Oromoca Meal — Rowad Tercüme Merkezi — Neml 27:1 – Fussılet 41:54

Xaa Siin tun keeyyattoota Qur’aanaafi kitaaba ibsaa ta’eeti. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan yaamamtu tan jalqaba suuraatti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti himamee jira.

(Qur'aanni kun) Mu’umintootaaf qajeelfamaafi gammachiisaadha.

(Isaan) warra Salaata dhaaban, kan zakaa kennaniifi isaan Aakhiraatti amananiidha.

Isaan Aakhiraatti hin amanin, (gadhee) dalagaalee isaanii isaaniif miidhagsine. Isaan ni dhama’u (haqatti hinqajeelan).

Isaan sun warra (addunyaa keessatti) adabbiin hamaan isaaniif jiruudha. Isaan Aakhiraatti isaanumatu hoonga’oodha.

Ati Qur'aana (Rabbii) ogeessa, beekaa ta’e irraa kennamta.

Yeroo Muusaan maatii isaatiin “ani ibidda argeen jira; (deemeetin) isii irraa odeeffannoo (waa’ee karaa) isiniif fida. Yookiin immoo xombooraa (xuxee) qabsiifamaa wahii isiniif fida akka isin ho’ifattaniif” jedhe (yaadadhu). [2] ——— [2] Nabi muusaan nama ibidda san bira jirurraa odeeffannoo waayee karaa iyyaafachuufii ibidarraa waan qabsiifatan fudhachuu fedhee deemee dhaqe.

Yeroma inni ishee bira dhaqu akkana jechuun isatti lallabame: “Inni ibidda keessa jiruufi Inni cinaa ishee jiru khayriin isaa baay’ate; Rabbiin gooftaa aalamaa ta’e qulqullaahe.

Yaa Muusaa! Dubbiin Ani Allaah injifataa, ogeessa ta’eedha.

Ulee tee darbi.” (Ni darbe) yeromasan akka bofaatti kan isheen sochootu argu of duuba deebi’ee dheesse, ufduuba hindeebine, “Yaa Muusaa! hin sodaatin, ani ergamtoonni na biratti hin sodaatanu (jenneen).

Nama miidhaa dalagee ergasii hamtuu boodaan toltuu bakka buuse malee. Ani (isaaf) araaramaa, rahmata godhaadha.

Harka kee bobaa tee keessa seensisi; isheen adii taatee baati, fokkachuudhaan (dhukkuba barasiin) maleetti. Mallattoowwan saglaniin gara fir’awniifi ummata isaa (deemi). isaan ummata finciltoota ta’anii jiru.” [3] ——— [3] Nabi muusaan aayata sagal kenname sn keessaa uleen isaa jawwee tahuufii harki isaa addaachuun hangafoota.

Yeroma mallattoowwan keenya ifa taatee isaanitti dhuftu “kun Sihrii (falfala) ifa bahaadha” jedhan.

Ishee morman Odoo lubbuuleen isaanii mirkaneessituu, miidhaafi boonaaf jecha. booddeen badii raawwattootaa akkam akka ture ilaali.

Dhugumatti, Daawuudiifi (ilma isaa) Suleeymaaniif beekumsa kennineerra. Isaan lamaan nijedhan “faaruun hundi kan Rabbii Isa gabroota Isaa mu’uminootaa baay’ee irra nu caalchiseeti".

Suleeymaan (abbaa isaa) Daawuudiin ni dhaale, Ni jedhe: “isin Yaa ilmaan namaa! Qooqa simbiraa barsiifamneerra. Wanhundarraa kennamnee jira. dhugumatti kun tola ifa bahaadha.”

Suleeymaaniif waraanni isaa jinnoota, namootaafi allaattii irraa walitti qabame; isaanis walitti ittifamoodha (sirnaan oofamuudha).

hanga dhooqa mixii (Dagandaa) (bakka biyya shamiitti taate) irra dhufanitti, mixiin takka nijette “isin Yaa tuuta mixii! manneen keessan seenaa, akka Suleeymaaniifi waraanni isaa odoo hin beekin isin hin caccabsineef ”.

Inni jecha ishee irraa kolfuun ni seeqate. Ni jedhes: “Yaa Gooftaa kiyya! Akkan ni’imaa kee ishee anaafi abbaa haadha kiyya qanansiifte galateeffadhuufi hojii gaarii ati jaalattu hojjadhu na barsiisi. Rahmata keetiin gabroota kee gaggaarii keessa na seensisi.”

Simbirroo to’atee ni jedhe: “maaliifan hududdee (Hud-hud) arguu dhabe? (anumaatu arguu dhabe) Moo sila isumatu haftoota (fagaattota) irraa ta’e?

(hafuu isaa hubatee nijedhe) Dhugumatti, adabbii cimaan isa adaba, Yookiin isan gorra’a, Yookiin immoo ragaa ifaa ta’een natti haa dhufu.”

(Allaatichi) (Yeroo hanga) fagoo hin taane turee (dhufee) ni jedhe: “waan ati hin argin argeen jira, Saba’i irraa oduu dhugaa ta’een sitti dhufeera.

Ani Dubartii isaan bulchitun arge, Tan Waan (moototaaf barbaachisu) hunda irraa kennamte, isheedhaaf sireen guddaan jiru.

Isheefi ummata ishee kan Rabbii achitti Aduuf sujuudanin arge. Sheyxaanni dalagaalee isaanii isaaniif miidhagse. karaa (qajeelaa) irraa isaan deebise. Isaan hin qajeelan.

Akka isaan Rabbii waan dhokataa Samiileefi Dachii ifatti baasuufi waan isin dhoksitaniifi mul’iftan beekuuf sujuuda hin goone (isaan dhorgee jira).

Allahn Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru Inni Gooftaa arshii guddaati.” [4] ——— [4] bakka kana sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira.

[Suleymaan] ni jedhe: “Dhugaa jetteefi warra kijibdoota irraa taatee kee fuuldura ilaalla.

Xalayaa kiyya kanaan deemii gara isaaniitti darbi eegasii isaan irraa gara galii maal akka deebisan ilaali.” [5] ——— [5] suleeymaan xalayaa katabee allaattii hudhuditti kennee akkana jedhee ergeen.

(Mootittiin yeroo xalayaa gartu) ni jette: “isin Yaa qondaaltota (kiyya) ani xalayaan kabajamaan natti darbameera.

Inni Suleymaan irraayyi, Innis (qabiyyeen isaa) ‘maqaa Rabbii akkaan mararfataa akkaan rahmata godhaa taheetiin’.

Narratti hin booninaa; Muslimtoota ta’aatii natti kottaa (jedha).”

Ni jette: “Yaa qondaaltota (kiyya)! Dhimma kiyya irratti yaada na akeekaa; Ani hangan isin hirmaattanitti dhimma kamillee murteessitu hin taane.”

(Qondaalonnis) nijedhan “Nuti abbootii humnaafi abbootii lola cimaati, Ajajni gara keeti, Maal akka ajajju ilaali (nuti ajaja kee raawwachuuf qophiidha)”.

Ni jette: “Mootonni yeroo magaalaa tokko seenan (ajjeechaafii saaminaan) ishee balleessu. Kabajamtoota warra ishees xiqqaatoo taasisu, akkasuma dalagu.

Ani kennaa wahii gara isaaniitti ergituudha, Ergamtoonni maaliin akka deebi'an eeyduudha.”

Yeroma Suleymaanitti dhufu ni jedhe: “Sila isin qabeenyaan na gargaartanii? Wanti Rabbiin naaf kenne (nabiyyummaa, mootummaa fii qabeenyarraa) waan isiniif kennerra caala. Dhugumatti isin kennaa keessaniin gammaddu.

(suleeymaan ergamticha keenaa irratti didee nijedheen) Gara isaanii deebi’i, Nuti waraana isaan dura dhaabbachuu dandeettiin isaaniif hinjirreen isaanitti dhufna, Ishee irraa (saba'i irraa) salphinaan xiqqaatoo ta’anii isaan baafna.”

(suleeymaan qondaalota isaatiin) Ni jedhe: “Yaa qondaaltota (kiyya)! eenyutu Isin irraa siree ishee natti fida Odoo isaan Muslimtoota ta’anii natti hin dhufeen duratti ?”

Jabaan Jinnoota irraa ta’e tokko ni jedhe: “Ani isaan sitti dhufa (siifin fida) odoo ati iddoo teessuma keetii irraa hin ka'in dura. Ani kana irratti cimaa amanamaadha.”

Inni beekumsi kitaaba irraa ta’e isa bira jiru ni jedhe: “Ani (libsattee) odoo ijji kee sitti hin deebinen siif fida (jedhee)(Rabbi kadhatee fideef)” (Suleymaan) yeroma isa biratti ragga’ee argu ni jedhe: “kun tola Gooftaa kootii irraayyi. Akka ani Isa galateeffadhuufi Isatti kafaru na mokkoruuf (kana godhe). Namni Isa galateeffate, kan inni galateeffatu lubbuma isaatiif. Namni kafare (isuma irratti). Gooftaan kiyya dureessa, arjaadha” (jedhe).

Ni jedhe: “siree ishee isheef wallaalchisaa (Siree ishee beekuutti) ni qajeelti moo warra hin qajeelle irraa taatii ilaalla.”

Yeroma isheen dhuftu sireen kee akka kanaa jedhame, Isheenis “inni akkuma waan isaati” jette. (Suleymaanis) “dura ishee beekumsa kennamnee, Muslimtoota taaneerra” (jedhe).

Wanti isheen Rabbii gaditti gabbaraa turte (Islaama irraa) ishee deebise. Isheen ummata kaafirootaa irraa turte.

“Gamoo seeni” isheedhaan jedhame, Yeroma isa argitu haroo isa seetee, mogolee ishee lamaan irraa saaqxe, (Suleymaan) ni jedhe: “Inni kun masaraa mucuceeffamaa daawwitii irraa ta’ee (bishaan keessaan mul’atuudha).” (Isheen) “Gooftaa kiyya! Ani lubbuu Tiyya miidheera, Suleymaaniin wajjin Allaah Rabbii aalama hundaa ta’etti harka kenne (Islaamawe)” jette. [6] ——— [6] suleymaan islaamummatti isii yaamee islaamoyte.

Dhugumatti, gara Samuuditti obboleessa isaanii Saalih “Allaah qofa gabbaraa” jechuun erginee jirra, Yerama san isaan garee lama tan walfalmitu tahan.

(Saalihis) ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Maaliif toltuu dura hamtuu (adabbii) jarjarsiifattan? maaliif Rabbiin araarama hin kadhanne Akka rahmanni isinii godhamuuf?”

(Isaan) “Nuti siifi namoota si waliin jiraniin hooddane (milkii laallanne)” jedhan, (Saalih) nijedhe "hooddannaan keessan Rabbiin bira, Garuu isin ummata mokkoramoodha”.

Magalattii keessa namoota sagal kan gaarii hin hojjanne, (kufriifii diliin) lafa balleesantu ture.

Ni jedhan Rabbiin waliif kakadhaa isaafi maatii isaa halkan keessa akka balleessinu, eegasii fira isaatiin nijenna ‘nuti ajjeechaa maatii isaa bira hin jirru; nuti dhugaa dubbattoota."

Isaan shira shiran, Nutis shira shirre odoo isaan hinbeekin.

Booddeen shira isaanii akkam akka ta’e ilaali! Nuti isaaniifi ummata isaanii guutumatti balleessine.

Tun manneen isaaniiti sababa isaan miidhaa hojjataniin ontuu taate. kana keessa namoota beekaniif mallattootu jira.

Isaan amananii Rabbiin sodaataa turan nagaya baafne.

(yaadadhu) Luuxiin yeroo inni ummata isaatiin jedhe “sila odoo argitanii baalagummaa hojjattanii?” (baalagummaan isaanii dhiirti dhiira fuudhuu) .

“Sila isin fedhii (qunnamtii saalaatiif) dubartii dhiiftanii dhiiratti dhuftuu? Dhugumatti isin ummata wallaaltota.”

Deebiin ummata isaas hintaane jechuu malee “Maatii Luux magaalaa keessan irraa baasaa, isaan namoota qulqulleeffatanii”[7] ——— [7] qulqulluu tahuu isaanii osoo beekanii jibbanii gandarraa ari'uuf itti dhaaddatan.

Isaafi maatii isaa ni baraarre, niitii isaa malee warra (adabbii keessatti) hafan irraa ta’uu ishee murteessine.

Rooba (dhagaa) isaan irratti roobsine, Roobni warra dinniinamanii waafokkatee.

(Yaa Muhammad) Jedhi: “Faaruun hundi kan Rabbiiti, nageenyi gabroota Isaa kan (Inni) filate irra haa jiraatu, Sila Rabbi moo wantoota isaan (Isatti) qindeessantu caala?”

Sila Inni samiileefi dachii uumee, samii irraa bishaan (rooba) isiniif buusee ergasii ashaakiltiiwwan miidhagoo ta’an isaan magarsine (akka isa homaa hin uumneetii)? Mukkeen ishee biqilchuun (dandeettiin) isiniif hintaane, Sila Allaah wajjin gooftaan biraa ni jiraa? Isaan ummata Rabbitti qindeessaniidha.

Sila Isa dachii raggaatuu taasise, kan ishee keessattis laggeen taasise, kan isheef (gaarreen) gadi lixan taasise, kan gidduu galaanota lamaatti girdoo taasise moo (warra isaan isatti dabalantu caala)? Sila Rabbii wajjin gabbaramaan biraa ni jiraa? Dhugumatti irra hedduun isaanii hin beekan.

Sila Isa yeroo namni rakkataan (muddamaan) Isa kadhate jalaa awwaatee hamtuu saaquufi bakka bu’oota dachii isin taasisu (moo waan isaan Rabbitti dabalantu caala)? Sila Rabbii wajjin gabbaramaan biraa ni jiraa? Hangi isin gorfamtan xiqqaadha.

Sila isa dukkanoowwan dachii goggoyduufi galaanaa keessatti isin qajeelchu; kan qilleensa rahmata Isaa dura gammachiisaa godhee ergu (caalamoo warra isaan Rabbii achitti gabbarantu caala?) Sila Rabbii wajjiin gabbaramaan biraa ni jiraa? Allaahn waan isaan (Isatti) qindeessan irraa ol ta’e.

Sila inni uumuu jalqabee ergasii isa deebisu (du'a boodaa kaasu) eenyu? Ammas eenyutu samiifii dechiifi irraa hiree isiniif hira? Sila gabbaramaan biraa Allaah wajjin ni jiraa? Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif ragaa keessan fidaa” jedhi.

“Wanti samiileefi dachii keessaa hunduu Rabbiin malee wanta fagoo (ghaybii) hin beeku. Yoom akka kaafaman hin beekann” jedhi.

Sila beekumsa isaaniitu waa’ee Aakhiraatti dhaqqabee? Lakkisaa isaan ishee irraa shakkii keessa jiru; dhugumatti isaan ishee irraa jaamoodha.[8] ——— [8] qalbii isaaniittu jallinaan jaame.

Isaan kafaran (mormuudhaaf) ni jedhan: “Sila yeroo (duunee) biyyee taane, nuufi abbootiin keenya, nuti kaafamoodhaa?

Dhugumatti, nuufi abbootiin keenya nuun duratti kana waadaa galamnee turre. kun ogbarruu warra durii malee hin taane” [jedhan].

“Dachii keessa deemaatii booddeen badii raawwattootaa akkam akka ta’e ilaalaa” jedhi.

Isaan irratti hin gaddin, shira isaan baasanirraa dhiphina keessatti hin ta’in.

“Waadaan kun yoomi Yoo warra dhugaa taatan?” jedhu.

“Gariin wanta isin ariifachiifattanii kan isinitti dhihaate ta’uun dhugaadha” jedhi.

Dhugumatti, Rabbiin kee namoota irratti abbaa tola guddaati, Garuu irra hedduun isaanii hin galateeffatan.

Dhugumatti, Rabbiin kee waan qomoonni isaanii dhoksiteefi waan isaan ifatti mul’isan ni beeka.

Wanti fagoon samiifi dechii keessaa kamiyyuu, kitaaba ifa galaa keessa jiraatu malee hintaane.

Dhugumatti, Qur’aanni kun Ilmaan Israa’iil irratti irra hedduu waan isaan isa keessatti wal dhabanii isaaniif odeessa.

Inni mu’uminootaaf qajeelfamaafi rahmata.

Dhugumatti, Rabbiin kee murtii Isaatiin gidduu isaanitti murteessa. Inni injifataa, beekaadha.

Allaah irratti irkadhu. Ati dhugaa ifa ta’e irra jirta.

Ati namoota du’an (kanneen qalbiin isaanii kufriin duute) hin dhageessiftu. Namoota gurri duudes waamicha hin dhageessiftu. yeroo isaan dugda deebisuun (sirraa) garagalan.

Namoota jaamaa jallina isaanii irraa kan isaan qajeelchitu hin taane. Namoota Muslimtoota ta’anii keeyyattoota keenyatti amanan malee kan dhageessiftu hin taane.

Yeroo jechi (adabbiin) isaan irratti murtaa’e bineensa dachii irraa isaaniif baafna tan “namoonni keeyyattoota keenya kan hin dhugoomsine ta’aniiru” jettee isaanitti dubbattu.[9] ——— [9] mallattoo qiyaamaa gurguddoo keessa takka tana. yeroo qiyaamaan haalaan dhihaatte taati.

Guyyaa ummata hunda irraa garee warra keeyyattoota keenya sobsiisan irraa ta’an walitti qabnee isaan walitti ittifaman [yaadadhu].

Hanga Yeroo isaan dhufan (Rabbiin isaaniin) jedha “sila isin odoo beekumsaan ishee hin marsin keeyyattoota kiyya sobsiiftanii? Moo maaluma hojjataa turtan?”.

Waan isaan miidhaa dalaganiif jechi (adabbiin) isaan irratti argame Kanaafuu isaan (sababa dhiheeyfachuuf) hindubbatan.

Sila isaan hinlaallee Akka nuti halkan yeroo isa keessa boqataniifi guyyaa immoo kan keessa arganii (hojjatan) isaaniif goone. Dhugumatti, kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira.

Guyyaa garrii (xurumbaa) keessa afuufamu wantoonni samiilee keessa jiranuufi dechii keessa jiran hunduu wantoota Rabbiin fedhe malee yeroo isaan rifatan [wanta ta’u yaadadhu] Hundumtuu salphatoo ta’anii gara Isaa (Rabbii) dhufan.

(guyyaa qiyaamaa) Gaarreen niargita kan dhaabbattu ishee sehaa odoo isheen akka duumessaatti deemtuu. Hojii Rabbii wanta hunda jabeessee [ilaali] Inni waan isin hojjattan keessa beekaadha.

Nama gaariin dhufe (dalage) mindaa ishee caalutu isaaf jira; isaan guyyaa san rifannaa irraa nagaa bahoodha. [10] ——— [10] namni guyyaa qiyaamaa iimaanaafii hojii gaariin dhufe jannata galata galfama.

Namni hamtuun (kuriifii diliin) dhufe (dalage) fuulleen isaanii ibidda keessatti gonbifamtee “sila waan dalagaa turtan malee mindeeffamtuu?” [isaaniin jedhama].

Kan ani ajajame Gooftaa biyyattii tanaa (makkaa) kan ishee kabaje gabbaruu qofa. Wanti hunduu kan isaati. Muslimoota irraa ta’uutti ajajameera.

Qur’aana dubbisuuttis (ajajameera). Namni qajeele, kan inni qajeelu lubbuma isaatiifi. Nama jallate “Ani akeekkachiiftota irraayi malee kan biraa hin taane” jedhiin.

“Faaruun hundi kan Allaahati, Innis fuulduratti mallattoolee (Rabbummaa) Isaa isinitti agarsiisa. Isinis ishee beekuuf jirtu” jedhiin. Rabbiin kee waan isin dalagdan irraa dagataa miti.

Xaa Siin Miim. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan yaamamtu tanneen jalqaba suuraarratti argamtu suuraa baqaraa jalqabarratti ibsi itti kenname.

Tun keeyyattoota kitaaba mul'ataati (qur'aanaati).

Oduu Muusaafi Fir’awna irraa ummata amananiif dhugaadhaan sirratti dubbifna.

Fir’awn Dachii keessatti uf tuulee ture. warra ishee garee garee taasise. Garee isaan irraa ta’e (ilmaan israa'iil) ni hacuuce. Ilmaan isaanii kan dhiiraa ni gorra'a; tan dubaraa immoo ni jiraachisa (nidhiisa). inni balleeysitoota irraa ture.

Nuti isaan lafa irratti cunqurfaman (hacuucaman) (ilmaan israa'iil) irratti tola ooluu feena, matootii isaan goonee dhaaltotas isaan taasisuu (feena).

Dachii keessas isaaniif mijeessuu [feena]. Fir’awnaan, Haamaaniifi waraana isaan lamaanii, isaan irraa waan sodaachaa turan agarsiisuu [feena]. [2] ——— [2] wanni isaan sodaatan suni dhabamiinsa mootummaa isaaniiti harka mucaa tokko kan isaan guddisanii irratti inni nabi muusaadha. akkasitti harkuma muusaarratti mootummaan isaanii mancaate.

Gara haadha Muusaas beeksisa goone (akkana jechuun) “isa (muusaa) (harma) hoosisi; yeroo isa irratti sodaatte, (sanduuqa keessa kaayii) galaana keessatti isa darbi. Hin sodaatin; hin gaddinis. Dhugumatti, nuti isa gara keetti deebisoodha. ergamoota irraa isa taasisoodha”.

(akkuma ajajamtetti sanduuqa keessa keessee bahratti darbite) Maatiin Fir’awn isa (lafaa argatanii) fudhatan akka diinaafi gadda isaanitti ta’uuf. Dhugumatti Fir’awn, Haamaanifi waraanni isaan lamaanii (kufriifii zumiidhaan) dogongortoota turan.

Jaartiin Fir’awnaa ni jette: “anaafi siif gammachuu ijaatii isa hin ajjeesinaa; nu fayyaduun yookiin ilma (guddisaa) isa taasifachuun keenya ni kajeelama.” Isaanis haala hin beekneen [ishee tole jedhan].

Onneen haadha Muusaa duwwaa ta’e. [Ilma ishee ta’uu] isaa mul'isutti dhihaattee turte odoo onnee ishee jabeessuu baannee. Akka isheen mu’uminoota irraa taatuuf jecha .

Obboleettii isaatiinis “isa hordofi” jetteen; isheenis fagoo irraa isa argite. isaan hin beekan.

[Gara haadhaatti deebi’uun] dura hoosiftoota biraa irraa isa dhorginee turre [Obboleettin isaas] “Maatii isa isiniif guddisuufi gaarii isaaf yaadu irratti isin qajeelchuu?” jetteen. [3] ——— [3] Rabbiin hikmaa isaatiin muusaa harma dubartoota hundaatuu akka hodhuu didu godhe. obbileettiin eeruu kennite , haadha isaatti deebifame, akkasitti Rabbiin waadaa guutee haadhaan siif deebifna ka jedhe san dhugoomse.

Gama haadha isaatti isa deebifne Akka Ijji ishee gammadduufi hin yaaddofneef, akkasumas akka waadaan Rabbii dhugaa ta’uu beektuuf jecha. Garuu irra hedduun isaanii hin beekan.

Yeroma inni jabina isaa ga’ee (umrii dargaggummaa) guutu ogummaafi beekumsa isaaf kennine. Akkuma kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.

Yeroo ummanni ishee daguu keessa jiranitti magaalattii seenee, namoota lama kan wal lolan arge, Kuni (inni tokko) lammii isaa irraa yoo ta’u, inni kun immoo diina isaa irraa ture, Inni lammii isaa irraa ta’e isa diina isaa irraa ta’e irratti tumsa isa gaafate. Muusaan abootteen (dumucaan) dhayee isa ajjeese. [Muusaan] ni jedhe: “kun dalagaa Sheyxaanaarraayyi, Dhugumatti, inni diina jallisaa ifa bahaadha”ز

“Yaa Gooftaa kiyya! Ani lubbuu tiyya miidheeraa Ati naaf araarami” jedhe. Innis isaaf araarame. Inni Isumatu araaramaa, rahmata godhaadha.

“Yaa Gooftaa kiyya! Waan narratti tola oolteen gargaaraa yakkamtootaa hin ta’u” jedhe.

Magaalattii keessatti sodaataa of eeggataa ta’ee bariisifate. Yoma san inni kaleessa gargaarsa isa gaafate isatti iyyate, Muusaan “dhugumatti ati jallataa ifa bahaadha” isaan jedhe.

Yeroma inni isa isaan lamaaniifuu diina ta’e qabuu fedhe, inni “Yaa Muusaa! Sila akkuma kaleessa lubbuu ajjeefte anas ajjeesuu feetaa? Ati dachii keessatti abbaa irree ta’uu malee hin feetu; toltuu hojjattoota irraa ta’uu hin feetu” jedheen.

Gurbaan tokko moggaa magaalattii irraa fiigaa dhufee “Yaa Muusaa! qondaalonni [Fir’awn] si ajjeesuuf sirratti mari’achaa jiru; ani namoota toltuu siif yaadan irraayii [magaalattii irraa] bahi” jedhe.

Sodaataafi of eeggataa ta’ee ishee irraa bahe, “Yaa Rabbii kiyya! Ummata miidhaa hojjattoota ta'an jalaa nagaya na baasi” jedhe.

Yeroma gara Madyan gara galu “gooftaan kiyya karaa sirrii akka na qajeelchun kajeela” jedhe.

Yeroma bishaan Madyan bira ga’u garee namoota irraa ta’e kan [beyladoota isaanii] bishaan obaasan argee, isaan boodas dubartoota lama kan beyladoota isaanii ittisan argee “maali haalli keessan (hin obaafattanii)?” (isaaniin) jedhe. Isaanis “Nuti hanga tiksitoonni obaasanii geeffatanitti hin obaafnu, Abbaan keenya jaarsa guddaadha (dhufee obaasuu hindanday)” jedhan.

Isaan lamaaniif obaasee sana booda gara gaaddisaa deebi’ee (boqatee) “yaa Gooftaa kiyya! ani toltuu irraa waan Ati narratti buufte (naaf murteessite)tti haajomaadha” jedhe.

Ergasii tokkoon isaan lamaanii saalfachaa deemuun isatti dhuftee “abbaan kiyya mindaa waan nuuf obaaftee siif kafaluuf si waama” jette. Yeroma inni itti dhufee seenaa isatti himu “hin sodaatin; ummata miidhaa hojjattoota jalaa baatee jirtaa” jedheen. [4] ——— [4] joolleen dubraa lameen galtee namichi tokko isaanii obaasuu abbaa isaaniiitti himte. abbaan achiin mucayyoo takkaan deemii yaami jedhee erge.

Tokkoon Isaan lamaanii “Yaa abbaa kiyya! (re'ee tiiysurratti) qaxarii (hojjachiisi).irra caalaan namoota ati ramadduu isa jabaa, amanamaadha” jette.

[Inni] ni jedhe: “Ani takkaa shamarree too tana lamaanii sitti heerumsiisuun fedha woggaa saddeet na tajaajiluu kee irratti, Kudhan yoo guutte [sun tola] si biraa ta’e; sirratti jabeessuu hin fedhu. Yoo Rabbiin fedhe gaggaarii irraa ta’uu na arguuf jirta.” [5] ——— [5] abbaan intalaa muusaaf intala isaa kenne mahriin isii waggaa saddeet ree tiiysuudhaan isa tajaajiluudharratti.

[Muusaan] ni jedhe: “kun [walii galtee] gidduu kiyyaafi keetiiti, Beellama lamaan irraa kamiyyuu yoon guute, daangaa narratti dabruun hin jiru. Rabbii waan nuti jennu irratti ragaadha.”

Yoroma Muusaan beellama guutee maatii isaatiin deemu, cinaa [gaara] xuuritti ibidda argee, maatii isaatiin “asuma turaa; ani ibiddan argee, ishee biraa oduu wahii yookiin xonbooraa ibidda irraa ta’een isinitti dhufuun koo ni kajeelamaa akka ho’ifattanuuf” jedhe. [6] ——— [6] Nabi muusaan waliigaltee guutee intala fuudhee gara biyya isaa misraa warra isaatiin wajji deeme.

Yeroma ishee bira ga’u moggaa lagaa gara mirgaa irraa, dachii barakeeffamtuu keessatti, mukattii irraa “yaa Muusaa! Ani Allaah Rabbii aalama hundaati” jechuun itti lallabame.

“Ulee tee darbi” [jechuunis itti lallabame]. (nidarbe) Yeroma akka waan bofa taateetti kan sochootu taatee ishee argu, uf duuba deebi’ee dheesse; uf duuba hin mil’anne“ Yaa Muusaa! As garagali; hin sodaatin, ati warra (waan sodaatanirraa) nagaa bahan irraayi” [jedhameen].

