Uzbek Mokhtasar — Kahf 18:1 – Nur 24:64

Бандаси ва пайғамбари Муҳаммад алайҳиссаломга Қуръонни нозил қилиб, унда биронта ҳам ҳақдан оғиш, эгрилик иллатини қўймаган Аллоҳга ҳамма мақтовлар, жалолату камолат сифатлари бўлсин! Ҳамма ошкору яширин неъматлар ёлғиз Аллоҳникидир.

Уни расо айлади. Унда ҳеч қандай зиддият, қарама-қаршилик йўқ. Кофирларни Аллоҳ ҳузуридан келадиган қаттиқ азобдан огоҳлантириш ва яхши амаллар қиладиган мўминларга ўта гўзал, мислсиз ажру савоблар борлиги ҳақида хушхабар бериш учун Қуръонни нозил қилди.

Мана шу савобда - жаннатда абадий қоладилар. Ундан ҳеч қачон айрилмайдилар.

"Аллоҳнинг боласи бор", дейдиган яҳудийлар, насронийлар ва айрим мушрикларни огоҳлантириш учун Қуръонни нозил қилди.

Анави "Аллоҳнинг боласи бор", деб туҳмат қилаётганларнинг ҳеч қандай илми ҳам, далили ҳам йўқ. Улар ота-боболарига тақлид қиладилар. Ота-боболарида ҳам илм бўлмаган. Ақлини ишлатмасдан оғизларидан чиқаётган гап нақадар қабиҳ. Улар айтаётган гап ҳеч бир асоси, манбаси йўқ ғирт ёлғон.

Эй Пайғамбар, улар Қуръонга ишонмасалар, афсус-надомат чекиб, уларнинг ортидан ўзингизни ўзингиз хароб қиласиз, шекилли. Ундай қила кўрманг. Уларни ҳидоят қилиш сизнинг вазифангиз эмас. Сизнинг бурчингиз етказиб қўйиш, холос.

Қайси бирлари Аллоҳнинг ризосини истаб, яхшироқ амал қилишларини ва қайси бирлари ёмон амал қилишларини синаб кўриш учун Биз ер юзидаги махлуқотларни унга ҳусн-безак қилиб бердик. Токи, ҳаммага ўз қилмишига яраша жазо ёки мукофотини бергаймиз.

Албатта, Биз ер юзидаги махлуқотларни биронта ўсимлик ўсмайдиган қуп-қуруқ тупроққа, дашту биёбонга айлантириб қўйгувчимиз. Бу иш ҳамма махлуқотларнинг ҳаёти ниҳоясига етганидан кейин содир бўлади. Бас, шундан ибрат олсинлар.

Эй Пайғамбар, Каҳф эгалари ва уларнинг номлари битилган лавҳни Бизнинг ажойиб оятларимиздан, деб ўйламанг. Бизнинг бундан ҳам ажойиброқ оятларимиз бор. Масалан, осмонлару ернинг яратилиши.

Эй Пайғамбар, эсланг! Мўмин йигитлар динларини ҳимоя қилиш учун ғордан паноҳ топиб: "Парвардигоро, бизга Ўзинг тарафингдан бир раҳмат ато этиб, гуноҳларимизни кечир ва душманларимиздан нажот бер ҳамда шу ҳижратимизда бизни тўғри йўлга солиб қўй", дея дуо қилдилар.

Улар ғорга келганларидан кейин қулоқларига бир парда уриб, овозларни эшитмайдиган қилиб қўйдик ва уларга бир неча йиллик уйқуни бердик.

Икки тоифа уларнинг ғорда қанча муддат турганлари ҳақида талашиб-тортишдилар. Шу икки тоифанинг қайси бири муддатни тўғри ҳисоблаганини билиш учун уларни уйғотдик.

Эй Пайғамбар, Биз сизга уларнинг аҳволи ҳақида рўй-рост қисса қилиб беряпмиз. Биз айтаётган қиссанинг ҳақлигига заррача шубҳа йўқ. Улар Парвардигорларига иймон келтирган, У Зотга итоат этган йигитлардир ва Биз уларга ҳидоятни, ҳақ устида барқарор туришни зиёда қилдик.

Уларнинг қалбларини иймон билан мустаҳкам, барқарор қилдик. Уларга ватандан ҳижрат қилиш машаққатларига сабр ато этдик. Шунда улар кофир подшоҳ қўл остида туриб, шундай дедилар: "Биз иймон келтирган Парвардигор осмонлару ернинг Парвардигоридир. Ундан ўзга сохта илоҳларга ҳаргиз ибодат қилмасмиз. Ундан Ўзга илоҳларга ибодат қиладиган бўлсак, ноҳақ гапни айтган бўлиб қоламиз".

Кейин улар бир-бирларига аланг-жаланг қарашиб: "Анави қавмимиз Аллоҳни қўйиб, бошқаларни ўзларига илоҳ қилиб олдилар, уларга ибодат қилдилар, ҳобуки, улар бу ишлари учун очиқ бир ҳужжатга эга эмаслар, Аллоҳ шаънига ёлғон тўқиб, У Зотга ширк келтирган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ", дедилар.

Модомики, қавмингиздан ҳам, улар ибодат қилаётган Аллоҳдан бошқа маъбудлардан ҳам юз ўгирган экансизлар, бас, динингизни ҳимоя қилиш учун ғордан паноҳ изланглар. Шунда Парвардигорингиз сизларга раҳматини кенг қилиб, сизларни душманларингиздан ҳимоя қилади ва сизларга ишларингизда қулайлик яратиб, қавмингиз орасидаги ҳаётингизнинг ўрнини тўлдириб қўяди.

Улар фармонни бажардилар. Аллоҳ уларга уйқу берди ва уларни душманларидан асради. Эй кузатувчи, кўрасанки, қуёш машриқдан чиққан пайтида ғорнинг ўнг тарафидан ўтиб кетади. Ботган пайтида эса чап тарафидан қиялаб ўтади ва уларга тегмайди. Шу билан улар доим сояда бўлиб, қуёшнинг ҳарорати уларга озор бермайди. Улар ғорнинг кенг, баҳаво жойидадирлар. Уларнинг ғордан паноҳ топганлари, уйқуга кетганлари, қуёш нурининг уларга озор бермаслги, кенг, баҳаво жойга ўрнашганлари, қавмидан нажот топишлари Аллоҳнинг қудратига далолат қиладиган ажойиботлардандир. Аллоҳ кимни ҳидоят қилган бўлса, ўша чин ҳидоят топгандир. Кимни адаштириб қўйган бўлса, унга ёрдам берадиган, уни тўғри йўлга солиб қўядиган бирон дўсти муршид топа олмассан. Чунки ҳидоят ёлғиз Аллоҳнинг қўлидадир.

Эй кузатувчи, кўзлари очиқ бўлгани учун сен уларни уйғоқ, деб ўйлайсан. Аслида эса улар уйқудадирлар. Баданлари эзилиб кетмаслиги учун гоҳида ўнг тарафга, гоҳида чап тарафга ағдариб турамиз. Итлари эса оёқларини чўзиб остонада ётади. Уларнинг бу аҳволини кўриб қолгудек бўлсанг, ичинг қўрқувга тўлиб, ортингга қараб қочган бўлар эдинг.

Уларни Ўз қудратимиз билан қандай ухлатган бўлсак, узоқ муддатдан кейин яна шундай уйғотдик. Бир-бирларидан қанча ухлаганлари ҳақида сўрадилар. Улардан бири деди: "Бир кун ё ярим кун ухладик". Бошқаси деди: "Қанча ухлаб турганингизни Парвардигорингиз билгувчироқ. Шундай бўлгач, бу ишни У Зотга топшириб, бошқа керакли иш билан шуғулланинглар. Бирингизни мана шу кумуш тангангиз билан шаҳарга юборинглар. У қарасин ва қайси бир одам покиза овқат қилаётган бўлса, овқати ҳам покиза бўлса, ўшандан олиб келсин. Кириш-чиқишида, муомаласида эҳтиёт бўлсин. Ҳеч кимга сизларнинг турар жойингизни билдириб қўймасин. Акс ҳолда, сизларга жуда катта зарар бўлиши мумкин".

Қавмингиз сизни билиб қолсалар, қаерда яшаётганингиздан хабар топиб қолсалар, сизларни тошбўрон қилиб ўлдириб юборадилар ёки яна ўша ўзларининг эгри динларига қайтарадилар. Аллоҳ сизларни ҳақ динга йўллаб қўйганди. Энди яна ўша эгри динга қайтадиган бўлсангизлар, бу дунёда ҳам, охиратда ҳам ҳеч қачон нажот топмайсизлар. Аксинча, Аллоҳ ҳидоят қилиб қўйган ҳақ динни тарк этганингиз ва эгри динга қайтганингиз учун ҳар икки дунёни қўлдан бой берасизлар.

Уларни узоқ йиллар ухлатиб, Ўз қудратимизни намойиш қилганимиздек, шаҳар аҳлини улардан хабардор қилиб ҳам қўйдик. Токи, улар Аллоҳнинг мўминларни қўллаб-қувватлаши ҳақидаги ваъдаси ҳақ эканини, қайта тирилиш ҳақлигини, Қиёмат куни ҳам шак-шубҳасиз содир бўлишини билиб олсинлар. Ғор соҳибларининг иши фош бўлиб, ўлиб кетганларидан кейин улардан хабар топганлар, энди нима қиламиз, деб қолдилар. Улардан бир гуруҳи: "Ғорнинг оғзига бир бино қуринглар, уларни тўсиб, ҳимоя қилиб турсин, уларнинг аҳволини Парвардигорлари билгувчироқ", дедилар. Нуфузга, ҳокимиятга эга бўлган илмсиз кимсалар эса: "Уларнинг жойига бир масжид қуриб олиб, ўша ерда ибодат қиламиз. Шу билан уларга эҳтиром кўрсатган ва уларнинг хотирасини абадийлаштирган бўламиз", дедилар.

Уларнинг сони ҳақида баҳсга киришиб кетганлар ҳар хил гапларни айтадилар. Кимлардир: "Учта бўлганлар, тўртинчилари итлари бўлган", десалар, бошқалар: "Бешта бўлганлар, олтинчилари итлари бўлган", дейдилар. Ҳар икки тоифа ҳам айтган гапини далил, ҳужжатсиз, гумонига таяниб айтган. Яна айримлар: "Улар еттита бўлганлар ва саккизинчилари итлари бўлган", дейдилар. Эй Пайғамбар, айтинг: "Уларнинг ададини Парвардигорим билгувчироқ. Бу ишни жуда кам сонли одамларгина биладилар. Уларнинг сони ҳақида ҳам, бошқа аҳволлари ҳақида ҳам аҳли китоблар билан ҳам, бошқалар билан ҳам мужодала қилманг. Қилсангиз ҳам, юзаки мужодала қилинг. Чуқур кетманг. Ўзингизга нозил бўлган ваҳийни айтиш билангина чекланинг. Уларнинг тафсилотларини ҳеч кимдан сўраманг. Чунки улар билмайдилар.

Эй Пайғамбар, эртага қилмоқчи бўлган бирон ишингиз ҳақида: "Шу ишни эртага албатта қиламан", дея кўрманг. Чунки сиз уни қила олишингиз ёки қила олмай қолишингизни билмайсиз. Бу гап ҳамма мусулмонларга қаратилгандир.

