Kyrgyz Mokhtasar — Hud 11:1 – İsra' 17:111

Алиф, Лаам, Ро. Бул аяттын чечмеленишине окшош сөздөр бакара сүрөөсүндө өткөн. Куран аяттары мааниси жана жазылышы жагынан бирдей болгон китеп. Андан ката жана кемчилик таппайсың. Ошондой эле адал-арамды, буйрук-тыюуну, жакшылыкты убада кылуу, жамандык менен коркутуу, окуялар жана башка нерселер Аллах тараптан баяндалып келген. Ал Өзүнүн башкаруусунда жана шариятында Даанышман. Ал пенделерине эмне пайда берерин Билүүчү Зат.

Мухаммад пайгамбарга түшүрүлгөн аяттардын камтыган нерселери- пенделерди Аллах менен катар башка нерселерге ибадат кылуудан тыюу. Эй, адамдар! Эгер силер Аллахка каапырлык жана күнөө кылсаңар, анда мен силерди Аллахтын азабы менен коркутуучумун. Ал эми Ага ыйман келтирип Анын шариятына амал кылсаңар, анда мен Аллахтын сооптору менен сүйүнтүүчүмүн.

Эй, адамдар! Кылган күнөөңөр үчүн Раббиңерден кечирим сурагыла. Ал буйруган нерселерди кыла албай калганыңарга өкүнүп Аллахка кайткыла. Ал силерди дүйнө жашоосунда белгиленген ажал убактыңар келгиче жакшы нерселер менен ырахаттандырат. Ибадат жана амалдарын жакшы кылган адамдардын барына жакшылыктары үчүн Аллах сыйлыкты эч кемитпестен толук кылып берет. Эгер мен Раббимден алып келген ыймандан жүз бурсаңар, анда кыямат күнү силерге жете турган коркунучтуу азаптан коркомун.

Эй, адамдар! Кыямат күнү Аллахтын Өзүнө гана кайтып барасыңар. Ал Аруу Зат бардык нерсеге кудуреттүү. Аны эч бир нерсе алсыз кыла албайт. Силерди өлгөндөн кийин кайра тирилтип, калыбынарга келтирип сурак кылууда Аллахты эч бир нерсе алсыз кыла албайт.

Ал мушриктер жүрөктөрүн жумшак кылышып Аллахка болгон наадандыктары себептүү жүрөктөрүндөгү шекти Андан жашырышат. Алар баштарын кийимдери менен ороп алышкан учурда, Аллах алар эмне жашырып жана эмнени ачык кылгандарын билет. Чындыгында Ал жүрөктөр эмне жашырып жатканын Билүүчү Зат.

Жер бетинде басып жүргөн кандай гана макулук болбосун, Аллах Өзүнүн берешендигинен ага ырыскысын берүү кепилдигин алган. Аллах таала анын жер бетинде отурукташкан ордун билет. Жана анын өлө турган жерин билет. Бардык макулуктар, алардын ырыскылары, отурукташкан орундары жана өлө турган жерлери – ачык китепте жазылган. Ал китеп аль-Лаух аль-Махфуз.

Ал Аллах таала асмандар менен жерди чоңдугуна карабай жаратты. Жана ал экөөсүндөгү макулуктарды алты күндө жаратты. Ал эми Анын аршы асмандар менен жерди жаратканга чейин эле суунун үстүндө болчу. Оо, адамдар! Аллах силердин кимиңер жакшы иш-аракеттерди кылуу менен Аны ыраазы кылат жана кимиңер жаман иш-аракеттерди кылуу менен Анын каарына калат деп сыноо үчүн жаратты. Андан кийин ар бирин өзү татыктуу болгон нерсе менен сыйлайт же жазалайт. Оо, пайгамбар! Эгерде сен: "Оо, адамдар! Силер өлгөндөн кийин эсеп-кысап берүү үчүн кайра тирилесиңер" деп айтсаң, анда алардын Аллахка каапыр болгондору жана кайра тирилүүнү четке каккандары: "Сен окуп жаткан бул Куран ачык сыйкыр" деп айтышат. Алардын бул айткан сөздөрү анык жалган.

Биз мушриктерге алар татыктуу болгон азапты бул жашоодо бир канча убакка чейин кечиктирип койсок, алар азаптын келүүсүн шаштырып жана шылдыңдашып: "Азапты бизден эмне тосуп калды" деп айтышат. Албетте, алар татыктуу болгон азаптын Аллах белгилеген өз мөөнөтү бар. Ал азап аларга келген кезде андан куткара турган эч кимди таба алышпайт. Ал азап аларга сөзсүз жетет. Ошентип алар шылдыңдоо жана мазактоо менен кечикти деп жатышкан азап аларга келди.

Эгерде Биз адамга жакшылыктардын арасынан ден-соолук, байлык сыяктуу жакшылыкты берип, кийин ал адамдан ошол жакшылыкты алып койсок, анда ал Аллахтын мээриминен көптөгөн үмүтсүздүктө калат жана Анын жакшылыктарын четке кагат. Ал жакшылыктарды Аллах андан алып койсо эле унутат.

Эгерде Биз ага кедейлик жана оору келгенден кийин ырыскысын кеңейтип, ден-соолук берсек, анда ал: "Менден жамандык кетти, менден кыйынчылык кетти" деп айтат. Ал ошол нерсе үчүн Аллахка шүгүр кылбайт. Чындыгында адам текеберленип көп сүйүнө берет, башка адамдарга көп бой көтөрөт жана Аллах берген жакшылыктар менен мактанат.

Бирок кыйынчылыктарга, ибадаттарга сабыр кылгандар жана күнөөлөрдөн тыйылып, жакшы иш-аракеттерди аткаргандар андай эмес. Алардын абалы мындан башкача болот. Анткени алар үмүтсүз болушпайт. Аллахтын жакшылыктарын четке кагышпайт. Жана адамдарга бой көтөрүшпөйт. Мына ушул сыпаттарга ээлик кылган адамдарга Раббиси күнөөлөрүн кечирет. Жана Акыретте аларды чоң сыйлык күтөт.

Оо, пайгамбар! Балким сен алардын каапырлыгын, каршы чыгуусун жана аяттарды талкууга салуусун көргөндөн кийин Аллах сага жеткирүүгө буйруган кээ бир нерселерди алардын ошол нерселерди ишке ашыруусу кыйын деп жеткирбей коёсуң. Сен ошол нерселерди жеткирсең алар сага: "Ага көз карандысыз боло тургандай байлык түшпөйбү? Же аны менен бирге анын чынчылдыгын тастыктаган периште келбейби?" – деп айтып коюшат деп көөдөнүң кысылат. Андыктан сен ошол сөздөр үчүн сага вахий болгон кээ бир нерселерди таштаба. Сен жөн гана эскертүүчүсүң. Аллах сага жеткир деп буйруган нерсени жеркиресиң. Сен алардын аяттарды талкууга алып жатканына жооп берүүңдүн кереги жок. Аллах бардык нерсени Сактоочусу.

Ал мушриктер: “Мухаммад Куранды өзү ойлоп тапкан. Ал Аллахтан түшкөн вахий эмес” – деп айтышабы? Эй, пайгамбар! Аларга чакырык таштап: “Курандагыдай чындыкты камтый албаган жана өзүңөр ойлоп тапкан Курандагы сүрөөлөргө окшош он сүрөөнү алып келгилечи. Куран ойлоп табылган деп айткан сөзүңөрдө чынчыл болсоңор, анда жардамдашуу үчүн чакыра ала турган ишенгениңердин баарын чакыргыла.

Оо, ыймандуулар! Эгерде силер талап кылган нерсеге алардын күчү жетпей алып келе алышпаса, анда билип койгула, чындыгында Куранды Аллах элчисине Өз илими менен түшүргөн. Ойлоп табылган нерсе эмес. Билип койгула! Аллахтан башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Мына бул кескин түрдөгү далилдерден кийин силер Аллахка баш ийесиңерби?

Эгерде ким кылган иш-аракеттери менен бул дүйнөнү жана андагы убактылуу жыргалчылыктарды кааласа, анда кылган иш-аракеттеринин сыйлыгын бул дүйнөдө эле берип коёбуз. Ден-соолук, амандык жана кенен ырыскы жагынан эч кам санабай жашашат.

Мындай жаман максаттарды койгон адамдар үчүн кыямат күнүндө эч кандай сыйлык болбойт. Алар тозокко гана киришет. Алардын кылган иш-аракеттеринин сыйлыгы болбойт. Анткени алардын иш-аракеттери туура эмес болгон, алар ыйман келтиришкен эмес жана туура максат коюшкан да эмес. Ошондой эле алар Аллахтын жүзүн жана акырет сыйлыгын каалашкан эмес.

Мухаммад пайгамбарда Раббисинен ачык далил болгон жана Жебреил периште Раббисинен келген күбө болуп аны менен бирге жүргөн. Ошондой эле элдерге ырайым, үлгү болуп Муса пайгамбарга түшкөн Тоорат китеби анын пайгамбарлыгына күбө болгон. Андыктан аны менен адашууда бузулуп жүргөн каапырлар тең боло алышпайт. Жана каапырлар пайгамбардын жанында жүргөн ыймандуулар менен да тең боло алышпайт. Анткени ыймандуулар Куранга жана Мухаммадга ыйман келтиришет. Куранга жана пайгамбарга каапырчылык келтирген башка диндердеги адамдарга убада кылынган нерсе – ал кыямат күнүндөгү тозок. Эй, пайгамбар! Курандан жана аларга кылынган убададан шек-күмөндө болуп жүрбө. Ал шексиз акыйкат. Ачык далилдер жана даана билинген негиздер болсо да, көпчүлүк адамдар ыйман келтиришпейт.

Аллахта шериги же баласы бар деп Аллахтын атынан жалган сөздөрдү ойлоп тапкан адамдардан өткөн заалым адам жок. Аллахтын атынан жалган сөздөрдү ойлоп тапкан адамдар кыямат күнү Раббисинин алдында иш-аракеттери боюнча суралат. Аларга каршы элчилер жана периштелер мындай деп күбө болушат: “Мына ушулар Аллахтын шериги жана баласы бар дешип Аллахтын атынан жалган айткандар. Аллахтын атынан жалган сөздөрдү айтышып өздөрүнө өздөрү зулум кылган адамдарды Аллах ырыйымынан алыс кылсын”.

Аллахтын туура жолунан тоскондор жана туура жолдон тайып адашууга аракет кылгандар – алар өлүмдөн кийин кайра тирилүүгө каапыр болушат жана аны четке кагышат.

Мына ошол сыпаттар менен сыпатталган адамдарга Аллахты азабы келгенде, алар андан жер бетинде качып кутула алышпайт. Аларды Аллахтын жазасынан коргой турган Өзүнөн башка жардамчы да өнөктөш да жок. Алар өздөрүн да башкаларды да Аллахтын жолунан адаштыргандыгы үчүн Кыямат күнү азабынын үстүнө азап кошулат. Алар акыйкатка катуу каршы чыккандары себептен бул дүйнөдө чындыкты жана туура жолду кабыл алгандай уга алышкан эмес. Ошондой эле алар табияттагы Аллахтын аят-белгилерин пайда алгандай көрө алышкан эмес.

Ошол сыпаттар менен сыпатталган адамдар Аллах менен бирге башка шериктерди кудай кылып алуу менен өздөрү өздөрүн азапка түртүп, кыйроого дуушар болушту. Кийин алар шапаатчы жана шерик кылып алган кудайчалар алардан кетип калышат.

Туура! Албетте, алар Кыямат күнүндө соодада эң чоң уттурууга учурагандардан болушат. Анткени алар ыйманды каапырчылыкка, Акыретти бул дүйнөгө жана ырайымдуулукту азапка алмаштырышкан эле.

Чындыгында, Аллахка жана Анын элчилерине ыйман келтиргендер, жакшы иш-аракеттерди аткаргандар, ошондой эле Аллахка моюн сунуп баш ийгендер мына ошолор бейиш ээлери. Алар бейиште түбөлүк болушат.

Каапыр жана ыймандуу эки топтун мисалы – көзү көрбөгөн сокур, кулагы укпаган дүлөй менен кулагы уккан жана көзү көргөн адамдар сыяктуу. Биринчи мисал каапырларга тийиштүү. Алар чындыкты угушат бирок кабыл алышпайт жана аны көрүшөт бирок пайда алышпайт. Ал эми ыймандуулар угуу менен көрүүнү бирдей пайдаланышат. Мына ушул эки топтун абалы жана сыпаттары бири-бирине тең келеби? Албетте тең келбейт. Алар бул эки топтун бири-бирине тең келбегенинен сабак алышпайбы?

Биз Нух пайгамбарды өзүнүн элине элчи кылып жибердик. Ал элине айтты: Чындыгында, мен силерди Аллахтын азабынан эскертемин жана силерге жөнөтүлгөн нерсемди ачыктаймын.

Ошондой эле мен силерди жалгыз Аллахка сыйынууга чакырам. Андан башка эч кимге сыйынбагыла. Чындыгында, мен силерге жан ооруткан күндүн азабынан корком.

Ошондо анын коомундагы каапыр болгон аттуу-баштуулар мындай дешти: Биз сенин чакырыгыңа эч качан жооп бербейбиз. Анткени сен бизден өзгөчө эмессиң. Сен бизге окшогон эле адамсың. Анткени биздин көз карашыбыз боюнча ачык болгондой арабыздагы төмөнкү адамдар гана сени ээрчишти. Биз силерди ээрчигенге татыктуу болгудай силердин ашып ташкан мал-мүлкүңөр, атак-даңкыңар жана мансабыңар жок. Тескерисинче, биз силерди чакырып жаткан нерсеңерде жалганчы деп ойлойбуз.

Аларга Нух айтты: Оо, элдер! Айткылачы мага? Эгерде Раббимден менин чынчылдыгымды тастыктаган жана мага ишенүүңөрдү милдет кылган далил менен келип турсам. Ошондой эле Аллах мага Өзүнөн ырайымдуулукту берди. Ал – пайгамбарчылык жана элчилик. Ал нерседе силер наадан болгондуктан аны силреден жашырып койду. Эми ошол нерсеге ыйман келтирүүгө биз силерди мажбурлашыбыз керекпи? Биз силерди кыйнап аны жүрөгүңөргө киргизишибиз керекпи? Ал нерсе колубуздан келбейт. Аллахтан башка эч ким ыйманга багыттай албайт.

Оо, элим! Динди силерге жеткирүүдө силерден акча сурабаймын. Бул нерсеге сыйлык Аллахтан гана болот. Силер талап кылгандай ыймандуулардын кедейлерин кууп жибербеймин. Чындыгында алар кыямат күнү Раббисине жолугушат. Раббиси алардын ыйман келтиргендиктери үчүн сыйлыктарын берет. Силер ыйман келтиргендердин алсыздарын кууп жибер деп талап койгондугуңардан, мен силерди бул дааваттын акыйкатын түшүнбөгөн коом деп билдим.

Оо, элим! Эгерде мен ал ыймандууларды эч кандай күнөөсүз эле аларга зулумдук кылып кууп жиберсем, анда мени Аллахтын азабынан ким коргой алат? Мына эми эсиңерге келип, пайдалуу нерсеге аракет кылбайсыңарбы?

Оо, элим! Мен силерге: “Менде ырыскыга толгон Аллахтын казыналары бар. Эгерде ыйман келтирсеңер, андан мен силерге сарптаймын” – деп айтпаймын. Жана мен силерге: “Мен кайыпты билемин” – деп да айтпаймын. Силерге: “Мен периштелерденмин” – дебеймин. Мен силердей эле адаммын. Силер кенебей жана кемсинтип жаткан кедейлер туурасында: “Аларга Аллах ийгилик жана туура жол бербейт” – дебеймин. Алардын абалдарын жана ниеттерин Аллах Өзү жакшы билет. Эгерде мен бул сөздөрдү айта турган болсом, анда мен Аллахтын азабына татыктуу болгон заалымдардан болуп каламын.

Алар кыйкымчылдык жана текеберлик менен мындай деп айтышты: “Эй, Нух! Сен биз менен талашып-тартыштың. Талашканды да көбөйтүп жибердиң. Эгерде айткан сөзүңдө чынчыл болсоң, анда бизге убада кылган азабыңды алып келчи”.

Нух аларга айтты: “Азапты мен алып келе албаймын. Эгерде Аллах кааласа Өзү алып келет. Эгерде Ал силерге азап жиберүүнү кааласа, анда Аллахтын азабынан качып кутула албайсыңар”.

Эгерде Аллах силерди туура жолдон адаштырууну кааласа жана көк беттенгениңер үчүн туура жолунан алыстатса, анда мен силерди эскерткеним жана насаат кылганым силерге пайда бербейт экен. Ал силердин Раббиңер. Ал гана силердин ишиңердин баарын башкарат. Андыктан Ал кааласа адаштырат. Кыямат күнүндө Ага гана кайтып барасыңар. Ошондо кылган иш-аракетиңердин жазасын берет.

Нухтун коому каапыр болгонунун себебинен алар аны Аллахтын атынан өзү ойлоп тапкан дин алып келди деп ойлошот. Эй, пайгамбар! Аларга айткын: “Эгерде мен бул динди ойлоп тапкан болсом, анда анын күнөөсү өзүмө гана болот. Жана мен да силердин бул динди жалганга чыгарганыңардын күнөөсүн көтөрбөймүн. Мен андан алысмын.

Аллах Нухка вахий кылып мындай деп айтты: “Ушул убакытка чейин ыйман келтиргендерден башка эми эч ким ыйман келтирбейт. Эй, Нух! Ушул узак убакыттын ичинде жалганга чыгаруулары жана шылдыңдоолору үчүн капа болбо.

Биздин көз алдыбызда жана коргообуздун алдында кеме жаса. Кемени кантип жасоону үйрөтүп сага вахий кылабыз. Жана каапыр болуп өздөрүнө зулумдук кылгандардын азабын кечиктир деп Мага кайрылба. Алар каапырлыкка бекем туруп алгандыктары үчүн жазаланып топон сууга сөзсүз чөгүшөт.

Нух Раббисинин буйругун аткарып кеме курууга кирише баштады. Ал дарыялар жана суу жок жерде кеме жасап жаткандыктан, анын коомунун аттуу-баштуулары качан анын жанынан өткөн сайын шылдыңдап өтүшөт эле. Алар көп шылдыңдап баштаганда Нух аларга: “Эй, адамдар! Биз кеме жасап жатканда шылдыңдасаңар, анда силер чөгүп кетишиңерден кабарсыз жүргөнүңөргө биз да шылдыңдайбыз.

Кыйраткан жана зыянга учураткан азап кимге келишин жакында билесиңер. Ал эми кыямат күнү алар үзүлбөй токтоосуз дайыма болуп турган азапта болшат.

Аллах жаса деп буйруган кемени Нух пайгамбар жасап бүттү. Аларды жок кылууга буйругубуз келгенде топон суунун келишине белги болуп алар нан жасап жүргөн тандырлардан суулар атылып чыкты. Ошондо Нух пайгамбарга мындай деп айттык: “Жер бетинде жүргөн айбанаттардан эркек-ургаачы кылып кемеге сал. Жана үй-бүлөңдөн ыйман келтирбегендиктен, ал чөгөт деп өкүм болгон адамдан башкаларын кемеге киргиз. Коомуңдан сени менен кошо ыйман келтирген адамдарды да киргиз. Бирок Аллахка ыйман келтирүүгө чакырган узак убакыттын ичинде анын коомунан аз гана адамдар ыйман келтиришкен эле.

Нух өзүнүн коомунан жана үй-бүлөсүнөн ыйман келтиргендерге мындай деп айтты: “Кемеге чыккыла, Аллахтын аты менен кеме жыла баштайт жана Анын аты менен токтойт. Чындыгында Раббим тообо кылган пенделеринин күнөөлөрүн Кечирүүчү жана аларга Ырайымдуу. Ыймандууларга ырайым кылып аларды кыйроодон сактайт”.

Кеме ичиндеги адамдар жана жаныбарлар менен тоодой болгон чоң толкундарды аралап жүрүп кетти. Аталык сезимдин себебинен Нух пайгамбар каапыр баласын чакырды. Анын баласы коомунан алыс өзүнчө башка жерде турган эле. “Эй, балам! Биз менен кошо кемеге чык! Чөгүп кетүүдөн аман каласың. Каапыр коом менен бирге болбо. Эгерде алар менен бирге болсоң, аларга жеткен кыйроо жана чөгүү сага да жетет.

Нухтун баласы атасына айтты: “Бул суу мага жетпеши үчүн мен бийик тоого чыгып кетемин”. Нух баласына: “Топон суу менен чөгүп кетүү азабынан бүгүн бир гана Ырайымдуу Аллах кимди кааласа сактайт. Ал гана чөгүп кетүүдөн сактай алат” – деп айтып жатканда Нух пайгамбар менен каапыр баласынын ортосун толкун келип бөлүп салат. Ошентип Нухтун каапыр баласы каапырчылыгы себептен топон сууга чөккөндөрдүн катарында болду.

Топон суу басылып калганда Аллах жерге: “Эй, жер! Топон суунун калганын өзүңө сиңирип ал” – деп айтты. Асманга болсо: “Эй, асман! Жамгырды токтот” – деп буйруду. Ошондо суу азайып жерге сиңип кетти. Аллах каапырларды жок кылды. Кеме Жуудий тоосуна келип токтоду. Ошондо: “Каапырлык менен Аллахтын чегинен ашкан адамдар алыс болсун жана аларга кыйроо болсун!” – деп айтылды.

Нух пайгамбар Раббисинен жардам сурап Ага мындай деп кайрылды: “Оо, Раббим! Үй-бүлөңдү сактаймын деп убада кылгандай эле менин балам да үй-бүлөмдүн катарында эле. Чындыгында Сенин убадаң акыйкат жана анда кыянаттык болбойт. Сен өкүм кылуучулардын эң Адилеттүүсүсүң жана Билүүчүсүң.

Аллах Нух пайгамбарга мындай деп айтты: “Эй, Нух! Чындыгында сен Менден сактоо боюнча сураган балаң – аны сактаймын деп убада кылган үй-бүлөңдөн эмес. Анткени ал каапыр. Чындыгында бул сураганың сага ылайыксыз иш. Сендей орунда болгон адамга мындай кылуу туура келбейт. Андыктан өзүңдө бир нерсе туурасында илим болбой туруп аны Менден сураба. Сен Менин илимиме жана даанышмандыгыма туура келбеген нерсени сурап коюп кайдыгер адамдардан болуп калууңдан Мен сени эскертемин.

Нух пайгамбар айтты: “Оо, Раббим! Чындыгында менде бир нерсе туурасында илим жок туруп Сенден сурагандан Өзүң менен сактанам жана Сени менен коргоном. Эгерде менин күнөөмдү кечирбесең жана ырайымыңа албасаң, анда мен акыретте сооптордон куру калып зыянга учурагандардан болуп каламын”.

Аллах Нух пайгамбарга айтты: «Оо, Нух! Тынчтык, амандык менен жана Аллахтан сага берилген көптөгөн жакшылыктар менен кемеден жерге түш. Ал жакшылыктар сени менен кемеде бирге болгон адамдардын сенден кийин келе турган ыймандуу урпактарына да берилген. Ал жакта алардын урпактарынан болгон башка коомдор бар. Алар каапырлар. Биз аларга бул дүйнөдө жыргалчылыктарды беребиз жана аларга жашоо ырыскыларын да беребиз. Андан кийин аларга Биз тараптан акыретте оорутуучу азап жетет.

Бул Нух пайгамбардын окуясы кайып кабарлардан. Оо, Мухаммад! Бул вахийди Биз сага кабар кылганга чейин сен да, сенин коомуң да билген эмес. Андыктан сени коомуң жалганга чыгарып жана сага жеткирген зыяндарына Нух пайгамбар сабыр кылгандай сабыр кыл. Чындыгында, жеңишке жана үстөмдүк кылууга Аллахтын буйруктарына моюн сунган жана Анын тыйган нерселеринен тыйылган адамдар гана жетишет.

Биз Аад коомуна алардын бир тууганы Худ пайгамбарды жибердик. Ал аларга: «Оо, элим! Жалгыз Аллахка гана сыйынгыла жана Аны менен бирге эч кимди шерик кылбагыла. Силерге Аллахтан башка сыйынууга татыктуу зат жок. Силер Анын шериги бар деген ырастооңордо анык жалганчысыңар». – деп айтты.

Оо, элим! Мен силерге Раббим тараптан келген нерсени жеткиргениме жана ага чакырганыма силерден сооп-сыйлыктарды сурабаймын. Менин сооп-сыйлыгымды мени жараткан Аллах гана берет. Ошол нерсеге акыл жүргүзбөйсүңөрбү?! Силер, мен чакырган нерсени кабыл аласыңарбы?!

Оо, элим! Аллахтан кечирим сурагыла, андан соң Ага эң чоң күнөө болгон ширк күнөөңөргө тообо кылгыла. Мына ошондо Аллах силерге нөшөрлөгөн жамгыр берет. Ал силерге мал-мүлк жана урпактарды көбөйтүү менен күчүңөргө күч кошот. Мен чакырган нерсеге каршы чыкпагыла. Себеби менин чакырыгыма каршылык кылуу менен, Аллахка капыр болууңар менен жана мен алып келген нерселерди жалганга чыгарууңар менен күнөөкөрлөрдөн болуп каласыңар.

Анын эли айтты: «Оо, Худ! Сен бизди ишендире тургандай ачык далил алып келбедиң. Сенин далилсиз сөзүң себептүү биз кудайларыбызга сыйынууну таштабайбыз. Чындыгында, сен өзүңдү пайгамбар деп ырастап жаткан нерсеге биз сага ыйман келтирүүчүлөрдөн да эмеспиз.

Биз: «Сен бизди кудайларыбызга сыйынуудан тыйганың үчүн сени кээ бир кудайларыбыз жинди кылып койду» – деп гана айтабыз. Худ айтты: «Мен Аллахты күбө кыламын жана силер да күбө болгула: Албетте мен силер сыйынган Аллахтан башка кудайларыңарга сыйынуудан алысмын. Ошондуктан мени жинди кылып койду деп силер ойлогон кудайларыңар да жана силер да мага айлакерлик кыла бергиле. Андан кийин менден мөөнөт сурабагыла.

Биз: «Сен бизди кудайларыбызга сыйынуудан тыйганың үчүн сени кээ бир кудайларыбыз жинди кылып койду» – деп гана айтабыз. Худ айтты: «Мен Аллахты күбө кыламын жана силер да күбө болгула: Албетте мен силер сыйынган Аллахтан башка кудайларыңарга сыйынуудан алысмын. Ошондуктан мени жинди кылып койду деп силер ойлогон кудайларыңар да жана силер да мага айлакерлик кыла бергиле. Андан кийин менден мөөнөт сурабагыла.

Чындыгында, мен жалгыз Аллахка тобокел кыламын жана бардык иштеримде Ага гана таянам. Анткени Ал менин Раббим жана силердин да Раббиңер. Жер бетинде кандай гана басып жүргөн нерсе болбосун Аллахтын падышалыгынын жана башкаруусунун астында моюн сунушат. Аллах аларды каалагандай башкарат. Албетте менин Раббим акыйкат жолунда жана адилеттүү. Ошондуктан Аллах силерди мага эч качан үстөмдүк кылдырбайт. Анткенеи мен акыйкат жолундамын, а силер туура эмес багыттасыңар.

Эгер мен алып келген нерседен жүз буруп каршы чыксаңар да силерге жеткирүү мага милдет. Аллах мага жиберген, жеткирүүгө буйруган бардык нерселерди мен силерге жеткирдим. Албетте силерге каршы күбө болуучу далил турду. Жакында силерди Раббим кыйратып жок кылат. Жана силердин ордуңарга силерден башка элди келтирип коёт. Силер Аллахты жалганга чыгарууңар менен жана Ага каршы чыгууңар менен чоң да кичине да зыян жеткире албайсыңар. Анткени Ал өз пенделерине муктаж эмес. Чындыгында, Раббим бардык нерсени көзөмөлдөөчү. Ошондуктан Ал мени амалкөйлүгүңөр менен кылган жамандыктардан сактайт.

Аларды кыйратуу үчүн буйругубуз келгенде Худ жана аны менен бирге болгон ыймандууларды Биз тараптан жеткен ырайымдуулук менен аман калтырдык. Жана Биз анын каапыр коомун азаптаган катуу азаптан аларды сактадык.

Ал Аад коому өз Раббисинин аят-белгилерин четке кагып пайгамбары Худка да каршы чыгышты. Анткени алар ар бир акыйкатты кабыл алуудан текеберленген жана чектен ашып аны кабыл кылбагандардын буйругуна баш ийишти.

Аларды бул дүйнөдө кордук ээрчиди жана алар Аллахтын ырайымынан куулушту. Ошондой эле кыямат күнүндө дагы алар Аллахтын ырайымынан алыс болушат. Бул нерселердин баары алар Аллах таалага каапыр болушкандыгы себебинен болду. Аллах аларды бардык жакшылыктан алыстатып, аларга бардык жамандыкты жакындатты.

Самуд коомуна алардын бир тууганы Салихти Пайгамбар кылып жибердик. Ал айтты: «Оо, элим! Жалгыз Аллахка гана сыйынгыла. Силер үчүн Аллахтан башка сыйынууга татыктуу зат жок. Ал Аллах түпкү атаңар Адамды жердин топурагынан жаратуу менен силерди да жаратты. Жана силерди анда жашоочулардан кылды. Ошондуктан силер Андан кечирим сурагыла да андан кийин ибадаттарды аткарып, күнөөлөрдү таштап Ага кайткыла. Чындыгында, Раббим чын ыкластан ибадат кылгандарга жакын жана Ал дуба кылгандардын дубасын кабыл кылат.

Ага эли айтты: «Эй, Салих! Сен биздин арабызда бул динге чакырууга чейин ордуң бийик абройлуу элең. Биз чындап эле насаатчы, кеңешчи, акылдуу болууңду үмүт кылган элек. Эй, Салих! Сен биздин ата-бабаларыбыз сыйынган нерсеге сыйынуудан тыясыңбы? Чынында, биз жалгыз Аллахка ибадат кылууга чакырып жаткан нерсеңе шектенебиз. Ал нерсе сени Аллахка жалган нерсени айтып жатат деп күнөөлөгөнүбүзгөтүрткү болуп жатат.

Салих өз элине жооп иретинде мындай деди: «Оо, элим! Мага айткылачы! Мен Раббим тараптан ачык далил болдум, мага Раббим пайгамбарлыкты берди. Эгер мен силерге жеткирүүгө буйруган нерсени жеткирбестен таштап күнөөкөр болсом, ким мени Анын азабынан куткарат? Силер мага адашуудан башка жана Анын ыразылыгынан алыстатуудан башка эч нерсе айткан жоксуңар.

Оо, элим! Бул Аллахтын төөсү – силерге чындыкты айткандыгымдын белгиси. Аны бош таштап койгула. Аллахтын жеринде оттоп жүрө берсин. Ага эч кандай зыян бербегиле. Эгер силер аны сойсоңор жакынкы убакта башыңарга азап түшөт.

Алар аны чектен ашып жалганга чыгарышкандыгы үчүн союп салышты. Ошондо аларга Салих айтты: «Өзүңөрдүн жериңерде аны сойгон күндөн баштап үч күндүк жашооңорду пайдалангыла. Андан кийин силерге Аллахтын азабы түшөт. Аллахтын азабынын келүүсү жалган эмес, сөзсүз түрдө аткарылуучу убада. Тактап айканда ал чыныгы убада».

Аларды кыйратып жок кылууга буйругубуз келгенде Биз Салихти жана аны менен бирге болгон ыймандууларды Биз тараптан болгон ырайымдуулук менен аман калтырдык. Аларды ошол күндүн коркунучунан жана кордугунан сактап калдык. Оо, пайгамбар! Чындыгында, сенин Раббиң Күчтүү жана Кудуреттүү. Ага эч ким үстөмдүк кыла албайт. Ошондуктан Ал жалганга чыгарган коомду кыйратып жок кылды.

Самуд коомуна асмандан кыйратуучу катуу үн түшкөндө үндүн катуулугунан баары өлүштү. Алар беттери менен жыгылышып алардын беттери топуракка жабышып калды.

Кудум алар өз шаарларында жашоо жыргалчылыгында жана жакшылыгында жашашпаган сыяктуу. Чындыгында, Самуд коому Раббиси Аллахка каапыр болушпадыбы. Ошондуктан алар ар дайым Аллахтын ырайымынан алыс.

Периштелер Ибрахим пайгамбарга адам келбетинде келишти да ага жана аялына Исхак, андан кийин Якуб менен сүйүнчүлөштү. Ошондо периштелер: «Салам» – деп айтканда ага Ибрахим өз сөзү менен: «Салам» – деп жооп берди. Ибрахим аларды адамдар деп күмөн кылып шашып чыгып, алар жеш үчүн какталып бышырылган торпокту алып келди.

Сара бул сүйүнчү кабарга таңыркаганда периштелер айтышты: «Сен Аллах тагдыр кылган нерсеге жана Анын буйругуна таң каласыңбы?!». Албетте сендей адамдар үчүн Аллах таала бардык нерсеге Кудуреттүү экендиги жашыруун эмес. Эй, Ибрахимдин үй бүлөсү! Силерге Аллахтын ырайымы жана берекеси болсун. Чындыгында, Аллах сыпаттарында жана иштеринде мактоого ээ болгон зат жана Даңазалуу, Улуулук ээси.

Ибрахимдин аялы Сара турган эле. Ага Биз аны сүйүнтө турган нерсени кабар бердик. Ал сүйүнүчтүү кабар – Сара Исхакты төрөйт. Исхактын Якуб аттуу баласы болот. Ошондо ал сүйүнүчтүү кабарды укканда кубанды.