“Harka kee bobaa kee keessa seensisi. Fokkina tokko malee adii taatee baati. Sodaa irraa [bilisa ta’uuf] harka kee gara cinaacha keetiitti maxxansi. Isheen kun lamaan mallattoo lama kan Rabbii kee irraa gara Fir’awnaafi qondaaltota isaatti ergamaniidha. isaan orma finciltoota tahan.”

Innis: “Yaa Gooftaa kiyya! ani isaan irraa lubbuu (nama) ajjeeseen jira. Na ajjeesuun sodaadha” jedhe.

“Obboleessi kiyya Haaruun, inni arrabni isaa na caalaatti [haasawa] ibsa, gargaaraa na dhugoomsu godhii ana waliin isa ergi, Ani na kijibsiisuu isaaniin sodaadha.” [7] ——— [7] obboleessi jabaadha, Nabi muusaan obboleessa isaa haaruuniif sadarkaa nabiyyummaa tan waahunda caaltu akka argatee isaan wajji hojjatu Rabbiin kadhateef.

[Rabbiinis] ni jedhe: “Nuti irree tee obolleessa keetiin (siif) jabeessina. isin lamaaniif aangoo goona (kennina). Kanaafuu (hamtuun) gara keessan hin gayan. Mallattoolee keenyaan isin lamaaniifi namoonni isin hordofan injifatoodha.” [8] ——— [8] Rabbiin kadhaa nabi muusaa qeebaleeti obboleessa isaa nabiyyii godhee akka isa gargaaree jajjabeessu godhe.

Yeroma Muusaan mallattoolee keenya ifa taateen isaanitti dhufu “kun sihrii kijibame (uumame) malee waan biraatii miti, Waa’ee kanaa abbootii keenya kan durii keessatti dhageenyee hin beeknu” jedhan.

Muusaan (fir'oownaan) ni jedhe: “Rabbiin kiyya nama Isa biraa qajeelumaan dhufeefi nama booddeen ganda Aakiraa isaaf taatu beekaadha. miidhaa raawwattoonni hin milkaawan.”

Fir’awna nijedhe “isin yaa qondaaltota! Ana malee gabbaramaa biraa isiniif hin beeku,Yaa Haamaan! Dhoqqee irratti ibidda naaf bobeessii (xuubii tolchi) gamoo dheeraa naaf godhi; gara Rabbii Muusaa olbahuun koo ni kajeelama. ani kijibdoota irraa ta’uun isa yaada” jedhe.

Inniniifi waraanni isaa dachii keessatti haqaan malee boonanii, gara keenyatti deebifamuu dhabuu yaadan.

Isaafi waraana isaa qabneeti galaana keessatti isaan darbine, Booddeen miidhaa hojjattootaa akkam akka ta’e laali.

Oggantoota gara Ibiddaatti nama waaman isaan taasifne, Guyyaa Qiyaamaa hin tumsaman.

Addunyaa tana keessatti abaarsa isaan hordofsiifne. Guyyaa Qiyaamaas isaan warra fokkisiifamoo irraayyi.

Dhugumatti Muusaaf kitaaba kenninee jirra Erga dhaloota duraanii balleessinee booda, beekumsa, qajeelumaafi rahmata namaaf ta’ee akka isaan ittiin gorfamanuuf.

[Yaa Muhammad] yeroo Nuti ergaa (keenya) gara Muusaatti dabarsine ati moggaa (tabbaa kan) gara dhihaa irra hin turre; hirmaattota irraas hin taane.[9] ——— [9] beeysisa sitti goonee wahyiin sibeeysifne.

Haa ta’u malee Nuti [sana booda] dhaloota baay’ee uumnee waggoonni isaan irratti dheerannaan [si ergine]. Ati jiraattota Madyan gidduus jiraataa taatee, keeyyattoota keenya isaan irratti kan dubbiftu hin taane. Haa ta’u malee Nuti [beysisa wahyii sitti goonee sibarsiifne] [ergaa kanaan si] ergoo taanee jirra.

Yeroo Nuti [Muusaatti] lallabne ati gaara Xuur maddii hin turre. Haa ta’u malee rahmata Rabbii kee irraa ta’een [si erginee beeysisa sitti goonee ummata barsiifte]. ummata siin duratti akeekkachiisaan itti hin dhufin haa gorfamaniif akka akeekkachiiftuuf jecha.

Odoo waan harki isaanii dabarsiteef balaan isaan tuqee “yaa Rabbii keenya! maaliif ergamaa gara keenyatti hin ergine keeyyattoota kee hordofnee mu’uminoota irraas akka taanu,” jechuu baatanii (silaa azabaan isaan jarjarsiifna).

Yeroma dhugaan Nu biraa isaanitti dhufu “Inni (muhammad) maaliif fakkaataan waan Muusaan kennamee (ulee bofa taatuufii harka ifu) isaaf hin kennamne?” jedhan. Sila isaan duraan waan Muusaaf kennametti kafaranii hin turree? “[Tawraatiifi Qur’aanni] Sihrii lama kan wal gargaaraniidha” jedhan. “nuti hundattuu kafaroodha” jedhan.

[Yaa Muhammad] “ jedhi mee kitaaba Rabbiin biraa ta’e isaan lamaan irra qajeelaa ta’e fidaa kottaa. [Yoo san] anis isa nan hordofaa” yoo dhugaa kan dubbattan taataniif.

Yoo siif hin owwaatin, fedhiilee isaanii qofa hordofuu isaanii beeki, Nama qajeeluma Rabbi irraa ta’e malee fedhii ofii hordofe caalaa namni jallate eenyu? (tokkoyyuu hin jiru), Rabbiin ummata miidhaa hojjattoota hin qajeelchu.

Dhugumatti nuti jecha [Qur’aana] isaaniif ifa goonee jirra, akka isaan gorfamanuuf.

Warri isa (Qur’aana) dura kitaaba isaaniif kennine, isaan isatti ni aman.

Yeroo inni isaan irratti qara’amu nijedhan “Isatti amanne, inni haqa Rabbii keenya irraa ta’eedha, Nuti isa dura Muslimtoota turre”.

Isaan sun mindaa isaanii yeroo lama kennamu waan obsanii, hamtuu toltuudhaan deebisanii, waan Nuti isaaniif kennine irraas kennataniif jecha.

Yeroo dhara dhaga’an, irraa garagalan nijedhan “nuuf dalagaalee keenyatu jira; isiniifis dalagaalee keessantu jira. Nageenyi isin irra haa jiraatu. Nuti wallaaltota hin barbaannu”.

Ati nama jaallatte hin qajeelchitu, Garuu Allaahtu nama fedhe qajeelcha. Inni warra qajeelan beekaadha.

[Isaan] “yoo si waliin karaa qajeelumaa hordofne dachii teenya irraa butamna (guuramna)” jedhan. Sila nuti [iddoo] kabajamaa, nagayaa, hiree Nu biraa ta’eef fuduraaleen wanta hundaa gara isheetti kan guuramu isaaniif hin mijeessinee? Haa ta’u malee irra hedduun isaanii hin beekanu.

[Warra] gandaa irraas kan jireenya ishee keessatti boontee ishee balleessine meeqaa meeqa? (hedduudha) Isheen sun gandoota isaanii kan isaaniin booda xiqqoo malee keessa hin jiraataminiidha. Nutis dhaaltota taaneerra.

Rabbiin kee [warra] magaalotaa hanga irra guddoo ishee keessatti ergamaa keeyyattoota keenya isaan irratti dubbisu ergutti kan balleessu hin taane. Nuti (warra) magaalotaa qubattoonni ishee miidhaa hojjattoota ta’anii malee kan balleessinu hin taane.

Wantoota irraa kan isiniif kenname hundi mi’a (meeshaa) jireenya addunyaatiifi miidhagina ishee qofa. Wanta Allaah bira jirutu akkaan caalaafi hafaadha, Sila hin xiinxaltanii?

Sila namni Nuti waadaa gaarii (jannata) waadaa isaaf gallee inni kan isa qunnamu ta’e, akka nama qananii jireenya addunyaa isa qanansiifnee sana booda inni Guyyaa Qiyaamaa warra [jahannam irra] fidamoo irraa ta’uutii?

Guyyaa [Rabbiin] “shariikonni kiyya kan isin (kijibaan) dubbataa turtan sun eessa jiru?” jechuun isaanitti lallabu san [yaadadhu].

Warri jechi (azaabaa) isaan irratti mirkanaa’e “Yaa Rabbii keenya! Isaan kun warra nuti jallifneedha, Akkuma ofii jallannetti isaan jallifne, Nuti gara keetti quulqulloofnee, isaan kun nu gabbaraa hin turre” jedhan.

“Shariikota keessan waammadhaa” jedhameeni, Isaan ni waammatu; jarris isaaniif hin owwaatanu, adabbii [ibiddaas] ni argan. Odoo isaan qajeeloo tahanii [adabbii hin argan turan].

Guyyaa (qiyaamaa) [Rabbiin] isaanitti lallabee “Ergamtootaaf maal deebiftan?” jedhu [yaadadhu].

Guyyaa san oduuleen isaan jalaa dhokatti, Isaan walis hin gaafatanu.

Namni tawbatee, [Rabbitti] amanee, gaarii hojjate milkaa’ota irraa ta’uun isaa mirkanaa’aadha.

Rabbiin kee waan fedhe uuma; ni filatas, Isaaniif filannoon hin jiru. Allaahn waan isaan itti dabalan irraa qulqullaa’ee ol ta’eera.

Rabbiin kee waan qomoowwan isaanii dhoksituufi waan isaan mul’isanis ni beeka.

Inni Allaahdha, Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Faaruun hundi duraafii (addunyaafi) booda (Aakhiraa) keessatti kan Isaati. Murtiinis kan Isaati, Garuma Isaa qofa deebifamtu.

“Mee naaf odeessaa! Yoo Rabbiin halkan walitti dhaabee hanga Guyyaa Qiyaamaatti isinirra turaa taasise, sila Rabbiin malee gabbaramaan ifaan isiniif dhufu eenyu? Sila isin hin dhageessanuu?” jedhiin.

Ammas “mee naaf odeessaa! yoo Rabbiin guyyaa walitti dhaabee hanga Guyyaa Qiyaamatti isinirra turaa taasise, sila Rabbiin malee gabbaramaan halkan isa keessa boqottan isiniif fidu eenyu? Sila isin hin argitanuu?” jedhi.

Rahmata Isaa irraayyi halkaniifi guyyaa akka isa (halkan) keessa boqottanii [guyyaa] tola Isaa irraa barbaaddattanii fi, akka Isa galatoomfattaniif isinii taasise.

Guyyaa [Rabbiin] “shariikonni kiyya kan isin (kijibaan) dubbataa turtan sun eessa jiru?” jechuun isaanitti lallabu san [yaadadhu].

Ummata hunda irraa ragaa fuuneeti “ragaa keessan fidaa” jennaan. Yeroo san dhugaan kan Rabbii qofa ta’uu beekan. Wanti isaan (kijibaan) uumatanis isaan irraa bada. [10] ——— [10] ummata hundaa nabiyyii isiittu ragaa isirratti baha.

Qaaruun ummata Muusaa irraa tahe, Isaan irratti roorrise (daangaa dabre), Kuusaa qabeenyaa irraa waan furtuuleen isaa garee jajjaboo ta’anitti ulfaattu isaaf kennine. Yeroo ummanni isaa “[qabeenyaan] hin boonin; Allaahn warra boonan hin jaalatu” isaan jedhan san [yaadadhu].[11] ——— [11] Qaaruun dureessa jallate, gammachuu boonaafii dharaan guutamte gammade, boodarra Rabbiin itti dallanee dachii isaafii qabeenya isaatiin gadi cichisiise.

“Waan Rabbiin siif kenne keessatti (karaa toltuurratti baasuudhaan) mana Aakhiraa ittiin barbaadi. Addunyaa irraas qooda kee hin dagatin. Akkuma Allaahn tola gara keetti oole atis tola ooli. (dilii dalaguudhaan) Dachii keessatti badii [facaasuu] hin barbaadin. Allaahn balleessitoota hin jaalatu.”

[Qaaruun] “wanti an isa kennameef beekumsa na bira jiruuf jecha” jedhe. isa dura Rabbiin balleessee hin beeknee? Dhaloota baay’ee irraa nama inni humnaanis isa (Qaaruun) irra cimaa ta’e, kan qabeenya kuufachuuttiis isa irra baay’eeffataa ta’e. Yakka hojjattoonni badii isaanii irraa hin gaafataman.[12] ——— [12] hiikkaan hingaafataman jechuu balleessaan isaanii goddoo mul'attuu waan taateef osomaa hingaafatamne gara ibidda jahannam oofaman jechuudha. qataadaa akkasitti fassare. maddi tafsiira ibnujariir axxabarii.

Faaya isaa keessatti (uffatee) ummata isaa irratti bahe. Isaan jireenya addunyaa qofa fedhan “fakkaataan waan Qaaruuniif kennamee nuuf ta’uu hawwina; inni abbaa qooda guddaati” jedhan.

Isaan beekumsa kennaman ni jedhan: “yaa badii keessan! Nama amanee, gaarii hojjateef mindaa Rabbiitu irra caala. Kanas obsitoota malee eenyunuu hin kennamu.”

Isaafi ganda isaatis dachii keessa dhidhimsiifne (dachii gadiin cichisiifne) Gareen Rabbii achitti isa tumsan isaaf hin taane. Inni warra of baraarsan irraa hin taane.

Isaan kaleessa iddoo isaa hawwan “edaa Rabbiin dhugumatti gabroota Isaa irraa nama fedheef hiree bal’isee [nama fedhetti] immoo dhiphisa! Odoo Rabbiin ni’imaa Isaa nurratti ooluu baatee, silaa nuun cichisiisa (dhidhimsiisa) ture. Edaa dhugumatti kaafiroonni hin milkaa’anu!” jedhaa bulan.

Ganda Aakhiraa san warra dachii keessatti ol aantummaafi badii [raawwachuu] hin feeneef ishee goona, Booddeen (gaariin) warra Rabbiin sodaataniifi.

Namni gaarii dalage waan san irra caalutu isaaf jira. Namni hamtuun dhufe, [fakkii ishee argata], Warri hojii gadhee hojjatan waan hojjataa turan malee hin mindeeffaman.

Dhugumatti, Inni Qur’aana si irratti buuse, gara iddoo deebiitti (Makkaatti) si deebisa. “Rabbiin kiyya nama qajeelumaan dhufeefi nama jallina ifa bahaa ta’e keessa jiru beekaadha” jedhi.

Rahmata Rabbii kee irraa ta’een [sirratti buufne malee] ati kitaabni gara keetti buufamuu kajeelaa hin turre. Kaafirootaaf gargaaraa hin tahin.

Erga isheen gara keetti buufamtee booda keeyyattoota Rabbii irraa isaan si hin deebisin. Gara Rabbii keetiitti waami. Mushrikoota irraa hin ta’in.

Rabbii wajjiin gabbaramaa biraa hin kadhatin (hin gabbarin). Dhugaan gabbaramaan Isa malee hin jiru. Fuula (zaata) isaa malee wanti hundi dhabamaadha. Murtiinis kan Isaati, Garuma Isaatti deebifamtu.

Alif Laam Miim [1] ——— [1] harfiiwwan jalqaba suuraa jirtu tan maqaan waamamtu tanneen jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kenname.

Sila namoonni “amanne” jechuudhaan odoo hin mokkoramin dhiifamuu yaaduu?

Dhugumatti, Nuti warra isaaniin duraas mokkorree jirra. Dhugumatti, Rabbiin isaan dhugaan [amanne] jedhan (beekkumsa mul'isuu) beekuuf jira, sobdootas (beekumsa mul'isuu) beekuuf jira. .

Sila isaan diliilee dalagan Nu jalaa bahuu yaaduu? Wanti isaan murteessan waa fokkate!

Namni walidhufiinsa Allaah kajeele (haa qophaawuu), dhugumatti beellamni Rabbii dhufaadha. Inni dhagayaa, beekaadhas.

Namni qabsaa’e kan inni qabsaa’u lubbuma isaatiifi. Rabbiin aalama hundarraa dureessa.

Isaan amananii gaggaarii hojjatan badiilee isaanii isaan irraa haqna. Dhugumatti, gaarii waan isaan dalagaa turanii isaan mindeessina.

Namaaf haadhaafi abbaa isaatti tola ooluu dhaamne. Yoo waan ati beekumsa isaa hin qabne akka Natti qindeessituuf sirratti qabsaayan, isaan lamaan tole hinjedhin, Deebiin keessan garuma kiyya. Waan hojjachaa turtan isinittin odeessa (galatallee irrattin isinii galchaa).

Isaan amananii gaggaarii hojjatan, namoota gaggaarii keessa isaan seensifna.

Namoota irraa nama “Rabbitti amanneerra” jedhaa yeroo karaa Rabbii keessatti rakkifame, rakkina namni isa irratti raawwatu akka adabbii Rabbii taasisutu jira. Yoo injifannoon Rabbii kee irraa dhufes dhugumatti “nuti isinii wajjin turre” jedhu. Sila Allaahn waan qomaalee aalamaa keessa jiru akkaan beekaa hin taanee?

Dugumatti Allaahn warra amanan ni beeka. Munaafiqootas ni beeka.

Isaan kafaran warra amananiin “karaa keenya hordofaa; nuti badiilee keessan isin irraa baadhannaa” jedhan, Isaan badiilee isaanii irraa homaa hin baadhatan. isaan kijibdoota.

Dhugumatti, isaan ba’aa (dilii) isaaniitiifi ba’aa (dilii) biraas kan isaanii wajjin ni baadhatu. Dhugumatti, isaan waan soba uuman irraa Guyyaa Qiyaamaa ni gaafatamu.

Dhugumatti, nabi Nuuhiin gara ummata isaatti ergineerra. [Inni] waggaa kuma tokkoo waggaa shantam ir'uu isaan keessa ture. Odoo isaan miidhaa hojjattoota ta’anii jiranii bishaaniin dhidhimfamuun isaan qabe.

Isaafi warra doonii (keessa turan) ni baraarsine; aalama hundaaf ishee (doonii) mallattoo goone.

Ibraahiimiin yeroo inni ummata isaatiin “Allaah gabbaraa. Isa sodaadhaa. Yoo kan beektan taataniif santu isiniif caala” jedhe [yaadadhu].

“Wanti isin Rabbii gaditti gabbartan taabotuma qofa; kijiba uumtan. warri isin Rabbiin alatti gabbartan soorata isiniif kennuutti dandeettii hin qaban. Soorata Rabbuma biraa barbaadaa. Isa gabbaraas. Galatas Isaaf galchaa. Garuma Isaa deebifamtu.

Yoo kijibsiiftan, dhugumatti ummanni isin duraas kijibsiisanii jiru. Ergamaa irra geessuu ifa ta’e malee homaa hin jiru.

Sila isaan akka Rabbiin uumuu eegalee ergasii isa deebisu hin ilaalanuu? Sun Allaah irratti laafaadha.

[Yaa Muhammad!] jedhiin “dachii keessa deemaatii akkaataa Rabbiin uumuu itti jalqabe ilaalaa! Sana booda Allaahn kaasiinsa boodaa ni kaasa. Dhugumatti, Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha”.

Nama fedhe ni adaba; nama fedhe rahmata isaaf godha. Gara Isaa qofatti deebifamtu.

Isin dachiifi samii keessatti kan dadhabsiiftan hin taane. Rabbiin achitti jaalalleefi tumsaan isiniif hin jiru.

Isaan keeyyattoota Rabbiitiifi qunnamtii Isaatti kafaran, isaan sun rahmata kiyya irraa abdii kutatanii jiru. Isaan san adabbii laaleessaa ta’etu isaaniif jira.

Deebiin ummata isaa “Isa ajjeesaa yookiin isa gubaa” jechuu malee waan biraa hin taane. Allaahn Ibidda jalaa isa baraarsee jira. kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira. [2] ——— [2] kan ummanni isaa gubuuf yaalanii Rabbiin nagaya baase sun nabi ibraahiimi sababiin isaas waan gabbaramtoota biroo dhiisanii Rabbi qofa akka gabbaran isaan ajajeefi..

[Ibraahiim] “Isin Rabbii gaditti taabota wanti godhattaniif jaalala jidduu keessanii kan jiruu duniyaa qofaafi. Sana booda Guyyaa Qiyaamaa gariin keessan garitti kafara. Gariin keessan garii abaaras. Manni (qubannaan) keessan ibidda; tumsitoonni homaatuu isiniif hin jiru” jedhe.

Luuxis isaaf (Ibraahiimiif) ni amane. (Ibraahiim) “ani gara Rabbii kiyyaa godaanaadha. Inni injifataa, ogeessa” jedhe.

(ilma isaa) Is-haaqiifi (ilma ilmaa) Ya’iquubiinis isaaf kennine. Sanyii isaa keessa nabiyyummaafi Kitaaba ni taasifne. Mindaa isaa addunyaa keessattis isaaf kennine. inni Aakhiratti gaggaarota irraayi.

Luuxiinis yeroo inni ummata isaatiin “isin gocha fokkataa kan aalama hunda irraa ummanni tokkollee isin dura hin hojjatin raawwattu” jedheen (erginee jirra).

“Sila isin (qunnamtii saalatiif) dhiiroowwanitti dhuftani?! (shiftummaadhaan) karaa murtanii? Iddoo Yaa’ii keessanii keessattis badiilee raawwattanii? Deebiin ummata isaa “yoo warra dhugaa dubbatan irraa taateef, adabbii Rabbiitiin nutti kottu” jechuu malee homaa hin taane.

(Luuxis) “Gooftaa kiyya! Ummata balleessitoota (kanneen) irratti na tumsi” jedhe. [3] ——— [3] Nabi luux eega amanuu isaaniirraa abdii murate akka Rabbiin azaaba itti buusu itti kadhate, abaare.

Yeroma ergamtoonni keenya oduu gammachiisaan Ibraahiimitti dhufan “nuti dhugumatti, warra magaalaa tanaa balleessoodha. warri ishee miidhaa hojjattoota ta’an” jedhan.

(Ibraahiimis) “Luux ishee keessa jira” jedhe. (Maleykonnis) “nuti nama ishee keessa jiru beekna; dhugumatti, isaafi maatii isaa ni baraarsina jaartii isaa malee isheen warra hafan keessatti taate ” jedhan.

Yeroma ergamtoonni keenya Luuxitti dhufan isaaniif yaadda’ee qomti isaas isaaniif dhiphatte. Isaanis “hin sodaatin; hin yaadda’inis. nuti siifi maatii kee nagaa baasoodha. niitiin tee malee isheen warra (adaba keessatti) hafan irraa taate” jedhan.

“Nuti warra ganda tanaa irratti samii irraa azaaba cimaa buusoodha waan isaan finciltoota ta’aniif” jedhan.

Dhugumatti, Nuti ishee irraa namoota sammuu qabaniif mallattoo ifa taate hanbifnee jirra.

Gara (ummata) Madyanis obboleessa isaanii Shu’aybiin (erginee jirra) Innis “Yaa ummata kiyya! Allaah qofa gabbaraa. Guyyaa Aakhiraas kajelaa. Balleessitoota taataniis badii dachii keessa hin tamsaasinaa” jedheen. [4] ——— [4] obboleessa lammummaati malee obboleessa amantii miti aayatoota kana fakkaatu hunda kanumaan fassaran..

Isa kijibsiisan. Kirkirri (sochiin) lafaas isaan qabatte, Yoosuu ganda isaanii keessatti jilbeenfatanii dhumanii bulan.

Aadiifi Samuudiinis ni balleessine; (Isaan balleessuun keenyas) gandoota isaanii irraa ifa isiniif ta’ee jira. shayxaanni hojiilee isaanii isaaniif miidhagsee, karaa haqaa irraa isaan deebse, Odoo kan argan ta’anii jiranuu.

Qaaruuniin, Fir’awnaafi Haamaaniinis (balleessineerra). Dhugumatti, Muusaan ragaa ifa ta’een isaanitti dhufeeti, dachii keessatti boonan. (isaan qabne) Kan Nu jalaa miliqan hin taane.

Hundumaa badii isaatiif isa qabne. Isaan irraa namoota bubbee cirrachaa irratti erginetu jira. Isaan irraas namoota iyyansi isaan qabetu jira. Isaan irraas namoota dachii gadiin cichisiifneetu jira. Isaan irraas namoota bishaan nyaachifnetu jira. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan ta’aniiru.

Fakkeenyi warra Rabbii gaditti jaalalleewwan (gabbaran) godhatanii (gabbaranii) akka saaphaphuu mana ijaarratteeti. Dhugumatti irra laafaan manaa mana saaphaphuuti odoo kan beekan ta’anii.

Rabbiin waan hunda irraa waan isaan Isaa gaditti kadhatan ni beeka. Inni injifataa, ogeessa.

Fakkeenyota san namootaaf ishee ni goona; beektota malee ishee hin hubatu.

Rabbiin samiifi dachii dhugaan uume. sana keessa mu’uminootaaf mallattootu jira.

(Yaa Muhammad!) kitaaba irraa waan gara kee buufame dubbisi. Salaatas haqa isaa guutii sagadi. salaanni (badiilee) fokkatoofi jibbamoo ta’an irraa dhorgiti. Zikrii (faaruu) Rabbiitu (waan hunda irra) guddaadha. Rabbiin waan isin hojjattan ni beeka.

Warra kitaabaatiin falmii gaariin malee hin falminaa; isaan irraa warri miidhaa dalagan malee. Nuti “waan gara keenyatti bufameefi gara keessanittis buufametti amanneerra. Gabbaramaan keenyaafi gabbaramaan keessanis tokko. Nuti isaaf ajajamoodha” jedhaa.

Akkuma kana (warra si duraa irratti buufne) kitaaba (qur'aana) gara keetti buufne. Isaan kitaaba kennineef isatti ni amanu. Isaan kana irraas (warra makkaa irraas) namoota isatti amanutu jira. Kaafiroota malee keeyyattoota keenya namni mormu hin jiru.

Ati (yaa Muhammad!) Isa dura kitaaba tokkollee kan dubbiftuufi mirga keetiinis barreessitu hin turre. Odoo akkas taatee balleessitoonni ni shakku turan.

Garuu inni keeyyattoota ifa ta’an kan qomoota warra beekumsa kennamani keessa jiruudha. keeyyattoota keenya hinmormu Miidhaa hojjattoota malee.

Isaanis ni jedhan: “Maaliif raajiiwwan Gooftaa Isaa biraa isa irratti hin buufamin? (Ati) “raajiwwan kan jiran Allaah bira qofa. Ani immoo akeekkachiisaa ifa ta’e qofa” jedhiin

Sila kitaaba (Qur’aana) isaan irratti qara’amu si irratti buusuun keenya qofti isaaniif hin ga’uu? kana keessa namoota amananiif rahmataafi yaadannootu jira.

Jedhi: “jidduu kiyyaafi keessanitti ragaa ta’uuf Rabbiin gahaadha. Waan samiileefii dachii keessa jiru hundaa ni beeka. warreen kijibatti amananii Rabbitti kafaran, warri sun isaanumatu hoonga’oodha.

Azaabatti sijarjarsu (dafii nutti buusi jedhan), Odoo beellamni beekamaan jiraachuu baatee silaa adabbiin (addunyaattis) isaanitti dhufa ture. Dhugumatti tasaa odoo isaan hin beekin isaanitti dhufa.

Adabbiitti si ariifachiisu. jahannam kaafirootatti marsituudha.

Guyyaa adabbiin (Ibiddi) gubbaa isaanii irraafi miiloowwan isaanii jalaan isaan haguugu, “Waan dalagaa turtan dhandhamaa” jedha.

“Yaa gabroota kiyya warra amantan! Dachiin tiyya bal’oodhaa, Anuma qofa gabbaraa.”[5] ——— [5] yoo diinirratti rakkifamtan godaanaa (hijraa bahaa).

Lubbuun hunduu du’a dhandhamtuudha. eegasii (qorannoof guyyaa qiyaamaa) gara keenyatti deebifamtu.

Isaan amananii gaggaarii hojjatan, dhugumatti jannata irraa manneen laggeen ishee jala yaatu, kan yeroo hunda ishee keessa jiraatan ta’anii isaan qubsiifna. Mindaan hojjattootaa waa tole!

[Isaan] warra obsaniifi Gooftaa isaanii irratti irkataniidha.

meeqaa meeqa beeyladaa irraa kan soorata isaanii hin baadhanne (hedduudha), kan Rabbiin isiniifi isaanis sooru. inni dhagayaa beekaadha.

“eenyutu samiifi dachii uumee, aduufi baatiis laaffise?” jettee yoo isaan gaafatte “Allaahdha” siin jedhu. Akkamitti (tawhiida irraa) garagalfamu ree?

Rabbiin gabroota Isaa irraa nama fedheef hiree ni bal’isa. (Nama fedhe immoo) isatti dhiphisa. Dhugumatti, Rabbiin waan hunda beekaadha.

Dhugumatti, yoo “eenyutu samii irraa bishaan buusee, dachii erga isheen duutee booda ittiin jiraachise?” jettee isaan gaafatte “Allaahdha” jedhu. (Yaa Muhammad!) “Faaruun hunduu kan Allaahti” jedhi. Garuu irra hedduun isaanii hin hubatan.

