‌ خۆی ئه‌فه‌رمووێ: [ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْقَهَّارِ (١٦) ] ته‌نها بۆ خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ خوایه‌كی تاك و ته‌نهاو زۆر باڵاده‌ست و به‌توانایه‌.

[ الْيَوْمَ تُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ ] ئه‌مڕۆ هه‌موو كه‌سێك سزا یان پاداشت وه‌رئه‌گرێ به‌هۆی ئه‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا كردوویانه‌ [ لَا ظُلْمَ الْيَوْمَ ] وه‌ سته‌م له‌ هیچ كه‌سێك ناكرێت [ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ (١٧) ] به‌ڕاستی لێپرسینه‌وه‌ی خوای گه‌وره‌ زۆر خێرایه‌، لێپرسینه‌وه‌ی بۆ هه‌موو خه‌ڵكی وه‌كو لێپرسینه‌وه‌یه‌تی بۆ ته‌نها كه‌سێك.

[ وَأَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ ] وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئاگاداریان بكه‌وه‌ له‌ ڕۆژه‌ نزیكه‌كه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ الْآزِفَة ] ناوێكه‌ له‌ ناوه‌كانی رۆژی قیامه‌ت [ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَنَاجِرِ كَاظِمِينَ ] كاتێك كه‌ دڵه‌كان دێنه‌ لای گه‌روو له‌لای گه‌روو ڕائه‌وه‌ستن له‌ غه‌م و په‌ژاره‌و ترسدا به‌ گریانه‌وه‌ بێ ده‌نگن و نه‌ ده‌رده‌چن و نه‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ شوێنی خۆیان له‌ ترسناكی دیمه‌نه‌كه‌ [ مَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَلَا شَفِيعٍ يُطَاعُ (١٨) ] كه‌سانی سته‌مكارو موشریك هیچ خزم و تكاكارێك نیه‌ كه‌ تكایان بۆ بكات و تكاكه‌ی قبووڵ بكرێ و وه‌ربگیرێ.

[ يَعْلَمُ خَائِنَةَ الْأَعْيُنِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر چاوێك به‌ دزیه‌وه‌ ته‌ماشای ئافره‌تێك بكات ئاگای لێیه‌تی، (ابن عباس) ده‌فه‌رمێت: (مه‌به‌ست له‌م ئایه‌ته‌ پیاوێكه‌ ده‌چێته‌ مالێكه‌وه‌ خاوه‌ن ماڵه‌كه‌ ئاگادار نه‌بێت ئه‌م ته‌ماشای ئافره‌ته‌كه‌ ده‌كات، وه‌ كه‌ ئاگادار بێت چاوی ده‌پۆشێت و ته‌ماشا ناكات، خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌و تێڕوانینه‌ نهێنیه‌ هه‌یه‌) [ وَمَا تُخْفِي الصُّدُورُ (١٩) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ له‌ دڵدا شاردراوه‌ته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگادارێتی.

[ وَاللَّهُ يَقْضِي بِالْحَقِّ ] خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات به‌ حه‌ق و دادپه‌روه‌ری [ وَالَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لَا يَقْضُونَ بِشَيْءٍ ] وه‌ ئه‌و په‌رستراوانه‌یشی كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیا په‌رستووتانه‌ هیچ بڕیارێك ناده‌ن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هیچ شتێكیان به‌ده‌ست نیه‌و هیچ شتێك نازانن [ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٢٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌و هه‌موو شتێك ئه‌بیستێ و ئه‌بینێ.

[ أَوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا كافران به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشای سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێش خۆیان بكه‌ن له‌ كافران كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردووه‌ن و چیان به‌سه‌ردا هاتووه‌ [ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ ] ئه‌وان له‌ ئێوه‌ زۆر به‌هێزتر بوون وه‌ سه‌ر زه‌ویشیان ئاوه‌دان كردبووه‌وه‌ به‌ شوراو قه‌ڵاو كۆشكی به‌هێزو گه‌وره‌ [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ ] به‌ڵام به‌هۆی تاوانیانه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ بردیانیه‌وه‌و له‌ناوی بردن [ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَاقٍ (٢١) ] وه‌ هیچ كه‌سێك نه‌بوو كه‌ سزای خوای گه‌وره‌یان لێ دوور بخاته‌وه‌و بیانپارێزێ له‌ سزای خوا.

[ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ پێغه‌مبه‌رانی خوای گه‌وره‌ به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ هاتن بۆ لایان [ فَكَفَرُوا ] به‌ڵام ئه‌مان كوفریان كردو باوه‌ڕیان نه‌هێنا [ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌یش سزای دان و له‌ناوی بردن و بردیانیه‌وه‌ [ إِنَّهُ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقَابِ (٢٢) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزه‌ وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ زۆر سه‌خته‌.

{به‌سه‌رهاتى موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - و فیرعه‌ون} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا وَسُلْطَانٍ مُبِينٍ (٢٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ به‌ كۆمه‌لێك موعجیزه‌و به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - نارد.

[ إِلَى فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَقَارُونَ ] بۆ لای فیرعه‌ون و (هامان) كه‌ وه‌زیری فیرعه‌ون بوو، وه‌ بۆ لای (قارون) كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین كه‌سی سه‌رده‌می خۆی بوو، وه‌ ئامۆزای موسی - صلی الله علیه وسلم - بوو [ فَقَالُوا سَاحِرٌ كَذَّابٌ (٢٤) ] ئه‌مان وتیان: موسی - صلی الله علیه وسلم - جادووگه‌ره‌و زۆر درۆزنه‌.

[ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ حه‌قی بۆ هێنان له‌لایه‌ن ئێمه‌وه‌ ئه‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌ی كه‌ به‌ چاوی خۆیان بینیان [ قَالُوا اقْتُلُوا أَبْنَاءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ ] وتیان ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ له‌گه‌ڵ موسادا كوڕه‌كانیان بكوژن [ وَاسْتَحْيُوا نِسَاءَهُمْ ] وه‌ ئافره‌تانیان بهێلنه‌وه‌ بۆ خزمه‌تكاری [ وَمَا كَيْدُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (٢٥) ] وه‌ نه‌خشه‌و پیلانی كافران ته‌نها له‌ گومڕایی و وێڵی و تیاچووندایه‌.

{فیرعه‌ون موسا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - تۆمه‌تبار ده‌كات به‌ ئاشوبگێڕى} [ وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِي أَقْتُلْ مُوسَى وَلْيَدْعُ رَبَّهُ ] وه‌ فیرعه‌ون وتی: وازم لێ بێنن و لێمگه‌ڕێن با موسی - صلی الله علیه وسلم - بكوژم و ئه‌ویش با بانگی په‌روه‌ردگاری بكات ئه‌گه‌ر ڕاست ئه‌كات با خوایه‌كه‌ی بێت من بێباكم و گوێ ناده‌م و به‌ڵامه‌وه‌ ئاساییه‌ [ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ ] من له‌وه‌ ئه‌ترسێم كه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - دینی ئێوه‌ بگۆڕێ [ أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسَادَ (٢٦) ] یاخود له‌سه‌ر ڕووی زه‌ویدا ئاشووب و گه‌نده‌ڵی بڵاو بكاته‌وه‌و ناكۆكی بنێته‌وه‌، (تا خاوه‌ن ماڵ دزی گرت دز خاوه‌ن ماڵی گرت، هه‌میشه‌ كافران سته‌م له‌ خه‌ڵكی ده‌كه‌ن و ده‌یانچه‌وسێننه‌وه‌، له‌ هه‌مان كاتدا خۆیان وه‌كو فریادڕه‌س و دڵسۆزیان نیشان ده‌ده‌ن بۆ خه‌ڵه‌تاندن و چه‌واشه‌ كردن و چاوبه‌ست كردنیان).

[ وَقَالَ مُوسَى إِنِّي عُذْتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمْ مِنْ كُلِّ مُتَكَبِّرٍ لَا يُؤْمِنُ بِيَوْمِ الْحِسَابِ (٢٧) ] وه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ئه‌مه‌ی بیست فه‌رمووی: من په‌نا ئه‌گرم به‌ په‌روه‌ردگاری خۆم و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌ له‌ هه‌موو كه‌سێكی لووتبه‌رزی خۆ به‌گه‌وره‌زان كه‌ باوه‌ڕی به‌ ڕۆژی لێپرسینه‌وه‌ نه‌بێت.

{باوه‌ڕداره‌كه‌ى ئالى فیرعه‌ون به‌رگرى له‌ موسا ده‌كات } [ وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ] وه‌ پیاوێكی باوه‌ڕدار كه‌ (قيبطى) بوو، وتراوه‌: ئامۆزای فیرعه‌ون بوو، له‌ (قيبطي)هكان ته‌نها ئه‌م پیاوه‌ ئیمانی هێناوه‌ له‌گه‌ڵ ئاسیای خێزانی فیرعه‌وندا [ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ ] ئه‌م پیاوه‌ كه‌ ئیمانه‌كه‌ی ئه‌شارده‌وه‌و ده‌ری نه‌بڕیبوو فه‌رمووی: [ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ ] ئایا ئێوه‌ پیاوێك ئه‌كوژن كه‌ موسایه‌ - صلی الله علیه وسلم - كه‌ ته‌نها تاوانی ئه‌وه‌یه‌ ئه‌لێ: په‌روه‌ردگاری من (الله)یه‌!؟ [ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ ] كاتێك كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ی له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هێناون، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - له‌ لای كه‌عبه‌ نوێژی ده‌كرد (عقبة بن أبي معيط) هات و شانی گرت و پۆشاكه‌كه‌ی لوولدا له‌ ملی پیرۆزی و توندی كرد بۆ خنكاندنی، (ئه‌بو به‌كری صدیق) هات و كردی به‌ شانیدا و پاڵیپێوه‌ناو له‌ پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - دوور خسته‌وه‌و ئه‌م ئایه‌ته‌ی خوێنده‌وه‌: ئایا ئێوه‌ پیاوێك ئه‌كوژن ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ده‌لێت ته‌نها الله په‌روه‌ردگاری منه‌؟! [ وَإِنْ يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر درۆیش بكات زیانی درۆكه‌ی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ سزای ده‌دات، (گومانی نه‌بوو له‌ راستێتی موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی بوو تا ئه‌وان قه‌ناعه‌ت بكه‌ن) [ وَإِنْ يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستگۆیش بێ ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ لێتان ئه‌كات هه‌ندێكی ئه‌تانگرێته‌وه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ناوتان ئه‌بات [ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ (٢٨) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی كه‌سێك نادات كه‌ زیادڕه‌وی بكات له‌ تاواندا وه‌ زۆر درۆزن بێت، واته‌ ئه‌م وانیه‌و وته‌و كرده‌وه‌ی له‌وپه‌ڕی جوانی و چاكیدایه‌و ئه‌گه‌ر درۆی بكردایه‌ ده‌رده‌كه‌وت و خوای گه‌وره‌ ئاوا هیدایه‌تی نادا كه‌ هه‌مووتان دڵنیان له‌ راستگۆییدا.

[ يَا قَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظَاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئێوه‌ ئه‌مڕۆ موڵكتان هه‌یه‌ له‌سه‌ر زه‌ویداو ئاشكراو باڵاده‌ستن بۆ سوپاسی خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن و باوه‌ڕ به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ناهێنن [ فَمَنْ يَنْصُرُنَا مِنْ بَأْسِ اللَّهِ إِنْ جَاءَنَا ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر ئیمان نه‌هێنن به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ سزامان ده‌دات ئه‌و كاته‌ كێ هه‌یه‌ ئێمه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگار بكات ئه‌گه‌ر سزای خوای گه‌وره‌مان بۆ بێ، (ئه‌م پیاوه‌ باوه‌ڕداره‌ شایانتر بوو به‌ ده‌سه‌ڵات له‌ فیرعه‌ون) [ قَالَ فِرْعَوْنُ مَا أُرِيكُمْ إِلَّا مَا أَرَى ] فیرعه‌ون وتی: من هیچ شتێكتان پێ نالێم ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێ كه‌ بۆ خۆیشم وای ئه‌بینم (فیرعه‌ون درۆی كرد خۆی دڵنیا بوو كه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌ری خوایه‌، به‌ڵام به‌ خه‌ڵكه‌كه‌ی ده‌وت موسا - صلی الله علیه وسلم - شێت بووه‌) [ وَمَا أَهْدِيكُمْ إِلَّا سَبِيلَ الرَّشَادِ (٢٩) ] وه‌ من ڕێنماییتان ناكه‌م ته‌نها بۆ ڕێگای ڕاست و حه‌ق نه‌بێت، (دیسان فیرعه‌ون درۆی كرد بانگی خه‌ڵكی ناكرد بۆ رێگای راست، به‌ڵكو بانگی ده‌كردن بۆ په‌رستنی خۆی و ده‌یووت: نه‌مزانیوه‌ جگه‌ له‌ من خوایه‌كی ترتان هه‌بێت).

[ وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ مِثْلَ يَوْمِ الْأَحْزَابِ (٣٠) ] وه‌ باوه‌ڕداره‌كه‌ وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم من له‌وه‌ ئه‌ترسێم له‌سه‌ر ئێوه‌ كه‌ وه‌كو هاوشێوه‌ی ڕۆژی ئه‌حزابتان به‌سه‌ردا بێت، واته‌: حیزبه‌كانی تر كه‌ له‌سه‌ر پێغه‌مبه‌رانیان كۆبوونه‌وه‌و خوای گه‌وره‌ هه‌مووی له‌ناوبردن.

[ مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] وه‌كو داب و نه‌ریتی قه‌ومی نوح و عادو ثهمودو ئه‌وانه‌ی دوای ئه‌وان كه‌ باوه‌ڕیان نه‌هێنا خوای گه‌وره‌ هه‌موویانی له‌ناوبرد [ وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعِبَادِ (٣١) ] وه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ نایه‌وێ زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كانی بكات، به‌ڵكو به‌ هۆی كوفرو تاوانی خۆیانه‌وه‌ له‌ناوی بردن.

{بۆچى به‌ رۆژى قیامه‌ت وتراوه‌: رۆژى بانگكردنه‌كه‌؟} [ وَيَا قَوْمِ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ يَوْمَ التَّنَادِ (٣٢) ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم من له‌ ڕۆژی بانگ كردنه‌كه‌ لێتان ئه‌ترسێم كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌، (بۆیه‌ به‌ رۆژی قیامه‌ت وتراوه‌ رۆژی بانگ كردن چونكه‌ له‌و رۆژه‌دا هه‌ندێك له‌ خه‌ڵكی بانگی هه‌ندێكی تر ده‌كه‌ن، وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان بانگ له‌ دۆزه‌خییه‌كان ئه‌كه‌ن و ده‌لێن ئه‌و به‌لێنه‌ی خوای گه‌وره‌ پێی دابووین هاته‌ جێ و بینیمان ئایا ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی له‌ ئێوه‌ كرابوو بینیتان؟، وه‌ دۆزه‌خییه‌كان بانگی به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن و داوای خواردن و خواردنه‌وه‌یان لێ ده‌كه‌ن، وه‌ به‌هه‌شتییه‌كان بانگی به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن و دۆزه‌خیه‌كان بانگی دۆزه‌خیه‌كان ده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌هلی ئه‌عراف بانگی دۆزه‌خییه‌كان و به‌هه‌شتییه‌كان ده‌كه‌ن، وه‌ كه‌ دۆزه‌خ ده‌هێنرێت بۆ گۆڕه‌پانی مه‌حشه‌ر خه‌ڵكی راده‌كه‌ن و فریشته‌كان بانگیان ده‌كه‌ن و ده‌یانگه‌ڕێننه‌وه‌، وه‌ كه‌ كرده‌وه‌ی مرۆڤـ ده‌كێشرێت فریشته‌یه‌ك له‌ لای ته‌رازووه‌كه‌یه‌و ئه‌وه‌ی چاكه‌كانی قورستر بێت به‌ به‌رزترین ده‌نگ بانگ ده‌كات و ده‌لێت: فڵانی كوڕی فڵان به‌خته‌وه‌ر بوو، وه‌ كه‌ خراپه‌كانی قورستر بێت به‌ به‌رزترین ده‌نگ بانگ ده‌كات و ده‌لێت: فڵانی كوڕی فڵان به‌دبه‌خت بوو).

[ يَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِينَ مَا لَكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ ] له‌و ڕۆژه‌دا كه‌ پشت هه‌ڵئه‌كه‌ن و به‌ره‌و ئاگری دۆزه‌خ ئه‌ڕۆن هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ پارێزه‌رتان بێ و له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بتانپارێزێ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ (٣٣) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی گومڕایی بێت و ڕێگه‌ی هیدایه‌ت نه‌گرێته‌ به‌ر ئه‌وه‌ كه‌س ناتوانێ هیدایه‌تی بدات.

[ وَلَقَدْ جَاءَكُمْ يُوسُفُ مِنْ قَبْلُ بِالْبَيِّنَاتِ ] وه‌ پێش موسایش - صلی الله علیه وسلم - ئێوه‌ به‌ دڵنیایی یوسف پێغه‌مبه‌رتان بۆ هات - صلی الله علیه وسلم - به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو كۆمه‌لێك موعجیزه‌وه‌ [ فَمَا زِلْتُمْ فِي شَكٍّ مِمَّا جَاءَكُمْ بِهِ ] وه‌ به‌رده‌وام ئێوه‌ له‌ گوماندا بوون له‌و به‌ڵگه‌ ڕوون و ئاشكرایانه‌ی كه‌ بۆی هێنان وه‌ ئیمانتان پێی نه‌هێنا [ حَتَّى إِذَا هَلَكَ قُلْتُمْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ مِنْ بَعْدِهِ رَسُولًا ] تا یوسف - صلی الله علیه وسلم - وه‌فاتی كرد وتتان ئیتر له‌ دوای ئه‌م خوای گه‌وره‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكی تر نانێرێ [ كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتَابٌ (٣٤) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ كه‌سانێك گومڕا ئه‌كات كه‌ زیادڕه‌وی ئه‌كه‌ن له‌ كوفرو تاواندا وه‌ گومانیان هه‌بێت له‌ دین و یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌دا.

[ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ به‌بێ به‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ به‌ده‌ستیانه‌وه‌ بێ بۆ ئه‌وه‌ی به‌تاڵی بكه‌نه‌وه‌و ره‌تی بكه‌نه‌وه‌ [ كَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ وَعِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا ] به‌هۆی ئه‌م كرده‌وه‌یه‌یان خوای گه‌وره‌و باوه‌ڕدارانیش زۆر لێیان تووڕه‌ ئه‌بن و رقیان لێیانه‌ چونكه‌ ئه‌یانه‌وێ به‌ باتڵ و پوچه‌ڵ حه‌ق به‌تاڵ بكه‌نه‌وه‌ [ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ (٣٥) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر دڵی هه‌موو كه‌سێكی خۆبه‌گه‌وره‌زان و لووتبه‌رزی زۆر عیناد.

[ وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا هَامَانُ ابْنِ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبَابَ (٣٦) ] وه‌ فیرعه‌ون به‌ هامانی وه‌زیری وت: ئه‌ی هامان كۆشكی به‌رزم بۆ دروست بكه‌ له‌ خشتی سوره‌وه‌كراو به‌ڵكو بگه‌مه‌ ڕێگاو ده‌رگاكانی ئاسمان و بیگرمه‌به‌ر.

[ أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ ] تا سه‌ركه‌وم ڕێگاو ده‌رگاكانی ئاسمان بگرمه‌به‌ر [ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى ] تا خواكه‌ی موسی ببینم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موسی - صلی الله علیه وسلم - وتی: خوای من له‌ ئاسمانه‌ [ وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا ] هه‌ر چه‌ند من گومان ئه‌به‌م كه‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - درۆزن بێت و ئاسمان هیچ خوایه‌كی لێ نه‌بێ [ وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ ] به‌م شێوازه‌ شه‌یتان كوفرو كرده‌وه‌ی خراپی بۆ فیرعه‌ون ڕازاندبوه‌وه‌ [ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ ] وه‌ ڕێگری لێ ئه‌كرد له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ [ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ (٣٧) ] وه‌ نه‌خشه‌و پیلان و فڕوفێڵی فیرعه‌ون هیچ شتێك نیه‌ ته‌نها له‌ زه‌ره‌رمه‌ندی و تیاچووندا نه‌بێت.

{باوه‌ڕداره‌كه‌ى ئالى فیرعه‌ون ئامۆژگارى قه‌ومه‌كه‌ى ده‌كات} [ وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ (٣٨) ] وه‌ باوه‌ڕداره‌كه‌ی قه‌ومی فیرعه‌ون وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم شوێن من بكه‌ون ڕێگه‌ی ڕاست و ڕێگای به‌هه‌شتتان نیشان ئه‌ده‌م.

[ يَا قَوْمِ إِنَّمَا هَذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ ] ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌م ژیانی دونیایه‌ چه‌ند ڕۆژێكی كه‌مه‌و تیایدا ڕائه‌بوێرن و به‌سه‌ری ئه‌به‌ن و كۆتایی دێت پێی هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن [ وَإِنَّ الْآخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ (٣٩) ] به‌ڵام ڕۆژی دوایی شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییه‌ كه‌ كۆتایی نایات گرنگی و بایه‌خی پێبده‌ن.

[ مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَى إِلَّا مِثْلَهَا ] هه‌ر كه‌سێك له‌ دونیادا خراپه‌و تاوان بكات ئه‌وا سزا نادرێته‌وه‌ ته‌نها به‌ هاوشێوه‌ی ئه‌وه‌ نه‌بێت، واته‌: خراپه‌ یه‌ك به‌رامبه‌ر یه‌كه‌ [ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ (٤٠) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كرده‌وه‌ی چاك بكات وه‌ باوه‌ڕدار بێت ئیتر ئه‌گه‌ر نێر بێ یان مێ، ژن بێ یان پیاو به‌مه‌رجێك باوه‌ڕدار بێ ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌چنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ به‌هه‌شتدا ڕزق و ڕۆزیان ئه‌دات به‌بێ ژماره‌و یه‌كجار زۆر.

[ وَيَا قَوْمِ مَا لِي أَدْعُوكُمْ إِلَى النَّجَاةِ وَتَدْعُونَنِي إِلَى النَّارِ (٤١) ] وه‌ ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئه‌وه‌ چیه‌ من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ ڕێگای ڕزگاری كه‌ بریتییه‌ له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌ به‌ تاك و ته‌نها و به‌راستدانان و شوێنكه‌وتنی پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی، به‌ڵام ئێوه‌ بانگم ئه‌كه‌ن بۆ ناو ئاگری دۆزه‌خ، بۆ شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌.

[ تَدْعُونَنِي لِأَكْفُرَ بِاللَّهِ وَأُشْرِكَ بِهِ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ ] ئێوه‌ بانگی من ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ كوفر بكه‌م به‌ خوای گه‌وره‌و شه‌ریكی بۆ دابنێم به‌نه‌زانی و به‌بێ به‌ڵگه‌، چونكه‌ من هیچ زانیارییه‌كم نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ شه‌ریكی هه‌بێ [ وَأَنَا أَدْعُوكُمْ إِلَى الْعَزِيزِ الْغَفَّارِ (٤٢) ] له‌ كاتێكدا من بانگتان ئه‌كه‌م بۆ لای خوای گه‌وره‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و لێخۆشبووه‌.

[ لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِي إِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْآخِرَةِ ] درۆ نیه‌و گومانی تیادا نیه‌و راستی و حه‌قیقه‌ت وایه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ منی بۆ لا بانگ ئه‌كه‌ن له‌ بته‌كانتان له‌وانه‌ی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌یانپه‌رستن ناتوانن وه‌ڵامی بانگه‌وازی هیچ كه‌سێك بده‌نه‌وه‌ نه‌ له‌ دونیاو نه‌ له‌ قیامه‌ت چه‌ندێك خه‌ڵكی لێیان بپاڕێته‌وه‌و سودو زیانیان به‌ده‌ست نیه‌ [ وَأَنَّ مَرَدَّنَا إِلَى اللَّهِ ] وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئێمه‌و شوێنی گه‌ڕانه‌وه‌مان له‌ رۆژی قیامه‌تدا هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَأَنَّ الْمُسْرِفِينَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ (٤٣) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یش كه‌ زیادڕه‌ویان كردووه‌ له‌ كوفرو شیرك و تاواندا ئه‌وانه‌ به‌ دڵنیایی هاوه‌ڵی ئاگری دۆزه‌خن.

[ فَسَتَذْكُرُونَ مَا أَقُولُ لَكُمْ ] وه‌ له‌ داهاتوویه‌كی نزیكدا بیر ئه‌كه‌نه‌وه‌ له‌و قسانه‌ی من كه‌ پێتانی ئه‌لێم وه‌ ئه‌زانن كه‌ من چه‌ندێك ئامۆژگاری ئێوه‌م كردووه‌و دڵسۆزتان بوومه‌و په‌شیمان ده‌بنه‌وه‌ به‌ڵام له‌ كاتێكدا كه‌ په‌شیمانی سودی بۆ كه‌س نابێت [ وَأُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ ] وه‌ من كاره‌كانی خۆم ته‌نها به‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌سپێرم وه‌ خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م [ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ (٤٤) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بینایه‌ به‌ به‌نده‌كانی و هه‌موو شتێكیان ئه‌بینێ.

[ فَوَقَاهُ اللَّهُ سَيِّئَاتِ مَا مَكَرُوا ] خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا ئه‌م باوه‌ڕداره‌ی پاراست له‌و نه‌خشه‌و پیلانه‌ خراپانه‌ی كه‌ بۆیان داناو ویستیان بیكوژن، وه‌ رۆژی قیامه‌تیش له‌ ئاگری دۆزه‌خ پاراستی و خستییه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ (٤٥) ] وه‌ كه‌سوكار و شوێنكه‌وتوانی فیرعه‌ونیش تووشی خراپترین سزا بوون له‌ دونیادا به‌ نقوم بوون وه‌ له‌ قیامه‌تیشدا به‌ ئاگری دۆزه‌خ.