Периште Сарага бул кабарды сүйүнчүлөгөн кезде ал таңыркап: «Мен картайып баладан үмүтсүз болсом, күйөөм да карылык жашына жеткен болсо, кантип төрөймүн? Ушул куракта боюна бала болуусу адатта таң калаарлык нерсе эсмепи» – деп айтты.

Сара бул сүйүнчү кабарга таңыркаганда периштелер айтышты: «Сен Аллах тагдыр кылган нерсеге жана Анын буйругуна таң каласыңбы?». Албетте сендей адамдар үчүн Аллах таала бардык нерсеге кудуреттүү экендиги жашыруун эмес. Эй, Ибрахимдин үй бүлөсү! Силерге Аллахтын ырайымы жана берекеси болсун. Чындыгында Аллах сыпаттарында жана иштеринде мактоого ээ болгон зат жана Даңазалуу, Улуулук ээси.

Ибрахим пайгамбар тамагын жебеген конокторунан кабатырланды. Ал аларды периште экендигин билип анын коркунучу кеткенден кийин ага: «Албетте Ибрахимден Исхак, андан кийин Исхактан Якуб төрөлөт» – деген шашылыш кабар келди. Биздин элчибиз Лут коомунун абалы тууралуу, тактап айтканда периштелер аларга түшүүчү азапты кечиктиришеби же болбосо алар Лут жана анын үй-бүлөсүн куткарышабы деген үмүт менен талашып-тартыша баштады.

Чындыгында Ибрахим түшө турган азаптын кечигүүсүн жакшы көргөн сабырдуу, өз Раббисине көп-көп ибадат, көп-көп дуба, тообо кылуучу.

Периштелер айтышты: «Оо, Ибрахим! Лут коому тууралуу болгон талаш-тартышты таштагын. Анткени аларга тагдыр кылган азаптын түшүүсүнө Раббиңдин буйругу келди. Чындыгында Лут коомуна чоң азап келет. Аны талаш-тартыш да, дуба да кайтара албайт».

Периштелер Лутка адам сүрөтүндө келишкенде, Лут алардын келүүсүн жаман көрдү. Аялдарды каалашпай эркектер менен кумарларын кандырышкан коомунан Лут корккону себептүү жүрөгү кысылды. Ошондо ал коому үстөмдүк кылып конокторун үстүнө кирип келишет деп кумөн кылып: «Бул оор күн» – деп айтты.

Лут пайгамбарга анын коому үйүнө келген коноктору менен бузуку ишти кылуу максатында шашкалактап келишти. Алардын эркектери буга чейин эле аялдарын карабастан эркектер менен кумарланууну адат кылып алышкан эле. Лут өз коомун коргоп, конокторунун алдында үзүр сурап, коомуна мындай деп айтты: «Тиги менин кыздарым силердин коомуңардагы аялдардан, мына ошолорго үйлөнгүлө. Анткени алар силер үчүн бузукулук ишиңерден таза. Аллахтан коркула. Мени конокторумдун алдында уятка калтырбагыла. Оо, коомум! Силердин араңарда бул бузуку иштен тоскон акылдуу кайтаруучу эркек жокпу?

Ага коому мындай деп айтты: «Оо, Лут! Чындыгында биз сенин кыздарыңа жана коомуңдун аялдарына да, алар менен кумарланууга да муктаж эместигибизди билгенсиң. Албетте сен биз эмнени каалап жаткан нерсени да билгенсиң. Биз эркектерди гана каалап турабыз.

Лут айтты: «Аттиң ай! Силерди токтотууга күчүм жеткенде же мени коргогон коомум болгондо, анда мен силерди конокторумдан тосмокмун».

Лут пайгамбарга периштелер айтышты: «Оо, Лут! Чындыгында биз Аллах жиберген элчибиз. Коомуң эч качан сага жамандык жеткире албайт. Сен бул айылдан үй-бүлөң менен караңгы түн болгондо чыгып кеткин. Силердин эч кимиңер артын бурулуп карабасын. Бирок сенин аялың артка бурулуп калып калат. Анткени коомуңа жеткен азап ага да жетет. Алардын кыйроо убактысы таңга жуук болот. Ал өтө жакынкы убакыт».

Лут коомуна биздин кыйратуучу буйругубуз келгенде алар жашаган айылды көтөрүп астын-үстүн кылып төңкөрүп салдык. Жана аларга асмандан токтоосуз таш жааган жамгыр жаадырдык.

Бул таштар Аллахтын алдында атайын белгилер менен белгиленген. Ал таштар курайштык жана андан башка заалымдарга түшүүсү да алыс эмес. Балким ал таштардын түшүүсү жакын. Аллах ал таштардын түшүүсүн качан тагдыр кылган болсо, анда ошол убакта аларга түшөт.

Мадиян коомуна (алардын өзүнөн чыккан) бир тууганы Шуайбды жибердик. Ал мындай деди: «О, элим! Жалгыз Аллахка ибадат кылгыла. Силер үчүн Аллахтан башка ибадатка татыктуу зат жок. Адамдарга бир нерсени өлчөп же таразага тартып берген учурда таразадан же чен-өлчөмдөн азайтып алдабагыла. Чынында, мен силерде кенен ырыскы, жакшылыкты көрүп турамын. Андыктан, өзүңөр күнөө кылып Аллахтын жакшылыктарын азайтып албагыла. Чынында мен силердин ар бириңерге келүүчү күндүн азабынан корком. Ал күндүн азабынан качып кутулууга баш калкалоочу жай таба албайсыңар.

Оо, элим! Өзүңөрдөн башкаларга бир нерсени өлчөп же тартып жатканыңарда таразаны же өлчөмдү адилеттүүлүк менен тарткыла. Адамдардын акыларынан бир нерсени алдап алып азайтпагыла. Жер бетинде өлтүрүү жана башка күнөөлөр менен бузукулукту таратпагыла.

Адамдардын акылары адилеттүүлүк менен өтөлгөндөн кийин Аллах силерге калтырган адал нерселерде, жер бетинде бузукулук таратууга жана алдап алынган ашыкча нерселерге караганда өтө көп жакшылыктар жана берекелер бар. Эгерде чыныгы ыймандуу болсоңор, анда калган адал нерселерге ыраазы болгула. Мен силерге кылган ишиңерди эсептеп силер менен эсептешкен көзөмөлдөөчү эмесмин. Бирок Ал бардык нерселерди Көзөмөлдөөчү купуя жана жашыруун сырды билген Зат.

Шуайбтын эли ага айтышты: «Эй, Шуайб! Аллах үчүн окуган намазың сага биздин ата-бабаларыбыз сыйынган кудайларга сыйынууну таштоого буюрабы? Жана бизди мал-мүлкүбүздү каалагандай иштетүүнү жана каалагандай көбөйтүүнү таштоого буюрабы? Чындыгында сен кечиримдүү туура жолду көргөзүүчүсүн. Сен бизди бул динге чакырардан мурда эле биз сени акылдуу данышман деп таныйт элек. Сага эмне болду?

Шуайб өз элине айтты: «Оо, элим! Мага абалыңарды айткылачы! Мен Раббим тараптан ачык далил жана көрөгөч болдум. Мага Раббим тараптан адал ырыскы жана Ал тараптан пайгамбарлык берилди. Андыктан мен силерди бир нерседен кайтарып аны аткаргыла деп каршы чыгууну каалабаймын. Мен күчүмдүн жетишинче силерди Раббиңерге шерик кошпой жалгыз ага сыйынууга чакырып, силерди оңолууңарды гана каалаймын. Мына ушулардын болуусуна аруу Аллах гана ийгилик берет. Бардык иштеримде Ага гана тобокел кылып кайтамын.

Оо, элим! Менин силерге каршы чыкканым, силерди мен алып келген нерсени жалганга чыгарганга түртпөсүн. Нух, Худ жана Салихтин элдери азап көргөндөй силерге да ошондой азап келишинен корком. Ал эми Луттун элинин жашаган жери жана заманы да силерден узак эмес. Алардын башына эмне түшкөнүн билдиңер. Эми сабак алгыла.

Силер Раббиңерден кечирим сурагыла. Күнөөлөрүңөр үчүн Ага тообо кылгыла. Чындыгында Раббим тообо кылгандарга ырайымдуу. Алардын тообо кылгандарына Анын сүйүүсү өтө күчтүү.

Шуайбдын эли Шуайбга айтты: “Эй, Шуайб! Сен алып келген нерсеге көп түшүнө бербейбиз. Сени биздин арабыздан алсыз ойлойбуз, анткени эки көзүң жакшы көрбөйт же көр болуп калгансың. Эгерде сенин урук туугандарың биздин динибизде болбогондо, сени таш бараңга алып өлтүрмөкпүз. Сени өлтүрүүдөн корккондой сен бизге сыйлуу эмессиң. Болгону сенин жакын туугандарыңды урматтаганыбыздан сени өлтүрбөй таштап койдук”.

Шуайб элине айтты: “Оо, элим! Эмне силерге менин урук туугандарым силердин Раббиңер болгон Аллахтан да сыйлуу жана урматтуубу? Силерге жөнөткөн пайгамбарына ыйман келтирбей койгон кезиңерде Аллахты аркаңарга калтырып, таштап койдуңар. Чындыгында Раббим силердин кылганыңарды бүт тараптан билип турат. Ага кылган иштериңердин эч нерсеси жашыруун эмес. Бул кылганыңар үчүн силерди бул дүйнөдө кыйроо жана Акыретте азап менен жазалайт.

Оо, элим! Силер ыраазы болгон жолуңарда колуңардан келгенин кылгыла. Мен да өзүм ыраазы болгон жолумда колуман келгенин кыламын. Жакында кимибизге жаза катары азап келип кор болоорун жана кимибиздин айткан сөздөрүбүз жалган экенин билесиңер. Эми Аллахтын буга болгон өкүмүн күткүлө! Мен да силер менен бирге күтөмүн.

Шуайбдын элин кыйратууга буйрук келгенде, Шуайбды жана аны менен ыйман келтиргендерди биздин өз ырайымыбыз менен куткардык. Ал эми анын элинен болгон залымдар катуу кыйратуучу үндөн өлүштү. Жерге жүздөрү менен кулашып, беттери топуракка жармашып калды.

Алар буга чейин ал жерде мурда жашабаган сыяктуу болуп калышты. Аларга Аллахтын азабы жетип, мурда Самуд коомуна Аллахтын каары түшүп, анын ырайымынан алыстатылгандай мына Мадиян да Аллахтын ырайымынан алыстатылды.

Чындыгында Мусаны Аллахтын жалгыз экендигине далил болгон белгилерибиз менен жана анын алып келгенинин чындык экенине ачык-айкын далилдерибиз менен жөнөттүк.

Аны Фараонго жана анын элинин кадыр барктууларына жөнөттүк. Ал эми кадыр барктуулары болсо Фараондун “Аллахка каапыр болгула” деген буйругун ээрчишти. Аны ээрчигендей Фараондун буйругу акыйкатка туура келбейт.

Кыямат күнү Фараон элин өзү баштап келип, баары тозокко кирет. Тозокко алып баруучу жол кандай гана жаман жол.

Алар сууга чөгүп кыйрагандарына кошумча кылып Аллах аларды бул дүйнөдө Өз ырайымынан алыстатып, каргышка калтырды. Ошондой эле аларды кыямат күнү да Өз ырайымынан алыстатты. Алар үчүн бул дүйнөдө да акыретте да каргыштын үстүнө каргыш жана азап болгону кандай жаман!

Оо, пайгамбар! Сага бул сүрөөдө келген шаарлардын кабарын айтабыз. Бул шаарлардын кээ бирлеринин белгилери дагы эле турат. Кээ бирлеринин эч кандай белги калбастан өчүп жок болуп кеткен.

Аларга кыйроо алып келгенибиз менен биз аларга зулумдук кылбадык. Бирок алар Аллахка каапырлык кылышып, кыйроого алып келген жолду тандашып, өздөрүнө өздөрү зулумдук кылышты. Эй, пайгамбар! Раббиңдин аларды кыйратууга буйругу келгенде, аларга түшкөн азаптан алардын Аллахтан башкага сыйынып жаткан кудайлары ал азапты тосо алышпады. Алардын бул кудайлары аларга бир гана жоготуу жана кыйроону алып келди.

Ошондой эле жалганга чыгарган шаарларды Аллах азаптады, мындай азаптоо жана жок кылуу бардык заманда жана бардык жерде болуп келген. Чындыгында залым болгон шаарлардын азабы жан чыдагыс катуу азап болот.

Чындыгында ал эли заалым болгон шаарларды катуу азаптоосу кыямат күнүндөгү азаптан корккондорго сабак болот. Ал күнү Аллах ал жерге адамдарды сурак алыш үчүн чогултат. Ал күбө кылынган күн. Ал жерде чогулгандардын баарысы ага күбө болушат.

Ал күбө кылына турган күндү кечиктирбей саны белгилүү болгон күнгө гана жылдырабыз.

Ошол күн келгенде эч бир жан далил кылып же шапаат сурап сүйлөй албайт, бир гана Аллах уруксат бергенден кийин сүйлөшөт. Ал жерде адамдар эки түрдүү болушат: бактысыздар тозокко кирет жана бактылуулар бейишке кирет.

Ал эми бактысыздар болсо каапырлык кылгандары жана кылган иштери туура эмес болгону үчүн тозокко киришет. Ал жакта тозоктун жалынынан өтө катуу запкы жегендиктеринен алардын үндөрү жана дем алгандары катуу чыгат.

Асмандар менен жер турганда алар тозоктон чыгышпайт. Алар ал жакта түбөлүк калышат. Бир гана жалгыз Аллахка сыйынган күнөөкөрлөрдөн Аллах Өзү каалаганын ал жактан чыгарат. Эй, пайгамбар! Чындыгында Раббиң каалаганын кылуучу. Аллахты эч ким мажбурлай албайт.

Ал эми бактылуулар болсо Аллахтын бактылуу болот деген мурда жазылган тагдыры менен ыйман келтиргендери үчүн жана жакшы иштери үчүн алар асман менен жер турганда бейиште түбөлүк болушат. Бир гана Аллах каалаган күнөөкөр ыймандууларды бейишке киргизерден мурда тозокко киргизет. Чындыгында бейиш ээлерине болгон Аллахтын жакшылыктары түгөнгүс.

Оо, пайгамбар! Ал мушриктердин сыйынып жаткандары туура эмес экендигинде сенде эч шек-күмөн болбосун. Бул нерсенин туура экендигинде аларда шариятка жана акылга туура келгендей эч кандай далилдери жок. Чындыгында аларды Аллахтан башкага сыйынууга түрткөн нерсе – ата-бабаларын ээрчүүсү. А биз болсо аларга азаптан болгон энчисин кемитпей толук беребиз.

Чындыгында Биз Мусага Тоорат китебин бердик. Адамдар ал туурасында талашып тартышып калышты. Кээ бири ага ыйман келтирсе, кээ бири ага каапыр болушту. Эгерде Аллахтын тагдыры мурда жазылбаганда, алар татыктуу болгон азапты бул дүйнөдө түшүрмөк. Чындыгында ал азапты эртелетпей даанышмандык кылып кыямат күнүнө кечиктирип койду. Чындыгында жөөттөр жана мушриктерден болгон каапырлар Куранга болгон шектери аларды күмөнгө түшүрөт.

О, пайгамбар! Жогоруда айтылган талашып- тартышуучулардын баарына Раббиң алардын кылган иштерине жараша жаза-сыйлыгын толук берет. Эгер кылган иши жакшы болсо, сыйы да жакшы болот. Кылган иши жаман болсо, жазасы да жаман болот. Чынында, Аллах алардын кылып жаткан иштерин майда-чүйдөсүнө чейин Билүүчү. Алардын кылган иштеринин эч бири Аллахка жашыруун эмес.

Оо, пайгамбар! Сен туура жолдо дайыма Аллах буйругандай жүр. Буйруктарына моюн сун, тыйгандарынан алыс бол. Сени менен бирге тообо кылган ыймандуулар менен туура жолдо бекем бол. Күнөө кылып, чектен ашып кетпегиле. Чындыгында Аллах эмне кылып жатканыңарды Көрүүчү. Силердин иштериңердин эч бири Ага жашыруун эмес. Жана силердин кылган иштериңерге жараша жакында жаза-сыйлык берет.

Залым каапырларды сүйүп же кошамат кылып аларга ыктабагыла. Мындай ыктагандыктын себебинен силер тозокко түшөсүңөр. Силерди тозоктон куткара турган Аллахтан башка эч бир дос жок. Андан кийин силерге жардам берүүчүнү таппайсыңар.

Оо, пайгамбар! Намазды эртең менен кечинде эң жакшы абалда окугун. Ошондой эле намазды түнкү убактарда да оку. Чындыгында жакшы иштер кичине күнөөлөрдү өчүрөт. Бул айтылгандар үлгү алуучулар үчүн насаат, сабак алуучулар үчүн сабак.

Сен буйрулган туура жолдо жана башка иштерде ошондой эле сен тыйылган чектен ашууда жана заалымдарга таянууну таштоодо сабыр кыл. Чындыгында Аллах жакшылык кылгандырдын сообун жок кылбайт. Тетирисинче алардын кылган эң жакшы иштерин кабыл кылат жана алар кылган иштеринин сообун андан да жакшы кылып сыйлык берет.

Кана эгер силерден мурунку азапталган элдердин арасында жерде күнөө менен бузукулук кылгандарды жана каапырлыктан кайтара турган ошол элде жакшы такыба адамдар болгондо, бирок андай адамдар болгон жок. Болгону алардан өтө азы гана бузукулуктан тыйышты. Биз аларды залым элдерин кыйраткан кезибизде куткарып калдык. Алардын элдеринен болгон заалымдар өздөрүндө болгон дүйнө жыргалчылыктарына ээрчишти. Заалымдар ага ээрчип кетишти.

Оо, пайгамбар! Эгерде кайсы бир шаардын эли жер бетинде жакшылыкка чакыргандардан болсо, анда Раббиң аларды жок кылбайт. Чындыгында жерде каапырлык, зулумдук жана күнөө кылып бузуку кылган шаардын элин кыйратат.

Оо, пайгамбар! Эгерде Раббиң каалаганда, адамдардын баарын акыйкат жолунда жүргөн бир үммөт кылып коймок. Бирок Ал андай болушун каалабады. Алар душмандык кылгандыктары жана өз каалоолорун ээрчиген себептүү ал нерседе талашып тартышып жатышат.

Бир гана Аллах ырайым кылып, туура жолго ийгилик бергендерден башка. Чындыгында алар Ал Аруу Заттын жалгыз экендигинде талашышпайт. Мына ушул сыноо үчүн Ал Аруу Зат аларды ар кандай кылып жаратты. Алардан бактылуусу жана бактысызы бар. Эй, пайгамбар! Сенин Раббиң абалкы тагдыр жазмышында “тозокту жиндерден жана адамдардан болгон шайтанды ээрчигендер менен толтурат” деген сөзү толук аткарылды.

Оо, пайгамбар! Биз сага айтып берген окуялардын баарысы сенден мурдагы элчилердин окуялары. Ал окуяларды сага күч берип жана жүрөгүңдү акыйкатка бекемдеш үчүн айттык. Бул сүрөөдө сага эч шеги жок акыйкат келди. Жана мында каапырлар үчүн насаат жана эскертүүлөрдөн пайда алган ыймандуулар үчүн эскертүүлөр айтылды.

Оо, пайгамбар! Аллахка ыйман келтирбегендерге жана Аны жалгыздабагандарга айткын: “Силер акыйкаттан жүз бурган жана ага жол тоскон жолуңарда жүрө бергиле. Биз да өз жолубузда бекем болуп, ага чакырып жана ал жолдо сабыр кыла беребиз.

Бизге эмне түшөрүн күткүлө. Биз да силерге эмне түшөрүн күтөбүз.

Асмандардагы жана жердеги көзгө көрүнбөгөндөрдүн илими жалгыз Аллахка гана таандык. Ага алардын эч нерсеси жашыруун эмес. Кыямат күнү иштердин баардыгы жалгыз Өзүнө кайтат. Эй, пайгамбар! Анын Өзүнө гана сыйын жана бардык иштериңде ага тобокел кыл. Раббиң силердин кылып жатканыңардан бейкапар эмес. Тескерисинче Ал аны билет жана ар биринин кылганына жараша жаза-сыйлык берет.

“Алиф лаам раа” бул тамгалар жана ушуга окшогон аяттар туурасында бакара сүрөөсүнүн башында айтылды. Бул сүрөөдөгү түшкөн мына ушул аяттар – ачык-айкын Курандын аяттарынан.

Оо, арабдар! Силер Курандын маанилерин түшүнүш үчүн аны араб тилинде түшүрдүк.

Оо, пайгамбар! Биз сага бул Куран китебин түшүрүү менен чыныгы болуп өткөн жана сөздөрү менен көркөмдүгү кемчиликсиз эң сонун окуяларды айтып беребиз. Чындыгында, бул окуяларды түшүргөнгө чейин сенин кабарың жок эле. Жана бул туурасында сенде эч кандай илим болгон эмес.

Оо, пайгамбар! Юсуф атасы Якубга мындай деп айткандыгы туурасында Биз сага кабар беребиз. Ал: “Оо, атаке! Мен түшүмдө он бир жылдызды жана күн менен айды көрдүм. Жана алардын баары мага сажда кылып жатышкандыгын көрдүм” – деп айтты. Мына бул түш Юсуф пайгамбарга сүйүнүч кабары болгон.

Якуб баласы Юсуфка мындай деп айтты: “Эй, балам! Бул түшүңдү агаларыңа айтпа. Түшүнүп калып сени көрө албай жүрбөсүн. Көралбастыктын айынан сага айла-амал кылып жүрбөсүн. Чындыгында, шайтан адамга ачык душман болду”.

Оо, Юсуф! Сен бул түштү көрүшүң менен сени Раббиң тандап алат. Жана сага түш жорууну үйрөтөт жана сага пайгамбарлык берет. Ата-бабаларың Ибрахим жана Исхак пайгамбарларга Өз жакшылыктарын толуктап бергендей эле сага да жакшылыктарын толуктап берет. Чындыгында, Раббиң жараткан маклуктарын Билүүчү. Башкаруусунда Даанышман.

Чынында Юсуф туурасында жана анын агалары туурасындагы кабарларда сураган адамдар үчүн сабактар жана эскертемелер бар.

Анын агалары өз ара сүйлөшкөн кезде бири-бирине мындай деп айтышты: “Биздин бир тууганыбыз Юсуф биз көпчүлүк болсок да атабызга бизге караганда сүйкүмдүү

Юсуфту өлтүргүлө же алыс жерге алып барып жок кылгыла. Ошондо атаңардын жүзү силерге бурулуп силерди толук жакшы көрүп калат. Силер Юсуфту өлтүрүп же жок кылгандан кийин кылган күнөөңөр үчүн тообо кылып жакшы адамдардан болосуңар.

Агаларынын бирөөсү айтты: “Юсуфту өлтүрбөгүлө. Бирок аны кудуктун түбүнө таштап жибергиле. Кудуктун жанынан өткөн мусапырлар аны алып кетишет. Ошондо аны өлтүрүүдөн бир аз жеңилирээк болот. Эгерде ушул туурасында айткан сөзүңөрдө чынчыл болсоңор, анда ушундай кылгыла”.

Качан алар Юсуфту алыска алып барып таштайбыз деген бир сөзгө келишкенде атасы Якубка келип мындай деп айтышты: “Оо, атаке! Эмнеге Юсуфту бизге берип ишене албайсыз? Биз ага ырайым кылып зыян келген нерседен сактайбыз. Юсуф сизге кайтып келгиче биз аны сактап жана коргоп боорукерлик менен алып барып келебиз. Юсуфту биз менен жөнөтүүгө сизди эмне тосуп жатат?”.

Эртең Юсуфту биз менен барып тамак жеп эс алып ойноп келүүсүнө уруксат бериңиз. Биз ага жеткен бардык зыяндардан аны сактап жүрөбүз.

Якуб балдарына мындай деп айтты: “Юсуф менен барганыңар мени капаландырат. Анткени ал менден ажырагандыгына сабыр кыла албаймын. Силер ойноп эс алып жатып андан кабарсыз калганда аны карышкыр жеп кетишинен коркомун.

Алар атасына айтышты: “Эгерде ага карышкыр кол сала турган болсо, биз жамаат болуп туруп аны коргой албасак, анда бизден эч кандай пайда жок. Аны карышкырдан коруй албасак, анда биз зыянга учурап калабыз.

Якуб Юсуфту алар менен жиберди. Аны алыска алып барышып, кудуктун түбүнө ыргытууну чечишти. Биз ошол учурда Юсуфка аян бердик: “Ушул кылган иштери жөнүндө аларга кабар бересиң, бирок алар сага маани беришпейт”.

Юсуфтун агалары кечинде айла-амалдарын ишке ашырыш үчүн ыйламсырап атасына келишти.

Алар айтышты: “Оо, атаке! Биз жаа атышып, жөө жарышып ойноп, Юсуфту кийимдерибиздин жана тамактарыбыздын жанына карап турсун деп таштап кетсек, карышкыр жеп кетиптир. Чындыгында биз ал жөнүндө айткан сөзүбүздө чынчыл болсок да сиз бизге ишенбейсизби?”.

Юсуфту карышкыр жеп кетти деп көйнөгүнө анын каны болбогон башка бир канды боёп, бул кабарды айлакерлик менен тастыкташты. Бирок Якуб алардын жалган максатын кийимине карап түшүндү, анткени кийим тытылган эмес болчу. Якуб аларга айтты: “Бирок бул иш силер айткандай болгон эмес. Тескерисинче, напсиңер силерге кылган жаман ишиңерди кооз көргөздү. Эми менин кылар ишим – наалыбастан жакшы сабыр кылуу. Юсуф тууралуу силер айткан сөздө Аллахтан гана жардам сурайм”.

Анан жолоочу кербен келип, аларга суу алып келүүчү адамды кудукка жиберишти. Ал чакасын кудукка ыргытканда Юсуф анын жибинен кармап илинип алды. Чаканы ыргыткан киши аны көргөндө – Сүйүнчүү! Бул бала го, - деп кубанып кетти. Суу алып келүүчү жана анын достору аны башка жолоочулар көрүп калбасын деп буюмдардын арасына жашырып коюшту. Аллахтын алдында алардын кылган иштери жашыруун эмес. Юсуфту кордоп, сатыкка койгондугун Аллах Билүүчү.

Суу алып келүүчү жана анын достору Мисирге келгенде Юсуфтан тез кутулуш үчүн саналуу дирхамга сатып жиберишти. Анткени, анын абалынан кул эместиги билишти. Өз жандарына зыян болбосун деп анын туугандарынан коркушту. Ошондуктан алар менен көпкө калбады. Булда болсо Аллахтын Юсуфка болгон толук ырайымынан.

Аны Мисирде сатып алган киши аялына айтты: “Ага жакшы мамиле кылып, биз менен болгондо ага сый көрсөт. Балким өзүбүздүн кээ бир муктаждыктарыбызды бүтүрүүгө пайдасы тиет. Же болбосо аны бала кылып багып алабыз. Юсуфту өлүмдөн сактагандай, аны кудуктан чыгардык. Ошондой эле вазирдин жүрөгүн ага жумшартып койдук. Ага түш жооруну үйрөтүү үчүн аны Мисирде жашаттык. Аллах Өз ишинде Жеңүүчү жана Анын буйругу дайыма ишке ашат жана аны эч ким мажбурлай албайт. Бирок адамдардын көпчүлүгү ал нерсени билишпейт. Анткени алар каапырлар.

Юсуфтун денеси күчкө толгон жашында илим жана туура түшүнүк бердик. Ушул сыяктуу сыйлыкты Аллахка сыйынып, жакшы иш кылгандарга да беребиз.

Вазирдин аялы жумшактык жана айлакерлик менен Юсуфтан бузукулукка барууну суранып, аны менен жалгыз калыш үчүн эшиктердин баарын кулптады да ага: «Бери келчи мага!» – деди. Юсуф айтты: «Аллах мени бул чакырып жаткан ишиңден сактасын! Менин кожоюнум өз алдынан мени жакшы орунга жайгаштырды. Мен ага эч качан кыянат кылбайм. Ага кыянаттык кылчу болсом залымдардан болуп калам. Чындыгында залымдар жеңишке жетишпейт».

Ал аялдын напсиси бузукулук кылууну каалады. Эгерде ошол нерседен аны токтотуп алыстаткан Аллахтын белгилерин көрбөгөндө, ал нерсе анын да оюна келмек. Аны жамандыктан сакташ үчүн жана аны зына менен кыянаттыктан алыстатыш үчүн Биз ага аларды көрсөттүк. Чындыгында Юсуф пайгамбарлыкка тандалган пенделерибизден эле.

Экөө тең эшикти көздөй жарыша чуркап жөнөштү, Юсуф өзүн сакташ үчүн, тигил болсо аны чыгарбаш үчүн. Ошондо аны чыгарбайын деп көйнөгүнөн тартканда арка жагы айрылып кетти. Экөөсү эшиктин оозунан күйөөсүнө туш болуп калышты. Вазирдин аялы вазирге жалган сүйлөп: «Оо, вазир! Сиздин аялыңыз менен бузукулук кылам дегендин жазасы – зындан же жан кыйноочу азап болсун!» – деди.

Юсуф (ага Аллахтын тынчтыгы болсун) мындай деди: «Ал өзү мени бузук ишке чакырды. Мен аны каалаган да эмесмин». Аялдын туугандарынан бирөө күбө болуп: «Эгерде Юсуфтун көйнөгү алды жагынан айрылса, анда аялдын айтканы чын экенине далил болот. Анткени, аял андан өзүн коргогон болот. Мында тиги (Юсуф) жалганчы болот.

А, эгер анын көйнөгүнүн арты айрылса, анда бул Юсуфтун чын айтып жатканына далил болот. Анткени аял аны азгырды, ал болсо андан качты. Мында аял жалганчы болот».

Вазир Юсуфтун көйнөгү арт жагынан айрылганын көргөндө анын айткан сөзү чын экени анык болду. Ал айтты: «Эй, аялдар! Мунун буга жапкан жалган жалаасы – силердин айлакерлигиңерден. Чындыгында силердин айлакерлигиңер өтө күчтүү».

Юсуфка айтты: «Оо, Юсуф! Бул болгон ишти көңүлүңө алба, аны эч кимге айтпа! А сен болсо күнөөң үчүн кечирим сура. Чындыгында сен Юсуфту азгырганың себептүү күнөөкөр болдуң».

Шаарда ал тууралуу сөз таркады. Бир топ аялдар жактырбагандай: «Вазирдин аялы өз кулун азгырыптыр. Аны чын дилинен сүйүп калыптыр. Биз анын азгырганын жана сүйүп калганын ачык эле адашуу деп ойлойбуз» – деп сөз кылышты.

Вазирдин аялы алардын жамандагандарын жана ал жөнүндө ушактагандарын укканда алар өздөрү Юсуфту көрүшсүн, анан аны жемелегенин токтотушат деп аларга адам жиберип чакыртты. Алар үчүн төшөктөрдү салып, жаздыктарды коюп атайын жай даярдады да келген аялдардын ар бирине мөмө-жемиш кесип жесин деп бирден бычак берип: «Булардын алдына чык!» – деп Юсуфка айтты. Алар аны көрүшөрү менен ушунчалык улуктап, анын сулуулугуна акыл-эстен тана таңданышып, акыры ушунчалык суктангандарынан мөмө-жемиш кесиш үчүн берилген бычактар менен колдорун кесе башташты. Алар: «Аллах аруу! Бул бала адамзаттан эмес. Бул анык эле кереметтүү периштелердин бири го!» – дешти.

Аялдар өздөрүнө эмне болгонун көрүшкөндө вазирдин аялы аларга айтты: «Аны сүйүп калганым үчүн силер мени айыптаган жигит ушул! Мен андан сурандым, аны азгырыштын айласын издедим, бирок ал баш тартты. Эгерде ал мен талап кылганды келечекте кылбай турган болсо, анда ал сөзсүз зынданга кирет жана кордолгондордон болот».

Юсуф пайгамбар Раббисине дуба кылып айтты: «Оо, Раббим! Алар мени чакырып жаткан бузукулукка караганда коркутуп жатышкан зынданы мага сүйүктүүрөөк. Эгерде Сен мени алардын айла-амалдарынан куткарбасаң, аларга тартылып кетем. А эгер аларга тартылып кетсем, анда наадандардан болуп калам жана алар менден каалап жатышкандарын ишке ашырышат».

Аллах анын дубасын кабыл кылды. Аны вазирдин аялы менен шаардык аялдардын айла-амалдарынан куткарды. Чындыгында Аллах таала Юсуфтун дубасын жана ар бир дуба кылуучунун дубасын Угуучу, анын жана башкалардын абалдарын Билүүчү.

Вазир жана анын жан-жөөкөрлөрү далилдердин негизинде Юсуфтун күнөөсүз экендигин көрүшкөндөн кийин бул уят иш элге жайылып кетпесин деп белгисиз мөөнөткө аны зынданга отургузуу тууралуу ойго макулдашышты.

Аны зынданга отургузушту. Аны менен кошо эки жигит да отурду. Ошолордун бирөөсү Юсуфка: «Мен түшүмдө шарап жасаш үчүн жүзүм сыгып жатыптырмын» – деди, ал эми экинчиси болсо: «А мен түшүмдө башыма нан көтөрүп баратыпмын, андан чымчыктар жеп жатышыптыр» – деп түштөрүн айтып: «Оо, Юсуф! Эми түшүбүздү жоруп берчи. Биз сени жакшылыгын аябаган адамдардан деп ойлойбуз» – дешти.