Jireenyi addunyaa kun qoosaafi tapha malee waan biraa hin taane. Dhugumatti, manni Aakhiraa odoo beekanii isheetu jireenya dhugaati.

Yeroo doonii yaabbatan, amantii Isaaf qulqulleessuun Allaah qofa kadhatu. Yeroo Inni gara dachiitti nagaan isaan baase immoo yeroma san (Rabbitti) qindeessu.

Waan nuti isaaniif kenninetti kafaruufi qanani’anuuf (Rabbitti qindeessu). Garuu (waan booddeen isaanii ta’u) fuula duratti ni beeku.

Sila isaan namoonni moggaa isaaniitii (ajjeechaafi saamichaan) kan bubbutaman osoo ta’anuu akka nuti (Makkaa) iddoo kabajamaa, tasgabbaayaa taasifne hin ilaalanuu? Sila sobatti amananii ni’imaa Rabbiitti kafaruu?

Nama Rabbirratti soba uumee odeesse yookiin dhugaan itti dhufnaan sobsiise caalaa namni miidhaa hojjate eenyu? (tokkolleen hin jiru). Sila teessoon kaafirootaa jahannam keessa hin taanee?

Warra Nu (karaa keenya) keessatti qabsaa’an karaa keenya isaan qajeelchina. Dhugumatti, Rabbiin toltuu hojjattoota waliin jira.

Alif Laam Miim.[1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira.

Ruum injifatamte [2] ——— [2] faaristu isii injifate.

Irra dhihoo dachii keessatti (injifataman). Isaanis mo’atamuu isaanii booda fuulduratti (faarisiin) ni mo’atu.

Waggoota muraasa keessatti (moo’atu). murtiin duraas ta’ee boodaa kan Rabbiiti. Guyyaa (ruum faarisiin injifattu) san mu’uminoonni ni gammadu.

Tumsa Allaahtiin (gammadu). (Rabbiin) nama fedhee tumsa. Inni injifataa, rahmata godhaadha.

(injifannoon kun) Waadaa Rabbii (Rabbiin beellame), Rabbiin waadaa isaa hin diigu. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu.

Isaan jireenya addunyaa irraa gubbuma beeku. Isaan Aakhiraa irraa immoo dagatoodha.

Sila lubbuulema isaanii keessatti hinxiinxallanii? Rabbiin samiileefi dachii, akkasumas wantoota isaan lamaan gidduu jiranu, haqaafi beellama beekamaadhaan malee hin uumne (jechuu hin xiinxallanii?) irra hedduun namootaa qunnamtii Gooftaa isaaniitti kafaroodha.

Sila dachii keessa deemanii booddeen warra isaaniin duraa akkam akka ta’e hin ilaallee? Humnaan isaan irra cimoo turan. Dachiis qotanii waan isaan (warri Makkaa) misoomsan irra hedduu misoomsaniiru. Ergamtoonni isaaniis ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhufan. Rabbiin kan isaan miidhu hin taane. Garuu isaan lubbuulee isaanii kan miidhan tahan.

Eegasii booddeen isaan hamtuu dalaganii,(adabbii) hamaa ta’e, sababa waan isaan keeyyattoota Rabbii sobsiisaniifi isheettis kan qishnaa godhan tahaniif.

Rabbiin uuminsa ni jalqaba, Eegasii isa ni deebisa. Sana booda gara Isaa deebifamtu.

Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, badii raawwattoonni abdii kutatu.

Warra isaan Rabbitti dabalan irraa araarsitoonni isaaniif hin argamu. Isaan qindeeffamtoota isaaniitti kafaroota (mormitoota) tahan.

Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, guyyaa san (mu’uminootaafi kaafiroonni) addaan babahu.

Ammoo isaan amananii gaggaarii hojjatan, isaan caffee (jannata) keessatti gammachiifamu.

Ammoo Warri kafaranii keeyyattoota keenyaafi qunnamtii Aakhiraa sobsiisan, isaan sun azaaba keessa fidamoodha.

Yeroo dhiisifattaniifi yeroo bariisifattanis, qulqullina isaan malu Allaah (qulqulleessaa).

Samiileefi dachii keessattis faaruun hundi kan Isaati; waaree boodaafi yeroo waareetti seentanis (isa faarsaa).

(Inni) jiraa du’aarraa baasa; du’aas jiraarraa baasa. Dachiis erga du'uu ishee booda jiraachisa. Akkuma kanatti (qabrirraa) baafamtan. [3] ——— [3] jiraa du'arraa baasee du'as jirarraa baasuun, akka lukkuu killerraa baasee killes lukkurraa baasuuti. akkuma dachii duute roobaan jiraachisu isin kaasee qabrirraa isin baasa.

mallattoolee isaa (Rabbii) irraayyi biyyee irraa isin (abbaa keessan) uumuun. san booda isin yeroma san namoota dachii keessa faffaca’u taatan.

Mallattoolee Isaa irraayyi lubbuulee teessan irraa jaartiilee teessan isinii uumuun, akka gara isheetti boqottaniif jecha, gidduu keessanitti jaalalaafi mararfannaa godhe. kana keessa mallattooleetu jira. namoota xiinxalaniif.

Mallattoolee Isaa irraayyi Samiileefii dachii uumuun, arrabni (lugaaleen) keessaniifi bifooleen keessan waldhabuunis. kana keessa aalama hundaaf mallattooleetu jiru.

Mallattoolee (dandeettii) Isaa irraayyi, Hirribni keessan kan halkaniifi guyyaa, tola isaa irraa barbaaddachuun keessanis. kana keessa namoota dhagahaniif mallattooleetu jira.

Mallattoolee isaarraa hangaasuu isin garsiisa Akka (bakakkaa) sodaattaniifi (roobas) kajeeltaniif, bishaan samii irraa buusuufi booda isheen duutee dachii ittiin jiraachisuun. kana keessa namoota aqlii qabaniif mallattooleetu jira.

Mallattoolee isaarraa Samiifi dachiin ajaja Isaatiin dhaabbachuu, sana booda yeroo Inni dachii irraa waamicha tokko isin waame, yeroma san isin (awwaala keessaa) baatu.

Wanti samiileefi dachii keessa jiru hundi kan Isaati. Hunduu Isaaf ajajamoodha.

Inni (Rabbiin) Isa uumiinsa jalqabu; sana booda kan isa deebisuudha. Inni isa irratti akkaan laafaadha. Dachiifi samiilee keessa sifaata ol aanaatu Isaaf jira. Inni injifataa ogeessa.

(Rabbiin) lubbuulee keessan irraa fakkeenya isiniif taasise. Sila waan harki mirgaa keessan horatte (Gabroota keessan) irraa soorata isiniif kennine keessatti shariikni isin isa (sooraticha) keessatti walqixa taatanii akka lubbuulee keessan (nama gita keessanii) sodaattanitti isa sodaattan, isiniif ni jiraa? Akka kanatti namoota aqlii qabaniif keeyyattoota adda babaasna.

Garuu isaan miidhaa hojjatan beekumsaan malee fedhaalee lubbuu isaanii hordofan. Nama Rabbiin jallise eenyutu isa qajeelcha? tumsitootarraa homaa isaaniif hintaane.

fuula kee diiniif sirreessi Karaa haqaatti dabuun, Uumaa Rabbii ishee inni irratti nama uumes (qabadhaa). Uumaa Rabbiitiif jijjiiruun hin taane. Santu amantii qajeelaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu.

Gara Isaatti deebi’oo ta’uun (diinii Isaa qabadhaa); Isa sodaadhaa. Salaatas (haqaan) sagadaa. Mushrikoota irraa hin ta’inaa.

Isaan amantii isaanii gargar qoqqoodaniifi garee garee ta’an irraas (hin ta’inaa). Gareen hunduu waan isaan bira jirutti gammadu. [4] ——— [4] diin keessatti tokkummaatu barbaachisa. haqa qur'aanaafii hadiisarratti waliigaluu. qoqqoodamanii garee garee tahuun dhoowwaadha.

Namoonni yeroo rakkoon isaan tuqu gara Isaatti tawbaa deebi’uun Gooftaa isaanii kadhatu. Sana booda yeroo inni rahmata Isa biraa ta’e isaan dhandhamsiise, yeroma san gareen isaan irraa ta’e Rabbii isaaniitti (wanta biraa) qindeessu.

Waan isaaniif kenninetti kafaruuf (kana godhu). (addunyaa irratti) qanani’aa (Dhugaa) fuuladuratti ni beektuu.

Moo nuti ragaa isaanirratti buufnee? kan inni waan isaan (Rabbitti) qindeessaa turan dubbatu.

Yeroo namoota rahmata (akka fayyaafii qabeenyaa) dhandhamsiifne isheetti gammadu. yeroo sababa waan harki isaanii dursitee (hojjattee) tiin hamtuun wahii (akka dhukkubaafii hiyyummaa) isaan tuqxe immoo yeroma san abdii muratu.

Sila akka Rabbiin nama fedheef soorata bal’isuufi (nama fedhetti immoo) dhiphisu hin beekanii? kana keessa namoota amananiif mallattooleetu jira.

Nama firaa, hiyyeessaafi kara deemaafis haqa isaa kenni. Isaan fuula Rabbii barbaadaniif (kajeelaniif) kanatu caala. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.

Wanti dhala irraa qabeenyaalee namaa keessatti haa dhaluuf isin kennitan Rabbiin biratti hin dhalu. Garuu zakaa irraa wanti isin fuula Rabbii feetanii kennitan, (isatu isiniif dhala) Jarri sun (kennattoonni) isaantu (mindaa) dachaa argamsiisoodha. [5] ——— [5] dhala kennuun fi fudhachuun barakaa dhabamsiisa. zakaa, liqiifii kennaan barakaa fida.

Allaahn Isa isin uume eegasii soorata isiniif kenne, Sana booda isin ajjeesa, Sana booda isin jiraachisa, Sila warra isin Rabbitti qindeessitan irraa kan wantoota kanneen irraa waan tokko dalagan ni jiruu? (hinjiru). (Rabbiin) wantoota isaan isatti qindeessan hunda irraa qulqullaa’ee ol ta’e.

sababa waan harki namaa hojjatteetiin dachiifi bahara keessattis badiin mul’ate, Garii (galata) waan isaan dalaganii akka isaan dhandhamsiisnuuf jecha, Deebi’uun isaaniis ni kajeelama.

(Yaa Muhammad!) jedhi “dachii keessa deemaa; booddeen warra isiniin duraa akkam akka ta’e ilaalaa; irra hedduun isaanii mushrikoota turan”

fuula kee amantii sirrii ta’eef sirreessi,Guyyaan Rabbirraa deebi’uun isaaf hin jirre odoo hin dhufne duratti. Guyyaa san (gara jannataafi ibiddaatti) qoodamu.

Nama kafare kufriin isaa isuma irratti ta’a. Namni dalagaa gaarii hojjate, lubbuma isaaniitiif qopheeffatu.

Isaan amananii hojiiwwan gaggaarii dalagan tola Isaa irraa akka galata galchuuf (kana hojjate). Inni kaafiroota hin jaalatu.

Mallattoolee Isaa irraayyi. qilleensa erguun Isaa gammachiiftuu taasisee. Rahmata Isaa irraa isin dhandhamsiisuf, dooniinis ajaja Isaatiin akka deemtuuf, tola Isaa irraas akka barbaaddattaniifi akka Isa galateeffattaniif.

Dhugumatti, si duras ergamtoota gara ummatoota isaaniitti erginee jirra. Isaanis ragaalee ifa ta’aniin isaanitti dhufanii jiru. Isaan daangaa dabran irraas haaloo bahanne. Mu’uminoota gargaaruun haqa Nurratti ta’eera.

Rabbiin Isa qilleensa erge, isiin duumessa sochoofte. akka fedhetti samii keessa isa bittinneessa; addaan kukkutamaas isa taasisa. Roobas kan gidduu isaatii bahu argita. Yeroo ittiin (rooba sanaan) gabroota Isaa irraa nama fedhe tuqe, yeroma san isaan ni gammadu.

Odoo (roobni) isaan irratti hin bu’in dura immoo, sana dura dhugumatti abdii murattoota turan.

Gara faana rahmata Rabbii ilaali, akkamitti akka (inni) dachii erga isheen duutee booda jiraachisu. Dhugumatti [Rabbiin] Sun du’aawwan ni jiraachisa. Inni waan hunda irratti danda’aadha.

Dhugumatti, odoo bubbee (oyruu isaaniitti) erginee (midhaan qilleensi dhayee) daalacha ta’ee isa arganii, silaa booda isaatii (tola kiyyatti) kan kafaran ta’u.

(Yaa Muhammad!) ati du’aa hin dhageessiftu. Nama duudas waamicha hindhageessiftu, yeroo isaan of duuba deebi’anii garagalan.

(Yaa Muhammad!) ati jaamaawwan jallina isaa irraa kan isaan qajeelchitu hin taane. (Ati) namoota Rabbiif ajajamoo ta’anii keeyyattoota keenyatti amanan malee (warra biraa) hin dhageessiftu.

Rabbiin isa (bishaan) laafaa irraa isin uumee, eegasii laafina (daa'imummaa) boodaan humna (dargaggummaa) taasisee; eegasii humna boodaan laafinaafi (dullumaafii) arrii taasiseedha. Waan fedhe uuma. Inni beekaa danda’aadha.

Guyyaa Qiyaamaan dhaabbattu, yakkamtoonni sa’aatii tokko malee (addunyaa irra) hin turre (jedhanii) kakatu. Akkuma kanatti (haqa irraa) kan gara galfaman turan.

Isaan beekumsaafi iimaana kennaman nijedhan “dhugumatti, isin akkuma kitaaba Rabbii keessatti (murtaa’etti,) hanga guyyaa kaafamaatti turtanii jirtu. Kuni guyyaa kaafamaati. Garuu isin (dhufuu isaa) hin beektanu turtan.”

Guyyaa san warra miidhaa hojjatan rakkoo himachuun isaanii (isaan) hin fayyadu. Isaan ceephoos hin buufachiifamanu.

Dhugumatti, Nuti Qur’aana kana keessatti namootaaf fakkeenya hundarraa goonee jirra. Garuu (Yaa Muhammad!) yoo ati mallattoo wahiitiin isaan itti dhufte warri kafaran “isin kijibdoota malee waan biraa hin taane” jedhu.

Akka kanatti Allaahn onneewwan warra haqa hin beeknee irratti cufaa.

(Yaa Muhammad!) Obsi Dhugumatti, waadaan Rabbii dhugaadha. Isaan (Qiyaamaa) hin dhugoomsine akka si hin xiqqeessine.

Alif Laam Miim. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kennamee jira..

Tun keeyyattoota kitaaba ogummaan guutameeti.

Isaan toltuu hojjataniif qajeelumaafi rahmata haala ta’een (buufame).

Isaan warra salaata (haqaan) sagadaniifi zakaas kennataniidha. Isaan isaanumatu Aakhiraa dhugoomsa.

Isaan sun qajeeluma Gooftaa isaanii irraa ta’e irra jiru. Isaan sun isaanumatu milkaa’oodha.

Namoota irraa nama haasawa taphaa bituutu jira. beekumsaan malee karaa Rabbiirraa ittiin (nama) jallisuuf, meeshaa taphaa ishee taasifachuuf. Isaan sana adabbii xiqqeessaatu isaaniif jira.

Yeroo keeyyattoonni keenya isa irratti dubbifamte, boonaa ta’ee irraa garagala akka waan ishee hin dhaga’iniitti, akka waan gurra isaa lamaan keessa duudummaan jiruu, Adabbii laalessaan isa gammachiisi. [2] ——— [2] gorsaafii qur'aanarraa dheeysuun balaa hamaadha eegachuun dirqama.

Isaan amananii gaggaarii hojjatan jannatoota qananiitu isaaniif jira.

Ishee keessa zalaalam jiraatoo tahanii (ishee seenu). Rabbiin waadaa dhugaa isaaniif seene. Inni injifataa, ogeessa.

Samii utubaalee malee uumne; (isin) ishee ni agartu. Gaarreen (gadi dhaabdota) dachii keessa kaaye, akka (dachiin) isiniin hin sochooneef. Lubbu qabeeyyii hunda irraas ishee keessatti facaase. Bishaan Samii irraa buufnee, gosoota gaggaarii hundarraa ishee keessatti magarsine.

Kun uumaa Rabbiiti. Mee waan warreen Isaa gadii uuman na agarsiisaa. Dhugumatti miidhaa hojjattoonni jal’ina ifa galaa keessa jiru.

Dhugumatti Luqmaaniif ogummaa kenninee jirra.“Rabbiif galata galchi. Namni (Rabbiin) galateeffate kan inni galateeffatu matuma isaatiifi; Namni kafares (matuma isaa irratti) Rabbiin dureessa, faarfamaadha” (jechuun). [3] ——— [3] Luqmaan nama hayyuudha, Rabbiin ogummaa beekkomsa kenneef. ilma isaa akka gaaritti gorse.

(yaadadhu) Yeroo Luqmaan ilma isaatiin jedhe odoo isa gorsuu “yaa ilma kiyya! Allaahiitti waa hin qindeessin; dhugumatti shirkiin miidhaa guddaadha”.

ilma Namaatiif haadhaafi abbaa isaatti (tola ooluu) dhaamnee jirra; haati isaa dadhabbii dadhabbii irratti ta’een (garatti) isa baadhatte. Harma irraa gu’uun isaa waggaa lama keessatti, “Anaafi haadhaa abbaa keetiif galata galchi, Deebiin gara kiyyatti” (jechuun isa ajajne).

Yoo isaan lamaan waan isa keessatti beekkomsi siifhinjirre akka Natti qindeessituuf sitti qabsaawan, tole isaaniif hin jedhin. Addunyaa keessatti haala gaariin isaan waliin jiraadhu. Karaa nama gara kiyya deebi’ee hordofi. eegasii deebiin keessan gara kiyya; waan isin dalagaa turtan isinittin odeessa. (galatas isiniifin galacha).

(Luqmaan) “yaa ilma kiyya! isheen (badiin) yoo hanga madaala firii raafuu taatee, yoo dhagaa guddaa yookiin samiilee yookiin dachii keessa taate, Rabbiin ishee fida. keessa beekaa rahmata godhaadha. [4] ——— [4] luqmaan gorsa ilma isaa ittifufe guddina Rabbiitiifii hojiin ilmanamaa xiqqoon feetee guyyaa qiyaamaa herregarra akka dhuftu yaadachiise.

Yaa ilma kiyya! Salaata gadidhaabi (sirritti sagadi). Toltuutti (nama) ajaji. Hamtuu irraa (nama) dhorgi. Waan si mudate irratti obsi. sun wantoota jajjaboo (murannoo gaafatan) irraayyi. [5] ——— [5] luqmaan ilma isaa gorsee salaata, nama gorsuufii obsatti ajaje.

(Boonaan) maddii (boqoo) kee namarraa gara hin galchin; dachii keessas uf tuulaa hin deemin. Rabbiin uf tuulaa, uf dhaadaa hunda hin jaalatu.[6] ——— [6] boonaafii ufdhaadurraa dhoowwe.

Deemsa kee keessatti giddu galeessa ta’ii, sagalee kee gadi qabi. irra jibbamaan sagaleewwanii sagalee harreeti.” [7] ——— [7] sagalee gadiqabachuu, naamusa haasawaatiifii naamusa deemsaatti gorse.

Sila akka Rabbiin wantoota samiilee keessaatiifi wantoota dachii keessaas isaaniif laaffisee, tola isaa mul’attuufi dhokattuus isin irratti dhangalaase hin argitanii? Namarraa kan beekumsa, ragaafi kitaaba ibsaa ta’een maletti (waa’ee) Rabbii keessatti falmutu jira

Yeroo “Waan Rabbiin buuse hordofaa” isaaniin jedhame “Lakkisaa; nuti waan abbootii keenya isarratti argine hordofna” jedhu. Oduma Sheyxaanni gara azaaba boba’aatti kan isaan waamullee ta’ee moo?

Namni toltuu hojjataa fuula isaa gara Rabbiitti kenne (bute) dhugumatti funyoo cimtuu qabateera; booddeen amriiwwan (hundaatuu) gara Rabbiiti.

Namni kafare kufriin isaa si hin yaachisin. Deebiin isaanii gara keenya; waan isaan dalagan isaanitti ni odeessina. Allaahn beekaa waan qoma keessaati.

Yeroo xiqqoof isaan ni qanansiifna. Sana booda (guyyaa qiyaamaa) gara azaaba guddaatti isaan dirqisiifna.

“Samiileefi dachii eenyutu uume?” (jettee) yoo isaan gaafatte “Rabbi” jedhu. (Yaa Muhammad!) jedhi “Faaruun hundi kan Rabbiiti”, Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu.

Wantoonni samiileefi dachii keessa jiran (hundi) kan Allaahti. Rabbiin Isatu dureessa, faarfamaadha.

Odoo wanti dachii keessa jiru muka irraa qalamiiwwan ta’ee, baharri booda isaatii kan galaanni torba jiru itti ida’amuudhaan (gargaaree ittiin barreeffamee) jechoonni Rabbii hin dhumu. Rabbiin injifataa beekaadha.

Isin uumuufi isin kaasuunis akkuma lubbuu tokkittii malee hin taane. Rabbiin dhaga’aa, argaadha.[8] ——— [8] Akkuma lubbuu takka uumuutiifii kaasuuti.

Sila hingarree Rabbiin halkan guyyaa keessa seensisa, guyyaas halkan keessa seensisa, aduufi ji’as laaffise. hundumtuu hanga beellama beekamaatti nideeman. Rabbiin wanta isin hojjattan hunda keessa beekaadha.

Kun waan Rabbiin Inni dhugaa ta’eefi wantoonni Isaa gaditti isaan waammatan soba ta’eefi. Allaahn Isatu ol ta’aa, guddaadha.

Sila akka dooniin tola Rabbiitiin galaana keessa deemtu hin arginee? (kuni) (Rabbiin) mallattoollee Isaa irraa isinitti agarsiisuufi. kana keessa mallattooleetu jira haalaan obsitootaafii galateeffattootaa hundaaf .

Yeroo danbaliin akka gaaraa isaan haguuge amantaa (kadhaa) Isaaf qulqulleessanii Allaah qofa kadhatu. Yeroma inni gara dachiitti nagaan isaan baase immoo, isaan irraa nama (Rabbi galateeffachurraa) uf qusatutu jira. Mallattoolee keenya hinmormu waadaa diigaa, kafaraa hunda malee.

Yaa namootaa! Rabbii keessan sodaadhaa. Guyyaa abbaan ilma isaa (irraa hindeebifne) hin fayyadne, kan ilmis abbaa isaa homaa (irraa hindeebifne) hin fayyadne san sodaadhaa. waadaan Rabbii dhugaadha. Jiruun addunyaa isin hin gowwoomsin. (Sheyxaanni) gowwomsaan (obsa) Rabbiitiin isin hin gowwoomsin.

Rabbiin beekumsi Qiyaamaa Isuma bira jira. Roobas ni buusa (niroobsa); waan gadaamessaalee keessa jirus ni beeka. Lubbuun takkas waan boru carraaqqattu hin beektu. Lubbuun takkas dachii tamitti akka duutus hin beektu. Rabbiin beekaa, keessa hubataadha.

Alif Laam Miim.[1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kenname.

Buufamni kitaabichaa Rabbii aalamaa irraa ta'uun shakkiin isa keessa hinjiru. [2] ——— [2] Qur'aanni kuni Rabirraa Nabi Muhammaditti gadi buufame.

Sila “(Muhammadtu) of irraa isa uume” jedhanii? Akkasii miti, Dhugumatti, inni dhugaa Rabbii kee irraa ta’ee, ummata siin duratti dinniinaan itti hin dhufin akka dinniintuuf jecha (sitti buufame) akka isaan qajeelaniif.

Allaahn isa samiileefii, dachiifi waan gidduu isaan lamaanii jiran (hunda) guyyoota jaha keessatti uumee sani. eegasii Arshii irratti (ol ta’iinsa isaan malu) ol ta’eedha. Isaa gaditti gargaaraafi araarsaan tokkollee isiniif hin jiru. Sila hin gorfamtanuu?

Inni wantoota hunda samii irraa gara dachiitti gara gaggalcha (qindeessa) Sana booda gara isaa olbaha guyyaa dheerinni isaa waan isin lakkooftan irraa waggaa kuma ta’e keessatti.

Inni sana hojjate (Allaaha) beekaa fagoofi waan mul’atuu, kan injifataa, rahmata godhaa ta’eedha.

(Inni) isa waan uume hunda miidhagseefi uumama namaa (abbaa keenya Aadam) dhoqqee irraa jalqabeedha.

Sana booda sanyii isaa dhangala'aa bishaan laafaa irraa ta’e irraa godhe.

Sana booda isa walqixxeessee ruuhii [uumaa] isaa irraa ta’e isa keessatti afuufe. Dhageettii, argaaleefi Onneewwanis isiniif taasise. Xiqquma galateeffattu.

“Sila yeroo (duunee) dachii keessa fagaanne nuti uumama haaraa keessatti taanaa?” jedhan. Dhugumatti, isaan qunnamtii Rabbii isaaniitti kafaroodha.

Jedhiin “Maleykaa du’aa isa isin irratti ramadametu isin ajjeesa, eegasii (guyyaa qiyaamaa) gara gooftaa keessanii deebifamtu (niqoratamtan, galata galfamtan)”.

osoo gartee Yeroo yakkamtoonni Rabbii isaanii biratti mataalee isaanii gadi buusanii “yaa Gooftaa keenya! Arginee, dhageenyee, (addunyaatti) nu deebisi hojii gaarii hojjannaa nuti dhugoomsoodhaa” (jedhan) (argitee ) [silaa dubbii cimaa argita turte].

Odoo feenee lubbuu hundaa qajeeluma ishee isheedhaaf kennina turre. Garuu jechi narraa tahe haqa tahee jira. jinnootaafi namoota walitti qabaman irraa jahannam nan guuta.

“Waan qunnamtii guyyaa keessan kanaa dagattaniif (adabbii) dhandhamaa. Nutis (azaaba keessatti) isin dhiifna; waan dalagaa turtaniifis azaaba zalaalam dhandhamaa” (jedhamu).

hangi Keeyyattoota keenyatti amanu warra yeroo isheedhaan gorfaman sujuuda bu’anii, Rabbii isaanii galatomfataa faarsani. isaan hinboonan.[3] ——— [3] as sujuuda qaraatii qur'aanaattu jira. namni qara'uufii kan dhaggeeffatulleen nisujuuda.

Cinaachoowwan isaanii firaashoowwan (ciisichoowan) irraa ni fagaatti, Goftaa isaanii ni kadhatu sodaataafii kajeelaa. Waan isaaniif kennine irraa ni sadaqatu. [4] ——— [4] halkan hirriibarraa ka'anii salaata leylii salaatuun sadarkaa guddaa qabdi.

Waan isaaniif dhokfame lubbuun tokkoyyuu hin beektu gammachuu ijaa irraa. Mindaa waan isaan hojjataa turaniif jecha.

Sila namni mu’umina ta’e akka nama fincilaatii? Wal hin qixxaa’an.

Ammoo Warri amananii gaggaarii hojjatan jannata teessumaattu isaaniif jira, qubannoota waan isaan hojjataa turaniif jecha.

Isaan fincilan immoo teessoon isaanii ibidda. Dhawaatuma ishee irraa ba’uu barbaanii ishee keessatti deebifamu, “Adaba ibiddaa kan isa sobsiisaa turtan dhandhamaa” isaaniin jedhama.

Dhugumatti (Nuti) adabbii xiqqaa (kan addunyaa) isaan dhamdhamsiifna, adabbii guddaa dura, akka isaan (gara iimaanaatti) debi’aniif jecha.

Eenyu ka ufmiidhe Nama keeyyattoota Gooftaa isaatiin gorfamee sana booda ishee irraa garagale caalaa? Nuti yakkamtoota irraa haaloo bahatoodha.

Dhugumatti, Muusaaf kitaaba kennineerra, Isaan wal qunnamuu irraa shakkii keessa hin ta’in, Ilmaan Israa’iiliif qajeeluma isa taasifne.

Isaan irraa imaamota ajaja keenyaan qajeelchan taasifne ,Yeroma isaan obsaniifi keeyyattoota keenya kandhugaoomsan tahan.

Gooftaan kee isumatu Guyyaa Qiyaamaa gidduu isaaniitti murteessa wantoota isaan isa keessatti wal dhabaa turan keessatti.

Sila ifa isaaniif hin taanee? akka Nuti isaaniin duratti dhaloota baay’ee irraa balleessine gandoota isaanii keessa kan deeman ta’anii. sana keessa mallattooleetu jira. Sila hin dhagahanii?

Sila akka nuti bishaan gara dachii gogaa oofnee biqiloota horiiwwan isaaniitiifi lubbuulee isaaniitii irraa nyaatan ittiin biqilchinu hin ilaallee? Sila hin arganuu?

“ murtiin kun yoomi Yoo kan dhugaa dubbattan taataniif?” jedhu.