Ишнинг бўлиш-бўлмаслигини Аллоҳнинг иродасига боғлаб гапирсангиз, масалан: "Аллоҳ хоҳласа, эртага шу ишни қиламан", десангиз, жоиз бўлаверади. "Аллоҳ хоҳласа" дейиш ёдингиздан кўтарилса, ёдингизга келган заҳоти айтиб, Парвардигорингизни ёдга олинг ҳамда: "Парвардигорим мени ҳидоят ва тавфиқ топишим учун бу ишдан ҳам яқинроқ йўлга бошлаб қўйишини умид қиламан", деб айтинг.

Ғор эгалари ғорларида уч юз тўққиз йил турдилар.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Улар ғорда қанча турганларини Аллоҳ билгувчироқ. Бу ҳақда бизга хабар берган. У Зот айтганидан кейин бошқанинг гапи бекор. Осмонларда бўлсин, ерда бўлсин, қандай махфий, яширин нарсалар бўлса, ҳаммасини У Зот яратган, ҳаммасини У Зот билади. Кўриш бобида ҳам, эшитиш бобида ҳам ягонадир. Ҳамма нарсани кўради, ҳамма нарсани эшитади. Улар учун Аллоҳдан ўзга дўст йўқдир. Аллоҳ Ўз ҳукмида ҳеч кимни ўзига шерик қилмас. Ҳукм бобида У ягонадир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ сизга ваҳий қилган Қуръонни ўқинг ва унга амал қилинг. Унинг сўзларини ўзгартирувчи йўқдир. Зеро, унинг ҳаммаси ҳақиқат ва адолатдан иборатдир. Сиз ҳеч қачон У Зотдан ўзга паноҳ топа олмассиз.

Парвардигорларига Унинг Юзини истаб, кечаю кундуз ихлос билан ибодат ва дуо қиладиган зотлар билан бирга бўлишда матонатли бўлинг. Дунё ҳаётининг зеб-зийнатига учиб, бойлар ва обрўлиларга яқин бўлишни истаб, улардан кўзларингизни бурманг. Шундай кимсалар борки, Биз уларнинг қалбини Бизни зикр қилишдан ғофил қилиб, муҳрлаб қўйганмиз. Улар сизга камбағалларни олдингиздан қувишни буюрадилар. Улар Парвардигорларига эмас, ҳавойи-нафсларига эргашадилар ва уларнинг иши ҳамма нарсани зое қилишдир. Сиз уларга итоат этманг.

Эй Пайғамбар, анави қалблари Аллоҳнинг зикридан ғофилларга айтинг: "Сизларга олиб келган хабарим ҳақдир. У ўзим тарафимдан эмас, Аллоҳ тарафидандир. Мўминларни ҳайдаш ҳақидаги талабингизни бажармайман. Сизлардан ким шу ҳаққа иймон келтиришни истаса, иймон келтирсин. Мукофотини олади. Ким куфр келтирмоқчи бўлса, куфр келтирсин. Жазосини олади. Биз золимларга алангаси уларни чирмаб оладиган бир оловни тайёрлаб қўйганмиз. Ундан қоча олмайдилар. Ташналикдан қаттиқ қийналиб, сув сўрасалар, худди доғланган ёғ каби юзларни куйдириб юборадиган сув берилур. Бу нақадар ёмон ичимлик. У чанқоқни қондирмайди, ўтни ўчирмайди, балки, баттар кучайтиради. Дўзах нақадар ёмон жой, ёмон қароргоҳ!"

Аллоҳга иймон келтирган ва яхши амаллар қилган кишилар ишлари гўзал зотлардир. Улар учун улуғ савоб бор. Биз чиройли амал қилган кишининг савобини зое қилмасмиз, тўла қилиб берурмиз.

Иймон келтирган ва яхши амал қилганлар учун остидан анҳорлар оқиб ўтадиган абадий жаннатлар бор. У ерда тилла билакузуклар тақиб безанурлар, ярақлаб турадиган шойи либослар кийиб, муҳташам пардали сўриларда ястаниб ўтирурлар. Нақадар яхши мукофот! Нақадар маза жой!

Эй Пайғамбар, уларга икки кишини - кофир ва мўминни мисол қилиб келтиринг. Кофирга икки узумзор боғни бердик. Боғлар атрофини хурмо билан ўрадик. Бўш жойларини эса экинзор қилдик.

Ҳар бир боғ хурмо, узум ва экин каби ҳосилини тўла-тўкис берди. Уларни суғориб туриши учун ўртасидан бир анҳор ҳам оқизиб қўйдик.

Икки боғ эгасининг бошқа даромади, мол-давлати ҳам бор эди. У мўмин шериги билан гаплашар экан, унга мақтаниб, ўзини кўрсатиб деди: "Сендан кўра мол-давлатим кўпроқ, одамларим эса кучлироқ".

Кофир боғини кўз-кўз қилиш учун ўзига ўзи зулм қилган ҳолида мўмин билан бирга боғига кирар экан, деди: "Кўриб турганинг бу боғ ҳеч қачон йўқ бўлиб кетмайди, деб ўйлайман. Чунки уни сақлаб қолиш учун ҳамма чоралар кўрилган".

"Қиёмат бўлади, деб ўйламайман. Бу ҳаёт давом этаверади. Қиёмат бўлган тақдирда ҳам Парвардигоримга қайтарилсам, бу боғдан ҳам яхшироғига эришаман. Шу дунёда бой бўлишим ўлганимдан кейин ҳам бой бўлишимни тақозо этади".

Мўмин шериги у билан гаплашиб деди: "Отанг Одамни тупроқдан яратган, кейин сени нутфадан яратган, кейин эса сени расо, комил одам қилган Зотга куфр келтирдингми? Шу ишларни қилган Зот сени қайта тирилтиришга ҳам қодир".

Мен сен айтган гапни айтмайман. Мен: "Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ бизга неъматларини мўл қилиб берган Парвардигоримдир", дейман ва У Зотга ҳеч кимни шерик қилмайман.

Боғингга кирган пайтингда: "Аллоҳ хоҳлаган нарсагина бўлур, Аллоҳнинг мададисиз ҳеч бир куч-қувват йўқдир, У Зот истаган ишини қилур", деганингда эди. Мени ўзингдан кўра мол-давлат ва фарзанд жиҳатидан кам кўраётган бўлсанг.

Умид қиламанки, Аллоҳ менга сенинг боғингдан ҳам яхшироғини беради. Сенинг боғингга эса осмондан бир офатни юборади ва у ҳеч нарса ўсмайдиган, оёқ ҳам сирпаниб кетадиган бир сип-силлиқ ерга айланиб қолади.

Ёки унинг суви ер остига сингиб кетар. Кейин сен унга етолмай қолурсан. Суви ер остига сингиб кетдими, тамом, у ер қуриши муқаррар.

Мўминнинг айтгани бўлди. Кофирнинг боғи завол топиб, мевалари қуриди. Бечора кофир уни обод қилиш учун сарфлаган пулларига ачиниб, ҳасрату надомат гирдобида қолди. Узумларни ушлаб турадиган сўритоклар йиқилиб, боғ пайҳон бўлиб, вайронага айланди. Шундан сўнг кофир: "Ёлғиз Парвардигоримга иймон келтириб, У Зотга ҳеч кимни шерик қилмаганимда қани эди", деб қолди.

Кофир ўзининг одамлари билан керилиб, фахрланиб юрарди. Лекин бошига тушган бу кулфатдан одамлари уни қутқара олмадилар. Ўзи ҳам боғини пайҳон бўлишдан қутқара олмади.

Бундай ўринда ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳдан ўзга ҳеч ким мададкор бўла олмас. Аллоҳ Ўзининг дўстлари мўминларга савоб бериш борасида ҳам, уларга гўзал оқибатни тайёрлаб қўйиш борасида ҳам энг яхши Зотдир.

Эй Пайғамбар, дунёга алданиб қолганларга бир мисол келтиринг. Дунё завол топиш ва тезда фанога юз тутиш борасида худди осмондан бир ёмғир ёғиб, у туфайли ер юзида ўсимликлар униб, салдан кейин эса улар қуриб-қовжираб, синиб-парчаланиб, синган бўлакларини шамоллар учириб кетишига, ер эса яна боягидек тап-тақир бўлиб қолишига ўхшайди. Аллоҳ ҳар доим ҳар ишга қодир. У Зотнинг қўлидан келмайдиган иш йўқ. Истаган пайтида жон ато этади, истаган пайтида фано чоҳига отади.

Мол-давлат ва бола-чақа шу дунёнинг безагидир. Охиратда эса Аллоҳ ризоси йўлида сарфланмаган мол-давлатдан фойда йўқ. Аллоҳ ризоси йўлидаги ишлар ва гаплар бу дунёнинг ҳар қанча зебу зийнатидан яхшироқдир. Инсоннинг орзу қилишига, интилишига арзийдиган нарса мана шудир. Зеро, дунёнинг зебу зийнати фонийдир. Аллоҳ ризоси йўлидаги ишлар ва гаплар эса боқийдир.

Биз тоғларни ўз ўрнидан жилдириб юборадиган кунни эсланг. Устидаги тоғлар, дарахтлар ва бинолар қулагани боис заминнинг ҳамма жойи яланг бўлиб қолади. Ўшанда ҳамма махлуқотларни маҳшаргоҳга йиғамиз. Биронтасини қолдирмасдан, ҳаммасини қайта тирилтирамиз.

Одамлар саф-саф бўлиб, Парвардигорингизга рўбарў қилинурлар. Кейин Аллоҳ улардан ҳисоб олур. Уларга шундай дейилур: "Мана, ҳузуримизга яланғоч, ялангоёқ, онадан қандай туғилган бўлсангиз, ўшандай ҳолингизда келдингиз. Қайта тирилмаймиз, қилган ишларимизга жавоб бермаймиз, жазойимизни олмаймиз, деб ўйлагандингиз."

Номаи аъмоллар қўйилур. Кимдир уни ўнг қўли билан олса, кимдир чап қўли билан олар. Ана шунда, эй инсон, кофирларнинг қўрқувдан дағ-дағ титраётганларини кўрасан. Чунки улар ўзларининг куфру маъсиятлар ила келганларини жуда яхши биладилар ва шундай дейдилар: "Воҳ, шўримиз қуриб қолди. Бу қандай номаи аъмолки, катта-ю кичик, биронта амалимизни қолдирмасдан, ҳаммасини битиб қўйибди". Шу дунёда қилиб ўтган ҳамма гуноҳлари ёзиб қўйилганини кўрадилар. Эй, Пайғамбар, Парвардигорингиз ҳеч кимга зулм қилмас. Биронта бегуноҳни жазоламас. Итоаткорнинг савобини эса тўкис ҳолда берар.