{سزاى ناو گۆڕ} [ النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّا ] هه‌موو به‌یانیان و ئێوارانێك فیرعه‌ون و داروده‌سته‌و شوێنكه‌وتوانی به‌ ئاگر سزا ئه‌درێن له‌ناو گۆڕه‌كانیاندا [ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ (٤٦) ] وه‌ كاتێكیش كه‌ ڕۆژی قیامه‌ت دێت خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانی بخه‌نه‌ ناو سه‌ختترین سزاوه‌ كه‌ سزای ئاگری دۆزه‌خه‌، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر سزای ناو گۆڕ پێش هاتنی رۆژی قیامه‌ت، وه‌ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌رده‌وام له‌ نوێژه‌كانیدا په‌نای گرتووه‌ به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سزای ناو گۆڕ، وه‌ فه‌رمانی به‌ ئێمه‌یش كردووه‌ به‌ په‌ناگرتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ سزای ناو گۆڕ).

{مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێى سه‌ركرده‌و شوێنكه‌وتوانیان له‌ناو ئاگرى دۆزه‌خدا} [ وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ ] وه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدا سه‌ركرده‌كان و شوێنكه‌وته‌كان مشتومڕو ده‌مه‌قالێیانه‌ [ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا ] لاوازو ژێر ده‌سته‌كان به‌ گه‌وره‌و سه‌ركرده‌كانیان ئه‌لێن ئه‌وانه‌ی كه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ زانیوه‌ ئێمه‌ شوێنكه‌وته‌ی ئێوه‌ بووین و ئێوه‌ سه‌ركرده‌ی ئێمه‌ بوون [ فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ (٤٧) ] ئایا ئێوه‌ ئه‌توانن به‌شێك له‌و سزایه‌ی كه‌ له‌سه‌رمانه‌ له‌سه‌رمانی لاده‌ن.

[ قَالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيهَا ] ده‌سه‌ڵاتدارو خۆبه‌گه‌وره‌زانان ئه‌لێن: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا هه‌موومان وا له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداین و توانای هیچ شتێكمان نیه‌ [ إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبَادِ (٤٨) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ خۆی بڕیاری له‌ نێوان به‌نده‌كاندا داوه‌.

{دۆزه‌خییه‌كان داواى سوك كردنى سزا ده‌كه‌ن ئه‌گه‌ر ته‌نها رۆژێكیش بێت} [ وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِنَ الْعَذَابِ (٤٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خدان له‌ كافران به‌ ده‌رگاوانانی دۆزه‌خ ئه‌لێن: بانگی په‌روه‌ردگارتان بكه‌ن تا ته‌نها ڕۆژێك له‌م سزایه‌مان له‌سه‌ر سووك بكات.

[ قَالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] فریشته‌كانیش پێیان ئه‌لێن: ئایا پێغه‌مبه‌رانی ئێوه‌ به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراوه‌ بۆ لاتان نه‌هاتن؟ [ قَالُوا بَلَى ] ئه‌لێن: به‌لێ هاتن و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌رماندا جێگیر كردو په‌یامی خوای گه‌وره‌یان پێگه‌یاندین [ قَالُوا فَادْعُوا ] فریشته‌كانیش پێیان ئه‌لێن: ده‌ی كه‌واته‌ ئێوه‌ خۆتان داوا بكه‌ن ئێمه‌ داواتان بۆ ناكه‌ین و لێتان به‌رین [ وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ (٥٠) ] وه‌ دوعاو بانگكردنی كافرانیش له‌ هیچ شتێكدا نیه‌ ته‌نها له‌ فه‌وتاندن و به‌تاڵیدا نه‌بێت، واته‌: وه‌ڵام نادرێنه‌وه‌

[ إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئێمه‌ به‌ دڵنیایی پێغه‌مبه‌رانی خۆمان و باوه‌ڕدارانیش سه‌رئه‌خه‌ین به‌سه‌ر كافراندا له‌ ژیانی دونیادا، (ئه‌وانه‌یش كه‌ شه‌هید كراون وه‌كو یه‌حیاو زه‌كه‌ریا هه‌ر سه‌ركه‌وتوو بوونه‌و خوای گه‌وره‌ له‌ پاش خۆیان دینه‌كه‌ی سه‌رخستوون و تۆڵه‌ی له‌ دوژمنانیان سه‌ندووه‌و ریسواو سه‌رشۆڕی كردوون له‌ دونیا پێش قیامه‌ت) [ وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ (٥١) ] وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تیش سه‌ریان ده‌خه‌ین به‌وه‌ی كه‌ ده‌یانخاته‌ به‌هه‌شته‌وه‌ له‌و ڕۆژه‌ی كه‌ فریشته‌كان هه‌ڵئه‌ستن و شایه‌تی ئه‌ده‌ن بۆ پێغه‌مبه‌ران.

[ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ الظَّالِمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ ] له‌و ڕۆژه‌دا زاڵمان و سته‌مكاران و هاوبه‌شبڕیارده‌ران هیچ عوزرو بیانوویه‌كیان سوودیان پێ ناگه‌یه‌نێ [ وَلَهُمُ اللَّعْنَةُ ] وه‌ نه‌فره‌تی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ره‌و دوورن له‌ ڕه‌حمه‌ته‌كه‌ی [ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ (٥٢) ] وه‌ خراپترین شوێنیشیان بۆ هه‌یه‌ كه‌ ئاگری دۆزه‌خه‌.

[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْهُدَى وَأَوْرَثْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ (٥٣) ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ هیدایه‌تمان به‌ موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌خشی، واته‌: ته‌ورات و پێغه‌مبه‌رایه‌تی كه‌ هیدایه‌تی تیادا بووه‌، وه‌ له‌ دوای موسی - صلی الله علیه وسلم - به‌نی ئیسرائیلمان كرد به‌ میراتگری ئه‌و كتابه‌ كه‌ ته‌ورات بووه‌و له‌ناویان مایه‌وه‌.

[ هُدًى وَذِكْرَى لِأُولِي الْأَلْبَابِ (٥٤) ] كه‌ هیدایه‌تی تیادا بووه‌و یادخستنه‌وه‌ بووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ عه‌قلێكی ساغ و سه‌لیمیان هه‌بێت.

[ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆیش ئارام بگره‌ له‌سه‌ر ئازاری كافران به‌ دڵنیایی به‌لێنی خوای گه‌وره‌ حه‌ق و راسته‌و سه‌رت ئه‌خات [ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون بۆ تاوانه‌كانت بكه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ زیاتر پله‌و پایه‌ت به‌رز بێته‌وه‌، (ئه‌مه‌ بۆ هاندان و وروژاندنی موسڵمانانه‌ بۆ ته‌وبه‌ كردن و داوای لێخۆشبوون كردن له‌ خوای گه‌وره‌) [ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ (٥٥) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ پاك ڕابگره‌و حه‌مدو سه‌ناو ستایشی په‌روه‌ردگارت بكه‌ به‌ ئێواران و به‌یانیان، وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی نوێژی عه‌صرو نوێژی به‌یانی یه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ خۆیانه‌وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌دا به‌بێ ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ به‌ڵگه‌یه‌كیان بۆ هاتبێ، ده‌یانه‌وێت به‌ گومانی خراپ به‌ڵگه‌ی روون و ئاشكرا ره‌ت بكه‌نه‌وه‌ [ إِنْ فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَا هُمْ بِبَالِغِيهِ ] ئه‌وانه‌ ته‌نها خۆبه‌گه‌وره‌زانین له‌ دڵیاندا هه‌یه‌ بۆیه‌ شوێن حه‌ق ناكه‌ون، وه‌ هه‌رگیز ناگه‌ن به‌وه‌ی كه‌ حه‌ق بكوژێننه‌وه‌و به‌سه‌ر تۆدا زاڵ بن، به‌ڵكو هه‌میشه‌ حه‌ق به‌رزو بڵنده‌و ئه‌وان نزم و سه‌رشۆڕن [ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (٥٦) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو بینه‌ره‌.

[ لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ ] به‌ دڵنیایی دروستكردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌ دروستكردنی خه‌ڵكی ئیتر بۆ ئیمان ناهێنن به‌ خوای گه‌وره‌و باوه‌ڕ به‌ زیندوو بوونه‌وه‌ ناكه‌ن، (خوایه‌ك بتوانێت ئاسمان و زه‌وی دروست بكات ئاسانتره‌ بتوانێت ئێوه‌ زیندوو بكاته‌وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تدا) [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ (٥٧) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئه‌م شته‌ نازانن، یان دان به‌ گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌دا نانێن.

{چاكه‌كارو خراپه‌كار یه‌كسان نین} [ وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ ] نابیناو بینا یه‌كسان نین ئه‌وه‌ی كه‌ حه‌ق نابینێ و ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یبینێ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ یه‌كسان نین له‌گه‌ڵ خراپه‌كاردا [ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ (٥٨) ] به‌ڵام كه‌مێك له‌ خه‌ڵكی هه‌یه‌ كه‌ بیر بكاته‌وه‌.

[ إِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ لَا رَيْبَ فِيهَا ] به‌ دڵنیایی ڕۆژی قیامه‌ت دێت و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ (٥٩) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی ئیمانیان پێی نیه.

ته‌نها له‌ خوا بپاڕێنه‌وه‌ [ وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ] وه‌ په‌روه‌ردگارتان فه‌رموویه‌تی: ته‌نها له‌ من بپاڕێنه‌وه‌ من وه‌ڵامتان ئه‌ده‌مه‌وه‌ [ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان به‌ گه‌وره‌ ئه‌زانن له‌ ئاستی پاڕانه‌وه‌ له‌ من و لێم ناپاڕێنه‌وه‌ [ سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ (٦٠) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وانه‌ ئه‌چنه‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ به‌ زه‌لیلی و ڕیسوایی و سه‌رشۆڕی، (چونكه‌ هه‌ركه‌سێك له‌ خوا نه‌پاڕێته‌وه‌ خوای گه‌وره‌ لێی توڕه‌ ده‌بێت، وه‌ باشترین عیباده‌ت پاڕانه‌وه‌یه‌ له‌ خوای گه‌وره‌، وه‌ چه‌ندێك له‌ خوا بپاڕێیته‌وه‌ زیاتر لێی نزیك ده‌بیته‌وه‌و خۆشه‌ویست ده‌بیت).

[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فِيهِ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ شه‌وی بۆ ئێوه‌ هێمن و ئارام و تاریك كردووه‌ تا تیایدا هێمن و ئارام بن و پشوو بده‌ن [ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا ] وه‌ ڕۆژیشی بۆ ڕووناك كردوون تا پێویستی و بژێوی و بازرگانی خۆتانی تیادا جێبه‌جێ بكه‌ن و گه‌شتی تیادا بكه‌ن [ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی زۆری به‌سه‌ر خه‌ڵكیه‌وه‌ هه‌یه‌ [ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ (٦١) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی شوكرانه‌بژێری خوای گه‌وره‌ ناكه‌ن له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌ زۆرانه‌ی.

[ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله) یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ ] كه‌ دروستكاری هه‌موو شتێكه‌ [ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ ته‌نها زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (٦٢) ] ئیتر چۆن ئێوه‌ له‌ عیباده‌ت و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ په‌رستنی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌.

[ كَذَلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كَانُوا بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ (٦٣) ] به‌م شێوازه‌یش ئه‌وانه‌ی كه‌ ئینكاری و نكوڵیان له‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ كرد ئه‌وانیش له‌ عیباده‌ت و ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ لایانداوه‌ به‌ هه‌واو ئاره‌زوو نه‌زانی به‌بێ به‌ڵگه‌.

[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ قَرَارًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ زه‌وی بۆ ئێوه‌ جێگیر كردووه‌و راخستووه‌ كه‌ له‌سه‌ری جێگیرو نیشته‌جێن [ وَالسَّمَاءَ بِنَاءً ] وه‌ ئاسمانیشی وه‌كو سه‌قفێكی پارێزراو داناوه‌ [ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ ] وه‌ وێنه‌ی كێشاون و دروستی كردوون به‌ جوانترین شێواز [ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ] وه‌ له‌ هه‌موو خواردنه‌ به‌تام و چێژه‌كان ڕزق و ڕۆزی داون [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ ] ئا ئه‌م (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ [ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٦٤) ] (الله)یه‌ كه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌و خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌و هه‌موو كه‌س و شتێكی گرتۆته‌وه‌.

[ هُوَ الْحَيُّ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ ] خوای گه‌وره‌ هه‌میشه‌ زیندووه‌و تاك و ته‌نهایه‌و هیچ په‌رستراوێك به‌ حه‌ق نیه‌ شایه‌نی په‌رستن بێ جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) نه‌بێ [ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ ] ئێوه‌ به‌ تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ بكه‌ن به‌وپه‌ڕی ئیخلاص و دڵسۆزیه‌وه‌ دوور له‌ ڕیاو ڕووبینی [ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٥) ] حه‌مدو سه‌ناو ستایش بۆ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان له‌سه‌ر ئه‌و هه‌موو به‌خششه‌ زۆرانه‌ی

{قۆناغه‌كانى ژیانى مرۆڤ} [ قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: من له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ كراوم كه‌ عیباده‌تی ئه‌و كه‌س و شتانه‌ بكه‌م كه‌ ئێوه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ده‌یانپه‌رستن [ لَمَّا جَاءَنِيَ الْبَيِّنَاتُ مِنْ رَبِّي ] كاتێك كه‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكرام له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات له‌سه‌ر ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌ [ وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ (٦٦) ] وه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ كه‌ خۆم ته‌سلیمی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهان بكه‌م.

[ هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ی له‌ خۆڵ دروست كردووه‌، (مه‌به‌ست پێی ئاده‌مه‌) [ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ] پاشان ئێوه‌ی له‌ دڵۆپه‌ ئاوێك دروست كردووه‌ [ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ] پاشان ئه‌و دڵۆپه‌ ئاوه‌ ئه‌بێته‌ خوێنێكی مه‌یوو [ ثُمَّ يُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ] پاشان خوای گه‌وره‌ به‌ منداڵی ئه‌تانهێنێته‌ دونیاوه‌ [ ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ ] پاشان تا بگه‌نه‌ ئه‌وپه‌ڕی كامڵی و به‌هێزی و پێگه‌یشتوویی [ ثُمَّ لِتَكُونُوا شُيُوخًا ] پاشان ئه‌وه‌ی كه‌ بمێنێ ئه‌چێته‌ ناو ته‌مه‌نه‌وه‌و پیر ئه‌بێ [ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى مِنْ قَبْلُ ] وه‌ هه‌یشتانه‌ پێش ئه‌وه‌ی كه‌ پیر بێت له‌ ته‌مه‌نی لاوێتی ئه‌مرێت، یان له‌ سكی دایكیدا له‌بارده‌چێت [ وَلِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّى ] وه‌ هه‌یشتانه‌ ئه‌گاته‌ كاتی دیاریكراوی خۆی كه‌ مردنه‌كه‌یه‌تی [ وَلَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٦٧) ] وه‌ به‌ڵكو بیر بكه‌نه‌وه‌و ئه‌مانه‌ بتانگه‌یه‌نێته‌ یه‌كخواپه‌رستی خوای گه‌وره‌.

[ هُوَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌تانژێنێ و ئه‌تانمرێنێ، ژیان و مردن ته‌نها به‌ ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ فَإِذَا قَضَى أَمْرًا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ بڕیارێك بدات [ فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (٦٨) ] ئه‌وه‌ ته‌نها پێی ئه‌فه‌رمووێ ببه‌ یه‌كسه‌ر ئه‌و شته‌ ئه‌بێت و فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ جێبه‌جێ ئه‌كات.

[ أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ أَنَّى يُصْرَفُونَ (٦٩) ] ئایا نابینی ئه‌وانه‌ی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ ئیمان هێنان و یه‌كخواپه‌رستی و هیدایه‌ت لائه‌ده‌ن بۆ شیرك و گومڕایی.

[ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتَابِ وَبِمَا أَرْسَلْنَا بِهِ رُسُلَنَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ قورئانی پیرۆزو كتابه‌كانی تریش به‌ درۆ ئه‌زانن كه‌ پێغه‌مبه‌رانمان پێی ناردووه‌ [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٧٠) ] ئا ئه‌مانه‌ له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كوفرو شه‌ریك دانانه‌كه‌یان ئه‌زانن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن سزایان ئه‌دات.

[ إِذِ الْأَغْلَالُ فِي أَعْنَاقِهِمْ ] كاتێك كه‌ كۆت و زنجیر له‌ گه‌ردنیاندایه‌ [ وَالسَّلَاسِلُ يُسْحَبُونَ (٧١) ] وه‌ به‌ كۆت و زنجیركراوی ڕائه‌كێشرێن.

[ فِي الْحَمِيمِ ] له‌ناو ئاوێكی ئه‌وپه‌ڕی كوڵاو به‌ ئاگری دۆزه‌خ [ ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ (٧٢) ] پاشانیش گڕو بلێسه‌یان تێ به‌رده‌درێ له‌ناو ئاگری دۆزه‌خداو ئه‌بن به‌ سووته‌مه‌نی دۆزه‌خ -په‌نا به‌خوای گه‌وره‌-.

[ ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ (٧٣) ] پاشان مه‌لائیكه‌ته‌كان وه‌كو سه‌رزه‌نشت كردن و گاڵته‌ پێكردن پێیان ئه‌لێن: ئایا ئه‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ كوان له‌ كوێن بۆ دیار نین؟ بۆ فریاتان ناكه‌ون؟

[ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌وانتان ئه‌په‌رست [ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا ] ئه‌وانیش ده‌لێن: ون بوونه‌و دیار نین و نایانبینین و سودیان بۆمان نیه‌ [ بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُو مِنْ قَبْلُ شَيْئًا ] ئه‌لێن: به‌ڵكو ئێمه‌ پێشتریش دوعامان له‌ كه‌س نه‌كردووه‌و جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌مان نه‌په‌رستووه‌، (واته‌: درۆ ئه‌كه‌ن وا ئه‌زانن به‌ درۆ كردن ڕزگاریان ده‌بێت، یاخود داننانه‌ به‌وه‌ی كه‌ ئه‌و په‌رستراوانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئه‌وان په‌رستوویانه‌ په‌رستراوی راست نه‌بوونه‌و به‌تاڵ بوونه‌) [ كَذَلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكَافِرِينَ (٧٤) ] به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ كافران وێڵ و گومڕا ئه‌كات.

[ ذَلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئێوه‌ له‌ دونیادا دڵخۆش ئه‌بوون به‌ ناحه‌ق، تاوان و خراپه‌و به‌سه‌رپێچیتان ده‌كردو پێی دڵخۆش ئه‌بوون [ وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ (٧٥) ] وه‌ فه‌خرو شانازیشتان ئه‌كرد به‌و تاوانانه‌وه‌.

[ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ] ده‌ی له‌ ده‌رگاكانی دۆزه‌خه‌وه‌ بچنه‌ ناوی و به‌ نه‌مری تیایدا بمێننه‌وه‌ [ فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ (٧٦) ] كه‌ دۆزه‌خ خراپترین شوێنی ئه‌و كه‌سه‌ خۆبه‌گه‌وره‌زانانه‌یه‌ كه‌ خۆیان به‌گه‌وره‌ئه‌زانی و حه‌قیان وه‌رنه‌ئه‌گرت.

[ فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئارام بگره‌ له‌به‌رامبه‌ر ئازاردانی كافران له‌به‌ر ئه‌وه‌ی به‌ دڵنیایی به‌لێنی خوای گه‌وره‌ حه‌قه‌و سه‌رت ئه‌خات [ فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ ] یان ئه‌وه‌تا هه‌ندێك له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی كه‌ له‌ كافرانی ئه‌كه‌ین به‌ سزا له‌ دونیادا نیشانت ئه‌ده‌ین و به‌ چاوی خۆت ئه‌یبینی، وه‌كو به‌ چاوی خۆی سه‌ركه‌وتنی بینی له‌چه‌نده‌ها غه‌زادا وه‌كو (غه‌زای به‌درو فه‌تحی مه‌ككه‌) [ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ ] یاخود ئه‌تمرێنین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وان سزا بده‌ین [ فَإِلَيْنَا يُرْجَعُونَ (٧٧) ] به‌ڵام سه‌ره‌نجام له‌ ڕۆژی قیامه‌ت بۆ لای ئێمه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌وێ به‌ دڵنیایی سزایان ئه‌ده‌ین و به‌ چاوی خۆت ده‌یبینیت.

[ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ ] وه‌ به‌ دڵنیایی له‌ پێش تۆیشدا چه‌نده‌ها پێغه‌مبه‌رانی ترمان ناردووه‌ [ مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنَا عَلَيْكَ ] هه‌یانه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆت گێڕاوه‌ته‌وه‌ (كه‌ كه‌میانه‌) [ وَمِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ ] وه‌ هه‌یشه‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتیمان بۆت نه‌گێڕاوه‌ته‌وه‌ (كه‌ زۆربه‌یانه‌) [ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ] وه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیش ناتوانێ موعجیزه‌یه‌ك بهێنێت له‌لایه‌ن خۆیه‌وه‌ به‌ڵكو ئیلا ئه‌بێ خوای گه‌وره‌ ئیزنی بدات [ فَإِذَا جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ بێت، واته‌: سزای كافران له‌ دونیادا [ قُضِيَ بِالْحَقِّ ] ئه‌و كاته‌ خوای گه‌وره‌ به‌ حه‌ق بڕیار ئه‌دات له‌ نێوان به‌نده‌كانیداو موسڵمانان رزگار ده‌كات و كافران سزا ده‌دات و له‌ ناویان ده‌بات [ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْمُبْطِلُونَ (٧٨) ] وه‌ له‌وێدا ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر باتڵ و پووچه‌ڵ بوونه‌ ئه‌دۆڕێن و تێكئه‌شكێن.

[ اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعَامَ لِتَرْكَبُوا مِنْهَا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئاژه‌ڵانیشی بۆ ئێوه‌ دروست كردووه‌ له‌ وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن، جا هه‌یانه‌ بۆ سواری به‌كاری دێنن وه‌كو وشتر [ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ (٧٩) ] وه‌ هه‌یشیانه‌ گۆشته‌كه‌ی ئه‌خۆن.

[ وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ ] وه‌ هه‌یشه‌ جگه‌ له‌ سواری و گۆشته‌كه‌ی سوودی تری هه‌یه‌ له‌خوری و سوف و پێست و مووه‌كه‌ی، وه‌ له‌ چه‌وری و ماست و په‌نیرو شیره‌كه‌ی [ وَلِتَبْلُغُوا عَلَيْهَا حَاجَةً فِي صُدُورِكُمْ ] وه‌ بۆ گواستنه‌وه‌ی باری قورستان له‌ وڵاتێك بۆ وڵاتێكی تر كه‌ پێویستتان پێیه‌تی [ وَعَلَيْهَا وَعَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ (٨٠) ] وه‌ چۆن له‌ وشكانیدا بار له‌م ئاژه‌ڵانه‌ ده‌نێن، له‌ناو ده‌ریاشدا باره‌كانتان ئه‌خه‌نه‌ سه‌ر كه‌شتیه‌كان.

[ وَيُرِيكُمْ آيَاتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ڵگه‌و نیشانه‌كانی خۆیتان له‌سه‌ر تواناو ده‌سه‌ڵاتی خۆی نیشان ئه‌دات [ فَأَيَّ آيَاتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ (٨١) ] له‌و هه‌موو ئایه‌ت و نیشانه‌ زۆرانه‌ی خوای گه‌وره‌ ئینكاری و نكوڵی كامیان ئه‌كه‌ن؟

[ أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ] ئایا كافرانی قوڕه‌یش به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ڕاون تا ته‌ماشای سه‌ره‌نجامی ئوممه‌تانی پێشتر بكه‌ن كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون [ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ ] كه‌ ئه‌وان ژماره‌یان له‌مان زۆرتر بوو [ وَأَشَدَّ قُوَّةً ] وه‌ زۆر له‌مان به‌هێزتر بوون [ وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ ] وه‌ سه‌ر زه‌ویشیان ئاوه‌دان كردبووه‌وه‌ به‌ جۆره‌ها كۆشك و ته‌لاری گه‌وره‌ [ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (٨٢) ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ هات ئه‌وانه‌ی كه‌ دروستیان كردبوو به‌ ده‌ستیان هێنابوو هیچی سوودی پێ نه‌گه‌یاندن.

[ فَلَمَّا جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان به‌ به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌وه‌ هاتن بۆ لایان [ فَرِحُوا بِمَا عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ ] ئه‌وانیش دڵخۆش بوونه‌ به‌و زانیاریه‌ی كه‌ پێیان بووه‌، كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا شوبهه‌و گومان بووه‌ نه‌ك زانیاری [ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٨٣) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مان گاڵته‌یان پێ ئه‌كرد خوای گه‌وره‌ سزای دان و سزاكه‌ گرتیانیه‌وه‌.

[ فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ] وه‌ كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌یان به‌ چاوی خۆیان بینی [ قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ ] وتیان: ئه‌وه‌ ئێمه‌ به‌تاك و ته‌نها ئیمانمان به‌ خوای گه‌وره‌ هێناوه‌ [ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ (٨٤) ] وه‌ ئێمه‌ كافرو بێباوه‌ڕین به‌و شتانه‌ی كه‌ پێشتر ده‌مانكرده‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ له‌ بته‌كان.

[ فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ] به‌ڵام كاتێك كه‌ سزای ئێمه‌یان به‌ چاوی خۆیان بینی ئه‌و كاته‌ ئیمان هێنانه‌كه‌یان سوودی پێ نه‌گه‌یاندن له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كاتێك سزای خوای گه‌وره‌ دابه‌زێت ئیمان هێنان سوودی نیه‌، یان كاتێك ڕوح بگاته‌ گه‌روو غه‌رغه‌ره‌ ئیمان هێنان سوودی نیه‌، یان كاتێك كه‌ قیامه‌ت هه‌ڵئه‌ستێ ئیمان هێنان سوودی نیه‌ [ سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ ] ئه‌مه‌ سوننه‌تی خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ناو به‌نده‌كان و ئوممه‌تانی پێشتریشدا هه‌ر وابووه‌ [ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ (٨٥) ] وه‌ كافرانیش له‌وێدا هه‌موویان زه‌ره‌رمه‌ندو خه‌ساره‌تمه‌ند بوون و خوای گه‌وره‌ سزای دان، والله أعلم.