Guyyaa murtii san warra kafaran iimaanni isaanii isaan hin fayyadu, isaan Yeroo kennamoos hintaane. [5] ——— [5] warra adduniyatti kaafira turan guyyaa qiyaamaa amanuun isaan hinfayyadu.

Isaan irraa gara gali. [Adabbii isaanitti bu’u] eegi. isaanis (baduu kee) eegoodha.

Yaa nabiyyichaa! Allaah sodaadhu, Kaafirootaafi munaafiqootaafis hin ajajamin. Rabbiin beekaa, ogeessa ta’eera. [1] ——— [1] yaa nabiyyicha siifii warri siwajji jirtanis sodaa Rabbiirra gadi dhaabbadhaa. kaafiraaf munaafiqa tole hinjedhin.

Waan Gooftaa kee irraa gara keetti beeksisa godhame (gadi buufame) hordofi. Rabbiin waan isin dalagdan keessa beekaa ta’eera.

Allaah irratti hirkadhu; hirkoo ta’uuf Allaahan gayaadha.

Rabbiin nama tokkoof keessa (garaa) isaatti onnee lama hin taasifne. Niitolii keessan kan isaan irraa dugda (haadhaatti) fakkeessitan san haadholii keessan hin goone; (ilmaan) guddifachaa keessanis (akka) ilmaan keessan (kadhalootaa) hin goone. Sun jecha keessan kan isin afaanoowwan keessaniin haasoftaniidha. Rabbiin dhuguma jedha Isatu karaa sirriitti qajeelcha. [2] ——— [2] Jaartii ufii haadhatti fakkeessuun dilii guddoodha. ilmoo guddisaa abbuma dhalatteefiin yaaman malee isiin akka ilmoo dhalootaatii miti.

Abboota isaaniitiin isaan waamaa, Isatu Rabbiin biratti irra sirriidha. Yoo abbootii isaanii beekuu baattan, obboleewwan keessan kan amantiitiifi jaalalleewwan keessani. Waan isa dogoggortan keessatti diliin isin irra hin jiru. Garuu waan onneewwan keessan hamilteef (isin qaba). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera.

Nabiyyiin Mu’uminootatti lubbuulee isaanii irra itti aanaadha, jaartiiwwan isaa haadholee isaaniiti. Kitaaba Rabbii keessatti, warra firooma qabantu gariin isaanii garii (dhaaluutti) haqa mu’iminootaafi godaantota caalaa. Garuu gara jaalalleewwan keessaniitti [dhaamsa dhaamuudhaan] gaarii yoo hojjattan [ni eeyyamama]. Kun kitaaba (Lawhal mahfuuz) keessatti barreeffamaa ta’eera. [3] ——— [3] Nabi muhammad mu'imintoota biratti lubbuu isaaniirra inni aana, ajaja isaatii dursan fedhii lubbuu isaaniirra. lubbuu isaaniirra isa jaalatan. warreen (jaartiiwwan) nabii haadha mu'imintootaati akka haadhaatti kabajamu, isa boodaa dhaaluunis hintahu.

Yeroo Nuti nabiyyoota irraa waadaa isaanii fuune: sirraas, Nuuh, Ibraahiim, Muusaafi Iisaa ilma Maryam irraas [yaadadhu]. Isaan irraa waadaa cimaa fuune.

(Rabbiin) warra dhugaa dubbatan dhugaa dubbatuu isaanii irraa akka isaan gaafatuuf (kana godhe). Kaafirootaaf immoo adabbii laalessaa ta’e qopheessee jira.

Yaa warra amantan! Ni’imaa Rabbii kan isin irra jiru yaadadhaa. yeroo hoomaawwan (waraanaa) isinitti dhufte, ergasii bubbeefi hoomaawwan isin hin agarre isaan irratti ergine, Rabbiin waan isin dalagdan argaa ta’eera.

Yeroo gubbaa keessaniifi garjalee keessan irraa isinitti dhufan, yeroo ijjoowan jallattee (hiramtee), onneewwanis kokkeewwan geessee, Rabbitti yaada fokkataa yaaddan san [yaadadhaa].

Bakka sanitti mu’umintoonni mokkoramaniiti, kirkira cimaa kirkireeffaman. [4] ——— [4] kuni lola khandaq yookaa ahzaab keessatti tahe. waraanni adawwii kan lakkoofsaan haalaan hedduu tahe duulee dhufee kallattii hundaan madiinaa marse. mu'imintoonni rakkoo guddoo seenan. booda Rabbiin dirmateefii injifatanii ofirraa deebisan.

Yeroo munaafiqootaafi isaan onneewwan isaanii keessa dhukkubni jiru “Rabbiifi ergamaan Isaas gowwoomsaa malee homaa waadaa nuuf hin seenne” jedhan [yaadadhaa].

Yeroo gareen isaan irraa taate “Yaa warra yasribaa teessumti isiniif hin jiruu deebi’aa” jatte [yaadadhaa]. Gareen isaan irraa ta’e nabiyyicha hayyama gaafate “manneen keenya hadiyyoo (duwwaa) dha” jedhan, odoo isheen hadiyyoo hin ta’iin, dheefa malee isaan waan biraa hin fedhann. [5] ——— [5] yasrib maqaa madiinaa kanduri.

Odoo (magaalattiin) moggaalee ishee (hundaan) isaan irratti seenamtee, ergasii shirkii (diin irraa gara galuu) gaafatamanii, dhugumatti ni raawwatu turan. Ishee (shirkii simachuu) irraa waa xiqqoo malee hin turann.

Dhugumatti, kana dura hin baqannu jechuun Rabbiif waadaa galanii turan. Waadaan Rabbii gaafatamaa ta’eera.

“Yoo du’a yookiin ajjeechaa irraa baqattan ta’e baqachuun isin hin fayyadu. Yeroo san xiqqoo malee hin qanansiifamtan” jedhiin.

Jedhi: “Yoo Inni hamtuu isinitti yaade yookiin rahmata isiniif fedhe, ka Rabbi irraa isin baraaru eenyu? Rabbiin malee jaalalleefi tumsaa isaaniif hin argatanu.

Dhugumatti Rabbiin nibeeka warra duubatti (namoota) deebasaniifi obboleeyyan isaaniitiin “gara keenya kottaa” jedhan. yeroo xiqqoo malee lola hin dhaqan.

(Boojuu argachuu keessan) isin irratti doynoomoo ta’anii (malee lola hin dhufanu); yeroo sodaan (isaanitti) dhufe, akka isa du’aaf gaggabeetti kan ijjoowwan isaanii naannoftu ta’anii gara kee ilaalan isaan agarta. Yeroo sodaan deeme immoo qabeenya irratti bololoo ta’anii arraboota qaraan isin waraanu. Jarri sun hin amanne; Rabbiin dalagaalee isaanii jalaa balleesseera. kun Rabbi irratti laafaa ta’eera.

(Munaafiqoonni) Tuutni kaafiraa hin deemnetti yaadu. Yoo gamtaan diinaa dhufe immoo, (baadiyyaatti) bahanii tikfattoota keessatti (ta’anii) oduulee keessan irraa gaggaafachuu jaallatu. Odoo isin keessa ta’aniillee xiqqoo malee hin lolan ture.

Dhugumatti, ergamaa Rabbii keessatti hidhannaa gaariitu isiniif tahee jira, nama Rabbiifi Guyyaa Aakhiraa kajeele (sodaatee) Rabbiin baay’inaan yaadatuuf.

Mu’umintoonni yeroma gamtaalee diinaa argan “kun waan Rabbiifi ergamaan Isaa waadaa nuuf galani. Rabbiifi ergamaan Isaa dhugaa dubbataniiru” jedhu. Iimaanaafi (Rabbiif) ajajmuu malee wanta biraa isaaniif hin daballe.

Mu’uminoota irraa dhiirota waan irratti waadaa Rabbiif galan dhugoomsantu jiru; isaan irraa nama dirqama isaa raawwatetu jira; isaan irraa nama eeggataa jirutu jira. Jijjiirraa (kamillee) hin jijjiirre.

Akka Rabbiin warra dhugaa dubbatan dhugaa isaaniitiin mindeessuufi, munaafiqootas yoo fedhe akka adabuuf yookiin tawbaa isaanii akka irraa qeebaluuf (kana godhan). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera.

Rabbiin warra kafaran dallansuu isaaniitiin odoo toltuu tokkollee hin argatin isaan deebise. Mu’uminoota Rabbiin lola (irraa) isaaniif ga’eera. Allaahan jabaa, injifataa taheera.

(Rabbiin) warreen kitaabaa irraa warra isaan (kaafiroota) gargaaran (yahuudota) mooraa isaanii irraa isaan buusee, onneewwan isaanii keessatti sodaa darbe. Garii isaanii ni ajjeeftu; garii isaanii immoo ni boojitu.

Dachii isaanii, manneen isaanii, qabeenya isaaniitiifi dachii isin gubbaa hin ejjatin (kheybar)is isin dhaalchise. Rabbiin waan hunda irratti danda’aa ta’eera.

Yaa nabiyyichaa! Niitolii teetiin jedhi “jireenya addunyaatiifi miidhagina ishee kan feetan yoo taataniif, kottaa waan ittiin qananiitan isiniif kenneen, gadi dhiisuu bareedaa ta’e isin gadi dhiisa (nikaaha isinirraa hiikaa)”.

Rabbiin, ergamaa Isaatiifi mana Aakhiraa kan filattan yoo taatan immoo (bultii tana keessatti oobsaa), isin irraa warra toltuu hojjataniif Rabbiin mindaa guddaa qopheessee jira.

Yaa dubartiiwwan Nabiyyichaa! Isin irraa namni badii ifa galtuu taateen dhufe (raawwate), adabbiin dachaa lama isheetti godhama. Kun Rabbi irratti laafaa ta’eera.

Isin irraa isheen Rabbiifi ergamaa Isaatiif ajajamtee toltuu hojjatte, mindaa ishee yeroo lama isheef kennina. rizqii gaariis (jennatas) isheedhaaf qopheessine.

Yaa dubartoota nabiyyichaa! Isin akka dubartii biraa tokkolleetii miti. yoo Rabbiin sodaattan, jecha keessan hin laaffisinaa; Akka inni onnee isaa keessa dhukkubni jiru hin kajeelleef, jecha bareedaa dubbadhaa. [6] ——— [6] dubartiin jechaafii sagalee laaftuu qalbii namaa hawattuun dhiira alagaa dubbisuun dhoowwaadha.

Manneen keessan keessa taa’aa; akka mul’ifannaa bara wallaalaa duriitti miidhagina keessan hin mul’isinaa; salaata sirnaan dhaabaa; zakaas kennaa; Rabbiifi ergamaa Isaatiifis ajajamaa,Yaa maatii nabiyyichaa! Wanti Rabbiin fedhu xurii isin irraa deemsisee qulqulleessiinsa isin qulqulleessuu dha. [7] ——— [7] dubartiin yoo haajaaf hijaaba uffattee gadi baate malee yeroo hedduu manuma isii keessa taa'uutu barbaachisa.

Keeyyattoota (Qur’aana) Rabbiifi hadiisa irraa waan manneen keessan keessatti dubbifamu hubadhaa (ittiin gorfamaa). Rabbiin keessa beekaa, hubataa ta’eera

Dhiironni Muslimaatiifi dubartoonni Muslimaas, dhiironni mu’uminaatiifi dubartoonni mu’uminaas, dhiironni Rabbiif ajajamaniifi dubartoonni Rabbiif ajajamanis, dhiironni dhugaa dubbataniifi dubartoonni dhugaa dubbatanis, dhiironni obsaniifi dubartoonni obsanis, dhiironni (Rabbiin) sodaataniifi dubartoonni (Rabbiin) sodaatanis, dhiironni sadaqataniifi dubartoonni sadaqatanis, dhiironni soomaniifi dubartoonni soomanis, dhiironni qaama saalaa isaanii (haraama irraa) tikfataniifi dubartoonni tikfatanis, dhiironni hedduu Rabbiin faarsaniifi dubartoonni hedduu faarsanis, Rabbiin araaramaafi mindaa guddaa isaaniif qopheesseera.

Mu’umintichaafi mu’umintittiif yeroo Rabbiifi ergamaan Isaa dhimma tokko murteessan, ajaja isaanii irraa filannoon biraa isaaniif jiraachuun hin taane. Namni Rabbiifi ergamaa Isaa dide, dhugumatti inni jallina ifa ta’e jallateera.

Yeroo ati isa Rabbiin tola irratti oolee atis tola irratti oolteen (zeydi binu haarisah) “Niitii tee (zeynab binti jahshii) qabadhu, Rabbiinis sodaadhu” jatteen [yaadadhu]. Ammas (yeroo) waan Rabbiin isa ifa baasuuf taa’u, ati of keessatti dhoksite. Odoo Rabbiin sodaachuun irra haqa ta’uu yeroo nama sodaattes [yaadadhu]. Yeroo Zeydiin ishee irraa dhimma fixate (ishee hiike), ishee si fuusifne Akka mu’uminoota irratti niitii ilmaan guddisaa (guddifachaa) isaanii yeroo isaan dhimma irraa fixatan (fuuchuu) keessatti rakkoon hin taaneef jecha, Ajajni Rabbii raawwatamaa ta’eera.

Waan Rabbiin isaaf murteesse (hayyame) keessatti nabiyyicha (Muhammad) irra badiin (dhiphinni) tokkoyyuu hin jiru. Sun karaa Rabbii kan warra dur dabran keessatti (raawwatamaa) tureedha. Ajajni Rabbii murtee murteeffamaa ta’eedha.

(Isaan) warra ergaawwan Rabbii geessaniifi Isa sodaataniidha, Isa malee waan tokkollee kan hin sodaanne. Tiksaa ta’uuf Rabbiinuu gayaadha.

Muhammad dhiirota keessan irraa abbaa nama tokkoos hin taane. Garuu inni ergamaa Rabbiitiifi xumura nabiyyootaati. Rabbiin waan hunda beekaa ta’eera.

Isin Yaa warra amantan! Faaruu baay’ee Allaah faarsaa.

Ganamaafi galgalas faaruudhaan Isa qulqulleessaa.

Inni (Rabbiin) Isa rahmata isin irratti buusuudha. Maleykonni Isaas (akkasuma rahmata isiniif kadhatu); dukkanoowwan keessaa gara ifaatti (kufrirraa gara iimaanaatti) isin baasuuf (isin mararfata); mu’uminootaaf akkaan rahmata godhaa ta’eera.

Salaamataan isaani Guyyaa Isa qunnaman ‘nagaan (isin irra haa jiraatuu)’dha, (Allaahn) mindaa gaarii ta’e isaaniif qopheesseera.

Yaa nabiyyichaa! Nuti ragaa, gammachiisaafi akeekkachiisaa goonee si erginee jirra.

Hayyama Isaatiin gara Rabbiitti waamaafi ifaa (haqa) ibsaa ta’e goonee (si ergine).

Mu’uminoota gammachiisi Rabbi irraa tolli guddaan isaaniif jiraachuun.

Ajaja kaafirootaafi munaafiqootaa tole hin jedhin. Rakkoo isaaniis (Rabbumatti) dhiisi. Rabbi irratti hirkadhu. Irratti hirkachuuf Rabbumatu ga’a.

Yaa warra amantan! Yeroo dubartoota mu’uminaa fuutanii, eegasii odoo isaan hintuqin (qunnamtii saalaa hin raawwatin) isaan hiiktan, “Iddaan” isin isaan irratti lakkaawwattan isiniif hin jiru. Isaan qanansiisaa, gadi dhiisuu bareedaas isaan gadi dhiisaa. [8] ——— [8] dubartiin osoo walhinqunnamin hiikan iddaa kophaa teesse lakkaawattu hinqabdu. guyyuma hiikkamte san heerumuu dandeessi. jaarsi hiike deeffachuullee hindandayu. garuu tan jaarsi osoo walhintuqin irraa du'e idda ji'a4fii guyyaa 10nii san akkuma warra kaaniitti lakkaawatti.

Yaa nabiyyichaa! Nuti halaal siifgoone:- niitiwwan tee isaan ‘Mahrii’ isaaniif kennite, (boojuu irraa) waan Rabbiin sitti deebise irraa warra harki kee horatte, shamarran abbeeraa (adeera) (wasiila) keetii, shamarran adaadota keetii, shamarran eessumman keetiifi shamarran haboo (indooyyee) (intala obboleettii haadha) keetiis isaan si waliin godaanan, dubartii mu’uminaas yoo isheen nabiyyichaaf lubbuu ishee kennitee yoo nabiyyiinis ishee fuuchuu fedhe, mu’uminoota biraatiif odoo hin ta’in si qofaaf qulqulluu taatee (isaan fuuchuu) (halaal siif goonee jirra). Isaan (mu’uminoota) irratti niitiiwwan isaaniitiifi waan harki isaanii horatte keessatti wanta isaan irratti dirqama goone dhugumatti beeknee jirra. Akka rakkoon si irratti hin taaneef (kana goone) Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa taheera.

Isaan irraa nama feete dhiiftee, nama feete immoo gara keetti maxxanfatta. Isaan yeroof dhiifte irraa nama feete (yoo fuutes) badiin sirra hin jiru. Ijjooleen isaanii gammaduu, gadduu dhabuufi hundi isaanii waan ati isaaniif kennite jaallachutti kanatu dhihoodha. Rabbiin waan onneewwan teessan keessa jiru ni beeka. Rabbiin beekaa, obsaa ta’eera.

Kana booda dubartoonni (biraa) siif halaal hin ta’anu; odoma bareedinni isaanii si dinqisiisellee bakka isaanii warra biraa jijjiiruunis, waan mirgi kee dhuunfatte malee (halaala siif hin ta’u) Rabbiinis waan hunda irratti too’ataa ta’eera.

Yaa warra amantan! manneen nabiyyii hin seeninaa, yoo gara nyaataatti hayyamni isiniif godhame malee, Haala bilchina isaa hin eegneen, Garuu yeroo waamamtan seenaa; yeroo nyaattan bittinnaa’aa haasa’atti mukuu bahuun (boharuun) maleetti. (gochi) sun nabiyyii rakkisa; isin irraa ni saalfata, Rabbiin garuu dhugaa irraa hin saalfatu, Yeroo meeshaa isaan (niitolii nabiyyii) gaafattanis haguuggii (girdoo) duubaan isaan gaafadhaa. Akkas gochuu keessantu onneewwan keessaniifi onneewwan isaaniitiifis irra qulqulluudha. Ergamaa Rabbii rakkisuufi niitiwwan isaa booda (du’a) isaatii fuuchuun gonkumaa isiniif hin malu, (gochi) sun Rabbiin biratti (badii) guddaa ta’eera. [9] ——— [9] asitti naamusa mana seensaattu dubbatame.

Waan tokko yoo mul'iftan, yookiin yoo isa dhoksitan (irratti galata galfamtan) Rabbiin waan hunda beekaa ta’eera.

Isaan (dubartoota) irratti abboota isaanii, ilmaan isaanii, obboleeyyan isaanii, ilmaan obboleeyyan isaanii, ilmaan obbleettiwwan isaanii, dubartoota isaaniitii (Muslimtootaatii) fi waan mirgi isaanii horatte (gabroota isaanii) biratti (miidhaagina isaanii mul’isuu) keessatti badiin isaan irra hin jiru. Allaah sodaadhaa. Rabbiin waan hunda irratti ragaa (kan argu) taheera.

Rabbiifi maleykonni Isaas nabiyyii (Muhammad) irratti rahmata buusu. Yaa warra amantan! (isinis) rahmata isa irratti buusaa; salaammatiinsa salaammadhaa. [10] ——— [10] salawaata Nabi Muhammadirratti buusuun ibaadaa guddoodha. waan galata guddaa Rabbirraa ittiin argataniidha.

Isaan Rabbiifi ergamaa Isaa rakkisan, Rabbiin addunyaafi Aakhiraa keessattis isaan abaareera. azaaba xiqqeessaa ta’es isaaniif qopheesseera.

Isaan mu’uminoota dhiiraafi mu’uminoota dubartiis waan isaan hin hojjatatiniin rakkisan, dhugumatti isaan cubbuufi badii ifa ba’aa ufbaachisaniiru.

Yaa Nabiyyichaa! “Niitolii teetiin, shamarran teetiifi dubartoota mu’uminootatiinis, jilbaaba (hijaaba) isaanii (qaama) isaanii irratti gadi buusaa” jedhiin. Akka beekamanii hin rakkifamneefis kanatu irra dhihoodha. Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera.

Munaafiqoonniifi warri onnee isaanii keessa dhukkubni jiruufi isaan Madiina keessatti shororkeessitoota ta’aniis yoo (badii isaanii kanarraa) hin dhorgamin, Nuti dhugumatti isaan irratti si kakaafna (moosifna); sana booda yeroo gabaabaaf malee ishee (Madiina) keessa sitti olloomanii hin jiraatan.

Abaaramtoota (ta’anii malee Madiinaa keessatti sitti hin ollooman). Iddoma argamanitti qabamanii ajjeefamiinsa (hamaa) ajjeefaman.

Karaa Rabbii kan warra duraan dabran keessatti (Inni karaa godhe). Karaa Rabbiitiif jijjiirama hin argitu.

Namoonni Qiyaamaa irraa si gaafatu (yoom buuti? jedhanii) “beekumsi ishee Rabbuma qofa bira jira” jedhiin. Maaltu si beeksise? Qiyaamaan dhihoo ta’uun ni malaa.

Rabbiin kaafiroota abaaree ibidda boba’aa isaaniif qopheessee jira.

Zalaalam ishee keessa jiraatu, jaalallees ta’ee gargaaraa (isaan baraaru) hin argatan.

Guyyaa fuulleen isaanii ibidda keessatti gara gaggalfamtu, “yaa gaabbii keenya! Odoo ajaja Rabbiitiifi ajaja ergamaa (Isaa) fudhannee” jedhan.

“Yaa Gooftaa keenya! Nuti ajaja matootii keenyaafi gurguddoota keenyaa fudhanneeti isaanis karaa (keetirraa) nu jallisan” jedhan.

“Yaa Gooftaa keenya! adabbii irraa dachaa lama isaaniif kennii, abaarsa guddaa ta’es isaan abaari.”(jedhan).

Yaa warra amantan! Akka warra Muusaa rakkisanii hintahinaa. Rabbiin waan isaan jedhan irraa isa (Muusaa) qulqulleesse. Inni Rabbiin biratti kabajamaa ta’eera.

Yaa warra amantan! Rabbiin sodaadhaa; jecha sirrii dubbadhaa.

Dalagaalee keessanis isiniif tolcha; badiiwwan keessaniis isiniif araarama, Namni ajaja Rabbiifi ergamaa Isaa fudhate dhugumatti milkii guddaa milkaa’eera.

Nuti amaanaa samii, dachiifi gaarreen irra (bifa filannootiin) fidne, ishee baadhachuu didanii; ishee irraas sodaatan, Namni immoo ishee baadhate, inni akkaan of miidhaa, wallaalaa ta’ee jira. [11] ——— [11] amaanaan suni dirqama shari'aa islaamaa baachuudha. akkasuma qabeenyaafii iccitii eeguudha.

Rabbiin munaafiqoota dhiiraafi dubartii, mushrikoota dhiiraafi dubartiis adabuufi akkasumas Rabbiin mu’uminoota dhiiraafi dubartii irraa tawbaa qeebaluuf jecha (kana godhe). Rabbiin araaramaa, rahmata godhaa ta’eera.

Faaruun hundi kan Rabbii Isa wanti samiilee keessaafi wanti dachii keessaa hundi kan Isaa ta’eeti. Aakhirattis faaruun hundi kanuma Isaati. Inni ogeessa, beekaadha.[1] ——— [1] wanni samiif dachii keessa jiru hundi kan Rabbiiti isatu uume qabeenya isaati.

Inni waan dachii keessa seenu, waan ishee irraa bahu, waan samii irraa bu’uufi waan ishee keessa ol ba’us ni beeka. Inni mararfataa, araaramaadha. [2] ——— [2] wanti dachii keessa seenu bishaan, reefka namaa. wanni dachirraa bahu mayraafii madda bishaanii. wanni samirraa bu'u malaaykaa, roobafii rizqii. wanni samii keessa olbahu malaykaa, hojii gabrootaa fii ruuhii dha. Rabbiin kana hunda beekaadha.

Warri kafaran “Qiyaamaan nutti hin dhuftu” jedhan. “Akka isin jettanii miti, Rabbii kiyya beekaa waan fagootiin kakadhee! Isheen dhugumatti, isinitti dhufti” jedhiin. Wanti hanga ulfina mixii, wanti sana irra xiqqaafi kan sana irra guddaas samii keessaafi dachii keessattis, isa irraa kan hin fagaanne ta’ee, kitaaba ifa baasaa ta’e keessa jiraatu malee (hin hafu).

Isaan amananii toltuuwwan hojjatan mindeessuuf jecha (Qiyaamaan dhufti). Warri sun araaramaafi hiree gaarii ta’etu isaaniif jira.

Isaan keeyyattoota keenya dadhabsiisoo ta’anii socho’an immoo, adabbii (gosa) azaaba laalessaa irraa ta’etu isaaniif jira.

Isaan beekumsi kennameef, inni Rabbii kee irraa gara keetti buufame (qur'aanni) inni dhugaa ta’uu nibeeku. gara karaa (Rabbii) injifataa, faarfamaa ta’eetti qajeelcha.

Isaan kafaran nijedhan “(duutanii) cicciramiinsa guutuu yeroo cicciramtan isin uumaa haarawa keessatti taatu jedhee namicha isinitti odeessutti isin qajeelchinuu?”

“Rabbi irratti soba oddeessa moo maraatummaatu isatti jira?” (jedhu). Akkasii mitii; isaan Aakhiratti hin amanne (Aakhiraatti) adabaafi (addunyaatti) jallina fagoo ta’e keessa jiru.

Sila isaan gara waan dura isaaniifi waan duuba isaanii jiru samiifi dachii irraa hin ilaallee? Yoo feenes dachii isaaniin cichisiifna; yookiin cittuu samii irraa taate isaan irratti kuffifna. sana keessa gabricha gara Rabbiitti tawbaa deebi’u hundaaf mallattootu jira.

Dhugumatti, Nuti Daawudiif tola Nu biraa ta’e kennineerra. “Yaa gaarreenii! isa (Daawudii) wajjin (Rabbiin) faarsaa sinbirris” (jenne). Sibiila isaaf laaffifnee jirra.[3] ——— [3] Rabbiin nabi daawudiif motummaafii nabiyyummaa kenneef, gaaraafii shinbirros akka isaan wajji Rabbi faarsan ajaje. sibiila hojjachus isaaf laaffise.

“Qoloo (uffata lolaa) babal’aas hojjadhu; dhawaa isaa keessattis hanga shallagi, Toltuuwwan dalagaa; ani wanta isin hojjattan hunda argaadha.

Suleeymaaniifis bubbee (laaffifne) (tan) waaree dura (karaa) ji’a tokkoo deemtuufi waaree boodas (karaa) ji’a tokkoo balaliituu. Madda sibiilaas (nahaasaas) isaaf yaafnee jirra. Jinnoota irraa warra hayyama Gooftaa Isaaniitiin fuuldura isaatti hojjatantu jira. Isaan irraa kan ajaja keenya irraa dabe, adabbii ibidda boba’aa irraa ta’e isa dhandhamsiifna.

Wanta inni barbaade isaaf hojjatu, Iddoolee ibaadaa, fakkiiwwan, gabateewwan (guddinni isaa) akka naannigaa ta’eefi okkoteewwan nahaasaa kan iddoo qabattee teessu irraa (isaaf hojjatan) “Yaa maatii Daawuud (ajaja isaa guutuun) galata (Rabbii) hojjadhaa. Gabroota kiyya irraa namni Ana galatoomfataan xiqqaadha” (jenneen).

Yeroma Nuti du’a isa (Suleeymaan) irratti murteessine, wanti du’uu isaa irratti isaan qajelche hin jiru rirma dachii tan ulee isaa nyaattu takka malee. Yeroma inni kufu, jinnoonni odoo iccitii (ghaybii) kan beekan ta’anii, silaa adabbii salphisaa ta’e keessa hin turan jechuu hubatan.

Dhugumatti, (warra) ‘Saba’iif’ iddoo jireenya isaanii keessatti mallattoon ta’eera. (Isheenis) oyruu lama gama mirgaafi bitaatiin kan taateedha. “Soorata Gooftaa keessanii irraa nyaadhaa; galata Isaaf galchaa.” (Biyyattiin teessan) biyya gaariidha. (Rabbiin keessan) Gooftaa araaramaadha” (isaaniin jedhame).

(Ajaja Rabbii irraa) gara galaniiti lolaa hidhaa irraa isaanitti ergine, Ashaakiltii isaan lamaaniis oyruu lama kan abbaa dhandhama hadhaa’aa, birbirsaafi qurquraa irraas waan xiqqoo (kan qabdutti) isaaniif jijjiirre.

Waan isaan kafaraniif sana galata isaanii galchine. (Adaba akka kanaa) akkaan kafaraa malee ni galchinaa?