Юсуф айтты: «Экөөңөргө падыша жана башкалар тараптан берилген тамагыңар келгенге чейин силерге анын акыйкатын жана кандай болорун айтып берейин. Мына бу мен билген түш жоруу касиети мага Раббим үйрөткөн нерселерден. Бул көзү ачыктык же жыздыз төлгө эмес. Чындыгында мен Аллахка ыйман келтирбеген коомдун динин таштадым. Анткени алар акыретке ишенишпейт.

Мен ата-бабаларым – Ибрахим, Исхак жана Якубдун динин ээрчидим. Ал – жалгыз Аллахка сыйынуу дини. Биз үчүн Аллахка башкаларды шерик кылуу ылайык эмес жана жалгыз сыйынуучулук Ага гана таандык. Мен жана ата-бабаларым тутунган ошол жалгыз Аллахка сыйынуучулук менен ыйман – бизге ийгилик берген Аллахтын жакшылыктарынан жана жалпы адамдарга кылган жакшылыктарынан. Анткени Ал аларга пайгамбарларды жиберди. Бирок адамдардын көпчүлүгү Аллахтын жакшылыктарына шүгүр кылышпайт, тескерисинче, аларды танышат».

Андан соң Юсуф зындандагы эки жигитке кайрылып айтты: «Көп кудайларга сыйынуу жакшыбы, же эч бир шериги жок Жалгыз жана жеңилбес Каардуу Аллахка сыйынган жакшыбы?».

Аллахтан башка силер сыйынып жаткан нерселер өзүңөр жана ата-бабаларыңар кудайлар деп атап алышкан атына заты туура келбеген аталыштардан башка эч нерсе эмес. Алардын кудай болууга эч кандай укугу жок. Силер аларга ысымдарды ыйгарып алганыңарды туура дегенге Аллах эч кандай далил түшүргөн эмес. Бүткүл жаратылгандардын өкүмү – силер жана ата-бабаларыңар атап алган ысымдарга эмес, жалгыз Аллахка гана таандык. Аллах силерди жалгыз Ага гана сыйынууңарды буйруду жана Ага башкаларды шерик кылууңарды тыйды. Мына ошол жалгыз Аллахка сыйынуучулук – эч кандай бурмалануусу жок туура дин. Бирок көпчүлүк адамдар муну билишпейт. Ошол себептен алар Аллахка шерик кошушуп, кээ бир жаратылгандарга сыйынышат.

Оо, менин зындандагы шериктерим! Түшүндө шарап жасаш үчүн жүзүм сыгып жатканын көргөн адам мурунку ишине кайтып, кожоюнуна шарап куюп берет. Ал эми түшүндө башына нан көтөрүп, андан чымчыктар чокуп жатканын көргөн адам болсо буту-кулунан дарга кагылып өлтүрүлөт, анан чымчыктар анын башынын этинен чокуп жешет. Силер өкүмүн сураган иштин толук чечмелениши ушундай. Ал сөзсүз ишке ашат.

Юсуф экөөсүнөн аман чыгат деп ойлогонуна, тагыраак айтканда кожоюнуна шарап куюп бере турганына айтты: «Кожоюнуңа менин окуямды жана абалымды айтканды унутпа! Балким ал мени зындандан чыгарар». Кийин шайтан шарап коюучуга Юсуф тууралуу кожоюна айтканды унуттуруп койду. Ошондон кийин да Юсуф зынданда бир топ жыл жатты.

Падыша айтты: «Мен түшүмдө жети семиз уй көрдүм. Аларды жети арык уй жеп жатыптыр. Ошондой эле жети даана жашыл машак жана жети даана куураган машак көрдүм. Эй, башчылар жана кадырмандар! Кимиңер бул түштүн жандырмагын билсеңер, анда мага түшүмдү жоруп бергиле».

Алар айтышты: «Көргөн түшүңүз чаташкан түш экен. Эгер ушундай болсо, анда ал жорулбайт. Биз чаташкан түштөрдү жоруй албайбыз».

Ошондо зындандан аман чыккан шарап куюучу Юсуфтун түштү жакшы жоруганын жана анын абалын көп убакыттан кийин эсине түшүрүп: «Мен сиздерге падышанын көргөн түшү кандай жоруларын түш жоруганды жакшы билген бирөөдөн сиздерге суратып берейин. Оо, падыша! Мени Юсуфка жибериңиз, түшүңүздү жорутуп келейин» – деди.

Аман чыкканы Юсуфка келип айтты: «Оо, Юсуф! Оо, чынчыл жигит! Бирөө түшүндө жети семиз уй көрүп, аларды жети арык уй жеп жаткан экен. Ошондой эле жети даана жашыл машак жана жети даана куураган машак көрүптүр. Бизге бул түштү жоруп бер. Мен падышага жана анын жанындагыларга барып айтайын. Балким алар падышанын түшүнүн маанисин билишер жана сенин артыкчылыгыңды жана кадырыңды баамдашар.

Юсуф бул түштү жоруп мындай деди: «Жети жыл бою жакшылап буудай эгесиңер. Ошол жети жылдын ар бир жылында жыйнаган түшүмдөн өзүңөргө жете тургандай аз гана бөлүгүн жегенге жанчып алып, ал эми калган бөлүгүн курттап кетпеш үчүн машагы менен калтырасыңар.

Андан соң ошол мол түшүмдүү жети жылдан кийинки жети жыл кургакчылык болот. Ошол жылдары адамдар мол түшүмдүү жылдары жыйнап сактап койгон түшүмдүн аз гана бөлүгүн урукка алып калышат да калганын өздөрү жешет.

Андан соң ошол кургакчылык жылдардан кийинки жылы көп жамгыр жаайт, эгиндер көктөйт жана адамдар жүзүм, зайтун, кант камышы сымал керектүү жемиштердин ширелерин сыгып алышат».

Падышанын түшүн Юсуф кандай жоруганын уккандан кийин жан-жөкөрлөрүнө: «Аны зындандан чыгаргыла да мага алып келгиле!» – деди. Юсуфка падышадан элчи келгенде ал ага айтты: «Башчы кожоюнуңа барып колдорун кесишкен аялдардын окуясын сурагын. Чындыгында Раббим алардын мени азгырганын Билүүчү. Ага бул нерсенин эч бири жашыруун эмес». Ал муну зындандан чыгардан мурун өзүнүн актыгын билдириш үчүн айтты.

Падыша (Малик) аялдарга кайрылып: "Эмне үчүн Юсуфту өзүңөр менен бузуку ишке баруусун талап кылдыңар?" деди. Аялдар: "Аллахка ант болсун, биз анын эч жамандыгын көрбөдүк, ага жалаа жабылып жатат" деп жооп беришти. Ошондо ызаттуу кишинин аялы (Зулайка) айыбын моюнуна алып: "Чындык ачыкка чыкты, мен аны азгырууга аракет кылгам, ал мени азгырган эмес, анын өзүнүн тазалыгы жана менин жалган жалаам тууралуу айтканы чындык" деди.

Вазирдин аялы айтты: «Мен аны өзүм азгырганымды жана күйөөм жокто ага кыянаттык кылбаганым чын деп айткан сөзүн мойнума алып жатканымды Юсуф билсин. Мен мындан жалган айткандар менен айла-амал кылгандарга Аллах ийгилик бербесин түшүндүм».

Вазирдин аялы сөзүн улап мындай деди: «Жамандык ишти каалаганымды танбайм. Мен муну менен өзүмдү актайын деген оюм жок. Анткени адамдын напсиси өзү каалаганга тартканы үчүн жана аны токтотуш кыйынга турганы үчүн ал жаман иштерге көп буйруйт. Бир гана Аллах ырайым кылган напсилер гана андай кылышпайт. Аллах аларды жамандыкка буюруудан коргоду. Чындыгында Раббим тообо кылган пенделерине Кечиримдүү, аларга Ырайымдуу».

Падыша Юсуфтун күнөөсүз экенин билгенден кийин жардамчыларына: «Аны мага алып келгиле! Мен аны өзүмө жакын алып жүрөйүн" деди. Юсуфту ага алып келишти. Аны менен сүйлөшкөндөн кийин анын билимдүү жана акылдуу экени анык болду. Падыша ага: «Юсуф! Бүгүнтөн тарта сен биздин алдыбызда кадырлуу, ардактуу жана ишенимдүү адамга айландың» деди.

Юсуф падышага: «Мени Мисир жергесинин мал-мүлк жана азык-түлүк казыналарына башчы кылып дайындаңыз. Чындыгында мен ишенимдүү казыначымын жана аткарган ишимди мыкты билемин».

Биз Юсуфту актап жана абактан куткарып жакшылык кылганыбыз сыяктуу эле ага Мисирде бийлик кылууну да бердик. Ал өзү каалаган жерине конуп жашай алат. Биз бул дүйнөдө Өзүбүз каалаган пенделерибизге ырайымдуулугубуздан беребиз жана жакшылык кылгандардын сообун жок кылбайбыз. Тескерисинче, аларга соопторун эч кемитбестен толук кылып беребиз.

Аллахка ыйман келтирип, Анын буйруктарын аткарып, тыйгандарын таштоо менен Андан коркушкандар үчүн даярдап койгон акыреттеги Аллахтын сообу – бул дүйнө сообунан да жакшыраак.

Юсуфтун бир туугандары Мисир жерине буюм-тайымдары менен келишип анын үстүнө киришкенде анын бир туугандары экенин тааныды. Бирок арадан көп убакыт өтүп, сырткы келбети өзгөргөнү себептүү алар Юсуфту таанышкан жок. Анткени аны кудукка таштаганда кичинекей бала эле.

Аларга сураган азык-түлүктөрүн бергенде алар аталаш дагы бир тууганы бар экенин жана ал атасы менен калганын айтышканда ал айтты: «Ошол аталаш бир тууганыңарды да алып келгиле, мен силерге дагы бир төөлүк азык кошуп беремин. Көрдүңөр го, силерге өлчөмүн кемитпестен толук ченеп бердим. Мен эң жакшы меймандосмун.

Эгерде аны алып келбесеңер, анда аталаш бир тууганыбыз бар деген сөзүңөр жалган экени анык болот. Ошондо силерге азык-түлүк да бербейм, менин жериме да жолобойсуңар».

Ошондо бир туугандары ага: «Биз аны атабыздан сурайбыз. Колубуздан келишинче аракет кылабыз. Чындыгында биз сенин буйругуңду кайдыгер карабай аткарабыз» – дешти.

Юсуф жумушчуларына айтты: «Берген буюмдарын кошо салып койгула. Алар кайтып барышканда биз аларга сатпаганыбызды билишсин. Бул аларды чынчыл экендиктерин тастыкташ үчүн жана алар буюмдарын кайтарыш үчүн дагы бир ирет бир тууганы менен кайтып келүүлөрүнө түртөт».

Алар атасына кайтып келишип Юсуфтун берешендиги тууралуу окуяны кеп кылып мындай дешти: «Оо, атаке! Эгерде биз бир тууганыбызды алып барбасак, бизге азык-түлүк берилбей турган болду. Аны биз менен жибериңиз. Жеибере турган болсоңуз азык топтоп алабыз. Ал сизге эсен-аман кайтып келиши үчүн аны коргойбуз деп сизге убада беребиз».

Аларга атасы айтты: «Мурда агасы Юсуфту силерге ишенип тапшыргандай эми анын бир тууганын да тапшырмак белем?! Мен силерге аны ишенип тапшырган болчум, силер аны коргойбуз деп убада берген элеңер, бирок удабаңарды аткарбадыңар. Эми силердин сактайбыз деген убадаңарга ишенбейм. Мен Аллахка гана ишеним артам. Ал сактагысы келгендерди эң жакшы сактоочу жана Өз ырайымын каалагандарга өтө ырайымдуу».

Качан алар алып келишкен азык-түлүк куржундарын ачышканда ичинен буюмдарын таап алышып атасына: «Ушундай жоомарттыктан кийин биз бул башчыдан эмнени сурайбыз? Мына бу азык-түлүккө бааланган буюмдарды башчы өз айкөлдүгү менен бизге кайтарыптыр. Биз үй-бүлөбүзгө азык-түлүк алып келебиз, сиз корккон инибизди коргойбуз жана ал үчүн да бир төөлүк ашыкча жүк алып келебиз. Ал эми бир төөлүк жүктү ашыкча берүү – башчы үчүн өтө жеңил иш».

Атасы аларга айтты: «Силер аны кайра алып келебиз деп Аллахтын алдында анык убада бермейинче аны силер менен жибербейм. Силердин баарыңар кыйрап кетсеңер же араңардан эч бириңер аман калбасаңар же аны коргоп же кайтара албай калсаңар гана кечиремин». Качан алар Аллахтын анык убадасын беришкенде ал айтты: «Биздин бул сөздөрүбүзгө Аллах Өзү күбө. Анын күбөлүгү бизге жетиштүү».

Аларга атасы осуят кылып айтты: «Шаарга киргенде чогу бир эшиктен кирбегиле. Ар башка эшиктен киргиле! Мунун себеби кимдир бирөө силерге зыян берүүнү кааласа зыяны баарыңарга чогу тийип калуусунан сактайт. Бирок бул нерсени Аллах силерге каалаган зыяндан коргош үчүн же Аллах силерге каалабаган пайдага жеткириш үчүн айткан жокмун. Тагдыр – Аллахтын гана жазган тагдыры. Буйрук дагы Анын гана буйругу. Бардык иштеримде Ага гана тобокел кылдым. Тобокел кылгандар бардык иштеринде жалгыз Ага гана тобокел кылышат».

Алар иниси менен чогу жөнөп кетишти. Алар атасы буйругандай ар башка эшиктен киришсе да алардын ар башка эшиктен киришкени Аллахтын аларга тагдыр кылган нерсесин тосо албайт. Чындыгында бул Якубдун балдарына карата болгон боорукерлиги жана айткан осуяты. Ал Аллахтын тагдырынан башка эч бир тагдыр жок экенин билет. Анткени ал тагдырга ишенүү жана себептерди аткаруу сыяктуу Биз ага үйрөткөн нерселерди билет. Бирок адамдардын көпчүлүгү муну билишпейт.

Качан Юсуфтун бир туугандары анын үстүнө иниси менен чогу киришкенде инисин өзүнө жакындатып сыр кылып айтты: «Мен сенин бир тууган агаң Юсуфмун. Бир туугандарыңдын бизге болгон ыза берүүсү, жек көрүүсү жана мени кудукка таштаган сыяктуу ойлонбостон кылган иштерине капаланба».

Качан Юсуф кызматчыларына бир туугандарынын азык-түлүктөрүн төөлөргө жүктөөнү буйруганда адамдарга азык-түлүктү ченеген падышанын чөйчөгүн инисинин куржунуна аларга билгизбей салып коёт. Бул аны өзү менен бирге калтыруунун айла-амалы болчу. Алар үйүн көздөй жол тартканда арттан бир адам жар салып: «Эй, азык-түлүк жүктөлгөн төө ээлери! Силер анык ууру экенсиңер» – деп келет.

Юсуфтун бир туугандары артта кыйкырып келе жаткан адамды жана анын жанындагы жан-жөкөрлөрүн көздөй бет алып: «Бизди ууру деп айыптай турганчалык эмнеңерди жоготтуңар?» – деп сурашты.

Жарчы менен анын жан-жөкөрлөрү Юсуфтун бир туугандарына: «Падышанын ченегич чөйчөгүн жоготтук. Биз өзүбүз тинтигенге чейин падышанын чөйчөгүн ким тапса, ага сыйлык бар. Ага бир төө жүгү менен берилет. Мен буга өзүм кепилдик беремин» – деп айтты.

Юсуфтун бир туугандары аларга: «Аллахка ант болсун! Силер биздин акыбалыбызды көргөндөй эле ак ниеттүүлүгүбүздү жана буга катышыбыз жок экенин билдиңер. Биз Мисир жерине бузукулук кылганы келбедик жана биз жашоодо ууру эмеспиз» – дешти.

Жарчы менен анын жан-жөөкөрлөрү айтышты: «Уурулукка катышыбыз жок деп жалган айткан болсоңор, анда силерде уурдаган адамга кандай жаза берилет?»

Юсуфтун бир туугандары айтышты: «Уурунун биздеги жазасы – уурдалган буюм кимдин куржунунан табылса, анда ал адам буюмдун ээсине берилет, ал аны кул кылат. Биз ууруларды мына ушинтип кул кылып жазалайбыз».

Аларды Юсуфка куржундарын текшерткени алып келишти. Айла-амалды жашырыш үчүн инисинин куржунунан мурун агаларынын куржундарын текшерип баштады. Андан соң инисинин куржунун текшерди. Анын куржунунан падышанын чөйчөгүн сууруп чыкты. Биз Юсуфка инисинин куржунуна чөйчөктү салдырып айла-амал үйрөткөнүбүз сыяктуу ага башка бир айла-амалды да үйрөттүк. Ал айла-амал бир туугандарын өздөрү жактын салты боюнча ууруну кул кылып жазалоо эле. Эгерде ал падышанын жазасы боюнча ууруга балак уруп, айып пул төлөтүү менен жазалай турган болсо, анда бул нерсе ишке ашпайт болчу. Бир гана Аллах башка айла-амалды кааласа ишке ашмак. Ал ага кудуреттүү. Биз Юсуфтун даражасын көтөргөн сыяктуу Өзүбүз каалаган пенделерибиздин да даражасын көтөрөбүз. Ар бир илимдүүнүн үстүндө андан да илимдүүсү бар. Ал эми Аллахтын илими бүткүл илимден жогору турат. Ал бүт баарын билет.

Юсуфтун бир туугандары айтышты: «Ал уурдаса таң калыштын кереги жок. Буга чейин мунун агасы да уурулук кылган деп Юсуфка тийиштирип айтышты. Алардын бул сөзү ага катуу тийгенин ичине катып сыр бербеди. Аларга ичинен мындай көрө албастык менен кара ниеттикти мурун да кылгансыңар. Ушул жерде да бул кылганыңар анык кара ниеттик. Силердин кылып жаткан бул жалган жалааңарды Аллах таала жакшы билет».

Юсуфтун бир туугандары ага айтышты: «Оо, башчы! Бул баланын карып калган атасы бар. Ал муну аябай жакшы көрөт. Сен мунун ордуна бирөөбүздү алып кал. Чындыгында сенин бизге жана башкаларга кылган мамилеңден сени жакшылыгын аябаган адамдардан деп билебиз. Бизге бир жакшылык кыла көр».

Юсуф пайгамбар айтты: «Аллах сактасын! Биз күнөөлүүнүн кылмышы менен күнөөсүзгө зулумдук кылып, падышанын чөйчөгү куржунунан табылгандан башка бирөөнү алып калмак белек?! Эгерде биз күнөөсүздү жазалап, күнөөлүүнү коё берсек, анда анык залым болобуз.

Юсуф алардын суранычына жооп бергенден кийин үмүттөрү үзүлүп адамдардан четирээк барып кеңешишти. Алардын улуусу айтты: «Атаңарга анын баласын алып келебиз деп Аллахтын алдында анык убада бергениңерди унуттуңарбы? Ал силерге аны коргой албай тургандай абалга кабылсаңар гана кечирем деген. Буга чейин Юсуфка да кайдыгерлик кылгансыңар. Ал тууралуу атаңарга берген убадаңарды да аткарган эмессиңер. Эми атам мага кайтып барууга уруксат бермейинче же Аллах инимди алып кетүүнү насип кылмайынча мен Мисир жеринен кайтпайм. Аллах эң жакшы өкүм кылуучу. Ал акыйкат жана адилеттик менен өкүм кылат».

Улуу агасы айтты: «Атаңарга баргыла да ага айткыла: «Балаңыз уурулук кылды. Уурулугунун жазасы катары Мисирдин башчысы аны кул кылды. Анын куржунунан падышанын чөйчөгү чыкканын өз көзүбүз менен көрүп билгенибиз үчүн гана айтып жатабыз. Биз анын уурдашын билген эмеспиз. Эгер муну билгенибизде анда сизге кайра алып келебиз деп убада бербейт элек.

Оо, атаке! Биздин сөзүбүз чын экенин билгиңиз келсе, биз барган жердеги мисирликтерден сураңыз жана биз менен бирге келген кербендеги адамдардан да сураңыз. Алар биз сизге айткан сөздү айтышат. Чындыгында анын уурдаганы тууралуу сизге айткан сөзүбүздө чындыкты гана айтып жатабыз».

Аларга атасы айтты: «Аны уурдады деп айткан сөзүңөр акылга сыйбаган иш. Бирок силерге напсиңер ага айла-амал кылууңарды кооз кылып көрсөтүптүр. Буга чейин анын агасы Юсуфка да ушундай айла-амал кылгансыңар. Эми жакшы гана сабыр кылам жана Аллахтын Өзүнө гана арызданам. Балким Аллах алардын баарысын – Юсуфту, анын инисин жана алардын улуу агасын чогу кайтарар. Чындыгында Аллах менин абалымдан Кабардар жана менин ишимди жөнгө салууда Даанышман».

Алардан жүзүн буруп: «Аттиң ай, Юсуф балама болгон кайгым жан кыйнады го!» – деди. Баласы үчүн көп ыйлагандыгынан анын көзүнүн карасы бозоруп, кайгы-капага толуп кеткен эле. Бирок ал кайгысын адамдарга айтчу эмес.

Юсуфтун бир туугандары атасына айтышты: «Оо, атаке! Аллахка ант! Юсуфту эстеп кыйнала берип ооруңузду да күчөтүп алдыңыз же ушинте берип акыры өзүңүздү жок кыласыз».

Атасы аларга айтты: «Башыма түшкөн кайгы-капамды жалгыз Аллахка гана айтып арызданам. Мен Аллахтын мээримдүүлүгү, жакшылык кылуусу, зарыккандын дубасына жооп берүүсү жана башына кыйынчылык түшкөн адамга берген сыйлыгы тууралуу силер билбеген нерселерди билемин».

Аларга атасы айтты: «Оо, балдарым! Баргыла да Юсуф менен инисинен кабар алгыла! Аллахтын пенделерине болгон куткаруусунан үмүт үзбөгүлө! Чындыгында каапыр коом гана анын куткаруусунан үмүт үзөт. Анткени алар Аллахтын кудуретинин улуулугун жана пенделерине кылган жашыруун жакшылыктарын билишпейт».

Алар атасынын буйругуна баш ийишип Юсуф менен инисин издеп жөнөштү. Качан алар Юсуфка киришкенде ага айтышты: «Башыбызга катаалчылык жана жакырчылык түштү. Биз сага сатканга бир аз буюмдарыбызды алып келдик. Эми сен мурда тартып бергендей кылып толук эле тартып бер. Бизге бир аз ашырып же арзыбаган буюмдарыбызга карабай садака кыла көр. Чындыгында Аллах садака берүүчүлөргө эң жакшы сыйлыктарды тартуулайт».

Алардын сөздөрүн уккандан кийин аларга боору ооруп кетти да аларга өзүнүн ким экенин айтып: «Кылган ишиңердин акыбети эмнеге алып барарын билбестен туруп Юсуф менен инисине эмне кылганыңар эсиңердеби?» – деди.

Ошондо алар айран таң калышып: «Сен чын эле Юсуфсуңбу?» – дегенде Юсуф аларга айтты: «Ооба, мен Юсуфмун. Мына бу жанымда турган менин бир тууган иним. Аллах бизди мурунку абалыбыздан куткарып жана кадырыбызды көтөрүп бизге жакшылык кылды. Кимде-ким Аллахтын буйруктарын аткарып, тыйгандарын таштап Ага моюн сунса жана кыйынчылыкка сабыр кылса, анда анын кылганы жакшылык иштерден. Аллах жакшылык кылгандардын сообун жок кылбайт. Тескерисинче, аны алар үчүн сактап коёт».

Бир туугандары кылган иштери үчүн кечирим сурашып: «Аллахка ант! Аллах сага кемчиликсиз сыпаттарды берип сени бизден артык кылды. Чынында биз сага кылган ишибизде каталык жана зулумдук кылдык» – деп айтышты.

Юсуф аларды кечирип мындай деп айтты: «Бүгүн силерди жазалап же жамандай тургандай силерге эч кандай айыптоо жок. Аллахтан силерди кечирүүсүн сурайм. Ал ырайымдуулардын Ырайымдуусу».

Алар атасынын көзүнө эмне болгону тууралуу ага айтышканда ал көйнөгүн берип: «Бул көйнөгүмдү алып барып атамдын жүзүнө жапкыла, ошондо көзү көрүп калат. Баарыңар үй-бүлөңөр менен мага кайтып келгиле» – деп айтты.

Кербен Мисирден чыгып шаардан алыстаган кезде Якуб пайгамбар балдарына жана жанындагы жердештерине: «Мен чындап эле Юсуфтун жытын сезип жатам. Силер бул чал алжып калды, эмне деп жатканын да билбейт деп мени акылынан адашкан деп жүрбөгүлө» – деп айтты.

Анын алдындагы балдары ага: «Аллахка ант! Сиз дагы деле Юсуфтун кадырын эстеп жана аны экинчи ирет көрүүгө мүмкүнчүлүк болот деген эски ойлоруңуздан эч эле кайтпадыңыз го» – дешти.

Якубга сүйүнүч кабарды алып келген адам анын жүзүнө Юсуфтун көйнөгүн ыргытканда анын көзү көрүп калды. Ошондо ал балдарына: «Мен Аллахтын мээриминен жана жакшылыгынан силер билбеген нерселерди билем деп айттым эле го?» – деп айтты.

Балдары атасы Якуб пайгамбардан Юсуф менен инисине кылган нерселери үчүн кечирим сурашып: «Оо, атаке! Биздин өткөн күнөөлөрүбүз үчүн Аллахтан кечирим сураңыз! Чындыгында биз Юсуф менен инисине жамандык кылган күнөөкөрлөрдөн болдук» – дешти.

Аларга атасы айтты: «Эми Раббимден силер үчүн кечирим сураймын. Чындыгында ал тообо кылган пенделеринин күнөөлөрүн Кечирүүчү, аларга Ырайымдуу».

Якуб үй-бүлөсү менен өз жеринен Юсуфту көздөй Мисирге жөнөштү. Качан алар ага киришкенде ата-энесин кучактады жана үй-бүлөлөрү менен турушкан бир туугандарына: «Аллахтын каалоосу менен тынчтыкта Мисирге кош келдиңиздер! Бул жерде эч кандай ыза тартпайсыздар» – деп айтты.

Ата-энесин өзү отурган тактыга отургузду. Ата-энеси жана он бир бир тууганы ага сажда кылып учурашышты. Бул сажда түшүндө көргөндөй Аллахтын буйругун ишке ашырыш үчүн кылынган таазим кылуу саждасы эле, сыйынуу саждасы эмес. Ошондуктан Юсуф пайгамбар атасына: «Сиздердин мага сажда кылып учурашканыңыздар – мен мурда көрүп сизге айтып берген түшүмдүн жандырмагы. Раббим ал түшүмдү ишке ашырды. Раббим мени абактан чыгарып, мени менен бир туугандарымдын ортосун шайтан бузгандан кийин сиздерди алыскы чөлдөн мага алып келип жакшылык кылды. Чындыгында Раббим Өзү каалаган иштеринде Мээримдүү. Ал пенделеринин абалдарын Билүүчү, Өз башкаруусунда Даанышман».

Андан соң Юсуф Раббисине дуба кылып: «Оо, Раббим! Сен мага Мисирдин бийлигин бердиң, түш жооруганды үйрөттүң. Оо, асмандар менен жердин Жаратуучусу жана ал экөөсүн мурда болбогондой көрүнүштө пайда Кылуучу! Сен менин бул дүйнөдөгү жана акыреттеги бардык иштеримди башкаруучусуң. Ажалым жеткенде мусулман абалда жанымды ал. Мени ата-бабаларымдан жана башкалардан болгон пайгамбарлар менен улуу Фирдаус бейишинде бирге кыл!»

Оо, пайгамбар! Биз сага кабар берген Юсуф менен анын бир туугандары тууралуу бул окуяны сен билчү эмессиң. Анткени Юсуфтун бир туугандары аны кудуктун түбүнө таштайбыз деп чечишип, айла-амалдарды ойлоп табышкан маалда сен алардын жанында эмес элең. Бирок биз сага мунун кабарын бердик.

Оо, пайгамбар! Сен адамдар ыйман келтиришсин деп болгон аракетиңди жумшасаң да алардын көпчүлүгү ыйман келтиришпейт. Андыктан алар үчүн өзүңдү кыйнап сыгылба.

Оо, пайгамбар! Эгерде алар акыл жүгүртүшкөндө анда сага ыйман келтиришмек. Анткени сен алардан Куран үчүн жана аларды чакырган нерсең үчүн акы сураган жоксуң. Куран жалпы адамдар үчүн эскертүү гана.

Асмандар менен жерде Аллахтын жалгыздыгын тастыктап билдирген көптөгөн аят-белгилер бар. Алар анын үстүндө басып жүрүшөт, бирок алар тууралуу ой-жүгүртүүдөн жана ибарат алуудан баш тартышат жана аларга көңүл да бурушпайт.

Адамдардын көпчүлүгү Аллахты Жаратуучу, ырыскы Берүүчү, Өлтүрүүчү, Тирилтүүчү деп ишенишет, бирок Аны менен катар башка кудайларга жана айкелдерге сыйынышат. Алар Анын баласы бар деп айтышат. Ал андан Аруу.

Мушриктер бул дүйнөдө коргоно албай тургандай жаза аларды каптап басып келишинен, же болбосо кыямат келет деп ага даярдык көрүшпөй, анын келишин сезбей турушканда капыстан аларга кыямат келип калуусунан көңүлдөрү тынчпы?! Мына ошондуктан алар ыйман келтиришпейт.

О, пайгамбар! Сен даават кылгандарга минтип айт: «Ушул менин жолум. Мен адамдарды ушул жолго чакырам. Бул жолго мен жана мени ээрчигендер, туура жолума түшкөндөр, сүннөтүмдү кармангандар ачык-айкын далилдер менен чакырабыз. Мен Аллахка шерик кылгандардан эмесмин. Тескерисинче, жалгыз Ага гана ибадат кылуучуларданмын».

Оо, пайгамбар! Биз сага чейин периштелерден эмес, адамзаттан эркектерди гана пайгамбар кылып жибергенбиз. Сага кабар түшүргөндөй аларга да кабар түшүргөнбүз. Алар чөл элинен эмес, шаар элинен эле. Аларды элдери жалганга чыгарышканда Биз аларды кыйратып жок кылдык. Сени жалганга чыгаргандар да жер бетин кыдырып, аларга чейинки жалганга чыгаргандардын акыбети кандай болгонуна ой жүгүртүп сабак алышпайбы?! Бул дүйнөдө Аллахтан корккондор үчүн акырет жайындагы жыргалчылыктар жакшыраак. Бул нерсе жакшы экендигине акыл жүгүртпөйсүңөрбү, Аллахтын буйруктарына баш ийип, тыйгандарын таштап Андан коркпойсуңарбы?! Буйруктардын эң улугу – ыйман келтирүү. Ал эми тыйгандардын эң чоңу – Аллахка шерик кошуу.

Биз жиберген пайгамбарлардын душмандарына мөөнөт беребиз, аларды алдап кызыктырыш үчүн жазалоого шашылбайбыз. Анткени алардын кыйрашы кечеңдегенде, пайгамбарлар алардын кыйроосунан үмүт үзүп калышканда жана пайгамбарлардын «жалганга чыгаргандарга азап келет, ыймандуулар аман калышат» деп берген убадаларын каапырлар жалган экен деп ойлоп калышканда пайгамбарларыбызга Биздин жеңишибиз келет жана Биз пайгамбарлар менен ыймандууларды жалганчылар кабылган кыйроодон сактап калабыз. Күнөөкөр коомго түшкөн азабыбыз эч качан кайтарылбайт.

Пайгамбарлар менен алардын элдери тууралуу окуяларда жана Юсуф менен бир туугандары тууралуу окуяда акылы тунук адамдар үчүн сабактар бар. Мына ушуларды өзүнө камтыган Куран – ойлоп чыгарылып Аллахка карата айтылган жалган сөз эмес. Бирок ал – Аллахтын алдынан көктөн түшкөн китептерди тастыктоочу, кеңири чечмелөөнү талап кылган шарияттарды жана өкүмдөрдү чечмелөөчү, бардык жакшылыктарга багыттоочу жана ага ыйман келтирген адамдар үчүн ырайым. Мына ошолор андагы нерселерден пайда алышат.

Алиф, лаам, ро. Ушуга окшогон аяттын түшүндүрмөсү бакара сүрөөсүнүн башталышында айтылган. Эй, пайгамбар! Бул сүрөөдөгү ушул улуу аяттар жана Аллах сага түшүргөн Куран – эч кандай шек-күмөнү жок акыйкат. Ал Аллахтын алдынан экендигинде шек жок. Бирок адамдардын көпчүлүгү көк беттиктен жана текеберликтен ага ыйман келтиришпейт.

Аллах силер көрүп турган бийик асмандарды тирөөчсүз жаратты. Андан соң эч бир нерсеге окшобогон жана кандай болгондугу белгисиз абалда Өзүнө ылайык келгендей Аршка көтөрүлүп бийиктеди. Жана Күн менен Айды адамдардын пайдалары үчүн баш ийдирди. Аллахтын илиминде Күн дагы Ай дагы белгиленген мөөнөткө чейин жүрөт. Аллах асмандар менен жердеги иштерди Өзү каалагандай башкарат. Кыямат күнү Раббиңер менен жолугууга толук ишенип, ага жакшылык иштер менен даярдангыла деген үмүттө Ал Өзүнүн кудуреттүүлүгүн билдирген аят-белгилерди ачыктап көрсөтөт.