Эй Пайғамбар, эсланг! Фаришталарга: "Одамга салом бериш маъносида сажда қилингиз", деган эдик, ҳаммалари Парвардигорнинг фармонига бўйсуниб, сажда қилдилар. Биргина шайтон фармони илоҳийга бўйсунмади. У фаришталардан эмас, жинлардан эди. Одамга сажда қилишдан бош тортди, ўзини катта олди. Шу билан Парвардигорга итоатсизлик қилди. Эй одамлар, энди Аллоҳни қўйиб, шу шайтонни ва унинг авлодини дўст тутасизларми? Ахир улар сизнинг душманингиз-ку! Қандай қилиб душманингизни дўст тутасиз? Аллоҳни қўйиб, шайтонга дўст бўлиш золимлар учун нақадар манфур ва жирканч бадал!

Мени қўйиб, ўшаларни дўст тутдингиз. Ҳолбуки, улар ҳам худди сизлардек бандалар, холос. Осмонлару ерни яратаётганимда уларга кўрсатиб, уларни гувоҳ қилиб яратмаганман. Бир-бирларининг яратилишига ҳам гувоҳ бўлмаганлар. Яратиш, тадбир қилиш бобида Мен Ягонаман. Одамларни йўлдан оздирадиган инсу жин шайтонларини Ўзимга ёрдамчи қилиб олган эмасман. Мен ҳеч қачон ёрдамчига муҳтож бўлмайман.

Эй Пайғамбар, уларга Қиёмат кунини эслатинг. У кунда Аллоҳ мушрикларга: "Менинг шерикларим деб ўйлаган бутларингизни ёрдамга чақиринглар", дейди. Улар чақирадилар. Бутлари эса чақириққа жавоб бермайдилар. Биз бу бандалар билан уларнинг маъбудлари орасида бир ҳалокат чоҳини пайдо қилиб қўйганмиз. Ҳаммалари ўша чоҳга қулайдилар. У жаҳаннам оловидир.

Мушриклар дўзахни ўз кўзлари билан кўриб, унга тушишларига амин бўладилар ва қочарга жой тополмай қоладилар.

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръонда эслатма-ибрат олишлари учун турли хил мисоллар келтирдик. Лекин инсоннинг, хусусан, кофирнинг энг кўзга ташланадиган жиҳати ноҳақдан кўп тортишавериши бўлди.

Саркаш кофирларнинг Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган рисолатга иймон келтиришларига ва Парвардигорларидан мағфират сўрашларига нима монелик қилди? Уларга етарлича баён қилинмаганими? Асло! Қуръонда уларга турли хил мисоллар, ёрқин ҳужжатлар келтирилди. Уларни ҳидоятдан саркашлик билан олдинги умматларга келган азобни ўз кўзлари билан кўришни талаб қилиб туриб олишлари тўсди, холос.

Биз қайси бир пайғамбарни юборган бўлсак, у мўмин-мусулмонларга хушхабар етказган, осий-кофирларни эса огоҳлантирган. Биронта пайғамбарга уларнинг қалбларини ўзгартира олиш, ҳидоят сари буриб юбориш имкони берилмаган. Аллоҳга куфр келтирганлар далиллар ҳар қанча очиқ-равшан бўлмасин, пайғамбарлар билан тортишаверганлар, тортишаверганлар. Ўзларининг ботил ҳужжатлари билан Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган ҳақни енгмоқчи бўлганлар. Улар Қуръонни ва огоҳлантирувни масхара қилиб, устидан кулганлар.

Парвардигорининг оятлари эслатилиб турганда уларга эътибор бермаган, улардан ибрат ола билмаган, улардаги насиҳатлардан юз ўгирган ва шу дунёда ўз қўли билан қилган қилмишларини, куфру исёнларини унутган, вақтида тавба қилиб улгурмаган кимсадан ҳам золимроқ ким бор? Биз бундай кимсаларнинг қалбларига парда тутдик, қулоқларини оғир қилиб қўйдик. Энди улар Қуръонни англамайдилар, унга қулоқ солмайдилар, кўрсатмаларига амал қилмайдилар. Уларни иймонга чақирсангиз, ҳеч қачон ҳидоят топмайдилар. Чунки уларнинг қалблари муҳрланган, қулоқлари эса оғирдир.

Пайғамбар алайҳиссалом ўзини ёлғончига чиқараётган кофирларнинг шу дунёда азобланишидан умидвор бўлиб қолмаслиги учун Аллоҳ у кишига шундай деди: "Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз тавба қилган бандаларининг гуноҳларини кечиради. У Зотнинг раҳмати ҳамма-ҳамма нарсани қамраб олган. Осийларнинг тавба қилиб олишларига фурсат бериб қўйгани ҳам ана шу раҳматидандир. Ҳақдан юз ўгирганларни жазолашни истаганида уларга шу дунёнинг ўзидаёқ азобни тезлаштирган бўларди. Лекин У Зот буни истамади. У ҳалим ва меҳрибон Зотдир. Тавба қилиб олишларига фурсат берди. Жазони кечга сурди. Энди шунда ҳам тавба қилмасалар, уларнинг куфру исёнлари учун жазо бериладиган бир кун тайин қилиб қўйилган. У кунда Аллоҳдан ўзга паноҳ топа олмаслар".

Ҳуд, Солиҳ, Шуайб қавмлари каби сизлардан олдинги шаҳарларни ҳам куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилганларидан кейин ҳалок қилганмиз. Уларни ҳалок қилишга аниқ бир вақтни белгилаб қўйганмиз.

Эй Пайғамбар, эсланг! Мусо алайҳиссалом ўзининг хизматкори Юшаъ ибн Нунга деди: "То икки денгиз туташадиган жойга етмагунимча ёки узоқ вақт йўл юриб, ўша солиҳ бандани учратиб, ундан таълим олмагунимча тўхтамай кетавераман".

Улар юравердилар. Икки денгиз туташадиган жойга етганларида ўзларига емак қилиб олган балиқларини унутдилар. Аллоҳ унга жон ато этди ва у худди ер остига кириб кетгандек, денгизга қараб йўл олди.

Ўша ердан ўтганларида Мусо алайҳиссалом ходимига деди: "Нонуштамизни олиб кел, бу сафаримизда қаттиқ толиқдик".

Ходим деди: "Тошга қўнган пайтимизда балиққа нима бўлганини сизга айтиш ёдимдан кўтарилибди. Уни шайтонгина эсимдан чиқарган. Балиқ тирилиб, ажиб бир тарзда денгизга тушиб кетган эди".

Мусо алайҳиссалом ходимига: "Биз истаётган нарса мана шу, у ўша солиҳ банданинг турар жойи эканига ишора", деди. Шу билан йўлни йўқотиб қўймаслик учун келган изларидан ортларига қайтдилар ва ўша тошга етиб бордилар.

Балиқни йўқотиб қўйган жойга келишгач, Бизнинг солиҳ бандаларимиздан бирини учратдилар. (У Хизр алайҳиссалом эди). Биз унга Ўз тарафимиздан бир раҳматни ато этганмиз ва Ўз ҳузуримиздан бир илмни ўргатганмиз. У билган илмни одамлар билмайдилар. Мана шу қисса шу ҳақдадир.

Мусо унга тавозе ва мулойимлик ила деди: "Аллоҳ сенга ато этган илмдан менга ҳаққа олиб борадиган тўғри йўлни ўргатишинг учун сенга эргашсам бўладими?"

Хизр деди: "Мендаги илмни кўрганингда сен унга тоқат қила олмайсан. Чунки у сендаги илмга тўғри келмайди".

"Нима тўғри, нима нотўғрилигини билмайдиган ишларда қандоқ ҳам тоқат қила олардинг? Ахир сен ўз билиминг доирасидагина ҳукм чиқара оласан-ку".

Мусо деди: "Иншооллоҳ, менинг сабрли эканимни кўрасан, ишларингга аралашмайман, сенга тўла итоат этаман, бирон ишда сенга итоатсизлик қилмайман".

Хизр Мусога деди: "Мен қилаётган ишларни кўрган пайтингда бирон нарсани сўрама. Токи, у ҳақда ўзим биринчи бўлиб гапирай".

Келишиб олишгач, денгиз соҳили бўйлаб йўлга тушдилар. Бир кема ёнига келиб, унга миндилар. Кемадагилар Хизрни ҳурматидан уларни бепул олиб кетди. Хизр кеманинг бир тахтасини суғуриб (тешиб) қўйди. Мусо деди: "Сени бепул олиб кетаётган одамларнинг кемасини тешасанми, уларни ғарқ қилмоқчимисан? Сен жуда нотўғри иш қилдинг".

Хизр Мусога деди: "Мен қилаётган ишларни кўриб, уларга тоқат қила олмайсан", демаганмидим?

Мусо алайҳиссалом Хизрга деди: "Эсимдан чиқиб қолгани туфайли аҳдимда туролмаганим учун мени жазолама. Мени қийнама, ортиқ даражада қаттиққўл бўлма".

Кемадан тушиб, яна соҳил бўйлаб йўлга тушдилар. Балоғатга етмаган бир боланинг бошқа болалар билан ўйнаб юрганини кўрдилар. Хизр уни ўлдириб қўйди. Шунда Мусо унга деди: "Ҳали балоғатга етмаган бир бегуноҳ болани ўлдирдинг-ку. Сен жуда ёмон иш қилдинг".

Хизр Мусо алайҳиссаломга деди: "Эй Мусо, сенга, мен қилаётган ишларни кўришга тоқатинг етмайди, дегандим-ку".

Мусо алайҳиссалом деди: "Шундан кейин ҳам сендан бирон нарса ҳақида сўрайдиган бўлсам, мени ташлаб кетавер. У пайтда мени ташлаб кетишга, ҳамроҳ қилмасликка лойиқ сабаб топилган бўлади. Чунки мен шартни уч марта бузган, сенга уч марта итоат этмаган бўламан".

Яна йўлга тушдилар. Бир шаҳарга келиб, аҳолисидан егулик сўрадилар. Аҳоли уларга егулик бермади, уларни меҳмон қилмади. Шаҳарда бир йиқилиб кетай деб қолган деворга дуч келдилар. Хизр уни тиклаб қўйди. Шунда Мусо Хизрга деди: "Улар бизни меҳмон қилишдан бош тортдилар. Шу ишинг учун ҳақ олсанг бўларди-ку, шунга эҳтиёжимиз бор-ку".

Хизр Мусога деди: "Мана шу ҳақ олмаганимга эътироз билдиришинг сен билан менинг ажраладиган ўринга келиб қолганимиздир. Мен қилган ишларни кўришга тоқатинг етмади. Энди сенга ўша ишларимнинг тафсирини айтиб бераман".

Кемани тешиб қўйганимга эътироз билдиргандинг. У денгизда ишлайдиган бечора, заиф одамларнинг кемаси эди. Улар кемаларини ўзлари мудофаа қила олмас эдилар. Атайин уни айбли қилиб қўйдим. Токи, бошқа соз кемаларни тортиб олаётган подшоҳ айбини кўриб, бузуқ экан, дея унга тегмасин.

Бир болани ўлдириб қўйганимга ҳам эътироз билдиргандинг. Унинг ота-онаси мўмин одамлар эдилар. Унинг кофир бўлиши Аллоҳга маълум эди. Катта бўлганида ота-онасининг муҳаббатини суиистеъмол қилиб ёки уларнинг муҳтожлигидан фойдаланиб, уларни Аллоҳга куфр келтиришга ва туғёнга олиб бориб қўйишидан қўрқдик.