Gidduu isaaniitiifi gidduu gandattii barakaa ishee keessatti gooneetti gandoota walitti dhaabbatan goone. hanga adeemsaas ishee keessatti ni safarre. “Ishee keessas halkanoowwaniifii guyyootas nagayaan deemaa.” (jenneen).

Isaanis “Yaa gooftaa keenya! Gidduu deemsa (karaa) keenyaa addaan fageessi” jedhan. Lubbuulee isaanii miidhan, oduuwwan isaan taasifnee, bittinneessuu guutuu isaan bittinneessine. sana keessa namoota akkaan obsaniifi akkaan Rabbiin galatoomfatan hundaaf mallattooleetu jira.

Dhugumatti, Ibliis yaada isaa isaan irratti dhugoomseera. Garee xiqqaa mu’uminoota irraa ta’e malee isa hordofaniiru.

isaaf taaytaan tokkollee isaan irratti hin taane, Isa Aakhiraa dhugoomsu, isa ishee irraa shakkii keessa jiru irraa akka adda beeknuuf malee. Rabbiin kee wantoota hunda irratti tiksaadha.

(Yaa Muhammad!) “mee isaan Rabbiin ala (gooftoleedha) jettan sana waammadhaa, Samiileefi dachii keessatti waan hanga ulfina atomiillee hin qaban. Isaan lamaan (samiifi dachii) keessattis qoodni isaaniif hin jiru. Isaaf (Rabbiif) gargaaraan isaan irraa ta’e tokkollee hin jiru.

Manguddummaan Isa (Rabbiin) biratti nama Inni isaaf hayyame malee hin fayyaddu. Yeroo onneewwan isaanii (malaykota) irraa sodaan deeme “Rabbiin keessan maal jedhe?” jedhanii (gaafatu). “Dhugaa (jedhe); Innis ol ta’aa, guddaadha” jedhu.

(Yaa Muhammad!) “Eenyutu samiileefi dachii irraa isin soora?” jedhi. “Rabbuma” jedhiin. Dhugumatti nuti yookiin isin qajeeluma irra yookiin jallina mul'ataa ta’e keessa jirra” jedhiin. [4] ——— [4] beekamaadha mu'imintoonni qajeellorra jiru. mushriktoonni jallinarra jiru.

“Isin badii nuti hojjanne irraa hin gaafatamtanu; nutis waan isin hojjattan irraa hin gaafatamnu” jedhiin.

“Gooftaan keenya (guyyaa qiyaamaa) walitti nu qaba; ergasiis dhugaadhaan gidduu keenyatti murteessa. Inni haqaan murteessaa, beekaadha” jedhiin.

(Yaa Muhammad! Warra mushrikaatiin) “Warra shariikota gootanii Isatti dhaqqabsiiftan san mee natti argisiisaa? Dhorgamaa! (Inni shariika hin qabu). Dhugumatti, Inni Allaah injifataa, ogeessa” jedhiin.

Nuti nama hundaaf walumaagalatti gammachiisaafi akeekkachiisaa goonee malee si hin ergine. Garuu irra hedduun namootaa hin beekan.

“waadaan kun (Qiyaamaan) yoomi Yoo kan dhugaa dubbattan taatan?” jedhu.

“Beellama guyyaa isin saa'aa takka isa irraa duubatti hin hafneefi duras hin dabrinetu isiniif jira” jedhiin.

Isaan kafaran “Qur’aana kanaafi (kitaaba) isa dura bu’ettis hin amannu” jedhan. osoo gartee yeroo Miidhaa raawwattoonni Gooftaa isaanii bira dhaabbatanii gariin isaanii garii irratti jecha deebisu (Silaa wanta cimaa agarta turte). Isaan dadhaboo turan isaan boonaa turaniin “odoo isin jiraachuu baattanii silaa nuti mu'imintoota taana turre” jedhu.

Isaan boonaa turanis isaan dadhaboo turaniin “sila nutu karaa qajeelaa irraa isin deebisee erga inni isinitti dhufee booda? Lakkisaa! Isinumatu yakkamtoota taatan” jedhuun.

Isaan dadhaboo turan isaan boonaa turaniin “Lakkisaa; mala keessan kan halkaniifi guyyaatu; yeroo akka Rabbitti kafarruufi hiriyootaas akka Isaaf taasifnu nu ajajjan santu (badii keessa nu buuse).” jedhan. (Hundi isaaniituu) yeroo adabicha argan gaabbii (sheenaa) isaanii ni dhokfatan. Mormaawwan warra kafaranii keessa sakaallaa (sansalata) goone. Sila waan dalagaa turan malee ni mindeeffamuu?

Magaalaa kamillee keessatti akeekkachiisaa tokkoyuu erginee badhaadhoon ishee (warri angoo qabeenyaafii beekkamtii qaban) “nuti waan isin ittiin ergamatan kanatti kafaroodha” jedhan malee hin hafan.

“Nuti qabeenyaaleefi ilmaanis isin caalaa baay’ee qabna. Nuti kan adabamnu hin taane” jedhan.

Jedhiin “Gooftaan kiyya soorata nama fedheef bal’isa; (kan fedhe irratti immoo) ni dhiphisa. Garuu irra hedduun namaa (kana) hin beekan” (jedhiin).

Qabeenyaaleen keessaniifi ilmaan keessan kan dhiheenya gara keenyatti isin dhiheessu hin taane. garuu namoonni amananii, gaggaarii dalagan isaan sun sababa waan isaan dalaganiitiin mindaa dachaa ta’etu isaaniif jira. Isaan gamoowwan ol fuudhamoo keessa nageenyaan jiraatu.

Warri dadhabsiisoo ta’anii keeyyattoota keenya keessatti sochii godhan, jarri sun adabbii (ibiddaa) keessa fidamoodha.

Jedhi “Rabbiin kiyya gabroota Isaa irraa nama fedheef soorata bal’isa; (nama fedhes) isatti dhiphisa. Wanta kamirraayyuu waan isin kennattan Inni bakka isa buusa. Inni irra caalaa warra soorata kennaniiti.

(Yaa Muhammad!) guyyaa (Rabbiin) hunda isaanii (gabbaraafi gabbaramaas) kaasee, ergasii maleykotaan “sila isaan kun isin gabbaraa turanii?” jedhu [yaadadhu].

(Maleykonnis) “(yaa gooftaa keenya!) (qulqullina siif malu) si qulqulleessinee; isaan odoo hin taane gargaaraan keenya Suma qofa. (Akka isaan jedhan) mitii isaan jinni gabbaraa turan. Irra hedduun isaanii isaanitti amanoodha” jedhan.

Har’a (Guyyaa Qiyaamaa), gariin keessan garii fayyaduus ta’ee miidhuu hin danda’u. Isaan lubbuu ofii miidhanii “adaba Ibiddaa ishee sobsiisaa turtan san dhandhamaa” jenna.

Yeroo keeyyatoonni keenya ifa taatee isaan irratti dubbifamtu “kun namicha waan abbootiin keessan gabbaraa turan irraa isin dhorguu fedhu malee waan biraatii miti” jedhu. “Kun soba uumamaadha malee waan biraa hin taane” jedhu. Isaan kafaran yeroma dhugaan isaanitti dhufe “kuni sihrii ifa bahaa malee waan biraa hin taane” jedhan.

Kitaabota isaan baratan tokkollee isaaniif hin kennine. Siin duratti akeekkachiisaa (ergamaa) tokkollee gara isaaniitti hin ergine.

Warri isaaniin duraas kijibsiisanii jiru. Isaan kun (humnaafi qabeenyaanis) tokko kurnaffaa waan isaaniif kenninee hin geenye. Ergamtoota kiyya sobsiisanii (Nuti isaan balleessine) adabbiin kiyyas akkam ta’e? (Mee xiinxali!)

(Yaa Muhammad!) jedhi: “kan ani isin gorsu waan tokko qofatti. Innis akka cimdiifi kophaanis Allaahf dhaabattanii, ergasii saahiba keessanitti (Muhammaditti) maraatummaan tokkollee hin jiru jechuu xiinxaltaniif. iInni adabbii cimaa dura isiniif (ergame) akeekkechiisaa malee waan biraa hin taane.

Jedhi: “mindaa irraa wanti ani isin gaafadhe (osoo jiraate) inni isinumaafi (garuu hinjiru). Mindaan kiyya Rabbi irratti malee hin taane. Inni waan hunda irratti hirmaataa argaadha.”

“Rabbiin kiyya dhugaa ni buusa (Inni) beekaa iccitiiwwan hundaati” jedhiin.

“Dhugaan dhufe; sobni (taaytaa isaa) hin jalqabu; hin deebi’us” jedhiin.

“Yoon jalladhe, kan ani jalladhu lubbuu kiyya irratti. Yoon karaa qajeelaa qabadhes, waan Rabbiin kiyya gara kiyyatti erguuni. Inni dhagayaa, dhihaataadha” jedhi.

(Yaa Mohammad SAW!) odoo yeroo isaan (ibidda arganii) rifatan agartee, (silaa waan guddaa agarta). Iddoon itti bahan (isaaniif) hin jiru. Iddoo dhihoo irraa qabamanii jiru.

(Guyyaa Qiyaamaa) “Isatti amannee jirra” jedhu. Iddoo fagoo (biyya addunyaa) irraa (iimaana) fudhachuun akkamitti isaaniif mijjata?[5] ——— [5] hiikkaan aayata kanaa "iimana addunyatti yeroo seenuu mijjaa qaban didan amma aakhiratti eega irraa fagaate amanuun akkamitti isaaniif taha? (hintahu jechuudha."). [ Tafsiira bagawii]

Dhugumatti kana dura isatti kafaranii turan. Iddoo fagoo ta’e irraa (tilmaamaan) haasawa darbatu.

Gidduu isaaniitiifi gidduu waan isaan fedhaniitti akkuma san dura fakkaattota isaanii irratti godhametti haguuggiin godhamee jira. isaan shakkii cimaa keessatti ta’anii jiru.

Faaruun hundi kan Rabbii samiileefi dachii kanuume taheeti, kan maleykota ergamtoota abbootii kooluuwwan lama lamaa, sadi sadihiifi afur afurii taasise. Uumama keessattis waan fedhe dabala. Rabbiin waan hunda irratti danda’aadha. [1] ——— [1] Rabbiin uumamtoota malaayka jedhaman qaba. ergamtoota isaati goflaa ittiin bararan lama lama sadisadi afur afur qaban.

Rahmata irraa wanta Rabbiin namaaf bane wanti ishee dhorgu hin jiru. Wanta Inni dhorge Isa boodaan wanti ishee gadi dhiisu (ergu) hin jiru. Inni injifataa, ogeessa.

isin yaa ilmaan namaa! Ni’imaa Allaah tan isinirratti taate yaadadhaa. Sila Rabbiin malee uumoon biraa kan samiifi dachii irraa soorata isiniif kennu ni jiraa? Isa malee gabbaramaan haqaa hin jiru. Akkamitti isa (irraa) garagaltan?

(Yaa Muhammad!) Yoo si kijibsiisan, ergamtoonni si duraas (akkuma kee) kijibsiifamanii jiru. Dhimmoonni gara Rabbiitti deebifamti.

Yaa ilmaan namaa! Waadaan Allaah dhugaadha. Kanaafu jireenyi addunyaa akka isin hin gowwoomsine. Gowwoomsaan (Sheyxaanni) (obsa) Rabbiitiin akka isin hin gowwoomsine.

Sheyxaanni isiniif diinaa, isinis diina isa godhaa. Gareewwan isaa akka warra ibidda boba’aa (seenu) ta’aniif isaan waama.

Isaan kafaran adabbii cimaatu isaaniif jira. Isaan amananii, gaggaarii hojjatan immoo araaramaafi mindaa guddaatu isaaniif jira.

Sila namni fokkataan hojii isaa isaaf bareechifame, kan bareedaa taasisee isa ilaalu (isa karaa qajeelaa irra jiruu wajjin wal qixa ta’aa)? Allaahn nama fedhe ni jallisa; nama fedhe immoo ni qajeelcha. Isaan irratti lubbuun kee sheenaadhaan akka hin baane. Allaahn waan isaan hojjatan beekaadha.

Allaahan Isa qilleensa ergee, duumessa ol kaafti. gara lafa duutieetti (goggoydeetti) isa oofnee (roobsine). dachii erga isheen duutee booda isaan jiraachifne. Kaafamni Qiyaamaas akkuma kana.

Namni jabeenya fedhe (Rabbiin bira haa barbaadu) Jabeenyi hunduu kan Rabbiiti. Haasofni gaariin gara isaa ol baha. Dalagaa gaariitu isa ol fuudha. warreen hamtuu shira xaxan adabbii cimaatu isaaniif jira. shirri isaanii ni bada.

Rabbiin biyyee irraa isin uume, ergasii bishaan saalaa irraa. ergasii cimdii isin taasise. dubartiin tamillee hin ulfooftu; hin deessus Beekumsa Isaatiin malee. Namni umrii dheereffame tokkollee, umriin isaa hin dheereffamu. Umrii isaa irraa hin hir’ifamus kitaaba keessatti tahu malee; sun Allaah irratti laafaadha.

Galaanni lamaan walhinqixxaatan; inni tokko mi’aawaa, dheebu kutaa, dhugaatiin isaas mijaa’aadha; inni kun immoo soogidda akkaan kuraawaadha. Hunduma irraayyuu foon haarawa ni nyaattu; faaya ishee uffattanis ni baafattu. dooniiwwan isa (galaana) keessa baqaqsituu taatee (kan deemtu) agarta, Akka tola isaa irraa barbaaddattanuufi akka isa galatoomfattanuuf

Inni halkan guyyaa keessa seensisa; guyyaas halkan keessa seensisa. Aduufi ji’as ni laaffise; hunduu hanga beellama beekamaa ta’eetti (orbitii isaanii irra) yaa’u. Inni (kana hojjate) kun Rabbii keessan Allaahdha. mootummaan isaaf tahe, Isaan isin Rabbii gaditti kadhattan wanta hanga qola haphii ija timiraallee hin qaban. [2] ——— [2] halkan guyyaa keessa seensisuufii guyyaa halkan keessa seensisuun kana dheeressee kaan gabaabsuudha.

Yoo isaan kadhattan, kadhaa keessan hin dhagahan; odoo dhagahaniis isiniif hin owwaatan. Guyyaa Qiyaamaas shirkii keessan ni mormu. (Yaa Muhammad!) Akka Rabbii keessa beekaatti homtuu siif hin odeessu.

Isin yaa ilmaan namaa! Isin gara Allaahtti haajamoodha; Allaahn Isumatu dureessa, faarfamaadha.

Yoo fedhe isin (dachii irraa) deemsiseeti uumama haaraa fida.

Suni Allaah irratti ulfaataa miti.

(Lubbuun) badii hojjattu (takkas) badii lubbuu biraa hin baadhattu. (Lubbuun) ba’aan (badiin) itti ulfaate takkas gara ba’aa ishee (namni biraa irraa baadhachuutti) yoo kadhattes, odoma fira ishee ta’eellee ishee irraa homaayyuu hin baadhatamu. Kan ati akeekkachiiftu isaan Rabbii isaanii fagootti sodaatanii, Salaata gadi dhaabaniidha. Namni (badii irraa) of qulqulleesse, kan inni of qulqulleessu matuma isaatiifi. Deebi’iinsi garuma Rabbiiti.

Jaamaafi namni Ija qabu wal hin qixxaatu. [3] ——— [3] kaafiraafii mu'iminni walhinqixxaatu jechuu.

Dukkanootaafi iftis (akkasuma). [4] ——— [4] akkuma kana kufriifii iimaanni walhinqixxaawan jechuudha.

Gaaddisniifi oo’inis. [5] ——— [5] akkuma kana jannataafii ibiddi azaabaa walhinqixxaawan jechuudha.

kanneen lubbuun jiraniifi isaan du’an wal qixaa miti. Allaahn nama fedhe ni dhageessisa. Ati nama qabrii keessa jiru dhageessisaa miti. [6] ——— [6] akkuma kana mu'imintootaaf kaafiroonni walinqixxaawan jechuudha.

Ati akeekkachiisaa malee waan biraa hin taane.

Nuti gammachiisaafi akeekkachiisaa taatee si erginee jirra. Ummanni tokkollee kan akeekkachiisaan (ergamaan Rabbii) isaan keessatti dabru malee hintaane.

Yoo si kijibsiisan, warri isaaniin duraas dhugumatti (ergamoota) kijibsiisanii jiru. Ergamtoonni isaanii ragaalee ifa ta’aniin, kitaabota (wanta hunda of keessatti hammatanii)fi kitaaba ibsaa ta’een, isaanitti dhufanii turan.

Ergasiis isaan kafaran qabeen jira. adabbiin kiyya akkam ta’e! (bakka isaati argate).

Sila ati hin laallee Rabbiin bishaan samii irraa buusee, fuduraalee bifti isaa adda adda ta’e ittiin magarsine. Gaarreen irraas karaalee adaadiifi diddiimaa, bifti ishee gara gara ta’eefi akkaan gurraacha ta’anis (akka uumne hin arginee?)

Namoota, lubbu qabeeyyiifi beyladoota irraahis akkasuma warra bifti isaanii waldhabaa tahe uume. Gabroota Isaa irraa kan Allaah sodaatan beektota qofa. Rabbiin injifataa, araaramaadha. [7] ——— [7] kanneen beekkomsarratti hundaayee Rabbi sodaatu ulamaa'ii qofa. kun fadlii sadarkaa isaaniiti ibsa.

Dhugumatti, isaan kitaaba (Qur’aana) Rabbii dubbisanii, salaata sirnaan dhaabaniifi kan waan Nuti isaaniif kennine irraa dhoksaafi ifattis kennan, daldala kasaaraa hin qabne kajeelan.

Akka Inni (Rabbiin) galatoota isaanii guutee isaaniif kennuufi tola isaa irraas isaanii dabaluuf (kajeelu). Inni araaramaa, galateeffataadha.

Kitaaba (Qur’aana) irraa waani Nuti gara keetti buufne isatu dhugaadha, (kitaabban) isa duraa kan dhugoomsuudha. Rabbiin gabroota isaa akkaan beekaa, argaadha.

Ergasii kitaabicha (Qur’aana kana) isaan gabroota keenya keessaa filanne dhaalchifnee jirra. Isaan irraa nama lubbuu ofii miidhutu jira; isaan irraas iddugaleessa jira. Isaan irraas warra hayyama Rabbiitiin hojiiwwan gaggaarii irratti dursantu jira. Sun isumatu tola guddaadha.

Jannata qubannaa kan ishee seenan, ishee keessattis gumeewwan warqee irraa ta’aniifi faaya uffifaman. Uffanni isaaniis ishee keessatti hariira

Ni jedhu: “faaruun kan Rabbii gadda nurraa deemsiseeti. Gooftaan keenya araaramaa, galateeffataadha.

(Inni) Isa tola Isa irraa ta’een mana jireenyaa (jannata) nu qubachiiseedha. kan ishee keessatti rakkoon nu hin tuqneefi kan ishee keessattis dadhabbiin nu hin tuqne keessa.

Isaan kafaran ibidda jahannamtu isaaniif jira. Isaanitti murteeffamtees hin du’anu. adabbii ishee irraas homtuu isaan irraa hin salphifamu. akka kanatti haalaan kafaraa hundaa galata galchina.

Isaan ishee keessaa (iyyanii) waywaatu “(Yaa) Gooftaa keenya! Isa duraan hojjachaa turreen malee toltuu hojjennaa nu baasi” jechuun. “Sila (umrii dheeraa) namni gorfamuu fedhe isa keessatti gorfamuu danda’u isin hin jiraachifnee? akeekkachiisaan isinitti hin dhufnee? (Adaba kiyya) dhandhamaa; miidhaa hojjattootaaf tumsarraa homaa hin jiru.”

Rabbiin beekaa fagoo samiifi dachiiti. Inni beekaa wantoota qoma keessa jiraniiti.(waan nami yaadu)

Inni Isa dachii keessatti bakka bu’oota isin godhe. Namni kafare kufriin isaa isuma irratti. Kaafiroota kufriin isaanii Rabbii isaanii biratti jibbaa malee homaa isaaniif hin dabalu. Kaafiroota kufriin isaanii hoongoo malee homaa isaaniif hin dabalu.

“Sila hiriyoota (shariikoota) keessan kan Rabbiin malee gabbartan mee naaf himaa? Dachii irraa waan isaan uuman mee na argisiisaa. moo Sila samiilee (uumuu) keessatti hirmaannaan isaaniif jiraa? Moo kitaaba isaaniif kenninee, kan isaan ragaa qabatamaa isa irraa ta’e irratti jiran? Lakkisaa; miidhaa hojjattoonni gariin isaanii gariif wal gowwoomsuu malee homaa waadaa waliif hin galanu.

Rabbiin samiileefi dachiin akka hin deemne qaba. Odoo bakkaa deemaniis Isa malee tokkolleenuu isaan lamaan hin qabu. Inni obsaa, araaramaa ta’eera.

kakuu isaanii cimaa Rabbitti kakatan Yoo akeekkachiisaan (ergamaan Rabbii) isaanitti dhufe ummatoota kamillee caalaa qajeelaa tahan jechuun. Yeroma akeekkachiisan isaanitti dhufu (dhugaa irraa) dheefa malee homaa isaaniif hin daballe.

Dachee keessatti boonaafi shira hameenyaa (malee isaaniif hin daballe). shirri hammeenyaa warra isaatti malee hin marsu. Sila karaa warra durii malee waan biraa nieeganii? Karaa Rabbiitiif jijjiirama hin argitu; karaa Rabbiitiif (nama biraatti) naannessuu hin argitu.

Sila isaan dachii keessa deemanii booddeen warra isaaniin duraa akkam akka ture hin laalanii? humnaan isaan irra jajjaboo ta’anii turan. Rabbiin samiilee keessattiifi dachii keessattis wanti isa dadhabsiisu hin jiru. Inni beekaa, danda’aa ta’eera.

Rabbiin odoo ilmaan namaa waan isaan hojjataniin isaan qabee dugda ishee (dachii) irratti lubbu qabeeyyii tokkoyyuu hin dhiisu ture. Garuu hanga yeroo beekamaatti (qiyaamaatti) isaan booda aansa. Yeroon isaanii hoggaa dhufe (hoji isaaniirratti galata galchaaf) Rabbiin gabroota isaa argaa ta’eera.

Yaa Siin. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana jalqaba suuraa baqaraatti ibsi itti kenname.

Qur’aana ogummaan guutameenin kakadha.

Ati dhugumatti ergamtoota irraayyi.

Karaa qajeelaa irra jirta.

Buusiinsa Rabbii injifataa, rahmata godhaa ta’e irraa (buufame).

Akka akeekkachiiftuufi Ummata abbootiin isaanii hin akeekkachiifamin, kan dagatoo turan.

Dhugumatti, irra hedduu isaanii jechi (adabbiin) irratti mirkanaa’era; isaan hin amanan.

Nuti mormoota isaanii irratti sakaallaalee goone; isheen hanga lafee areedaatti (geessi). isaan (mataa) ol fudhamoodha.

Dura isaaniitti cufaa, duuba isaanittis cufaa goonee isaan haguugne. Kanaafuu isaan hin argan.

Isaan akeekkachiiftus, isaan akeekkachiisuu baattus isaan irratti wal qixa; isaan hin amananu.

Kan ati akeekkachiiftu nama gorsa hordofee Rahmaaniin fagootti sodaate qofa. Araaramaafi mindaa gaariin isa gammachiisi.

Nuti numatu du’aa jiraachifna. Waan isaan hojjatanii dabarsaniifi hambaalee isaanii ni barreessina. Waan hundayyuu kitaaba ifa bahaa keessatti galmeessinee jirra.

Isaaniif fakkeenya godhi warra gandaa kan yeroo ergamtoonni isheetti dhuftee.

Yeroo Nuti (ergamoota) lama gara isaaniitti erginee, isaan lamaanuu sobsiisanii, ergasii sadaffaadhaan (isaan) jajjabeessinee, “nuti gara keessanitti ergamoodha” jedhan (fakkeenya godhiif).

Isaanis “isin namuma akka keenyaati malee waan biraa miti. Rahmaan homa tokkoyyuu hin buufne; isin kan sobdan malee waan biraa hin taane” jedhan.

(Ergamtoonnis) “Rabbiin keenya ni beeka nuti gara keessanitti ergamoodha” jedhan.

“ homtuu nurra hin jiru geessiinsa ifa ta’e geessuu malee .”

(Ummannis) “Nuti isiniin hooddanne (faala ilaallanne) yoo (waamicha keessan irraa) hin dhorgamin, dhagaan isin tumna. Adabbiin laalessaa ta’es nurraa isin tuqa” jedhan.

“Hooddannaan (faala ilaallachuun) keessan isinumaa wajjin” jedhan. Sila yoo gorfamtanis (ni hooddattuu)? Akkasii miti Isinumatu ummata daangaa dabritoota” jedhan.

Kutaa fagoo magaalattii irraa namichi tokko fiigaa dhufee ni jedhe: “yaa ummata kiyya! Ergamtoota hordofaa.

isaannan mindaa (baasii) isin hin gaafanneefi ofii isaanitiifis qajeelfamoo ta’an hordofaa.

Ani maaltu naaftahe kan Isa na uume hin gabbarre? isiniis gara Isaa deebifamtu.

Sila ani Isaa gadittiin gabbaramtoota biraa godhadhaa? kan Yoo Rahmaan miidhaa wahiitiin na fedhe jaarsummaan isaanii homaa ana hin fayyadne isaaniis ana hin baraaran. (hingodhadhu).

Ani yeroo san jallina ifa galaa keessa ta’eera.

Ani Rabbii keessanitti amanee na dhagayaa” [jedhe] (Achumaan dhagaan tumanii isa ajjeesan).[2] ——— [2] gootummaadhaan imaanaa isaa mul'isee dhageessisee amane.

“Jannata seeni” jedhameen. Innis ni jedhe: “ummanni kiyya odoo beekaniin hawwa! [3] ——— [3] niajjeesan eega wareegamee jannata seenee qananii jnnata keessaa argee gammadee ummata isaatiifis milkii akkasii hawwe.

Waan Rabbiin kiyya naaf araarameefi kabajamtoota irraa na godhe (odoo beekaniin hawwa).”

Booda isaatii ummata isaa irratti hoomaa waraanaa samii irraa hin buufne! Kan buufnus hin taane.

Isheen iyya takka malee waan biraa hin taane. Yeroma san isaan dhaamoo (dhabamoo)dha.

Yaa gaabbii gabrootarratti! Ergamaan kamillee isaanitti dhufee isatti qishinan (baacan) malee hin hafan.

Sila isaan dura ummata irraa meeqaatama akka balleessine hin arginee? Isaan gara isaaniitti hin deebi’an.

Dhugumatti, hundi isaaniituu (murtiif) nubiratti dhihaatoodha (dhufoodha).

Isaaniif mallattoodha Dachii duutuun Nuti ishee jiraachifneefi firii (adda addaa) ishee irraa baafnee (magarsine) isa irraa nyaatan.

Ishee keessatti oyruu muka timirootaafi inabootaa irraa ta’e taasifneerra, Ishee keessaa burqaalee irraas maddisiifnee jirra.

Fuduraa isaatiifi waan harki isaanii hojjatte irraa akka nyaataniif (kana goone), Sila hin galateeffatanii?

Inni cimdii hunda ishee uume qulqullaa’eera, waan dachiin biqilchitu irraa, lubbuulee isaanii irraafi wantoota isaan hin beekne irraa (kanta'an).

Isaaniif mallattoodha halkan Isarraa guyyaa baafna. Yeroma san isaan dukkana keessatti ta’u.

Aduun hanga buufata isheef taheetti deemti, Sun murtee (Rabbii) injifataa, beekaati.

Ji'a buufataalee isaa goonee jirra. hanga inni akka damee meexxii dullattiitti deebi’utti (deemsifne). [4] ——— [4] jiini yogguu dhume daalacha, qal'aafii gadi jallataa taha. kana hundaanuu damee dulloomtee fakkaata.

Aduun baatii dhaqqabuun isheef hin ta’u; halkanis guyyaa hin dursu, Hunduu sarara keessa (daaku).

mallattoodha isaaniif, Nuti sanyii isaanii doonii guutame keessatti fe’uun keenya .[5] ——— [5] sun doonii nabi nuuhi tan shanyii waan lubbuu qabuu hundaan guutamte. isirratti Rabbiin ilma namaarraa mu'imintoota yaabbachiisee bishaaniin nyaatamuu jalaa nagaya baasuun aayata isaarraayi.

Fakkaataa isaa (doonii Nuuh) irraas waan isaan yaabbatan isaaniif uumneerra.

Odoo feenee bishaaniin isaan dhidhimsiifna (bishaan nyaachifna) turre. Birmataan tokkos isaaniif hin jiru, Isaan hin baraarfamanis.

Rahmata nurraa ta’eef hanga yeroo (muraasaa) akka qanani’aniif (dhiifne) malee (ni dhidhimsiifna turre).