Аллах Таала жерди жайык кылып, адамдарды силкип жибербөөсү үчүн анда бекем тоолорду жаратты. Адамдар, алардын малдары жана эгин-тегиндери суу ичүү үчүн дарыяларды агызды. Айбанаттарды эркек-ургаачы кылган сыяктуу мөмө-жемиштерди да баарын эки түрдүү кылды. Ал түндү күндүзгө каптатып, жарык караңгыга айланат. Чынында, бул айтылгандарда Аллах жараткан нерселер тууралуу ой жүгүртүп, пикир кылгандар үчүн аят-далилдер бар. Мына ошолор бул аят-далилдерден пайда алышат.

Жер бетинде жакын жайгашкан жер тилкелери, жүзүм бактар, эгинзарлар, бир өзөктөн чыккан курмалар жана өзөктөрү ар башка курмалар бар. Мына ошол бакчалар жана эгинзарлар бир суудан сугарылат. Алар бир жерден суу ичип, жакын жайгашканына карабастан пайдалары үчүн Биз аларды даамында жана башка нерселерде бири-биринен артык кылабыз. Чындыгында бул айтылгандарда акыл жүгүрткөн адамдар үчүн далилдер бар. Анткени мына ошолор бул нерселерден сабак алышат.

Оо, пайгамбар! Эгерде бир нерсеге таң калчу болсоң, анда алардын кайрадан тирилүүнү жалганга чыгаргандарына жана аны жокко чыгарып “биз өлүп топуракка жана чириген сөөккө айлангандан кийин кайрадан тирилмек белек?!” деп далил кылган сөздөрүнө таң калганың татыктуураак. Раббисине каапырлык кылышып, өлгөндөрдү кайра тирилтүүгө Анын кудурети жетпейт деп өлүмдөн кийин кайра тирилүүнү жокко чыгаргандар – ошолор кыямат күнү моюндарына оттон болгон чынжырлар оролгондор, мына ошолор тозокко киргендер. Алар ал жайда түбөлүк калышат, алар жок да болушпайт жана алардан азап токтотулбайт.

Оо, пайгамбар! Мушриктер сенден азапты шаштырышат. Аллах аларга тагдыр кылган жакшылыктарды толук алышканга чейин азаптын келиши кечигип кетти дешет. Алардан мурун аларга окшогон жалганчы коомдор да жазаланышкан. Эмнеге алардан сабак алышпайт? Эй, пайгамбар! Чындыгында Раббиң адамдар зулумдук кылышса дагы аларга кечиримдүү. Алар Аллахка тообо кылуулары үчүн аларды жазалоого шашылбайт. Ошондой эле Ал каапырлыктан кайтпагандар тообо кылышпаса аларды катуу жазалайт.

Аллахка каапырлык кылгандар баш тарткандарынан жана көк беттиктеринен кайтышпай: «Муса менен Исага түшкөндөй аят-белгилер Мухаммадга да түшпөйт беле?!» – дешет. Оо, пайгамбар! Сен адамдарды Аллахтын азабынан коркуткан гана эскертүүчүсүң. Аллах сага кайсы аят-белгилерди берсе, ошолор гана болот. Ар бир коомдо аларды акыйкат жолго салган, ага карай жол көрсөткөн пайгамбар болот.

Аллах ар бир аялдын курсагындагы көтөргөнүн билет. Ал тууралуу баарысын билет жана жатында болуп жаткан азайып көбөйгөнүн, саламаттыгын жана илдеттүүлүгүн билет. Аллахтын алдында бардык нерсе белгиленген өлчөмдө болот, ал андан азайбайт да кемибейт.

Анткени Аллах жаратылгандар сезбеген бардык кайып нерселерди жана алардын сезимдери сезген ар бир нерсени Билүүчү. Ал Өзүнүн сыпаттарында, ысымдарында жана иш-аракеттеринде Улук. Ал Өз Заты жана сыпаттары менен бүткүл жаратылгандардан Жогору.

Оо, адамдар! Ал жашыруун сырларды билет. Анын илиминде силердин араңарда сөзүн жашырган адам менен ачык айткан адам бирдей, ошондой эле караңгы түндө адамдардын көзүнө көрүнбөй жашынган адам менен күндүзгү жарыкта көз көрүнө иш кылып жаткан адам Анын илиминде бирдей.

Аллах тааланын адамга кезектешип келген периштелери бар. Алардын кээ бирлери кечинде келет, кээ бири күндүзү келет. Алар Аллах тагдыр кылып жазган бирок болтурбай коюу керек болгон тагдырды токтотуу үчүн адамдарды Аллахтын буйругу менен сакташат. Ошондой эле адамдын сөздөрүн жана кылган иштерин жазышат. Чындыгында Аллах бир эл өздөрүн шүгүр кылуучу абалга өзгөртпөсө, анда ал элди жакшы абалдан башка абалга өзгөтпөйт. Аллах таала бир коомду кыйратууну кааласа, анда эч ким Аллахтын каалоосун кайтара албайт. Эй, адамдар! Силер үчүн силердин ишиңерди башкарган Аллахтан башка башкаруучу жок. Ошондуктан силерге туш болгон балеелерди кайтарыш үчүн Ага таянгыла.

Оо, адамдар! Ал силерге чагылганды көргөзөт. Ал чагылгандын соккусу менен силерге коркунуч жана жамгырга болгон үмүт жаратат. Ошондой эле Ал нөшөөрлөгөн жамгыр суусу менен оор болгон булуттарды жаратат.

Күндүн күркүрөгү Раббисин мактоо менен биргеликте Аны аруулайт. Ошондой эле периштелер Раббисинен коркуп, улуктап жана урматтап аруулашат. Аллах макулуктарынын каалаганына күйгүзүүчү чагылган түшүрүп, аларды кыйратат. Ал эми каапырлар болсо, Аллахтын жалгыздыгы тууралуу талашып-тартышат. Аллахтын күч-кубаты катаал, Ал каалаганын аткарат.

Аллахтын жалгыздыгына чакыруу жалгыз Аллах үчүн гана болуу керек. Бул нерседе эч ким ага шерик эмес. Мушриктер дуба кылып сурап жаткан Аллахтан башка кудайчалар алар эмне гана дуба кылып сурабасын, алардын дубаларына жооп беришпейт. Алардын ага кылган дубалары суусаган адам сууга колун сунуп сууну оозуна жеткизип ичем деген сыяктуу. Суу болсо анын оозуна жетпейт, ал эми каапырлардын кудайчаларга кылган дубалары туурадан алыс жана алар жоготууда. Анткени куйдайчалар аларга пайда алып келгенге жана алардан зыянды тосууга ээлик кылбайт.

Асмандардагы жана жердегилердин баары жалгыз Аллах үчүн сажда кылып моюн сунушат. Бул нерседе мусулман жана каапыр бирдей. Болгону мусулман Аллахка өз каалоосу менен моюн сунуп сажда кылат. Ал эми каапыр болсо Аллахка мажбур түрдө моюн сунат. Бирок анын табияты Аллахка өз каалоосу менен моюн сунууну айтып турат. Көлөкөсү бар бардык жаратылгандардын көлөкөлөрү эртең менен кечинде Аллахка баш ийишет.

О, пайгамбар! Аллах менен бирге башка нерселерге да сыйынып жаткан каапырларга: “Асмандардын жана жердин Жаратуучусу жана ал экөөнү Башкаруучу ким?” деп айткын. О, пайгамбар! Дагы аларга: “Ал экөөнү Жаратуучу жана Башкаруучу – Аллах. Муну силер да моюнга аласыңар” деп айт. О, пайгамбар! Аларга дагы минтип айткын: “Аллахтан башка алсыз олуяларды өзүңөргө дос кылып алдыңарбы? Алар өздөрүнө пайда алып келе албайт, зыяндан сактана албайт. Анан кантип башкаларга жардам бере алмак эле?” О, пайгамбар! Аларга айткын: “Көкүрөгү көр каапыр менен туура жолдогу көрөгөч мусулман бирдейби? Же караңгы каапырлык менен нурдуу ыйман бирдейби?” Же Аллах Таалага жаратууда шерик болуштубу? Же алар Аллахтын жаратканындай жаратыштыбы? Алар Аллахтын жаратканын алардын шериктери жаратты деп аралаштырып алышты. О, пайгамбар! Аларга айткын: “Жалгыз Аллах бардык нерсени Жаратуучу. Жаратууда Ага эч ким шерик эмес. Кудай болуу жалгыз Ага гана таандык. Ал жалгыз Өзү гана ибадат кылууга татыктуу жана бардык нерсеге үстөмдүк кылуучу.

Аллах, жалгандын жок болуусуна жана акыйкаттын сакталып калуусуна асмандан түшкөн жамгырдын суусун мисал кылды. Ал өлчөмүнө жараша аз же көп болуп өзөндөрдө агат. Анан ал сел таштанды, көбүктөрдү суунун үстүнө чыгарат. Ошондой эле Аллах ал экөөнө, кымбат баалуу металдарды отко эритип, анын ширенди-датын ажыратып, жасана турган жасалгаларды жасаганды мисал кылат. Аллах ушундай мисалдарды акыйкат менен жалганга мисал катары келтирет. Жалган – суунун үстүнө чыгып калган таштанды жана көбүктөргө жана металды эриткенде чыккан ширенди-даттарга окшош. Ал эми акыйкат – ичиле турган таза суу сыяктуу. Анын натыйжасында мөмөлөр, өсүмдүктөр, чөптөр өсөт. Жана жасалгандан кийинки (таза) темир сыяктуу. Аны адамдар пайдаланат. Аллах акыйкат жалгандан айырмаланып туруусу үчүн адамдарга ушул эки мисалды келтирген сыяктуу башка мисалдарды да келтирет.

Раббиси Аны жалгыздоого жана Ага моюн сунууга чакырганда Ага жооп берген ыймандуулар үчүн жакшы сыйлык бар, ал – бейиш. Ал эми Анын жалгыздыгына жана Ага моюн сунууга чакырганда жооп бербеген каапырлар эгерде аларда жер бетиндеги түрдүү мал-мүлктөр болсо жана ошого кошумча дагы ошончолук мал-мүлктөрү болсо, анда алар ошонун баарын жандарын азаптан куткаруу үчүн сарптап жиберишмек. Алар Аллахтын чакырыгына жооп беришпеди. Алар бардык кылган күнөөлөрү үчүн суракка алынышат. Алардын бара турган жайы тозок. Алардын бара турган жерлери жана жайлары тозок кандай жаман!

Оо, пайгамбар! Аллах сага түшүргөн нерсе Раббиңден экенин жана анда эч бир шеги жок акыйкат экенин билип, Аллахка моюн сунган ыймандуу адам менен Аллахка моюн сунбаган сокур каапыр адам тең эмес. Бул нерседен акылы тунук адамдар гана акыл-насаат алышат.

Аллахка баш ийгендер мына ошолор Ага берген убадаларын же Анын пенделерине берген убадаларын аткарышат. Алар Аллах менен болгон же Андан башкасы менен болгон бекем убадаларды бузушпайт.

Алар Аллах үзбөгөнгө буйруган бардык туугандык мамилелерди бекемдешет жана Раббисинен коркушат. Ал коркуу – аларды Анын буйруктарын аткарууга жана Анын тыйган нерселеринен тыйылууга түртөт. Аллах алар кылган бардык күнөөлөрү себептүү аларды эсеп-кысап кылуусунан коркушат. Анткени кимге эсеп-кысап кылынса, анда ал кыйроого учурайт.

Алар Аллахка баш ийүүдө жана Аллах аларга тагдыр кылып берген жакшылык-жамандыкта сабыр кылгандар. Аллахтын ыраазылыгын көздөп күнөөдөн тыйылышкандар. Намазды толук аткарышкандар. Биз берген мал-мүлктөрдү милдеттүү болгон акыларга жумшагандар. Аларды ыктыярдуу түрдө жана жашыруун түрдө эл көрүүсүнөн сактанып беришкендер жана аларды көрүп башкалар да ээрчиш үчүн ачык түрдө бергендер. Аларга жамандык кылган адамдардын жамандыгына жакшылык менен жооп беришкендер. Ушул сыпаттар менен сыпатталган адамдар үчүн Кыямат күнү мактоого татыктуу акыбет бар.

Мактоого татыктуу акыбет – бул бейиштер. Анда адамдар түбөлүк жыргалчылыкта жашашат. Алардын бейиштеги толук жыргачылыктарынын бири – алар менен ага туура жолдо жүргөн аталары, энелери, жубайлары жана балдарынын кирүүсү. Бул нерсе аларга жолугууну каалагандыктары себептүү болот. Периштелер аларга бейиштеги жайларынын бардык эшиктеринен киришип аларды куттукташат.

Аларга периштелер кирген сайын: «Силерге Аллахтын тынчтыгы болсун» - деп салам беришет. Тагыраак айтканда, Аллахка баш ийүүдө, Анын тагдырынын жамандыгына сабыр кылганыңар себептүү жана Ага күнөө кылуудан тыйылгандыгыңар себептүү апааттардан саламат болгула. Силердин акыбетиңер болгон Акырет үйү кандай жакшы!

Аллахка берген убадаларын бекемдегенден кийин да убадаларын бузгандар жана Аллах буюруган тууганчылык карым-катышты үзгөндөр бактысыз адамдар. Алар Аллахтын ырайымынан куулгандар. Андай адамдардын акыбети жаман, ал - тозок.

Аллах каалаган пенделерине ырыскысын кеңейтет жана каалаган пенделерине тарытат. Ырыскынын кеңдиги бактылуулуктун жана Аллахты жакшы көрүүсүнүн белгиси эмес. Ал эми ырыскынын тардыгы бактысыздыктын белгиси эмес. Каапырлар бул дүйнө жашоосуна кубанышып, ал жашоого катуу таянышып бейпил жашашты. Бирок бул дүйнө жашоосу акырет жашоосунун алдында бир аз гана арзыбаган жыргалчылык.

Аллахка жана Анын аяттарына каапыр болгондор мындай деп айтышты: «Эгер Мухаммадга Раббисинен чынчылдыгына далил болгон көрүнүктүү аят-белги түшүрүлгөндө биз ага ыйман келтирмекпиз». Оо, пайгамбар! Ал сунуш кылгандарга айткын: «Чындыгында Аллах адилеттүүлүгү менен каалаган адамды адаштырат. Жана Аллах пазилети менен тообо кылып кайткандарды туура жолго салат. Алар туура жолго түшүүнү аят-белгилердин түшүүсүнө байлашса да ал туура жолго баштоо алардын колунда эмес».

Аллах туура жолго баштаган адамдар – алар Аллахка ыйман келтирип, Аллахты аруулап, мактап, Куранды окуп жана угуп зикр кылганда жүрөктөрү тынчтанган адамдар. Көңүл бургула! Жалгыз Аллахты эстөө менен жүрөктөр тынчтанат. Аллах жүрөктү ушул үчүн жараткан.

Аллахка ыйман келтиргендер жана Аллахка жакындатуучу жакшы иш-аракеттерди кылгандарга акыретте жакшы жашоо бар. Андай адамдардын акыбети жакшы бейиш гана болот.

Оо, пайгамбар! Биз мурунку үммөттөрдүн элчилерине жөнөткөн китептердин окшошундай сенин үммөтүңө да жибердик. Биз сага түшүргөн куранды аларга окуп бер. Андыктан ал Куран сенин чынчыл экендигиңе жетиштүү далил. Бирок сенин коомуңдун абалы бул аяттарды четтке кагышты. Себеби алар ырайымдуу Аллахка башка нерсени шерик кылышып каапыр болушту. Эй, пайгамбар! Аларга айткын: «Силер шерик кошкон ырайымдуу Аллах ал менин Раббим. Андан башка сыйынууга татыктуу зат жок. Бардык иштеримде Ага гана таянам жана Ага гана тообо кыламын.

Оо, пайгамбар! Эгер Аллахтан түшкөн китептердин бири кереметүү болуп, ошол керемет менен тоолор ордуларынан жылдырылса, жер жарылып дарыялар жана булактар ага турган болсо, ал кереметтүү китеп өлүктөргө окулганда тирилип кете турган болсо, анда ал керемет сага түшкөн Куранда болмок. Эгер алардын жүрөктөрүндө коркуу болгондо ал Куран өтө таасирдүү ачык далил болот эле. Бирок алар аны четке кагышты. Тактап айтканда, кереметтерди жана аят-белгилерди түшүрүү туурасындагы иштердин баары Аллахка гана таандык. Аллахка ыйман келтиргендер билишпейби?! Эгер Аллах адамдарды баарын туура жолго түшүрүүнү кааласа, анда Аллах аларга аят-белгилерин түшүрбөстөн туруп эле туура жолго салып коймок. Бирок Аллах андайды каалабады. Аллахка каапыр болгондорго капырлыктары жана күнөөлөрү себептүү оор кыйынчылыктар жетип турат. Ал балээлер Аллахтын токтоосуз түшүүчү азабынын убадасы келгенче, алардын турак жайларына жакын жерге түшөт. Чындыгында Аллах убада кылган нерсесин белгиленген убагы келгенде убадасын аткарбай койбойт.

Оо, пайгамбар! Сени коомуң шылдыңдап жалганга чыгарган эң биринчи пайгамбар эмессиң. Сенден мурдагы үммөттөр да пайгамбарларын шылдыңдашкан. Өз пайгамбарларын шылдыңдаган каапырлар Мени: «Ал азаптабайт» - деп ойлошуп калганга чейин мөөнөт бердим. Мөөнөт бүткөндөн кийин аларды ар кандай азаптар менен азаптадым. Мен аларды азаптаганымды көргөнүңдө кандай болмок? Ал өтө катаал азап.

Бардык жаратылыштын ырыскыларын сактоону өз милдетине алган, бүткүл адамдардын иш-аракеттерин көзөмөлдөөчү жана кылган иштерине жараша жаза же сыйлык берген Зат сыйынылууга татыктуураакпы же таптакыр сыйынылууга татыбаган бул айкелдерби? Каапырлар буларды Аллахка зулумдук кылышып жана жалгандан шерик кылып жатышат. Эй, пайгамбар! Аларга айткын: “Эгер айтып жаткан нерсеңерде чынчыл болсоңор, силер Аллахка кошуп сыйынып жаткан кудайчаларыңардын аттарын атап бергилечи. Же эмне Аллахка силер жер жүзүндө Ал билбеген шериктер жөнүндө кабар берип жатасыңарбы? Же эч далилсиз үстүртөн айтылган бош сөздү Ага кабарлап жатасыңарбы?”. Жок! Шайтан каапырлардын жаман айлакерликтерин аларга кооздоп көрсөттү жана ушунун натыйжасында алар Аллахка каапыр болушту. Жана аларды хидаяттан жана туура жолдон тосуп койду. Кимди Аллах туура жолдон адаштырса, аны туура жолго салуучу эч ким жок.

Алар үчүн дүйнө жашоосунда мусулмандар тарабынан өлтүрүлүү жана алардын колдоруна туткунга алынуу менен ишке аша турган азап бар. Ал эми акыретте аларды күткөн азап үзгүлтүксүз токтобогону менен дүйнөдөгү азаптан да катуураак жана өтө оор. Кыямат күнү аларды Аллахтын азабынан куткара турган эч ким болбойт.

Аллах тааланын буйруктарына моюн сунуп жана Анын тыйгандарын таштаган такыба адамдар үчүн Аллахтын убада берген бейишинин сыпаты – кан сарайларынын жана бак-дарактарынын алдынан дарыялар агып турат. Ал жердин мөмө-жемиштери эч качан түгөнбөйт. Алар бул дүйнөдөгү мөмө-жемиштердей эмес. Көлөкөсү да туруктуу, жок болуп жана кыскарып да кетпейт. Аллахка такыбалык кылган, Анын буйруктарын аткарып, тыйгандарынан кайткан адамдын акыбети мына ушундай. Ал эми каапырлардын акыбети тозок. Алар ага киришип, ал жакта түбөлүк калышат.

Оо, пайгамбар! Биз Тооратты берген жөөттөр жана Инжилди берген христиандар сага түшүрүлгөн нерсенин кээ бири аларга түшкөн нерселерге шайкеш келгендиги үчүн сүйүнүшөт. Жөөттөр менен христиандардын кээ бир тайпалары сага түшүрүлгөн кээ бир нерселерди өздөрүнүн каалоолоруна ылайык келбегендиги үчүн же аларды өзгөртүп бурмалагандарын сыпаттагандыгы үчүн четке кагышат. Оо, пайгамбар! Аларга айт: “Чындыгында Аллах таала мени жалгыз Өзүнө сыйынуумду жана Ага эч нерсени шерик кошпоомду буйруду”. Жалгыз Ага гана дуба кылам, Андан башка эч кимге дуба кылбайм. Жалгыз Ага гана кайтамын. Тоорат жана Инжил да мына ушул нерселер менен келген.

Оо, пайгамбар! Биз мурунку китептерди элдеринин тилинде түшүргөнүбүз сыяктуу сага да өкүмдү ачыктап, акыйкатты баяндай турган Куранды араб тилинде түшүрдүк. Эй, пайгамбар! Эгер Аллах сага үйрөткөн илим келгенден кийин Китеп ээлеринин каалоолоруна ылайык келбеген нерсени өчүрүү туурасында сени менен тартышкан нерсесинде алардын каалоолоруна ээрчий турган болсоң, анда Аллах тарабынан сенин ишиңе жардам бере турган дос да, душмандарыңа каршы сага жардамчы да болбойт. Жана сени Анын азабынан тыя турган эч ким болбойт.

Оо, пайгамбар! Чынында сенден мурда да адамдардан пайгамбарларды жибергенбиз. Сен жаңы пайда болгон жалгыз пайгамбар эмессиң. Аларга да башка адамдар сыяктуу аялдарды жана бала-чакаларды бердик. Аларды үйлөнбөгөн жана бала көрбөгөн периштелер сыяктуу кылбадык. Сен дагы үйлөнүп, бала көргөн адамдардан болгон пайгамбарлардансың. Эми эмнеге мушриктер сенин ушундай болгонуңа таң калып жатышат? Аллахтын уруксатысыз эч бир пайгамбар өзүнөн бир аят-белги алып келүүсү мүмкүн эмес. Аллах тагдыр кылган ар бир иштин мөөнөтү эскерилген китеп бар. Ал мөөнөт оозуп да кетпейт кеч да калбайт.

Аллах таала жакшылык-жамандыктын же бактылуулук-бактысыздыктын жана башка нерселердин каалаганын кетирип жок кылат. Жана алардан каалаганын бекемдеп коёт. Тагдыр китеби да Анын алдында. Ал бардык нерсенин кайта турган жери. Өчүрүлгөн же бекемделген кандай гана нерсе болбосун, анын баары андагы жазылган нерсеге туура келет.

Оо, пайгамбар! Биз убада кылып жаткан азаптын кээ бирин сен өлө элегиңде сага көрсөтүү — ал биздин ишибиз. Же сага көрсөткөнгө чейин сенин жаныңды алсак да сенин милдетиң жеткирүүгө буйрулган нерсени жеткирүү гана. Аларды жазалап жана суракка алуу сенин милдетиң эмес. Ал Биздин ишибиз.

Биз Исламды жайылтуу менен жана мусулмандардын жерлерди ачуусу менен каапырлык кылынган жерлерди четинен кемитип жатканыбызды ал каапырлар көрүшкөн жокбу. Аллах Өзү каалаган нерсе менен пенделеринин арасында өкүм кылат. Анын өкүмүн эч ким бузуп же өзгөртүп же алмаштыруу менен артка кайтара албайт. Ал Аруу Аллахтын азабы бат болот. Абалкылар менен кийинкилерди бир күндө суракка алат.

Мурунку элдер пайгамбарларына айлакерлик кылышты жана алар алып келген динди жалганга чыгарышты. Бирок, алар айлакерликтери менен эмне кыла алышты? Эч нерсе кыла алган жок. Анткени, ишке ашкан чечим, эч кимдин чечими эмес, Аллахтын чечими. Ошондой эле Аллах Таала алардын кылып жаткан иштерин билет жана ал үчүн аларды жазалайт. Мына ошондо алар Аллахка ыйман келтирбей канчалык ката кетиргенин жана мусулмандар туура жолду карманып, ошол себептүү бейишке жана жакшы акыбетке ээ болгонун билишет.

Каапыр болгондор: “Эй, Мухаммад! Сен Аллахтан жиберилген элчи эмессиң” – деп айтышат. Эй, пайгамбар! Сен аларга мындай деп айткын: “Менин жана силердин ортоңордо мен силерге Раббим тараптан элчи экениме Аллах жана менин сыпатым келген асмандан түшкөн китептер тууралуу илими барлар күбө экени жетиштүү. Кимдин чынчылдыгына Аллах күбө болсо, анда аны жалганга чыгаргандардын жалганга чыгаруусу зыян бербейт.

Алиф, Лам, Ра. Ушуга окшогон аяттын түшүндүрмөсү Бакара сүрөөсүнүн башталышында айтылган. О, пайгамбар! Аллахтын каалоосу жана жардамы менен сен адамдарды каапырлыктан, билимсиздиктен жана адашуудан ыймандуулукка, илимдүүлүккө, туура жолго чыгарууң үчүн жана эч ким жеңе албаган Күчтүү, бардык нерседе мактоого татыктуу Аллахтын жолу болгон Ислам динине чакырууң үчүн Биз сага бул Куран китепти түшүрдүк.

Асмандардагы жана жердеги мүлктөр жалгыз Аллахка гана таандык. Андыктан Ага жаратылгандардан эч кимди шерик кылбастан сыйынылууга Өзү гана татыктуу. Каапыр болгондорго катуу азап жетет.

Каапыр болгондор бул дүйнө жашоосун жана андагы убактылуу жыргалчылыктарды акыреттен жана андагы түбөлүктүү жыргалчылыктардан жогору коюшат. Ошондой эле адамдарды Аллахтын жолунан адаштырышат жана Аллахтын жолун бурмалоону, адамдарды чындыктан адаштырууну жана ал жолду эч ким карманбоосу үчүн ал жолду кармануудан адамдарды башка жакка бурууну каалашат. Мына ушул сыпаттар менен сыпатталгандар акыйкаттан жана тууралыктан алыстаткан адашууда.

Аллах тараптан алып келген нерсени түшүнүү жеңил болуусу үчүн кайсы элчини жибербейли, өз элинин тилинде сүйлөгөн адамды гана элчи кылып жибердик. Жана Биз аны Аллахка ыйман келтирүүгө адамдарды мажбурлоосу үчүн жибербедик. Аллах кимди кааласа адилеттүүлүгү менен адаштырат жана кимге кааласа Өз жакшылыгы менен туура жолду карманууга ийгилик берет. Ал эч кимге жеңилбес Күчтүү. Жаратканында жана башкаруусунда Даанышман.

Чындыгында Биз Мусаны жибердик жана анын чынчылдыгын жана ал Раббиси тарабынан жиберилгенин далилдеген аят-белгилер менен аны кубаттадык. Ошондой эле өз коомун каапырлыктан жана наадандыктан ыйманга жана илимге чыгарууга буйрудук. Жана аларга жыргалчылыктарды берген Аллахтын күндөрүн эстетүүгө аны буйрудук. Чындыгында ал күндөрдө Аллахтын жалгыздыгына, Анын улуу кудуретине жана ыймандууларга берилген жакшылыктарына ачык далилдер бар. Мына бул нерсе менен Аллахка ибадат кылууга сабыр кылгандар, Аллахтын жакшылыктарына дайым шүгүр кылгандар пайда алышат.

Оо, пайгамбар! Муса Раббисинин буйругун аткарып өз коомунан болгон Исраил урпактарына Аллахтын жакшылыктарын эскертип мындай деп айтты: “Эй, коомум! Аллах силерди Фараондун жан-жөкөрлөрүнөн куткарып, силерди алардын азабынан сактады. Алар силерди катуу азапка салды, анткени силерден Фараондун тактысын ээлеп ала турган урпактар төрөлбөш үчүн эркек уулдарыңарды сойду. Силердин аялдарыңарды дүйнө жашоосунда кор кылыш үчүн тирүү калтырды. Алардын бул кылган иштеринде сабырдуулукка болгон чоң сыноо бар. Бул сыноого сабыр кылганыңар үчүн Аллах силерди Фараондун жан-жөкөрлөрүнөн куткаруу менен сыйлыгын берди”.

Аларга Муса мындай деп айтты: “Раббиңер силерге кылган ачык билдирүүсүн эстегиле. Эгер силерге берген жогорудагы эскертилген жакшылыктары үчүн Аллахка шүгүр кылсаңар, анда силерге Өз жакшылыгы менен андан да ашырып берет. Эгер Аллах силерге берген жакшылыктарын жокко чыгарып шүгүр кылбасаңар, анда Аллахтын жакшылыктарын жокко чыгарып шүгүр кылбагандар үчүн Аллахтын азабы катуу”.

Муса өз коомуна мындай деп айтты: “Эй, коомум! Эгер силер каапырлык кылсаңар, анда силер менен бирге жер жүзүндөгү адамдардын баары каапырлык кылышат. Анын зыяны өзүңөргө кайтып келет. Анткени Аллах эч нерсеге муктаж эмес. Ал Өзү мактоого татыктуу. Ага момундун ыйман келтирүүсү эч пайда бербейт. Ошондой эле каапырлардын каапырлыгы эч зыянын тийгизбейт”.

Оо, каапырлар! Силерге өзүңөрдөн мурун өткөн жалганчы коомдор, Нух пайгамбардын коому, Худ пайгамбардын Аад коому, Салих пайгамбардын Самуд коому жана алардан кийин келген коомдордун саны көп болуп, алардын санын Аллахтан башка эч ким санай албагандарды жок кылган кабары келген жок беле? Аларга пайгамбарлары ачык далилдерди алып келишти. Алар пайгамбарларына ачуулангандары себептүү бармактарын тиштеп калышты. Ошондо алар пайгамбарларына мындай деп айтышты: “Биз силер жиберилген нерсеге каапыр болдук. Албетте бизди шекке алып бара турган силер чакырып жаткан нерсеге күмөн санап жатабыз”.

Аларга пайгамбарлары жооп кайтарып мындай деп айтышты: “Аллахты жалгыздоодо жана жалгыз Өзүнө сыйынууда шек барбы? Ал асмандар менен жердин жаратуучусу, ал экөөсүн мурун болбогондой көрүнүштө жаратты. Ал силердин өткөн күнөөңөрдү кечириш үчүн силерди Өзүнө ыйман келтирүүгө чакырып жатат. Силерди дүйнө жашоосундагы белгиленген ажалыңар келгиче кечиктирет”. Ошондо элдери пайгамбарларына мындай дейт: “Силер бизге окшогон адам эмессиңерби? Силерде бизден өзгөчө боло турган нерсе жок го. Силер мурун ата-бабаларыбыз сыйынган нерседен бизди алыстатууну каалап жатасыңарбы? Анда силер бизге Аллахтан келген пайгамбарларбыз деген сөзүңөргө чынчыл болсоңор ачык далил алып келгилечи?”

Пайгамбарлары аларга жооп кылып мындай деп айтышты: “Биз силер сыяктуу эле адамбыз. Биз силерге окшош экенибизди четке какпайбыз. Бирок, биздин силерге болгон окшоштугубуз бардык нерседе окшошбуз дегенге жатпайт. Аллах өзгөчө жакшылыктарын Өзү каалаган пенделерине берип, адамдардын арасынан пайгамбарларды тандап алат. Силер талап кылган далилди Аллах кааласа гана алып келе алабыз. Ал далилди алып келүү биздин күч-кудуретибизге байланыштуу эмес. Ал далилди алып келүүгө жалгыз Аллахтын гана күч-кудурети жетет. Ошондуктан ыймандуу мусулмандар бардык ишинде жалгыз Аллахка гана тобокел кылышат”.

Аллахка тобокел кылуудан бизди кандай каршылык, кандай себеп тыйып турат? Чынында, Аллах бизди эң туура акыйкат жолуна салды. Силер бизди жалганга чыгарып, шылдыңдап азап бергениңерге биз сабыр кылабыз. Жалгыз Аллахка тобокел кылуучулар бардык ишинде Ага гана тобокел кылат.

Өз коомдорунан чыккан элчилерге каапыр болгондор аларга каршы далил айтуудан алсыз болгон кезде: «Албетте биз силерди айылыбыздан чыгарабыз же болбосо силерди сөзсүз диниңерден өзүбүздүн динибизге кайтарабыз» – деп айтышты. Ошондо Аллах аларды бекемдеп пайгамбарларга: «Албетте Биз Аллахка жана Анын элчисине каапыр болгон заалымдарды кыйратып жок кылабыз» – деп вахий түшүрдү.

Оо, элчилер! Биз аларды кыйратып жок кылгандан кийин албетте силерди жана силерди ээрчигендерди бул жерге жашатабыз. Бул жалганчы каапырларды кыйратуу, ыймандууларды жана элчилерди бул жерге жашатуу аларды кыйратып жок кылгандан кийин болот. Ал жердеги жашоо Менин улуулугумду, көзөмөлүмдү сезе билген жана эскерткен азабымдан корккон адамдар үчүн гана болот.

Элчилер Раббисинен душмандарын жеңүүгө жардам сурашты. Акыйкатка каршы чыккан бардык тоң моюн текеберлер зыянга учурашты. Акыйкат анык болсо да аны ээрчишпеди.

Кыямат күнү бул текебердин алдында тозок күтүп турат. Анткени ал тозок анын бараар жайы. Анда ага тозок ээлеринен аккан ириңден ичирилет. Мындан анын чаңкоосу да таркабайт. Ал дайыма чаңкоолук менен жана андан башка түрдүү азаптар менен азапталат.

Ал ириң аябай ачуу, ысык, сасык жыты болгондугу үчүн кыйналып кайра кайра ичүүгө аракет кылат. Аны жутууга күчү да жетпейт. Ага ар тараптан өлүмгө тете болгон катуу азаптан өлүм келет. Ал эс алуу үчүн өлүп да калбайт. Тескерисинче, ал азапты чегип тирүү бойдон кала берет. Жана анын алдында андан да башка катуу азап күтүп турат.