Аллоҳ уларга ўша боланинг ўрнига ундан кўра диндорроқ, гуноҳлардан покроқ, ота-онага меҳрибонроқ бошқа бир болани эваз қилиб беришини истадик.

Мен деворни тиклаб қўйдим. Сен бунга ҳам эътироз билдирдинг. У шаҳардаги икки етим боланики эди. Девор остида улар учун кўмиб қўйилган хазина бор эди. Бу икки етимнинг отаси солиҳ одам бўлганди. Эй Мусо, Парвардигоринг бу болалар балоғат ёшига етиб, девор остига кўмилган хазинани чиқариб олишларини ирода қилди. Девор йиқилса, остида хазина кўриниб қолган ва уни бошқа биров олиб кетган бўларди. Бу тадбир Парвардигорингнинг шу икки гўдакка бўлган марҳаматидандир. Мен бу ишни ўзимча қилмадим. Сен тоқат қила олмаган ишларнинг таъвили мана шу.

Эй Пайғамбар, мушриклар ва яҳудийлар сизни синаб кўриш учун Зулқарнайн ҳақида сўрайдилар. Айтинг: "Сизларга у ҳақдаги хабарлардан айримларини ўқиб бераман. Ундан эслатма-ибрат олурсизлар".

Дарҳақиқат, Биз уни ер юзига ҳукмрон қилдик ва унга барча орзу-умидларига етишиши учун имконият яратиб бердик.

Шу билан у ўз мақсадига етиш учун Биз кўрсатиб қўйган йўлга отланди.

Ер юзини кезиб юриб, унинг бир чеккасига - қуёш ботадиган жойига келиб қолди. Қараса, у бир қора лойқа қайноқ булоққа ботаётгандек. Ўша ерда бир кофир қавмга дуч келди. Унга танлаш ихтиёрини бериб дедик: "Эй Зулқарнайн, ё уларни ўлдирасан, азоблайсан ёки уларга яхшилик қиласан".

Зулқарнайн деди: "Олдин уларни Аллоҳга бандалик қилишга даъват этамиз. Ким бизнинг даъватимиздан кейин ҳам Аллоҳга ширк келтиришида давом этиб, ўзига ўзи зулм қилаверса, уни қатл этиш билан жазолаймиз. Кейин у Қиёмат куни Парвардигори ҳузурига қайтиб борганида У Зот ҳам уни жуда қаттиқ азоблар".

Аллоҳга иймон келтириб, яхши амал қилган киши учун эса жаннат бордир. Жаннат унинг иймони ва солиҳ амали учун Парвардигори тарафидан ато этилган мукофотдир. Биз ҳам унга ишларимизда майин, мулойим муомалада бўламиз.

Энди ернинг бу тарафига, қуёш чиқадиган томонига йўл олди.

Қуёш чиқадиган жойга борганида унинг бир қавм устига тушаётганини кўрди. Кўрдики, Биз у қавмга қуёшдан тўсадиган уйлар ёки дарахт сояларини яратиб бермаганмиз.

Зулқарнайн яна олдингидек буйруқ берди. Биз ундаги қувват ва салтанатнинг барча икир-чикирларидан ҳам воқифмиз.

Кейин машриққа ҳам эмас, мағрибга ҳам эмас, улар орасидаги бошқа бир тарафга йўл олди.

Икки тоғ оралиғига етиб борганида ҳеч қандай гапни уқмайдиган бир қавмга дуч келди.

Дедилар: "Эй Зулқарнайн, Яъжуж ва Маъжуж (инсонлардан иборат бўлган икки йирик халқ) ер юзида қотиллик ва бошқа бузғунчиликларни қилиб юрадилар. Сенга ҳаққингни берсак, биз билан уларнинг ўртасига бир тўсиқ қуриб берасанми?"

Зулқарнайн деди: "Парвардигорим менга берган подшоҳлик, салтанат мен учун сизлар берадиган мол-давлатдан яхшироқдир. Менга ишчи кучи ва асбоб-ускунадан ёрдам беринглар, мен сизлар билан улар орасига бир тўсиқ қуриб бераман.

Темир парчаларини келтиринг". Улар келтирдилар. Улар уюлиб икки тоғ билан баробар бўлди. Шунда ишчиларга: "Энди бу парчаларни ўт қилиб ёқинглар", деди. Темир парчалари роса қизиганидан кейин эса: "Мис олиб келинглар, унинг устидан қуяман", деди.

Тўсиқ жуда баланд бўлгани сабабли Яъжуж ва Маъжуж унинг устига чиқа олмадилар. Остидан тешиб ҳам ўта олмадилар.

Зулқарнайн деди: "Бу тўсиқ Парвардигорим тарафидан бўлган раҳмат бўлиб, у Яъжуж ва Маъжужнинг ер юзида бузғунчилик қилишига йўл бермайди. Уларни қайтариб туради. Қиёматдан сал олдинроқ уларнинг яна қайта чиқадиган муддати келганида Аллоҳ уни бузиб, ер билан баробар қилиб қўяди. Аллоҳ таолонинг бу тўсиқни ер билан баробар қилиши ва Яъжуж ва Маъжужнинг чиқиши ҳақидаги ваъдаси ҳақдир".

Охирзамонда одамларни бир-бирларига аралаш-қуралаш бўлиб, эсанкираб қолган ҳолларида ташлаб қўйдик. Сур чалинди ва одамларнинг ҳаммасини ҳисоб-китоб қилиш ва жазо ёки мукофотларини бериш учун йиғдик.

Ўша куни кофирларга жаҳаннамни кўндаланг қилиб, аниқ-тиниқ қилиб кўрсатдик.

Биз жаҳаннамни кўрсатган кофирлар бу дунёда Аллоҳни эслаёлмайдиган кўр эдилар. Чунки уларнинг кўзларига парда тортилганди. Улар Аллоҳнинг оятларига лозим маънода қулоқ солмайдиган бадбахтлар эдилар.

Кофирлар Мени қўйиб, фаришталар, пайғамбарлар, шайтонлар каби Менинг бандаларимни ўзларига худо қилиб олмоқчи бўлдиларми? Биз жаҳаннамни кофирлар учун абадий маскан қилиб қўйганмиз.

Эй Пайғамбар айтинг: "Эй одамлар, сизларга қилган иши учун энг кўп зарар кўрадиган одамлар кимлигини айтайми?"

Улар Қиёмат куни бу дунёда қилган ишлари зое бўлиб кетганини кўрадилар. Ҳолбуки, ўша ишларини қилаётган пайтларида ўзларини яхши ишларни қилаётган одамлар, деб билгандилар. Бу ишлари уларга фойда келтиради, деб ўйлагандилар. Воқелик эса унинг аксини кўрсатиб турибди.

Ана ўшалар Парвардигорнинг ягоналигига далолат қилувчи оятларига куфр келтирган ва У Зот билан рўбарў бўлишни инкор қилган бадбахтлардир. Шу билан кофирликлари касофатидан уларнинг қилган амаллари ҳабата кетур ва Қиёмат кунида Аллоҳнинг ҳузурида уларнинг заррача қадр-қиймати қолмас.

Аллоҳга куфр келтирганлари ҳамда нозил қилинган оятларим ва пайғамбарларимни масхара қилганлари учун уларга тайёрлаб қўйилган жазо жаҳаннамдир.

Иймон келтирган ва яхши амалларни қилган зотлар учун жаннатнинг энг тўрисидан, юқорисидан жой берилгай.

У ерда мангу қоладилар ва у ердан кўчишни истамаслар. Чунки ҳеч бир ер у жойга тенглаша олмас.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигоримнинг калималари жуда кўп. Агар денгиз уларни ёзиш учун бир сиёҳ бўлса, У Зотнинг калималари тугашидан олдин денгиз тугаб қолган бўларди. Яна бошқа денгизларни келтирсак, улар ҳам тугаб қолган бўларди.

Эй Пайғамбар айтинг: "Мен ҳам сизлар каби бир инсонман. Менга ваҳий қилинмоқдаки, чин маъбудингиз (илоҳликда) ягона маъбуддир. Унинг шериги йўқдир. У Аллоҳдир. Ким Парвардигорига рўбарў бўлишдан қўрқса, шариатга тўғри келадиган яхши амални ихлос билан қилсин ва Парвардигорига бандалик қилишда У Зотга ҳеч кимни шерик қилмасин".

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтдик.

Бу оятлар Парвардигорингизнинг Ўз бандаси Закариё алайҳиссаломга нисбатан раҳмати, марҳамати ҳақида сўзлайди. Ибрат олишингиз учун уни сизга қисса қилиб берамиз.

Эсланг! Ўшанда у Парвардигорига махфий тарзда дуо қилганди. Чунки хуфёна дуонинг ижобат бўлиш эҳтимоли кўпроқ.

Деди: "Парвардигорим, суякларим заифлашди, бошимдаги сочларимнинг оқи кўпайди. Сенга дуо қилиб, ҳеч қачон ноумид бўлган эмасман. Ҳар доим дуоларимни ижобат қилгансан".

"Мендан кейин қариндошларим дунёга берилиб, дин ҳақини адо этмасликларидан хавотирдаман. Хотиним эса туғмас бўлиб қолган. Шунинг учун Ўзинг Ўз даргоҳингдан менга ёрдам берадиган бир фарзанд ато эт".

Фарзандки, Пайғамбарликни мендан ва Яъқуб алайҳиссалом оиласидан мерос оладиган бўлсин. Парвардигорим уни ўз динида ҳам, хулқида ҳам, илмида ҳам Ўзинг рози бўладиган одам қилгин.

Аллоҳ унинг дуосини ижобат қилиб, шундай нидо қилди: "Эй Закариё, сенга хушхабар бор. Дуойингни ижобат қилдик ва сенга Яҳё исмли бир ўғил бердик. Ундан олдин ҳеч кимга бу номни берган эмасмиз".

Закариё Аллоҳнинг қудратидан ҳайратланиб деди: "Аёлим туғмас бўлса, ўзим эса қариб, илигимдан қувват кетиб, гўрга яқинлашиб қолган бўлсам, қандай қилиб мендан фарзанд туғилсин?"

Фаришта деди: "Худди шундай. Аёлинг туғмас, ўзинг эса қариб-қуриб, иликларингдан мадор кетиб, гўрга яқинлашиб қолгансан. Лекин Парвардигоринг дедики, туғмас она ва қари отадан фарзандни дунёга келтириш Мен учун осон. Эй Закариё, олдин сенинг ўзингни ҳеч нарса эмас пайтингда яратганман-ку".

Закариё алайҳиссалом деди: "Парвардигорим, менга фаришталар олиб келган хушхабарнинг рўёбга чиқишига далолат қиладиган бир белги бер". Аллоҳ деди: "Белгинг касал бўлмай, соппа-соғ бўла туриб, уч кунгача одамларга гапира олмаслигингдир".

Шундан сўнг Закариё намоз ўқиётган жойидан қавмининг олдига чиқиб, уларга гапиролмай, кеча-ю кундуз Аллоҳга тасбеҳ айтинглар, деган ишорани қилди.

Ундан Яҳё туғилди. У гап уқадиган ёшга етгач, Биз унга: "Эй Яҳё, Тавротни маҳкам ушла", дедик. Унга гўдаклик чоғидаёқ тушуниш, билиш, ҳаракат қилиш, қатъиятли бўлиш неъматини ато этдик.