Yeroo ''waan fuuldura keessaniifi duuba keessan jiru sodaadhaa akka rahmanni isiniif godhamuuf” isaanin jadhame (irraa gara galu).

Mallattoon Mallattoolee Rabbii irraa tahe isaanitti dhuftee ishee irraa garagaloo tahan malee hin hafan.

Yeroo “waan Rabbiin isiniif kenne irraa kennadhaa” isaaniin jadhame, warri kafaran warra amananiin “sila nama Rabbiin odoo fedhee isa nyaachisu nyaachifnaa? Isin jallina ifa ta’e keessa malee hin jirtanu” jedhu.

Ni jedhu: “ baallamni (kaafamaa) kun yoomi Yoo warra dhugaa dubbatu taatan?”

Iyyansa tokkittii kan haala isaan wal falmaa jiranuun isaan qabdu malee homaa hin eeganu. [6] ——— [6] kun afuuffaa duraati, tan dhumaati.

(Yeroo san) dhaamsa (walii dabarsuu) hin danda’an; gara maatii isaaniis hin deebi’an. [7] ——— [7] hundinuu bakkuma jirutti dhuma.

Garriin (xurunbaan) ni afuufama; yoosuu isaan qabroota irraa gara Gooftaa isaanii bahu. [8] ——— [8] tun afuuffaa 2ffaati, isiin takaafamaati.

Jedhan “Yaa badii keenya! bakka ciisa keenya (qabrii) irraa eenyutu nu dammaqse? Kun waan Rahmaan waadaa nuuf gale; ergamtoonnis dhugaa dubbatan”( jedhan).

Isheen iyyaansa (afuuffii) tokko (tan lammaffaa) malee waan biraatii hintaane. Yeroo san isaan hundi nu bira fidamoodha.

“Har’a lubbuun tamillee homaa hin miidhamtu. Waan dalagaa turtan malee hin mindeeffamtanu” (isaaniin jedhama).

Warri jannataa har’a dalagaan qabamanii gammachuun guutamoodha.

Isaaniifi niitiiwwan isaaniis gaaddisoowwaa keessatti, sireewwan irratti hirkatoodha.

Isaaniif ishee keessatti fuduraaleetu jira. Wanti isaan yaammatan hunduu isaaniif jira.

Salaamtaan Rabbii rahmata godhaa irraa isaaniin jedhama.

“Isin yaa yakkamtootaa! Har’a (Mu’uminootaan) adda ba’aa” (isaaniin jedhama).

“Yaa ilmaan Aadam! Sheyxaana hin gabbarinaa; inni isiniif diina ifa ba’aadha” jechuun ajaja (waadaa) gara keessanitti hin dabarsinee?

“Ana gabbaraa; kanatu karaa qajeelaadha” (isiniin hin jennee)?

Dhugumatti (sheyxaanni) isin irraa uumama baay’ee jalliseera. Sila ka aqlii qabdan hintaanee?

“Isheen tun jahannama ishee kan beellamamatan taataniidha.

Waan kafaraa turtaniif har’a ishee seenaa” (jedhamaani).

Har’a afaanoowwan isaanii ni cufna; harkoowwan isaanii Nutti dubbatti; miilloowwan isaaniis waan isaan hojjataa turan ragaa baati.

Odoo feenee ijaalee isaanii haqna (jaamsina) turre. (jannatatti achi cehuuf) Gama karaatti wal dorgomu; akkamitti argu!(hin argan).

Odoo feenee iddoowwan isaanii irratti (miila isaanii isaan laamshessina) gara uumama biraatti isaan jijjiirra turre. Isaan duratti deemuus ta’ee duubatti deebi’uu hin danda’anu.

Nama umrii dheeressine uumaa kessatti isa gadi dabsina Sila qalbiin hin yaadanuu?

Nuti isa (Nabi muhammad) walaloo hin barsiifne; isaafis hin malu. Inni yaadannoofi Qur’aana mul'ataa malee waan biraa miti.

Akka inni nama jiraa ta’e akeekkachiisuufi kaafiroota irratti jechi (adabbii) mirkanaa’uuf (isa buufne).[9] ——— [9] ka qalbiin isaa iimaanaan jiratte jechuutu itti fedhame.

Sila hin ilaallee waan harkoowwan keenya dalagde irraa beyladoota isaaniif uumnee? isaan ishee horatoo ta’aniiru.

Ishee isaaniif laaffifne. Garii isheerraa yaabbiin isaanii; garii isheerraa immoo ni nyaatu

Isaaniif ishee keessa faayidaaleefii dhugaatiiwwantu (aanantu) jira. Sila (Rabbiin) hin galateeffattanii?

Rabbiin malee gabbaramtoota godhatan Akka tumsamaniif jecha.

Isaan (isaaniif) tumsuu hin danda’an. Isaan (kaafiroonni) isaaniif (sanamaaf) garee khidmaaf dhufanuudha.

Jechi isaanii (ka siarrabsaniifii maqaa sixureessan) si hin yaaddessin. Nuti waan isaan dhoksaniifi waan isaan ifa godhanis ni beekna.

Sila ilmi namaa akka Nuti bishaan saalaa irraa isa uumne hin arginee? Yeroo san (yeroo guddate) inni mormaa ifa ba’aa ta’ee argama.

Fakkeenya Nuuf godheeti, uumama isaa dagatee “erga isheen bututtee lafee eenyutu jiraachisa?” jedhe.

“Isa yeroo jalqabaa ishee uumetu jiraachisa” jedhi. Inni uumama hunda beekaadha.

(Inni) Isa muka magariisa irraa ibidda isiniif godheedha. Yeroo san isin isa irraa qabsiifattu.

Sila Inni samiileefi dachii uume fakkaataa isaanii uumuu irratti danda’aa mitii? Eeyyeen (danda’aa dha!) Inni akkaan uumaadha, akkaan beekaadha.

Ajajni Isaa, yoo waan tokko fedhe “tahi” isaan jechuma qofa; yoosuu taha.

Inni mootummaan waan hundaa harka Isaa jiru qulqullaa’e! Garuma Isaatti deebifamtan.

(Maleykota) hiriirtuu hiriiraatiinin (kakadha.) [1] ——— [1] Rabbiin malaaykaa ibaadaa keessatti tarree galtee dhaabbattuun kakate.

(Maleeykota) oofiinsa oofaniinis (kakadha).

(Isaan Qur’aana) dubbisiinsa dubbisaniinis (kakadha).

Dhugaan gabbaramaan keessan tokkicha. (inni Allaah)

(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi wantoota jidduu isaan lamaanii jiraniiti. Gooftaa bahoowwanitis.

Nuti samii addunyaa faaya urjiileetiin miidhagsineerra.

Sheyxaana fincilaa ta’e hunda irraas tiksuu (tiksineerra)

Gara garee ol aanaa hin dhaggeeffachiifaman. Gama hunda irraa (urjiin) darbataman.

Ari’amuuf jecha (darbatamu) Isaaniif azaaba addaan hin cinnetu jira.

Warra (wahyii) butiinsa bute malee, qaanqeen uraa (fulla'aa) ta’e isa hordofa (itti darbatama).

Mee Isaan gaafadhu, Uumuu keessatti kan irra cimu isaani moo warra uumne kan biraati? Nuti dhoqqee walitti qabattuu irraa isaan uumne.

Dhugumatti, (diduu isaanii) dinqisiifattee jirta; isaan immoo ni qoosu.

Yeroo gorfamanis hin gorfaman (hinfudhatan).

Yeroo mallattoo argan ni baacu (aayata Rabbiitti qoosu).

“Kun Sihrii mul'ataa malee waan biraatii miti” jadhan.

“Sila erga duunee, biyyeefi lafee taanee booda, nuti kaafamoodhaa?

Abbootiin keenya kan duraatis moo?

(Yaa Muhammad!) “eeyyeen; xiqqaatoo taatanii (kaafamtu)” jedhiin.

Isheen iyyansa tokko qofa; yeroo san isaan ni ilaalu.

“Yaa badii keenya! Kun guyyaa murtiiti” jedhan.

“Kun Guyyaa murtii kan isin isa sobsiisaa turtaniidha” (jedhama).

“Isaan miidhaa dalagan, hiriyoota (fakkaatoo) isaaniitiifi waan isaan gabbaraa turanis walitti qabaa” (malaykotaan jedhama.)

“Rabbiin malee (warra isaan gabbaraa turan walitti qabaa); gara karaa ibidda jahiim isaan qajeelchaa (itti oofaa).

Isaan dhaabaa; dhugumatti, isaan gaafatamoodha.

Sila maal taataniiti waliif hin tumsine?”(isaaniin jedhama).

Dhugumatti isaan har’a harka kennoodha.

Gariin isaanii garii irratti gara galanii, wal gaafatan.

Ni jedhu: “isin mirga irraan [gaarii fakkeessuun] nutti dhufaa turtan.”

Ni jedhuun: “isinumatu mu’uminoota hin ta’ini.

Nuti isin irratti aangoo hin qabnu turre. Garuu isinumatu ummata jallatoo taatan.”

Jechi Rabbii keenyaa nurratti mirkanaa’eera; dhugumatti nuti (adabbii) dhandhamoodha.

isin jallifne Ofii keenyaas jallatoo turre ” [jedhu].

Isaan guyyaa san adabbii keessatti waliin hirmaatoodha.

Nuti warra badii hojjatan irratti akka kana dalagna.

Isaan yeroo “Rabbiin malee gabbaramaan dhugaa hin jiru” isaanin jedhamu ni boonan.

“Sila nuti weellisaa maraataa (kanaaf) gabbaramtoota keenya dhiifnaa?” jedhu.

Lakki! Inni dhugaan dhufeeti ergamtootas dhugoomse.

Isin adabbii laalessaa dhandhamuuf jirtu (guyyaa qiyaamaa).

Waan dalagaa turtan malee hin mindeeffamtan.

gabroottan Rabbii qulqulluu malee. [2] ——— [2] isaan adabbii azaabaa jalaa nagaya bahoodha.

Warri sun hiree (kennaa) beekamaa ta’etu isaaniif jira.

kabajamoo ta’anii fuduraaleen isaaniif taatuudha.

Jannata qananii keessatti (kabajamoodha).

Haala walitti gara galoo ta’aniin sireewwan irratti ta’u.

Kubbaayyaa farsoo qulqulluu irraa ta’een isaan irra naanna’ama.

Adii, warra dhuganiif mi’ooytuu taate.

Ishee keessa dhukkubni hin jiru; isaan ishee irraa hin machaa’anis. [3] ——— [3] farshoon jannataa akka taduniyaatti nama hinmacheesitu, matas nama hindhukkubsitu.mi'ooytuu bareedduudha.

Isaan bira dubartoota ija isaanii gabaabsan, kan ijji babaldhoo (bareedduu) taateetu jira.

Isaan (qulqullina keessatti) akka killee tiiyfamteeti.

Gariin isaanii garii irratti, gara galaniiti wal gaafatan.

Jedhaan isaan irraa ta’e ni jedha: “ani (addunyaa irratti) hiriyaan qaba ture.

Kan “sila ati warra (du’a booda kaafamni akka jiru) amanan irraayii?” jedhu.

“Sila erga duunee biyyeefi lafee (nyaatamte) taanee booda kaafamnee mindeeffamnaa (hojii keenyarratti galata galfamnaa)?”

Ni jedhe: “Sila isin (ana waliin deemtanii ) gadi hin ilaaltanii?” [4] ——— [4] waahela keenya kan aakhiraa mormu san waan inni tahe laallaa?

Gadi millatee walakkaa jahiimitti isa arge.

Ni jedhe: “Rabbiin kakadhee! Na balleessitee oolte!

Odoo tolli Gooftaa kiyyaa na tiksuu baatee, silaa anis warra (ibidda) seenan irraa ta’een ture.” [5] ——— [5] tolli gooftaa kiyyaa kan iimaanaafi qajeelloo naafkennuu keessatti tahe nadhaqqabuu baatee.

(Warri jannataa ni jedhu): “sila nuti lamuu wahii duunaa?

Du’a keenya kan jalqabaa malee; nuti adabamoos miti.”

(jannata seenuun) Kun isumatu milkii guddaadha.

Fakkaataa kanaatiif hojjattoonni haa hojjatanu.

Qubannaaf (qananaa dubbatame) sanatu caala moo, (muka hadhaawaa) zaqquumtu caala?

Nuti miidhaa raawwattootaaf (mukattii san) mokkoroo ishee taasifne.

Isheen muka hundee ibidda jahannam keessaan baatuudha.

Firiin ishee (fokkataa) akka mataalee sheyxaanotaati.

Isaan ishee irraa nyaatanii garaalee isaanii ishee irraa guuttatoodha.

Sana booda isaaniif (dhugaatii) bishaan danfaa irraa makametu jira.

Sana booda deebiin isaanii gara ibidda jahannam ta’a.

Isaan abbootii isaanii jallattoota argan (jallinnarratti isaan hordofan).

Isaan faanoowwan isaanii irra deemu.

Isaan duras irra baay’een ummattoota durii jallatanii jiru.

Dhugumatti isaan keessatti dinniintota erginee jirra.

Booddeen warra dinniinamee akkam akka ta’e ilaali.

Gabroota Rabbii qulqulleeffamoo malee.

Dhugumatti Nuuh nutti lallabee ture; Nuti warri waamicha owwaate waa tolle!

Balaa guddaa (bishaanin liqimfamuu) irraa isaafi maatii isaa baraarsine.

Hortee isaa isaanuma (warra badii jalaa) hafan taasifne.

Isaaf dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifne.

Nageenyi aalama keessatti Nuuh irra haa jiraatu.

Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.

Inni gabroota keenya mu’uminootaa irraayi.

Sana booda warra kaan ni dhidhimsiifne.

Ibraahiimis hordoftoota (karaa) isaa ( Nuuh) irraayi.

Yeroo Rabbii isaa bira onnee qulqulluun dhufe (dubbadhu).

Yeroo abbaa isaatiifi ummata isaatiin “maal gabbartan?” jedhe.

“Sila kijibaani, gooftoota Allaahn male godhachuu feetanii?

Rabbii aalama hundaa irratti yaanni keessan maali?”

Achumaan urjiiwwan keessa ilaalcha tokko ilaale.

Ani dhukkubsataadha” jedhe.

Isa irraa gara galanii deeman.

Ergasii inni gara gabbaramtoota isaanii maqee “sila hin nyaattanii?” jedheen.

Maal taatanii hin dubbanne?

Ergasii isaan irratti mirgaan rukuttaa irratti raawwate.

(Mushrikoonni) saffisaan gara isaa gara galan (itti fiigan).

(Ibraahiim) ni jedhe: “sila waanuma (ofii keessanii) boccan gabbartanii?

Odoo Allaahn isiniifi waan isin dalagdanis uume jiruu.”

(Mushrikoonni) ni jedhan: “jaarmaya isaaf ijaaraa; ergasii ibidda boba’aa keessatti isa darbaa.”

Isaan shira isatti (ibraahiimitti) baasuu fedhanii Nuti immoo warra jalaa (moo’amoo) isaan taasifne.

Inni ni jedhe: “Ani gara Rabbii kiyyaa deemaadha; Inni na qajeelcha.

(Yaa) Rabbii (kiyya)! (Ilmaan) gaggaarii naaf kenni.”

Ilma obsaadhaan isa gammachiifne. [6] ——— [6] kadhaa isaa isaaf qeeballee ilma obsaa taheen isa gammachiifne. ilmi sun ismaa'iili.

Yeroma isa waliin deemuu irra ga’u ni jedhe: “yaa ilma kiyya! Ani manaama keessatti kan si gorra’un arge. Waan siif mul’atu ilaali.” (Ilmis) ni jedhe: “Yaa abbaa kiyya! Waan ajajamte dalagi. Yoo Rabbiin fedhe obsitoota irraa ta’uu na argita.” [7] ——— [7] manaamni anbiyootaa wahyiidharraayi, hojitti hiikuun dirqama taha.

Yeroo isaan lamaanuu (fedha Rabbiitiif) harka kennan, (abbaan ilma isaa kana) adda isaa irratti ciibse.

“Yaa Ibraahiim!” jechuun itti lallabne.

“Manaama (kee) dhugoomsitee jirtaa. Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.”

Dhugumatti, kun mokkoroo mul'ataadha.

Gorra’amaa guddaadhaan isa furre. [8] ——— [8] hoolaan guddaan fidamee matabita ismaa'iil tahe. ableen isaaf baate hoolaa gorraate.

Isaaf (yaadannoo gaarii) warra boodaa keessatti dhiifne.

Nageenyi Ibraahiim irra haa jiraatu.

Akka kanatti toltuu hojjattoota mindaa isaaniif kennina.

Inni gabroota keenya mu’uminootaa irraayi.

Is'haaqiin isa gammachiifne, nabiyyii warra gaggaarii irraa kan tae.

Isa irrattiifi Is'haaq irrattis barakaa goone. Sanyii isaan lamaanii irraa nama toltuu hojjatuufi kan lubbuu isaa miidhaa ifa ta’etu jira.

Muusaafi Haaruun irrattis (nabiyyumaa isaanii kennuudhaan0 dhugumatti tola oollee jirra.

Isaan lamaaniifi ummata isaanis rakkina guddaa irraa baraarsinee jirra.

Isaaniif tumsinee, isaanumatu injifattoota ta’an.

Kitaaba ifa ta’e isaaniif kennine.

Karaa qajeelaa isaan qajeelchine.

Isaan lamaaniif dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifnee jirra.

Nageenyi Muusaafi Haaruun irra haa jiraatu.

Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.

Isaan lamaanuu gabroota keenya mu’uminoota irraayi.

Ilyaasis ergamtoota irraayi.

Yeroo ummata isaatiin jedhe [yaadadhu]:“Rabbiin hin sadaattanii?

Sila ba’al gabbartanii (Gooftaa) warra waa uumu hundarra caalaa tolchaa tahe dhiiftanii?[9] ——— [9] ba'la maqaa taabota isaan gabbaruu turaniiti.

Allaah Goftaa keessaniifi Gooftaa abbootii keessan isaan jalqabaa ta’e.”

Isa sobsiisan. Kanaafuu isaan (adabaaf) dhiheeffamu.

Gabroota Rabbii qulqulleeffamoo malee.

Isaaf dhaloota boodaa keessatti (yaadannoo gaarii) dhiifnee jirra.

Nageenyi Ilyaas irra haa jiraatu.

Nuti akka kanatti toltuu hojjattoota mindeessina.

Inni gabroota keenya mu’uminoota irraayi.

Luuxiis ergamtoota irraayi.

Yeroo isaafi maatii isaa hunda (adaba jalaa) baraarsine [yaadadhu].

Jaartii (niitii isaa) kan warra (adabbiif) hafan keessa taate malee.

San booda kan biraa hunda ni balleessine.

Isin (warri makkaa yeroo shaamitti deemtan) ganamfatoo taatanii isaan irra dabartu.

Halkanis (irra qaxxaamurtu); sila aqlii hinqabdanii? (hingorfamtanii?).

(Nabi) Yuunusis ergamtoota irraayi.

Yeroo gara doonii (fe’isaan) guutamee sokke [yaadadhu].

(Namoota doonii waliin) carraa kaasee, warra carraan itti ba’e irraa ta’e.

Haala komatamaa ta’een qurxummiin isa liqimse.

Odoo inni warra Rabbiin qulqulleessan irraa ta’uu baatee;[10] ——— [10] yeroo qurxummiin isa liqimsite " laa ilaaha illaa anta subhaanaka innii kuntu mina zzaalimiin " jedhee Rabbi kadhate.

Silaa hanga guyyaa kaafamaniitti garaa isaa (qurxumichaa) keessa jiraata ture.

Isaa dhukkubsataa lafa dirreetti isa darbine. [11] ——— [11] dirre qullaa muka hinqabne keessatti darbame garaa qurxummiirraa baafamee.

Muka buqqee irraa ta’e isa irratti biqilchine. [12] ——— [12] akka baala isaa jalatti gaaddiseefatee firii isaarraa nyaatuuf jecha.

Gara (namoota) kuma dhibbaa yookiin sanarra dabalaniitti isa ergine.

Ni amannaan hanga yeroo murtaa’eetti isaan qanansiifne.

(Yaa Muhammad!) isaan gaafadhu: “Sila (akka isaan jedhanitti) Gooftaa keetiif ilmoon dubaraa taateeti, isaaniif immoo ilmaan dhiiraa tahanii?”(miti).

Moo (akka isaan jedhanitti) isaanii argani malaykota dubara uumnee? (miti).

Dhagaayaa! Isaan soba isaanii irraa ni jedhu.

“Rabbiin ni dhale” (jedhu) isaan kijiboodha.(Rabbiin ilmoo dhalurraa qulqullaaye).

Sila Inni ilmoo dubaraati ilmaan dhiiraa irra filatee? (miti).

Maaltu isiniif tahe? Akkamitti murteessitan?

Sila hin gorfamtanuu?

Moo ragaa ifa ta’etu isiniif jira?

Yoo kan dhugaa jettan taataniif kitaaba keessaniin koottaa.

Gidduu Isaatiifi gidduu malaykotaatti firummaa godhan. Malaykoonni dhugumatti akka isaan (kun) dhiaatuuf jiran sirritti beekanii jiru.

Waan isaan (kaafirtoonni), isaan jedhan irraa Rabbiin qulqullaa’e.

Gabroota Rabbii isaan qulqulleeffamoo malee (ni dhihaatu).

Isiniifi wantoonni isin (Rabbiin malee) gabbartan.

Isin isa irratti (nama amane kamillee) jallistootaa miti.

Namoota ibidda jahannam seenun (itti murtaa’e) malee.

Nurraa (maleykaan) tokkollee iddoon beekamaan isaaf ta’u malee hin hafu.

.Nuti (maleykonni), dhugumatti, hiriira galoodha.

Nuti dhugumatti Rabbiin qulqullessoodha.

Isaan (mushrikoonni) kan jedhan tahan:

“Odoo yaadannoo warra durii keessaa tokko nu bira jiraatee,

Silaa dhugumatti gabroota Rabbii qulqulleeffamoo taana turre.”

(Qur’aanni itti dhufnaan) isatti kafaran. Fuula dura beekuuf jiraatu.

Dhugumatti, jechi keenya gabroota keenya ergamtootaaf dabreera.

Isaan isaanumatu tumsamoodha.

Waraanni keenyas injifattoonni isaanuma (jechuunis dabarte).

(Yaa Muhammad!) Yeroo murtaa’eef isaan dhiisii irraa garagali.

Ati itti eegi, fuula dura (waan isaaniif qophaa’e) ni argu.

Sila azaaba keenya jarjarfatanii?

Yeroo (azaabni) qe’ee isaaniitti bu’e, bariisaan warra dinniinamanii fokkateera.

(Yaa Muhammad!) hanga yeroo murtaa’eetti isaan irraa garagali.

Itti eegi, fuula dura (waan isaaniif qophaa’e) ni argu.

Goftaan kee, Gooftaan injifannaa, waan isaan jedhaniin irraa qulqullaa’e.

Nageenyis ergamtoota irra haa jiraatu.

Faaruun hundi kan Allaah, Gooftaa aalama hundaati.

Saad Qur’aana abbaa yaadannoo ta’eenin (kakadha)! [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira.

Dhugumatti isaan kafaran of tuulummaafi mormii keessa jiru.

Isaan dura (dhaloota) jaarraa meeqaatama balleessinee jirra. Yeroo baqaaf hin taane walitti lallaban.

Sodaachisaan isaan irraa ta’e isaanitti dhufuun isaan dinqisiisee, kaafirtoonni ni jedhan: “kun falfalaa, kijibaadha.

Sila gabbaramtoota (hedduu) gabbaramaa tokko qofa taasisee? Dhugumatti, kun waan dinqisiisaadha.”

Gurguddoon isaan irraa (mushrikoota irraa) tahan deemaniiti “deemaa gooftolee keessan (gabbaruu) irratti obsaa; dhugumatti, inni kun wanta nurraa barbaadamuudha" (waliin jedhan).

Amantii gara dhumaa (kiristaanummaa) keessatti kana hin dhageenye. Kun waanuma haara’a uumame malee homaa miti."

Sila gorsi (Qur’aanni) kun nu hunda gidduu isa qofarratti buufamee? ” Dhugumatti, isaan yaadannoo kiyya irraa mamii keessa jiru. Garuu hanga ammaatti adabbii (kiyya) hin dhandhamnee.

Furtuuwwan rahmata Rabbii keetii kan injifataa, arjoomaa ta’ee isaan bira jiraa?

Moo mootummaa samiilee, dachiifi wantoota gidduu isaanii jirantu isaaniif tahee? Oggas, karaalee keessaan (gara samii) ol haa bahanii. (hindandayan).

Isaan bakka sana (dirree badrii) keessa jiran humna waraana xiqqoo (dha). Akkuma warri gamtaa durii injifataman saniiti (injifatamuuf jiru).

Isaaniin dura ummanni Nuuh, Aadiifi Fir’awni abbaa shikaalaa tae (ergamaa isaanii) sobsiisaniiru.

Samuud, ummanni Luuxiifi warri bosonaas (sobsiisanii jiru) Isaan hunduu gareewwan (dhugaa irratti duulanii dha).

Hundi isaanii ergamtoota sobsiisan malee hin hafne. Kanaafuu adabbiin (kiyya) isaan irratti mirkanaa’e.

Isaan kun iyyansa tokko kan deebi’uun isheef hin jirre malee homaa hin eegan.

(haala kan qoosan tahaniin) Ni jedhan: “Yaa Rabbii keenya! (Adaba irraa) qooda keenya guyyaa qormaataa dura nuuf arifachiisi.”

Waan isaan jedhan irratti obsi. Gabricha keenya Daawuudiin abbaa jabeenyaa kan ta’e yaadadhu. Inni akkaan tawbataa ture.

Nuti gaarreen isa waliin galgalaafi ganama kan Rabbiin faarsan ta’anii laaffifnee jirra.

Allaattiinis walitti qabamtuu taatee (isa waliin akka faarsan mijeessinee jirra). Hunduu gara Isaa deebi’oodha.

Mootummaa isaa jabeessinee jirra. Hikmaa (nabiyyummaa) fi haasa’a adda baasuus isaaf kennineerra.

Sila oduun wal falmitootaa kan yeroo dadaa koranii gamoo (isaa) seenan si dhaqqabeeraa?

Yeroo isaan daawud irratti seenanu, isaan irraa rifate“Hin sodaatin; (nuti) wal falmitoota lama kan gariin keenya garii irratti daangaa dabreedha. Kanaaf gidduu keenyatti dhugaan murteessi. Hin jallisinii, gara karaa sirrii nu qajeelchi” jedhan.

kun obboleessa kiyya, Isaaf hoolota dhaltuu sagaltamii sagaltu jira. Anaaf immoo hoolaa dhaltuu takka qofatu jira. “Ishee naaf kenni” jedheeti, kadhaa keessatti natti jabeesse. [2] ——— [2] namoota lameenirraa tokko akkana jedhee nabi daawuditti iyyannoo isaa dhiheeffate.

(Daawuud) ni jedhe: “dhugumatti, hoolaa tee gara hoolota isaatti dabalachuuf si gaafachuudhaan simiidhee jira. irra hedduun warra horii wajji qabanii gariin isaanii garii irratti miidhaa dalagu; isaan amananii, toltuu dalagan malee Isaan baay’ee xiqqoodha.” Daawuud akka isa qoranne beekeeti, Rabbii isaa araarama kadhatee, rukuu’as bu’ee, (gara Gooftaa isaatti) deebi’e. [3] ——— [3] nabi daawud akkatti murteesse. asitti sujuuda qaraatii qur'aanaattu barbaachisa.

(Nutis) sana isaaf araaramne. Dhugumatti, isaaf Nu biratti dhihaannaafi iddoo deebii (jannata) gaarii ta’etu jira.

Yaa Daawuud! Nuti dachii keessatti bakka bu’aa (bulchaa) si taasifnee jirra. jidduu namaatti dhugaan murteessi. fedha lubbuu hin hordofin karaa Rabbii irraa si jallisaa. Dhugumatti, isaan karaa Rabbii irraa jallatan, waan guyyaa herregaa dagataniif isaaniif adabbii cimaa ta’etu jira.

Samii, dachiifi wantoota gidduu lamaan isaanii jiran, taphaaf hin uumne. Sun sehaa warra kafaraniiti. Isaan kafaraniif laga ibidda irraa ta’etu (halaakaatu) jira.

Sila isaan amananii, toltuuwwan dalagan akka warra dachii keessatti balleessa dalaganii ni goonaa? (hingoonu). Moo Warra Allaah sodaatan akka warra yakkamoo ni taasifnaa? (hintaasisnu)

(Kun) kitaaba gara keetti isa buufneedha. Barakeeffamaadha. akka isaan keeyyattoota isaa xiinxalaniifi akka warreen sammuu qaban ittiin gorfamuuf jecha.

Daawuudiif Suleeymaaniin kennine. waatolee gabrichi! Inni akkaan tawbataadha.

Waaree booda faradoon leenjifamoon, fiigichatti cimoo ta’an yeroo isa irra fidaman (dubbadhu).