سووره‌تی (فوصصیله‌ت) (واته‌: روونكراوه‌) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌و (٥٤) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون.

[ تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (٢) ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ دابه‌زێندراوه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ كه‌ زۆر به‌ڕه‌حم و به‌زه‌یی و میهره‌بانه‌.

[ كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ ئایه‌ته‌كانی هه‌مووی ڕوون كراوه‌ته‌وه‌و حه‌ڵاڵ و حه‌رامی دیاریكراوه‌ [ قُرْآنًا عَرَبِيًّا ] وه‌ قورئانێكه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی هاتۆته‌ خواره‌وه‌ [ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ (٣) ] بۆ كه‌سانێك كه‌ بزانن یان یه‌قینیان هه‌بێ كه‌ ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌.

[ بَشِيرًا وَنَذِيرًا ] ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ موژده‌ده‌ره‌ به‌ به‌هه‌شت بۆ ئه‌وانه‌ی كه‌ شوێنی ئه‌كه‌ون و ئیمانی پێ دێنن، وه‌ ترسێنه‌ریشه‌ به‌ دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانی پێ ناهێنن و شوێنی ناكه‌ون [ فَأَعْرَضَ أَكْثَرُهُمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ (٤) ] به‌ڵام زۆربه‌ی خه‌ڵكی قوڕه‌یش پشتیان له‌ قورئانی پیرۆز كرد وه‌ نابیستن بیستنێك كه‌ سوودیان پێ بگه‌یه‌نێ.

[ وَقَالُوا قُلُوبُنَا فِي أَكِنَّةٍ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ ] وه‌ ده‌لێن: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - دڵمان په‌رده‌یه‌كی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌و داپۆشراوه‌و تێناگه‌ین له‌و شتانه‌ی كه‌ تۆ ئه‌یلێیت و بانگمان ئه‌كه‌ی بۆی [ وَفِي آذَانِنَا وَقْرٌ ] وه‌ گوێشمان كه‌ڕه‌و نابیستین [ وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ ] له‌ نێوان ئێمه‌و تۆشدا په‌رده‌یه‌ك هه‌یه‌ كه‌ نایه‌لێ ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بانگمان ئه‌كه‌ی بۆی پێی بگه‌ین، واته‌: خۆیان نایانه‌وێ تێ بگه‌ن [ فَاعْمَلْ إِنَّنَا عَامِلُونَ (٥) ] تۆ بۆ خۆت له‌سه‌ر دینی خۆت كار بكه‌ ئێمه‌ش له‌سه‌ر دینی خۆمان كار ده‌كه‌ین و شوێنت ناكه‌وین، یان تۆ بۆ قیامه‌ت كار بكه‌و ئێمه‌یش بۆ دونیا.

[ قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: منیش وه‌كو ئێوه‌ مرۆڤم به‌ڵام جیاوازیم له‌گه‌ڵ ئێوه‌یه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ وه‌حیم بۆ هاتووه‌و بوومه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر [ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ ] كه‌ له‌ وه‌حیه‌كه‌یشدا هاتووه‌ كه‌ په‌رستراوی حه‌قی ئێوه‌ ته‌نها یه‌ك په‌رستراوێكه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ی تاك و ته‌نهاو بێ هاوه‌ڵ و بێ شه‌ریكه‌ [ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ ] وه‌ ئێوه‌ دامه‌زراو بن له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی و عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ وه‌ داوای لێخۆشبوون له‌ خوای گه‌وره‌ بكه‌ن له‌و تاوانانه‌ی كه‌ كردووتانه‌ [ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ (٦) ] وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت و دۆزه‌خ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن

[ الَّذِينَ لَا يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ زه‌كاتی ماڵیان ناده‌ن، یاخود خۆیان پاك ناكه‌نه‌وه‌ له‌ شیرك و تاوان و ره‌وشت نزمی [ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ (٧) ] وه‌ ئه‌وان باوه‌ڕیان به‌ ڕۆژی دوایی و زیندوو بوونه‌وه‌ نیه‌و كافرن پێی.

[ إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ (٨) ] به‌ دڵنیایی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ ئه‌جرو پاداشتێكی نه‌بڕاوه‌یان بۆ هه‌یه‌ (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت).

[ قُلْ أَئِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدَادًا ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: ئایا ئێوه‌ كوفر ئه‌كه‌ن به‌و خوایه‌ی كه‌ زه‌وی دروست كردووه‌ له‌ دوو ڕۆژدا، كه‌ ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌و دووشه‌ممه‌ بووه‌، وه‌ ئێوه‌ هاوبه‌ش و شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن [ ذَلِكَ رَبُّ الْعَالَمِينَ (٩) ] ئه‌م خوایه‌ په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌ چۆن ده‌بێت دروستكراوی لاوازی بێده‌سه‌ڵات بكرێته‌ هاوبه‌شی.

[ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا ] له‌سه‌رووی زه‌ویشه‌وه‌ ئه‌و شاخانه‌ی چه‌قاندووه‌و جێگیر كردووه‌ وه‌كو مێخ [ وَبَارَكَ فِيهَا ] وه‌ به‌ره‌كه‌تی خستۆته‌ ناو زه‌ویه‌وه‌ كه‌ دانه‌وێڵه‌و رووه‌كی لێ ده‌ڕوێت [ وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ ] وه‌ ڕزقیشی تیایدا ته‌قدیر كردووه‌ له‌ رۆژی سێ شه‌ممه‌و چوار شه‌ممه‌ به‌ دوو رۆژه‌كه‌ی پێشتره‌وه‌ ده‌كاته‌ چوار ڕۆژ [ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ (١٠) ] ئه‌مه‌ وه‌ڵامێكه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پرسیار ئه‌كه‌ن كه‌ زه‌وی و ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویه‌ له‌ دارو ئاو و ئه‌وانه‌ له‌ چه‌ند رۆژدا دروست بووه‌.

[ ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ ] {ماناكانى (استوى) له‌ قورئاندا} پاشان خوای گه‌وره‌ ویستی ئاسمانه‌كانی بوو، وه‌ یه‌كسه‌ر حه‌وت ئاسمانی دروست كردو ڕێكیخست، (ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ زه‌وی پێش ئاسمان دروستكراوه‌) (اسْتَوَى) له‌ قورئاندا به‌ سێ مانا هاتووه‌: له‌گه‌ڵ (إِلَى) به‌مانای ویست بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌، وه‌ له‌گه‌ڵ (عَلَى) به‌ مانای به‌رزو بڵند بوونه‌وه‌ دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) (طه:٥)، وه‌ به‌ ته‌نهایش به‌بێ حه‌رف به‌مانای پێگه‌یشتن و كامڵ بوون دێت وه‌كو ئه‌م ئایه‌ته‌: (وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً) [ وَهِيَ دُخَانٌ ] ئه‌و كاته‌ ئاسمان دووكه‌ڵ بوو یان هه‌ڵمی ئاوی سه‌ر زه‌وی بوو [ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا ] خوای گه‌وره‌ به‌ ئاسمان و زه‌وی فه‌رموو یان به‌ گوێڕایه‌ڵی خۆتان یان به‌ پێناخۆش بوونی خۆتان فه‌رمانی من جێبه‌جێ بكه‌ن، ئه‌ی ئاسمان خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كان ده‌ربكه‌، ئه‌ی زه‌وی ڕووبارو ده‌ریاو كانیاو و به‌رهه‌م و ڕووه‌كت ده‌ربكه‌ [ قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ (١١) ] وتیان: ئه‌ی په‌روه‌ردگار هه‌ردووكمان ملكه‌چ و گوێڕایه‌ڵین بۆ فه‌رمانی تۆ.

[ فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ ] خوای گه‌وره‌ ئاسمانیشی كرد به‌ حه‌وت ئاسمان له‌ ماوه‌ی دوو ڕۆژدا كه‌ رۆژی پێنج شه‌ممه‌و هه‌ینی بوو [ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا ] وه‌ له‌ هه‌ر یه‌كێك له‌ ئاسمانه‌كاندا خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی خۆی جێگیر كرد كه‌ ئه‌و ئاسمانانه‌ چۆن و به‌ چ یاسایه‌ك بڕۆن و چیان پێویسته‌. {ئاسمان پارێزراوه‌ له‌ شه‌یتان} [ وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ] وه‌ ئاسمانی دونیاشمان ڕازانده‌وه‌و جوانمان كرد به‌و ئه‌ستێرانه‌ی كه‌ تیایه‌تی، وه‌ ئه‌و ئه‌ستێرانه‌ پارێزه‌ریشن له‌و شه‌یتانانه‌ی كه‌ ئه‌یانه‌وێ به‌رز ببنه‌وه‌و هه‌واڵی ئاسمان بێنن بۆ فاڵچی و جادووگه‌ران، وه‌ شه‌یتانه‌كانی پێ ئه‌سووتێنین [ ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ (١٢) ] ئه‌م ته‌قدیرو دانراو و یاسا ڕێكوپێكه‌ دانانی خوایه‌كه‌ كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌.

[ فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صَاعِقَةً مِثْلَ صَاعِقَةِ عَادٍ وَثَمُودَ (١٣) ] وه‌ ئه‌گه‌ر پشتیان كرد له‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌ كافران بلێ: ئه‌وه‌ من ئێوه‌م ترساندو ئاگادارم كردنه‌وه‌ به‌ مردن و سزایه‌ك وه‌كو ئه‌و سزایه‌ی كه‌ بۆ سه‌ر قه‌ومی (عادو ثهمود) هات، دوای ئه‌وه‌ی (ئیمامی حه‌مزه‌) موسڵمان بوو قوڕه‌یش بینیان موسڵمانان رۆژ به‌ رۆژ زیاد ده‌كه‌ن رۆژێك كۆبوونه‌وه‌و وتیان بزانن كامتان شاره‌زاترین كه‌سه‌ له‌ جادووگه‌ری و فاڵچێتی و شیعر، بابچێت بۆ لای محمدو - صلی الله علیه وسلم - قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات و بزانێت چی ده‌وێت، ئه‌م پیاوه‌ كۆمه‌ڵمانی په‌رش و بڵاو كردووه‌، وه‌ كارمانی پارچه‌ پارچه‌ كردووه‌، وه‌ ره‌خنه‌ له‌ دینه‌كه‌مان ده‌گرێت، وتیان كه‌س شیاوتر نیه‌ بۆ ئه‌م كاره‌ له‌ (عوتبه‌ی كوڕی ره‌بیعه‌) وتیان ئه‌ی (باوكی وه‌لید) بڕۆ بۆ لای محمد و قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكه‌، (عوتبه‌) رۆیشت بۆ لای پێغه‌مبه‌ری خواو - صلی الله علیه وسلم - پێی وت: ئه‌ی محمد تۆ باشتری یان عبدالله¬ی باوكت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێده‌نگ بوو، پاشان وتی: تۆ باشتری یان (عبدالمطلب) ی باپیرت؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بێده‌نگ بوو، وتی ئه‌گه‌ر ده‌لێیت ئه‌وان باشتر بوونه‌ له‌ من، ئه‌وان هه‌موویان ئه‌م خوایانه‌یان په‌رستووه‌ كه‌ تۆ ئێستا ره‌خنه‌یان لێده‌گریت، وه‌ ئه‌گه‌ر ده‌لێیت من باشترم له‌وان ئه‌وا قسه‌ بكه‌ بزانین چی ده‌لێیت، سوێند به‌ خوا هیچ ئاژه‌لێكمان نه‌بینیوه‌ له‌ تۆ شومتر بێت بۆ قه‌ومه‌كه‌ت، كۆمه‌ڵمانت په‌رش و بڵاو كرد، كارمانت پارچه‌ پارچه‌ كرد، ره‌خنه‌ت له‌ دینمان گرت، له‌ناو عه‌ره‌ب ئابڕوت بردین، تا ده‌لێن له‌ناو قوڕه‌یش جادووگه‌رو فاڵچی په‌یدا بووه‌، سوێند به‌ خوا چاوه‌ڕوانی هیچ شتێك نین ته‌نها وه‌كو قیژه‌ی ئافره‌تی دووگیان نه‌بێت كه‌ هه‌ندێكمان به‌ شمشێر بكه‌وینه‌ گیان هه‌ندێكمان تا كۆتاییمان پێ دێت، ئه‌ی برازای خۆم ئه‌گه‌ر تۆ به‌م دینه‌ت مه‌به‌ستت كۆكردنه‌وه‌ی سه‌روه‌ت و سامانه‌ ئه‌وا ئه‌وه‌نده‌ پاره‌ت بۆ كۆده‌كه‌ینه‌وه‌ تا ده‌تكه‌ین به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندترین كه‌سی قوڕه‌یش، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت ئافره‌ته‌ كام ئافره‌ته‌ی قوڕه‌یشت ده‌وێت له‌ جیاتی یه‌ك ژن ده‌ ژنت بۆ دێنین، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌به‌ستت ده‌سه‌ڵاته‌ ئه‌وا ده‌تكه‌ین به‌ گه‌وره‌ی هه‌موومان و به‌بێ تۆ هیچ بڕیارێك ناده‌ین، وه‌ ئه‌گه‌ر تێكچوویته‌ ئه‌وا پزیشكت بۆ دێنین و هه‌موو ماڵمان ده‌به‌خشین تا چاره‌سه‌رت بكات، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: ئه‌ی باوكی وه‌لید ته‌واو بوویت؟ وتی: به‌ڵێ، فه‌رمووی: ده‌ی گوێم بۆ بگره‌، وتی باشه‌، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - سه‌ره‌تای ئه‌م سوره‌ته‌ی خوێنده‌وه‌ تا ئه‌م ئایه‌ته‌، (عوتبه‌)یش گوێی گرتبوو، وتی: به‌سه‌ به‌سه‌ جگه‌ له‌مه‌ هیچ قسه‌ی ترت نیه‌؟ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: نه‌خێر، (عوتبه‌) گه‌ڕایه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ قوڕه‌یش وتیان سوێند ده‌خۆین به‌ خوا (عوتبه‌) رووی گۆڕاوه‌، كاتێك دانیشت وتیان: ئه‌ی (عوتبه‌) چیت پێیه‌و وه‌ڵامی چی بوو؟ وتی: ئه‌وه‌ی ئێوه‌ مه‌به‌ستتانه‌ هه‌مووم پێوت، وتیان: وه‌ڵامی دایته‌وه‌؟ وتی: نه‌خێر، سوێند به‌خوا هیچ شتێك تێنه‌گه‌یشتم ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ نه‌بێت كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی لێكردن به‌سزایه‌كی وه‌كو سزای قه‌ومی (عادو سه‌مود)، وتیان: هاوار بۆ خۆت به‌ عه‌ره‌بی قسه‌ی له‌گه‌ڵ كردوویت و لێی تێنه‌گه‌یشتویت!؟ وتی: سوێند به‌ خوا له‌وه‌ زیاتر تێنه‌گه‌یشتووم، به‌ڵام سوێند به‌ خوا من قسه‌یه‌كم بیست له‌ته‌مه‌نمدا قسه‌ی وام نه‌بیستووه‌، سوێند به‌ خوا نه‌ سیحرو جادوو بوو، نه‌ فاڵچێتی بوو، نه‌ شیعر بوو، ئه‌ی قوڕه‌یش به‌قسه‌ی من بكه‌ن و وازی لێبێنن، سوێند به‌ خوا ئه‌وه‌ی من بیستم له‌ داهاتوودا هه‌واڵ و ئه‌نجامه‌كه‌ی ده‌رده‌كه‌وێت، ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب زاڵ بن به‌سه‌ریدا ئه‌وا پێویست به‌ ئێوه‌ ناكات، وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و زاڵ بێت به‌سه‌ر عه‌ره‌بدا ئه‌وا موڵكی ئه‌و موڵكی ئێوه‌یه‌و ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و ده‌سه‌ڵاتی ئێوه‌یه‌و ئێوه‌ به‌خته‌وه‌رترین و سوودمه‌ندترین خه‌ڵكی ده‌بن پێی، وتیان سوێند به‌ خوا ئه‌ی (باوكی وه‌لید) به‌ قسه‌كانی جادوو سیحری لێكردوویت، وتی: ئه‌مه‌ بۆچونی منه‌و ئێوه‌یش ئاره‌زووی خۆتانه‌.

[ إِذْ جَاءَتْهُمُ الرُّسُلُ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَمِنْ خَلْفِهِمْ ] كاتێك كه‌ پێغه‌مبه‌رانیان بۆ هات له‌ شاره‌كانی پێش و پاشیانه‌وه‌ [ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ] كه‌ پێیان وتن: عیباده‌تی هیچ كه‌س و شتێك مه‌كه‌ن جگه‌ له‌ زاتی پیرۆزی (الله) كه‌ تاك و ته‌نهاو بێ هاوه‌ڵه‌و هه‌ر ئه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ [ قَالُوا لَوْ شَاءَ رَبُّنَا لَأَنْزَلَ مَلَائِكَةً ] ئه‌وانیش وتیان: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ مه‌لائیكه‌تێكی به‌ پێغه‌مبه‌ر ئه‌نارد نه‌ك مرۆڤ [ فَإِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (١٤) ] وتیان: ئه‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون له‌ یه‌كخواپه‌رستی و ئیمان هێنان ئێمه‌ پێی كافرین و باوه‌ڕتان پێ ناكه‌ین، چونكه‌ ئێوه‌یش وه‌كو ئێمه‌ مرۆڤن.

[ فَأَمَّا عَادٌ فَاسْتَكْبَرُوا فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] قه‌ومی عاد خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ ئیمان هێنان له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌بێ حه‌ق [ وَقَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً ] وه‌ شانازیان ئه‌كرد به‌هێزو توانای خۆیان و ئه‌یانووت كێ هه‌یه‌ له‌ ئێمه‌ به‌هێزتر بێت، وایانئه‌زانی هێزو توانایان ده‌یانپارێزێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً ] ئایا نابینن ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌وانی دروست كردووه‌ زۆر له‌وان به‌هێزتره‌، وه‌ توانای به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌ [ وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (١٥) ] وه‌ ئه‌وان نكوڵی و ئینكاریان له‌ موعجیزه‌و نیشانه‌كانی ئێمه‌ ده‌كرد.

[ فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ رِيحًا صَرْصَرًا فِي أَيَّامٍ نَحِسَاتٍ ] ئێمه‌ش بایه‌كی وشك و ساردو سه‌خت و ده‌نگ به‌رزمان بۆ ناردن له‌ چه‌ند ڕۆژێكی یه‌ك له‌ دوای یه‌كدا كه‌ حه‌وت شه‌و و هه‌شت رۆژی به‌رده‌وام بوو، كه‌ هیچ خێرێكی تیا نه‌بووه‌ سه‌باره‌ت به‌وان به‌ڵكو ته‌نها سزا بوو دوای بڕینه‌وه‌ و كۆتایی پێ هێنان [ لِنُذِيقَهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] تا سزایه‌كیان پێ بچێژین كه‌ ریسواو سه‌رشۆڕیان بكات له‌ ژیانی دونیادا [ وَلَعَذَابُ الْآخِرَةِ أَخْزَى وَهُمْ لَا يُنْصَرُونَ (١٦) ] به‌ڵام سزای ڕۆژی دوایی زیاتر ڕیسواو زه‌لیل و سه‌رشۆڕیان ئه‌كات، وه‌ كه‌س نیه‌ ئه‌وان سه‌ر بخات و سزای سه‌ختی خوای گه‌وره‌یان له‌سه‌ر لابدات.

[ وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى ] قه‌ومی ثهمودیش ئێمه‌ ڕێگای ڕاستمان پێ ناساندن و بۆمان روون كردنه‌وه‌و بانگمان كردن بۆی له‌سه‌ر زمانی صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵام ئه‌وان ڕێگای كوێری و كوفرو گومڕاییان هه‌ڵبژارد به‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌ت و گوێڕایه‌ڵی و ئیماندا [ فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (١٧) ] ئه‌مانیش خوای گه‌وره‌ سزای دان و زه‌وی له‌ ژێریاندا هه‌ژاندو به‌ ده‌نگێكی گه‌وره‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ له‌ ناوی بردن و سه‌رشۆڕو زه‌لیل و ڕیسوای كردن به‌هۆی كوفرو كرده‌وه‌ خراپه‌كانی خۆیانه‌وه‌ كه‌ حوشتره‌كه‌یان سه‌ربڕی.

[ وَنَجَّيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ (١٨) ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدار بوون وه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌یان ئه‌كرد ئه‌وانمان ڕزگار كرد كه‌ صاڵح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - بوو له‌گه‌ڵ ئه‌و باوه‌ڕدارانه‌ی له‌گه‌ڵیدا بوون.

[ وَيَوْمَ يُحْشَرُ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِلَى النَّارِ فَهُمْ يُوزَعُونَ (١٩) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا دوژمنانی خوای گه‌وره‌ سه‌ره‌تاو كۆتاییان هه‌مووی به‌یه‌ك ئه‌گه‌یه‌ندرێ و كۆ ئه‌كرێنه‌وه‌ لای ئاگری دۆزه‌خ.

{له‌ رۆژى قیامه‌ت گوێ و چاو وپێسته‌ شایه‌تى له‌سه‌ر كافران ده‌ده‌ن} [ حَتَّى إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٠) ] كاتێك كه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا دێن راده‌گیرێن و خوای گه‌وره‌ مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر زمانیان، وه‌ گوێ و چاو و پێسته‌یان شایه‌تیان له‌سه‌ر ئه‌ده‌ن له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوویانه‌.

[ وَقَالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنَا ] ئه‌وانیش لۆمه‌ی پێسته‌یان ده‌كه‌ن و پێی ده‌لێن بۆچی شایه‌تیتان له‌سه‌ر داین!؟ [ قَالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْءٍ ] ئه‌وانیش ئه‌لێن: ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو شتێكی هێناوه‌ته‌ قسه‌ ئێمه‌شی هێناوه‌ته‌ قسه‌كردن، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - رۆژێك پێكه‌نی و فه‌رمووی: ئایا ناپرسن بۆ پێكه‌نیم؟ هاوه‌ڵان وتیان ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بۆ پێكه‌نیت؟ فه‌رمووی: (سه‌رسام بووم به‌ مشتومڕی به‌نده‌ له‌گه‌ڵ خوای گه‌وره‌ له‌ رۆژی قیامه‌ت، به‌نده‌ به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌لێت: ئه‌ی په‌روه‌ردگار تۆ به‌لێنت پێ نه‌دام كه‌ سته‌مم لێنه‌كه‌یت؟ خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: به‌ڵێ، به‌نده‌ ده‌لێت: ده‌ی من رازی نابم جگه‌ له‌ خۆم كه‌سی تر شایه‌تیم له‌سه‌ر بدات، خوای گه‌وره‌ ده‌فه‌رمێت: ئایا من و فریشته‌ به‌رێزه‌ نوسه‌ره‌كان به‌س نین كه‌ شایه‌ت بین؟ به‌نده‌ چه‌ند جارێك قسه‌كه‌ی دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌و ده‌لێت: رازی نابم به‌ هیچ شایه‌تێك جگه‌ له‌ خۆم، خوای گه‌وره‌ مۆر ده‌دات له‌سه‌ر زمانی و ئه‌ندامه‌كانی له‌شی دێنه‌ قسه‌و شایه‌تی له‌سه‌ر ده‌ده‌ن له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانی، ئه‌میش ده‌لێت ده‌ی دوور بن و تیابچن خۆ من له‌ پێناو ئێوه‌ مشتومڕم ده‌كرد) [ وَهُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٢١) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ سه‌ره‌تا ئێوه‌ی دروست كرد وه‌ هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

[ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلَا أَبْصَارُكُمْ وَلَا جُلُودُكُمْ ] دوو پیاو له‌ قوڕه‌یش و زاوایه‌كیان له‌ سه‌قیف، یان دوو پیاو له‌ سه‌قیف و زاوایه‌كیان له‌ قوڕه‌یش له‌ مالێكدا قسه‌یان ده‌كرد، یه‌كێكیان وتی: ئایا خوای گه‌وره‌ قسه‌ی ئێمه‌ ده‌بیستێت؟ ئه‌وی تریان وتی: ئه‌گه‌ر ده‌نگ به‌رز بكه‌ینه‌وه‌ ده‌یبیستێت و ده‌نگ به‌رز نه‌كه‌ینه‌وه‌ نایبیستێت، ئه‌وی تریان وتی: ئه‌گه‌ر هه‌ندێكی ببسیتێت ئه‌وا هه‌مووی ده‌بیستێت، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئێوه‌ كاتێك كه‌ كرده‌وه‌ی خراپتان ئه‌كرد نه‌تانده‌شارده‌وه‌ له‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شتان و نه‌تانئه‌زانی كه‌ چاو و گوێ و پێسته‌تان شایه‌تیتان له‌سه‌ر ئه‌دات [ وَلَكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لَا يَعْلَمُ كَثِيرًا مِمَّا تَعْمَلُونَ (٢٢) ] وه‌ وا گومانتان ئه‌برد كه‌ زۆرێك له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یزانن خوای گه‌وره‌ نایزانێت و زانیاری پێ نیه‌.

[ وَذَلِكُمْ ظَنُّكُمُ الَّذِي ظَنَنْتُمْ بِرَبِّكُمْ أَرْدَاكُمْ ] ئا ئه‌مه‌ گومانه‌ خراپه‌كه‌ بوو كه‌ به‌ په‌روه‌ردگارتان برد كه‌ واتانئه‌زانی نازانێت و ئاگادارتان نیه‌ كه‌ به‌هۆی ئه‌مه‌وه‌ له‌ناوچوون، (حه‌سه‌نی به‌صری) ده‌فه‌رمێت: (مرۆڤی موسڵمان گومانی باش به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌بات بۆیه‌ كرده‌وه‌كانیشی باشه‌، به‌ڵام كافر گومانی خراپ به‌ خوای گه‌وره‌ ده‌بات بۆیه‌ كرده‌وه‌كانیشی خراپه‌) [ فَأَصْبَحْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ (٢٣) ] وه‌ ئێستاش ئێوه‌ له‌ زه‌ره‌رمه‌ندانن.

[ فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ ] ئه‌گه‌ر ئارام بگرن له‌ناو ئاگردا ئه‌وه‌ ئاگر شوێنتانه‌و شوێنی مانه‌وه‌تانه‌و تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌ [ وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ (٢٤) ] وه‌ ئه‌گه‌ر داوایش بكه‌ن عوزر بهێننه‌وه‌ ئه‌وا ڕێگه‌تان پێ نادرێت و هیچ عوزرێكتان نیه‌، یان داوای گه‌ڕانه‌وه‌ بكه‌ن بۆ دونیا ڕێگه‌تان پێ نادرێ بگه‌ڕێنه‌وه‌.

[ وَقَيَّضْنَا لَهُمْ قُرَنَاءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ ] وه‌ شه‌یتانی جن و مرۆڤمان زاڵ كرد به‌سه‌ریاندا وه‌كو هاوه‌ڵ كه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵیاندا بن و كرده‌وه‌ی خراپی رابردوو داهاتوویان بۆ ڕازاندنه‌وه‌و وایان لێ كردن كه‌ تاوان بكه‌ن، یان له‌ دونیا كرده‌وه‌ی خراپیان بۆ رازاندنه‌وه‌، وه‌ بۆ قیامه‌تیش وتیان: له‌وێ سزاو دۆزه‌خ نیه‌ [ وَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ] وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ به‌سه‌ریاندا جێبه‌جێ بوو هه‌روه‌كو چۆن به‌سه‌ر ئوممه‌ته‌ كافره‌كانی پێشتردا جێبه‌جێ بوو له‌ جن ومرۆڤـ [ إِنَّهُمْ كَانُوا خَاسِرِينَ (٢٥) ] ئه‌مان به‌ڕاستی كه‌سانێكی زه‌ره‌رمه‌ند بوون.

[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ (٢٦) ] وه‌ كافران هه‌ندێكیان به‌ هه‌ندێكیان ده‌وت: گوێ له‌م قورئانه‌ مه‌گرن و گوێڕایه‌ڵی مه‌بن و نكوڵی لێ بكه‌ن، وه‌ كه‌ خوێندرایه‌وه‌ ده‌نگه‌ ده‌نگ و هه‌راو ژاوه‌ ژاوی تیادا بكه‌ن به‌ چه‌پڵه‌ لێدان و فیكه‌ كردن تا گوێتان لێ نه‌بێت به‌ڵكو ئێوه‌ زاڵ بن به‌سه‌ر قورئان و ئه‌هلی قورئاندا، (ئه‌مه‌ حاڵی كافره‌ نه‌زانه‌كان بوو، به‌ڵام خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی به‌ باوه‌ڕداران كردووه‌ كه‌ قورئان خوێندرایه‌وه‌ بێده‌نگ بن و گوآ بگرن و تێی رامێنن).

[ فَلَنُذِيقَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا عَذَابًا شَدِيدًا ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: به‌ دڵنیایی سزایه‌كی زۆر سه‌ختی ئه‌و كافرانه‌ ئه‌ده‌ین [ وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ (٢٧) ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش سزایان ئه‌ده‌ین به‌ خراپترین سزا به‌هۆی خراپترین كرده‌وه‌ كه‌ كردبوویان كه‌ هاوبه‌شدانانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌.

[ ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ ] به‌م شێوازه‌ سزای دوژمنانی خوای گه‌وره‌ ئاگری دۆزه‌خه‌ [ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ ] له‌وێ شوێنی مانه‌وه‌ی هه‌میشه‌ییان بۆ هه‌یه‌ [ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ (٢٨) ] له‌ سزای ئه‌وه‌ی كه‌ نكوڵی و ئینكاری ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌یان ئه‌كردو باوه‌ڕیان پێ نه‌ئه‌هێنا.

[ وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا اللَّذَيْنِ أَضَلَّانَا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الْأَسْفَلِينَ (٢٩) ] وه‌ كافران ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار ئه‌و دووانه‌مان نیشان بده‌ له‌ جن و مرۆڤـ كه‌ ئێمه‌یان گومڕا كرد تا بیانخه‌ینه‌ ژێر پێمانه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر بچنه‌ ژێره‌وه‌ی ئاگری دۆزه‌خ له‌ نزمترین پله‌یدا زه‌لیل و ڕیسوا بن به‌هۆی ئه‌وانه‌وه‌ ئێمه‌ گومڕا بووین، (مه‌به‌ست پێی ئیبلیس و قابیلی كوڕی ئاده‌مه‌، ئیبلیسه‌ كه‌ بانگی خه‌ڵكی ده‌كات بۆ هه‌موو شیرك و كوفرو تاوان و خراپه‌یه‌ك، وه‌ قابیل یه‌كه‌م كه‌س بوو كه‌ كوشتنی داهێنا له‌سه‌ر زه‌وی و تا رۆژی قیامه‌ت هه‌ركه‌سێك بكوژرێت تاوانه‌كه‌ی ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر شانی ئه‌و به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ تاوانی بكوژه‌كه‌ كه‌م بكاته‌وه‌).

{پاداشتى دامه‌زراوان له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستى} [ إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌لێن په‌روه‌ردگاری ئێمه‌ ته‌نها (الله)یه‌، پاشان ئیستیقامه‌یان هه‌یه‌و جێگیرو چه‌سپاو و دامه‌زراون له‌سه‌ر یه‌كخواپه‌رستی و كرده‌وه‌ی چاك و جێبه‌جێ كردنی فه‌رزه‌كان [ تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ ] فریشته‌كانی خوای گه‌وره‌ له‌ كاتی گیانكێشان و زیندوو بوونه‌وه‌و ده‌رچوون له‌گۆڕو چوونه‌ به‌هه‌شت دائه‌به‌زنه‌ سه‌ریان و پێیان ئه‌لێن: [ أَلَّا تَخَافُوا ] ئێوه‌ مه‌ترسێن ترستان له‌سه‌ر نیه‌ له‌مه‌ودوا ئه‌مین ئه‌بن [ وَلَا تَحْزَنُوا ] وه‌ خه‌فه‌تیش مه‌خۆن له‌وه‌ی كه‌ له‌ دونیا به‌جێتان هێشتووه‌ له‌ سه‌روه‌ت و سامان و منداڵ و خێزان، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ باشترتان پێ ئه‌به‌خشێ [ وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ (٣٠) ] وه‌ موژده‌ بێ لێتان به‌و به‌هه‌شته‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌لێنتان پێ درابوو.

[ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ ] ئێمه‌ دۆست و پشتیوانی ئێوه‌ بووین له‌ ژیانی دونیاو به‌ فه‌رمانی خوای گه‌وره‌ ده‌مانپاراستن، وه‌ له‌ناو گۆڕو قیامه‌تیشدا هه‌ر له‌گه‌ڵتان ئه‌بین و هۆگرو دڵنه‌واتان ده‌بین و له‌ پردی صیرات ده‌تانپه‌ڕێنینه‌وه‌ تا ده‌تانكه‌ینه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ ] وه‌ له‌ به‌هه‌شتیشدا ئه‌وه‌ی كه‌ نه‌فستان ئاره‌زووی بكات هه‌موو شتێكتان بۆ هه‌یه‌ [ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ (٣١) ] وه‌ ئه‌وه‌یشی كه‌ داوای بكه‌ن هه‌موو شتێكتان پێشكه‌ش ئه‌كرێ و پێتان ئه‌درێ.

[ نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ (٣٢) ] ئه‌مانه‌ هه‌مووی وه‌كو لادان و دانیشتن و پێشكه‌ش كردن و میواندارییه‌كه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌ك كه‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌.

{باشترین وته‌ وته‌ى بانگخوازان و بانگبێژانه‌} [ وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ ] كێ هه‌یه‌ وته‌ی له‌و كه‌سه‌ باشتر بێت كه‌ بانگی خه‌ڵكی ئه‌كات بۆ لای یه‌كخواپه‌رستی و گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌، وتراوه‌ مه‌به‌ست پێی بانگده‌رانیشه‌ كه‌ بانگی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن بۆ نوێژ كردن [ وَعَمِلَ صَالِحًا ] وه‌ خۆیشی كرده‌وه‌ی چاك ئه‌كات، نه‌ك وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ فه‌رمان به‌ خه‌ڵكی ده‌كه‌ن به‌ چاكه‌و خۆیان نایكه‌ن، وه‌ به‌رهه‌ڵستی خه‌ڵكی ده‌كه‌ن له‌ خراپه‌و خۆیان ده‌یكه‌ن [ وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (٣٣) ] وه‌ ئه‌لێ: منیش یه‌كێكم له‌ موسڵمانان.

[ وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ] وه‌ چاكه‌و خراپه‌ یه‌كسان نیه‌ [ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ] تۆ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بده‌ره‌وه‌و بۆ نه‌فسی خۆت تۆڵه‌ مه‌سه‌نه‌و لێبورده‌و لێخۆشبووبه‌، (ئیمامی عومه‌ر) ده‌فه‌رمێت: (سزای هیچ كه‌سێك ناده‌یت باشتر له‌وه‌ی كه‌ ئه‌و سه‌رپێچی خوای گه‌وره‌ له‌ تۆدا ده‌كات و خراپه‌و سته‌مت لێ ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ تۆ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌ له‌ودا بكه‌یت و به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی بده‌یته‌وه‌) [ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ (٣٤) ] ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ دوژمنایه‌تی له‌ نێوانتاندا هه‌یه‌ كه‌ به‌ چاكه‌ وه‌ڵامت دایه‌وه‌ وه‌كو دۆستێكی خۆشه‌ویستی تۆی لێ دێت.

[ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا ] به‌ڵام كه‌س ناتوانێ ئه‌م ئامۆژگاریه‌ جوانه‌ وه‌ربگرێ و جێبه‌جێی بكات و به‌ چاكه‌ وه‌ڵامی خراپه‌ بداته‌وه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ئارامگرن [ وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ (٣٥) ] وه‌ خاوه‌نی به‌ش و پشكێكی زۆر گه‌وره‌ن له‌ ئه‌جرو پاداشت و به‌خته‌وه‌ری له‌ دونیاو قیامه‌ت.

[ وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ن شه‌یتانیشه‌وه‌ وه‌سوه‌سه‌یه‌كت بۆ دروست بوو ئه‌وه‌ په‌نا بگره‌ به‌ خوای گه‌وره‌ [ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (٣٦) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌رو زانایه‌و په‌نات ده‌دات و ده‌تپارێزێت له‌ شه‌یتان.

{تواناو ده‌سه‌لآتى خواى گه‌وره‌} [ وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی و تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ شه‌و و ڕۆژو خۆرو مانگه‌ [ لَا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلَا لِلْقَمَرِ ] ئێوه‌ كڕنوش مه‌به‌ن بۆ خۆرو مانگ [ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (٣٧) ] به‌ڵكو به‌ته‌نها كڕنوش به‌رن بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ خۆرو مانگی دروست كردووه‌ ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن.

[ فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا ] وه‌ ئه‌گه‌ر خۆیان به‌گه‌وره‌زانی له‌ ئاست سوجده‌ بردن بۆ خوای گه‌وره‌و په‌رستنی [ فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَهُمْ لَا يَسْأَمُونَ (٣٨) ] ئه‌وا ئه‌و فریشته‌ به‌ڕێزانه‌ی كه‌ لای خوای گه‌وره‌ن ئه‌وان به‌شه‌و و به‌ڕۆژ ته‌سبیحات و عیباده‌ت و زیكری خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن وه‌ بێزار نابن له‌ عیباده‌تی خوا.

[ وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ر زیندوو كردنه‌وه‌ی مردوو ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تۆ ئه‌بینی زه‌وی وشك و مردوه‌و هیچ رووه‌ك و دانه‌وێڵه‌یه‌كی لێنه‌ڕواوه‌ [ فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ] به‌ڵام كاتێك كه‌ ئه‌و بارانه‌ دائه‌به‌زێنینه‌ سه‌ری ئه‌كه‌وێته‌ جووله‌ جوول و جۆره‌ها دانه‌وێڵه‌و ڕووه‌كی جوانی لێ ئه‌ڕوێت و ده‌رئه‌چێت و گه‌وره‌ ئه‌بێت [ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِ الْمَوْتَى ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ی زیندوو كرده‌وه‌ هه‌ر ئه‌و خوایه‌شه‌ كه‌ له‌ قیامه‌تدا مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٩) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

[ إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آيَاتِنَا لَا يَخْفَوْنَ عَلَيْنَا ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفرو بێباوه‌ڕی ئه‌كه‌ن له‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌داو ده‌ستكاری ئه‌كه‌ن و ماناكانی ده‌گۆڕن ئه‌وانه‌ له‌ ئێمه‌ ناشاردرێنه‌وه‌و ئاگامان لێیه‌و سزایان ده‌ده‌ین، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ له‌و كه‌سانه‌) [ أَفَمَنْ يُلْقَى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِنًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] ئایا كه‌سێك كه‌ فڕێ ئه‌درێته‌ ناو ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌ باشتره‌ یان كه‌سێك ئه‌مین بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا؟ بێ گومان ئه‌میان باشتره‌ [ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ ] هه‌رچی كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن به‌ ئاره‌زووی خۆتان بیكه‌ن، (ئه‌مه‌یش هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌) [ إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (٤٠) ] به‌ دڵنیایی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو بینایه‌ به‌و كرده‌وانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یكه‌ن.

[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جَاءَهُمْ وَإِنَّهُ لَكِتَابٌ عَزِيزٌ (٤١) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان كردووه‌ به‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ كاتێك كه‌ بۆیان هاتووه‌ سزایان ده‌ده‌ین، كه‌ قورئانی پیرۆزیش كتابێكی به‌عیززه‌ت و پارێزراوه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌و كه‌س ناتوانێ ده‌ستكاری بكات و هاوشێوه‌ی سووره‌تێكی بچوكی بێنێته‌وه‌.

{ قورئانى پیرۆز پارێزراوه‌} [ لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ ] وه‌ ئیبلیس، یان باتڵ و پووچه‌ڵ ناتوانێ تێكه‌ڵ به‌ قورئانی پیرۆز بێت نه‌ له‌ پێشه‌وه‌ی نه‌ له‌ پاشه‌وه‌ی، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی قورئان به‌ پاراستنی خوای گه‌وره‌ پارێزراوه‌ له‌ ده‌ستكاری كردن و زیادو كه‌م كردن [ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (٤٢) ] وه‌ له‌لایه‌ن خوایه‌كه‌وه‌ دابه‌زێندراوه‌ كه‌ زۆر به‌ حیكمه‌ت و سوپاسكراوه‌.

[ مَا يُقَالُ لَكَ إِلَّا مَا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیچ شتێك به‌ تۆ ناووترێ ته‌نها ئه‌وه‌ی كه‌ به‌ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆ وتراوه‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵكییه‌وه‌ كه‌ وتوویانه‌: ساحیر و جادووگه‌ر و شێت و شاعیرن، تۆیش وه‌كو ئه‌وان ئارام بگره‌ [ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَذُو عِقَابٍ أَلِيمٍ (٤٣) ] به‌ڕاستی په‌روه‌ردگارت زۆر لێخۆشبووه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای، وه‌ سزایشی زۆر به‌ ئێش و ئازاره‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ به‌رده‌وامن له‌سه‌ر كوفرو تاوان.

[ وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ به‌ زمانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی بهاتایه‌ته‌ خواره‌وه‌ ئه‌یانووت: بۆچی ئایه‌ته‌كانی به‌ زمانی عه‌ره‌بی ڕوون نه‌كراوه‌ته‌وه‌ [ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ ] وه‌ ئه‌یانووت: چۆن ئه‌بێ قورئانێكی جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی بۆ قه‌ومێكی عه‌ره‌ب داببه‌زێ، یاخود ئه‌یانووت: بۆ هه‌ندێكی به‌ عه‌ره‌بی و هه‌ندێكی به‌ جگه‌ له‌ عه‌ره‌بی نیه‌ { قورئانى پیرۆز هیدایه‌ت و شیفایه‌ بۆ باوه‌ڕداران} [ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - بلێ: ئه‌م قورئانه‌ هیدایه‌ت و شیفایه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕدارن [ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ باوه‌ڕ ناهێنن ئه‌وه‌ گوێیان كه‌ڕه‌ له‌ ئاست بیستنی ئه‌و قورئانه‌و لێی تێناگه‌ن، وه‌ چاویان كوێره‌ له‌ ئاست بینینی و نایبینن [ أُولَئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ (٤٤) ] ئا ئه‌مانه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌ شوێنێكی دووره‌وه‌ بانگ بكرێن و نه‌یبیستن و لێی تێنه‌گه‌ن.

[ وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ ته‌وراتمان بۆ موسا دابه‌زاند وه‌ پێمان به‌خشی، له‌ ته‌وراتیشدا ئیختیلاف و جیاوازی كه‌وته‌ نێوان خه‌ڵكه‌وه‌و موسایان به‌ درۆزانی و باوه‌ڕیان پێی نه‌هێنا [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بڕیاری خوای گه‌وره‌ پێشتر نه‌درایه‌ كه‌ سزایان دوا بكه‌وێ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزایانی پێش ئه‌خست وه‌ بڕیاری به‌سه‌ریاندا ئه‌داو له‌ناوی ئه‌بردن، به‌ڵام كاتی ئه‌وان رۆژی قیامه‌ته‌ [ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (٤٥) ] وه‌ ئه‌وان گومانیان هه‌بووه‌ وه‌ له‌ گوماندا بوونه‌ سه‌باره‌ت به‌ كتابه‌كانی خوای گه‌وره‌.

[ مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاءَ فَعَلَيْهَا ] هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی چاك بكات ئه‌وا سوودی بۆ خۆیه‌تی، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ نیه‌تت بۆ خوا بێت و بۆ ریات نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت)، وه‌ هه‌ر كه‌سێك كرده‌وه‌ی خراپ بكات زیانی بۆ خۆی ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌ [ وَمَا رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ (٤٦) ] وه‌ په‌روه‌ردگارت زوڵم و سته‌م له‌ به‌نده‌كانی ناكات و تاوانی خه‌ڵكی تر ناخاته‌ سه‌رشانیان مه‌گه‌ر هۆكار بووبن بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی تاوان بكات و خه‌ڵكی چاوی لێكردبن.

[ إِلَيْهِ يُرَدُّ عِلْمُ السَّاعَةِ ] وه‌ كاتی هاتنی ڕۆژی قیامه‌تیش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌و كه‌سی تر نایزانێت ته‌نانه‌ت پێغه‌مبه‌ران و فریشته‌كانیش [ وَمَا تَخْرُجُ مِنْ ثَمَرَاتٍ مِنْ أَكْمَامِهَا ] وه‌ هه‌ر به‌رووبوومێكیش كه‌ له‌ به‌رگ و توێكڵه‌كه‌ی ده‌رده‌چێت هه‌ر خوای گه‌وره‌ خۆی كاته‌كه‌ی ئه‌زانێت تا پێ ئه‌گات [ وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنْثَى وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ ] وه‌ هه‌ر ئافره‌تێك كه‌ دووگیانه‌و منداڵی ئه‌بێ و كه‌ی دایئه‌نێ ته‌نها خوای گه‌وره‌ خۆی ئه‌یزانێ [ وَيَوْمَ يُنَادِيهِمْ أَيْنَ شُرَكَائِي ] وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ له‌ پێش چاوی هه‌موو خه‌ڵكی بانگی هاوبه‌شبڕیارده‌ران ده‌كات و پێیان ده‌فه‌رمێت: كوا ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دونیا ئێوه‌ كردبووتان به‌ شه‌ریك بۆ من و له‌گه‌ڵ من ده‌تانپه‌رستن؟ [ قَالُوا آذَنَّاكَ مَا مِنَّا مِنْ شَهِيدٍ (٤٧) ] ئه‌لێن: ئه‌ی په‌روه‌ردگار پێمان راگه‌یاندی كه‌ هیچ كه‌سێك نیه‌ ئه‌مڕۆ لێره‌ شایه‌تی بدات و بلێت تۆ شه‌ریكت هه‌یه‌.

[ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَدْعُونَ مِنْ قَبْلُ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ له‌ دونیا لێیان ده‌پاڕانه‌وه‌و ده‌یانپه‌رستن له‌ قیامه‌تدا هه‌موویان ون ئه‌بن و دیار نامێنن و سوودیان پێ ناگه‌یه‌نن [ وَظَنُّوا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٤٨) ] وه‌ ئه‌گه‌نه‌ یه‌قین و دڵنیایی كه‌ شوێنێك نیه‌ لێره‌ بۆی ڕابكه‌ن و ده‌رباز بن.

[ لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ مِنْ دُعَاءِ الْخَيْرِ ] وه‌ مرۆڤـ بێزار نابێ له‌ دوعای خێرو چاكه‌ بۆ خۆی [ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَئُوسٌ قَنُوطٌ (٤٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی شه‌ڕو خراپه‌یه‌كیش ببێ ئه‌وه‌ زۆر بێئومێد ئه‌بێ له‌ ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌.

[ وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ رَحْمَةً مِنَّا ] وه‌ ئه‌گه‌ر تووشی خێرو چاكه‌و ڕه‌حمه‌تێكی بكه‌ین له‌لایه‌ن خۆمانه‌وه‌ [ مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ ] له‌ دوای ئه‌و ناخۆشی و زه‌ره‌رو زیانه‌ی كه‌ تووشی بووه‌ [ لَيَقُولَنَّ هَذَا لِي ] ئه‌لێ: من شایه‌نی ئه‌م خێرو چاكه‌و نیعمه‌تانه‌ بوومه‌ [ وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً ] وه‌ له‌ خۆی بایی ده‌بێت و ده‌لێت: من گومانم هه‌یه‌ كه‌ قیامه‌ت هه‌بێت [ وَلَئِنْ رُجِعْتُ إِلَى رَبِّي إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنَى ] وه‌ ئه‌گه‌ر بشگه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و دروست بوونه‌وه‌و زیندوو بوونه‌وه‌ هه‌بێ ئه‌وه‌ لای خوای گه‌وره‌ من ڕێزم هه‌یه‌ وه‌ هه‌موو چاكه‌یه‌كم ده‌ست ئه‌كه‌وێ و به‌هه‌شت بۆ من ئه‌بێ [ فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِمَا عَمِلُوا وَلَنُذِيقَنَّهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ (٥٠) ] به‌ دڵنیایی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌واڵ به‌ كافران ئه‌ده‌ین كه‌ له‌ دونیا چیان كردووه‌، وه‌ سزایه‌كی زۆر ئه‌ستورو سه‌ختیان پێ ئه‌چێژین له‌سه‌ر كوفرو بێ باوه‌ڕییان.

[ وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَى بِجَانِبِهِ ] وه‌ كاتێكیش كه‌ نیعمه‌تی خۆمان به‌ مرۆڤـ ئه‌به‌خشین ئه‌و پشت ئه‌كات له‌ گوێڕایه‌ڵی و په‌رستنی خوای گه‌وره‌، وه‌ خۆی دوور ئه‌خاته‌وه‌و خۆی به‌گه‌وره‌ ئه‌زانێ له‌ ئاستی حه‌قدا [ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ (٥١) ] وه‌ كاتێك تووشی شه‌ڕو خراپه‌یه‌كیش بێت ئه‌و كاته‌ دوعای یه‌كجار زۆر ئه‌كات و داوای فریاكه‌وتن ئه‌كات تا خوای گه‌وره‌ له‌سه‌ری لایدات.

[ قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ (٥٢) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌و كافرانه‌ بلێ: هه‌واڵم پێ بده‌ن ئه‌گه‌ر ئه‌م قورئانه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بێ وه‌ ئێوه‌ كوفری پێ بكه‌ن وه‌ باوه‌ڕی پێ نه‌كه‌ن كێ هه‌یه‌ گومڕاتر له‌و كه‌سه‌ی كه‌ ئاوا له‌ دژایه‌تی كردنی كتابی خوای گه‌وره‌دا بێ، واته‌: كه‌س نیه‌ وه‌كو ئه‌مانه‌ له‌ گومڕاییدا بێت.

[ سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ ] ئێمه‌ نیشانه‌ی تاك و ته‌نهایی و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌و ڕاستگۆیی قورئانیان نیشان ئه‌ده‌ین له‌ لوتكه‌و ئاسماندا له‌ خۆرو مانگ و ئه‌ستێره‌كاندا، له‌ شه‌و و ڕۆژدا [ وَفِي أَنْفُسِهِمْ ] وه‌ له‌ نه‌فسی خۆیاندا كه‌ خوای گه‌وره‌ چۆن دروستی كردوون و لاشه‌ی چۆن پێكهێناون، یاخود (فِي الْآفَاقِ) له‌و شوێنانه‌ی كه‌ لێتان نزیكه‌ وه‌كو (غه‌زای به‌درو فه‌تحی مه‌ككه‌) یاخود له‌و شوێنه‌ دوورانه‌دا كه‌ فه‌تحی ئه‌كه‌ن و ئیسلامی تێدا بڵاو ده‌بێته‌وه‌ [ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ] تا بۆتان ده‌ركه‌وێ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ حه‌قه‌و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هاتووه‌ [ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (٥٣) ] ئایا خوای گه‌وره‌ به‌س نیه‌ كه‌ شایه‌ته‌ له‌سه‌ر هه‌موو شتێك، وه‌ له‌سه‌ر كرده‌وه‌كانتان، وه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ قورئان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ دابه‌زیوه‌و حه‌قه‌.