Унга Ўз томонимиздан бир раҳмат ато этдик ва уни гуноҳлардан покладик. У Аллоҳнинг буйруқларини бажарадиган, тақиқларидан тийиладиган тақводор бўлди.

У ота-онасига меҳрибон, ғамхўр, мулойим эди. У Парвардигорига итоат этишдан ҳам, ота-онасига итоат этишдан ҳам бўйин товлайдиган мутакаббир эмас эди. Парвардигорига ҳам, ота-онасига ҳам итоатсизлик қилмас эди.

Унга туғилган кунида ҳам, вафот этиб, бу ҳаётдан чиқиб кетадиган кунида ҳам, Қиёмат куни қайта тирилганида ҳам салом бўлсин. Мана шу уч ўрин инсон учун энг оғир дамлардир. Шу ўринларда тинч-омон бўлган одам учун бошқа пайтларда ҳеч қандай хавф-хатар бўлмайди.

Эй Пайғамбар, ўзингизга нозил қилинган Қуръонда Марям алайҳассаломнинг ўз аҳли-оиласидан четга чиқиб, шарқий томонда ёлғизланиб қолганини эсланг.

У Парвардигорига ибодат қилаётганини ҳеч ким кўрмаслиги учун қавмидан беркиниб олди. Шунда Биз унга Жаброил алайҳиссаломни юбордик. Жаброил алайҳиссалом унга росмана одам суратида кўринди. Шунда Марям алайҳассалом, бирон ёмонлик қилмаса эди, деган ўйда қўрқиб кетди.

Фариштанинг ўзи сари одам суратида яқинлашиб келаётганини кўргач: "Мен Раҳмондан сендан паноҳ беришини сўрайман. Агар тақводор бўлсанг, Аллоҳдан қўрқсанг, менга ёмонлик қилма", деди.

"Мен инсон эмасман, Парвардигоринг тарафидан юборилган бир элчиман. Сенга бир пок бола ато этиш учун келганман", деди Жаброил алайҳиссалом.

«Қандай қилиб мендан бола туғилсин, бирон одам менга тегмаган бўлса, ўзим бузуқлик қилмаган бўлсам?!» – деди у.

Жаброил алайҳиссалом деди: "Тўғри. Сенга бирон одам тегмаган. Сен зинокор ҳам эмассан. Лекин Парвардигоринг айтдики, бир болани отасиз яратиш Менга осон. Токи, у бола одамларга Аллоҳнинг қудратини кўрсатиб турадиган бир белги-аломат ҳамда мўминлар учун Биз тарафамиздан юборилган раҳмат бўлсин. Бу иш Лавҳул-Маҳфузга битилган, ҳукми чиқариб қўйилган ишдир".

Фариштанинг нафасидан кейин у ҳомиладор бўлди. Кейин одамлардан узоқ бир жойга кетди.

Тўлғоқ уни қийнаб, бир хурмо дарахтининг шохига осилди ва деди: "Шу кунимдан олдин ўлиб, унутилиб кетган бўлганимда қани эди. Шунда одамлар мен ҳақимда ёмон гумонга бормас эдилар".

Шунда Ийсо онасининг оёғи остидан нидо қилди: "Хафа бўлманг, Парвардигорингиз оёғингиз остидан бир ариқни оқизиб қўйди, ундан ичсангиз бўлади".

"Хурмо шохини силкитинг, сизга эндигина пишган, яшанг мевани тушириб беради".

Хурмолардан еб, сувдан ичиб, чақалоғингга хурсанд бўлиб юравер. Хафа бўлма. Бирон одам бола туғилганидан хабар топиб қолса, унга: "Мен Парвардигоримга гапирмасликни назр қилганман, бугун инсон зотига гапирмасман", дегин.

Марям ўғлини қавмига олиб келди. Шунда қавми деди: "Эй Марям, сен ҳеч ким қилмаган ўта ғаройиб бир ишни қилдинг-ку! Отасиз бола туғдинг-ку!"

Эй ибодат бобида Ҳорунга ўхшаган аёл, отанг бузуқ эмас эди-ку! Онанг ҳам фоҳиша эмас эди-ку! Сен яхши одамларнинг зурриёти эдинг-ку! Қандай қилиб отасиз бола туғдинг?!

Марям ўзининг ўғли Ийсо алайҳиссаломга ишора қилди. Қавми ажабланиб деди: "Бешикдаги гўдак билан қандай гаплашамиз?"

Ийсо алайҳиссалом деди: "Мен Аллоҳнинг бандасиман. Аллоҳ менга Инжилни берди ва мени Пайғамбар қилди".

"Мени қаерда бўлсам ҳам бандаларга кўп фойдаси тегадиган одам қилди ва менга бутун ҳаётим мобайнида намоз ва закотни адо этиб юришимни амр этди".

"Мени волидамга меҳрибон қилди ва мени Парвардигоримга итоат этишдан бош тортадиган мутакаббир ҳам, гуноҳ қиладиган осий ҳам қилмади".

"Менга туғилган кунимда ҳам, ўладиган кунимда ҳам, қайта тириладиган кунимда ҳам шайтон ва унинг ҳамтовоқларидан тинчлик-омонлик бўлур. Бу уч ўринда шайтон мени йўлдан оздира олмас".

Мана шу сифатларга эга бўлган инсон Ийсо ибн Марямдир. Бу гап ҳақ гапдир. У шак-шубҳага борадиган адашганларнинг гапи эмас.

Бола тутиш Аллоҳ шаънига лойиқ иш эмас. Аллоҳ бундай нуқсондан Покдир. У бир ишни истаса, биргина "бўл", деса, кифоя. У иш ўша заҳоти бўлади. Шу қадар улуғ Зотнинг боладан Пок бўлиши тайин.

Аллоҳ менинг Парвардигорим ва сизларнинг Парвардигорингиздир. Бас, ёлғиз Унгагина қуллик қилингиз! Мана шу Аллоҳ ризосига олиб борадиган тўғри йўлдир.

Талашиб-тортишадиганлар Ийсо алайҳиссалом хусусида ихтилофга бордилар ва бир неча фирқаларга ажралдилар. Бир гуруҳ иймон келтириб, унинг пайғамбар эканини тан олди. Бошқа бир гуруҳ эса, масалан, яҳудийлар унга куфр келтирдилар. Айрим гуруҳлар ҳадларидан ошиб, уни Худо дейишгача бордилар. Яна баъзилар уни Аллоҳнинг ўғли, дейишди. Аллоҳ бундай нуқсонлардан Покдир. Бас, кофир бўлган кимсаларга улуғ қиёмат кунига гувоҳ-ҳозир бўлиб, амалларига яраша жазо оладиган пайтларида ҳалокат бўлгай.

Ҳали улар жуда аниқ эшитадиган, кўрадиган бўлиб қоладилар. У пайтда эшитишларидан ҳам, кўришларидан ҳам фойда бўлмайди. Лекин золимлар бу дунё ҳаётида тўғри йўлдан озганлардир, очиқ залолатдадирлар. Охират учун тайёргарлик қилмайдилар. Ғафлатда қолиб, зулм қилиб турган бир пайтларида тўсатдан ўлим топадилар.

Эй Пайғамбар, одамларни гуноҳкор гуноҳи учун, савоб ишларни қилган одам эса кўпроқ қилмагани учун надомат чекадиган кундан огоҳлантиринг. У пайтда амал саҳифалари ёпилиб бўлади. Ҳисоб-китоб битади. Ҳар бир одам экканини ўради. Бугун эса улар мана шу дунё ҳаётида ғафлатда қоляптилар, эътиборсизлик қиляптилар, Қиёмат кунига ишонмаяптилар.

Ҳамма халойиқ нобуд бўлганидан кейин ер ва ундаги кимсалар Бизга қолади. Чунки ҳаммаси ўлади. Фақат Биз қолурмиз. Ҳаммасининг эгаси Биз бўламиз. Уларни Биз тасарруф қиламиз. Қиёмат кунида ҳисоб бериш ҳамда жазо ёки мукофотини олиш учун ҳаммалари ёлғиз Бизнинг ёнимизга қайтурлар.

Эй Пайғамбар, ўзингизга нозил қилинган Қуръондаги Иброҳим алайҳиссалом қиссасини эсланг. У Аллоҳнинг оятларини тасдиқлайдиган жуда ростгўй ва Аллоҳ тарафидан юборилган бир пайғамбар эди.

Ўшанда у отасига деди: "Эй ота, нима учун дуойингизни эшитмайдиган, ибодатингизни кўрмайдиган, сиздан бирон зарарни кетказа олмайдиган ва сизга бирон фойда ҳам етказа олмайдиган бутга ибодат қиласиз?"

Эй отажон, сизга келмаган илм ваҳий орқали менга келди. Бас, менга эргашинг, мен сизни тўғри йўлга бошлайман.

Эй отажон, зинҳор шайтонга итоат этиб, унга ибодат қилиб қўйманг! Шайтон Раҳмонга осийлик қилганди. Унга Одамга сажда қилишни буюрганида бош тортиб, сажда қилмаганди.

Эй отажон, кофирлигингдан воз кечмасанг, сенга Раҳмон томонидан азоб етиб, шайтонга дўст бўлганинг учун азобланишинг ҳамда унга яқин шерик бўлиб қолишингдан қўрқаман.

Озар ўғли Иброҳим алайҳиссаломга деди: "Эй Иброҳим, ҳали сен мен ибодат қилаётган бутлардан юз ўгирадиган бўлиб қолдингми?! Бутларимни ҳақоратлашдан тўхтамасанг, сени тошбўрон қиламан! Кўзимдан йўқол! Менга гапирма! Ёнимга ҳам келма!

Иброҳим алайҳиссалом отасига деди: "Омон бўлинг. Сизга ёмонлик ҳоҳламайман. Парвардигоримдан сизни мағфират қилишини сўрайман. Шубҳасиз, У Зот менга жуда Меҳрибондир".

Сизлардан ҳам, Аллоҳни қўйиб илтижо қилаётган бутларингиздан ҳам четаланаман ва ёлғиз Парвардигоримга илтижо қилурман. У Зотга ҳеч нарсани шерик қилмасман. Шоядки, Парвардигорим илтижойимни рад этмаса ва мен У Зотга дуо қилишим билан бадбахт бўлиб қолмасам".

Уларни ва улар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларни тарк этиб, оиласидан айрилиб қолгач, Биз оиласининг ўрнини тўлдириб қўйиш учун унга ўғли Исҳоқни ва набираси Яъқубни ҳадя этдик ва барчаларини пайғамбар қилдик.

Уларга Ўз фазлу марҳматимиздан пайғамбарлик билан бирга кўп яхшиликларни ато этдик. Улар асрлар мобайнида одамларнинг тилларида достон бўлдилар.

Эй Пайғамбар, ўзингизга нозил қилинган Қуръондаги Мусо алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У саралаб, танлаб олинган элчи-пайғамбар эди.

Мусога ўнг томонидан, тоғ тарафидан нидо қилдик ва Бизнинг гапимизни эшитиши учун уни муножот қилган ҳолида Ўзимизга яқинлаштирдик.