Ni jedhe: “ani jaalala qabeenyaa (fardaa) faaruu Gooftaa kiyyaa caalaa jaaladhe. hanga aduun (seensaan) dhokattutti.

Isaan kana gara kiyya deebisaa” (jedhee), battalumatti lukaafi morma isaanii mummuruutti (seyfiin dhawutti) seene.

Dhugumatti Suleeymaaniin mokkorre. Siree isaa irratti qaama (laafaa) darbine. Eegasii ( tawbaa) deebi’e.

Ni jedhe: “Gooftaa kiyya! Naaf araarami; aangoo ana booda eenyuufillee hin malles naaf kenni. Ati situ akkaan kennaadha.”

Qilleensa (bubbee) isaaf laaffifnee, ajaja isaatiin laaftuu taatee gara inni fedhetti deemti.

Shayxaanotas isaan akkaan ijaaraniifi bishaan keessa akkaan lixan hunda (isaaf laaffifne).

Warri biroos kan sakaallaan (diriin) walitti hidhaman (isaaf laaffifne).

“Kun kennaa keenyaa, kenni! yookiin dhorgadhu! Herreegaan maletti” (janneen).

Dhugumatti, isaaf Nu bira dhihaannaafi deebii gaarii ta’etu jira.

Gabricha keenya Ayyuubiin dubbadhu yeroo inni Gooftaa isaatti lallabee “shayxaanni rakkinaafi adabaan na tuqee jira” (jedhe).

(Rabbiin): “Dachii miila keetiin (dachii) dhiiti, Kun (bishaan) qabbanaa’aa dhiqataafi dhugaatiif oolu” (jedheen). [4] ——— [4] Nabi Ayyuub dachii miila isaatiin dhiitee Rabbiin bishaan maddisiiseef bishaan sanirraa dhugee dhiqate.

Maatii isaa (deebifnee) isaaf kenninee, fakkaataa isaaniis (isaaf daballe). Rahmata nubiraa taheefii, gorsa warra sammuu qabaniif jecha. [5] ——— [5] maatii isaa dachaa godhee kenneef.

“Harka keetiinis hidhaa harcummee qabii (niitii tee) isaan rukuti; kakuu (tee) hin cabsin” (jenneen). (isa mokkorreeti) obsaa ta’uu isa agarre. waatolee gabrichi! inni akkaan tawbaa deebi’aadha.

Gabroota keenya Ibraahiim, Is'haaqiifi Ya’aquubiin kanneen (Ibaadaa irratti) cimoofi ija xiinxaltu qaban san dubbadhu.

Nuti haala gaariidhaan isaan qulqulleessine. (Isheenis) ganda (Aakhiraa) yaadachuudha.

Dhugumatti isaan Nu biratti filatamoo gaggaarii irraayi.

Ismaa’il, Yasa’iifi Zulkifliinis dubbadhu; (isaan) hunduu filatamtoota irraayi.

Kuni (isaaniif) faaruudha. Isaan Rabbiin sodaataniif deebii gaariitu jira.

Jannata qubsumaa kan balballoonni isaaniif banaa ta’antu jira.

Ishee keessa (siree irratti) hirkatanii jiraatu. Ishee keessatti fuduraalee baay’eefi dhugaatiis ni waammatu.

Dubartoota (nama biraa ilaaluu irraa) ija gabaabsan, kan umriin isaanii wal qixa taatetu isaan bira jira.

Kun waan guyyaa herregaatiif beellama godhamtaniidha.

Kun kennaa keenyaa, dhumti isaaf hin jiru.

Kun (kan mu’uminootaati) Daangaa dabartootaaf immoo deebi'iinsa hamaa ta’etu jira.

Jahannama ishee seenantu jira. Afatichi waa fokkate!

Kuni bishaan danfaafi malaadhaa, haa dhandhamanu.

[Adabbiin] biraa fakkaataa isaa [kan duraa] ta’e gosa baay’eetu jira.

Kuni garee isinii waliin ibidda seenaniidha” (maleykaan jettiin) “Simannaan gaariin isaaniif hin ta’in, isaanis (numaa waliin) ibidda seenoodha” (matootiin jedhan).

(Hordoftoonni) ni jedhu: “Isinis simannaan gaariin isiniif hin godhamin. Isintu karaa kan nuuf godhee (isin hordofne).” Iddoon teessumaa waa fokkatee!

Ni jedhu: “Gooftaa keenya! nama kana karaa nuuf godhe ibidda keessatti adabbii dachaa ta’e isaaf dabali.”

(Matootiin warra ibiddaa) Ni jedhu: “Maaliif namoota (duniyatti) hammaatoo irraa lakkaa’aa turre (asitti) hin argine?

(Nutu) qishnaa isaan godhate moo, ijoowantu isaanirraa nu dabe?”

Sun dhugaadha; (inni) wal mormii warra ibiddaati.

“Ani kantahe akeekkachiisaa qofa; Rabbii tokkicha injifataa ta’e malee dhugaan gabbaramaan hin jiru” jedhi.

(Inni) Gooftaa samiilee, dachiifi waan isaan lamaan jidduu jiruu, injifataa, araaramaa ta’edha.

Jedhi: “inni (Qur’aanni ) oduu guddaadha.

Isin isa irraa garagaltani.

Yeroo isaan (waa’ee Aadam keessatti) falman ani waa’ee jiraattoota olii (maleykotaa) irraa beekumsa hin qabu.

Ani sodaachisaa mul'ataa ta’uu malee beeksifni (biraa) gara kiyya hin godhamu.”

Yeroo Gooftaan kee malaykotaan “Ani nama dhoqqee irraa uumuufan jira” jedhe [yaadadhu].

“yeroo isa sirreessee, ruuhii kiyya (kan Ani uume) irraa isa keessatti afuufe isaaf sujuuda bu’aa” (jedheen).

Malaykonni hundi isaanii sujuuda bu’an. (sujuudni sun sujuuda kabajaati).

Ibliis malee (sujuuda dide) boonee, kaafiroota irraa ta’e.

(Rabbiin) ni jedhe: “Yaa Ibliis! Waan Ani harka kiyyaan uumeef (Aadamiif) sujuuduu maaltu si dhorge? Ni boonte moo, of tuultota irraa taate?”

(Ibliis) ni jedhe: “Anatu isarra caala; ana ibidda irraa na uumte, isa immoo suphee (horofa)(dhoqqee) irraa isa uumte.”

(Rabbiin) ni jedhe: “ishee irraa (jannatarraa) bahi; ati (rahmata irraa) fageeffamaadha (abaaramaadha).

Hanga guyyaa murtiitti (qiyaamaatti) abaarsi kiyya sirra haa jiraatu.”

(Ibliis) ni jedhe: “hanga guyyaa (du’a irraa) kaafamaniitti na tursiisi.”

(Rabbiinis) “dhugumatti, ati warra tursiifaman irraayi” jedheen.

“Hanga guyyaa yeroo beekamaatti.”

(Ibliis) ni jedhe: “jabeenya keetiin kakadhee! Isaan hunda (ilmaan aadam hundaa) nan jallisa.

Gabroota kee irraa isaan qulqulleefamoo malee.”

(Rabbiin) ni jedhe: “Egaa dhugaan (Ana irraayi), Ani dhugumaan jedha.

(Guyyaa qiyaamaa) Jahannamiin siifi isaan irraa namoota si hordofan hundaaniin guuta.”

(Yaa Muhammad!) jedhi: “(Qur’aana) kana irratti mindaa isin hin gaafadhu. Ani warra of dirqan irraayis miti.

Inni (qur'aanni) gorsa aalama hundaati malee waanbiraa miti.

Dhugumatti, oduu isaa (qur'aanaa) yeroo booda beekuuf jirtu.”

Buufamuun kitaabichaa (Qur'aanaa) Rabbii injifataa, ogessa ta’e irraayi. [1] ——— [1] Qur'aana Nabi Muhammadirratti Rabbiitu buuse.

Nuti dhugaan kitaaba gara keetti buufneerra. Rabbiin gabbari amantii Isaaf qulqulleessaa ta’ii.

Dhaga’aa! Amantiin qulqulluun kan Allaah qofa. Warri Isa malee gargaartota godhatan “gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiheessaniif malee isaan hin gabbarru” (jedhu). Rabbiin waan isaan isa keessatti wal dhabaa turan gidduu isaaniitti ni murteessa. Rabbiin nama kijibaa, akkaan kafaraa ta’e hin qajeelchu. [2] ——— [2] jechi kuni jecha namni hedduun ittiin dogoggoree ittiin kafare. innis "gara Rabbiitti akka sirritti nu dhiheessaniif malee isaan hin gabbarru”

Rabbiin odoo ilma godhachuu fedhee, silaa waan ofii uumu keessaa kan fedhe filata ture. Qulqullina isaaf malu (sana irraa) qulqullaa’e Inni Allaah tokkicha hunda mo’ataadha.

Samiileefi dachii dhugaan uume. Halkan guyyaa irratti mara; guyyaas halkan irratti mara. Aduufi baatiis ni laaffise. Hunduu yeroo murtaa’eef deemu. Dhaga’aa! Inni injifataa, araaramaadha.

Lubbuu takka (Aadam) irraa isin uumee, ergasii ishee irraa qindii ishee (hawwaa'a) taasisee; beeyladoota irraas qindiiwwan saddeet isiniif buuse (uume); Garaalee haadhoowwan keessanii keessatti isin uuma, uumama boodaan uumama godhee dukkana sadi keessatti (isin uuma). Kun Rabbii gabbaramaa keessan ta’eedha. Mootummaan kan Isaatii. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Akkamumatti (Isarraa) gara galfamtan? [3] ——— [3] - qindiin saddeet gaala, horii, re'eefii hoolaa hundi isiituu kormaafii dhalaa walitti saddeet taha. - Dukkanti sadeen garaa haadhaa, gadaamessaafii hobbaatiidha.

Yoo kafartan, Rabbiin isin irraa dureessa. Garuu gabroota Isaatiif kufrii hin jaalatu. Yoo (Isa) galateeffattan isa isiniif jaallata. (Lubbuun) dilii hojjattu takka dilii (nama) biraa hin baadhattu. Ergasii gara Gooftaa keessaniiti deebiin keessan. Inni waan isin dalagaa turtan isinitti odeessa. Inni beekaa waan qomoowwan keessaati. [4] ——— [4] Rabbiin gabroottan isaa kafaruu hinjaalatu, kurittis hin ajaju, irraa dhoowwe. iimaanatti ajaje, amanuu isaanii nijaalata galatallee galchaaf.

Ilmi namaa yoo rakkoon wahii isa tuqe, gara Isaa deebi’uun Gooftaa isaa kadhata. Ergasii yeroo (Rabbiin) ni’imaa Isa biraa ta’e isaaf kenne, Isa (Rabbii) dura kadhachaa ture irraanfata, karaa Isaa irraa (namoota) jallisuuf jecha Rabbiif hiriyaa taasisa. “Kufrii keetti xiqqo bashannani; dhugumatti ati warra ibiddaa irraayi” jedhiin.

Sila namni Rabbiif jecha yeroo halkanii sujuudaafi (salaataaf) dhaabbataa, Aakhiraa sodaataa, rahmata Rabbii isaa kajeelaa (Rabbiif) ajajamu (isa hin amanneen wal qixxaataa?) Jedhi: “sila isaan beekaniifi isaan hin beekne wal qixxaatuu?” isaan gorfaman warra sammuu qaban qofa.

Jedhi: “Yaa gabroota kiyya kan amantan! Gooftaa keessan sodaadhaa. Isaan addunyaa kana keessatti toltuu hojjataniif (Aakhiratti) toltuun (qophaa’ee) jira. Dachiin Rabbii bal’oodha. Warri obsan mindaan isaanii kan isaaniif kennamu lakkoofsa maleedha.”

“Ani amantii Isaaf qulqulleessee, Rabbi gabbaruuttin ajajame” jedhi.

“Jalqaba Muslimtootaa ta’uttis nin ajajame.”

“Ani yoon ajaja Gooftaa kiyyaa dide adabbii guyyaa guddaan sodaadha” jedhi.

Jedhi: “Ani Rabbuma qofaan, amantii kiyya Isaaf qulqulleessaa ta’ee gabbara.”

Isaan malee waan feetan gabbaraa “warri hoonga’an isaan Guyyaa Qiyaamaa lubbuulee isaaniitiifii maatii isaaniis hoonga’aniidha. Dhagayaa kun isumatu hoongoo ifa galaadha.”

Isaaniif gubbaa isaanii irraa haguuggaa ibidda irraa ta’eetu jira; jala isaanii irrallee haguuggaa (ibiddaatu jira) Sana Rabbiin gabroota Isaa ittiin sodaachisa “Yaa gabroota kiyya! Anuma qofa sodaadhaa.”

Isaan gabbaramoota sobaa ishee gabbaruu irraa fagaatanii, gara Rabbii deebi’an, isaaniif gammachuutu jira. Gabroota kiyya gammachiisi.

(Isaan) warra jecha dhageeffatanii, ergasii irra bareedaa isaa hordofaniidha. Isaan sun warra Rabbiin isaan qajeelche. Isaan sun isaanumatu warra qalbiiwwan qabaniidha..

Sila namni jechi azaabaa isa irratti mirkanaa’e (nama hamtuu irraa fagaate waliin wal qixaa)? Sila ati nama ibidda keessa jiru ni baraartaa?

Garuu warra Rabbii isaanii sodaatan, isaaniif kutaalee isaan gubbaa kutaaleen (biraa) ijaaramtuun jirtu, kan isaan jala laggeen dhangalaatutu jira. Waadaa Rabbiiti Rabbiin waadaa Isaa hin diigu.

Sila Rabbiin bishaan (rooba) samii irraa buusee, ergasii burqaalee godhee dachii keessa gadi isa liccisiise hin agarree? Ergasii isaan (bishaaniin) midhaan bifti isaa gara garaa biqilchee, ergasii nigoggoga daalacha ta’u argita. Ergasii caccabaa godha. Dhugumatti, kana keessa warra qalbii qabaniif gorsatu jira.

Sila namni Rabbiin qoma isaa Islaamaaf bal’isee, ifaa (beekumsa) Gooftaa isaa irraa ta’erra jiru (akka nama Islaama’uu dideetii)(miti)? Yaa badii namoota onneewwan isaanii zikrii Rabbii irraa gogdee! Isaan sun jallina ifa ta’e keessa jiru.

Rabbiin haasawa gaarii, kitaaba (miidhagina keessatti) wal fakkaatu, kan oduun isaa lama lamaan deemtu, kan isa irraa gogaaleen warra Gooftaa isaanii sodaatanii suukannooftu, ergasii gogaaleen isaaniitiifi onneewwan isaanii gara yaadannoo Rabbiitti laafu buusee jira. Kun qajeelfama Rabbiiti; isaan nama fedhe qajeelcha. Nama Rabbiin jallise qajeelchaan isaaf hin jiru.

Sila namni Guyyaa Qiyaamaa fuula isaatiin azaaba hamaa san (qaama) isaa irraa eegu (akka nama jannata seenuutii?)(miti) Miidhaa dalagtootaan ni jedhama: “Waan oomishaa turtan dhandhamaa.”

Warri isaaniin duraa sobsiisaniiti, adabbiin gara isaan hin beekneen isaanitti dhufe.

Rabbiin jiruu addunyaa keessatti salphina isaan dhandhamsiise. adabbiin kan Aakhiraatu irra guddaadha Odoo beekanii.

Dhugumatti, Nuti ilmaan namaatiif Qur’aana kana keessatti akka isaan gorfamaniif fakkeenya hunda irraa goone.

Qur'aana afaan Arabaa haala ta’een, kan jallinna tokko hin qabne ta’ee akka Rabbiin sodaataniif jecha (isaanif buufne).

Rabbiin ‘nama tokko kan shariikkan (isa irratti) wal hin taane waliin qabaniifi kan namni tokko qofti qabu fakkeenya godhe. Isaan kun lamaan fakkeenyaan walqixaa? (miti) Faaruun hundi kan Rabbiiti. Garuu irra hedduun isaanii hin beekanu.

(Yaa Muhammad) ati ni duuta; isaanis ni du’u!

Ergasii isin (hunduu) Guyyaa Qiyaamaa Gooftaa keessan biratti wal mormitu.

Sila namni irra miidhaa hojjate ni jiraa nama Rabbi irratti sobe, kan yeroo dhugaan isatti dhufu sobsiise irra? Sila teessoon kaafirootaa jahannam keessa hin taanee?

Inni dhugaan dhufeefi kan isa dhugoomses, isaan sun isaanuma warra Rabbiin sodaatu.

Isaaniif waan isaan fedhantu Rabbii isaanii bira jira. Sun galata warra toltuu hojjataniiti.

Akka Rabbiin hamtuu waan dalaganii isaan irraa haqee mindaa isaanii gaarii waan isaan hojjatanii isaanii galata galchuuf (isaaniif laaffise).

Sila Rabbiin gabricha Isaatiif ga’aa mitii? Warra Rabbii gaditti (gabbaraniin) si sodaachisu. Nama Rabbiin jallise qajeelchaan isaaf hin jiru.

Nama Rabbiin qajeelches wanti isa jallisu hin jiru. Sila Rabbiin injifataa, haaloo baafataa hin taanee?

Odoo isaan gaafattee “Samiileefi dachii eenyutu uume?” (jettee) “Rabbuma” jedhu. “Mee naaf odeessaa? Wanti isin Rabbiin malee waammattan (gabbartan) odoo Rabbiin hamtuu naan fedhee, sila isaan rakkoo isaa san (narraa) ni deebisuu? Yookiin odoo rahmataan na fedhee, isaan rahmata Isaa (narraa) qabuu ni danda’uu?” jedhiin: “Rabbumatu naaf ga’a; warri irkatan Isa irratti hirkatan.”

“Yaa ummata kiyya! Karaa irra jirtan irratti dalagaa; anis nindalaga. Fuulduratti beekuuf jirtu” jedhiin.

“Nama adabbiin isa xiqqeessu itti dhufuufi kan adabbiin dhaabbataan isa irratti bu’u eenyu akka ta’e (beekuuf jirtu).”

Nuti namootaaf kitaaba (Qur’aana) dhugaan sirratti buufne. Namni qajeele lubbuma isaatiifi. Namni jallates isheedhuma irratti jallata. Ati isaan irratti dirqama (qajeelchuu) hin qabdu.

Rabbiin lubbuu yeroo du’a isheetti ni ajjeesa; ishee duuti hin ga’inis hirriiba ishee keessatti (ajjeesa). Ergasii ishee du’a itti murteesse ni qaba. Ishee biraa (kan du’a itti hin murteessin) hanga beellama beekamaatti gadi dhiisa. Dhugumatti, kana keessa warra xiinxalaniif mallattooleetu jira.

Sila Rabbii gadittii araarsitoota godhatanii? “Odoma isaan homaa hin qabneefi sammuus hin qabne (godhattanii?)” jedhin.

“Araarri hunduu kanuma Rabbiiti. Mootummaan samiileetiifi dachii kan Isaati. Ergasii gara Isaatti deebifamtu” jedhiin.

Yeroo Rabbiin kophaa Isaa faarfamu onneewwan warra Aakhiratti hin amannee ni sunturroofti. Yeroo warri Isaan (Rabbiin) malee (gabbaramu) faarfaman yeruma san gammadu.

Jedhi: “Yaa Rabbii uumaa samiileefi dachii! Beekaa fagoofi dhihoo! Ati nimurteeysita gidduu gabroota keetiitti waan isaan irratti wal dhabaa turan keessatti”

Odoo wanti dachii keessa jiru hundi isaan miidhaa dalaganiif ta’ee fakkaataan isaas isaa waliin (isaanif ta’e), adabbii Guyyaa Qiyaamaa hamaa san irraa isaan of bitu turan. Waan isaan hin yaadintu (azaabarraa) Rabbi irraa isaaniif mul’ate.

Hamtuuwwan waan isaan hojjatanii isaaniif mul’ate. Wanti isaan itti qishnaa turanis (azaabarraa) isaanitti marse.

Namni yeroo rakkoon isa tuqe nu kadhata. Ergasii yeroo Nuti ni’imaa Nu biraa ta’e isaaf kennine, “beekumsuma kiyyaafiin kenname” jedha. Lakkisaa! isheen sun mokkoraadhaa. Garuu irra hedduun isaanii hin beekann.

Warri isaaniin duraas ishema jedhanii jiru. Wanti isaan hojjachaa turan homaa isaan irraa hin deebifne.

(Galata) hamtuuwwan isaan hojjataniitu isaan tuqe. Kanneen irraa warri miidhaa dalaganis hamtuuwwan waan isaan dalaganii isaan tuquuf jira. Isaan Rabbi duraa hin bahan.

Sila akka Rabbiin nama fedheef kenna bal’isee, (kan fedhetti immoo) dhiphisu hin beekanuu? Dhugumatti, kana keessa ummata amananiif mallattooleetu jira.

(Yaa Muhammad!) jedhi: “Yaa gabroota kiyya kan lubbuulee isaanii irratti daangaa dabartan! Rahmata Rabbii irraa abdii hin muratinaa. Dhugumatti Rabbiin balleessa hundaa ni araarama. Inni araaramaa, rahmata godhaadha.

Gara Rabbii keessanii deebi’aa, Isaafis ajajamaa. Odoo adabbiin isinitti hindhufin dura, Sana booda hin tumsamtanu.

Irra gaarii waan Goftaa keessan irraa gara keessanitti buufamee (qur'aana Nabimuhammad irratti buufame) hordofaa, azaabni tasa odoo isin hinbeekin isinitti dhufuu dura.

Lubbuun “Yaa sheenaa kiyya waan karaa Rabbii keessatti daangaa dabrerratti, warra qishinan irraa ta’ee!” akka hin jenneef (hordofaa).

Yookiin “odoo Rabbiin na qajeelchee sila warra Rabbiin sodaatan irraan ta’a ture” akka hin jenneef.

Yookaan yeroo adabbii (Rabbii) argite, “carraan (addunyaatti deebi’uu) tokko odoo naaf ta’ee, toltuu dalagdoota irraan ta’a ture” akka hin jenneef.

Lakkii; dhugumatti keeyyattooleen kiyya sitti dhufaniiti, ati isaan sobsiiftee, boontee, kaafiroota irraa taate.

Guyyaa Qiyaamaa warra Rabbi irratti soban kan fuulleen isaanii gurracha ta’e argita. Sila warra boonaniif teessoon jahannam keessa hin taanee?

Rabbiin warra Isa sodaatan milkii isaaniitiin (jahannam irraa) isaan baraara; hamtuun isaan hin tuqu; isaan hin gaddanus.

Rabbiin uumoo waan hundaati. Inni waan hunda irrattis tiksaadha.

Furtuuwwan samiileefii dachii kan Isaati. Isaan keeyyattoota Rabbiitti kafaran, isaan sun hoonga’oon isaanuma.

(Yaa Muhammad!) “Yaa wallaaltotaa! Sila Rabbiin malee (waan biraa) gabbaruutti na ajajjuu?” jedhi.

Dhugamatti, gara keetiifi gara warra si dura turaniittis “yoo Rabbii wajjiin waan biraa gabbarte dalagaan kee ni bada; warra hoonga’an irraas taata” jechuun wahyiin buufameera.

Rabbiin qofa gabbari; galateeffattoota irraas ta’i.

Isaan Rabbiin guddina isaaf malu hin guddifne. Guyyaa Qiyaamaa dachiin guutuun qabaa Isaa keessa taati; samiileenis mirga Isaatiin maramtuudha. Inni qulqullaa’e; waan isaan Isa waliin gabbaran irraas ol ta’e.

Garrii (Xurumbaa) keessatti ni afuufama. Warri samiilee keessaatiifi warri dachii keessaa hunduu, kaneen Allaahn (hafuu isaanii) fedhe malee, (rifannootaan) ni dhumu. Ergasii afuuffii biroo (lammmaffaa) isa keessatti afuufama. Yeroma san isaan dhaabbatanii ilaaloo ta’u.

Dachiin ifa Gooftaa isiitiin ifti. kitaabban ni kaayamu. Nabiyyootaafi ragooleenis ni fidamu. Gidduu isaaniitti haqaan murteeffama isaan hinmiidhamanu. [5] ——— [5] guyyaa qiyaamaa ummanni muhammad nabiyyootaaf ummata isaaniirratti ragaa baati.

Lubbuun hundi waanuma hojjate galata galfamti. Inni waan isaan hojjatan akkaan beekaadha.

Isaan kafaran gara jahannam gareen ta’anii oofamu; hanga ishee bira ga’anii balballeen ishee banamteeti, waardiyoonni ishee “sila ergamtoonni isinitti hin dhufnee kan isin irraa ta’an kan keeyyattoota Gooftaa keessanii isin irratti dubbisaniifi wal ga’ii guyyaa keessanii kana kan isin sodaachisan?” isaaniin jedhan. [Isaan] “eeyyee (dhufaniiru), garuu jecha adabaatu kaafiroota irratti mirkanaa’e” jedhan.

“Balbaloota jahannam ishee keessatti hafoo ta’aatii seenaa” jedhama. Teessoon warra boonanii akkam fokkataa dha!

Warri Rabbii isaanii sodaatan gareedhaan gara jannataatti oofamu. hanga isaan isitti dhufanii balballoowwan isii banamteetti, waardiyoonni isii “nageenyi isin irra haa jiraatu; toltan; isii seenaa keessatti hafoo ta’aatii ” isaanin jetti (isii seenan).

Ni jedhan: “faaruun hundi kan Rabbii Isa waadaa Isaa dhugaa nuuf godhee, dachii (jannataas) nu dhaalchiseeti. Jannata keessaa iddoo barbaanne qubanna. Mindaan hojjattootaa waa tole!”

Maleykota kan naannoo Arshii marsanii, faaruu Gooftaa isaanii waliin Isa qulqulleessan argita. Gidduu isaaniitti (uumamaatti) dhugaan murteeffama. “faaruun kan Rabbii Gooftaa aalamaati” jedhame.

Haa Miim. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsa isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira.

Buufamni kitaabichaa Rabbii injifataa, beekaa ta’e irraayi.

Araaramaa dilii, qeebalaa tawbaa, (abbaa) adabbii cimaa, abbaa arjummaa (irraayyi). Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru; deebiin gara Isaati.

Keeyyattoota Rabbii keessatti warra kafaran malee eenyulleen hin falmu. Dachii keessa gara gaggaluun isaanii si hin dagin.

Isaan dura ummanni Nuuhiifi gareewwan isaan boodaas sobsiisanii jiru. Ummanni hundi ergamaa isaanii qabuuf itti yaadaniiru. Sobaan falmanii dhugaa balleessufis yaalan. isaan qabe. adabbiin kiyya akkam ta’e laata!

Akkuma kanatti jechi Rabbii keetii isaan kafaran irratti ‘dhugomti. isaan warra ibiddaati (ta’uun’ mirkanoofte).

Isaan (malaykonni) Arshii baadhataniifi isaan naannawa isaa jiranis Gooftaa isaanii faarsuun qulqulleessu; Isattis ni amanu; isaan amananiifis (akkana jechuun) araarama kadhatu: “Rabbii keenya! Ati rahmataafi beekumsaan waan hunda wal geessee jirta; isaan tawbataniifi karaa kee hordofaniif araarami. adabbii jahiim irraas isaan tiksi. [2] ——— [2] malaaykaan arshii baatan warra tawbatanii, qajeelanii karaa Rabbii hordofaniif araarama kadhatte.

(Yaa) Rabbii keenya! Jannata qubannaa kan waadaa isaaniif galte isaan seensisi; namoota tolan kan abbootii isaanii irraa tahanis, warreen isaaniitiifi ilmaan isaanii irraa ta’anis (seensisi). Ati sumatu injifataa, ogeessa.[3] ——— [3] ittuma fufuun jannata seenuu isaaniif kadhatte, haadhaaf abbaa isaaniitiif, warraaf joollee isaaniitiifis kadhatte.

Hamtuulee irraas isaan eegi. Nama hamtuu irraa eegde dhugumatti guyyaa san rahmata isaaf gootee jirta. Suni isumatu milkii guddaadha.”

Warri kafaran itti lallabama “jibbaa Rabbii, kan yeroo gara iimaanaa waamamtanii isin kafartan (Inni isin jibbutu) jibbaa mataa keessanii (kan har’a of jibbitan) irra guddaadha”. jechuun itti lallabama.

Ni jedhan: “yaa Gooftaa keenya! Yeroo lama nu ajjeefteeti yeroo lama nu jiraachifte. Amma balleessaalee keenya fudhanneerraa, karaan (rakkoo hamaa kana irraa) ittiin baanu wahii jiraa?”

Kun waan isin yeroo Rabbiin kophaa Isaa waamamu kafartanii, yeroo Isatti qindeeffame immoo amantaniifi. Murtiin kan Rabbii ol ta’aa, guddaati.

Inni Isa mallattoolee Isaa isinitti argisiisuufi samii irraa hiree (rooba) isiniif buusuudha. Nama gara Isaa deebi’u malee eenyunuu hin gorfamu.