[ أَلَا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقَاءِ رَبِّهِمْ ] به‌ڵام ئه‌وان گومانیان هه‌یه‌ له‌ زیندوو بوونه‌وه‌و پاداشت و سزاو گه‌یشتن به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت [ أَلَا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ (٥٤) ] وه‌ بزانن كه‌ زانیاری خوای گه‌وره‌ ده‌وری هه‌موو شتێكی داوه‌ وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگای له‌ هه‌موو شتێك هه‌یه‌، والله أعلم.

سووره‌تی (شورا) (واته‌: راوێژ كردن) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌ته‌كانی (٢٣ و ٣٤ و٢٥ و٢٧) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌و (٧٥) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون.

[ عسق (٢) ] له‌سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانه‌وه‌ هاتوون.

[ كَذَلِكَ يُوحِي إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ اللَّهُ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ (٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - به‌م شێوازه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌حیت بۆ ئه‌نێرێ هه‌روه‌كو چۆن وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆیش ناردووه‌ كه‌ (الله) خوایه‌كه‌ زۆر به‌عیززه‌ت و كاربه‌جێیه.

[ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ (٤) ] هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌وی هه‌یه‌ هه‌مووی عه‌بدو موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌، وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزو بڵندو گه‌وره‌یه‌ له‌ زات و سیفات و كرده‌وه‌و تواناو ده‌سه‌ڵاتیدا.

[ تَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْ فَوْقِهِنَّ ] نزیكه‌ ئاسمانه‌كان له‌ت و شه‌ق ئه‌بن له‌ ترسی گه‌وره‌یی خوادا، یاخود له‌ قورسی و زۆری ئه‌و مه‌لائیكه‌تانه‌ی كه‌ له‌سه‌رین، یاخود له‌به‌ر وته‌ی موشریكان كه‌ ئه‌لێن: خوای گه‌وره‌ منداڵی بۆ خۆی بڕیار داوه‌ {فریشته‌كان داواى لێخۆشبوون بۆ باوه‌ڕداران ده‌كه‌ن} [ وَالْمَلَائِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ ] وه‌ فریشته‌كانیش ته‌سبیحات و عیباده‌ت و زیكرو حه‌مدو سه‌ناو ستایشی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن [ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَنْ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ داوای لێخۆشبوون ئه‌كه‌ن بۆ تاوانی ئه‌و خه‌ڵكه‌ی كه‌ له‌سه‌ر زه‌ویه‌ له‌ باوه‌ڕداران و ده‌لێن: خوایه‌ له‌ باوه‌ڕداران خۆشبه‌ [ أَلَا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ (٥) ] وه‌ بزانن كه‌ به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو به‌ به‌زه‌ییه‌

[ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ اللَّهُ حَفِيظٌ عَلَيْهِمْ ] وه‌ ئه‌و كافرانه‌یشی كه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌لێك خوای تریان بۆ خۆیان بڕیار داوه‌ ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ كرده‌وه‌كانیان ئه‌پارێزێ وه‌ خوای گه‌وره‌ ئاگاداریانه‌ [ وَمَا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ (٦) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - وه‌ تۆ نه‌نێردراوی بۆ سه‌ریان تا به‌زۆر هیدایه‌تیان بده‌یت به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌یان پێ بگه‌یه‌نیت.

[ وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا ] وه‌ چۆن وه‌حیمان بۆ پێغه‌مبه‌رانی پێش تۆ ناردووه‌ به‌م شێوازه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌مان به‌ وه‌حی بۆت ناردووه‌ كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی روون و ئاشكرایه‌ تا خه‌ڵكی مه‌ككه‌و ده‌وروبه‌ری ئاگادار بكه‌یته‌وه‌و بیانترسێنی به‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر باوه‌ڕ نه‌هێنن، به‌ مه‌ككه‌ وتراوه‌ (أُمَّ الْقُرَى) چونكه‌ به‌ڕێزترین و پیرۆزترین شوێنه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (سوێند به‌ خوا تۆ باشترین و خۆشه‌ویستترین زه‌وی خوایت لای خوا، وه‌ ئه‌گه‌ر من ده‌رنه‌كرامایا لێت ئه‌وا هه‌رگیز ده‌رناچوم و به‌جێتم ناهێشت) [ وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ] وه‌ بیانترسێنی له‌ ڕۆژی قیامه‌ت كه‌ ڕۆژی كۆكردنه‌وه‌ی سه‌رجه‌م خه‌ڵكییه‌و هیچ گومانێكی تیادا نیه‌ [ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ (٧) ] له‌و ڕۆژه‌دا خه‌ڵكی ئه‌بنه‌ دوو كۆمه‌ڵ: كۆمه‌لێك بۆ به‌هه‌شت كه‌ باوه‌ڕدارانن، وه‌ كۆمه‌لێكیش بۆ ئاگری سووتێنه‌ری دۆزه‌خ كه‌ بێباوه‌ڕانن.

[ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بوایه‌ هه‌موویانی ئه‌كرد به‌ یه‌ك ئوممه‌ت و نه‌ته‌وه‌و له‌سه‌ر هیدایه‌ت یان گومڕایی كۆی ده‌كردنه‌وه‌ [ وَلَكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ ] به‌ڵام حیكمه‌تی خوای گه‌وره‌ وای خواستووه‌ خه‌ڵكی تاقی بكاته‌وه‌و ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت و شایه‌نی ڕه‌حمه‌تی خوا بێ خوای گه‌وره‌ هیدایه‌تی ئه‌دات و ئه‌یخاته‌ ناو ڕه‌حمه‌ت و دینی حه‌قه‌وه‌ كه‌ ئیسلامه‌وه‌ [ وَالظَّالِمُونَ مَا لَهُمْ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٨) ] به‌ڵام ئه‌و موشریكانه‌ی كه‌ باوه‌ڕ ناهێنن هیچ دۆست و سه‌رخه‌رو پشتیوانێكیان نیه‌ كه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ ڕزگاریان بكات.

[ أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ ] به‌ڵكو ئه‌وان جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كۆمه‌لێك خوای تریان بۆ خۆیان بڕیار داوه‌و ئه‌یپه‌رستن [ فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ ] هه‌رچه‌نده‌ به‌ ته‌نها خوای گه‌وره‌ شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بكرێ به‌ دۆست و په‌رستراو [ وَهُوَ يُحْيِ الْمَوْتَى ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ مردوو زیندوو ئه‌كاته‌وه‌ [ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٩) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتی به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌.

{گه‌ڕانه‌وه‌ى كێشه‌كان بۆ لاى خواى گه‌وره‌} [ وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِيهِ مِنْ شَيْءٍ فَحُكْمُهُ إِلَى اللَّهِ ] وه‌ له‌ هه‌ر شتێكیش ئێوه‌ جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانتان ئه‌وا حوكمه‌كه‌ی بگه‌ڕێننه‌وه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌و خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌دات [ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبِّي عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ أُنِيبُ (١٠) ] ئه‌م (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری منه‌و هه‌موو كاره‌كانی خۆم ته‌نها به‌و سپاردووه‌و پشتم ته‌نها به‌و به‌ستووه‌و هه‌ر بۆ لای ئه‌ویش ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌.

[ فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خوای گه‌وره‌ دروستكاری ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌ [ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا ] له‌ نه‌فس و شێوه‌ی خۆتان خێزانی بۆ دروست كردوون و كردوتانی به‌ نێرو مێ [ وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا ] وه‌ له‌ ئاژه‌ڵانیش نێرو مێی دروست كردووه‌، (ئه‌نعام) بریتییه‌ له‌: وشترو مانگاو مه‌ڕو بزن [ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ] ئێوه‌ له‌ناو ره‌حم و سكی ئافره‌تاندا، یان له‌سه‌ر زه‌ویدا بڵاوتان ئه‌كاته‌وه‌ وه‌ زۆرتان ئه‌كات به‌هۆی ژن و ژنخوازیه‌وه‌، [ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ] هیچ شت و كه‌سێك له‌ خوای گه‌وره‌ ناچێت، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ تاك و ته‌نهایه‌و دروستكاره‌ [ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ (١١) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر بیسه‌ره‌ به‌وته‌و قسه‌تان، وه‌ زۆر بینه‌ره‌ به‌ كرده‌وه‌تان، وه‌ هه‌موو شتێك ده‌بیستێت و ده‌بینێت.

[ لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] خه‌زێنه‌و كلیله‌كانی ئاسمانه‌كان و زه‌وی ته‌نها به‌ده‌ست خوای گه‌وره‌یه‌ [ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشَاءُ وَيَقْدِرُ ] به‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی ڕزق و ڕۆزی بۆ هه‌ر كه‌سێك فراوان ئه‌كات كه‌ ویستی لێ بێت، وه‌ ته‌سك و كه‌می ئه‌كاته‌وه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك كه‌ ویستی لێ بێت به‌ دادپه‌روه‌ری و حیكمه‌تی خۆی [ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ (١٢) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌ هه‌موو شته‌كان.

[ شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ] خوای گه‌وره‌ ته‌شریع و یاسای بۆ ئێوه‌ داناوه‌ له‌م دینه‌دا، وه‌ وه‌سیه‌ت و ئامۆژگاری بۆ نوح پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - كردووه‌ به‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ به‌وه‌حی بۆ تۆمان ناردووه‌، وه‌ ئه‌وه‌ی كه‌ ئامۆژگاری ئیبراهیم و موسی و عیسامان پێكردووه‌ كه‌ له‌ ته‌وحید دا هه‌موویان یه‌ك بوونه‌ {جێگیر كردنى دین و په‌رته‌وازه‌ نه‌بوون} [ أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ ] ئامۆژكاری بۆ هه‌ر هه‌موویان ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ دینی خوای گه‌وره‌ بڵاو بكه‌نه‌وه‌و جێگیرو دامه‌زراوی بكه‌ن، به‌ڵام ته‌فره‌قه‌و په‌رته‌وازه‌یی و پارچه‌ پارچه‌یی له‌ دیندا دروست مه‌كه‌ن [ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ] ئه‌و یه‌كخواپه‌رستیه‌ی كه‌ بانگی موشریكانی بۆ ده‌كه‌ی ئه‌وان زۆر له‌سه‌ریان قورسه‌و له‌لایان گه‌وره‌یه‌ [ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ ] خوای گه‌وره‌ خۆی ویستی له‌ هه‌ر كه‌سێك بێت هه‌ڵیئه‌بژێرێ [ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ (١٣) ] وه‌ هیدایه‌تی هه‌موو كه‌سێكیش ئه‌دات كه‌ بۆ لای خوای گه‌وره‌ بگه‌ڕێته‌وه‌.

[ وَمَا تَفَرَّقُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌هلی كتاب یان كافران ته‌فره‌قه‌و ناكۆكی و په‌رته‌وازه‌یی نه‌كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌ ئیلا له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ زانیاریان بۆ هات و به‌ڵگه‌یان به‌سه‌ردا جێگیر كرا، وه‌ ئه‌ویش له‌ حه‌سوودیدا بوو [ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێشتر خوای گه‌وره‌ بڕیاری نه‌دایه‌ كه‌ سزادانیان دوا ئه‌خات بۆ كاتی دیاریكراو كه‌ رۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ سزایانی پێش ئه‌خست و له‌ناوی ده‌بردن [ وَإِنَّ الَّذِينَ أُورِثُوا الْكِتَابَ مِنْ بَعْدِهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ كتابیان به‌ میراتی بۆ ماوه‌ته‌وه‌ له‌ پاش پێغه‌مبه‌رانیان، واته‌: جوله‌كه‌و گاور كه‌ ته‌ورات و ئینجیلیان بۆ ماوه‌ته‌وه‌ [ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ (١٤) ] ئه‌وان له‌ دوودڵی و گوماندان و باوه‌ڕی ته‌واویان پێی نیه‌.

[ فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ده‌عوه‌و بانگه‌وازی خه‌ڵكی بكه‌ بۆ ئه‌م دینه‌ پاكه‌، وه‌ خۆت دامه‌زراو به‌ له‌سه‌ر دینه‌كه‌ به‌و شێوازه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ فه‌رمانی پێ كردوویت [ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ ] وه‌ شوێن هه‌واو ئاره‌زووی كافران مه‌كه‌وه‌ [ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ ] وه‌ پێیان بلێ: من ئیمانم هێناوه‌ به‌ هه‌موو ئه‌و كتێبانه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ بۆ سه‌ر پێغه‌مبه‌رانی دابه‌زاندووه‌ [ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ] وه‌ فه‌رمانم پێكراوه‌ كه‌ له‌ نێوان ئێوه‌شدا دادپه‌روه‌ر بم و سته‌م له‌ كه‌ستان نه‌كه‌م [ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ] هه‌ر (الله)یه‌ په‌روه‌ردگاری ئێمه‌و ئێوه‌یه‌ [ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ ] ئێمه‌ كرده‌وه‌ی خۆمان بۆ هه‌یه‌و ئێوه‌یش كرده‌وه‌ی خۆتان بۆ هه‌یه‌ تایبه‌ت به‌خۆتان و ئێمه‌ به‌رین له‌ كرده‌وه‌ی ئێوه‌ كه‌ شه‌ریك دانانه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ [ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ] هیچ مشتومڕێك له‌ نێوان ئێمه‌و ئێوه‌دا نیه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی حه‌ق ئاشكرا بووه‌و ده‌ركه‌وتووه‌و ئێستا ئه‌یزانن [ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ (١٥) ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تیش خوای گه‌وره‌ خۆی كۆمان ئه‌كاته‌وه‌، وه‌ سه‌ره‌نجام و گه‌ڕانه‌وه‌ش هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌وێ هه‌موو شتێك یه‌كلا ئه‌بێته‌وه‌.

[ وَالَّذِينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا اسْتُجِيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] وه‌ ئه‌وانه‌یشی كه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ دینی خوای گه‌وره‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ كه‌سانێك وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ته‌وه‌و موسڵمان بوونه‌ ئه‌مان موناقه‌شه‌یان له‌گه‌ڵدا ئه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌ رێگای راست لایان بده‌ن ئه‌و حوجه‌و به‌ڵگانه‌ی كه‌ ئه‌یهێننه‌وه‌ هه‌مووی پووچه‌ڵه‌و ئه‌ڕوات و نامێنێ، یان جوله‌كه‌و گاور وتویانه‌: دینه‌كه‌ی ئێمه‌ له‌ دینه‌كه‌ی ئێوه‌ باشتره‌، وه‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌مان پێش پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی ئێوه‌یه‌، وه‌ ئێمه‌ له‌ ئێوه‌ باشترین و له‌ پێشترین به‌ خوای گه‌وره‌ له‌ ئێوه‌، كه‌ درۆیشیان ده‌كرد به‌م شێوازه‌ مشتومڕیان له‌گه‌ڵ موسڵماناندا ده‌كرد [ وَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ (١٦) ] وه‌ ئه‌مانه‌ خوای گه‌وره‌یش غه‌زه‌بیان لێ ئه‌گرێ و لێیان تووڕه‌ ئه‌بێ وه‌ سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌ت.

[ اللَّهُ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَالْمِيزَانَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌و سه‌رجه‌م كتێبه‌كانی تری به‌ حه‌ق دابه‌زاندووه‌، وه‌ ته‌رازووی دادپه‌روه‌ریشی دابه‌زاندووه‌ تا كه‌س سته‌م له‌ كه‌س نه‌كات [ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ السَّاعَةَ قَرِيبٌ (١٧) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ چوزانی له‌وانه‌یه‌ كاتی هاتنی قیامه‌ت نزیك بێت، (له‌ قورئاندا وَمَا يُدْرِيكَ بۆ قیامه‌ت هاتووه‌و پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - نه‌یزانیووه‌، به‌ڵام وَمَا أدْرَاكَ بۆ شتی تره‌و خوای گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌ری - صلی الله علیه وسلم - وتووه‌و بۆی روونكردۆته‌وه‌).

[ يَسْتَعْجِلُ بِهَا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ] به‌ڵام ئه‌وانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان به‌ هاتنی قیامه‌ت نیه‌ په‌له‌ ئه‌كه‌ن له‌ هاتنی قیامه‌ت وه‌كو به‌دوور زانین و به‌ درۆ زانین و گاڵته‌جاڕی و سووكایه‌تی پێ كردن [ وَالَّذِينَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْهَا ] به‌ڵام باوه‌ڕدارن له‌ هاتنی قیامه‌ت ئه‌ترسێن [ وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ ] وه‌ ئه‌زانن كه‌ قیامه‌ت حه‌قه‌و دێت و گومانی تیادا نیه‌و خۆیانی بۆ ئاماده‌ ده‌كه‌ن [ أَلَا إِنَّ الَّذِينَ يُمَارُونَ فِي السَّاعَةِ لَفِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ (١٨) ] وه‌ بزانن و ئاگادار بن ئه‌وانه‌ی سه‌باره‌ت به‌ هاتنی ڕۆژی قیامه‌ت به‌ گومانه‌وه‌ مشتومڕو ده‌مه‌قالێ ئه‌كه‌ن ئه‌وانه‌ له‌ گومڕاییه‌كی زۆر دووردان.

[ اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبَادِهِ ] خوای گه‌وره‌ زۆر به‌سۆزو به‌زه‌یی و چاكه‌كاره‌ به‌ به‌نده‌كانی [ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ (١٩) ] ڕزقی هه‌ر كه‌سێك ئه‌دات كه‌ ویستی لێ بێت وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌هێزو به‌عیززه‌ت و باڵاده‌سته‌.

[ مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ] هه‌ر كه‌سێك به‌ كرده‌وه‌كانی مه‌به‌ستی پاداشتی ڕۆژی قیامه‌ته‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ پاداشته‌كه‌ی بۆ زیاد ئه‌كه‌ین و چه‌ند قاتێكی ئه‌كه‌ین: یه‌ك به‌ ده‌ تا یه‌ك به‌ حه‌وت سه‌د تا زیاتر [ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا ] وه‌ ئه‌وه‌یشی به‌ كرده‌وه‌كانی مه‌به‌ستی پاداشتی دونیایه‌ ئه‌وه‌ له‌ دونیادا پێی ئه‌به‌خشین [ وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ (٢٠) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا هیچ به‌ش و پاداشتێكی له‌ خێرو چاكه‌ نابێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بۆ دونیا هه‌وڵی داوه‌.

{یاسا دانان ته‌نها كارى خوایه‌ } [ أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ ] به‌ڵكو ئایا ئه‌وان كه‌سانێكیان كردووه‌ به‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌ تا ته‌شریعیان بۆ بكه‌ن و یاسایان بۆ دابنێن له‌ دیندا كه‌ خوای گه‌وره‌ ئیزنی پێ نه‌داوه‌، چونكه‌ یاسادانان تایبه‌ته‌ به‌ خوای گه‌وره‌و كاری خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَلَوْلَا كَلِمَةُ الْفَصْلِ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌گه‌ر بڕیاری خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ كه‌ سزایان دوائه‌خات بۆ رۆژی قیامه‌ت ئه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ له‌ دونیادا سزای ئه‌دان [ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٢١) ] به‌ڵام له‌ ڕۆژی دوایی ئه‌و موشریك و سته‌مكارانه‌ سزایه‌كی زۆر به‌ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌.

[ تَرَى الظَّالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا وَهُوَ وَاقِعٌ بِهِمْ ] له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا موشریكان ئه‌بینی كه‌ ئه‌ترسێن و ترسیان هه‌یه‌ له‌و كرده‌وه‌ خراپانه‌ی كه‌ كردوویانه‌و شه‌ریكیان بۆ خوای گه‌وره‌ داناوه‌، وه‌ سزای خوای گه‌وره‌ دائه‌به‌زێته‌ سه‌ریان و ده‌یانگرێته‌وه‌و گومانی تیادا نیه‌ [ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي رَوْضَاتِ الْجَنَّاتِ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌یشی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌ له‌ناو باخ و باخاتی سه‌وزی به‌هه‌شتدان، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ] له‌لای په‌روه‌ردگار هه‌ر شتێكیان ویست لێ بێ بۆیان هه‌یه‌و پێیان ئه‌درێ [ ذَلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ (٢٢) ] ئا ئه‌مه‌ به‌ڕاستی فه‌زڵ و چاكه‌ی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی خوای گه‌وره‌یه‌ به‌رامبه‌ر به‌هه‌شتیان.

[ ذَلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ] خوای گه‌وره‌ به‌م شێوه‌یه‌ موژده‌ ئه‌دات به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ باوه‌ڕیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌، (كرده‌وه‌ی چاك ئه‌وه‌یه‌ بۆ خوا بێت و بۆ ریا نه‌بێت، وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت و بیدعه‌ نه‌بێت) [ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى ] پیاوێك پرسیاری له‌ (ئیبنو عه‌بباس) كرد ده‌رباره‌ی ئه‌م ئایه‌ته‌، (سه‌عیدی كوڕی جوبه‌یر) وتی: مه‌به‌ست خزمه‌كانی پێغه‌مبه‌ری خوایه‌ - صلی الله علیه وسلم -، (ئیبنو عه‌بباس) فه‌رمووی: په‌له‌ت كرد هیچ هۆزێكی قوڕه‌یش نه‌بووه‌ ئیلا خزمی پێغه‌مبه‌ری خوای - صلی الله علیه وسلم - تێدا بووه‌، فه‌رمووی: په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی بگه‌یه‌نن، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بلێ: من كاتێك كه‌ بانگه‌وازتان ئه‌كه‌م بۆ دین داوای پاداشت و ئه‌جرتان لێ ناكه‌م له‌سه‌ر گه‌یاندنی دینه‌كه‌ به‌ڵكو ته‌نها ڕه‌چاوی خزمایه‌تی بكه‌ن و ئێوه‌ شایه‌نترن له‌ خه‌ڵكی تر كه‌ بمپارێزن و ڕێگریم لێ نه‌كه‌ن په‌یامی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نم و ئازارم نه‌ده‌ن، (وه‌ مانای ئه‌وه‌ی تێدایه‌ كه‌ فه‌زڵی ئالوبه‌یتی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - بزانین، وه‌ خۆشمان بوێن) [ وَمَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهَا حُسْنًا ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش كه‌ چاكه‌یه‌ك بكات ئه‌وه‌ ئێمه‌ پاداشتی چاكه‌ی زیاتری ئه‌ده‌ینه‌وه‌ به‌ چه‌ند قاتێك، (وه‌ له‌ پاداشتی چاكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چاكه‌ی تری به‌ دوادا ده‌كه‌یت، وه‌ له‌ سزای خراپه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ خراپه‌ی تری به‌ دوادا بكه‌یت) [ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ (٢٣) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر لێخۆشبوو سوپاسگوزاره‌.

[ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ] به‌ڵكو ئه‌وان ئه‌لێن: محمد - صلی الله علیه وسلم - درۆی هه‌ڵبه‌ستووه‌ بۆ خوای گه‌وره‌و پێغه‌مبه‌ر نیه‌و به‌ناوی خواوه‌ قسه‌ ئه‌كات [ فَإِنْ يَشَإِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ ] ئه‌گه‌ر وابێت، هه‌ر چه‌نده‌ شتی وایش نیه‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - خوای گه‌وره‌ ویستی لێبێت مۆر ئه‌دات له‌سه‌ر دڵت [ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - له‌خۆیه‌وه‌ قسه‌ بكات ئه‌وا خوای گه‌وره‌ ئه‌و قسه‌ پوچه‌ڵ و باتڵه‌ ئه‌سڕێته‌وه‌و له‌ناوی ئه‌بات، (كه‌واته‌ پێویسته‌ ئاگادار بین و له‌ خۆمانه‌وه‌ به‌ ناوی خوای گه‌وره‌و دینه‌كه‌یه‌وه‌ قسه‌ نه‌كه‌ین، چونكه‌ خوای گه‌وره‌ رازی نیه‌و رێگه‌ نادات به‌ پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی - صلی الله علیه وسلم - له‌ خۆیه‌وه‌ به‌ ناوی خوای گه‌وره‌ قسه‌ بكات چ جای ئێمه‌) [ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ وشه‌ پیرۆزه‌كان و به‌ڵگه‌ ئاشكراكانی خۆی حه‌ق كه‌ ئیسلامه‌ جێگیری ئه‌كات و ڕوونی ئه‌كاته‌وه‌ [ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ (٢٤) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زانایه‌ به‌و دڵانه‌ی كه‌ له‌ناو سینگدان.

{قه‌بوڵ كردنى ته‌وبه‌} [ وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ ته‌وبه‌ له‌ به‌نده‌كانی وه‌رئه‌گرێت [ وَيَعْفُو عَنِ السَّيِّئَاتِ ] وه‌ له‌ خراپه‌و تاوانه‌كانیان ئه‌بوورێت [ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ (٢٥) ] وه‌ ئه‌زانێ ئێوه‌ چ كرده‌وه‌یه‌ك ئه‌كه‌ن.

[ وَيَسْتَجِيبُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَيَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ وه‌ڵامی ئه‌و كه‌سانه‌ ئه‌داته‌وه‌ كه‌ ئیمانیان هێناوه‌و كرده‌وه‌ی چاكیان كردووه‌و پاڕانه‌وه‌و داواكاریه‌كانیان جێبه‌جێ ئه‌كات، وه‌ شه‌فاعه‌تیان قه‌بوڵ ده‌كات، وه‌ له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی خۆی زیاتریان پێ ئه‌به‌خشێت [ وَالْكَافِرُونَ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ (٢٦) ] وه‌ كافرانیش سزایه‌كی زۆر سه‌ختیان بۆ هه‌یه‌.