Ўз фазлу марҳаматимиз ила унинг дуосини ижобат айлаб, унга оғаси Ҳорун алайҳиссаломни ёрдамчи пайғамбар қилиб бердик.

Эй Пайғамбар, сизга нозил қилинган Қуръондаги Исмоил алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У ваъдасига вафодор эди. Кимга қандай ваъда берган бўлса, сўзсиз ваъдасига вафо қиларди. У элчи-пайғамбар эди.

У аҳлини намоз ўқиш ва закот беришга буюрарди. У Парвардигори ҳузурида рози қилинган зот эди.

Эй Пайғамбар, сизга нозил қилинган Қуръондаги Идрис алайҳиссаломни эсланг. У жуда ростгўй эди. Парвардигорининг оятлари рост эканига шубҳа қилмас эди ва у Аллоҳнинг пайғамбарларидан бири эди.

Биз унга пайғамбарликни ато этиб, уни юксак мартабага кўтардик. Шу билан унинг мақоми олий бўлди.

Шу сурада айтиб ўтилган Закариё алайҳиссаломдан тортиб, то Идрис алайҳиссаломгача бўлган пайғамбарларга Аллоҳ пайғамбарликни инъом этди. Улар Одам алайҳиссаломнинг болалари, кемада нажот топган Нуҳ алайҳиссаломнинг болалари, Иброҳим, Яъқуб алайҳимассаломнинг болалари ҳамда Биз Ислом сари ҳидоят бериб қўйган ва пайғамбарлар қилиб сайлаган зотлар эди. Улар қачон Аллоҳнинг оятларини эшитсалар, йиғлаб, сажда қилиб йиқилар эдилар.

Мазкур танланган, сараланган пайғамбарлар ортидан намозни зое қилиб, талаб қилинган тарзда адо этмайдиган, кўнгил кўчасига юриб, зино каби турли бузуқликларни, гуноҳларни қиладиган ёмон тобелар келди. Энди яқинда улар ёмонликка йўлиқурлар, жаҳаннамга улоқтирилиб, бахтиқаро бўлурлар.

Қилган гуноҳидан тавба қилиб, Аллоҳга иймон келтирган ва яхши амалларни қилганлар бундан мустасно. Улар жаннатга кирадилар ва қилган амалларига яраша мукофотни тўла қилиб олурлар. Уларнинг савоблари заррача ҳам камайтирилмас.

Раҳмон Ўзининг солиҳ бандаларига ғайбдан ваъда қилган барқарор жаннатлардир. Солиҳ бандалар у жаннатларни кўрмай туриб иймон келтиргандилар. Аллоҳнинг ғайбдан қилган ваъдаси ҳам шак-шубҳасиз амалга ошгай.

Жаннатларда улар ёмон гап ҳам, ортиқча гап ҳам эшитмайдилар. Бир-бирларига салом берадилар, холос. Фаришталар ҳам уларга салом берурлар. Истаган таомлари эрта-ю кеч муҳайё бўлур.

Бу сифатларга эга бўлган жаннатни буйруқларимизни бажарган ва тақиқларимиздан тийилган тақводор бандаларимизга қолдирамиз.

Эй Жаброил, Муҳаммад алайҳиссаломга шундай деб айт: "Фаришталар ўзларидан ўзлари тушмайдилар. Улар Аллоҳнинг фармони билан тушадилар. Келажакдаги охиратда бўладиган ишлар ҳам, ортдаги шу дунёда бўлиб ўтган ишлар ҳам, дунё билан охират ўртасидаги ишлар ҳам ёлғиз У Зотнинг Қўлидадир. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бирон нарсани унутиб қўймас".

Осмонларнинг яратувчиси, ернинг яратувчиси, улар орасидаги нарсаларнинг яратувчиси, ҳамма-ҳаммасининг эгаси, ҳамма-ҳаммасини бошқариб турган Зот Аллоҳдир. Бас, ёлғиз Унгагина ибодат қилинг. Зеро, маъбудликка ҳақли зот ёлғиз Удир. Унга ибодат қилишда барқарор туринг. Маъбудликда унинг ўхшаши, тенги йўқдир.

Қайта тирилишни инкор қиладиган кофир масхара қилиб дейди: "Ўлиб, тупроққа айланиб кетганимдан кейин яна қабримдан тирик ҳолимда чиқиб келаманми?! Бўлиши мумкин эмас!"

Қайта тирилишни инкор қилаётган бу кимса ўзини дастлаб йўқдан бор қилганимизни эсламайдими? Биринчи яратилиши кейинги қайта тирилишига далил бўлмайдими? Ҳолбуки, қайта тирилтириш йўқдан бор қилишдан енгилроқ-ку.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизга қасамки, Биз уларни қабрларидан чиқариб, шайтонлари билан бирга маҳшаргоҳга тўплармиз. Кейин эса ҳаммасини тиз чўктириб, хор қилиб жаҳаннам атрофига ҳайдаб келурмиз.

Кейин ўша адашган тоифалардан энг кўп осийлик қилган пешволарини шиддат билан суғуриб оламиз.

Кейин дўзахга киришга ва унда азобланишга ким лойиқроқ эканини Ўзимиз жуда яхши биламиз.

Эй одамлар, сизлардан бирон кимса йўқки, жаҳаннам устидаги кўприкдан ўтмаса. Ҳамма-ҳамма унинг устидан ўтади. Бу иш Аллоҳнинг қатъий ҳукмидир. Унинг ҳукмини ҳеч кимса бекор қила олмас.

Шу кўприкдан ўтаётганларида буйруқларимизни бажариш ва тақиқларимиздан тийилиш ила Биздан тақво қилган кишиларга нажот берурмиз. Золимларни эса тиз чўккан ҳолларида унда қолдирурмизки, ҳаргиз ундан қоча олмаслар.

Одамларга пайғамбаримизга нозил қилинган очиқ-равшан оятларимиз тиловат қилинса, кофирлар мўминларга дедилар: "Икки гуруҳдан қайси бирининг мартабаси яхшироқ, қайси бирининг мажлиси, жамоаси гўзалроқ? Сизларнинг гуруҳингизникими ёки бизнинг гуруҳимизникими?"

Биз илгари ўзларининг моддий устунлиги билан фахрланаётган бу кофирлардан кўра бойлик жиҳатидан ҳам, кўриниши ва фаровонлиги жиҳатидан ҳам зўрроқ бўлган қанчадан-қанча авлодларни ҳалок қилганмиз.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Ким адашиб юраверса, Аллоҳ унга муҳлат беради-да, баттар адашаверади. Бу иш то уларга ваъда қилинган нарса ё шу дунёнинг ўзидаги азоб ва ё Қиёматга олиб қўйилган жазо эканини кўриб қолгунларига қадар давом этаверади. Ана ўшанда кўзлари мошдек очилиб, кимнинг мартабаси пастроқ, кимнинг мададкорлари ожизроқ эканини билиб оладилар. Ўзлариникими ёки мўминларникими?

Залолатдагиларнинг залолати ортиб боравергани муқобилида иймон ва тоат сари йўл топганларнинг ҳидояти ҳам ортиб бораверади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг наздида абадий саодатга элтадиган яхши амаллар савоб жиҳатидан ҳам, оқибат жиҳатидан ҳам яхшироқдир.

Эй Пайғамбар, Бизнинг ҳужжатларимизга куфр келтириб, ваъдамизни инкор қилиб, яна ортидан: "Ўлиб, қайта тирилсам, менга кўп мол-мулк ва фарзандлар берилади", дейдиган кимсани кўрдингизми?

У ғойибдан хабар топиб, ҳужжат билан гапиряптими? Ёки жаннатга киритиш, кўп мол-дунё ва фарзандлар бериш ҳақида Парвардигори билан аҳдлашиб олибдими?

Иш у ўйлагандек бўлмайди. Унинг айтган гапини ва қилган ишини ёзиб қўямиз. Кейин мана шу ноҳақ гапни айтгани учун унга бериладиган азобни янада кучайтирамиз.

У ҳалок бўлганидан кейин ортидан қолган мол-дунё ва фарзандлар Бизники бўлиб қолади. Қиёмат кунида у мол-дунёси ва обрў-эътиборидан мосуво бўлгани ҳолда ёлғиз ўзи келади.

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, бошқаларни ўзларига худо қилиб олдилар. Улар бизга ёрдам беради, бизни қўллаб-қувватлайди, деган мақсадда шундай қилдилар.

Иш улар ўйлагандек эмас. Улар ибодат қилаётган "худо"лари Қиёмат кунида улардан юз ўгирадилар, қилган ибодатларини тан олмайдилар, уларга душманлик қиладилар.

Эй Пайғамбар, Биз кофирларга уларни гуноҳларга, Аллоҳнинг динидан тўсишга қўзғайдиган шайтонларни юборганимизни кўрмадингизми?

Эй Пайғамбар, шошқалоқлик қилиб Аллоҳдан уларни тезроқ ҳалок қилишини сўраманг. Биз уларнинг муддатларини ҳисоблаб турамиз. Вақти-соати келганда уларни ҳақли жазога тортамиз.

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотларни Парвардигорлари қошига азиз меҳмон сифатида тўплаган кунимиз -Қиёмат кунини эсланг!.

Кофирларни жаҳаннамга ташна ҳолларида ҳайдаган (кунимизда).

Кофирлар бир-бирларини шафоат қилиш ҳуқуқига эга бўлмайдилар. Шу дунёда Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтириб, аҳду паймон олганлар бундан мустасно.

Яҳудийлар, насронийлар ва айрим мушриклар: "Раҳмоннинг боласи бор", дедилар.

Эй шу гапни айтганлар, шу қадар оғир гап айтдингизки,

ундан осмонлар парчаланиб, ер ёрилиб, тоғлар қулаб тушай дейди.

Шуларнинг ҳаммаси, Раҳмоннинг боласи бор, деганлари туфайли содир бўлади. Аллоҳ бундай нуқсондан Олийдир, Буюкдир.

Бола тутиш Раҳмонга тўғри келмайди. Чунки У Зот бундай нуқсондан Покдир.

Осмонлардаги фаришталар ҳам, инсонлар ҳам, жинлар ҳам, ҳамма-ҳаммаси қиёмат кунида Парвардигори қошига бўйнини эгиб келадилар.

Аллоҳ ҳаммасини билиб, санаб-аниқлаб қўйган. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Қиёмат куни уларнинг ҳар бири Аллоҳнинг ҳузурига якка-ёлғиз ҳолида келади. Мол-давлати ҳам, мададкори ҳам унга ҳамроҳ бўлмайди.

Аллоҳга иймон келтирган ва Аллоҳ рози бўладиган солиҳ амалларни қилган зотлар учун Аллоҳ бир муҳаббат пайдо қилади. Яъни, уларни Ўзи ҳам яхши кўради ва бандаларининг қалбларига ҳам уларга нисбатан бир муҳаббат солиб қўяди.

Эй Пайғамбар, бу Қуръонни нозил қилиб, уни сизнинг тилингизга енгил қилиб қўйдик. Буйруқларимизни бажариш ва тақиқларимиздан тийилиш ила тақво қилган зотларга хушхабар беришингиз ҳамда ҳаққа бўйсунишдан қайсарлик билан бўйин товлаган мутакаббирларни огоҳлантиришингиз учун шундай қилдик.