Rabbiin gabbaraa amantii isaaf qulqulleessoo tahaatii. Odoo kaafirtoonni jibbanillee.

(Rabbiin Isa) sadarkaa ol fuudhu; dhuunfataa ‘Arshiiti.’ wahyii ajaja Isaa irraa ta’e gabroota Isaa gidduu nama fedhe irratti buusa. Akka guyyaa wal qunnamtii akeekkachiisuuf.

Guyyaa isaan hundi mul'atan, isaanirraa homaatuu Rabbi irraa hin dhokatu. “Har’a mootummaan kan eenyuuti? Kan Rabbii tokkicha, hunda injifataa ta’eeti.” (jedhama).

Har’a (Guyyaa Qiyaamaa) lubbuun hundi waan hojjatte mindeeffamti. Har’a miidhaan hin jiru. Dhugumatti Rabbiin saffisaa herregaati.

Guyyaa dhihaattuu (Qiyaamaa),isaan akeekkachiisi. yeroo onneewwan kokkeewwan bira geessu, yaada guutaman san. Miidhaa raawwattootaaf firri yookiin manguddoon fudhatama qabu tokkolleen hin jiru.

(Rabbiin) gantuu ijootaa ni beeka. waan qomoowwan dhoksitus. [4] ——— [4] ijji gantuun tan dhokattee hannaan waan dhoowwame laaltu.

Rabbiin dhugaan murteessa. Warri Isaa gaditti isaan gabbaran homaa hin murteessanu. Rabbiin Isumatu dhagayaa, argaadha.

Sila dachii keessa deemanii booddeen warra isaan dura turanii akkam akka taate hin ilaalanuu? Humnaafi dachii keessatti faana dhiisuun isaan irra ciccimoo turan, Rabbiin badiilee isaaniitif isaan qabe (adabbii) Rabbii irraa wanti isaan tiksu tokkollee isaaniif hin jiru.

Kun waan isaan, ergamtoonni isaanii ragaawwan ifa ta’aniin isaanitti dhufnaan, isaan (itti) kafaraniifi. Rabbiin isaan ni qabe. Inni jabaa, adabbii cimaati.

Dhugumatti, Muusaa keeyyattoota keenyaafi ragaa mul'ataan ergineerra.

Gara Fir’awn, Haamaaniifi Qaaruunitti (erginee) “falfalaa, akkaan sobaadha” jedhaniin.

Yeroo inni dhugaa Nu biraa ta’een isaanitti dhufe, ni jedhan: “ilmaan dhiiraa warra isaa waliin amananii ajjeesaa; dubartoota isaanii dhiisaa.” shirri kaafirootaa dhabama keessatti malee hin taane.

Fir’awni nijedhe “Muusaa nan ajjeesaa na dhiisaa, Gooftaa isaa haa waammatuu.” “Ani amantii keessan jijjiruu yookiin dachii keessatti badii mul’isuu isaan sodaadha”.

Muusaan ni jedhe: “ Ani Rabbii kiyyaafi Rabbii keessanittiin maganfadhe nama boonaa guyyaa herregaatti hin amanne hunda irraa.”

Namichi mu’uminni fira fir’awni irraa ta’e kan iimaana isaa dhoksu, ni jedhe: “sila isin namicha ajjeeftuu? waan Gooftaan kiyya Rabbuma jedheef, odoo Gooftaa keessan irraa ragaawwan ifa ta’aniin isinitti dhufee jiruu. Yoo sobaa ta’e sobni isaa isuma irratti; yoo nama dhugaa ta’e gariin waan inni isin sodaachisee isin tuqa. Rabbiin nama inni daangaa dabraa, akkaan sobaa ta’e hin qajeelchu. [5] ——— [5] nama jaba iimaana isaa dhooyfatee jaraataa ture ummata isaa gorsee nabiyyii Rabbi akka hinajjeefne irraa dhoowwe.

Yaa ummata kiyya! Har’a mootummaan keessani, (isin) dachii keessatti ol aantummaa qabaatoodha, yoo adabbiin Rabbii nutti dhufe eenyu nuu tumsa?” (jedheen). Fir’awni “ani waanuman ofii kiyyaa amanu malee isininakeeku; karaa sirraawaa malees isin hin qajeelchu” jedhe.

Inni amane ni jedhe: “Yaa ummata kiyya! Ani fakkaataa guyyaa ummata duriin isin irratti sodaadha. [6] ——— [6] yoo muusaa zulmiin ajjeeftan akka ummata amma duraatti azaaba buusetti isinitti buusuun isinirraa spdaadha.

Fakkaataa aadaa ummata Nuuh, Aad, Samuudiifi warra isaan boodaan (isin irratti sodaadha). Rabbiin gabrootaaf miidhaa hin fedhu.

Yaa ummata kiyya! Ani (adabbii) guyyaa wal waamiinsaan isin irratti sodaadha.

(adabbii) guyyaa, kan Rabbi irraa tiksaan isiniif hin jirre taatanii of duuba deebitanuun (isin irratti sodaadha). Nama Rabbiin jallise qajeelchaan tokkolleen isaaf hin jiru.”

Yuusuf kana dura ragaawwan ifa ta’aniin isinitti dhufee ture. Isin waan inni isinittiin dhufe irraa shakkii keessa ta’uu irraa hin deemne. hanga inni du’etti “Rabbiin isa booda ergamaa hin ergu” jettan. Akka kanatti Rabbiin nama daangaa dabraa, shakkaa ta’e jallisa.

(Isaan) warra keeyyattoota Rabbii keessatti, ragaan isaanitti dhufuun maletti falmaniidha; jibbaan (isaanii) Rabbi birattiifi isaan amanan birattis guddate! Akka kanatti Rabbiin (onnee) warra boonaa, of tuulaa hunda irratti cufa.

Fir’awni ni jedhe: “yaa Haamaan! Akkan karaa ol ga’u gamoo (dheeraa) naaf ijaari.

Karaawwan samiilee (ol ba’eetan), gara Gooftaa Muusaa ilaala. Ani sobaa ta’uu isaan yaada.” Akka kanatti Fir’awniif hamtuun dalagaa isaa miidhagfamee, karaa (Rabbii) irraas dhorgame. Shirri Fir’awni hoongoo keessatti malee hin taane.

Inni amane ni jedhe: “Yaa ummata kiyya na hordofaa, Karaa qajeelaan isin qajeelchaa, .

Yaa ummata kiyya! Jiruun addunyaa tun qananii (yerooti). Aakhiraan isheetu ganda qubannaati.

Namni hamtuu hojjate, fakkaattuu isiitiin malee galata hin galfamu. Namni toltuu dalage, dhiiras ta’ee dubartii irraas haala inni mu'imina taheen, isaan sun jannata seenan. ishee keessatti herrega malee kennamu.

Yaa ummata kiyya! Maali! kan Ani gara nageenyaatti isin waamu, isin immoo gara ibiddaatti na waamtanii?

Na waamtu Akka ani Rabbitti kafaruufi waan waa’ee isaa beekumsa hin qabne isatti qindeessuuf. Ani immoo gara (Rabbii) injifataa, araaramaa ta’eettin isin waama.

Dhugumatti, wanti isin itti na waamtan sun addunyaa keessattis ta’ee Aakhiraa keessatti kadhaan isaaf hinjiru. deebiin keenya gara Rabbiiti. daangaa dabroonni isaan warroota ibiddaati.

Waanin ani isiniin jedhu kana yaadachuuf jirtu. Ani dhimma kiyya gara Rabbiittin hirkifadha. Rabbiin gabroota Isaa argaadha.”

Rabbiin hamtuuwwan waan isaan itti wal mari’atanii jalaa isa baraarse. Maatii Fir’awnitti adabbii hamaatu bu'e.

Ibidda (jahannam) kan qabrii keessattinganamaafi galgala ishee irra fidamantu (isaanitti bu'e). Guyyaa Qiyaamaan dhaabattu “maatii Fir’awni azaaba akkaan cimaa seensisaa.” (jedhama).

Yeroo ibidda keessatti wal mormanii, isaan dadhaboon isaan boonaniin jedhan “nuti isiniif hordofoo tahuu turre, sila isin nurraa deebisoodhaa qooda ibidarraa tahe?” (jedhan san) (yaadadhu.)

Isaan boonan nijedhan “nuti hunduu isheedhuma keessa jirra; Rabbiin dhugumatti gidduu gabrootaatti murteesseera”.

Isaan ibidda keessa jiran waardiyyoota jahannamiin nijedhan “Gooftaa keessan nuuf kadhaa (hanguma) guyyaa tokko (kan addunyaa) adabbii akka nurraa salphisu”.

(Waardiyyoonni) nijedhan “sila ergamtoonni keessan ragaa ifa ta’een isinitti hin dhufnee?” (Warri ibiddaatis) “eeyyeen; (nutti dhufaniiru)” jedhan. (Waardiyyoonni) ni jedhan “Kadhadhaa! Kadhaan kaafirootaa dhabama keessatti malee hin taane” jedhan. [7] ——— [7] sababaa kufrii isaaniitiif kadhaan isaanii hinqeebalamu.

Nuti ergamtoota teenyaafi isaan amananiifis nitumsina jiruu addunyaa keessattiifii guyyaa ragoonni dhaabbatanis (guyyaa qiyaamaas).

Guyyaa miidhaa raawwattoota rakkoo himachuun isaanii isaan hinfayyanne, abaarsi isaaniif taha; manni hammaataan isaaniif taha.

Dhugumatti, Muusaaf qajeelfama kenninee, Ilmaan Israa’iilis kitaaba dhaalchifne.

qajeelfamaafi gorsa Warra qalbiilee qabaniif.

Obsi waadaan Rabbii dhugaadha. Dilii teetiif araarama kadhu; Gooftaa keetiis ganamaafi galgala galataan qulqulleessi.

Dhugumatti, isaan keeyyattoota Rabbii keessatti, odoo ragaan tokkollee isaanitti hin dhufin morman, qomoowwan isaanii keessa boona, itti ga’uu hin dandeenye malee homaatuu hin jiru. Rabbitti maganfadhu. Inni Isumatu dhagayaa, argaadha.

Samiifi dachii uumuutu namaa uumuu irra guddaadha. Garuu irra hedduun namootaa hin beekanu.

Jaamaafi (inni) argaan wal qixaa miti; isaan amananii, toltuu dalaganiifi inni hamtuu dalagu (wal qixaa miti); hangi isin gorfamtan xiqqoodha.

Qiyaamaan dhuftuudha; ishee keessa mamiin hin jiru. Garuu irra hedduun namootaa hin amananu.

Gooftaan keessan ni jedhe: “Na kadhaa; isiniifiin awwaadhaa. Dhugumatti, isaan gabbartii tiyya irraa boonan, salphattoota ta’anii, jahannam seenuuf jiru.”

Rabbiin Isa halkan akka isa keessa boqattaniif, guyyaa immoo (akka isa keessa dalagattaniif) garsiisaa (ibsaa) kan isiniif godhe. Dhugumatti, Rabbiin namoota irratti abbaa tolaati. Garuu irra hedduun namootaa hin galatoomfatanu.

(Inni kana isiniif godhe) kun Allaah, Gooftaa keessani; Uumoo waan hundaati. Isa malee haqaan gabbaramaan hin jiru. Akkamitti irraa gara galfamtan?

Akkanatti warri keeyyattoota Rabbii morman irraa gara galfamu.

Rabbiin Isa dachii (jireenyaaf) mijooftuu, samiilee immoo ijaarsa (gubbaa) isiniif godhee, isin fakkeesse (uumee), suuraa keessan bareeche, wantoota gaggaarii irraa isiniif kenne (Inni kana godhe) kun Allaah, Gooftaa keessani. Allaahn Gooftaa aalama hundaa ta’e barakaan Isaa guddate.

Inni jiraataadha. Isa malee dhugaan gabbaramaan hin jiru. Amantii Isaaf qulqulleessaa Isa kadhaa. Faaruun kan Rabbii, Gooftaa aalama hundaa ta’eeti.

Jedhi “Ani wantoota isin Rabbii gaditti waamtan (gabbartan) gabbaruu iraa dhorgameera erga ragaawwan ifa ta’an Gooftaa kiyya irraa natti dhufanii booda. Gooftaa aalama hundaatiif harka kennuttiis ajajameera” (jedhi).

Inni Isa isin uume biyyee irraa, ergasii bishaan saalaa irraa, ergasii dhiiga ititaa irraa. ergasii daa’ima godhee isin baasa (dhalachiisa). Ergasii akka jabina keessan geessan (isin jiraachisa.) Ergasii akka jaarsa taatan isin godha. Isin irraa nama san dura du’uutu jira. Akka beellama beekamaa geessaniifi, akka sammuu horattaniif (isin jiraachisa).

Inni Isa jiraachisuufi ajjeesu. Yeroo waan tokko murteesse “argami” isaan jedha; yoosuu argama.

Sila isaan keeyyattoota Rabbii keessatti morman akka itti (haqa) irraa deebifaman hin arginee?

Isaan kitaabaafi waan Nuti ergamtoota keenya ittiin ergine sobsiisan, (hin arginee?) (fuul duratti) beekuuf jiru.

Yeroo sakaallaaleen sibiilaa mormoowwan isaaniitti kaayame, Sansaloonni (itti diramee) niharkifaman.

Bishaan danfaa keessa (harkifamanii) ergasii ibidda keessatti gubamu.

Ergasii isaaniin jedhama “Isaan Rabbitti qindeessaa turtan sun eessa jiran?”.

Rabbiin malee (gabbaraa kan turtan) nijedhan “Nu jalaa badaniiru Lakkisaa nuti asiin dura homaa gabbaraa hin turre!” Akka kanatti Rabbiin kaafiroota jallisa.

“Kun waan dachii irratti haqaan ala gammadaa turtaniifi waan daangaa dabroo taataniifi”

“Balbalaalee jahannam ishee keessatti hafoo ta’aa seenaa; (isheen) teessoo warra boontotaa ta’uun waa fokkate!” (isaaniin jedhama).

Obsi waadaan Rabbii dhugaadha. Yoo garii waan waadaa isaaniif gallee si agarsiifne (waa tole); yookiin yoo si ajjeefne, garuma keenya deebifamu.

Dhugumatti, si dura ergamtoota erginee jirra. Isaan irraa warra seenaa isaanii siif himnetu jira. Isaan irraas warra seenaa isaanii siif hin himintu jiru. Ergamaan tokko hayyama Rabbiitiin ala keeyyata tokkoon dhufuu hin danda’u. Yeroo ajajni Rabbii dhufe, (dhimmichi) dhugaan murteeffama. Kijibdoonni achitti ni hoonga’u.

Rabbiin Isa beyladoota, (garii ishee) yaabbattanii, (garii immoo) nyaattaniif isinii uumeedha.

Isiniif isaan keessa bu’aa adda addaatu jira. Akka dhimmoota qomoota keessan keessatti yaaddan ittiin bakkaan ga’attaniif (isinii uume). isaan irrattiifi dooniiwwan irratti baadhatamtanii (dachiifi bishaan keesa adeemtu).

Inni mallattoolee Isaa isin agarsiisa. Mallattoowwan Rabbii irraa kam mormitu?

Sila dachii keessa deemanii, booddeen warra isaan duraa akkam akka ta’e hin ilaallee? Isaan irra bay’ee, humnaanis irra ciccimoo, dachii keessatti faana dhiisuunis isaan caalu turan. wanti isaan dachii keessatti hojjachaa turan (adabbii) irraa isaan hin duroomsine.

Yeroo ergamtoonni isaanii ragaalee ifa ta’aniin isaanitti dhufan, beekumsa irraa waan isaan bira jirutti gammadanii (boonan). Wanti isaan itti qishnaa turan isaanitti qubate.

Yeroo adabbii keenya argan ni jedhan: “Rabbitti amanne; tokkichoomsine waan Isatti qindeessaa turrettis kafarre.”

Amanuun isaanii kan isaan fayyadu hin taane erga adabbii keenya arganii booda (Sun) karaa Rabbii kan gabroota Isaa keessatti dabreedha. Kaafiroonni achitti hoonga’e.

Haa Miim. [1] ——— [1] harfiiwwan maqaan waamamatu tan jalqaba suuraaleetti argamtu tana ibsi isii jalqaba suuraa baqaraatti itti kennamee jira.

(Qur’aanni kun) Rabbii mararfataa, rahmata godhaa ta’e irraa buufamaadha.

Kitaaba keeyyattoonni isaa adda baafamteedha Qur'aana (dubbifamaa) Afaan Arabaa ta’ee, namoota akeekkataiif.

Gammachiisaafi sodaachisaa ta’ee (buufamee dha); irra hedduun isaanii irraa gara galan. Isaan hin dhagayan.

Ni jedhan: “onneewwan teenya haguuggaa keessa jirti waan isin itti nu waamtan irraa. Gurroowan keenya keessa duudummaatu jira. Gidduu keenyaafi gidduu kee haguuggiitu jira. Ati (waan feete) dalagi; nutis (waan feene) dalagoodha.

Jedhi: “ani namuma fakkaataa keessaniiti; gara kiyyatti beeksisaatu godhama (akkana jechuudhaan) ‘dhugaan gabbaramaan keessan gabbaramaa tokkicha qofa; gara Isaa qajeelaa, araaramas Isa kadhadhaa, warra (Isatti) qindeessaniif adabatu jira".

Isaan warra zakaa hin kennine, kan Aakhiratti kafaraniidha.

Isaan amananii, toltuuwwan hojjatan isaaniif mindaa adda hin cinnetu jira.

Jedhi: “Sila isin Isa dachii guyyaa lama keessatti uumetti kafartanii, hiriyyaalee Isaaf gootanii? Sun Gooftaa aalamootaati.

Ishee (dachii) keessatti gaarreen lafa qabatoo ta’an; gubbaa isiitti godhee, ishee keessatti barakaa godhe. Ishee keessatti soora ishee murteesse guyyuma afur keessatti. kadhattootaaf qixa haala taheen.

Ergasii gara samii ol ta’e, haala isheen aara taatee jirtuun. isheefi dachiinis “jaalattanii yookiin jibbitanii kottaa” jedhe. Isaanis “jaalannee dhufne” jedhan.

Samii torba godhee isheewwan xumuree Guyyaa lama keessatti. samii hunda keessatti, dhimma ishee beeksisa itti godhe. Samii addunyaas ifaadhaaleen (urjiileen) miidhagsinee, tika cimaas (tiksine). Kun murtii (Rabbii) injifataa, beekaati.

Yoo isaan gara galan “ani isin sodaachiseera iyyansa (hamaa), akka iyyansa ummata Aadiifi Samuudin” jedhiin.

(adabbii) yeroo ergamtoonni fuuldura isaaniitiifi duuba isaaniitiin itti dhufanii “Rabbiin malee (waan biraa) hin gabbarinaa” (isaaniin jennaan), “Gooftaan keenya odoo fedhee malaykota buusa ture; Nuti waan isin ergamtaniinitti kafarree jirra” jedhanii san (isin sodaachise).

Aad immoo dachii keessatti haqaan malee boonanii “humnaan namni nurra cimaa eenyu?” jedhan. Sila Rabbiin, Inni isaan uume sun inni humnaan isaan irra cimaa ta’uu hin arginee? Keeyyattoota keenya mormaa turan.

Guyyoota (isaaniif) hamaa keessatti bubbee cimaa isaan irratti ergine, Akka jiruu addunyaa keessatti adabbii salphinaa isaan dhandhamsiifnuuf jecha. (Haa ta’uu malee) adabbii Aakhiraatu irra salphisaadha. Isaan hin tumsamanu.

Samuudiin ammoo isaan qajeelchineeti, qajeelloo irra jallina filatani; duuti adabbii salphisaa isaan qabatte waan isaan hojjataa turaniif .

Isaan amananii, Rabbiin sodaatoo tahan nagaya baafne.

Guyyaa diinotiin Rabbii gara ibiddaatti walitti qabamanii isaan ittifaman san [yaadadhu].

hanga Yeroo ishee bira dhufan, dhageettiin isaanii, agartuuwwan isaanitiifi gogaaleen isaanii waan isaan dalagaa turan ragaa isaan irratti ba’u. [2] ——— [2] kun sodaachisaa dilirraa fagaachutti nama kakaasuudha. namni qaama isaa jalaa dhokatee dilii dalaguu hindandayu waan taheef.

Gogaalee isaanitiin “Maalif ragaa nurratti baatu?” jedhan. [Isaan] ni jedhu: “Rabbii Isa waan hunda dubbachiisetu nu dubbachiise, inni kan yeroo jalqabaa isin uume, kan gara Isaatti deebifamtan.”

Isin kan of dhoksitan hin taane dhageettiin keessan, agartuuleen keessaniifi gogaaleen keessan ragaa isin irratti ba’uurraa. Haa ta’u malee, Rabbiin hedduu waan isin dalagdanii hinbeekuu yaaddan. [3] ——— [3] sun dogoggora keessani Rabbiin waan dalaydan hunda nibeeka.

Sun yaada hamaa keessan, kan isin Gooftaa keessanitti yaaddaniidha. Isin balleessee, warra hoonga’an irraa taatan.

Yoo obsan, ibiddi teessoo isaaniiti, yoo ceephoo buufachuu barbaadan, isaan warra ceephefamu irraayii miti.

Nuti hiriyoota (Sheyxaanaa) isaaniif ramadneeti, wantoota fuuldura isaaniitiifi wantoota booda isaanii isaaniif bareechan. Jechi (adabbiin) isaan irratti mirkanaa’e akkuma ummatoota isaaniin duraa kan jinniifi nama irratti mirkanaa’e, Isaan dhugumatti hoonga’oo ta’aniiru.

Isaan kafaran “Qur’aana kana hin dhaga’inaa; (yeroo dubbifamu) isa keessatti (yeroo inni qara'amu) wacaa akka injifattaniif ” jedhan.

Isaan kafaran adabbii cimaa isaan dhandhamsiifna. Dhugumatti, hamtuu isaan dalagaa turaniifis (adabaan) isaanii galata galchina.

Sun waan mindaan diinotii Rabbii ibidda ta’eefi. Isaaniif ishee keessa mana jireenya turaatu jira. Waan keeyyattoota keenya mormaa turaniif galata galfaman.

Isaan kafaran nijedhan “Gooftaa keenya! Isaan jinnootaafi namoota irraa nu jallisan lamaan nutti agarsiisi; faana keenya jala isaan goona, akka warra jalaa keessa irraa ta’aniif” (jedhan.)

Isaan “gabbaramaan keenya Allaahdha” jedhanii, ergasii achirratti gadi dhaabbatan, (yeroo isaan du’an) malaykonni isaan irratti bubu’aniiti, “hin sodaatinaa; hin gaddinaas; jannata waadaa isiniif seenameen gammadaa. (isaaniin jetti).

Nuti jiruu addunyaa keessatti jaalalloo keessan turre; Aakhirattis akkasuma. Isiniif isii (jannata) keessa waan lubbuuleenn teessan feetutu jira. Isiniif isii keessa waan barbaaddantu jira.

Afeerraa (keessumummaa) (Rabbii) araaramaa, rahmata godhaa irraa ta’eedha” (isaaniin jedhu).

Namni jecha bareedu eenyu Nama gara Rabbiitti (nama) waame caalaa? kan hojii gaggaarii hojjatee “ani Muslimoota irraayi” jedhe. [4] ——— [4] Namni kanarra jechi isaa bareedu hinjru, kun guddina sadarkaa nama da'iwaa islaamaarratti bobbaheeti garsiisa.

(Hojiin) gaariiniifi hamtuun wal hin qixxaa’an. Ishee toltuu taateen deebisi. Yoos inni gidduu keetiifi gidduu isaa diinummaan jirtu akka jaalalloo firaa ta’uu (agarta).

Warra obsan malee eenyulleen ishee hin argatu. Abbaa qooda guddaa qabu malee eenyulleen ishee hin argatu.

Yoo waswaasaan shayxaana irraa ta’e si jallise, Rabbitti maganfadhu. Inni Isumatu dhaga’aa, beekaadha.

Mallattoolee Isaa irraayyi Halkan, Guyyaan, Aduufi Baatiinis, Aduufii baatiifis hin sujuudinaa Rabbii isaan uume qofaaf sagadaa, Yoo kan (dhugaan) Isa gabbartan taatan.

Yoo boonan, isaan (malaaykoonni) Rabbii kee bira jiran halkaniifi guyyaa Isa qulqullessu; isaan hin hifatanu. [5] ——— [5] asitti sujuuda tilaawaa (qaraatii qur'aanaa) sujuuduun barbaachisaadha.

Mallattoolee Isaa irraayi Ati dachii gogduu taate arguun. yeroo Nuti ishee irratti bishaan (rooba) buufne ni sochooti, ni tullooftis. Dhugumatti, Inni ishee jiraachise, warra du’e jiraachisaadha. Inni waan hunda irratti danda’aadha.

Dhugumatti, isaan keeyyattoota keenya bakkarraa jallisan nu jalaa hindhokatan. Sila isa ibidda keessatti darbamu ccaala moo, isa nagaa ta’ee Guyyaa Qiyaamaa dhufutu caala? Waan feetan dalagaa; Inni waan isin dalagdan hunda argaadha.

Isaan yaadannotti (Qur’aanatti) kafaran erga inni isaanitti dhufee booda. (guyya qiyaamaa niazzabamu). Inni kitaaba injifataadha.

Sobni fuuldura isaatiis ta’ee duuba isaatiin itti hin dhufu.(Rabbii) ogeessa faarfamaa ta’e irraa buufame.

Waan ergamtoota si duraatiin jedhame malee wanti siin jedhamu hin jiru. Gooftaan kee abbaa araaramaatiifi abbaa adabbii laaleessaati.

Odoo Qur’aana afaan ajamii (Arabiffaan ala) goonee, sila “maaliif keeyyattoonni isaa sirritti hin ibsamin jedhu, akkamitti (Qur'aanni) afaan Ajamiin (ergamaan) Arabaan tahe?” (jedhu turan). (Yaa Muhammad!) jedhiin: “Inni warra amananiif qajeelfamaafi qoricha. Isaan hin amanin gurra isaanii keessa duudummaatu jira. Innis isaan irratti jaamummaadha. Isaan sun (akka nama) iddoo fagoo irraa waamamuuti.”

Dhugumatti, Muusaaf kitaaba (tawraat) kennineeti, isa keessatti wal dhabame. Odoo jechi Gooftaa kee biraa dabarte jiraachuu baattee gidduu isaaniitti murtiin ni kennama ture. Isaan isa irraa shakkii mamsiisaa keessa jiru.

Namni toltuu hojjate lubbuu isaatiifi. Namni hammaates isimarratti. Gooftaan kee gabroota miidhaa hintaane.

Beekumsi yerottii (Qiyaamaa) garuma Isaatti deebifama. firiin kamillee qola ishee keessaa hin baatu, dubartiin kamuu hin ulfooftu, hin deessus Beekumsa isaatiin malee. Guyyaa “shariikonni kiyya eessa jiru?” (jedhee) Inni isaanitti lallabu ni jedhu: “(Yaa Rabbi!) si beeksifna nurraa kan (Ati shariika qabaachuu) ragaa ba’u hinjiru.”

Wanti isaan duraan (addunyaa irratti) kadhachaa (gabbaraa) turan isaan irraa bade. Karri itti dheessan isaaniif hin jiruu ni mirkaneeffatu.

Namni toltuu (qabeenya, ilmaan, fayyaa) kadhachuu irraa hin hifatu. Yeroo hamtuun (hiyyummaan, dhukkubni) isa tuqe akkaan abdii murataa, mufataa ta’a.

(namni) Yoo rahmata Nu irraa ta’e isa dhandhamsiifne erga rakkoon isa tuqee booda nijedha “kun anaaf mala; ani Qiyaaman ni dhaabbatti jedhee hin yaadu; yoon gara Gooftaa kiyyaa deebifames, Isa bira gaariitu naaf jira” (jedha). Dhugumatti, warra kafaran waan isaan hojjatan isaanitti odeessina, adabbii ulfaataa isaan dhandamsiisiifna.

Yeroo Nuti nama irratti tola oolle, (galatoomfachurraa) gara gala cinaacha isaatiin fagaata. Yeroo hamtuun isa tuqe yeruma san abbaa kadhaa hedduu ta’a (Rabbi kadhatuu heddummeessa).

Jedhi: “Mee naaf himaa! Yoo (Qur’aanni) Rabbi biraa ta’ee, ergasii isin isatti kafartan (haalli keessan akkam taha?) Nama isa mormii fagoo ta’e keessa jiru caalaa jallaan eenyu? (hinjiru).

Nuti mallattoowwan keenya moggaa (samii)fi lubbuulee isaanii keessatti isaan agarsiifna hanga isaaniif ifa ta’utti Dhugaa ta’uun isaa (Qur’aanaa). Inni waan hunda irratti to’ataa ta’uuf Gooftaa kee gayaa mitii?

Mee dhagayaa! isaan (kun) Gooftaa isaanii qunnamuu irraa mamii keessa jiru. Dhaga’aa! Inni waan hundaan marsee jira.