Каапырлар берген садака, башкаларга жакшылык кылуусу, алсыздарга ырайымдуулук кылуусу сыяктуу жакшылык иш-аракеттеринин мисалы бороондуу күндө шамал учуруп кеткен күлгө окшош. Анткени аны шамал көтөрүп ар тарапка изин калтырбай чачып салат. Кудум ушундай эле каапырлардын каапырчылыгы да жакшылык иш-аракеттерин учуруп жок кылат. Кыямат күнү жакшылык иш-аракеттери аларга пайда бербейт. Иш-аракеттер ыйманга негизделбеген болсо, анда ал акыйкат жолунан алыс болгон адашуу болот.

Оо, адам! Билесиңби? Албетте Аллах асмандар менен жерди акыйкат үчүн жаратты. Мына ошондуктан ал экөөсүн максатсыз жараткан жок. Эгер Аллах силерди жок кылып ордуңарга Өзүнө гана сыйынган, моюн сунган башка адамдарды алып келүүнү кааласа, анда силерди жок кылып Өзүнө гана сыйынган, моюн сунган башка адамдарды алып келип коёт. Анткени ал иш Аллахка өтө жеңил.

Силерди кыйратып силерден башка адамдарды алып келүү Ага оор эмес. Ал бардык нерсеге кудуреттүү. Аны алсырата турган эч нерсе жок.

Убада берилген күнү адамдар кабырларынан Аллахтын алдына чыгышты. Ошондо ээрчиген алсыз адамдар аттуу-баштууларга айтышты: «Оо, эл башчылары! Чындыгында биз силердин буйруган буйруктарыңарды аткарып, тыйган нерселериңерден тыйылып силерди ээрчидик эле. Эми силер бизди Аллахтын азабынан куткара аласыңарбы?» Аттуу-баштуулар мындай деп жооп беришти: «Эгерде Аллах бизди туура жолго баштаса, анда биз дагы силерди туура жолго багыттайт элек. Ошондо баарыбыз Аллахтын азабынан кутулмакпыз. Бирок биз адаштык жана силерди да адаштырдык. Эми азап бизге да силерге да аны көтөрүүдө алсыздык кылабызбы же сабыр кылабызбы бирдей болот. Бизди ал азаптан эч ким куткарбайт».

Бейиш ээлери бейишке жана тозок ээлери тозокко киришкенде шайтан мындай деди: «Чындыгында Аллах силерге акыйкат убада берди. Жана силерге берген убадасын аткарды. Ал эми мен жалган убада бердим. Жана силерге берген убадамды аткарган жокмун. Дүйнөдө мен силерди каапырлыкка жана адашууга мажбурлай турган эч кандай күчүм жок болчу. Болгону мен силерди каапырлыкка чакырып, күнөө иштерди кооз кылып көрсөттүм эле силер мени жарышып ээрчип кеттиңер. Андыктан силердин башыңарга түшкөн адашуу үчүн мени күнөөлөбөгүлө. Силер өзүңөрдү өзүңөр күнөөлөгүлө. Ал бирөөнү жемелөөдөн жакшыраак. Мен силерди азаптан куткарып жардам бере албайм. Силер дагы мени азаптан куткарып жардам бере албайсыңар. Силер мени Аллахка сыйынууда Ага шерик кылууңарды четке кактым. Чындыгында дүйнөдө Аллахка шерик келтирип, ага каапыр болгон залымдарды кыямат күнү күтүп турган жан ооруткан азап бар».

Ал эми залымдардын бара турган жеринин карама каршысында, ыйман келтиргендер жана жакшы иш-аракеттерди аткаргандарды кан сарайларынын жана бак-дарактарынын алдынан дарыялар аккан бейишке киргизди. Алар ал жакта Раббисинин уруксаты жана кудурети менен гана түбөлүк жашашат. Алар бири-бири менен саламдашышат жана периштелер да алар менен саламдашат. Ошондой эле Раббиси аларга Өзүнүн саламы менен аларга салам берет.

Оо, пайгамбар! Аллах «Аллахтан башка кудай жок» деген күбөлүк келмесине кандай мисал келтиргенин билесиңби? Ал ага мөмөлүү даракты мисал кылды. Ал дарак курма дарагы. Ал дарактын сөңгөгү жердин түбүнө терең кирип, жакшы тамырлары менен суу ичет. Ал эми анын бутактары асманга көтөрүлүп, шүдүрүмдөн ичет жана таза аба менен дем алат.

Бул мөмөлүү бак Раббисинин буйругу менен жакшы мөмөсүн бардык мезгилде берип турат. Аллах таала адамдарга ушул сыяктуу мисалдарды балким алар эстерине келишет деп айтып турат.

Ал эми ыплас ширк сөзүнүн мисалы жаман дарак сыяктуу. Ал дарак ханзал дарагы. Ал өзүнүн тамырынан жулунуп калган. Жерге туруктуу негизи жок. Ал асманга карай көтөрүлбөйт. Ошондуктан ал куурап өлүп калат да аны шамал учуруп кетет. Мына ошондой эле каапырлык сөздөр акыр аягы барып жок болот. Ал сөздөрдү айткан адам үчүн Аллахтын алдында жакшы иш болуп жазылбайт.

Аллах ыймандуулардын ыйманын бул дүйнөдө бекем күбөлүк келмеси менен толук бекемдейт. Алардын ыйманы толук болгон абалда бул дүйнөдөн кайтышат. Кабыр жашоосунда аларга суроо берилген кезде жана кыямат күнүндө кубаттайт. Аллах залымдарды Раббисине ширк келтирүү менен жана туура жолдон баш тартуусу менен адаштырат. Аллах каалаганын ишке ашырат – кимди адаштырууну кааласа, анда аны адилеттүүлүгү менен адаштырат. Ошондой эле кимди туура жолго салууну кааласа, аны Өзүнүн жакшылыгы менен туура жолго салат. Аллахты эч ким мажбурлай албайт.

Аллахтын жакшылыктарын алмаштырган Аллахка жана Анын элчисине каапыр болгон курейш уруусунун абалын көрбөдүңбү? Мухаммад пайгамбар болуп жиберилген жана Харам жерин аман кылып койгон жакшылыктарды алар Раббисинен келген акыйкатты жалганга чыгарган каапырлыгы менен алмаштырышты. Жана алардын коомунан аларды каапырлыкта ээрчиген адамдарды кыйратуучу жайга түшүрүштү.

Кыйратуучу жай – алар кире турган тозок жайы. Алар анын ысыгын татышат. Алардын кала турган жайы – кандай жаман жай болду.

Мушриктер ээрчиген адамдарды Аллахтын жолунан адаштыргандан кийин дагы да адаштыруу үчүн кудайларын Аллахка теңдеш кылышты жана Ага окшоштурушту. Эй, пайгамбар! Аларга: “Бул дүйнөдө кумарга баткан жашооңордо жыргай бергиле жана шектенген күмөнүңөрдү тарата бергиле. Албетте кыямат күнүндө бара турган жайыңар тозок болот. Андан башка жакка кете албайсыңар” – деп айткын.

Оо, пайгамбар! Ыймандууларга мындай деп айт: “Оо, ыймандуулар! Намазды толук түрдө окугула. Дос досуна шапаат кыла албаган, Аллахтын азабынан кутулуу үчүн соодалашуу жана кун төлөө кабыл алынбаган күн келе электе, силер Аллах берген ырыскылардан парз жана нафил садакалардан бергиле. Садаканы эл көрүнүүдөн сактануу үчүн жашыруун түрдө жана башкаларга үлгү болуу үчүн ачык түрдө бергиле.

Аллах асмандарды жана жерди мурда болбогон көрүнүштө жоктон бар кылды. Асмандан жамгыр суусун түшүрдү. Оо, адамдар! Силерге ырыскы кылып жааган жамгырдан ар түрдүү мөмө-жемиштерди чыгарды. Ошондой эле силерге тагдыр кылып суу үстүндө жүргөн кемелерди жана суусун ичүү үчүн дарыяларды баш ийдирип койду. Андан малыңарды жана эгиниңерди суугарасыңар.

Токтобой чыгып турган Күн менен Айды жана биринин артынан бири келген күн менен түндү силерге баш ийдирди. Түн силерди уктап эс алууңар үчүн, күндүзү силер сергек болуп мээнет кылууңар үчүн.

Ал силерге талап кылган нерсеңердин баарын берди. Талап кылбаган нерсеңерди да берди. Эгерде Аллахтын жакшылыктарын эсептесеңер, анда алардын көптүгүнөн эсептеп бүтө албайсыңар. Силерге айтылган жакшылыктар – жакшылыктардын кээ бир мисалдары. Чындыгында адам өзүнө көп зулумдук кылат жана Аллах тааланын жакшылыктарын көп четке кагат.

Оо, пайгамбар! Ибрахим баласы Исмаилди жана анын апасы Хажарды Меккенин бир талаасына алып келгенде мындай деп айтканын эстегин: “Оо, Раббим! Мен үй-бүлөмдү жашаткан бул жерди (Меккени) тынчтык орногон жер кылгын. Бул жерди кан төгүлбөгөн жана эч ким зулумдук көрбөгөн жер кылгын. Ошондой эле мени жана балдарымды айкелдерге сыйынуудан алыс кылгын” – деп дуба кылды.

О, Раббим! Чынында, айкелдер адамдардын көбүн адаштырды. Айкелдер адамдарга колдоочу болот деп ойлоп ага азгырылышты жана Аллахтан башкага сыйынышты. Адамдардан ким мени Аллахты жалгыздоодо жана Ага моюн сунууда ээрчисе, анда ал менден жана мени ээрчигендерден. Ал эми ким менден баш тартса, анда ал жалгыз Аллахка сыйынууда жана Ага моюн сунууда мени ээрчигендерден эмес. О, Раббим! Сен кимди кааласаң кечиресиң. Чынында, Сен күнөөлөрдү Кечирүүчүсүң, аларга Ырайымдуусуң.

Оо, Раббибиз! Чындыгында мен балдарымдын кээ бирлерин Меккеде калтырдым. Алар Исмаилдин урпактары. Өсүмдүк өспөгөн, жака белинде суу чыкпаган Мекке өрөөнүндө балдары калышты. Оо, Раббибиз! Аларды Меккенин жанында жашат, алар ал жерде намаздарын окушсун. Оо, Раббим! Адамдардын жүрөгүн аларга жумшак кыла көр. Алар Сен берген жакшылыктарыңа шүгүр кылуусу үчүн мөмөлөрдөн ырыскы бере көр!

Оо, Раббибиз! Чындыгында, Сен биз жашырган нерселердин жана ачык жасаган нерселердин бардыгын билесиң. Аллахка жерде да, асманда да эч нерсе жашыруун эмес. Тескеринче Ал баарын билет. Жана Ага биздин муктаждыктарыбыз, кедейлигибиз да жашыруун эмес.

Мактоо-шүгүрлөр Аруу зат Аллахка болсун. Ал менин дубамды кабыл кылып ыймандуу балдарды берди. Ал мага жашым өткөн кезде Хажардан Исмаилди берди жана Сарадан Исхакты берди. Чынында Аллах таала ким дуба кылса, дубаны Угуучу.

Оо, Раббим! Мени намазды толук окугандардан кыл. Ошондой эле менин урпактарымды да намазды толук окугандардан кыл. Оо, Раббибиз! Менин дубама жооп бер жана аны кабыл кыл.

Оо, Раббибиз! Менин күнөөлөрүмдү кечире көр, ата-энемдин күнөөлөрүн кечире көр (атасы Аллахтын душманы экенин биле электе айткан. Качан атасы Аллахтын душманы экенин билгенде андан алыстап кеткен) жана ыймандуулардын күнөөлөрүн адамдар сурак берүү үчүн Раббисинин алдына барганда кечире көр!

Оо, пайгамбар! Эгерде Аллах залымдардын азабын кечиктирип жатса, сен Аллахты залымдар кылып жаткандарынан, жалган айтып Аллахтын жолунан тоскондорунан ж.б.у.с. нерселеринен капилетте деп ойлобо. Албетте Аллах ал нерселерди Билүүчү. Андан эч нерсе жашыруун болуп калбайт. Болгону Ал алардын жазасын кыямат күнгө калтырды. Мына ошол күндө көздөр көргөн нерсесинен корккондугунан көктү карап калат.

Адамдар кабырынан турган кезде аларды чакырган жакка шашып барышат. Баштарын көтөрүп корккон абалда асманды карашат. Көрүшкөн нерсесин корккондугунан көздөрүн ала алышпай катып карап калышат. Көргөн нерсесинен коркуп калышкандыктан алардын жүрөктөрүнүн акылы кетип бош болуп, түшүнүүсү да жок болуп калышат.

Оо, пайгамбар! Үммөтүңдү кыямат күнүндөгү Аллахтын азабы менен коркут. Мына ошол күнү өздөрүнө ширк жана каапырлык менен зулум кылгандар мындай деп айтышат: «Оо, Раббибиз! Бизге убакыт бер, азабыңды кечиктирип тур. Бизди бул дүйнөгө бир аз мөөнөткө кайтар, биз Сага ыйман келтирип, бизге жөнөткөн элчилериңди ээрчийбиз». Мына ошондо аларды жемелеп мындай жооп кайтарылат: «Силер бул дүйнөдө жүргөндө ушул дүйнөдөн акыретке барбайбыз деп ант ичтиңер. Ошондой эле өлгөндөн кийин кайра тирилүүнү четке кактыңар эле».

Силерден мурунку жашаган коомдордун жерлерине келип жашадыңар. Алар силерге чейин Аллахка капырлык кылып, алар өздөрүнө өздөрү зулум кылышты. Алар Худ жана Салих пайгамбарлардын коому. Аларды кантип жазалаганыбыз силерге маалым. Ошондой эле силер сабак алыш үчүн ал туурасында Аллахтын китебинде көптөгөн мисалдарды келтирдик. Андан силер кандай сабак алдыңар?

Залым коомдордун жашаган жерлерине келип отурукташкан адамдар пайгамбарды өлтүрүп, дааватын токтотууга айла-амал ойлошту. Аллах алар эмне уюштуруп жаткандарын билет жана алар кылып жаткан нерселеринин эч бири Аллахка жашыруун эмес. Алардын айла-амалы алсыз. Алардын айла-амалы алсыз болгондуктан тоону жана башка нерсени дагы жок кыла албайт. Ал эми Аллахтын айла-амалы алардыкынан күчтүү.

Оо, пайгамбар! Пайгамбарларына жеңишти жана динди үстөм кылууну убада кылган Аллахтын ошол пайгамбарларына берген убадасын бузат деп ойлобо. Чындыгында Аллах Кудуреттүү, аны эч ким жеңе албайт. Ошондой эле Өзүнүн сүйүктүү пенделерин урматтайт. Өзүнүн жана пайгамбарынын душмандарынан катуу өч алуучу.

Ал капырлардан өч алуу кыямат күнү болот. Ал күнү бул жер башка аппак таза жерге алмашат. Ошондой эле асман дагы башка асманга алмашат. Андан кийин адамдардын баары өз денелери, иштери менен кабырларынан туруп жалгыз Аллахтын алдына сурак берүүгө турат. Аллах Өзүнүн падышачылыгында жана улуктугунда жалгыз. Ал Каардуу, баарын багынтат, бирок багынбайт. Ал баарынан үстөмүк кылат жана Ага эч ким үстөмдүк кыла албайт.

Оо, пайгамбар! Жер башка жерге алмашып, асмандар дагы алмашкан күнү капырлар менен мушриктерди көрөсүң. Алар бири-бирине кишенделип, ал эми алардын колдору менен буттары мойндарына бириктирилип чынжыр менен байланат. Алардын кийген кийимдери кара майдан (ал кату күйө турган суюктуктан жазалган тозок кийими). Алардын жүздөрүн алоолонгон от каптап турат.

Оо, пайгамбар! Жер башка жерге алмашып, асмандар дагы алмашкан күнү капырлар менен мушриктерди көрөсүң. Алар бири-бирине кишенделип, ал эми алардын колдору менен буттары мойндарына бириктирилип чынжыр менен байланат. Алардын кийген кийимдери кара майдан (ал кату күйө турган суюктуктан жазалган тозок кийими). Алардын жүздөрүн алоолонгон от каптап турат.

Аллах ар бир адамдын кылган жакшы ишине же жаман ишине жараша сыйлыгын же жазасын берет. Чындыгында, Аллах иш-аракеттердин эсебин тез берүүчү.

Бул Мухаммадка түшкөн Куран Аллахтан адамзатка келген билдирүү. Андагы катуу азаптар менен коркутуулардан корккула. Жана сыйынууга татыктуу жалгыз Аллах экенин билгиле. Андыктан Агагана сыйынып жана Ага эч бир шерик кошпогула. Бул нерседен таза акыл ээлери үлгү сабактарды алышсын. Анткени ошолор үлгүлүү сабактардан пайда алышат.

Алим, лаам, ро. Ушуга окшогон аяттын түшүндүрмөсү бакара сүрөөсүнүн башталышында айтылган. Аллахтын алдынан түшкөндүгүн билдирген бийик даражалуу бул аяттар – жалгыз Аллахка сыйынууну жана шарияттарды ачыктап түшүндүргөн Куран аяттары.

Кыямат күнү каапырларга баары ачык болгондо жана бул дүйнөдөгү алардын каапырлыгы жокко чыкканы билингенде алар мусулман болууну эңсешет.

Оо, пайгамбар! Ал жалганчыларды тим кой! Алар малдарга окшоп жеп-ичип, бул убактылуу дүйнөнүн ырахаттарын пайдаланып жана дүйнөгө берилүү аларды ыйман менен жакшылык иштерди кылуудан алаксыта берсин. Алар кыямат күнү Аллахтын алдына келишкенде кандай жоготууга учурагандарын билишет.

Зулумдук кылган шаарлардын кайсынысына кыйроону түшүрбөйлүк, Аллахтын илиминде анын белгиленген мөөнөтү болгон, ал алдыга да артка да жылдырылган эмес.

Кайсы гана коом болбосун, анын кыйроо мөөнөтү келмейинче кыйроого учурабайт, кыйроо мөөнөтү келген болсо, анда ал кечиктирилбейт.

Меккелик каапырлар пайгамбарга айтышты: «Эй, эскертме түшкөн адам! Чындыгында сен бул айткан сөзүң менен анык жиндисиң. Сен өзүндү жиндилердей алып жүрөсүң».

Сен чын эле жиберилген пайгамбар жана бизге азап келээринде чынчыл болсоң, сага күбөлүккө өткөн периштелерди алып келбейсиңби?

Алардын периштелерди алып кел деген сөздөрүнө Аллах жооп кылды: «Силерди азап менен жок кылууга убакыт келгенде Биз даанышмандык талап кылган абалда гана периштелерди түшүрөбүз. Биз периштелерди жибергенде алар ыйман келтиришпесе, аларга мөөнөт берилбейт. Тескерисинче, жазаны эрте алышат».

Чындыгында бул Куранды Биз Мухаммаддын жүрөгүнө адамдарга эскертүү болуш үчүн түшүрдүк жана Куранды бурмалануудан, өзгөртүүдөн, ашырып же кемитүүдөн Өзүбүз сактайбыз.

Оо, пайгамбар! Биз сенден мурун каапырлык кылган абалкы жамааттарга пайгамбарларды жибергенибизде аларды жалганга чыгарышты. Коомуңдун сени жалганга чыгаруусу пайгамбарлардын арасынан сага биринчи жолу болуп жаткан жок.

Абалкы каапыр жамааттарга пайгамбар келсе, алар аны жалганга чыгарышты жана аны мазактап күлүштү.

Биз ошол коомдордун жүрөктөрүнө жалганга чыгарууну салып койгон сыяктуу Мекке мушриктеринин жүрөктөрүнө да жүз бурууну жана көк беттикти салып коёбуз.

Алар Мухаммадга түшүрүлгөн бул Куранга ыйман келтиришпейт. Буга чейин пайгамбарлар алып келгенди жалганга чыгарышкан адамдардын жок кылынганы тууралуу Аллахтын өкүмү болуп өттү. Эми сени жалганга чыгаргандар сабак алышсын.

Ошол жалганга чыгаргандар менен көк беттик кылгандарга ачык-айкын далилдердин негизинде акыйкат көрүнүп турса дагы жана аларга асмандан эшик ачылып, көтөрүлүп баратышса дагы

Алар эч ишенишпейт жана сөзсүз айтышат: «Чындыгында көздөрүбүз башкаларды көрүүдөн тосулуп калды. Биз көрүп турган нерсе сыйкырдын гана таасири. Биз сыйкырланып калдык».

Биз асманда чоң жылдыздарды жараттык. Адамдар сапарга чыгышканда алар аркылуу кургактык менен деңиздеги караңгылыктардан жол табышат. Аларды Аллахтын кудуретине далил кылуулары үчүн ага көз чаптырып караган адамдар үчүн кооздоп койдук.

Ошондой эле асманды Аллахтын ырайымынан куулган бардык жин-шайтандардан коргоп койдук.

Ал эми бийиктеги периштелер тобунун сөздөрүн жашырынып уккандарды болсо бир нурдуу жылдыз кууп жетип күйгүзөт.

Адамдар жер бетинде жайгашуулары үчүн аны жайык кылдык. Ал адамдарды чайпабаш үчүн бекем тоолорду орноттук. Ошондой эле түрлүү өсүмдүктөрдү өстүрдүк. Булар даанышмандыктын талабына ылайык чектелип белгиленген.

Эй, адамдар! Биз силер үчүн жер бетинде жашаган учуруңарда күн көрүүңөр үчүн тамак-аш жана суусундуктарды жараттык. Ошондой эле силерден башка силердин ырыскыңарсыз күн көрүшкөн адамдар менен жаныбарлар үчүн да жараттык.

Адамдар жана жаныбарлар пайдаланышкан кандай гана нерсе болбосун, Биз аны жаратууга жана ал аркылуу адамдарга пайда бергенге кудуреттүүбүз. Биз ошолордон кандай гана нерселерди жаратпайлы, алар Биздин даанышмандыгыбыздын талабына ылайык чектелип белгиленген өлчөмдө болот.

Биз булуттарды чаңдаштыруучу шамалдарды жибердик. Чаңдашкан булуттардан жамгыр жаадырдык. Жамгырдын суусу менен силерди сугардык. Эй, адамдар! Жер бетиндеги бул сууларды булак жана кудуктарга силер топтобойсуңар. Акыйкатта аларды Аллах Өзү гана топтойт.

Чындыгында Биз Өзүбүз гана жоктон жаратып жана өлгөнгөн кийин кайра жан жан салуу менен өлүктөрдү тирилтебиз. Ошондой эле тирүүлөрдүн ажалдары келгенде аларды өлтүрөбүз. Биз жер бетин жана андагыларды мурас кылып Өзүбүз гана калабыз.

Биз силерден алдын жана кийин ким төрөлгөнүн жана ким өлгөнүн билгенбиз. Булардын бири да Бизге жашыруун эмес.

Эй, пайгамбар! Чындыгында Раббиң алардын жакшылык кылгандарына сыйлык, жамандык кылгандарына жазасын бериш үчүн баарысын кыямат күнү чогултат. Чындыгында Ал башкаруусунда Даанышман жана Ал бардык нерсени Билүүчү.

Биз Адамды чертсе үн чыккан кургак ылайдан жараттык. Ал жаратылган бул ылай көп убакыт турганы үчүн жыты өзгөрүп, кара түстө болчу.

Ал эми Адамдан мурун жиндердин түпкү атасын жалындаган күчтүү оттон жараттык.

Оо, пайгамбар! Раббиңдин периштелерге жана алар менен чогу болгон Иблиске айтканын эсте: «Мен жакында кургак ылайдан адамды жаратам. Аны черткенде үн чыккан, жыты өзгөргөн кара түстө болот».

Аны келбетине келтирип, дене-түзүлүшүн толуктагандан кийин Менин буйругума баш ийип жана ага саламдашып сажда кылгыла.

Периштелер моюн сунушту. Раббиси аларга буйрук кылгандай баарысы ага сажда кылышты.

Бирок Иблис периштелер менен бирге Адамга сажда кылуудан баш тартты. Ал периштелер менен болсо дагы алардан эмес эле.

Иблис Адамга сажда кылуудан баш тарткандан кийин Аллах андан: «Менин буйругума баш ийип сажда кылышкан периштелер менен бирге сажда кылуудан сени эмне тосту?» – деп сурады.

Иблис текеберленип айтты: «Менин адамга сажда кылганым туура эмес. Сен аны кургаган ылайдан жараттың. Ал өзгөргөн кара түстөгү ылай».

Аллах Иблиске айтты: «Бейиштен чык! Чындыгында сен куулгандардансың.

Сен кыяматка чейин Менин каргышыма калдың жана ырайымымдан куулдуң».

Иблис айтты: «Оо, Раббим! Анда мага жаратылгандар кайра тирилүүчү күнгө чейин мени өлтүрбөй мөөнөт бер».

Аллах ага айтты: «Албетте сен ажалы кечиктирилип мөөнөт берилгендерден болдуң.

Сурнай тартылып бардык жаратылгандар өлгөн убакытка чейин».

Иблис айтты: «Оо, Раббим! Сен мени адаштырганың себептүү мен дагы аларга жер бетинде күнөөлөрдү кооз кылып көргөзөм жана алардын баарысын туура жолдон сөзсүз адаштырам.

Бир гана Өзүңө сыйынуу үчүн тандап алган пенделериңден башкасын».

Аллах айтты: «Бул – Мага жеткирүүчү түз жол.

Чындыгында Менин ыкластуу пенделеримди азгырууга кудуретиң жетпейт жана аларды башкара да албайсың. Бирок сени ээрчип адашкандарды гана башкара аласың».

Чындыгында тозок Иблис жана аны ээрчиген бардык адашкандарга убада кылынган жай.

Алар кире турган тозоктун жети эшиги бар. Анын ар бир эшигинен Иблисти ээрчигендерден кире турган белгилүү өлчөм бар.

Чындыгында Раббисинин буйруктарына моюн сунуп, тыйгандарынан алыстап Андан корккондор үчүн бейиш бактары жана булактар бар.

Алар кирип баратканда аларга айтылат: «Балээ-коркунучтардан кутулуп саламаттыкта бейишке киргиле!»

Биз алардын көкүрөктөрүнөн жек көрүүнү жана душмандыкты алып салдык. Алар бири-бирин жакшы көргөн бир туугандар. Алар бет маңдай бири-бирин карап сөрүлөрдө отурушат.

Алар бейиште чарчашпайт жана ал жактан чыгышпайт. Алар бейиште түбөлүк калышат.

Оо, пайгамбар! Пенделериме билдир: «Чындыгында алардын тообо кылгандарын Мен гана кечирем жана ырайым кылам».

Жана Менин азабым – жан ооруткан азап экенин аларга жеткир. Алар Менин кечиримиме жетип, азабымдан кутулуш үчүн Мага тообо кылышсын.

Ошондой эле Ибрахимге конок болуп келишкен периштелердин кабарын аларга жеткир. Алар ага балалуу болорун сүйүнчүлөп жана Луттун коомун жок кылуу үчүн келишкен.

Алар анын алдына «Салам!» деп айтып киришти. Ал алардын саламына андан да жакшыраак алик алды. Аларга жесин деп отко какталып бышкан торпоктун этин тартты. Аларды адамдардан деп ойлогон. Качан алардын тамактан жебегендерин көргөндө: «Биз силерден кооптонуп жатабыз» – деди.

Элчи периштелер ага: «Эч коркпо! Биз сени кубандырган кабар алып келдик. Жакында сен илимдүү эркек балалуу болосуң» – дешти.

Ибрахим балалуу болосуң деген кабарга таң кала аларга: «Мен карыган куракка келип картайып калсам кайдагы баланы сүйүнчүлөп жатасыңар? Кайсы негизге таянып сүйүнчүлөп жатасыңар?» – деди.

Элчи периштелер Ибрахимге: «Биз сага эч кандай шек-күмөнү жок чындыкты сүйүнчүлөдүк. Биз сага сүйүнчүлөгөн нерседен үмүтсүз калгандардан болбо».

Ибрахим айтты: «Раббисинин ырайымынан туура жолдон адашкандар гана үмүт үзүшөт».

Ибрахим: «Оо, Аллах тараптан келген элчилер! Эмне иш менен келдиңер?» – деп сурады.

Элчи периштелер айтышты: «Аллах бизди чоң бузукулук жана жамандык кылган Луттун коомун жок кылыш үчүн жиберди.

Бир гана Луттун үй-бүлөсү менен аны ээрчигендер аман калышат. Алар кыйроого учурашпайт. Биз алардын баарысын ал нерседен куткарабыз.

Бирок анын аялынан башкасын. Биз аны кыйроого дуушар болгондор менен калат деп өкүм кылдык.

Элчи периштелер Луттун үй-бүлөсүнө эркектердин келбетинде келишти.

Лут пайгамбар аларга: «Силер чоочун экенсиңер» – деп айтты.

Элчи периштелер Лутка айтышты: «Эй, Лут! Коркпо! Биз элиң күмөн санаган кыйратуучу азапты алып келдик.

Биз сага эч кандай тамашасы жок чындык менен келдик. Биз сага айткан сөзүбүздө чынчылбыз.

Түндүн бир бөлүгү өткөндөн кийин үй-бүлөң менен жолго чык. Алардын артында жүр. Алардын башына түшкөн нерсени көрүш үчүн араңардан эч ким артын карабасын. Аллах силерди буйруган жакты көздөй жөнөгүлө.

Биз тагдыр кылган ал буйрукту Лутка аян аркылуу билдирдик. Ал буйрук – таң атканда ал коомдун бирин да калтырбай кыйратып жок кылуу эле.

Садумдун эли бузукулук кылууну каалашып сүйүнгөн бойдон Луттун конокторуна жетип келишти.

Лут аларга айтты: «Бул адамдар менин конокторум. Булардан каалап жаткан нерсеңер менен мени шерменде кылбагыла!

Бул бузукулукту таштап Аллахтан корккула! Бул жийиркеничтүү жоругуңар менен мени кордукка салбагыла».

Ага коому айтты: «Биз сени адамдарды коноктобо деп тыйган элек го?».

Конокторунун алдында кечирим сурап Лут аларга айтты: «Бул кыздар силердин аялдарыңардан. Эгерде шакыбат каалооңорду ишке ашыргыңар келсе, анда аларга үйлөнгүлө!»

Оо, пайгамбар! Жашооңо ант болсун! Чындыгында Луттун коому ашып ташкан шакыбаттарында темселеп жүрүшөт.

Күн чыгар маалда аларды өлтүрүүчү ачуу кыйкырык алды.

Анан Биз алардын шаарын астын-үстүн кылып салдык. Алардын үстүнө катып калган чопо таштарды жаадырдык.

Чындыгында Луттун коомуна түшкөн кыйроо тууралуу бул айтылган нерселерде ой жүгүрткөндөр үчүн белгилер бар.

Чындыгында Луттун шаары жолдун боюнда жайгашкан. Ал жерден өткөн жолоочулар аны көрүшөт.

Албетте бул болгон окуяда андан сабак ала турган ыймандуулар үчүн белгилер бар.

Чырмалып өскөн дарактуу шаардын жашоочулары Шуайбдын коому залымдар болушкан. Анткени алар Аллахка каапырлык кылышты жана алардын пайгамбары Шуайбды жалганга чыгарышты.

Биз аларды азапка салып өч алдык. Чындыгында Луттун коомунун шаары жана Шуайбдын элинин жашаган жерлери ал жерден өткөндөрдүн кең жолунун боюнда.

Хижаз менен Шамдын ортосунда жайгашкан Хижрдин жашоочулары Самуд да өздөрүнүн пайгамбары Салихти жалганга чыгаруу менен бардык пайгамбарларды жалганга чыгарышты.

Ал Раббиси тараптан алып келген нерселерде чынчыл экендигине аларга далилдерди жана белгилерди бердик. Ошолордун бири төө эле. Алар бул белгилерден сабак алышпады жана көңүл бурушпады.

Алар үй кылыш үчүн тоолорду оюшуп, ал жерде корккон нерселеринен коопсуздукта жашашчу.

Таңга маал аларды ач айкырып азабы алды.

Алардын иштеп тапкан байлыктары жана турак-жайлары аларды Аллахтын азабынан коргой алган жок.

Биз асмандар менен Жерди жана ал экөөсүнүн ортосундагы нерселерди себепсиз жөн эле жараткан жокпуз. Биз алардын баарысын акыйкат менен гана жараттык. Албетте кыямат сааты сөзсүз келүүчү. Эй, пайгамбар! Сени жалганга чыгаргандардан жүз бур жана аларды жакшылык менен кечир.

Оо, пайгамбар! Чындыгында Раббиң – Ал бүткүл нерселерди Жаратуучу жана аларды Билүүчү.

Биз сага жети аяттан турган фатиханы бердик. Ал – улуу Куран.

Биз кээ бир каапырларга берген убактылуу жыргалчылыктарга кызыгып караба! Алардын жалганга чыгаргандарына кайгырба жана ыймандууларга кичипейил бол!

Оо, пайгамбар! Айткын: «Чындыгында мен азапты анык эскертүүчүмүн.

Мен силерди Аллахтын китептерин бөлүктөргө бөлгөндөрдүн башына Аллах түшүргөн нерсе силерге да жетишинен эскертемин. Алар кээ бирине ыйман келтирип, кээ бирине каапыр болушкан.

Алар Куранды бөлүк-бөлүк кылышып: «Бул сыйкыр же төлгөө же ыр саптары» – деп айтышты.