Қавмингиздан олдин ҳам қанчадан-қанча умматларни ҳалок қилганмиз. Бугун улардан биронтасини кўряпсизми? Биронтасининг шарпасини сезяпсизми? Аллоҳнинг изни келиб қолса, уларга етган мусибат бошқаларга ҳам етаверади.

Бу каби ҳарфларнинг тафсири "Бақара" сурасининг биринчи оятида айтиб ўтилган.

Эй Пайғамбар, сизга Қуръонни қавмингизнинг иймондан бош тортаётганини кўриб, афсусланишингиз, қийналишингиз учун нозил қилмадик.

Қуръонни Аллоҳдан қўрқиш неъматига муваффақ бўлган зотларга эслатма бўлиши учун нозил қилдик.

Уни ерни яратган, баланд-баланд осмонларни яратган Аллоҳ нозил қилган. У буюк Қуръондир. Чунки буюк Зот тарафидан нозил қилингандир.

Раҳмон Ўзининг олийлиги ва буюклигига лойиқ бир тарзда Ўз Аршига кўтарилди.

Осмонлару ердаги, улар орасидаги ва тупроқ остидаги ҳамма-ҳамма нарса Аллоҳникидир. Аллоҳнинг махлуқидир, мулкидир, қўл остидадир.

Эй Пайғамбар, гапингизни ошкор айтасизми, яширин айтасизми, Аллоҳ субҳонаҳу ҳамма-ҳаммасини билур. У сирни ҳам ва ҳатто сирдан ҳам пинҳонроқ бўлган ўй-хаёлларни ҳам билур. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Аллоҳ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Етук, гўзал номлар ёлғиз Уникидир.

Эй Пайғамбар, ахир сизга Мусо ибн Имрон алайҳиссалом ҳақида хабар келган-ку.

У сафар қилаётиб, бир оловни кўриб қолди ва оиласига деди: "Жойингларда кутиб туринглар. Мен бир ўтни кўриб қолдим. Шояд ўшандан сизларга бир чўғ олиб келсам ёки менга тўғри йўлни кўрсатиб қўядиган биронтасини учратсам".

У ўтнинг ёнига келганида Аллоҳ таоло: "Эй Мусо", деб нидо қилди.

«Мен сенинг Парвардигорингман. Менга муножот қилиш учун кавушларингни еч. Чунки сен муқаддас, покиза Туво водийсидасан".

Эй Мусо, рисолатимни одамларга етказиш учун сени танладим. Ўзингга юбориладиган ваҳийга қулоқ сол.

Мен - Аллоҳдирман. Мендан ўзга чин маъбуд йўқ. Ёлғиз Менгагина ибодат қил. Мени ёдга олиш учун намозни тўкис адо эт.

Қиёматнинг келиши аниқ, муқаррар. Уни яшириброқ тураман. Қачон келишини ҳеч ким билмайди. Лекин пайғамбар олиб келган хабарларда унинг аломатларини кўрадилар. Токи, ҳар бир жон ўзи қилган яхши ё ёмон амалига яраша жазо ёки мукофотини олсин.

Ҳавойи нафсига эргашиб, ҳаромдан тап тортмайдиган иймонсиз кофирлар сени охиратга иймон келтириб, солиҳ амаллар ила унинг учун ҳаракат қилишдан ҳаргиз тўсиб қўймасин.

"Эй Мусо, қўлингдаги нима?"

Мусо алайҳиссалом деди: "У менинг асойим. Юраётганимда унга таянаман. У билан қўйларимга барг қоқиб бераман. Унда менинг бошқа қиладиган ишларим ҳам бор".

Аллоҳ деди: «Эй Мусо, уни ташла».

Мусо уни ташлаган эди, бирдан у тез ва чаққон ҳаракат қиладиган катта илонга айланиб қолди.

Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломга деди: "Уни қўлингга ол. Илон эканидан қўрқма. Қўлингга олганинг заҳоти уни яна қайта асога айлантириб қўюрмиз".

Қўлингни қўлтиғингга тиқ. У оппоқ бўлиб чиқади. Лекин у пес бўлмайди. Бу сен учун яна бир мўъжизадир.

Эй Мусо, Биз сенга бу икки мўъжизани қудратимизни ва сенинг пайғамбар эканингни кўрсатиб турадиган буюк оят-аломатларимизни намойиш қилиш учун кўрсатдик.

Эй Мусо, Фиръавн олдига бор. Чунки у куфр келтириб, Аллоҳга қарши чиқиб, ҳаддидан ошди.

Мусо алайҳиссалом деди: "Парвардигорим қалбимни кенг қил. Токи, озор-азиятларни кўтаришим осон бўлсин".

"Ишимни осон қил".

Мени равон гапиришга қодир айлагин.

Токи, рисолатингни етказаётганимда гапимни тушунсинлар, англасинлар.

Менга ўз аҳлимдан ишларимга қаралашадиган бир ёрдамчи-дастёр қилиб бер.

Оғам Ҳорун ибн Имронни.

У билан белимни бақувват қил.

Уни рисолатни етказишдаги ишимга шерик айла.

Токи, Сенга кўп тасбиҳ айтайлик.

Ва Сени кўп эслайлик.

Сен бизни кўриб турган эдинг. Бирон ишимиз Сендан яширин эмас.

Аллоҳ деди: "Эй Мусо, сенга сўраганингни бердик".

Албатта, Биз сенга илгари, гўдаклик чоғингда ҳам неъмат берган эдик.

Ўшанда онангга шундай илҳом юборгандикки, у билан Аллоҳ сени Фиръавннинг макридан асраб қолди.

Биз онага илҳом бериб, эндигина туғилган чақалоқни сандиққа солиб, дарёга отишни буюрдик. Токи, дарё Бизнинг амримиз ила уни соҳилга элтсин. Кейин уни Менинг ҳам, унинг ҳам душмани бўлмиш Фиръавн тутиб олсин. Эй Мусо, сенинг устингга Ўзим тарафимдан бир муҳаббат қўйдим. Токи, одамлар сени яхши кўриб қолсинлар ва Менинг ҳифзу ҳимоям остида униб-ўсгин.

Опанг сандиқ қаёққа қараб оқса, ўша тарафга қараб бораверди. Кейин уни тутиб олганларга: "Уни эмизиб, катта қилиб берадиган аёлни кўрсатайми?", деди. Шу билан ғамгин бўлмасин, кўзлари қувонсин деб, сени онангга қайтариб бердик. Вояга етгач, бир қибтийни уриб ўлдириб қўйдинг. Шунда ҳам сени жазодан асраб қолдик. Кетма-кет келган имтиҳонлардан эсон-омон ўтиб олишингга муваффақ қилдик. Юртдан чиқиб кетиб, бир неча йил Мадянда қолиб кетдинг. Кейин яна тақдир тақозо қилган пайтда бу ерга келдинг, эй Мусо.

Сени одамларга Мен қилган ваҳийларни етказишинг учун Ўзимдан бир элчи-пайғамбарликка танлаб олдим.

Эй Мусо, сен ва аканг Ҳорун Аллоҳнинг қудрати ва бирлигига далолат қиладиган оятларимизни, мўъжизаларимизни етказинглар. Менга даъват қилишда ва Мени зикр этишда бўшашманглар.

Фиръавннинг ёнига боринглар. Чунки у куфр келтириш ва Аллоҳга қарши чиқишда ҳаддидан ошди.

Унга қўполлик қилманглар, мулойим гапиринглар. Шоядки, унга насиҳат кор қилиб, Аллоҳдан қўрқса ва тавба қилса.

Мусо ва Ҳорун алайҳимассалом дедилар: "Биз ҳали даъватимизни тугатмай туриб, шошқалоқлик билан бизга азоб беришидан ёки баттар ҳаддидан ошиб, зулмини янада кучайтиришидан қўрқамиз".

Аллоҳ уларга деди: "Қўрқманглар. Мен сизлар билан бирга бўламан. Сизларни қўллаб-қувватлаб тураман. Ўртангизда бўлаётган ҳодисаларни эшитиб, кўриб тураман".

Унинг олдига боринглар ва шундай деб айтинглар: "Эй Фиръавн, биз Парвардигоринг тарафидан сенга юборилган элчилармиз. Бани Исроилни биз билан қўйиб юбор. Эркакларини ўлдириб, аёлларини тирик қолдириб, уларни қийнама. Биз ўзимизнинг ҳақ эканимизга ҳам, Аллоҳга иймон келтириб, У Зот кўрсатган тўғри йўлдан юрадиган зотларнинг Ҳақ таолонинг азобидан нажот топишларига ҳам ҳужжат олиб келганмиз".

Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқариб, пайғамбарлар олиб келган рисолатдан юз ўгирган бадбахтларнинг ҳар икки дунёда азобга гирифтор бўлишлари ҳақида Парвардигоримиз бизга ваҳий қилди.

Фиръавн улар олиб келган рисолатни рад этиб деди: "Ўзларингча, бизни сенга Парвардигоримиз юборди, дейишасан. У ким ўзи?"

Мусо деди: "Парвардигоримиз ҳар бир нарсага муносиб шакл, сурат бериб, кейин уларни ўз вазифаларини бажаришларига йўллаб қўйган Зотдир".

Фиръавн деди: "Олдинги кофирлигича қолган умматларнинг аҳволи не кечган?"

Мусо алайҳиссалом Фиръавнга деди: "Ўтган умматларнинг аҳволи не кечганини ёлғиз Парвардигорим билади. Ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузда битиб қўйилгандир. Парвардигорим хато ҳам қилмайди, унутмайди ҳам".

Сизларга заминни яшаш учун қулай қилиб берган, бемалол юришингиз учун йўллар очиб берган, осмондан ёмғир ёғдириб, турли хил ўсимликларни чиқарган ҳам ўша Парвардигоримдир.

Эй одамлар, Биз яратиб берган хуш неъматлардан еб-ичингиз, чорвангизни боқингиз. Бу ишларда ақли борлар учун Аллоҳнинг қудратига далолат қиладиган белгилар бордир.

Отангиз Одам алайҳиссаломни шу тупроқдан яратдик. Ўлганингиздан кейин сизларни шу тупроққа кўмамиз. Қиёмат куни эса ҳаммангизни яна шу тупроқдан чиқариб олурмиз.

Фиръавнга тўққиз оятларимизнинг ҳаммасини кўрсатдик. Ўз кўзи билан кўра туриб, уларни ёлғон деди ва Аллоҳга иймон келтиришдан бош тортди.

Фиръавн деди: "Эй Мусо, бизни Мисрдан чиқариб юбориб, ундаги подшоҳликни ўзингга олиб қолиш учун шу сеҳрни қўллаяпсанми?"

"Эй Мусо, биз ҳам сен каби сеҳр қила оламиз. Кел, яхшиси, бир жой ва вақтни тайин қил. У сенга ҳам, бизга ҳам тўғри келадиган жой бўлсин, ҳар икки гуруҳнинг қоқ ўртасида бўлсин".

Мусо алайҳиссалом Фиръавнга деди: "Ҳамма одамлар тўпланиб байрам қиладиган ҳайит кунини тайин қиламиз".