{ده‌وڵه‌مه‌ندى هۆكاره‌ بۆ خراپه‌كارى!} [ وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ ] هه‌ژارانی ئه‌هلی (صوففه‌) ئاواتیانخواست و وتیان خۆزگه‌ ئێمه‌یش هه‌بوون بووینایه‌، ئه‌م ئایه‌ته‌ له‌سه‌ر ئه‌وان دابه‌زی: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ڕزق و ڕۆزی بۆ به‌نده‌كانی فراوان بكات و زۆریان پێ ببه‌خشێ له‌سه‌روی پێویستی خۆیان ئه‌وا زوڵم و سته‌م له‌ یه‌كتری ده‌كه‌ن له‌سه‌ر زه‌ویداو له‌ خۆیان بایی ده‌بن و فه‌خرو شانازی به‌سه‌ر یه‌كتریدا ده‌كه‌ن [ وَلَكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ] به‌ڵام خوای گه‌وره‌ به‌ ویست و حیكمه‌تی خۆی به‌ ئه‌ندازه‌یه‌كی دیاریكراو بۆیان دائه‌به‌زێنێ ئه‌وه‌نده‌ی كه‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانی تێدا بێت، (باشترین ژیان ئه‌وه‌یه‌ سه‌رقاڵت نه‌كات له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌و توشی تاوانت نه‌كات) [ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ (٢٧) ] خوای گه‌وره‌ زۆر زانیاریه‌كی وردی هه‌یه‌ به‌ به‌نده‌كانی و زاناتره‌ كه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی یان هه‌ژاری بۆیان باشتره‌، وه‌ زۆر بینایه‌و هه‌موو شتێكیان ئه‌بینێت.

[ وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ ] وه‌ خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ كه‌ بارانی به‌سوودیان بۆ دائه‌به‌زێنێ له‌ دوای ئه‌وه‌ی كه‌ خه‌ڵكی بێئومێد بوونه‌ له‌ باران بارین، وه‌ ڕه‌حمه‌تی خۆی بڵاو ئه‌كاته‌وه‌ له‌ناویاندا له‌ كاتێكدا كه‌ زۆر پێویستیانه‌ [ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ (٢٨) ] وه‌ هه‌ر خوای گه‌وره‌یه‌ كه‌ دۆستی پیاوچاكانه‌ وه‌ سوپاسكراوه‌ له‌لایه‌ن به‌نده‌كانێوه‌.

[ وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِنْ دَابَّةٍ ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی و گه‌وره‌یی و تواناو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ دروست كردنی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان و بڵاو كردنه‌وه‌ی ئه‌و گیانله‌به‌رانه‌یه‌ له‌ناویاندا له‌ فریشته‌و جنی و مرۆڤـ و باڵنده‌و ئاژه‌ڵان به‌ جیاوازی ره‌نگ و شێوه‌و جۆرو زمان و ره‌گه‌زو سروشتیان [ وَهُوَ عَلَى جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَاءُ قَدِيرٌ (٢٩) ] وه‌ هه‌ر كاتێك خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت توانای له‌سه‌ر كۆكردنه‌وه‌یان هه‌یه‌و هه‌موویان كۆ ده‌كاته‌وه‌ له‌ رۆژی قیامه‌تدا.

{به‌لآو موسیبه‌ت به‌ هۆى تاوانى خۆتانه‌وه‌یه‌} [ وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ (٣٠) ] وه‌ ئێوه‌ تووشی هه‌ر به‌ڵاو موسیبه‌تێك ببن به‌هۆی تاوانی خۆتانه‌وه‌یه‌ هێشتا خوای گه‌وره‌ له‌ زۆرێك له‌ تاوانه‌كانتان ئه‌بوورێت و سزاتان نادات له‌سه‌ری، (وه‌ له‌بیرچوونی قورئانیش هه‌ر به‌ هۆی تاوانه‌وه‌یه‌، وه‌ ئه‌وه‌یش به‌ڵاو موسیبه‌تێكی گه‌وره‌یه‌).

[ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ ] وه‌ ئێوه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا ناتوانن له‌ سزاو ده‌سه‌ڵاتی خوای گه‌وره‌ ڕابكه‌ن و رزگارتان بێت [ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ (٣١) ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ دۆست و پشتیوانێكی ترتان نیه‌ كه‌ له‌ سزای خوای گه‌وره‌ بتانپارێزێ یان ڕزگارتان بكات.

[ وَمِنْ آيَاتِهِ الْجَوَارِ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (٣٢) ] وه‌ یه‌كێكی تر له‌ نیشانه‌كانی تاك و ته‌نهایی تواناو ده‌سه‌ڵات و گه‌وره‌یی خوای گه‌وره‌ ئه‌و كه‌شتیانه‌یه‌ كه‌ له‌ناو ده‌ریادا ده‌ڕۆن كه‌ به‌رزن وه‌كو شاخ یان وه‌كو كۆشك.

[ إِنْ يَشَأْ يُسْكِنِ الرِّيحَ فَيَظْلَلْنَ رَوَاكِدَ عَلَى ظَهْرِهِ ] ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت بایه‌كه‌ ئارام و جێگیر ئه‌كات و با هه‌ڵناكات ئه‌و كاته‌ كه‌شتیه‌كان له‌ناو ده‌ریاكه‌دا ڕائه‌وه‌ستن و ناتوانن بڕۆن و جێگیر ئه‌بن [ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ (٣٣) ] ئا ئه‌مانه‌ هه‌مووی به‌ڕاستی به‌ڵگه‌و نیشانه‌یه‌ بۆ هه‌موو كه‌سێك كه‌ زۆر ئارامگربێت له‌ كاتی ته‌نگانه‌و ناخۆشیدا، وه‌ زۆر سوپاسگوزاری خوای گه‌وره‌ بكات له‌سه‌ر نیعمه‌ته‌كانی

[ أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا ] یان ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت بایه‌كه‌ زیاتر خێرا ئه‌كات و به‌ هۆی تاوانی سه‌رنشینه‌كانه‌وه‌ كه‌شتیه‌كان نوقمی ئاو ئه‌كات [ وَيَعْفُ عَنْ كَثِيرٍ (٣٤) ] وه‌ هێشتا خوای گه‌وره‌ له‌ زۆرێك له‌ تاوانه‌كانتان خۆش ئه‌بێت وه‌ ڕزگارتان ئه‌كات له‌ نقوم كردن.

[ وَيَعْلَمَ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِنَا مَا لَهُمْ مِنْ مَحِيصٍ (٣٥) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌مه‌قالێ و مشتومڕ ئه‌كه‌ن سه‌باره‌ت به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ ئه‌زانن كه‌ هیچ شوێنێكی ڕزگار بوونیان نیه‌ كه‌ بۆی ڕابكه‌ن و ڕزگاریان نابێت له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ فَمَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] وه‌ هه‌ر شتێك كه‌ پێتان به‌خشراوه‌ ئه‌مه‌ خۆشی و ڕابواردنی ژیانی دونیایه‌و چه‌ند ڕۆژێكی كه‌مه‌و كۆتایی دێت و پێی هه‌ڵمه‌خه‌ڵه‌تێن.

{هه‌ندێك له‌ سیفاتى باوه‌ڕداران} [ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ وَأَبْقَى لِلَّذِينَ آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ (٣٦) ] به‌ڵام ئه‌وه‌ی لای خوای گه‌وره‌یه‌ له‌ پاداشته‌كان یان به‌هه‌شت ئه‌مه‌ باشتره‌ وه‌ ئه‌مێنێته‌وه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان هێناوه‌ وه‌ ته‌وه‌كولیان كردۆته‌وه‌ سه‌ر خوای گه‌وره‌و كاره‌كانیان به‌ خوای سپاردووه‌.

[ وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ خۆیان ئه‌پارێزن له‌ تاوانی گه‌وره‌ (كه‌ بریتییه‌ له‌ هه‌ر تاواتێك كه‌ نه‌فره‌تی له‌سه‌ره‌، یان تووڕه‌بوونی خوای له‌سه‌ره‌، یان سزای ئاگری له‌سه‌ره‌، یان جێبه‌جێ كردنی سنوره‌كانی له‌سه‌ره‌ وه‌كو ده‌ست بڕین و جه‌ڵده‌ لێدان)، وه‌ خۆیشیان له‌ فاحیشه‌و به‌دڕه‌وشتی ئه‌پارێزن، وه‌ له‌ كاتی تووڕه‌ییدا خۆیان ئه‌گرن و خۆش ئه‌بن له‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌یان له‌و كه‌سه‌ی كه‌ تووڕه‌ی كردوون و تۆڵه‌ بۆ نه‌فسی خۆیان ناسه‌نن له‌ كاتێكدا كه‌ توانایشیان هه‌یه‌.

[ وَالَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ وه‌ڵامی خوای گه‌وره‌یان داوه‌ته‌وه‌و شوێنی پێغه‌مبه‌رانی كه‌وتوون و به‌تاك و ته‌نها خوا ده‌په‌رستن و هاوبه‌شی بۆ بڕیار ناده‌ن، وه‌ نوێژه‌كانیان ئه‌نجام ده‌ده‌ن وه‌ كاروباریشیان له‌ نێوان خۆیاندا به‌ ڕاوێژ كردنه‌ و ڕاوێژ به‌ یه‌كتری ئه‌كه‌ن [ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (٣٨) ] وه‌ له‌وه‌یشی كه‌ پێمان به‌خشیون له‌ پێناو خوای گه‌وره‌دا ئه‌یبه‌خشن.

[ وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ (٣٩) ] وه‌ ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك زوڵم و سته‌میان لێ بكات ئه‌مان سه‌رئه‌كه‌ون و خۆیان سه‌رئه‌خه‌ن به‌سه‌ریداو تۆڵه‌ ئه‌سێنن و زه‌لیل و بێده‌سه‌ڵات نین.

[ وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ] وه‌ سزای خراپه‌ش خراپه‌یه‌كی هاوشێوه‌ی خۆیه‌تی، كه‌سێك كه‌ سته‌می لێ كردیت ئه‌توانی وه‌ڵامی بده‌یته‌وه‌ وه‌كو خۆی نه‌ك زیاتر [ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر لێبوورده‌ بێت وه‌ چاكسازی بكات ئه‌مه‌ ئه‌جرو پاداشتی لای خوای گه‌وره‌یه‌و نافه‌وتێت، وه‌ خوای گه‌وره‌ به‌ لێبوردن مرۆڤـ به‌ عیززه‌ت ده‌كات [ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ (٤٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌سانی زاڵم و سته‌مكاری خۆش ناوێت.

[ وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَئِكَ مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ (٤١) ] به‌ڵام ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ له‌ دوای ئه‌وه‌ی سته‌میان لێكراوه‌ سه‌رئه‌كه‌ون به‌سه‌ر سته‌مكاراندا ئه‌وانه‌ هیچ لۆمه‌ ناكرێن وه‌ سزا نادرێن وه‌ حه‌ق و مافی شه‌رعی خۆیانه‌.

[ إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ] ته‌نها لۆمه‌و گله‌یی كردن و سزا بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ سته‌م له‌ خه‌ڵكی ئه‌كه‌ن وه‌ له‌سه‌ر زه‌ویدا به‌ناحه‌ق زوڵم و سته‌م بڵاو ئه‌كه‌نه‌وه‌و ده‌ستدرێژی ئه‌كه‌نه‌ سه‌ر خه‌ڵكی [ أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ (٤٢) ] ئا ئه‌مانه‌ سزایه‌كی به‌ ئێش و ئازاریان بۆ هه‌یه‌.

[ وَلَمَنْ صَبَرَ وَغَفَرَ إِنَّ ذَلِكَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ (٤٣) ] به‌ڵام كه‌سێك ئه‌گه‌ر ئارام بگرێ له‌سه‌ر ئازاری خه‌ڵكی وه‌ لێخۆشبوو بێت له‌و هه‌ڵه‌یه‌ی كه‌ خه‌ڵكی به‌رامبه‌ری كردوویه‌تی ئه‌مه‌ به‌ڕاستی له‌ كاره‌ چاك و گرنگ و دامه‌زراو و سوپاسكراوه‌كانه‌، (ئه‌بو هوره‌یره‌) ده‌فه‌رمێت: (پیاوێك قسه‌ی به‌ (ئه‌بو به‌كر) ده‌كردو پێغه‌مبه‌ریش - صلی الله علیه وسلم - دانیشتبوو، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - سه‌رسام بوو وه‌ زه‌رده‌خه‌نه‌ گرتبووی كه‌ (ئه‌بو به‌كر) وه‌ڵامی نادایه‌وه‌، كه‌ پیاوه‌كه‌ زۆر قسه‌ی پێ وت، (ئه‌بو به‌كر) وه‌ڵامی هه‌ندێك له‌ قسه‌كانی دایه‌وه‌، پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - توڕه‌ بوو هه‌ڵساو رۆیشت، (ئه‌بو به‌كر) دوای كه‌وت و وتی: ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ئه‌و قسه‌ی به‌ من ده‌وت و تۆ دانیشتبوویت، كه‌ من وه‌ڵامی هه‌ندێك له‌ قسه‌كانیم دایه‌وه‌ تۆ توڕه‌ بوویت و هه‌ستایت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - فه‌رمووی: تا وه‌ڵامیت نادایه‌وه‌ فریشته‌یه‌كت له‌گه‌ڵ بوو وه‌ڵامی ئه‌و پیاوه‌ی ده‌دایه‌وه‌، به‌ڵام كه‌ خۆت وه‌ڵامت دایه‌وه‌ فریشته‌كه‌ رۆیشت و شه‌یتان ئاماده‌ بوو منیش له‌گه‌ڵ شه‌یتان دانانیشم).

[ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ وَلِيٍّ مِنْ بَعْدِهِ ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات و شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ له‌ پاش خوای گه‌وره‌ كه‌س نیه‌ كه‌ دۆستی بێت و هیدایه‌تی بدات [ وَتَرَى الظَّالِمِينَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَى مَرَدٍّ مِنْ سَبِيلٍ (٤٤) ] وه‌ ئه‌بینی هاوبه‌شبڕیارده‌ران كاتێك كه‌ سزای خوای گه‌وره‌ ئه‌بینن له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا ئه‌لێن: ئایا ڕێگایه‌ك هه‌یه‌ تا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ دونیا تا ئیمان بێنین و كرده‌وه‌ی چاك بكه‌ین.

[ وَتَرَاهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ ] وه‌ ئه‌بینی ئه‌وان ئاگری دۆزه‌خیان نیشان ئه‌درێ له‌ زه‌لیلی و سه‌رشۆڕیدا ملكه‌چن [ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ ] له‌ ترسا له‌لاوه‌ به‌ نهێنی ته‌ماشا ئه‌كه‌ن [ وَقَالَ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ الْخَاسِرِينَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ] وه‌ باوه‌ڕداران له‌ رۆژی قیامه‌تدا ئه‌لێن: به‌ڕاستی زه‌ره‌رمه‌ندی ڕاسته‌قینه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ خۆیان و كه‌سوكاریان دۆڕاندووه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا به‌وه‌ی كه‌ چوونه‌ته‌ ئاگری دۆزه‌خه‌وه‌و له‌ یه‌كتری جیا كراونه‌ته‌وه‌ [ أَلَا إِنَّ الظَّالِمِينَ فِي عَذَابٍ مُقِيمٍ (٤٥) ] ئاگاداربن به‌ڕاستی هاوبه‌شبڕیارده‌ران له‌ سزایه‌كی هه‌میشه‌یی خوای گه‌وره‌دان كه‌ كۆتایی نایات.

[ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِيَاءَ يَنْصُرُونَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ ] وه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ هیچ دۆستێكیان نیه‌ كه‌ سه‌ریان بخات له‌ سزای خوای گه‌وره‌ [ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ سَبِيلٍ (٤٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خوای گه‌وره‌ گومڕای بكات كه‌ ڕێگای هیدایه‌ت نه‌گرێته‌به‌رو شایه‌نی هیدایه‌ت نه‌بێ ئه‌وه‌ هیچ ڕێگایه‌كی نیه‌ بۆ ڕزگار بوون.

[ اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ] ئێوه‌ وه‌ڵامی بانگه‌وازی خوای گه‌وره‌ بده‌نه‌وه‌و ئیمان بێنن پێش ئه‌وه‌ی ڕۆژێك بێت كه‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی نیه‌ كه‌ سزای خوای گه‌وره‌یه‌، یان مردنه‌، یان ڕۆژی قیامه‌ته‌ [ مَا لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ (٤٧) ] له‌و ڕۆژه‌شدا هیچ په‌ناگه‌یه‌ك نیه‌ كه‌ په‌نای بۆ به‌رن و بتانپارێزێ، وه‌ شوێنێك نیه‌ كه‌ خۆتانی تیا بشارنه‌وه‌و له‌ چاو دیار نه‌مێنن.

[ فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ] ئه‌گه‌ر ئه‌وان پشتیان هه‌ڵكردو وه‌ڵامیان نه‌دایه‌وه‌ ئه‌وه‌ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆمان نه‌ناردووه‌ تا كرده‌وه‌ی ئه‌وان بپارێزیت [ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ ] به‌ڵكو ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ت له‌سه‌ره‌ دینه‌كه‌ی خوای گه‌وره‌ بگه‌یه‌نی [ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا ] وه‌ ئێمه‌ كاتێك كه‌ نیعمه‌ت و ڕه‌حمه‌تی خۆمان ببه‌خشین به‌ مرۆڤـ ئه‌وان زۆر دڵیان پێی خۆش ئه‌بێ [ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ (٤٨) ] به‌ڵام ئه‌گه‌ر تووشی شتێكیش بن كه‌ پێیان ناخۆشه‌ له‌ به‌ڵاو نه‌بوونی به‌هۆی تاوان و كرده‌وه‌ی خۆیانه‌وه‌ ئه‌وا به‌ڕاستی مرۆڤـ زۆر كوفرانه‌بژێری ئه‌و نیعمه‌تانه‌ ئه‌كات كه‌ خوای گه‌وره‌ پێی به‌خشیوه‌.

[ لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ ] موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان هه‌مووی ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌و خوای گه‌وره‌ ویستی لێ بێت هه‌ر شتێك دروست بكات دروستی ئه‌كات [ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا ] خه‌ڵكی وا هه‌یه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌نها كچی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو لوط پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ (٤٩) ] وه‌ هه‌یشه‌ ته‌نها كوڕی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو ئیبراهیم پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم -.

[ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا ] یان هه‌یشه‌ كوڕو كچی پێ ئه‌به‌خشێت وه‌كو پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - [ وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا ] وه‌ هه‌یشه‌ هیچی پێ نابه‌خشێت وه‌كو یه‌حیا پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - [ إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ (٥٠) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر زاناو به‌توانایه‌، ئاده‌می به‌بێ دایك و باوك دروستكردووه‌، وه‌ حه‌وای له‌ ئاده‌م دروست كردووه‌، وه‌ عیسای به‌بێ باوك دروست كردووه‌، وه‌ سه‌رجه‌م مرۆڤی له‌ دایك و باوك دروستكردووه‌.

{شێوازه‌كانى وه‌حى} [ وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِيَ بِإِذْنِهِ مَا يَشَاءُ ] وه‌ بۆ هیچ مرۆڤێك نیه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵدا بكات ته‌نها به‌ وه‌حی نه‌بێت، (ئه‌میش به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ خوای گه‌وره‌ قسه‌ ده‌كات و سیفه‌تی قسه‌ كردنی هه‌یه‌)، یاخود له‌ پشت په‌رده‌وه‌ نه‌بێت، یاخود فریشته‌یه‌ك ئه‌نێرێ و به‌و فریشته‌یه‌دا وه‌حی بۆ ئه‌نێرێ به‌ ئیزنی خۆی بۆ هه‌ر شتێك كه‌ ویستی لێ بێت كه‌ جبریل تایبه‌ته‌ به‌ هێنانی وه‌حی بۆ پێغه‌مبه‌ران [ إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ (٥١) ] به‌ڕاستی خوای گه‌وره‌ زۆر به‌رزه‌ له‌ زات و ناوه‌كان و سیفاته‌كان و كرده‌وه‌كانیدا، وه‌ زۆر داناو كاربه‌جێیه‌.

[ وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِنْ أَمْرِنَا ] وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێمه‌ ڕوحێكمان به‌ وه‌حی بۆ ناردوویت، كه‌ مه‌به‌ست پێی قورئانه‌، به‌ روح ناوی بردووه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی چۆن لاشه‌ به‌بێ روح ناژی مرۆڤیش به‌بێ قورئان ناژی [ مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پێش ئه‌وه‌ی قورئانت بۆ بێت نه‌تده‌زانی قورئان چیه‌و چی تیادایه‌ وه‌ ئیمان هێنان و درێژه‌ی ئیمان چیه‌ [ وَلَكِنْ جَعَلْنَاهُ نُورًا نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا ] به‌ڵام ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌مان كردووه‌ به‌ نوورو ڕووناكیه‌ك كه‌ هیدایه‌تی هه‌ر كه‌سێكی پێ ئه‌ده‌ین له‌ به‌نده‌كانی خۆمان كه‌ ویستمان لێ بێت و شایه‌نی هیدایه‌ت بێ [ وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٥٢) ] وه‌ تۆ ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - هیدایه‌تی خه‌ڵكی ئه‌ده‌یت و ڕێنماییان ئه‌كه‌یت بۆ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌

[ صِرَاطِ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ] ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ كه‌ هه‌رچی له‌ ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كان هه‌یه‌ هه‌مووی ته‌نها موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ أَلَا إِلَى اللَّهِ تَصِيرُ الْأُمُورُ (٥٣) ] وه‌ بزانن سه‌ره‌نجامی هه‌موو كاروباره‌كان له‌ ڕۆژی قیامه‌ت ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێته‌وه‌، والله أعلم.

سووره‌تی (زوخروف) (واته‌: نه‌خش و نیگار) سووره‌تێكی مه‌ككی یه‌ ته‌نها ئایه‌تی (٥٤) نه‌بێت كه‌ مه‌ده‌نی یه‌و (٨٩) ئایه‌ته‌ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ [ حم (١) ] له‌ سه‌ره‌تای سووره‌تی (به‌قه‌ره‌)دا باسی ئه‌م پیتانه‌مان كرد كه‌ له‌سه‌ره‌تای هه‌ندێك له‌ سووره‌ته‌كانی قورئانی پیرۆزدا هاتوون.

[ وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ (٢) ] خوای گه‌وره‌ سوێند ئه‌خوات به‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ كه‌ قورئانێكی روون و ئاشكرایه‌.

[ إِنَّا جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ (٣) ] ئێمه‌ ئه‌م قورئانه‌مان به‌ زمانی عه‌ره‌بی ره‌وان دابه‌زاندووه‌ به‌ڵكو ئێوه‌ لێی تێ بگه‌ن، (جَعَلَ، لێره‌ به‌ مانای دروستكردن نایات چونكه‌ دوو مه‌فعولی مه‌نصوب كردووه‌، ئه‌مه‌یش وه‌ڵامه‌ بۆ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ هه‌ڵه‌ ده‌كه‌نه‌ به‌ڵگه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ گوایه‌ قورئان دروستكراوه‌، نه‌خێر به‌ڵكو قورئانی پیرۆز دروستكراو نیه‌و فه‌رمووده‌و كه‌لامی خوای گه‌وره‌یه‌).

[ وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ (٤) ] وه‌ ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌یش له‌ (لوح المحفوظ)دا له‌لای ئێمه‌ قورئانێكه‌ زۆر پله‌و پایه‌ به‌رزه‌و ڕێزی زۆره‌ وه‌ ئایه‌ته‌كانیشی هه‌مووی موحكه‌م و ڕێكوپێكه‌و هیچ كه‌موكوڕیه‌كی تیادا نیه‌، ئێوه‌یش به‌ گه‌وره‌ی بزانن و رێزی بگرن.

[ أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ (٥) ] هه‌ر چه‌نده‌ ئێوه‌ ئیسراف و زیادڕه‌ویتان كردووه‌ له‌ تاوان و پشت كردن له‌ قورئاندا به‌ڵام خوای گه‌وره‌ وازی لێ نه‌هێناون و به‌رده‌وام ئه‌م زیكرو قورئانه‌ی بۆ ناردوون تا هیدایه‌ت وه‌ربگرن.

[ وَكَمْ أَرْسَلْنَا مِنْ نَبِيٍّ فِي الْأَوَّلِينَ (٦) ] وه‌ ئێمه‌ زۆرێك له‌ پێغه‌مبه‌رانی ترمان ناردووه‌ له‌ناو ئوممه‌ته‌كانی پێشیندا.

[ وَمَا يَأْتِيهِمْ مِنْ نَبِيٍّ إِلَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ (٧) ] وه‌ هیچ پێغه‌مبه‌رێكیان بۆ نه‌چووه‌ ئیلا ئه‌وان گاڵته‌یان پێی كردووه‌.

[ فَأَهْلَكْنَا أَشَدَّ مِنْهُمْ بَطْشًا ] ئه‌و قه‌ومانه‌ی تر كه‌ له‌ قوڕه‌یش زۆر به‌هێزتر بوونه‌ له‌ناومان بردوون [ وَمَضَى مَثَلُ الْأَوَّلِينَ (٨) ] وه‌ بوونه‌ به‌ په‌ندو عیبره‌ت بۆ ئوممه‌تانی تر، یاخود له‌ قورئاندا باس كراون

{كافران دان به‌ په‌روه‌ردگارێتى خواى گه‌وره‌دا ده‌نێن!} [ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ خَلَقَهُنَّ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (٩) ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌ كافرانی قوڕه‌یش بپرسی كێ ئاسمانه‌كان و زه‌وی دروست كردووه‌ ئه‌وا ئه‌ڵێن به‌دڵنیایی خوای گه‌وره‌ دروستی كردووه‌ كه‌ خوایه‌كی زۆر به‌عیززه‌ت و زانایه‌، باوه‌ڕیان به‌ خوای گه‌وره‌ هه‌بووه‌ له‌ په‌روه‌ردگارێتیدا به‌ڵام شه‌ریكیان بۆی داناوه‌ له‌ په‌رستندا.

[ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا ] ئه‌و خوایه‌ی كه‌ زه‌وی بۆ جێگیر كردوون و ڕاخستوون وه‌كو بێشكه‌یه‌ك [ وَجَعَلَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا ] وه‌ له‌ زه‌ویشدا ڕێگای زۆری بۆ داناون تا تیایدا بێن و بڕۆن [ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ (١٠) ] به‌ڵكو به‌رژه‌وه‌ندی خۆتان بدۆزنه‌وه‌و وه‌كو ڕێنماییه‌ بۆتان

[ وَالَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنَا بِهِ بَلْدَةً مَيْتًا ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ ئاوی بۆ دابه‌زاندوون به‌ گوێره‌ی ئه‌ندازه‌ی پێویستی خۆتان و ئاژه‌ڵ و كشتوكاڵتان، نه‌ ئه‌وه‌نده‌ زیاد بێت و غه‌رق بن و له‌ناوتان بدات، وه‌ نه‌ كه‌میش بێت كه‌ به‌شتان نه‌كات و پێویستتان بێت، به‌هۆی ئه‌و بارانه‌یشه‌وه‌ شارو دێ و زه‌وی مردوومان زیندوو كردۆته‌وه‌ [ كَذَلِكَ تُخْرَجُونَ (١١) ] چۆن ئه‌و زه‌ویه‌ مردووه‌ زیندوو ئه‌كه‌ینه‌وه‌ به‌م شێوازه‌ ئێوه‌ش له‌ دوای مردن زیندوو ئه‌كرێنه‌وه‌

[ وَالَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ هه‌موو جووتێكی دروست كردووه‌ له‌ ئاژه‌ڵ و مرۆڤ و ڕووه‌كه‌كان [ وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ (١٢) ] وه‌ له‌ كه‌شتی و ئاژه‌ڵیش شتی وای بۆ دروست كردوون تا بۆ سواری به‌كاریان بهێنن.

[ لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ] تا بچنه‌ سه‌ر پشتیان و بڕۆن [ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ ] وه‌ كاتێك كه‌ سواریان بوون ئه‌و كاته‌ یادی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ بكه‌نه‌وه‌ به‌سه‌رتانه‌وه‌ كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ ژێربار كردوون له‌ ده‌ریاو وشكانیدا {دوعاى سوار بوونى ئاژه‌ڵ و كه‌شتى} [ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ (١٣) ] وه‌ بڵێن: پاك و مونه‌زه‌هی بۆ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ ئه‌م شتانه‌ی بۆ ژێربارو ئاسان كردووین كه‌ ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ نه‌بوایه‌ ئێمه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتمان نه‌بوو به‌كاریان بێنین.

[ وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ (١٤) ] وه‌ ئێمه‌ له‌ پاش مردن هه‌ر بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێینه‌وه‌، (سوننه‌ته‌ كه‌سێك سواری ئاژه‌ڵێك یاخود سه‌یاره‌یه‌ك یان هه‌ر شتێك بوو ئه‌م دوعایه‌ بخوێنێ: (سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ, وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنْقَلِبُونَ).

[ وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا ] موشریكان له‌ به‌نده‌كانی خوا هه‌ندێكیان كردبووه‌ شه‌ریك بۆ خوای گه‌وره‌، وه‌كو به‌ گومانی خۆیان ئه‌یانووت: مه‌لائیكه‌ت كچی خوای گه‌وره‌ن [ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَكَفُورٌ مُبِينٌ (١٥) ] به‌ڕاستی مرۆڤ هه‌ندێكیان زۆر كوفرانه‌ی نیعمه‌ته‌كانی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن به‌ ئاشكرا.

[ أَمِ اتَّخَذَ مِمَّا يَخْلُقُ بَنَاتٍ وَأَصْفَاكُمْ بِالْبَنِينَ (١٦) ] یاخود ئایا خوای گه‌وره‌ كچی بۆ خۆی بڕیار داوه‌و كوڕیشی بۆ ئێوه‌ داناوه‌ له‌ كاتێكدا ئێوه‌ خۆتان كچتان بێت زینده‌به‌چاڵی ئه‌كه‌ن و به‌ خراپی دائه‌نێن ئیتر چۆن كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌؟

[ وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمَا ضَرَبَ لِلرَّحْمَنِ مَثَلًا ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ (١٧) ] وه‌ كاتێك یه‌كێكیان موژده‌ی پێ بدرێ به‌وه‌ی كه‌ خۆی وه‌كو نموونه‌ بۆ خوای گه‌وره‌ی ئه‌هێنێته‌وه‌ كه‌ كچ ئه‌ده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ر خۆیان كچیان ببێ به‌ درێژایی ڕۆژ ڕوویان ڕه‌ش هه‌ڵئه‌گه‌ڕێ له‌ غه‌م و خه‌فه‌تدا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كچیان بووه‌، وه‌ ئه‌و غه‌م و خه‌فه‌ته‌ی خۆیشیان ئه‌خۆنه‌وه‌و ده‌رینابڕن و پڕ ئه‌بن له‌ غه‌م و خه‌فه‌ت.

[ أَوَمَنْ يُنَشَّأُ فِي الْحِلْيَةِ وَهُوَ فِي الْخِصَامِ غَيْرُ مُبِينٍ (١٨) ] یاخود ئافره‌ت كه‌ به‌ خشڵ خۆی ئه‌ڕازێنێته‌وه‌و گه‌وره‌ ئه‌بێ له‌ناو خشڵ و خۆڕازاندنه‌وه‌دا به‌ڵام كاتێك كه‌ رووبه‌ڕوو بێته‌وه‌ توانای رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی نیه‌، یاخود وتراوه‌: مه‌به‌ست پێی بته‌كانیانه‌ كه‌ له‌ زێڕو زیو دروستیان ئه‌كردو توانای هیچ شتێكیشیان نه‌بووه‌.

[ وَجَعَلُوا الْمَلَائِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبَادُ الرَّحْمَنِ إِنَاثًا ] وه‌ ئه‌و فریشتانه‌ش كه‌ له‌ حه‌قیقه‌تدا به‌نده‌ی خوای گه‌وره‌ بوونه‌و عیباده‌تیان بۆ خوای گه‌وره‌ كردووه‌ ئه‌مان ئه‌یانووت: ئه‌مانه‌ كچی خوان [ أَشَهِدُوا خَلْقَهُمْ ] ئایا كاتێك خوای گه‌وره‌ فریشته‌ی دروست كردووه‌ ئه‌مان ئاماده‌ی دروست كردنیان بوونه‌ تا بزانن ئه‌مانه‌ مێن [ سَتُكْتَبُ شَهَادَتُهُمْ وَيُسْأَلُونَ (١٩) ] ئه‌م شایه‌تیه‌یان له‌ په‌ڕاوی كرده‌وه‌كانیان ئه‌نووسرێ وه‌ له‌ ڕۆژی قیامه‌تیشدا پرسیاریان لێ ئه‌كرێ ده‌رباره‌ی، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی زۆر سه‌خته‌).

[ وَقَالُوا لَوْ شَاءَ الرَّحْمَنُ مَا عَبَدْنَاهُمْ ] وه‌ ئه‌یانوت: ئه‌گه‌ر خوا ویستی لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ عیباده‌تی ئه‌م مه‌لائیكه‌تانه‌مان نه‌ئه‌كرد [ مَا لَهُمْ بِذَلِكَ مِنْ عِلْمٍ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ (٢٠) ] كه‌ هیچ زانیاریه‌كیان نیه‌ له‌و شته‌دا به‌ڵكو ته‌نها درۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن و له‌ خۆیانه‌وه‌ قسه‌ ئه‌كه‌ن.

[ أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا مِنْ قَبْلِهِ فَهُمْ بِهِ مُسْتَمْسِكُونَ (٢١) ] یاخود ئایا له‌ پێش قورئاندا كتابێكمان پێ به‌خشیوون كه‌ بڵێین عیباده‌تی جگه‌ له‌ خوا بكه‌ن و ئه‌وانیش ئاوا ئێستا به‌ توندی ده‌ستیان پێوه‌ گرتووه‌و له‌سه‌ری ئه‌ڕۆن و كردوویانه‌ به‌ به‌ڵگه‌ به‌ ده‌ست خۆیانه‌وه‌؟!

{حه‌رامێتى لاسایی كردنه‌وه‌ى كوێرانه‌} [ بَلْ قَالُوا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ ] به‌ڵكو ئه‌یانووت: ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ر جۆره‌ عیباده‌تێك بینیوه‌ [ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ (٢٢) ] وه‌ ئێمه‌یش به‌ شوێنه‌واری ئه‌واندا ئه‌ڕۆین و لاسایی ئه‌وان ده‌كه‌ینه‌وه‌و كوێرانه‌ چاو له‌وان ئه‌كه‌ین و هیدایه‌ت له‌وان وه‌رئه‌گرین، (باوك و باپیرانیان خۆیان گومڕا بوونه‌ ئیتر چۆن هیدایه‌تی خه‌ڵكی ده‌ده‌ن!؟ قسه‌یه‌كی بێ به‌ڵگه‌و بێ بنه‌مایه‌).

[ وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ (٢٣) ] وه‌ به‌م شێوازه‌ش له‌ پێش تۆشدا بۆ هیچ شارو دێیه‌ك پێغه‌مبه‌رو ترسێنه‌رو ئاگاداركه‌ره‌وه‌مان نه‌ناردووه‌ ئیلا ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌سه‌ڵاتدارو ناودار بوونه‌ وتوویانه‌ ئێمه‌ باوك و باپیرانی خۆمان له‌سه‌ر جۆره‌ عیباده‌تێك بینیوه‌ته‌وه‌ وه‌ ئێمه‌ش به‌ شوێنه‌واری ئه‌واندا پێ هه‌ڵئه‌گرین و شوێنی شوێنه‌واری ئه‌وان ئه‌كه‌وین و لاساییان ده‌كه‌ینه‌وه‌.

[ قَالَ أَوَلَوْ جِئْتُكُمْ بِأَهْدَى مِمَّا وَجَدْتُمْ عَلَيْهِ آبَاءَكُمْ ] پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ پێی وتوون: ئایا ئه‌وه‌ی كه‌ من بۆم هێناون هیدایه‌تده‌رتر نیه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئێوه‌ باوك و باپیرانی خۆتان له‌سه‌ری بینیوه‌ته‌وه‌؟ [ قَالُوا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ (٢٤) ] ئه‌وانیش له‌ وه‌ڵامدا وتوویانه‌: ئه‌ی پێغه‌مبه‌رانی خوا ئه‌و دینه‌ی كه‌ ئێوه‌ی پێ نێردراون و له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ هێناوتانه‌ ئێمه‌ پێی كافرین و باوه‌ڕمان به‌و شته‌ نیه‌.

[ فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ] ئێمه‌یش تۆڵه‌مان لێ سه‌ندن و له‌ناومان بردن [ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ (٢٥) ] ده‌ی ته‌ماشا بكه‌و بزانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێغه‌مبه‌رانی خۆیان به‌درۆ زانیوه‌ سه‌ره‌نجامیان چۆن بووه‌و خوای گه‌وره‌ چۆن له‌ناوی بردوون.

{به‌رائه‌ت كردن له‌ خوا پوچه‌ڵه‌كان} [ وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ (٢٦) ] وه‌ كاتێك كه‌ ئیبراهیم - صلی الله علیه وسلم - به‌ باوك و قه‌ومه‌كه‌ی وت: من به‌ریم له‌و بت و خوایانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یپه‌رستن.

[ إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي ] ته‌نها خوای گه‌وره‌ نه‌بێ كه‌ منی دروست كردووه‌ [ فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ (٢٧) ] وه‌ هه‌ر ئه‌ویش ڕێنماییم ئه‌كات بۆ دینه‌كه‌و دامه‌زراوم ئه‌كات له‌سه‌ری.

[ وَجَعَلَهَا كَلِمَةً بَاقِيَةً فِي عَقِبِهِ ] وه‌ ئه‌م (لا إله إلا الله) و وشه‌ی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستیه‌ی له‌ناو نه‌وه‌كانیدا هێشته‌وه‌و به‌رده‌وام ئه‌وان له‌سه‌ر ته‌وحیدی خوای گه‌وره‌ بوونه‌ [ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٢٨) ] به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ لای (لا إله إلا الله) و وشه‌ی ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی و شوێنی بكه‌ون.

[ بَلْ مَتَّعْتُ هَؤُلَاءِ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى جَاءَهُمُ الْحَقُّ وَرَسُولٌ مُبِينٌ (٢٩) ] به‌ڵكو ئه‌مانه‌ بۆیه‌ له‌ ڕێی ڕاست لایانداوه‌و له‌ خشته‌ براون له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆیان و باوك و باپیرانیشیانم ژیاند، واته‌: زوو سزام نه‌دان، تا ئه‌و حه‌قه‌ كه‌ قورئانی پیرۆزه‌ وه‌ پێغه‌مبه‌رێكی ئاشكرایان له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆ هات كه‌ ئه‌یانناسی كه‌ محمدی پێغه‌مبه‌ری خوا بوو - صلی الله علیه وسلم - .

[ وَلَمَّا جَاءَهُمُ الْحَقُّ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ وَإِنَّا بِهِ كَافِرُونَ (٣٠) ] وه‌ كاتێك كه‌ حه‌قیشیان بۆ هات كه‌ ئه‌و قورئانه‌ پیرۆزه‌ بوو، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كه‌ ئیمانی پێبێنن و شوێنی بكه‌ون له‌ لووتبه‌رزی و عینادیدا وتیان: ئه‌مه‌ قورئان نیه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ نه‌هاتووه‌ به‌ڵكو ئه‌مه‌ سیحره‌ وه‌ ئێمه‌ پێی كافرو بێباوه‌ڕین.

{كافران پێشنیارى نابه‌جێ ده‌كه‌ن} [ وَقَالُوا لَوْلَا نُزِّلَ هَذَا الْقُرْآنُ عَلَى رَجُلٍ مِنَ الْقَرْيَتَيْنِ عَظِيمٍ (٣١) ] وه‌ وتیان: باشه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ قورئانه‌و له‌لایه‌ن خواوه‌ هاتووه‌ بۆ ئه‌م قورئانه‌ دانه‌به‌زیوه‌ته‌ سه‌ر پیاوێكی گه‌وره‌ له‌م دوو شاره‌ (له‌ مه‌ككه‌و تائیف).

[ أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: ئایا ئه‌وان ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌، واته‌: پێغه‌مبه‌رایه‌تی دابه‌ش ئه‌كه‌ن و به‌ خه‌ڵكی ئه‌به‌خشن [ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] ئێمه‌ ژیان و بژێوی ئه‌وانمان دابه‌ش كردووه‌ له‌ ژیانی دونیادا [ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ ] وه‌ پله‌ی هه‌ندێكیانمان به‌رز كردۆته‌وه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكیاندا له‌ دونیادا به‌ ده‌وڵه‌مه‌ندی و ده‌سه‌ڵات و هێزو توانا [ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا ] تا هه‌ندێكیان خزمه‌تی هه‌ندێكیان بكه‌ن به‌ كر] و پاره‌، یان هه‌ندێكیان گاڵته‌ به‌ هه‌ندێكیان ئه‌كه‌ن به‌وه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ [ وَرَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ (٣٢) ] به‌ڵام ڕه‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ باشترین شتێكه‌ كه‌ مرۆڤ كۆی بكاته‌وه‌ نه‌ك ده‌سه‌ڵات و پاره‌و شته‌ دونیاییه‌كان.

{بێنرخى سه‌روه‌ت و سامان و دونیا} [ وَلَوْلَا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً ] وه‌ ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوایه‌ كه‌ زۆرێك له‌ خه‌ڵكی نه‌زان و نه‌فام وایان گومان ده‌برد كه‌ به‌خشینی ماڵ و سه‌روه‌ت و سامان به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر خۆشویستنمان بۆیان و هه‌ر هه‌موویان له‌سه‌ر كوفر كۆببه‌نه‌وه‌ [ لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فِضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ (٣٣) ] ئه‌وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ كوفریان به‌ خوای گه‌وره‌ بكردایه‌ دونیامان پێ ئه‌به‌خشین به‌ڵام له‌به‌ر دڵی باوه‌ڕداران پێیان نابه‌خشین، وه‌ سه‌قفی ماڵه‌كان و پلیكان و په‌یژه‌كان كه‌ پیایدا سه‌رئه‌كه‌ون هه‌موویمان بۆ ئه‌كردن به‌ زیو.

[ وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ (٣٤) ] وه‌ ده‌رگای ماڵه‌كان و جێگای پاڵدانه‌وه‌یان هه‌ر هه‌موویمان ئه‌كرد به‌ زیو.

[ وَزُخْرُفًا ] وه‌ بۆیانمان ئه‌ڕازانده‌وه‌ به‌ نه‌خش و نیگارو ئاڵتوون [ وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ] به‌ڵام ئه‌مانه‌ هه‌مووی خۆشی ژیانی دونیایه‌و ده‌بڕێته‌وه‌و كۆتایی دێت، پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ده‌فه‌رمێت: (ئه‌گه‌ر دونیا لای خوای گه‌وره‌ كێشی باڵه‌ مێشوله‌یه‌ك نرخی هه‌بووایه‌ ئه‌وا خوای گه‌وره‌ قومه‌ ئاوێكی به‌ كافر نادا) [ وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ (٣٥) ] به‌ڵام قیامه‌ت لای په‌روه‌ردگارت تایبه‌ت بۆ ئه‌و كه‌سانه‌یه‌ كه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌وه‌ باشتره‌.

[ وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ (٣٦) ] وه‌ هه‌ر كه‌سێكیش خۆی كوێرو بێئاگا بكات له‌ ئاستی زیكرو عیباده‌ت و دینی خوای گه‌وره‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ شه‌یتانێكی بۆ ئاماده‌ ئه‌كه‌ین و به‌سه‌ردا زاڵ ئه‌كه‌ین كه‌ هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵیدا ئه‌بێت و لێی جیا نابێته‌وه‌و وه‌سوه‌سه‌ی بۆ دروست ئه‌كات.

[ وَإِنَّهُمْ لَيَصُدُّونَهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَيَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ مُهْتَدُونَ (٣٧) ] وه‌ ئه‌و شه‌یتانانه‌ ڕێگریان لێ ئه‌كه‌ن له‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ وه‌ كافران وا ئه‌زانن ئه‌وان له‌سه‌ر ڕێگای هیدایه‌تن.

{ناوهێنانى دوو شت به‌ ناوى یه‌كێكیانه‌وه‌} [ حَتَّى إِذَا جَاءَنَا قَالَ يَا لَيْتَ بَيْنِي وَبَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ ] تا له‌ ڕۆژی قیامه‌تدا كه‌ ئه‌مرێت و له‌گه‌ڵ شه‌یتانه‌كه‌دا دێت پێی ئه‌ڵێ: خۆزگه‌ نێوان من و تۆ نێوان هه‌ردوو ڕۆژهه‌ڵات بوایه‌، هه‌ردوو ڕۆژهه‌ڵات له‌ زستان و هاویندا، یان مه‌به‌ست پێی ڕۆژهه‌ڵات و رۆژئاوایه‌ كه‌ به‌ناوی یه‌كێكیانه‌وه‌ هه‌ردووكیان ناو ئه‌نرێت، چۆن به‌ (ئه‌بوبه‌كرو عومه‌ر) ده‌وترێت: (عُمَرَيْن)، وه‌ به‌ بانگ و قامه‌ت ده‌وترێت: (الأَذانَيْن)، وه‌ به‌ خۆرو مانگ ده‌وترێت: (القمرين)، به‌ ڕۆژهه‌ڵات و رۆژئاوایش ده‌وترێت: (المَشْرِقَين) [ فَبِئْسَ الْقَرِينُ (٣٨) ] كه‌ به‌ڕاستی تۆ خراپترین هاوه‌ڵ بوویت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فه‌رمانت پێ ده‌كردم به‌ خراپه‌

[ وَلَنْ يَنْفَعَكُمُ الْيَوْمَ إِذْ ظَلَمْتُمْ أَنَّكُمْ فِي الْعَذَابِ مُشْتَرِكُونَ (٣٩) ] وه‌ ئێوه‌ له‌ دونیادا زوڵمتان له‌ خۆتان كردو شه‌ریكتان بۆ خوا دانا ئێستا له‌ سزادا به‌شدارن وه‌ هیچ شتێك سوودتان پێ ناگه‌یه‌نێ.

[ أَفَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ وَمَنْ كَانَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (٤٠) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ئایا تۆ ئه‌توانی وا له‌ كه‌سێكی كه‌ڕ بكه‌ی كه‌ ببیستێ؟ یاخود هیدایه‌تی كه‌سێكی كوێر بده‌ی كه‌ چاوی نابینێ؟ یان كه‌سێك له‌ گومڕاییه‌كی ئاشكرادایه‌؟ واته‌: حاڵی ئه‌م كافرانه‌ ئاوایه‌ نابیستن و نابینن.

[ فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ (٤١) ] یان ئه‌وه‌تا ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ ئه‌به‌ینه‌وه‌و كۆچی دوایی ده‌كه‌یت پێش ئه‌وه‌ی سزا به‌سه‌ر ئه‌واندا دابه‌زێت و دواتر ئێمه‌ خۆمان تۆڵه‌یان لێ ئه‌سه‌نین له‌ دونیا یان له‌ قیامه‌ت.

[ أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْنَاهُمْ ] یان ئه‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ پێمان داویت نیشانتی ئه‌ده‌ین و سزایان ئه‌ده‌ین پێش ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ بمرێنین سزای ئه‌وان به‌ چاوی خۆت ببینی [ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ (٤٢) ] وه‌ ئێمه‌ تواناو ده‌سه‌ڵاتمان به‌سه‌ریاندا هه‌یه‌.

{ده‌ستبگره‌ به‌ وه‌حییه‌وه‌} [ فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - ده‌ست بگره‌ به‌و وه‌حیه‌ی كه‌ له‌لایه‌ن خوای گه‌وره‌وه‌ بۆت هاتووه‌ [ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ (٤٣) ] به‌ڕاستی تۆ له‌سه‌ر ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌ی.

[ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئه‌م قورئانه‌ پیرۆزه‌ ڕێزه‌ بۆ خۆت و قه‌ومه‌كه‌ت كه‌ شوێنی بكه‌ون، چونكه‌ به‌ زمانی ئێوه‌ دابه‌زیوه‌و لێی تێده‌گه‌ن، وه‌ یادخستنه‌وه‌یه‌ بۆتان [ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ (٤٤) ] وه‌ له‌ داهاتوودا خوای گه‌وره‌ پرسیاریان لێ ئه‌كات سه‌باره‌ت به‌ قورئانی پیرۆز .

[ وَاسْأَلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنَا ] وه‌ پرسیار له‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی پێش خۆت بكه‌ كه‌ له‌ پێش تۆدا ناردوومانن، واته‌: له‌ شه‌وی ئیسرادا كه‌ ده‌یانبینی پرسیاریان لێ بكه‌، یاخود پرسیار له‌ ئوممه‌ته‌كانیان بكه‌ كه‌ پێشتر پێغه‌مبه‌ریان بۆ هاتووه‌ [ أَجَعَلْنَا مِنْ دُونِ الرَّحْمَنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ (٤٥) ] ئایا ئێمه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ی ڕێگامان داوه‌ كه‌ خوای تر بپه‌رسترێت؟ واته‌: شتی وا نه‌بووه‌و ئه‌مه‌ خۆیان ئه‌یكه‌ن.

{گفتوگۆى نێوان موسا پێغه‌مبه‌رو - صلی الله علیه وسلم - فیرعه‌ون} [ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآيَاتِنَا إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ ] وه‌ به‌ دڵنیایی ئێمه‌ موسامان - صلی الله علیه وسلم - نارد به‌و هه‌موو موعجیزه‌یه‌وه‌ كه‌ پێمان به‌خشی بۆ لای فیرعه‌ون و ده‌سه‌ڵاتداران و وه‌زیرو پیاوه‌ ناوداره‌كانی [ فَقَالَ إِنِّي رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ (٤٦) ] ئه‌ویش پێی وتن: من پێغه‌مبه‌ری نێردراوی خوای گه‌وره‌ی په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانم بۆ لای ئێوه‌ی ناردووم.

[ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِآيَاتِنَا إِذَا هُمْ مِنْهَا يَضْحَكُونَ (٤٧) ] وه‌ كاتێك كه‌ موعجیزه‌و ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ی بۆ بردن ئه‌وان پێی پێكه‌نین و گاڵته‌یان پێی كرد.

[ وَمَا نُرِيهِمْ مِنْ آيَةٍ إِلَّا هِيَ أَكْبَرُ مِنْ أُخْتِهَا ] وه‌ ئێمه‌ هیچ موعجیزه‌یه‌كیان نیشان ناده‌ین ئیلا له‌ موعجیزه‌ی پێشتر گه‌وره‌تره‌ یه‌ك له‌ یه‌ك گه‌وره‌ترن [ وَأَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ (٤٨) ] وه‌ سزامان دان به‌ڵكو بگه‌ڕێنه‌وه‌و ته‌وبه‌ بكه‌ن.

[ وَقَالُوا يَا أَيُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ (٤٩) ] وه‌ وتیان: ئه‌ی ساحیر، لێره‌ مه‌به‌ست پێی زانایه‌، ئه‌ی زانا ئه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دوعا بكه‌و داوا بكه‌ له‌ په‌روه‌ردگارت به‌و به‌ڵێنه‌ی كه‌ پێی داوین ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ئیمان بێنین سزامان له‌سه‌ر لائه‌دا، ئه‌وه‌ ئێمه‌ ئیمانمان هێناو ڕێگای هیدایه‌تمان گرته‌ به‌ر با خوای گه‌وره‌ ئه‌و سزایانه‌ی كه‌ ناردوویه‌تیه‌ سه‌رمان لایبدات.

{كافران به‌ڵێن نابه‌نه‌سه‌ر} [ فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ ] كاتێك كه‌ موسا دوعای كردو له‌ خوا پاڕایه‌وه‌ خوای گه‌وره‌ سزای له‌سه‌ر لابردن، له‌ وشكه‌ساڵی و نه‌بوونی و بێ پیت و به‌ره‌كه‌تی و ناردنی زریان و ئه‌سپێ و بۆق و خوێن [ إِذَا هُمْ يَنْكُثُونَ (٥٠) ] به‌ڵام ئه‌وان به‌ڵێن و په‌یمانیان هه‌ڵوه‌شانده‌وه‌و گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌ر كوفرو شه‌ریك دانان بۆ خوای گه‌وره‌.

[ وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ ] وه‌ فیرعه‌ون له‌ناو قه‌ومه‌كه‌یدا بانگی كرد [ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ ] وتی: ئه‌ی قه‌ومی خۆم ئایا موڵكی میصر هه‌مووی هی من نیه‌؟ [ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي ] وه‌ ئه‌م ڕووبارانه‌ی (نیل)یش له‌ ژێر كۆشك و ته‌لارو ده‌سه‌ڵاتی مندا ئه‌ڕوات [ أَفَلَا تُبْصِرُونَ (٥١) ] ئایا نایبینن كه‌ بزانن من چه‌ندێك به‌هێزم وه‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - چه‌ندێك لاوازو بێده‌سه‌ڵاته‌ بۆ شوێنی ئه‌كه‌ون.

[ أَمْ أَنَا خَيْرٌ مِنْ هَذَا الَّذِي هُوَ مَهِينٌ ] به‌ڵكو من باشترم له‌م كه‌سه‌ بێڕێزو سووك و بێنرخه‌، (وای به‌ موسا - صلی الله علیه وسلم - وت) [ وَلَا يَكَادُ يُبِينُ (٥٢) ] وه‌ نزیكیشه‌ له‌ قسه‌ی تێ نه‌گه‌ی، (له‌به‌ر ئه‌وه‌ی گیریه‌ك له‌ زمانی موسادا - صلی الله علیه وسلم - هه‌بووه‌، هه‌رچه‌نده‌ پێشتریش دوعای كردو خوای گه‌وره‌ گیریه‌كه‌ی زمانی لابرد، به‌ڵام ئه‌م هه‌ر بۆ سووكایه‌تی پێ كردن وای پێ وت).

[ فَلَوْلَا أُلْقِيَ عَلَيْهِ أَسْوِرَةٌ مِنْ ذَهَبٍ أَوْ جَاءَ مَعَهُ الْمَلَائِكَةُ مُقْتَرِنِينَ (٥٣) ] وتی: باشه‌ ئه‌گه‌ر پێغه‌مبه‌ری خوایه‌و كه‌سێكی گه‌وره‌یه‌ بۆچی نه‌ڕازێندراوه‌ته‌وه‌ به‌ خشڵ و ئاڵتوون؟ یان بۆچی فریشته‌كان له‌گه‌ڵیدا نایه‌ن پێكه‌وه‌و شایه‌تی بۆ بده‌ن ئه‌گه‌ر ڕاستگۆیه‌؟ با به‌ چاوی خۆمان بیبینین، به‌مه‌ گومانی بۆ خه‌ڵكی دروست ئه‌كرد.

[ فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ ] بۆیه‌ ئه‌م سووكایه‌تی به‌ عه‌قڵی قه‌ومه‌كه‌ی كردو ئه‌وانیش گوێڕایه‌ڵیان كرد [ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ (٥٤) ] به‌ دڵنیایی ئه‌وان قه‌ومێك بوون له‌ گوێڕایه‌ڵی خوا ده‌رچوو بوون و فاسق بوون.

{تۆڵه‌سه‌ندنى خواى گه‌وره‌ له‌ كافران} [ فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: كاتێك ئه‌وان ئێمه‌یان تووڕه‌ كرد ئه‌وپه‌ڕی تووڕه‌ بوون به‌هۆی كوفرو شه‌ریك دانان و وه‌ڵام نه‌دانه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر موسا - صلی الله علیه وسلم - تۆڵه‌مان لێ سه‌ندن [ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ (٥٥) ] وه‌ فیرعه‌ون و شوێنكه‌وتوانی هه‌موویانمان له‌ناو ده‌ریاكه‌دا نوقم كرد.

[ فَجَعَلْنَاهُمْ سَلَفًا وَمَثَلًا لِلْآخِرِينَ (٥٦) ] وه‌ كردمانن به‌ پێشینه‌و په‌ندو عیبره‌ت بۆ كافرانی دوای خۆیان تا په‌ندو عیبره‌ت وه‌ربگرن و كوفر نه‌كه‌ن و وه‌ڵامی پێغه‌مبه‌ران بده‌نه‌وه‌.

[ وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ (٥٧) ] پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - به‌ قوڕه‌یشی فه‌رموو: (ئه‌ی گرۆی قوڕه‌یش هیچ كه‌سێك نیه‌ جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ بپه‌رسترێت و خێری تیابێت) وه‌ قوڕه‌یشیش ده‌یانزانی كه‌ گاوره‌كان عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - ده‌په‌رستن و چی ده‌ڵێن ده‌رباره‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - ، وتیان ئه‌ی محمد ئایا تۆ ناڵێیت عیسا - صلی الله علیه وسلم - پێغه‌مبه‌رو پیاوچاك بووه‌، ئه‌گه‌ر تۆ راستگۆ بیت خۆ ئه‌و خوایان بووه‌، خوای گه‌وره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ی دابه‌زاند: وه‌ كاتێك كه‌ نموونه‌ی عیسای كوڕی مه‌ریه‌م - صلی الله علیه وسلم - هێنرایه‌وه‌ قه‌ومه‌كه‌ی تۆ ده‌نگه‌ ده‌نگ و ڕێگریان كرد، یان دڵخۆش و سه‌رسام بوون به‌و نموونه‌یه‌ كاتێك كه‌ وترا ئێوه‌و ئه‌وانه‌ی كه‌ ئه‌یانپه‌رستن هه‌مووتان له‌ ئاگری دۆزه‌خدان، وتیان: باشه‌ خۆ عیساو - صلی الله علیه وسلم - عوزێرو مه‌لائیكه‌تیش ئه‌په‌رسترێ ئایا ئه‌وانیش له‌ ئاگردان؟ دواتر خوای گه‌وره‌ ئایه‌تی تری دابه‌زاندو ئه‌وانه‌ دوورن له‌ ئاگری دۆزه‌خ ته‌نها ئه‌وانه‌ له‌ ئاگردان كه‌ ڕازین بپه‌رسترێن.

[ وَقَالُوا أَآلِهَتُنَا خَيْرٌ أَمْ هُوَ ] وه‌ ده‌مه‌قاڵێ و مشتومڕیان ئه‌كردو وتیان: باشه‌ خواكانی ئێمه‌ باشتره‌ یان عیسا - صلی الله علیه وسلم - ؟ ئه‌گه‌ر عیسا - صلی الله علیه وسلم - له‌ ئاگردا بێ با ئه‌مانیش له‌ ئاگردابن [ مَا ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا ] ئه‌مان ئه‌م نموونانه‌ ناهێننه‌وه‌ ته‌نها بۆ مشتومڕو ده‌مه‌قاڵێ نه‌بێ نه‌ك بۆ وه‌رگرتنی حه‌ق [ بَلْ هُمْ قَوْمٌ خَصِمُونَ (٥٨) ] به‌ڵكو ئه‌وان كه‌سانێكن زۆر مشتومڕو موناقه‌شه‌ ئه‌كه‌ن

[ إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنَا عَلَيْهِ ] عیسا - صلی الله علیه وسلم - هیچ كه‌سێك نیه‌ ته‌نها به‌نده‌یه‌كه‌ نیعمه‌تی خۆمان ڕژاندووه‌ به‌سه‌ریداو كردوومانه‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر [ وَجَعَلْنَاهُ مَثَلًا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ (٥٩) ] وه‌ كردوومانه‌ به‌ نیشانه‌یه‌ك بۆ به‌نی ئیسرائیل تا ئیمان بێنن.

[ وَلَوْ نَشَاءُ لَجَعَلْنَا مِنْكُمْ مَلَائِكَةً فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ (٦٠) ] وه‌ ئه‌گه‌ر ویستمان لێ بوایه‌ ئه‌وه‌ له‌ جیاتی ئێوه‌ مه‌لائیكه‌تمان دائه‌نا له‌سه‌ر زه‌ویدا كه‌ سه‌ر زه‌ویان ئاوه‌دان بكردایه‌ته‌وه‌و جێی ئێوه‌یان بگرتایه‌

[ وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ ] هاتنی عیسا - صلی الله علیه وسلم - یان دابه‌زینی، یه‌كێكه‌ له‌ نیشانه‌كانی قیامه‌ت [ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا ] بۆیه‌ ئێوه‌ گومانتان تیایدا نه‌بێت و بێگومان ڕوو ئه‌دات [ وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦١) ] وه‌ شوێن من بكه‌ون ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌.

[ وَلَا يَصُدَّنَّكُمُ الشَّيْطَانُ ] وه‌ با شه‌یتان ڕێگریتان لێ نه‌كات و وه‌سوه‌سه‌تان بۆ دروست نه‌كات [ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (٦٢) ] به‌ڕاستی شه‌یتان دوژمنێكی ئاشكرای ئێوه‌یه‌و به‌ دوژمنی خۆتانی بزانن به‌ قسه‌ی مه‌كه‌ن.

[ وَلَمَّا جَاءَ عِيسَى بِالْبَيِّنَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُكُمْ بِالْحِكْمَةِ ] وه‌ كاتێك كه‌ عیسا - صلی الله علیه وسلم - به‌ڵگه‌ی ڕوون و ئاشكراو موعجیزه‌ی هێنا وتی: ئه‌وه‌ من حیكمه‌ت یان پێغه‌مبه‌رایه‌تیم بۆ هێناون [ وَلِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ ] وه‌ تا هه‌ندێك له‌و شتانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئیختیلاف و ناكۆكی و جیاوازی له‌ نێوانتاندا هه‌یه‌ له‌ ئه‌حكامی ته‌ورات بۆتان ڕوون بكه‌مه‌وه‌ [ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ (٦٣) ] وه‌ ئێوه‌ ته‌قوای خوای گه‌وره‌ بكه‌ن وه‌ گوێڕایه‌ڵی خوای گه‌وره‌و گوێڕایه‌ڵی من بكه‌ن.

[ إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ ] به‌ راستی ته‌نها (الله) په‌روه‌ردگاری من و په‌روه‌ردگاری ئێوه‌یه‌ ئێوه‌ به‌تاك و ته‌نها ئه‌و بپه‌رستن و شه‌ریكی بۆ دامه‌نێن [ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ (٦٤) ] ئه‌مه‌ ڕێگای ڕاستی خوای گه‌وره‌یه‌.

[ فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِنْ بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ عَذَابِ يَوْمٍ أَلِيمٍ (٦٥) ] حیزبه‌كان له‌ جوله‌كه‌و گاورو ئه‌وانی تریش ئیختیلاف و جیاوازی و ناكۆكی كه‌وته‌ نێوانیانه‌وه‌و پارچه‌ پارچه‌ بوون، جا هه‌ڕه‌شه‌ی سه‌خت بۆ ئه‌و سته‌مكارانه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانا له‌ سزای ڕۆژێك كه‌ سزاكه‌ی زۆر به‌ئێش و ئازاره‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌.

[ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ (٦٦) ] ئایا چاوه‌ڕێی چ شتێك ئه‌كه‌ن ته‌نها قیامه‌ت نه‌بێ كه‌ له‌ ناكاودا بۆیان دێت و بواری ته‌وبه‌ كردنیان نابێت وه‌ ئه‌وان هه‌ست ناكه‌ن.

{ته‌نها موتته‌قیان دۆستى راسته‌قینه‌ى یه‌كن } [ الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ (٦٧) ] دۆست و خۆشه‌ویستانی دونیا له‌ ڕۆژی قیامه‌ت هه‌موویان ئه‌بن به‌ دوژمنی یه‌كتری و له‌ یه‌كتری جیا ئه‌بنه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ دونیادا بۆ به‌رژه‌وه‌ندی دونیا یه‌كیان خۆشویستووه‌ ته‌نها ئه‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ ته‌قوای خوایان كردووه‌و له‌ دونیادا له‌به‌ر خوا یه‌كتریان خۆش ویستووه‌ له‌ قیامه‌ت نابن به‌ دوژمنی یه‌كتری، به‌ڵكو له‌ به‌هه‌شتدا كۆ ئه‌بنه‌وه‌و دۆستی یه‌كن.

[ يَا عِبَادِ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ وَلَا أَنْتُمْ تَحْزَنُونَ (٦٨) ] خوای گه‌وره‌ پێیان ئه‌فه‌رمووێ: ئه‌ی به‌نده‌كانی من ئێوه‌ هیچ ترسێكتان له‌سه‌ر نیه‌ بۆ داهاتووتان و ئه‌مینن له‌ سزای خوای گه‌وره‌، وه‌ ئێوه‌ خه‌فه‌تیش ناخۆن له‌ ڕابردووتان و ئه‌وه‌ی له‌ دونیا به‌جێتان هێشتووه‌ باشترتان پێ ئه‌به‌خشین.

[ الَّذِينَ آمَنُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا مُسْلِمِينَ (٦٩) ] ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئیمانیان به‌ ئایه‌ته‌كانی ئێمه‌ هێناوه‌ به‌دڵیان، وه‌ موسڵمان بوونه‌و خۆیان ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ كردووه‌ به‌ ئه‌ندامه‌كانی له‌شیان.

{هه‌ندێك له‌ نازو نیعمه‌ته‌كانى به‌هه‌شت} [ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ ] فه‌رموو بچنه‌ به‌هه‌شته‌وه‌ خۆتان و خێزانه‌ باوه‌ڕداره‌كانی دونیاتان، یان ئه‌و خێزانه‌ی كه‌ له‌ حۆرین بۆتان دانراوه‌، یان هاوشێوه‌كانتان ئه‌وانه‌ی وه‌كو ئێوه‌ ئیماندار بوونه‌ [ تُحْبَرُونَ (٧٠) ] ڕێزتان لێ ئه‌گیرێ و به‌خته‌وه‌ر ده‌بن و له‌ نازو نیعمه‌تدا ئه‌بن.

[ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ ] له‌ به‌هه‌شتیشدا خواردنیان پێ ئه‌به‌خشرێ له‌ناو قاپی ئاڵتووندا [ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ ] وه‌ خواردنه‌وه‌یان پێ ئه‌درێ له‌ كوپی ئاڵتووندا، وه‌ ئه‌وه‌ی نه‌فسیش ئاره‌زووی بكات پێیان ئه‌درێ [ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ ] وه‌ ئه‌وه‌ی چاوی پێ ڕۆشنا بێت تام و چێژی لێ بكه‌ن هه‌موو شتێكیان پێ ئه‌درێ [ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ (٧١) ] وه‌ ئێوه‌ به‌ نه‌مری تیایدا ئه‌مێننه‌وه‌.

[ وَتِلْكَ الْجَنَّةُ الَّتِي أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ (٧٢) ] ئا ئه‌مه‌ ئه‌و به‌هه‌شته‌یه‌ كه‌ ئێوه‌ بوون به‌ میراتگری به‌هۆی ئه‌و كرده‌وه‌ چاكانه‌ی كه‌ له‌ دونیادا ئه‌نجامتان ئه‌دا، (هیچ كه‌سێك به‌ كرده‌وه‌ی خۆی ناچێته‌ به‌هه‌شت، چونكه‌ كرده‌وه‌كانمان نرخی ئه‌و هه‌موو نازو نیعمه‌ت و به‌خشش و خۆشیه‌ی به‌هه‌شت نیه‌، به‌ڵكو به‌ فه‌زڵ و ره‌حمه‌تی خوای گه‌وره‌ ده‌چینه‌ به‌هه‌شت، وه‌ كرده‌وه‌ چاكه‌كانمان هۆكاره‌ بۆ چونه‌ به‌هه‌شت).

[ لَكُمْ فِيهَا فَاكِهَةٌ كَثِيرَةٌ مِنْهَا تَأْكُلُونَ (٧٣) ] وه‌ جۆره‌ها میوه‌ی زۆرتان بۆ هه‌یه‌ كه‌ به‌ ویستی خۆتان لێی ئه‌خۆن.

[ إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي عَذَابِ جَهَنَّمَ خَالِدُونَ (٧٤) ] وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ تاوانیان كردووه‌و تاوانبار بوونه‌و كوفریان كردووه‌و شه‌ریكیان بۆ خوا داناوه‌ ئه‌وانه‌ له‌ سزای ئاگری دۆزه‌خدا به‌ نه‌مری ئه‌مێننه‌وه‌.

[ لَا يُفَتَّرُ عَنْهُمْ ] كه‌ هه‌رگیز سزایان له‌سه‌ر ناپچڕێ یان سووك ناكرێت [ وَهُمْ فِيهِ مُبْلِسُونَ (٧٥) ] وه‌ ئه‌وان بێئومێد ئه‌بن له‌ هه‌موو خێرێك، وه‌ له‌وه‌ی كه‌ ڕزگاریان بێ له‌ سزای خوای گه‌وره‌.

[ وَمَا ظَلَمْنَاهُمْ ] وه‌ ئێمه‌ زوڵم و سته‌ممان لێ نه‌كردن [ وَلَكِنْ كَانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ (٧٦) ] به‌ڵكو ئه‌وان خۆیان سته‌مكار بوون له‌ دونیاو سته‌میان كرد به‌وه‌ی كه‌ شه‌ریكیان بۆ خوا دانا.

{دۆزه‌خییه‌كان داواى مردن ده‌كه‌ن پێیان نادرێت!} [ وَنَادَوْا يَا مَالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنَا رَبُّكَ ] وه‌ بانگ ئه‌كه‌ن ئه‌ی مالیكی ده‌رگاوانی دۆزه‌خ: بانگی په‌روه‌ردگارت بكه‌ تا بمان مرێنێ و رزگارمان بێت له‌م سزایه‌ [ قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ (٧٧) ] چل ساڵ وه‌ڵامیان ناداته‌وه‌ پاشان وه‌ڵامیان ده‌داته‌وه‌و ئه‌ڵێ: نه‌خێر مردن نیه‌و ئێوه‌ ئه‌مێننه‌وه‌ له‌ناو سزادا.

[ لَقَدْ جِئْنَاكُمْ بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ (٧٨) ] خوای گه‌وره‌ ئه‌فه‌رمووێ: له‌ دونیادا پێغه‌مبه‌رانمان بۆ ناردن، وه‌ كتابمان بۆ دابه‌زاندن و بۆمان روون كردنه‌وه‌ به‌ڵام ئێوه‌ زۆربه‌تان حه‌قتان پێ ناخۆش بوو حه‌قتان قبووڵ نه‌بوو.

[ أَمْ أَبْرَمُوا أَمْرًا فَإِنَّا مُبْرِمُونَ (٧٩) ] به‌ڵكو ئه‌وان نه‌خشه‌و پیلانیان بۆ پێغه‌مبه‌ری خوا - صلی الله علیه وسلم - دانا ئێمه‌ ئه‌و نه‌خشه‌و پیلانانه‌ هه‌ڵئه‌وه‌شێنینه‌وه‌، یان به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌ بۆیان دائه‌نێینه‌وه‌.

[ أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْوَاهُمْ ] یاخود ئایا وا گومان ئه‌به‌ن كه‌ ئێمه‌ نهێنی و چپه‌ چپی ئه‌وان نابیستین له‌ شوێنی چۆڵدا كاتێك كه‌ كۆ ئه‌بنه‌وه‌ [ بَلَى وَرُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ (٨٠) ] به‌ڵێ ئه‌یبیستین وه‌ فریشته‌ نێردراوه‌كانی ئێمه‌ له‌لای ئه‌وان هه‌موو شتێك ئه‌نووسن.

[ قُلْ إِنْ كَانَ لِلرَّحْمَنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعَابِدِينَ (٨١) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - پێیان بڵێ: ئه‌گه‌ر خوای گه‌وره‌ كوڕیشی هه‌بێ وه‌كو ئێوه‌ ئه‌ڵێن ئه‌وه‌ من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م و واز له‌ په‌رستنی خوا ناهێنم، كه‌ ئه‌مه‌یش له‌ حه‌قی خوای گه‌وره‌دا ئه‌سته‌مه‌، وه‌ دانانی مه‌رجیش واناخوازێت رووبدات، یاخود من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ ئه‌و شته‌ ڕه‌ت ئه‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ خوای گه‌وره‌ منداڵی نیه‌، یاخود (إِنْ) نه‌فییه‌ واته‌: خوای گه‌وره‌ هه‌رگیز منداڵی نه‌بووه‌و شتی وا له‌ خوای گه‌وره‌ ناوه‌شێته‌وه‌، من یه‌كه‌م كه‌سم كه‌ عیباده‌تی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م له‌سه‌ر ته‌وحیدو یه‌كخواپه‌رستی، وه‌ ئه‌سته‌مه‌ خوای گه‌وره‌ منداڵی هه‌بێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پێویستی نیه‌.

[ سُبْحَانَ رَبِّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (٨٢) ] پاك و مونه‌ززه‌هی بۆ په‌روه‌ردگاری ئاسمانه‌كان و زه‌وی كه‌ په‌روه‌ردگاری عه‌رشی پیرۆزه‌ له‌و وه‌سفانه‌ی كه‌ ئێوه‌ ئه‌یده‌نه‌ پاڵ خوای گه‌وره‌و منداڵ بۆ خوای گه‌وره‌ بڕیار ئه‌ده‌ن و درۆی بۆ هه‌ڵئه‌به‌ستن.

[ فَذَرْهُمْ يَخُوضُوا وَيَلْعَبُوا حَتَّى يُلَاقُوا يَوْمَهُمُ الَّذِي يُوعَدُونَ (٨٣) ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - لێیان بگه‌ڕێ و وازیان لێ بێنه‌ با ڕۆبچن له‌ شته‌ پووچه‌ڵ و یاری و بێئاگایی و نه‌زانی و نه‌فامی خۆیاندا له‌ دونیادا تا ئه‌گه‌نه‌ ئه‌و ڕۆژه‌ی كه‌ هه‌ڕه‌شه‌یان لێكراوه‌ كه‌ ڕۆژی قیامه‌ته‌.

{په‌رستراوى حه‌ق له‌ زه‌وى و ئاسمان ته‌نها خواى گه‌وره‌یه‌} [ وَهُوَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ إِلَهٌ وَفِي الْأَرْضِ إِلَهٌ ] خوای گه‌وره‌ ئه‌و خوایه‌یه‌ له‌ ئاسماندا هه‌ر خوایه‌و په‌رستراوه‌، وه‌ له‌ زه‌ویشدا خوایه‌و په‌رستراوه‌و شایه‌نی په‌رستنه‌ له‌ زه‌وی و ئاسمان [ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ (٨٤) ] وه‌ خوای گه‌وره‌ زۆر به‌حیكمه‌ت و كاربه‌جێ و زانایه‌.

[ وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ] وه‌ ئه‌و خوایه‌ی كه‌ موڵكی ئاسمانه‌كان و زه‌ویه‌كانی هه‌یه‌ خێرو به‌ره‌كه‌تی یه‌كجار زۆره‌ [ وَمَا بَيْنَهُمَا ] وه‌ ئه‌وه‌ی له‌ نێوان زه‌وی و ئاسمانیشه‌ هه‌مووی موڵكی خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَعِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ] وه‌ كاتی هاتنی ڕۆژی قیامه‌تیش ته‌نها لای خوای گه‌وره‌یه‌ [ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (٨٥) ] وه‌ ئێوه‌ش ته‌نها بۆ لای خوای گه‌وره‌ ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌.

[ وَلَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ ] وه‌ ئه‌وانه‌ی جگه‌ له‌ خوای گه‌وره‌ كه‌ ئێوه‌ كردووتانن به‌ خوا ئه‌وانه‌ توانای ئه‌وه‌یان نیه‌ لای خوای گه‌وره‌ شه‌فاعه‌تتان بۆ بكه‌ن [ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ (٨٦) ] ته‌نها كه‌سانێك نه‌بێت شایه‌تیان به‌ حه‌ق دابێ واته‌: به‌ یه‌كخواپه‌رستی وه‌ زانیاریان هه‌بووبێ له‌سه‌ر زانیاری و چاوڕۆشنی ئه‌و شایه‌تیه‌یان دابێ ئه‌وه‌ شه‌فه‌عه‌تیان به‌ ئیزن و ره‌زامه‌ندی خوا سودی ده‌بێت.

[ وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَهُمْ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ ] وه‌ ئه‌گه‌ر پرسیار له‌ كافرانی قوڕه‌یش بكه‌ی كێ ئێوه‌ی دروست كردووه‌؟ ئه‌ڵێن: به‌ دڵنیایی ته‌نها خوای گه‌وره‌ ئێمه‌ی دروست كردووه‌و دانی پیادا ئه‌نێن [ فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ (٨٧) ] ئه‌ی ئیتر بۆ به‌ تاك و ته‌نها خوا ناپه‌رستن و له‌ په‌رستنی خوای گه‌وره‌ لائه‌ده‌ن بۆ په‌رستنی جگه‌ له‌ خوا.

[ وَقِيلِهِ يَا رَبِّ إِنَّ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ لَا يُؤْمِنُونَ (٨٨) ] وه‌ پێغه‌مبه‌ر - صلی الله علیه وسلم - شه‌كواو گله‌یی و گازنده‌ ئه‌كات و ده‌ڵێ ئه‌ی په‌روه‌ردگارم ئه‌مانه‌ كه‌سانێكن ئیمان ناهێنن.

[ فَاصْفَحْ عَنْهُمْ ] ئه‌ی محمد - صلی الله علیه وسلم - تۆ پشتیان تێ بكه‌و ڕوویان لێ وه‌رگێڕه‌و ئارام بگره‌ له‌سه‌ریان و لێیان ببوره‌ [ وَقُلْ سَلَامٌ ] وه‌ بڵێ: كاروباری خۆم ته‌سلیمی خوای گه‌وره‌ ئه‌كه‌م، یان به‌ قسه‌ی خراپ وه‌ڵامیان مه‌ده‌وه‌و بڵێ ئێوه‌ سه‌لامه‌ت و پارێزراون له‌ من [ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ (٨٩) ] وه‌ ئه‌وانیش له‌ داهاتوودا سه‌ره‌نجامی كاره‌كه‌یان ئه‌زانن، (ئه‌مه‌ هه‌ڕه‌شه‌یه‌كی سه‌خته‌ لێیان)، والله أعلم.