Оо, пайгамбар! Раббиңе ант, Биз аны бөлүктөргө бөлгөндөрдүн баарысын кыямат күнү сөзсүз суракка алабыз.

Биз алардын бул дүйнөдө кылышкан каапырлыктары жана күнөөлөрү тууралуу сөзсүз сурайбыз.

Оо, пайгамбар! Аллах сени даават кылууга буйруган нерсени жарыя кыл жана мушриктердин айткандарына жана кылгандарына көңүл бурба!

Жана алардан коркпо! Курайштын сени шылдыңдаган каапыр башчыларынын айлакерлигине Биз Өзүбүз жетиштүүбүз.

Алар Аллах менен катар башка нерселерди кудай кылып алышкандар. Жакында алар кылган ширктеринин жаман натыйжасын билишет.

Оо, пайгамбар! Биз алардын сени шылдыңдап жана жалганга чыгарып жаткандары себептүү көкүрөгүң кысылып жатканын билебиз.

Аллахка ылайык келбеген нерселерден Аны аруулап жана кемчиликсиз сыпаттар менен Ага мактоолорду айтып, Ага гана бет ал. Аллахка ибадат кылгандардан жана Ал үчүн намаз окугандардан бол. Бул нерседе сенин көкүрөгүңдүн кысылганына шыпаа бар.

Ошондой эле Раббиңе дайым ибадат кыл жана ошого бекем болуп сага өлүм келгенге чейинки тирүүлүгүңдө аны үзбөй улант.

Эй, каапырлар! Аллах өкүм кылган силердин азабыңар да жакындап калды. Андыктан силер аны убактысынан мурун шаштырбагыла! Аллах мушриктердин Ага кылган шериктеринен Аруу жана Бийик.

Аллах Өз элчилеринин кимисине кааласа, анда Өзүнүн өкүм-буйруктары менен: «Эй, элчилер! Адамдарды Аллахка ширк кылуудан коркуткула! Менден башка сыйынууга татыктуу кудай жок. Оо, адамдар! Андыктан менин буйруктарымды аткарып, тыйгандарымдан алыстап Менден корккула!» – деген кабар менен периштелерди түшүрөт.

Аллах асмандар менен жерди мурда болбогондой көрүнүштө акыйкат менен жаратты. Аларды жөн эле жаратып койгон жок. Аларды Өзүнүн улуктугуна далил кылыш үчүн жаратты. Ал алардын кошкон шериктеринен аруу.

Ал инсанды алсыз бел суудан жаратты. Анын дене-түзүлүшү улам өөрчүп өстү. Кийин эле ал акыйкатты жок кылыш үчүн жалганга таянып, ачык эле талашып тартышкан адам болуп чыга келди.

Оо, адамдар! Ошондой эле Ал силердин пайдаңар үчүн төө, уй, кой сыяктуу үй жаныбарларын жаратты. Ал эми бул пайдалардан – алардын жүндөрү жылуулук үчүн пайдаланылат. Ошондой эле алардын сүтүндө, терисинде жана аларды минүүдө башка дагы пайдалар бар жана алардан жейсиңер.

Ошондой эле алар кечинде жайыттан кайтып келишкенде жана таң эрте жайытка чыгышканда да силер үчүн кооздуктар бар.

Бул үй жаныбарлары силер жолго чыкканда оор жүктөрүңөрдү адамдар үчүн кыйынчылык менен гана жетүү мүмкүн болгон шаарларга ташып барышат. Эй, адамдар! Чындыгында Раббиңер силерге өтө Мээримдүү, Ырайымдуу. Анткени Ал силерге бул үй жаныбарларын баш ийдирди.

Аллах силер миниш үчүн, жүгүңөрдү артыш үчүн жана адамдарга жагынганга кооздук болуш үчүн силерге жылкыларды, качырларды жана эшектерди жаратты. Ал Өзү жаратууну каалаган силер билбеген нерселерди жаратат.

Өзүнүн ыраазылыгына жеткирген туура жолду ачыктап баяндоону Аллах Өз милдетине алган. Ал жол – Ислам дини. Жолдордун арасында акыйкаттан тайган шайтандын жолдору да бар. Исламдын жолунан башка бардык жолдор бурмаланган жолдор. Эгер Аллах баарыңар ыйманга келишиңерди каалаганда, анда Ал баарыңарга ага жетүүгө ийгилик бермек.

Ал силерге булуттардан суу түшүрдү. Ал суудан силер ичесиңер жана мал-жандыктарыңар да ичишет. Ошондой эле малыңар жайылган жайыттар да ошол суу менен көгөрүп жашылданат.

Аллах ал суу аркылуу силер жеп жаткан өсүмдүктөрдү өстүрөт жана аны менен силерге зайтунду, курмаларды, жүзүмдөрдү жана мөмө-жемиштердин бардык түрлөрүн өстүрөт. Албетте бул сууда жана андан чыккан нерселерде Аллахтын жараткандары тууралуу ой жүгүрткөн адамдар үчүн Анын кудуреттүүлүгүн билдирген далилдер бар. Алар ошолорду Аллахтын кудуреттүүлүгүнө далил кылышат.

Ал силерге эс алышыңар үчүн түндү жана тиричилик кылышыңар үчүн күндүздү баш ийдирди. Жана жарык чачкан Күндү, нурун чачкан Айды жана Анын тагдыр буйругу менен силерге карап жылган жылдыздарды баш ийдирди. Силер алардын жардамы менен кургактык жана деңиз караңгылыктарында жол табасыңар жана убакыттарды билесиңер. Чындыгында бул баш ийдирүүдө – акылдарын иштеткен адамдар үчүн Аллахтын кудуреттүүлүгүнө ачык-айкын далилдер бар. Мына ошолор гана мындан эмне максат кылынганын аңдап билишет.

Аллах жер бетинде жараткан ар түрдүү кен байлыктарды, жаныбарларды, өсүмдүктөрдү жана жашылча-жемиштерди силерге баш ийдирип койду. Чындыгында бул айтылган жаратууда жана моюн сундурууда насаат алган адамдар үчүн Аллахтын кудуреттүүлүгүнө ачык далилдер бар. Алар Аллах кудуреттүү жана жакшылык кылуучу экенин аңдап билишет.

Ал Аллах силерге деңизди баш ийдирип, анын үстүндө сүзүп жүрүүгө жана андагы нерселерди пайдаланууга мүмкүнчүлүк берди. Анткени силер андан жумшак эттүү балыктарды уулап жейсиңер, бермет сыяктуу асыл таштарды өзүңөр жана аялдарыңар тагыныш үчүн деңизден аласыңар. Ошондой эле кемелер деңиз толкундарынан сүзүп өткөндөрүн көрөсүңөр. Силер ал кемелерге соода-сатыктан түшкөн пайда сыяктуу Аллахтын жакшылыктарына жетиш үчүн отурасыңар. Силер муну Аллах берген жакшылыктарга шүгүр кылууну каалап, Анын Өзүнө гана ибадат кыласыңар.

Жер бетинде силерди чайпабаш үчүн жана кыймылдатпаш үчүн аны бекем кармаган тоолорду орнотту. Жана силер өзүңөр ичип, малдарыңарды жана эгинзарыңарды сугарыш үчүн жер бетинде дарыяларды агызды. Ошондой эле силер жүрүш үчүн жолдорду кылды. Алар менен көздөгөн жериңерге адашпастан жетесиңер.

Ал силер үчүн жер бетинде ачык белгилерди кылды. Силер аларга карап күндүзү жол жүрөсүңөр. Жана Ал силер түндөсү жол табууңар үчүн асманда жылдыздарды кылды.

Мына ушул жана башка нерселерди жараткан менен эч нерсени жарата албаганы бирдейби?! Бардык нерселерди жараткан Аллахтын улуктугуң эстебейсиңерби? Жалгыз Ага гана сыйынгыла жана эч бир нерсени жарата албагандарды Ага шерик кылбагыла.

Оо, адамдар! Аллахтын силерге берген көптөгөн жакшылыктарын эсептей турган болсоңор, анын көптүгүнөн жана ар түрдүүлүгүнөн анын эсебине жете албайсыңар. Чындыгында Аллах өтө Кечиримдүү, анткени Ал силерди шүгүр кылууну унутканыңар үчүн жазалаган жок. Ал Ырайымдуу, анткени Ал силердин кылган күнөөлөрүңөр же шүгүр кылуудагы кемчиликтериңер үчүн жакшылыктарын бербей койгон жок.

Эй, пенделер! Аллах силердин жашырган иштериңерди билет жана ачык кылган иштериңерди да билет. Ага эч нерсе жашыруун эмес. Ал силерге кылган ишиңердин сыйлыгын же жазасын берет.

Ал эми мушриктердин Аллахтан башка сыйынган кудайлары аз нерсени да жарата алышпайт. Алардын Аллахтан башка сыйынган кудайчаларын жасаган да өздөрү. Анан кантип Аллахты таштап өз колдору менен жасаган нерселерине сыйынып жатышат?!

Өз колдору менен жасашып алып өздөрү аларга сыйынышат. Алар эч нерсени билбеген жансыз заттар. Алар кыямат күнү сыйынуучулары менен тозокко бирге ыргытылуулары үчүн качан тирилишерин да билишпейт.

Силердин чыныгы кудайыңар эч бир шериги жок болгон жалгыз кудай – ал Аллах. Ал эми акыретте сурак үчүн кайра тирилүүгө ишенбегендердин жүрөктөрүндө коркунуч болбогону үчүн алар Аллахтын жалгыздыгынын четке кагышат. Алар суракка да, жазага да ишенишпейт. Алар акыйкатты кабыл алышпаган жана ага моюн сунбаган текеберлер.

Эч шексиз Аллах алардын жашырган иштерин билет жана ачык кылган иштерин да билет. Ал үчүн аларга сыйлык же жазасын берет. Чындыгында Аллахка моюн сунуп, Ага сыйынуудан текеберленгендерди жакшы көрбөйт. Тескерисинче, аларды ушунчалык жек көрөт.

Аллахтын жалгыздыгын четке кагып, кайра тирилүүнү жалганга чыгаргандарга: «Аллах Мухаммадга эмнени түшүрдү?» – деп айтылса, алар: «Ага эч нерсе түшкөн жок. Чындыгында ал өз оюнан эле мурункулардын окуяларын жана уламыштарын алып келди» – дешет.

Алардын натыйжасы – өздөрүнүн күнөөлөрүн толук көтөрүү жана наадандыктан, сокур ээрчүүдөн улам Исламдан адаштыргандардын да күнөөлөрүн көтөрүү болду. Өз күнөөлөрүн жана аларды ээрчигендердин да күнөөлөрүн көтөрүү кандай жаман!

Алардан мурунку каапырлар да пайгамбарларына айла-амалдарды кылышкан. Кийин Аллах алардын турак-жайларын орду түбү менен бузуп таштады, алардын чатырлары үстүлөрүнө кулады. Алар күтпөгөн тараптан аларга азап келди. Алар турак-жайлары коргойт деп ойлошкон, бирок алар менен кошо кыйрап жок болду.

Андан кийин Аллах аларды азаптап кордойт. Аларга айтылат: «Сыйынууда Мага шерик кылган, алар үчүн пайгамбарларым жана ыймандуулар менен душмандашкан Мага шерик кылгандарыңар кайда?!». Ошондо чыныгы аалымдар айтышат: «Чындыгында кыямат күнү кордук жана азап каапырлардын башына түшөт».

Аллахка каапырлык кылышып өздөрүнө зулумдук кылгандардын жандарын өлүм периштеси жана анын жардамчы периштелери алып жатканда алар баштарына түшкөн өлүмгө моюн сунушуп, бирок каапырлыктарын жана күнөөлөрүн четке кагышты. Алар четке какканыбыз пайда берет деп ойлошту. Ошондо аларга: «Силер жалган айттыңар! Силер буга чейин күнөөлөрдү кылган каапыр элеңер. Чындыгында Аллах силердин бул дүйнөдө эмне кылганыңарды билет. Ага мунун эч бири жашыруун эмес. Ал жакында силерди ал үчүн жазалайт» – деп айтылат.

Аларга айтылат: «Кылган иш-аракеттериңерге жараша тозоктун эшиктеринен киргиле! Ал жайда түбөлүк каласыңар. Аллахка ыйман келтирип, жалгыз Ага сыйынуудан текеберленгендердин жайы кандай жаман!»

Раббисинин буйруктарын аткарып, тыйгандарын таштап Андан корккон адамдардан: «Силердин пайгамбарыңарга Раббиңер эмне түшүрдү?» – деп суралганда, алар: «Аллах ага улуу жакшылыкты түшүрдү» – дешет. Аллахка талаптагыдай ибадат кылышып жана бул дүйнө жашоосунда адамдар менен жакшы мамиледе болгондор үчүн жеңиш жана мол ырыскы ж.б. жакшы сыйлыктар бар. Ал эми Аллахтын алар үчүн акыретте даярдап койгон сыйлыгы – аларга бул дүйнөдө бергенинен да жакшыраак. Раббисинин буйруктарын аткарып, тыйгандарынан алыстаган такыбалардын жайы болгон акырет жайы кандай сонун!

Бул алар кирип турукташып жашашкан бейиштер! Андагы кан сарайлардын жана бак-дарактардын алдыларынан дарыялар агып турат. Алар үчүн бул бейиштерде көңүлдөр самаган тамак-аштар, суусундуктар ж.б. нерселер бар. Мухаммаддын үммөтүндөгү такыбаларга берилген мындай сыйлык – мурунку үммөттөрдүн такыбаларына да берилет.

Жүрөктөрү каапырлыктан таза болгон абалдагы адамдардын жандарын өлүм периштеси жана анын жардамчы периштелери алып жатышканда аларга кайрылып: «Силерге тынчтык болсун! Бардык балээлерден кутулдуңар. Бул дүйнөдө туура ишенимди тутунуп жана жакшы иштерди кылганыңар үчүн бейишке киргиле!» – деп айтышат.

Ал мушриктер менен жалганчылар аларга өлүм периштеси жана анын жардамчы периштелери жандарын алыш үчүн жана жүздөрү менен жондоруна уруу үчүн келишин, же болбосо алар бул дүйнөдө азап менен жок кылынсын деген Аллахтын буйругу келишин күтүп жатышабы? Меккелик мушриктер кылып жатышкан мына ушундай ишти алардан мурунку мушриктер да кылышкан. Ошол себептен Аллах аларды кыйратып жок кылды. Аларды жок кылганда Ал аларга зулумдук кылган жок. Бирок алар Аллахка кылган каапырлыктары себептүү өздөрүн кыйроого учуратып зулумдук кылышты.

Алардын кылган иштеринин жазасы өз баштарына түштү жана аларга эскертилгенде алар шылдыңдап күлүшкөн азап аларды курчап алды.

Аллах менен катар башкаларга сыйынып ширк кылгандар айтышты: «Эгерде Аллах бизди Өзүнө гана сыйынуубузду жана Ага ширк кылбашыбызды каалаганда, анда биз жана бизден мурунку ата-бабаларыбыз да Андан башка эч кимге сыйынмак эмес. Эгерде Ал биз бир нерсени арам кылышыбызды каалабаганда, анда биз аны арам кылмак эмеспиз». Мына ушундай эле жалган дооматтарды мурунку каапырлар да айтышкан. Элчилерге жеткир деп буйрулган нерселерди ачык-айкын жеткирүү милдети гана жүктөлгөн. Алар аны жеткиришти. Эми каапырлар тагдырды шылтоолоп доомат кыла алышпайт. Анткени Аллах аларга каалоо, тандоо берди жана аларга пайгамбарларды жиберди.

Биз мурунку ар бир коомго пайгамбар жибергенбиз. Ал өз коомун жалгыз Аллахка сыйынууга жана Андан башка айкелдер менен шайтандарга сыйынууну таштоону буйруган. Алардын арасында Аллах ийгилик берип Ага ыйман келтиргендери жана пайгамбары алып келгенди ээрчигендери бар. Жана алардын арасында Аллахка каапырлык кылгандары жана пайгамбарынан баш тарткандары бар. Аллах аларга ийгилик бербеди. Андыктан аларга адашуу милдет болду. Эми жалганчылардын башына азап жана кыйроо түшкөндөн кийин алардын акыбети кандай болгонун өз көзүңөр менен көрүш үчүн жер бетин кыдыргыла!

Оо, пайгамбар! Сен аларга колундан келишинче даават кылып, алардын туура жолго келишин кааласаң да жана анын себептерин кылсаң да Аллах Өзү адаштыргандарды туура жолго түшүүгө ийгилик бербейт жана аларды азаптан коргогон Аллахтан башка эч бир жардамчы болбойт.

Кайра тирилүүнү жалганга чыгаргандар ага эч кандай далили жок эле аны жокко чыгарып: «Аллах өлгөндөрдү кайра тирилтпейт» – деп баса белгилеп, аша чаап касам ичишти. Жок! Аллах бардык өлгөндөрдү кайра тирилтет. Анын убадасы чындык. Бирок адамдардын көпчүлүгү Аллах өлүктөрдү тирилтерин билишпейт. Алар кайра тирилүүнү четке кагышат.

Аллахты жалгыздоо, кайра тирилүү жана пайгамбарлык тууралуу алар талашып тартышкан нерселеринин чындыгын көргөзүш үчүн жана каапырлар Аллахтын шериктери бар деп айткан сөздөрүндө жана кайра тирилүүнү жокко чыгарууда жалганчы экендиктерин билиш үчүн Аллах кыямат күнү алардын баарысын кайра тирилтет.

Эгерде биз өлүктөрдү тирилтүүнү кааласак, анда аны кылуудан Бизди эч ким токтото албайт. Эгер биз аны кааласак, анда ага «Бол!» деп гана айтабыз, ал ошол замат сөзсүз ишке ашат.

Каапырлар кысымга алып жана азапка салгандан кийин алар Аллахтын ыраазылыгын көздөшүп өз үй-жайларын, үй-бүлөлөрүн жана мал-мүлктөрүн таштап каапыр өлкөдөн Ислам өлкөсүнө көчкөндөрдү Биз бул дүйнөдө аларды барктай турган жайга жайгаштырабыз. Албетте акырет сыйлыгы андан да чоңураак. Анткени бейиш да ошолорго кирет. Эгерде көчпөгөндөр көчкөндөрдүн сообун билишкенде, анда алар да калбай көчүшмөк.

Аллах жолунда көчкөндөр – мына ошолор өз эли көрсөткөн зыяндарга жана өз үй-бүлөсүн, мекенин таштоого сабыр кылышкандар. Алар Аллахка моюн сунууга сабыр кылышкандар жана бардык иштеринде жалгыз Раббисине гана таянгандар. Ошол себептен Аллах аларга ушундай улуу сыйлыкты берди.

Оо, пайгамбар! Биз сенден мурун адамзаттан эркек кишилерге гана кабар түшүрүп аларды пайгамбар кылып жибергенбиз. Ал эми периштелерден пайгамбар жиберген эмеспиз. Бул Биздин адатта карманган жолубуз. Эгерде муну четке каксаңар, анда мурунку Китеп ээлеринен сурагыла. Алар силерге пайгамбарлар адамзаттан болгондугун айтышат. Алар периштелерден болгон эмес, эгер силер аларды адамзаттан эмес деп билген болсоңор.

Биз адамзаттан болгон ошол пайгамбарларды ачык-айкын далилдер жана ыйык китептер менен жибердик. Оо, пайгамбар! Биз сага Куранды адамдарга түшүндүрүү зарыл болгон жерлерин ачыкташ үчүн түшүрдүк. Балким алар акылдарын иштетип, андагы айтылгандардан сабак алышар.

Аллахтын жолунан тосуш үчүн айла-амалдарды кылгандар Аллах Карунду жерге жуттургандай аларды да жерге жуттуруудан же алар күтпөгөн тараптан аларга азап келүүсүнөн көңүлдөрү тынчпы?!

Же болбосо алар жер кесип жана тиричилик кылып жүрүшкөн учурда аларга азап келүүсүнөн көңүлдөрү тынчпы?! Алар андан коргоно да кутула да алышпайт.

Же алар Аллахтан корккон абалда Анын азабына кабылышынан көңүлдөрү тынчпы?! Аллах аларды бардык абалда азаптоого кудуреттүү. Чындыгында Раббиңер өтө Мээримдүү, Ырайымдуу. Ал жазалоону эртелетпейт. Балким пенделери Ага тообо кылып кайтышар.

Жалганга чыгарган адамдар Анын жараткандарына ой жүгүртүү менен назар салышпайбы? Алардын көлөкөсү Раббисине моюн сунуп Ага чындап сажда кылган абалда күндүзү күндүн жүрүшүнө, түндөсү айдын жылышына карап оңго, солго жылып жатпайбы?

Асмандар менен жердеги жандыктардын баарысы жалгыз Аллахка гана сажда кылышат. Периштелер да жалгыз Ага гана сажда кылышат. Алар Аллахка ибадат кылуудан жана Ага моюн сунуудан текеберленишпейт.

Алар дайым кылган ибадаттарына жана моюн сунгандарына карабастан Раббисинен коркушат. Ал Өз Заты, багынтуусу жана бийлиги менен алардан жогору. Ошондой эле алар Раббиси буйруган ибадаттарды аткарышат.

Аллах бардык пенделерине айтты: «Эки кудай тутуп албагыла! Чындыгында Ал жалгыз чыныгы Кудай, Анын экинчиси да шериги да жок. Менден гана корккула жана Менден башка эч кимден коркпогула».

Жаратууда, бийлик кылууда жана башкарууда асмандар менен жердеги нерселер жалгыз Ага гана таандык. Баш ийүү, жалбаруу, ыкластуулук жалгыз Ага гана тиешелүү. Эми силер Аллахтан башкадан коркуп жатасыңарбы?! Жок! Андан гана корккула!

Оо, адамдар! Силерде болгон диний жана дүйнөлүк жакшылыктардын баарысы бир Аллахтын Өзүнөн. Кийин силердин башыңарга балээ же оору же жакырлык түшсө, ал нерседен кутулуш үчүн жалгыз Ага гана дуба кылып жалбарасыңар. Ким жакшылыктарды берип, жамандыктардан куткарган болсо, анда жалгыз ошого гана сыйынуу милдет.

Анан Ал силердин дубаңарды кабыл кылып, башыңарга түшкөн балээден куткаргандан кийин силердин бир тобуңар Раббисине ширк кылып, Аны менен катар башкаларга да сыйынып кетишти. Бул не деген жүзү каралык?!

Алардын Аллахка кылган ширктери – аларды кыйынчылыктан куткаруу сыяктуу Анын аларга кылган жакшылыктарын танууга түрттү. Мына ошондуктан аларга: «Эртеби-кечпи акыры силерге Аллахтын азабы келгенге чейин берилген жакшылыктарга жыргай бергиле» – деп айтылат.

Мушриктер өздөрүнүн эч нерсе билбеген, пайда-зыян бербеген жансыз кудайларына Биз аларга ырыскы кылып берген мал-мүлктөрүнүн бир бөлүгүн аларга жакындаш үчүн арнашат. Эй, мушриктер! Аллахка ант, силер кыямат күнү бул айкелдерди кудайлар деп жана мал-мүлкүңөрдөн алардын да энчиси бар деп ойлогонуңар үчүн сөзсүз сураласыңар.

Мушриктер Аллахтын кыздары бар, алар периштелер деп ойлошот. Ошондой эле Ага перзентти таңуулашып, өздөрүнө жакпаган нерселерди Ага тийиштүү кылышат. Аллах алардын кылып жаткандарынан аруу жана ыйык. Ал эми өздөрүнө болсо көңүлдөрүнө жаккан уул балдарды арнашат. Мындан да өткөн күнөө барбы?!

Эгерде ал мушриктердин бирөөсүнө кыздуу болгону тууралуу кабар айтылса, анда уккан нерсесин ушунчалык жек көргөндүгүнөн жүзү карарып, жүрөгү кайгы-капага толуп кетет. Андан соң өзүнө жакпаган нерсени Аллахка тийиштүү кылат.

Ал кыздуу болгондугу тууралуу айтылган сүйүнчү кабардын жамандыгынан намыстанып элге көрүнбөй жашырынып: «Бул кызды кордукка карабай алып калсамбы же жерге тирүүлөй көмүп салсамбы?» – деп өзүнчө сүйлөнөт. Мушриктердин бул кылган өкүмү кандай жаман! Анткени алар Раббисине өздөрүнө жакпаган нерсени өкүм кылышты.

Акыретке ыйман келтирбеген каапырларга балага болгон муктаждык, наадандык жана каапырлык сыяктуу эң төмөн сыпаттар таандык. Ал эми Аллахка улуулук, кемчилсиздик, беймуктаждык, илим сыяктуу мактоого арзыган бийик сыпаттар таандык. Ал Өз падышалыгында Кудуреттүү, Ага эч ким үстөмдүк кыла албайт. Ал жаратууда, башкарууда жана өкүм кылууда Даанышман.

Эгерде Аллах таала адамдарды зулумдуктары, каапырлыктары себептүү жазалай турган болсо, анда жер бетинде кыбыр эткен адам да жандык да калмак эмес. Бирок Ал Өз илиминде аларды белгилүү убакытка чейин кечиктирет. Эгер Анын илиминде белгиленген ошол убакыт келсе, анда алар аны бир аз мөөнөткө алдыга да артка да жылдыра алышпайт.

Алар өздөрүнө жакпаган кыз перзентти Аллахка таңуулашат жана алар үчүн Аллахтын алдында эң жакшы даража бар деп тилдери менен жалган сүйлөшөт. Эгер алар айткандай кайра тирилери чындык болсо, анда алар үчүн тозок болору анык. Алар ал жайга ташталат жана ал жактан эч качан чыгышпайт.

Оо, Мухаммад! Аллахка ант, Биз сенден мурунку коомдорго да пайгамбарларды жибергенбиз. Бирок шайтан алар кылган ширкти, каапырлыкты жана күнөөлөрдү аларга кооз кылып көргөздү. Алар аны кыяматта бизге колдоо көргөзгөн колдоочу болот деп ойлошот. Алар үчүн кыяматта жан ооруткан азап бар.

Оо, пайгамбар! Биз сага адамдар талашып тартышып жаткан Аллахты жалгыздоо, кайра тирилүү жана шарият өкүмдөрү сыяктуу нерселерди жалпы адамдарга түшүндүрүп беришиң үчүн гана Куранды түшүрдүк. Ошондой эле Куран – туура жол жана Аллахка, пайгамбарларга, Курандагы келген нерселерге ыйман келтиргендер үчүн ырайымдуулук. Мына ошолор гана акыйкаттан пайда алышат.

Аллах асман тараптан жамгыр түшүрүп, ал себептүү какыраган как жерден өсүмдүктөрдү чыгарып жерге жан киргизди. Чындыгында жамгырдын асмандан түшүүсүндө жана ал аркылуу жерден өсүмдүктөрдү чыгаруусунда Аллахтын сөзүн угуп, ага ой жүгүрткөн адамдар үчүн Аллахтын кудуреттүүлүгүнө ачык-айкын далилдер бар.

Оо, адамдар! Чындыгында төөдө, уйда, койдо силер үчүн үлгү-сабактар бар. Биз силерди алардын курсагындагы бок-жини менен кандан турган заттын арасынан желиндери аркылуу сүт чыгарып ичиребиз. Буга карабастан ичкендерге жагымдуу таза, даамдуу сүт болуп чыгат.

Жана Биз силерге ырыскы кылып берген курманын жана жүзүмдүн мөмөлөрүндө да силер үчүн үлгү-сабактар бар. Силер алардан адамдын акылын мас кылган шараптарды чыгарасыңар. Бул жакшы эмес. Ошондой эле алардан курма, мейиз, сирке, коюу ширелерди чыгарып пайдаланасыңар. Чындыгында бул айтылгандарда Аллахтын кудуреттүүлүгүнө жана пенделерине кылган жакшылыктарына акыл жүгүрткөн адамдар үчүн далилдер бар. Мына ошолор мындан сабак алышат.

Оо, пайгамбар! Раббиң бал аарыга жол көргөзүп ага мындай деп илхам кылды: «Уяңды тоолорго сал, бак-дарактарга сал жана адамдар жапкан курулуштарга сал.

Андан кийин өзүң каалаган мөмөлөрдөн жегин жана Раббиң сага баш ийдирип илхам кылган жолдор менен жүргүн». Мына ошол бал аарынын ичинен ак, сары ж.б. түрдүү түстөгү балдар чыгат. Анда адамдар үчүн шыпаа бар. Алар аны менен ооруларынан дарыланышат. Чындыгында бал аарыга кылынган илхамда жана анын ичинен чыккан балда Аллахтын кудуреттүүлүгү жана Ал жараткандарынын иштерин башкаруусу тууралуу ой жүгүрткөн адамдар үчүн далилдер бар. Мына ошолор мындан сабак алышат.

Аллах силерди мурда болбогондой көрүнүштө жаратты. Кийин ажалыңар келгенде силерди өлтүрөт. Силердин араңарда өмүрдүн эң жаман баскычы болгон карылыкка жетип көп жашагандар бар. Ал мурда билгендеринин да унутуп калат. Чындыгында Аллах Билүүчү, Ага пенделеринин кылган иштеринин бири да жашыруун эмес. Ал Кудуреттүү, Аны эч нерсе алсырата албайт.

Аллах таала силерге берген ырыскыда бириңерди башкаңардан артык кылып, силердин араңарда бай жана кедейлерди, башчы жана баш ийүүчүлөрдү кылды. Ал эми Аллах көп ырыскы берип артык кылгандары мал-мүлктө кулдары менен тең ата болуп алар менен шериктеш болобуз деп Аллахтын аларга берген нерселерин жокко чыгарышпайт. Эгерде алар өздөрүнө кулдары тең ата болуп шерик болуусун каалашпаса, анда неге Аллахка кулдарын Ага шерик кылууну каалап жатышат? Бул эмне деген зулумдук! Мындан да өткөн Аллахтын жакшылыктарын жокко чыгаруу барбы?!

Оо, адамдар! Аллах силерге ынак болсун деп өзүңөрдөн жубайларды жаратты жана жубайларыңардан балдарды, неберелерди жаратты. Силерге эт, дан азыктары, мөмө-жемиштер сыяктуу адал тамак-аштарды ырыскы кылды. Эми алар жалган кудайларга жана айкелдерге ыйман келтирип жатышабы?! Санаса санак жетпеген Аллахтын көптөгөн жакшылыктарын жокко чыгарып, жалгыз Ага ыйман келтирип шүгүр кылышпай жатабы?!

Ал мушриктер Аллахтан башка кудайларга сыйынышат. Алар болсо асмандар менен жерден аларга эч кандай ырыскы бере алышпайт жана аларга ээлик да кылышпайт. Анткени алар эч нерсени билбеген жансыз заттар.

Эй, адамдар! Силерге пайда да зыян да бере албаган бул айкелдерди Аллахка окшотпогула! Сыйынууда Ага шерик кыла тургандай Анын эч кандай окшошу жок. Чындыгында Аллах Өзүнө тийиштүү улуктук жана кемчиликсиз сыпаттарды билет. Силер аны билбейсиңер. Ошондуктан Аны өзүңөрдүн кудайларыңарга окшоштуруп Ага ширк кылып атасыңар.

Аллах мушриктерге жооп кылып мисал келтирет – эч нерсе кыла албаган, садака кылганга эч нерсеси жок алсыз кул жана Биз Өз алдыбыздан адал байлык берип, ал андан өзү каалагандай ачык да жашыруун сарптаган эркин адам экөөсү бири-бирине тең эмес. Силер Өз мүлкүн Өзү каалагандай сарптап башкарган Аллах менен алсыз кудайларыңарды кантип теңеп жатасыңар?! Аллах Өзү гана мактоолорго татыктуу. Бирок мушриктердин көпчүлүгү кудай болууга жана сыйынылууга жалгыз Аллах Өзү гана татыктуу экендигин билишпейт.

Аллах аларга жооп кылып эки адам тууралуу дагы бир мисалды келтирди – алардын бирөөсү дудук-дүлөй, ал дудуктугу себептүү сүйлөбөйт, дүлөйлүгү себептүү укпайт, сөзгө түшүнбөйт. Өзүнө да башкага да пайда бере албайт. Аны баккан үй-бүлөсү үчүн ал оор түйшүк. Аны кайда жиберсе да жакшылык алып келбейт, көздөгөн максатты ишке ашырбайт. Эми ушундай адам менен кулагы уккан, сүйлөгөн, ашыкча пайда келтирген, адамдарды адилеттикке буйруган, табияты түз жана эч кандай бурмаланбаган туура жолдогу адам тең болобу? Эй, мушриктер! Силер улуктук жана кемчиликсиз сыпаттарга ээ болгон Аллахка өзүңөрдүн укпаган, сүйлөбөгөн, пайда келтирбеген, зыяндан куткарбаган кудайларыңарды кантип теңеп жатасыңар?!

Асмандардагы жана жердеги кайып нерселердин илими жалгыз Аллахка гана таандык. Аны жеке Өзү гана билет, жаратылгандардан эч кимиси билбейт. Ал эми Өзүнө гана тийиштүү кайыптардан болгон кыяматтын тез болушун Ал каалай турган болсо, анда көз ачып жумгуча эле келтирип коёт, балким андан да тезирээк болот. Чындыгында Аллах бардык нерсеге кудуреттүү, Аны эч ким алсыра албайт. Эгерде ал бир ишти кааласа, анда «Бол!» деп гана айтат, ал ошол замат болот.

Оо, адамдар! Төрөт убагы келгенде Аллах силерди энеңердин курсагынан эч нерсени билбеген ымыркай абалда чыгарды жана силерге угуш үчүн кулак, көрүш үчүн көз жана акыл жүгүртүш үчүн жүрөктөрдү берди. Балким Ал силерге берген жакшылыктарга шүгүр кыларсыңар.

Мушриктер абада калкып жеңил учкан куштарга назар салышпайбы? Аллах аларга канаттарды берди жана абаны жумшак кылды. Ошондой эле аларга канаттарын жазып, кайра жыйноону илхам кылды. Аларды кудуреттүү Аллах гана жерге түшүрбөй абада кармайт. Чындыгында бул моюн сундурууда жана түшүрбөй кармоодо Аллахка ыйман келтирген адамдар үчүн белгилер бар. Анткени алар гана белгилерден жана сабактардан пайда алышат.

Аллах таала силер таштардан жана башка нерселерден курган үйлөрүңөрдү силер үчүн эс алуу жана турак-жай кылды. Жана силерге шаардагы үйлөргө окшош кылып төөнүн, уйдун, койдун терилеринен чөлдөрдө чатырларды кылды. Бир жерден экинчи жерге көчкөн сапарларыңарда аларды ташууну жана конгондо аны орнотууну жеңил кылды. Ошондой эле белгилүү бир убакка чейин пайдаланууңар үчүн койдун, төөнүн, эчкинин жүндөрүнөн үйлөрүңөргө керектүү буюмдарды, кийимдерди, жамынчыларды кылды.

Аллах силерге ысыкта көлөкөлөнүш үчүн бак-дарактарды, турак-жайларды кылды жана силерге сууктан, ысыктан, душмандан коргонуш үчүн тоолорго үнкүрлөрдү кылды. Ошондой эле ысык-сууктан сактаныш үчүн силерге кебезден ж.б. нерселерден кийим-кечектерди кылды жана согушта бири-бириңердин соккуңардан коргонуш үчүн силерди коргогон соот кийимдерди кылды. Алар аркылуу курал денеңерге тешип кире албайт. Ошондой эле Аллах силерге жогорудагы жакшылыктарды берген сыяктуу эле силер жалгыз Ага моюн сунуп, Ага эч бир нерсени шерик кылбашыңарды каалап Ал силерге жакшылыктарын толук кылып берет.

Оо, пайгамбар! Эгерде алар сен алып келген нерсеге ыйман келтирүүдөн жана ишенүүдөн баш тартышса, анда сенин милдетиң сага буйрулган нерсени гана ачык-айкын кылып жеткирүү. Ал эми аларды туура жолго салуу сенин милдетиң эмес.

Мушриктер Аллахтын аларга берген жакшылыктарын билишет. Аларга пайгамбарды жиберүү да ошол жакшылыктардан. Кийин алар үчүн шүгүр кылышпай, пайгамбарды жалганга чыгарышып жакшылыктарды танышат. Алардын көпчүлүгү Аллахтын жакшылыктарын тангандар.

Оо, пайгамбар! Аллах ар бир үммөттөн аларга жиберилген элчини кайра тирилтип, ал мусулмандын ыйманына жана каапырдын каапырлыгына күбөгө өтө турган күндү эстегин. Ошондон кийин каапырларга алардын кылган каапырлыгы үчүн кечирим суроого уруксат берилбейт жана алар Раббисин ыраазы кылган иштерди кылыш үчүн бул дүйнөгө да кайтышпайт. Акырет – ибадат кылуу жайы эмес, сурак берүү жайы.

Зулумдук кылган мушриктер азапты көрүшкөндө аларга азап жеңилдетилбейт жана ал кечиктирилип аларга мөөнөт да берилбейт. Тескерисинче, алар түбөлүк азапка киришет.

Мушриктер Аллахка шерик кылып сыйынган кудайларын акыретте көрүшкөндө айтышат: «Оо, Раббибиз! Мына ушулар Сенден башка сыйынган кудайларыбыз». Алар муну күнөөлөрүн аларга артыш үчүн айтышат. Ошондо Аллах алардын кудайларын тилге келтирип, алар айтышат: «Эй, мушриктер! Чындыгында силер Аллах менен катар сыйынган шериктерде анык жалганчысыңар. Аны менен катар сыйынылган эч кандай шерик жок».

Мушриктер бой сунушуп, жалгыз Аллахка гана баш ийип калышат. Ал эми Аллахтын алдында шапаат кылышат деген ойдо талашып жүрүшкөн кудайлары болсо аларды таштап кетишет.

Аллахка каапырлык кылышып, башкаларды Аллахтын жолунан бурган адамдардын азабына азап кошобуз. Алар каапырлыктары үчүн ага татыктуу болушту. Себеби алар өздөрү бузулушту жана башкаларды адаштыруу менен бузушту.

Оо, пайгамбар! Биз ар бир үммөттөн пайгамбарды кайра тирилтип, ал алардын каапырлыгына же ыйманына күбөгө өтө турган күндү эстегин. Ошол пайгамбар алардын өздөрүнөн жана ошолордун тилинде сүйлөйт. Эй, пайгамбар! Биз сени бардык үммөттөргө күбө катары алып келдик. Биз сага адал-арам, сыйлык-жаза ж.б. түшүндүрүүсү зарыл болгон бардык нерселерди баяндоо үчүн Куранды түшүрдүк. Биз аны адамдарды акыйкатка багытташ үчүн, ага ыйман келтирип, андагы айтылгандарды аткаргандарга ырайым болуш үчүн жана түбөлүк жыргалчылыкты күтүшүп Аллахка ыйман келтиргендерге сүйүнчү кабар кылып түшүрдүк.

Чындыгында Аллах пенделерин адилеттүүлүккө, Аллахтын жана адамдардын алдындагы милдеттерин аткарууга жана өкүм чыгарууда бирин экинчисинен артык көрбөгөнгө буйруду. Бирок артык көрүүнү талап кылганга укуктуу болгон абалда гана уруксат. Ошондой эле пендеге милдет болбогон жакшылык иштерди кылууга буйруду, мисалы, өз ыктыяры менен садака кылуу, зулум кылганды кечирүү, жакын туугандарга муктаж болгон нерселерин берүүгө буйруу, бардык жаман сөздөрдөн жана зына сыяктуу жаман иштерден тыюу, шарият жаман көргөн бардык күнөөлөрдөн тыюу, адамдарга текеберлик жана зулумдук кылуудан тыюу. Аллах бул аятта силерге буйруган жана тыйган нерселерди аткарууну осуят кылат. Балким Анын кылган окуятынан сабак аларсыңар.

Аллахка же адамдарга берген бардык убадаңарды аткаргыла! Аллахтын аты менен касам ичип берген бекем анттарыңарды бузбагыла! Силер аткарам деп касам ичип Аллахты өзүңөргө күбө кылгансыңар. Чындыгында Аллах силердин кылып жатканыңарды билет. Ага эч бир нерсе жашыруун эмес. Ал жакында силерге сыйлыгыңарды же жазаңарды берет.

Жеңил ойлуу кем акыл адамдардай убадаларын бузгандардан болбогула! Бул акылсыз аялга окшобогула – ал жүндү же кебезди ийригенден тажап, бекем ийригенден кийин мурункудай кылып кайра аны чечип чубап салды. Ал ийригенден да чубагандан да чарчады, көздөгөн ой-максатына да жетпеди. Силердин үммөтүңөр душмандарыңардан көп жана кубаттуу болуш үчүн силер антыңарды бири-бириңерди алдаган куралга айлантып алдыңар. Аллах силерди убадаларына бек бекен деп сынап жатат. Силер аны аткарасыңарбы же бузасыңарбы? Кыяматта Аллах силердин бул дүйнөдө талашып тартышканыңарды сөзсүз ачык айтып берет. Ошондо акыйкатчыл адамды жалганга чыгарган адамдан, чынчылды жалганчыдан айырмалап берет.

Эгерде Аллах кааласа баарыңарды акыйкатты карманган бир үммөт кылып коймок. Бирок Аллах Өз адилеттиги менен кимиңерди кааласа акыйкатта жана убадаларды аткарууда жардамсыз калтырып адаштырат жана Өз айкөлдүгү менен кимге кааласа ийгилик берет. Силер кыяматта бул дүйнөдө кылган иштериңер үчүн сөзсүз сураласыңар.

Өз каалооңорду ээрчип антыңарды каалаганда аткарып, каалаганда бузуп аны бири-бириңерди алдаган куралга айлантып албагыла! Эгерде силер ошондой кыла турган болсоңор, анда акыйкат жолдо бекем турсаңар да ал жолдон тайып кетесиңер. Өзүңөр адашып жана башкаларды адаштырганыңар себептүү азаптын даамын татасыңар. Силер үчүн эселеген азаптар болот.

Силер Аллахка берилген убаданы бузуп арзыбаган нерсеге алмаштырып жибербегиле! Чындыгында бул дүйнөдөгү Аллахтын алдындагы жеңиш, олжолор жана акыреттеги Анын алдындагы түбөлүк жыргалчылык – арзыбаган нерсе үчүн убаданы бузуп жеткениңерге караганда жакшыраак, эгер муну билген болсоңор.

Эй, адамдар! Силердин алдыңардагы мал-мүлктөр, ырахат-жыргалчылыктар канчалык көп болсо дагы акыры түгөнөт. Ал эми Аллахтын алдындагы сыйлыктар түбөлүктүү. Силер убактылуу нерсени түбөлүктүүдөн кантип артык көрүп жатасыңар? Убадаларын бузбай ага бекем болуп сабыр кылгандардын соопторун кылган ибадаттарынан да жакшыраак кылып беребиз. Жакшылыктын сыйлыгын он эседен жети жүз эсеге чейин же андан да эселеп көбөйтүп беребиз.

Эркек болобу же аял болобу, ал Аллахка ыйман келтирип, шариятка туура келгендей жакшы иштерди кылса, анда Биз аны бул дүйнө жашоосунда Аллахтын тагдырына ыраазы болуп, каниеттүүлүк кылып, ибадаттарга ийгилик берүү менен сөзсүз жакшы жашатабыз жана акыретте алардын соопторун бул дүйнөдө кылган жакшы иштеринин сообунан да артык кылып беребиз.

Оо, мусулман! Эгерде сен Куран окууну кааласаң, анда Аллахтын ырайымынан куулган шайтандын азгырыктарынан сени коргоосун сура!

Аллахка ыйман келтирип, бардык иштеринде жалгыз Ага гана таянгандардын үстүнөн шайтан башкара албайт.

Бир гана аны дос тутуп, ага азгырылгандарды жана анын азгырыгы себептүү Аллахка шерик кошуп, Аны менен катар башкаларга сыйынгандарды гана азгырыгы менен башкарат.

Эгерде Биз бир аяттын өкүмүн өчүрүп анын ордуна башка бир аятты алып келсек, алар: «Эй, Мухаммад! Албетте сен жалганчысың. Аллахтын атынан жалганды ойлоп таап жатасың» – деп айтышат. Алардын көпчүлүгү өзгөртүлгөн өкүмдүн артында Аллахтын сыры бар экендигинин билишпейт. Аллах кандай максатта Курандан кайсы өкүмдү өчүрүүнү же өчүрбөштү Өзү жакшы Билүүчү.

Оо, пайгамбар! Аларга айт: «Эч кандай катасы, өзгөрүүсү жана бурмалануусу жок бул Куран менен Жебреил периште Аллахтын алдынан акыйкат менен түштү. Аны Аллахка ыйман келтиргендин ыйманын бекемдеш үчүн түшүрдү. Андан жаңы нерсе түшкөн сайын, анын кээ бир өкүмдөрү өчүрүлгөн сайын ыймандары бекемдейт. Ошондой эле аларды акыйкатка багыттап, мусулмандар жете турган улуу соопторду сүйүнчүлөш үчүн түшүрдү».

Биз мушриктердин: «Чындыгында Мухаммадга Куранды бир адам эле үйрөтүп жатат» — деп жатышканын билебиз. Алардын бул айткандары жалган. Алар үйрөтүп жатат деп ойлошкон адам тили бөлөк адам. Ал эми бул Куран жогорку адабий таза араб тилинде түшкөн. Алар кантип аны тили бөлөк адамдан үйрөндү деп айтып жатышат?

Аллахтын аяттары Ал тараптан түшкөн деп ыйман келтирбегендер бул жолдон кайтышмайынча Аллах аларга туура жолго түшүүгө ийгилик бербейт. Алар Аллахка каапырлык кылып, Анын аяттарын жалганга чыгаргандары себептүү аларга жан ооруткан азаптар бар.

Мухаммад Раббиси тараптан алып келген нерседе жалганчы эмес. Чындыгында ал жалганды Аллахтын аяттарына ишенбегендер гана ойлоп таап жатышат. Анткени алар азаптан коркушпайт жана сооп да үмүт кылышпайт. Мына ошол каапырлык менен сыпатталгандар өздөрү жалганчылар. Анткени жалган айтуу алардын көнгөн адаты болуп калган.

Кимде-ким ыйманга келгенден кийин Аллахка каапырлык кылып, көкүрөгүн каапырлыкка кенен ачып койсо, аны ыймандан артык көрүп тандаса, ага баш ийип каапырлык сөзүн сүйлөсө, анда ал Исламдан чыгат. Аларга Аллахтын каары болот жана алар үчүн чоң азап бар. Ал эми каапырлык кылууга мажбур кылынып, тили менен каапырлык сөзүн сүйлөсө, бирок жүрөгүндө ыймандын акыйкатына шектенбей бейкут болгондор күнөөкөр болушпайт.

Ошол Ислам дининен чыгуунун себеби — алар каапырлыктары үчүн сыйлык катары алышкан арзыбаган дүйнөнү акыреттен артык көрүштү. Ал эми Аллах каапыр коомго ыйманга келүүгө ийгилик бербейт. Тескерисинче, аларды жардамсыз таштайт.

Ыйманга келип кайра динден кайтып кеткендер — Аллах жүрөктөрүнө мөөр баскандар. Алар насааттарды түшүнүшпөйт. Алардын кулактарына да мөөр басылган, алар насааттарды угуп пайда алышпайт. Алардын көздөрүнө да мөөр басылган, алар ыйманды билдирген аят-белгилерге көз салышпайт. Мына ошолор бактылуулук менен бактысыздыктын себептеринен жана Аллахтын аларга даярдаган азабынан бейкапар жүргөндөр.

Эч шексиз алар кыямат күнү зыянга учурагандар. Алар ыйманга келгенден кийин каапырлык кылышып өздөрүн кыйроого учуратышты. Эгерде алар ыйманды бекем карманышканда, анда сөзсүз бейишке киришмек.

Оо, пайгамбар! Сенин Раббиң ыймандуулардын алсыздарына өтө Кечиримдүү, Ырайымдуу. Мушриктер аларды дини үчүн азаптап, кордук көрсөтүшкөндө алар каапырлык сөзүн айтышка аргасыз болушту, бирок жүрөктөрүндөгү ыйманы өзгөргөн жок. Ошондон кийин алар Меккеден Мединага көчүштү. Кийин Аллахтын сөзү бийик болуш үчүн, ал эми каапырлардын сөзү төмөн болуш үчүн Анын жолунда согушушту жана андагы кыйынчылыктарга сабыр кылышты. Чындыгында Раббиң алар кабылган ошол сыноолордон жана азаптоолордон кийин аргалары калбай каапырлык сөздү айтышса да Ал аларга Кечиримдүү, аларга Ырайымдуу. Анткени алар каапырлык сөздү аргасыздан гана айтууга мажбур болушту.

Оо, пайгамбар! Ал жердин ушунчалык кыйынчылыгы себептүү ар бир адам башкаларды унутуп, өзүнүн гана таламын талашып калган күндү эстегин. Ар бир адамга кылган жакшылык-жамандыгы үчүн сыйгылы же жазасы толук берилет. Алардын жакшылыктары кемитилип же күнөөлөрү көбөйтүлүп зулумдук кылынбайт.

Аллах Мекке шаарын мисал кылды. Ал шаардын тургундары коркунучтан коопсуз жана тынч эле. Ошол эле учурда анын айланасындагы адамдар таланып тонолууда болчу. Ал шаардын ырыскысы бүт тараптан оңой жолдо келип турчу. Кийин анын жашоочулары Аллахтын аларга берген жакшылыктарын танышып, Ага шүгүр кылышпады. Ошондо Аллах аларды ачкачылык жана жүздөрүнөн эле билинген катуу коркунуч менен жазалады. Бул нерсе алардын каапырлык кылгандары жана жалганга чыгаргандары себептүү алардын кийими сыяктуу эле болуп калды.

Меккенин элине өздөрүнөн эле болгон пайгамбар келди. Алар аны аманаткөй жана чынчыл деп билишчи. Ал – Мухаммад эле. Алар Раббиси тараптан ага түшкөн нерсени жалганга чыгарышканда аларга ачкачылык, коркунуч сыяктуу Аллахтын азабы түштү. Алар Аллахка ширк кылып, Анын пайгамбарын жалганга чыгарышып өздөрүн кыйроого дуушар кылып залым болушту.

Оо, пенделер! Аллах силерге ырыскы кылып берген жегенге жагымдуу адал нерселерден жегиле! Жана Аллах силерге берген жакшылыктарды танбастан моюнга алып Ага шүгүр кылгыла! Эгерде Ага ширк кылбай жалгыз Ага гана сыйынган болсоңор, анда ал жакшылыктарды Ал ыраазы болгон жолдорго сарптагыла!

Аллах силерге адалдап союлбастан өлгөн малды, аккан канды, чочконун бүт мүчөлөрүн, Аллахтан башкага жакындаш максатта курмандыкка чалынган малдын этин арам кылды. Бул арам кылуу – ыктыяры бар болгон абалга гана тийиштүү. Ал эми ким ушул айтылгандарды аргасыз жегенге мажбур болуп, ал арамга көңүлү тартпай, бирок зарылдык чекте гана жеген болсо, анда ал күнөөкөр эмес. Чындыгында Аллах Кечиримдүү, Ал анын жегенин кечирет. Ал ага Ырайымдуу, анткени аргасыз абалда аны жешке уруксат берди.

Эй, мушриктер! Аллахка жалган жалаа жабыш максатта «Бул нерсе адал, бул нерсе арам» – деп адалды арам кылып же арамды адал кылып Аллахка карата тилиңерден чыккан жалганды айтпагыла! Чындыгында Аллахка жалган жалаа жапкандар көздөгөн ой-максаттарына жетишпейт жана корккон нерселеринен да кутулушпайт.

Алар өз каалоолорун ээрчип кетишкендиги себептүү бул дүйнөдө аларга арзыбаган гана нерселер бар. Ал эми кыяматта алар үчүн жан ооруткан азаптар бар.

Биз сага (Анъаам сүрөөсүнүн 146-аятында) айтып өткөн нерселерди айрыкча жөөттөргө арам кылдык. Биз муну арам кылуу менен аларга зулумдук кылган жокпуз. Бирок алар жазага татыктуу себептерди кылып өздөрүнө-өздөрү зулумдук кылышты. Анан Биз аларды чектен чыккандыгы үчүн жазалап, алардын жазасы катары ошол нерселерди аларга арам кылдык.

Оо, пайгамбар! Андан соң сенин Раббиң – арты эмне менен бүтөрүн билбестен атайылап күнөө кылышса да, бирок кийин ошол кылган күнөөлөрү үчүн Аллахка тообо кылышып, бузукулук аралашкан иштерин оңдогон адамдарга – албетте Раббиң алар тообо кылышкандан кийин алардын күнөөлөрүн Кечирүүчү, аларга Ырайымдуу.

Чындыгында Ибрахим пайгамбар асыл сыпаттарга ээ, Раббисине дайым ибадат кылган, бардык диндерди таштап Ислам динине гана кайткан адам эле жана ал эч качан мушриктерден болгон эмес.

Аллах ага берген жакшылыктарга дайым шүгүр кылат эле. Ошондуктан Аллах аны пайгамбарлыкка тандады жана акыйкат Ислам динине багыттады.

Биз ага бул дүйнөдө пайгамбарлык, алкыш-мактоо жана такыба пензент бердик. Жана ал акыретте Аллах бейиштеги бийик даражаларды даярдап койгон жакшы адамдардын катарында болот.

Оо, пайгамбар! Андан соң Биз сага кабар түшүрдүк: «Жалгыз Аллахка сыйынууда, мушриктерден баш тартууда, Аллахтын жолуна чакырууда жана бардык диндерден Ислам динине кайтып Анын шариятын аткарууда Ибрахимдин динин ээрчигин. Анткени ал кээ бир мушриктер ойлогондой эч качан мушриктерден болгон эмес. Тескерисинче, Ал жалгыз Аллахка гана сыйынган».

Ишенби күн тууралуу талашып тартышкан жөөттөргө ал күнү бардык тиричиликтерин таштап аны улуктоо парз кылынды. Буга чейин алар жума күнү тиричиликтерин таштоого буйрулушкан эле, бирок алар адашып кетишти. Эй, пайгамбар! Чындыгында Раббиң кыямат күнү ошол талашып тартышкандардын талашы тууралуу өкүм кылат. Ошондо алардын ар бири өзүнө татыктуу жазасын алат.

Оо, пайгамбар! Сен жана сени ээрчиген ыймандуулар адамдарды Ислам динине даават кылганда алардын абалына, түшүнүгүнө, кызыгуусуна карап жана коркутуу же кызыктыруу менен насаат айтып чакыргыла. Алар менен эң жакшы сөз, ой-пикир жана адепке туура келген жолдо талаш жүргүз. Бирок адамдарды туура жолго салыш сенин колуңда эмес. Сенин милдетиң аларга жеткирүү гана. Чындыгында Раббиң Ислам дининен адашкандарды жана туура жолго түшкөндөрдү эң жакшы билет. Андыктан аларды көрүп жаныңды кейитпе.

Эгерде душманыңарды жазалоону кааласаңар, анда алар силерге кылган зыяндан ашырбастан жазалагыла! Эгерде жазалаганга күчүңөр жетип туруп аларды жазалабай сабыр кылсаңар, анда аларды адилеттик менен жазалооңорго караганда сабырдуулук кылганыңар жакшыраак.

Оо, пайгамбар! Алардын сага берген зыяндарына сабыр кыл! Сенин сабыр кылууга болгон ийгилигиң – Аллахтын сага берген ийгилигине гана байланыштуу. Каапырлардын сенден жүз бурушканына капаланба жана алардын сага кылган айла-амалдары себептүү жүрөгүң кысылбасын!

Албетте Аллах күнөөлөрдү таштап Андан корккондор менен бирге жана ошондой эле ибадаттарды кылып, буйрулган нерселерди аткарып жакшылык кылгандар менен бирге. Ал Өз жеңиши жана колдоосу менен дайым алар менен бирге.

Аллах Өзүнөн башка эч кимдин кудурети жетпеген кудурети себептүү улук жана аруу болду. Аллах Өзүнүн кулу Мухаммадды Аллах тааланын кудуретине далил болгон кээ бир белгилерибизди көрүш үчүн түндүн бир бөлүгүндө ал ойгоо абалда денеси жана руху менен Аль-Харам мечитинен айланасы пайгамбарлардын ордулары жана мөмө-жемиштер менен берекелүү болгон Байтул-Макдис мечитине алып бардык. Чындыгында Ал Угуучу жана угулган үндөрдүн эч бири Ага жашыруун эмес. Ал Көрүүчү жана көрүнгөн нерселердин эч бири Ага жашыруун эмес.

Биз Мусага Тооратты бердик жана аны Исраил урпактарына туура жолду көргөзүүчү кылдык. Биз Исраил урпактарына айттык: “Силер өзүңөрдүн ишиңерди тапшырган Менден башка колдоочу кылып албагыла. Тескерисинче жалгыз Мага таянгыла”.

Силер Биз Нух менен кошо топон сууга чөгүп кетүүдөн куткарып жакшылык кылгандардын урпактарысыңар. Бул жакшылыкты эстеп жүргүлө! Жалгыз Аллахка баш ийип жана сыйынып шүгүр кылгыла. Бул нерседе Нухту ээрчигиле. Чындыгында ал Аллах таалага көп-көп шүгүр кылуучу болгон.

Биз Исраил урпактарына аян кылып, чындыгында алар күнөө кылып жана акыйкатты четке кагып жерде сөзсүз эки жолу бузукулук кылышарын Тооратта билдирдик. Алар адамдарга зулумдук жана душмандык кылышып, адамдардын үстүнөн өздөрүн бийик көрүшүп, аларга болгон текебердиктин чегинен ашышат.

Алардан биринчи бузукулук болгондо, алардын үстүнөн Биздин күчтүү жана каардуу пенделерибизди башкартып койдук, аларды өлтүрүп куугунтуктады. Жашаган жайларын кыдырышып, барган жерлерин бузушту. Бул нерсеге Аллахтын убадасы болгон, ал сөзсүз ишке ашат.

Эй, Исраил урпактары! Андан кийин силер Аллахка тообо кылганыңарда, силерди башкаргандардын үстүнөн жеңишке жеткирип, силерге мамлекетиңерди кайтардык. Мал-мүлкүңөрдү тартып, балдарыңарды кул кылып алгандан кийин силерге жардам бердик. Ошондой эле саныңарды душманыңардан да көп кылып койдук.

Оо, Исраил урпактары! Эгерде силер иштериңерди жакшы кылып, талаптагыдай аткарсаңар, анда сыйлыгы өзүңөргө эле кайтат. Аллах силердин ишиңерге муктаж эмес. А эгер ишиңерди жаман кылсаңар, анын акыбети өзүңөргө зыян. Кылган жакшы ишиңер Аллахка пайда бербейт, жаман ишиңер зыян бербейт. Эгерде экинчи жолу дагы бузукулук кыла турган болсоңор, силерди душманыңардын колуна салып беребиз. Алар силерге кордук көрсөтөт жана силерге көрсөткөн түрдүү кордуктардан улам кыйналганыңар жүзүңөргө чыгат. Ошондой эле алар Байтул-Макдиске киришип, аны биринчи жолкусунда талкалашкандай бул ирет да талкалашат жана алар багынткан жерлердин баарысын кыйратып жок кылышат.

Оо, Исраил урпактары! Эгерде Аллахтын бул катуу өч алуусунан кийин Ага тообо кылсаңар жана жакшы иштерди аткарсаңар, балким Раббиңер силерге ырайым кылар. А эгер бузукулукка үчүнчү жолу же андан да көп кайта турган болсоңор, анда кайрадан силерден өч алабыз жана тозокту каапырлар үчүн жатак кылабыз. Алар андан эч качан кутула алышпайт.

Чындыгында Мухаммадга түшкөн бул Куран жолдордун эң жакшысын көргөзөт жана ал Ислам жолу. Ошондой эле жакшылык иштерди кылган ыймандууларды сүйүнүчкө салган Аллах тараптан боло турган улуу соопторду кабарлайт.

Жана кыямат күнүнө ыйман келтирбегендерге жамандыкты кабарлайт. Ал нерсе – Биз алар үчүн кыямат күнү даярдап койгон кыйноочу азап.

Адам өзүнө жакшылык тилеп дуба кылган сыяктуу ачууланганда да билбестиктен өзүнө, балдарына жана мал-мүлкүнө жамандык тилеп дуба кылат. Эгерде Биз анын кылган жаман тилегин кабыл кылганда, ал бала-чакасы жана мал-мүлкү менен кошо кыйрап жок болмок. Адам баласы табиятынан шашкалак. Ошондуктан ал өзүнө зыян берген нерсеге шашат.

Түндү жана күндуздү Аллахтын жалгыздыгына жана Анын кудуреттүүлүгүнө далил-белги кылып жараттык. Ал экөөнүн узун-кыскалыгында, ысык-суугунда айырмачылык бар. Түндү эс алып уктоо үчүн караңгы кылдык. Күндүздү адамдар көрүүсү жана тиричилик кылуусу үчүн жараттык. Ошондой эле күн менен түндү байкоо аркылуу жылдардын санын жана аларга керек болгон айлардын, күндөрдүн жана сааттардын убактыларын билүү үчүн жараттык. Бардык нерселер бири-биринен, акыйкат жолдогулар жалган жолдогулардан айырмалануусу үчүн Биз ар бир нерсени ачык-айкын баяндадык.

Ар бир адамдын кылган иштери моюнга тагылган чынжырдай аны дайым коштоп жүрөт. Кылган иштеринен эсеп-кысап кылынмайынча андан ажырабайт. Кыямат күнү ал кылган бардык жакшылык жана жамандык иштерин камтыган китепти ага чыгарып беребиз, ал анын бет алдында жайылып ачылып турганын көрөт.

Ошол күнү ага айтабыз: “Эй, адам! Китебиңди оку! Сен өз сурагыңды иш-аракеттериңе тапшыр. Кыяматта сенден сурак алууга өзүң жетиштүүсүң.

Ким ыйман жолуна түшсө, анда анын туура жолго түшкөнүнүн сообу өзү үчүн. Ал эми ким адашкан болсо, анда анын адашканынын жазасы да өзү үчүн. Эч бир адам башканын күнөөсүн көтөрбөйт. Биз кайсы бир коомго элчи жиберип аларга далил алып келбестен туруп аларды азаптабайбыз.

Эгерде Биз кайсы бир шаарды зулумдугу үчүн жок кылууну кааласак, анда жакшылыкты көтөрө албай чиренгендерди баш ийгиле деп буйруйбуз, бирок алар баш ийишпейт. Тескерисинче, моюн сунуудан баш тартышат. Мына ошондо аларды жок кылуучу азап сөзү баштарына түшүп, Биз аларды кыйратып жок кылабыз.

Биз Нухтан кийин келген Аад жана Самуд коомдору сыяктуу канчалаган жалганчы коомдорду жок кылдык. Эй, пайгамбар! Раббиң Өз пенделеринин күнөөлөрүнөн жетиштүү Кабардар, Көрүүчү. Ага эч бири жашыруун эмес жана ал үчүн аларды жазалайт.

Кимде-ким жакшылык иштерди дүйнө жашоосун максат кылып аткарса жана Акыретке ыйман келтирбесе, ага көңүл бурбаса, анда Биз ага бул дүйнөдө ал каалаган нерсени эмес, Өзүбүз каалагандарга берчү жакшылыкты эртелетип беребиз. Андан соң Биз ага тозокту даярдайбыз, кыямат күнү ал тозокко кирип оттун ысыгына азапталат. Бул Анын акыретке ишенбей, бул дүйнөнү тандап Аллахтын ырайымынан куулгандыгы үчүн.

Ал эми кимде-ким жакшылык иштерди кылуу менен Акыреттин сообун кааласа жана эл көрсүн, эл уксун дегенден алыс болуп аткарган болсо жана Аллах ыйман келтирүүгө буйруган нерсеге ыйман келтирген болсо, анда мына ушул сыпаттар менен сыпатталган адамдардын кылган иштери Аллахтын алдында кабыл болот. Аллах алардын сыйлыктарын берет

Оо, пайгамбар! Жакшылык кылуучу адам болобу же бузуку адам болобу, бул эки топко тең Раббиңдин ырыскысынан токтотпостон көбөйтүп бере беребиз. Ал жакшылык кылуучу адам болсун же бузуку адам болсун бул дүйнөдө Раббиңдин ырыскысы эч кимден тыйылбайт.

Оо, пайгамбар, ой жүгүртүп көрчү! Бул дүйнөдө ырыскы берүүдө жана даражаларды көтөрүүдө аларды биринен экинчисин артык кылдык. акыреттеги жыргалчылык даражалары жана жакшылыктары бул дүйнөгө салыштырмалуу айырмасы өтө чоң. Ошондуктан ыймандуу адам аларга аракет кылып умтулсун.

Оо, пенде! Аллах менен бирге башка кудайга сыйынба. Эгерде ошондой кылсаң, анда сен Аллахтын алдында жана Анын жакшы пенделеринин жанында жек көрүлүп каласын жана сени эч ким жактырбайт. Аллахтын жардамынан куру каласың жана сага эч ким жардам бербей калат.

Оо, пенде! Раббиң Өзүнөн башкага сыйынбоону кескин түрдө буйруду. Ата-энеге жакшылык кылууну буйруду, айрыкча алар карылык жашына жеткен болушса. Эгерде ал экөөнүн бирөөсү же экөөсү тең сенин алдыңда карылык жашка жеткен болушса, анда сөз же ушугуа окшогон нерсе менен тажаганыңды билдирбе. Аларга кыйкырба, катуу сүйлөп оройлонбо. Аларга сылык жана жумшак сөздөрдү гана айткын.

Ата-энеңе жумшак болуп жана аларга ырайым кылып жөнөкөй бол. Жана мындай деп айт: "Оо, Раббим! Мага кичинемде тарбия бергендиктери үчүн аларга ырайым кыл".

Оо, адамдар! Раббиңер Ага ибадат жана жакшы иштерди кылууда ошондой эле ата-энеге жакшылык кылууда силердин ичиңердеги Ага болгон ыкласыңарды жакшы билет. Эгерде ибадатыңарда, ата-энеңерге кылган мамилеңерде жана дагы экөөнөн башка иштерде силердин ниетиңер туура болсо, анда айып-кемчиликтерден аруу Аллах Ага тообо кылып кайткандарды кечирет. Кимде-ким Раббисине ибадат кылууда мурда кемчилик кылгандыгы үчүн же ата-энесин нааразы кылгандыгы үчүн кийин тообо кылса, анда Аллах аны кечирет.

Оо, ыймандуу адам! Туугандын туугандык акысын бер. Муктаж болгон кедейге садака бер. Сапарда акчасы калбай калган адамга жардам бер. Байлыгыңды күнөөгө же ысырапчылыкка жумшаба.

Чындыгында өзүнүн мал-мүлктөрүн күнөө иштерге жумшагандар жана ысырапкорлор мал-мүлктөрүн сарптоодо шайтандардын бир туугандары болуп саналат. Шайтандар аларды ысырапкорлукка буйруса, аларга баш ийишет. Ал эми шайтан Өз Раббисине каапыр болгон. Ал күнөө ишти гана кылат. Ал Раббисин ачууланткан нерсеге гана буйруйт.

Аллахтын сага ырыскы берүүсүн күтүп сенде аларга бере турган эч нерсең жок болгондугу үчүн аларга бир нерсе берүүдөн тыйылган болсоң, анда аларга көңүл оорутпаган жумшак сөз айт. Мисалы, аларга ырыскыңар кенен болсун деп дуба кыл же эгерде Аллах сага байлык берип калса, силерге да берем деп убада кыл.

Садака кылуудан колуңду тыйба. Акча сарптоодо ысырап кылба. Эгерде колуңду садака берүүдөн тыйсаң, анда сараңдык кылгандыгың үчүн адамдардын жемесинде каласың жана ысырап кылгандыгың үчүн бергенге эч нерсе таппай садака бере албай каласың.

Чындыгында Раббиң чоң бир даанышмандык үчүн каалаганына ырыскыны көбөйтүп берет жана каалаганына азайтып берет. Ал пенделерин көрүп билип турат. Алардан Ага эч нерсе жашыруун эмес. Аларга Өзү каалаган нерсе менен иш жүргүзөт.

Эгерде балдарыбызды баксак, кийин ачка калабыз деп коркуп аларды өлтүрбөгүлө. Биз аларга да жана силерге да ырыскы берүүнү Өзүбүздүн кепилдигибизге алабыз. Аларды өлтүрүү чоң күнөө. Анткени алардын күнөөсү жок жана аларды өлтүрүүгө түрткөн себеп да жок.

Зынанын өзүнөн жана ага кызыктыра турган нерселерден да алыс болгула. Ал жамандыктын жеткен чеги. Ал ата-тектин бузулуп кетүүсүнө жана Аллахтын азабына алып баргандыгы үчүн жаман жол болду.

Аллах ыйман себептүү же коргоо кепилдиги берилгендиги себептүү аны өлтүрүүнү арам кылган жанды өлтүрбөгүлө. Бир гана динден чыгып же үйлөнгөндөн кийин зына кылып же өч алуу менен өлүмгө татыктуу болуп калса өлтүрүлсө боло берет. Кимде-ким өлтүрүүнү адал кылбаган себеп менен зулум чеккен абалда өлтүрүлсө, анда Биз маркумдун мураскорлорунун бирөөсүнө өлтүрүүчүнүн үстүнөн бийлик беребиз. Ошондо ал андан өч алам деп өлтүрүүсүн талап кылса болот. Ошондой эле ага эч бир нерсе талап кылбай эле кечирип койсо болот. Же кечирип кун алса да болот. Ал өлтүрүүчүнү Аллах адал кылган чектен ашып ашыкча кескилеп салбасын, же ал өлтүрбөгөн нерсе менен аны өлтүрбөсүн, же өлтүрүүчүдөн башка адамды өлтүрбөсүн. Чындыгында ал жардам берилген адам.

Аталары өлгөн жаш балдардын мал-мүлктөрүн пайдаланбагыла. Бир гана ага пайда болуп көбөйө турган болсо жана сакталып тура турган болсо, анда анын акылы толуп чоңойгонго чейин пайдалансаңар болот. Аллах менен силердин ортоңордогу келишимди жана силер менен Анын пенделеринин ортосундагы келишимдерди бузбай же кемитпей аткаргыла. Чындыгында Аллах убада берген адамдан убадасын аткардыбы же аткарбадыбы сурайт. Эгерде аткарган болсо, анда ага сыйлыгын берет, а эгер аткарбаган болсо, анда ага жазасын берет.

Эгерде өзүңөрдөн башка бирөөгө тараза тартып берсеңер кемитпестен толук тарткыла. Эч нерсени кемитпеген туура тараза менен тарткыла. Ушундай өлчөгөнүңөр жана таразага тартканыңар силер үчүн бул дүйнөдө жана акыретте жакшы. Анын акыбети тараза өлчөмдөрүндө азайтып тартуудан жакшы.

Оо, адам баласы! Билбестен туруп ээрчибе! Күмөндүү ойлордон, божомолдордон этият бол! Чындыгында адам кулагы, көзү жана жүрөгү менен кылган жакшылыктары жана жамандыктары үчүн суралат, жакшылыгы үчүн сооп алат, жамандыгы үчүн жазаланат.

Жер бетинде текеберленип, бой көтөрүп баспа! Сен текеберлене бассаң да, бул басыгың менен жерди тешип жибере албайсың жана бул турпатың менен тоолор тиреген бийиктиктерге да жете албайсың! Анда кайсыга текеберленип жатасың?!

Оо, инсан! Жогоруда айтылган нерселерден жаман деп саналгандары Раббиңдин алдында тыйылган. Ал аны кылган адамга ыраазы эмес, тескерисинче, ага каарданат.

Биз ачыктап түшүндүргөн буйруктар, тыюулар жана өкүмдөр – Раббиң сага аян кылган кабарлардан. Эй, инсан! Аллах менен бирге башка нерсени кудай кылып алба! Андай кылсаң кыяматта тозокко ыргытыласың, ошондо өзүңдү-өзүң жемелейсиң, адамдар да сени жемелейт жана бардык жакшылыктан куру каласың.

Оо, периштелер Аллахтын кыздары деп айткандар! Эй, мушриктер! Раббиңер силерге уул перзенттерди тандап, Өзү болсо периштелерди кыз кылып алыптырбы?! Аллах силер айткан нерседен аруу. Чындыгында силер Аллахтын баласы бар, кыздары бар деп каапырлык кылып Ага каршы өтө оор сөздү айтып жатасыңар.

Адамдар пайдалуусун аткарып, зыяндуусун таштап сабак алуулары үчүн Биз бул Куранда өкүм-буйруктарды, үлгү-насааттарды жана окуяларды баяндадык. Бирок аныгында бул нерсе ички дүйнөсү бузуктардын кээ бирлерин кайра акыйкаттан алыстатты жана жаман көрүүлөрүн күчөттү.

Оо, пайгамбар! Мушриктерге айт: «Эгер алар жалган жалаа жаап айткандай Аллах менен катар башка кудайлар болгондо, анда ал жалган кудайлары Арштын Ээси Аллахтын бийлигин басып алууга жол издешмек, аны талашышмак».

Аллах мушриктер сыпаттаган нерселерден аруу, ыйык жана алар айткан сөздөрдөн бийик.

Аллахты асмандар аруулайт, жер аруулайт жана асмандар менен жердин ортосундагы бүткүл макулуктар аруулайт. Кайсы нерсе болбосун, Ага мактоо айтып аруулап турат. Бирок силер алардын кантип аруулап жаткандарын түшүнбөйсүңөр. Силер тилиңер менен аруулаганыңарды гана түшүнөсүңөр. Чындыгында Аллах жазалоого шашылбаган Кеңпейил жана Ага тообо кылгандарга Кечиримдүү.

Оо, пайгамбар! Сен Куран окуганда алар андагы насааттарды, коркутууларды угушуп баш тартышкан болсо, алардын жазасы катары сени менен кыямат күнүнө ишенбегендердин ортосунда тосмо кылып коебуз. Ал аларды Куранды түшүнүүдөн тосуп коёт.

Алар Куранды түшүнбөш үчүн жүрөктөрүн жаап койдук. Алар угуп пайда албаш үчүн кулактарын дүлөй кылып койдук. Эгерде сен Куранда Раббиңди эле айтып, алардын жалган кудайларын айтпай турган болсоң, анда алар Аллахты чын ыкластан жалгыздабастан артка бурулуп кетишет.

Биз алардын башчылары Куранды кандай максатта угуп жатышкандарын жакшы билебиз. Алар аны менен туура жолго түшүүнү каалашпайт. Алардын каалоосу – сен Куран окуганда маанисиз сөздөрдү сүйлөп, тоготпогондой мамиле кылуу. Биз алардын аны жалганга чыгарган, адамдарды андан тоскон сыяктуу өз ара шыбырашкан сөздөрүн да жакшы билебиз. Ошол кезде ал залымдар каапырлык кылышып: «Эй, адамдар! Силер сыйкырланган, акылынан адашкан адамды гана ээрчип жатасыңар»,– деп айтышат.

Оо, пайгамбар! Карасаң, алар сени түрдүү жаман сыпаттар менен сыпаттап жатышкандарына таң каласың. Алар акыйкаттан адашты, алар акыйкат жолго түшүшкөн жок.

Мушриктер кайра тирилүүнү четке кагып: «Биз өлүп сөөккө айлансак, денелерибиз чирип кетсе, анан кантип кайрадан тирилмек элек?! Мындай болушу мүмкүн эмес!»,– деп айтышат.

Оо, пайгамбар! Аларга айткын: «Эй, мушриктер! Таштай катуу болсоңор да, темирдей бекем болсоңор да, бул нерсе колуңардан келбейт.

Же көкүрөгүңөрдө улук туткан ал экөөсүнөн да чоң нерсе болсоңор да, Аллах силерди башында жараткандай кайра жаратат, баштапкы жолу жараткандай кайра тирилтет. Ал каршы чыккандар: «Биз өлгөндөн кийин бизди ким кайра тирилтет?» – деп сурашат. Айткын: «Силерди мурда эч бир окшошу болбогон турпатта баштапкы жолу жараткан Зат». Кийин алар сенин жообуңду шылдыңдай баштарын чайкап: «Ал кайра тирилүү качан?» – деп айтышат. Айткын: «Балким жакын калгандыр. Келе тургандардын баарысы жакын».

Силер сурак майданына чакырыла турган күндө Аллах силерди кайра тирилтет. Анын буйругуна баш ийип, Ага мактоолорду айтып жооп бересиңер. Ошондо жер бетинде аз гана убакыт жашаптырбыз деп ойлойсуңар.

Оо, пайгамбар! Мага ыйман келтирген пенделериме айткын: «Маетешкен кездеринде жакшы сөздөрдү сүйлөшсүн, жаман сөздөрдөн алыс болушсун. Анткени шайтан мүмкүнчүлүктөн пайдаланып алардын арасына кирип дүйнө жана акырет жашоолорун бузуп жүрбөсүн. Чындыгында шайтан адамга анык душман. Андыктан ал андан сактануусу керек».

Оо, адамдар! Раббиңер силерди жакшы билет. Эч нерсеңер Ага жашыруун эмес. Ал силерге ырайым кааласа, силерди ыйман жолуна түшүүгө, жакшылык иштерди кылууга ийгилик берип ырайым кылат. Силерге азапты кааласа, силерди ыймансыз калтырып, каапырлыкта өлтүрүп азаптайт. Эй, пайгамбар! Сен аларды ыйманга салып, каапырлыктан тыйып, кылган иштерин жазып койгондой Биз сени аларга колдоочу кылып жиберген эмеспиз. Чындыгында сен Аллах жеткир буйруган нерсени гана жеткирүүчүсүң.

Оо, пайгамбар! Раббиң асмандар менен жердеги ар бир нерсени жакшы билет жана алардын абалдарын, эмнеге татыктуу экендиктерин да жакшы билет. Биз кээ бир пайгамбарларды ээргигендердин санын көп кылып, китептерди түшүрүп башка пайгамбарлардан артык кылдык. Даудга Забур деген китепти бердик.

Оо, пайгамбар! Мушриктерге айткын: «Эй, мушриктер! Аллахтан башка силер кудай деп ойлогондоруңарга дуба кылгылачы, алар алсыз болгону үчүн силердин башыңарга түшкөн зыянды кетире албайт, аны башкаларга да оодара албайт. Ким алсыз болсо, анда ал кудай боло албайт».

Алар дуба кылышкан периштелер же ошолор сыяктуулары өздөрү жакшылык иштерди кылып Аллахка жакындоого жол издешет. Алар өздөрү моюн сунушуп кимиси Аллахка көбүрөөк жакын деп жарышышат, аларга ырайым кылуусун үмүт кылышат, аларды азаптоосунан коркушат. Эй, пайгамбар! Чындыгында Раббиңдин азабынан коргонуу милдеттүү нерселерден.

Бул дүйнөдө каапырлыгы себептүү Биз азап жана кыйроо түшүргөн же өлүм сыяктуу катуу жазалар менен сынаган кайсы шаар же айыл болбосун, ал азап менен кыйроо – Лавхул Махфузда (сакталган тагдыр китебинде) жазылган Аллахтын өкүмү.

Пайгамбардын чынчыл экендигин далилдеген өлүктөрдү тирилтүү ж.б.у.с. мушриктер талап кылган кереметтерди түшүрбөй койгонубуздун себеби – биз аларды мурунку коомдорго да түшүргөнүбүздө аларды жалганга чыгарышкан. Биз Самуд коомуна ачык-айкын улуу кереметти «төөнү» бердик. Алар аны жалганга чыгарышты, анан Биз алардын азабын тездеттик. Биз пайгамбарлардын колу менен кандай кереметти көрсөтпөйлүк, ал коомдор балким моюн сунушар деп аларды коркутуу максатта гана көрсөткөнбүз.

Оо, пайгамбар! Эстечи, Биз сага айтканбыз: «Чындыгында Раббиңдиң кудуреттүүлүгү бүткүл адамдарды өзүнө камтып алат, алар Анын уучунда. Аллах сени алардан коргойт. Сен буйрулган нерсеңди жеткир». Биз сага Исра түнүндө көргөзгөн нерселерди, адамдар ага ишенет бекен же жалганга чыгарат бекен деп аларды сыноо үчүн кылганбыз. Ошондой эле Куранда айтылган тозоктун түбүндө өскөн Заккум дарагын да аларды сынаш үчүн кылганбыз. Эгерде алар бул эки аят-белгиге ишенбей турган болсо, анда башкаларына эч качан ишенишпейт. Биз аларга аят-белгилерди түшүрүп коркутабыз, бирок бул алардын каапырлыгын жана адашууларын андан бетер күчөтөт.

Оо, пайгамбар! Эстечи, Биз периштелерге: «Адамга сыйынып эмес, саламдашып сажда кылгыла» – дегенибизде алар моюн сунушуп баарысы сажда кылышты. Бирок Иблис текеберлик кылып: «Ылайдан жараткан нерсеңе сажда кылмак белем? Мени оттон жараткансың. Мен мындан артыкмын»,– деп сажда кылуудан баш тартты.

Иблис Раббисине айтты: «Айтчы, мени ага сажда кыл деп буйруп менден артык көрүп жараткан макулук ушулбу?! Бул дүйнө бүткөнгө чейин мени тирүү калтыра турган болсоң, мен мунун урпактарын Сенин туура жолуңдан сөзсүз адаштырам, аларды азгырам. Бирок Өзүң коргогон аз сандагы ыкластуу пенделериңди гана азгыра албайм».

Раббиси ага айтты: «Кет! Сага баш ийгендер да кошо кетсин!». Чындыгында тозок сенин жазаң жана алардын кылган иштеринин толук жазасы болот.

Күнөөгө чакырган добушуң менен алардын кимисин азгыра алсаң азгыр! Атчан жана жөө жан-жөкөрлөрүң менен аларды сени ээрчүүгө чакыр! Шариятка каршы жолду кооз көргөзүп алардын мал-мүлктөрүнө шерик бол. Алардын бала-чакасында да шерик бол, баласы эмес болсо да жалган жолдо баласы кыл, зына жолдо балалуу кыл, ат койгондо Аллахтан башканын кулу деп ат койдур. Аларга жалган убадаларды, калп кыялдарды кооз кылып көргөз. Шайтандын аларга берген убадасы аларды азгырган жалган гана убадалар.

Эй, Иблис! Чындыгында сен Мага баш ийген ыймандуу пенделеримдин үстүнөн бийлик кыла албайсың! Анткени Аллах аларды сенин жамандыгыңдан коргойт. Бардык ишинде Ага гана таянган адамга Аллах жетиштүү Коргоочу.

Оо, адамдар! Силер соода-сатык пайдалары жана башка жолдор аркылуу ырыскы издешиңер үчүн Раббиңер силерге деңиздин үстүндө кемелерди жүргүзүп койду. Чындыгында Ал силерге Ырайымдуу. Анткени Ал силерге бул каражаттарды жеңил кылды.

Эй, мушриктер! Эгерде силер деңизде кыйынчылыкка кабылып, жок болуу коркунучуна туш болсоңор, анда Аллахтан башка сыйынып жүргөн кудайларыңар эсиңерден чыгып, Аллахты гана эстеп каласыңар, Андан жардам сурайсыңар. Качан Ал силерге жардам берип, корккон нерсеңерден куткарса жана силер кургактыкка чыксаңар, анда Аны кудай тутуудан жана жалгыз Андан гана суроодон баш тартасыңар жана кудайларыңарга кайтып кетесиңер. Чындыгында инсан Аллахтын жакшылыктарын танып кетүүчү.

Эй, мушриктер! Силерди куткарып кургактыкка чыгарганда Аллах аны силердин үстүңөргө бастырып коюусунан коопсузбуз деп жатасыңарбы?! Же Луттун коомуна кылгандай силердин да үстүңөргө асмандан таштарды жаадырып коюусунан коопсузбуз деп жатасыңарбы?! Ошондо силерди коргой турган жана кыйроодон сактай турган коргоочу да, колдоочу да таппайсыңар.

Же Аллах силерди кайрадан деңизге чыгарып, андан соң катуу бороон жиберип, силерди мурунку жолу куткарып Аллахтын кылган жакшыгын танганыңар үчүн силерди чөктүрүп жиберишинен коопсузбуз деп жатасыңарбы?! Ошондо Биздин кылганыбызга каршы силерди колдоп таламыңарды талаша турган эч кимди таппайсыңар.

Чындыгында Биз адам баласын акылдуу кылып, периштелерди алардын түпкү атасына сажда кылууну буйруп урматтадык. Аларды кургактыкта көтөрүп жүргөн жаныбарларды, унааларды жана деңизде ташып жүргөн кемелерди баш ийдирдик. Аларга адал тамактарды, суусундуктарды жана аялдарды ырыскы кылып бердик. Аларды көптөгөн макулуктардан артык кылдык. Эми алар Аллахтын берген жакшылыктарына шүгүр кылышсын.

Оо, пайгамбар! Биз бардык топторду алар ээрчишкен башчылары менен кошо чакырган күндү эстегин. Ошондо кимдин амал китеби оң тарабынан берилсе, мына ошолор китептерин кубаныч менен окушат. Алардын соопторунан эч нерсе кемитилбейт, ал нерсе данектин сыныгындай ийненин көзүнчөлүк кичине болсо дагы.

Кимде-ким бул дүйнө жашоосунда акыйкатка баш ийип, аны кабыл алууда жүрөгү сокур болсо, анда ал кыямат күнү жеткен сокурлукта болот. Андыктан ал бейиштин жолуна түшө албайт жана туура жолдон адашкан жолдо болот. Жаза-сыйлык иштин түрүнө жараша болот.

Оо, пайгамбар! Чындыгында мушриктер каалоолоруна туура келген Курандан башка нерсени ойлоп табууң үчүн Биз сага вахий кылган Курандан сени адаштырып коё жаздашты. Эгер сен алар каалаган нерсени кылганыңда алар сени жакын сүйүктүү адамы кылып алышмак.

Сени акыйкатка бекем кылып сага жакшылык кылбаганыбызда сен кээ бир нерселерде аларга ооп кетүүңө аз калган болчу. Андай болгондо алардын алдоолорунун жана айла-амалдарынын катуулугу менен бирге алардын ыйман келтирүүсүнө болгон сенин умтулууңдун катуулугу болгондуктан сен алардын сага кылган сунуштарына макул болуп кетмексиң. Бирок Биз сени аларга ооп кетүүңдөн сактадык.

Алардын сага кылган сунуштарына ооп кеткениңде, анда сага дүйнө жашоосунда жана акыретте эселеп азап бермекбиз. Кийин сенден азапты кетире турган бизге каршы жардамчыны тапмак эмессиң.

Каапырлар сага болгон душмандыктары менен сени Меккеден куугунтуктоо үчүн сенин тынчыңды алууларына аз калды. Бирок Раббиңдин буйругу менен Меккеден чыгууңа чейин аларды сени чыгаруусунан тосуп койду. Эгерде алар сени чыгарышканда, анда сени чыгаргандан кийин алар аз гана убакыт жашашмак.

Сенден кийин алар аз гана жашайт деген Аллахтын өкүмү бул сенден алдынкы пайгамбарлар туурасында болгон Аллахтын өзгөрбөс жолу. Ал жол – кайсы пайгамбарды өз эли куугунтуктаганда Аллах ал коомго азап түшүрүп турган. Оо, пайгамбар! Сен Биздин жолдун өзгөргөнүн көрбөйсүң. Бул өзгөрбөгөн бекем уланып туруучу жол экенин көрөсүң.

Күн чак түштөн оогондон кийин намазыңды өз убагында талаптагыдай толук оку. Бул сөз түн киргенге чейин окула турган бешим жана асыр намаздарын, ошондой эле шам жана куптан намаздарын да камтыйт. Багымдат намазын оку жана анда кыраатты узун оку. Анткени багымдат намазына түнкү периштелер жана күндүзгү периштелер катышат.

Оо, пайгамбар! Окуган намазың сенин даражаларыңды көтөрүш үчүн түндүн бир бөлүгүндө туруп намаз оку. Кыямат күнү Раббиң кыяматтын оор жагдайларында турганда сени адамдарга шапаатчы кылуусун тилеп оку. Ошондо сага абалкылар жана акыркылар алкыш айткан чоң шапаат макамы берилет.

Оо, пайгамбар! Мындай деп айткын: “Оо, Раббим! Мен кайсы жакка кирбейин, кайсыл жактан чыкпайын анын баарын Сага болгон ибадатта жана Сени ыраазы кыла турган иштерде кыл! Жана душмандарыма каршы Сен мага жардам бере турган Өзүң тараптан мен үчүн ачык далил кыл”.

Оо, пайгамбар! Ал мушриктерге мындай деп айткын: “Ислам келди жана Аллах жардам беришин убада кылган нерселер орундалды. Ширк жана каапырлык кетти. Чындыгында жалган акыйкаттын алдында туруштук бере албай алсырап жок болот.

Наадандыктан, каапырлыктан жана шектенүүдөн арылуу үчүн жүрөктөргө жана аны менен дем салынса денелерге шыпаа болгон, ошондой эле ага амал кылган момундар үчүн ырайым болгон Куран аяттарын түшүрөбүз. Бул Куран каапырлардын кыйроосун күчөтөт. Анткени аны угуу аларды ачуулантып жана алардын жалганга чыгаруусун жана жүз бурууларын күчөтөт.

Эгер адамга ден-соолук жана байлык сыяктуу жакшылыктарды берсек, анда ал Аллахка шүгүр кылып жана Ага ибадат кылуудан жүз бурат жана текеберленип Андан алыстайт. Ал эми адамга оору же жакырлык сыяктуу кыйынчылыктар жетсе, анда ал Аллахтын ырайымынан абдан үмүтсүз болот.

Оо, пайгамбар! Мындай деп айткын: “Ар бир адам туура жана адашуудагы абалын чагылдырган жолунда иш-аракеттерди кыла берсин. Раббиңер ким акыйкат жолдо экенин жакшы билет”.

Оо, пайгамбар! Китеп ээлеринен болгон каапырлар сенден рухтун кандай экендиги туурасында сурашат. Аларга мындай деп айткын: “Рухтун кандай экендигин Аллахтан башка эч ким билбейт. Аруу Аллахтын илиминин алдында силерге жана бардык адамдарга аз гана илим берилди”.

Оо, пайгамбар! Эгер Биз сага түшүргөн аян-кабарды көкүрөктөрдөн жана китептерден өчүрүү менен Өзүбүзгө кайтарып алууну кааласак, анда аны кайтарып алмакбыз. Андан кийин сага жардам бере турган жана аны сага кайтара турган эч кимди тапмак эмессиң.

Бирок Раббиңден сага ырайым болуп аян-кабарды кайра кайтарып алган жокпуз, аны сакталган абалында калтырдык. Раббиңдин сага кылган жакшылыгы чоң. Анткени сени пайгамбар кылды, сени пайгамбардын эң акыркысы кылды жана сага Куранды түшүрдү.

Оо, пайгамбар! Мындай деп айткын: “Сага түшүрүлгөн Куран сыяктуу өткүрлүү, мыкты түзүлгөн жана уккулуктуу китеп алып келүү үчүн адамдар менен жиндер баары чогулушса да жана алар бири-бирине жардамдашса да Куранга окшош китепти эч качан алып келе алышпайт.

Чындыгында Биз адамдарга бул Курандагы нерселерди баяндап бердик. Ошондой эле адамдар ыйман келтирүүлөрүн үмүт кылып Курандан сабак ала турган үлгү насааттарды, буйрук-тыюуларды жана окуялардын баарын түрлөп бердик. Көпчүлүк адамдар бул Куранды жокко чыгаруу менен четке кагышат.

Мушриктер мындай деп айтышты: “Эй, Мухаммад! Сен бизге Мекке жеринен суусу соолубай агып турган булак чыгарып бермейинче биз сага ыйман келтирбейбиз”.

Сага бак-дарактары көп бакча жана анда суусу мол агып турган дарыялар болсунбу?

Өзүң айткандай биздин үстүбүзгө асмандан азаптын бир бөлүгүн түшүрбөйсүңбү? Же сен айтып жатканыңды тастыкташ үчүн биздин алдыбызга Аллах жана периштелерди күбө катары алып келбейсиңби?

Сенин алтын же башка нерселер менен кооздолгон үйүң болуп же асманга көтөрүлсөң дагы сен Аллахтын элчиси экениңе ишенбейбиз. Эгер Аллахтан Мухаммад пайгамбар деп жазылган китеп алып келип бизге окутсаң гана ишенебиз. Эй, пайгамбар! Сен мушриктерге мындай деп айт: “Менин Раббим бардык айып-кемчиликтерден аруу Зат. Башка пайгамбарлар сыяктуу эле мен да адамдардан болгон пайгамбармын. Бир нерсени алып келүүгө кудуреттүү эмесмин. Ошондуктан силер сунуштап жаткан нерсени кантип алып келмек элем?!”.

Каапырларды Аллахка жана анын пайгамбарына ыйман келтирүүдөн жана пайгамбар алып келген нерселерди аткаруудан тоскон нерсе – аларга келген пайгамбар адамзатынан болгондугун четке каккандыктары гана тоскоол болду. Алар айтышты: “Аллах бизге адамдан болгон пайгамбар жибердиби?”

Оо, пайгамбар! Аларга жооп кайтарып мындай деп айт: “Эгер жер бетинде периштелер жашап, алар силердей болуп тынч абалда басып жүрүшсө, анда Биз аларга өздөрүнөн болгон периштени элчи кылып жибермекпиз. Анткени периште аларга эмне жиберилгенин түшүндүрүп бере алмак. Биз периштелерге адамдардан болгон пайгамбар жөнөтсөк, анда ал даанышмандыкка туура келбейт. Силердин абалыңар да ошондой”.

Оо, пайгамбар! Айткын: “Мени менен силердин араңарда силерге менин пайгамбар экендигиме Аллах Өзү жетиштүү күбө. Мен эмне үчүн жөнөтүлгөн болсом ошонун баарын силерге жеткирдим. Аллах пенделеринин абалдарын толук билет. Ага пенделеринин абалдарынан эч бир нерсеси жашыруун эмес. Силердин напсиңер жашырган бардык нерселерди Көрүүчү”.

Оо, пайгамбар! Аллах кимге туура жолго түшүүгө ийгилик берсе, анда ал чыныгы туура жолдо болот. Ал эми кимди Аллах кор кылып туура жолдон адаштырса, аларды акыйкатка сала турган жардамчы таппайсың. Ал жардамчылары алардан зыянды кетирип жана аларга пайда бере албайт. Биз аларды кыямат күнү кайра тирилтебиз. Алар жүздөрү менен сүйрөлгөндө көрбөгөн, сүйлөбөгөн, укпаган абалда болушат. Алардын баш калкалап барар жери тозок. Анын жалыны азайганда Биз анын жалынын күчөтөбүз.

Биздин пайгамбарга түшкөн аяттарга каапырлык кылышып жана кайра тирилүүнү жокко чыгарышып: “Эгер биз өлгөндөн кийин чириген сөөк болуп жана үгөлөнгөн бөлүктөргө айлангандан кийин кантип кайрадан тирилмек элек?”- деп айткандарынын жазасы катары алар ушул азапка туш болушту.

Кайра тирилүүнү четке каккандар билишпейби. Асмандар менен жерди чоңдугуна карабастан жаратууга кудуреттүү болгон Аллах, ошол экөөсүнө окшогон нерселерди жаратканга кудуреттүү. Ал эми ким чоң нерсени жаратууга кудуреттүү болсо, анда ал андан кичине нерсени да жаратууга кудуреттүү. Чындыгында Аллах бул дүйнөдө аларга жашоолору бүткүчө белгиленген убакыт берди. Ошондой эле аларга ажал бердик, андан кийин аларды шексиз кайра тирилтебиз. Кайра тирилүүнүн далилдери ачык болсо да мушриктер аны четке кагышты.

Оо, пайгамбар! Мушриктерге мындай деп айт: “Эгер Раббимдин түгөнбөс ырайым казынасына ээлик кылсаңар, анда силер анын түгөнүп калуусунан коркуп, кедей болуп калабыз деп аны сарптамак эмессиңер”. Момундардан башка адамдар табиятында сараң болушат. Момундар Аллахтын соопторун үмүт кылып сарпташат.

Чындыгында Биз Мусага күбө боло турган ачык тогуз далил бердик. Алар аса таяк, жаркыраган кол, ачарчылык жылдар, жемиштердин аз болушу, топон суу, чегиртке, бит, бака, кан. Эй, пайгамбар! Жөөттөрдөн тигил аяттарды Муса өткөн ата-бабаларына алып келгендигин сурачы. Фараон Мусага мындай деп айтты: “Эй, Муса! Мен сени сыйкырланган адам деп ойлоп жатам. Анткени сен таң калыштуу нерселерди алып келип жатасың”.

Муса аларга жооп кайтарып мындай деп айтты: “Эй, Фараон! Бул аят-белгилерди асмандар менен жердин Раббиси болгон Аллах гана түшүргөнүн жакшы билесиң. Бул аят-белгилерди Өзүнүн кудуреттүүлүгүн жана пайгамбардын чынчылдыгын тастыкташ үчүн түшүрдү. Бирок сен бул аят-белгилерди четке кактың. Эй, Фараон! Албетте сен өлүп зыянга учурашыңды билемин.

Фараон Муса пайгамбарды жана анын коомун жазалап Мисирден чыгарууну каалады. Ошондо Биз Фараонду жана аны менен бирге болгон жан-жөкөрлөрүн чөктүрүп өлтүрдүк.

Биз Фараон жана анын жан-жөкөрлөрүн өлтүргөндөн кийин Исраил урпактарына мындай деп айттык: “Шам жеринде жашагыла. Кыямат күнү Биз силердин баарыңарды сурак майданына алып келебиз”.

Биз Мухаммадга бул Куранды акыйкат менен түшүрдүк. Жана Куран Мухаммадга эч өзгөрбөстөн жана бурмаланбастан акыйкат менен түштү. Оо, пайгамбар! Биз сени такыбаларды бейиш менен сүйүнтүү үчүн жана каапырлар менен күнөөкөрлөрдү тозок менен коркутуу үчүн жөнөттүк.

Биз сага Куранды адамдарга шашылбай кыраат кылып окуп берсин деп түшүрдүк жана баяндадык. Анткени бул түшүнүүгө жана ой жүгүртүүгө эң ылайыктуусу. Ошондой эле Биз аны окуяларга жана абалдарга жараша бөлүк-бөлүк кылып түшүрдүк.

Оо, пайгамбар! Айткын: «Аллахка ыйман келтиргиле. Силердин ыйман келтиргениңер Ага бир нерсени көбөйтүп да жибербейт же Ага ыйман келтирбесеңер да силердин каапырлыгыңар Андан бир нерсени азайтып да жибербейт. Асмандан түшкөн мурунку китептерди окугандарга, вахийди жана пайгамбарлыкты билгендерге Куран окулса, алар Аллахка шүгүр кылып жүздөрү менен сажда кылып жерге жыгылышат».

Алар сажда учурунда: «Биздин Раббибиз убадасын аткарбай коюудан алыс. Ошондуктан Мухаммаддын келүүсү тууралуу берген убадасы анык болот. Албетте Раббибиздин ал тууралуу же башка тууралуу убадасы сөзсүз ишке ашат».

Алар Аллахка жүздөрү менен жыгылышып сажда кылышкан абалда Андан коркушуп ыйлашат. Куран угуу жана маанилерин түшүнүү алардын Аллахтан коркуусун жана жалбарууларын көбөйтөт.

Оо, пайгамбар! Сенин: «Оо, Аллах! Оо, Ырайымдуу!» деп айткан дубаңа каршы чыккандарга айткын: «Аллах жана Ырайымдуу деген – Аллахтын тааланын ысымдары. Ага ал экөөнүн кимиси менен болсо да же башка ысымдары менен болсо да дуба кылгыла. Анткени Анын көркөм ысымдары бар. Бул экөөсү Анын көркөм ысымдарынан. Андыктан ал экөөсү менен да башка көркөм ысымдары менен да дуба кылгыла. Намазда Куран окуганыңда жарыя окуба, мушриктер угуп алышат. Өтө купуя да окуба, ыймандуулар укпай калышат. Мына ушул эки абалдын ортосундагы деңгээлде оку».

Оо, пайгамбар! Айткын: «Бардык мактоолорго татыктуу болгон Аллахка чексиз мактоолор болсун. Анын баласы жок жана шериги да жок. Бийлик кылууда да Анын шериги жок. Ага эч ким кордук көрсөтө албайт жана кемсинте да албайт. Анткени Ал жардамчыга жана кубаттоочуга муктаж эмес. Аны көп-көп улукта. Андыктан Анын падышачылыгында Ага баланы да, шерикти да, жардамчы да тааңуулабагыла».