Фиръавн ортга қайтиб, бориб, кўзбўямачилари-ю найрангбозларини тўплади. Кейин беллашув тайин қилинган жойга ўз вақтида келди.

Мусо алайҳиссалом Фиръавннинг сеҳргарларига насиҳат қилиб шундай деди: "Эҳтиёт бўлинглар. Одамларни сеҳр билан алдаб, Аллоҳга қарши ёлғон тўқиманглар. Акс ҳолда, Аллоҳ Ўзи тарафидан бир азоб юбориб, сизларни таг-томирингиз билан қуритиб юборади. Аллоҳга қарши ёлғон тўқиган бадбахтнинг шарманда бўлиши муқаррар".

Сеҳргарлар Мусо алайҳиссаломнинг гапини эшитгач, ўзаро тортишиб қолдилар.

Улардан айримлари шундай дедилар: "Мусо билан Ҳорун ҳам бизга ўхшаган сеҳргар. Ўз сеҳри билан бизни Мисрдан қувиб чиқариб, олий мартабамизни ва юксак йўлимизни эгаллаб олмоқчи бўляптилар".

Маҳкам туринглар. Ихтилофга берилманглар. Бир саф бўлиб боринглар-да, билган барча сеҳрларингни бир дафъада ўртага ташланглар. Бугунги кунда рақибини енгган тараф мурод-мақсадига етади.

Сеҳргарлар Мусо алайҳиссаломга дедилар: "Эй Мусо, икки ишдан бирини танла. Сен биринчи бошлайсанми ё биз бошлаб берайликми?"

Мусо алайҳиссалом, сизлар биринчи ташланглар, деди. Улар ўзларининг сеҳрларини ўртага ташлаган эдилар, бирданига ташлаган арқонлари ва асолари худди тез ҳаракат қилаётган илондек кўрина бошлади.

Мусо алайҳиссалом уларнинг бу ишидан ичида қўрқиб кетди.

Шунда Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломни хотиржам қилиб деди: "Эй Мусо, сенга туюлаётган бу ишдан қўрқма, сен албатта ғолиб бўласан".

"Қўлингдаги асони ташла. У бир илонга айланиб, уларнинг сеҳрларини ютиб юборади. Уларнинг қилаётган ишлари кўзбўямачиликдан бошқа нарса эмас. Кўзбўямачи сеҳргар ҳеч қачон зафар қучмайди".

Шундан сўнг Мусо асони ташлаган эди, у илонга айланиб, сеҳргарларнинг ҳамма сеҳрларини ютиб юборди. Сеҳргарлар Мусонинг иши сеҳр эмас, Аллоҳ тарафидан эканини англаб, Аллоҳга сажда қилган ҳолларида эгилиб, ўзларини ерга отиб, Мусонинг, Ҳоруннинг ва барча махлуқотларнинг Парвардигорига иймон келтирдик, дедилар.

Фиръавн сеҳргарларнинг иймонини инкор этиб, уларга таҳдид қилиб шундай деди: "Мен рухсат бермай туриб Мусога иймон келтирдингизми? Эй сеҳргарлар, сизларга сеҳрни ўргатган бошлиғингиз мана шу Мусодир. Энди сизларнинг оёқ ва қўлларингизни қарама-қарши тарафидан чопиб ташлайман. Кейин ўзингизни хурмо дарахтининг шохларига осиб қўяман. Ўша ерда ўлиб кетасизлар ва бошқаларга ибрат бўласизлар. Менинг азобим кучлироқми ё Мусонинг Парвардигориникими, ўшанда билиб оласизлар".

Сеҳргарлар Фиръавнга дедилар: "Очиқ оят-аломатлар турганда ҳеч қачон сенга тобе бўлмаймиз. Бизни яратган Парвардигоримиздан ҳеч қачон сени афзал кўрмаймиз. Бизни нима қилсанг, қилавер. Бизга ҳукминг фақат шу дунёдагина ўтади. Салтанатинг яқинда завол топади".

"Биз эса куфримиз ва бошқа гуноҳларимизни кечиришини умид қилиб, Парвардигоримизга иймон келтирдик. Сен бизни сеҳрни ўрганиш ва Мусо билан беллашишдек оғир гуноҳни қилишга мажбур қилдинг. Ана шу гуноҳимизни ҳам мағфират айлашидан умидвормиз. Аллоҳнинг мукофоти сеникидан яхшироқ, азоби ҳам сеникидан кучлироқ".

Хуллас, Қиёмат куни Парвардигорининг олдига кофир ҳолда келган одам дўзахга тушади ва у ерда абадий қолади. Яшаб маза қилолмайди, ўлиб қутулолмайди.

Қиёмат куни Парвардигорининг олдига мўмин бўлиб, яхши ишларни қилиб келган одам эса юксак мартабага, олий мақомга ноил бўлади.

Бу юксак мартаба ва олий мақом абадий жаннатлардирки, қасрларининг остидан анҳорлар оқиб ўтади. Мўминлар у ерда абадий қоладилар. Бу мукофот қалбини куфру исёндан пок тута олган зотлар учундир.

Дарҳақиқат, Биз Мусога шундай ваҳий юбордик: "Бандаларим билан Мисрдан кечаси йўлга чиқ. Токи, сизларни ҳеч ким сезиб қолмасин. Денгизга асони уриб, ундан қуруқ йўл ҳосил қил. Фиръавн ва унинг одамлари ортингиздан етиб олишидан ҳам, денгизга ғарқ бўлишдан ҳам қўрқма".

Фиръавн ўз аскарлари билан уларнинг ортидан қувди. Денгиз уларни ўраганича ўраб олди. Унинг ҳақиқатини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Ҳаммалари ғарқ бўлиб, қирилиб кетдилар. Мусо ва унинг тобелари эса нажот топдилар.

Фиръавн ўз қавмига куфрни чиройли қилиб кўрсатиб, уларни йўлдан оздирди, тўғри йўлга бошламади.

Бани Исроилни Фиръавн ва унинг лашкарларидан қутқарганимиздан кейин уларга шундай дедик: "Эй Бани Исроил, сизларни душманингиздан қутқардик. Мусо билан гаплашиш учун Тур тоғининг ўнг тарафига ваъдалашдик. Сизларга асал каби ширин ичимлик ва гўшти мазали беданани нозил қилдик".

Биз сизларга ризқ қилиб берган ҳалол таомлардан енглар. Ҳаддингиздан ошиб, Биз ҳалол қилиб қўйган нарсалардан ҳаром нарсалар сари ўтиб кетманглар. Акс ҳолда бошингизга ғазабим тушар. Кимнинг бошига ғазабим тушса, бас, албатта, у ҳалок бўлиб, дунё ва охиратда бадбахт бўлиб қолади.

Албатта, Мен тавба қилган, иймон келтирган, солиҳ амал қилган, кейин эса ҳақ устида барқарор турган зотларни кўп мағфират қиламан, кечираман.

Эй Мусо, нима сабабдан шошиб, қавмингдан илгарилаб, уларни ортингда қолдириб кетдинг?

Мусо алайҳиссалом деди: "Парвардигорим, улар ортимдан келмоқдалар. Яқинда етиб оладилар. Мендан рози бўлишингни истаб, Сенга шошдим".

Аллоҳ деди: "Биз ортингда қолган қавмингни бузоққа ибодат қилиш билан балоладик. Сомирий шу ишга даъват қилиб, уларни йўлдан оздирди".

Бас, Мусо қавмининг йўлдан озиб, бузоққа ибодат қилганидан ғазабланиб, хафа бўлиб қайтди ва деди: «Эй қавмим, Аллоҳ сизларга Тавротни нозил қилиш ҳақида яхши ваъда қилмаганмиди?! Узоқ вақт ўтдимики, уни унутган бўлсангиз? Ёки бу ишингиз билан Парвардигорингиз томонидан устингизга ғазаб, азоб тушишини истаб, менга берган итоаткорликда барқарор туриш ҳақидаги ваъдани буздингизми?!"

Мусонинг қавми деди: «Эй Мусо, биз сенга берган ваъдани ўз ихтиёримиз билан бузмадик. Шундай қилишга мажбур бўлиб қолдик. Фиръавн қавмининг зеб-зийнатларидан иборат оғир юклар бизга юклатилганди. Улардан қутулиш учун бир чуқурга ташлаб юбордик. Худди биз ташлаганимиздек, Сомирий ҳам ўзидаги Жаброил алайҳиссалом отининг оёғи остидан олинган тупроқни ташлади".

Сомирий Бани Исроилнинг зеб-зийнатларидан бир бузоқ ҳайкални ясаб берди. У худди сигирга ўхшаб мўрар эди. Сомирийнинг фитнасига учганлар дедилар: "Мана шу сизнинг маъбудингиз. Мусонинг маъбуди ҳам мана шу. Фақат у унутиб қолдириб кетибди".

Анави фитнага учиб, бузоққа ибодат қилганлар унинг гапира олмаётганини, бирон гапга жавоб қайтара олмаётганини, бирон зарар етказишга ҳам, бирон фойда келтиришга ҳам қодир эмаслигини кўрмаяптиларми?

Ҳолбуки, Мусо қайтишидан олдин Ҳорун уларга шундай деганди: «Олтиндан бузоқ ҳайкалнинг ясалиши ҳам, унинг мўраши ҳам бир синовдан бошқа нарса эмас. Шу синов билан мўмин кофирдан ажралади. Эй қавмим, албатта, сизларнинг Парвардигорингиз гапиролмайдиган, фойда ҳам, зарар ҳам етказа олмайдиган мана бу бузоқ эмас, сизларга марҳамат кўрсата оладиган ёлғиз Раҳмондир. Бас, менга эргашиб ва амримга итоат этиб, ёлғиз Ўша Зотгагина ибодат қилингиз, Ундан ўзгага ибодат қилмангиз».

Фитнага учганлар дедилар: «То Мусо бизга қайтиб келгунича унга ибодат қилишда давом этаверамиз».

Мусо биродари Ҳорунга деди: "Уларнинг йўлдан озиб, Аллоҳни қўйиб, бузоққа ибодат қилаётганларини кўрганингда сени нима тўсди?"

Уларни ташлаб, ортимдан боришингдан сени нима тўсди? Амримга итоатсизлик қилдингми? Ахир сени ўзимдан ноиб қилиб қўйиб кетган эдим-ку!

Мусо биродари қилган ишдан аччиқланиб, унинг соч-соқолидан тортганида Ҳорун унга ялинчоқ оҳангда деди: "Менинг соч-соқолимдан тортма. Улар билан қолишимга сабаб бор эди. Уларни ташлаб, ортингдан кетсам, улар бўлиниб кетардилар. Кейин сен, айтганимни қилмасдан, уларни бўлиб юбордингми, дер эдинг. Мен шундан қўрқдим".

Мусо алайҳиссалом Сомирийга деди: «Бу нима қилганинг, эй, Сомирий?! Шундай қилишга сени нима мажбур қилди?!»

Сомирий Мусо алайҳиссаломга деди: "Улар кўрмаган нарсани мен кўриб қолдим. Жаброил алайҳиссаломни от устида кўрдим. Отининг туёғи босган тупроқдан бир сиқим олдим-да, ясалган бузоқ ҳайкалнинг устига отдим. Шу билан у худди тирикдек мўрай бошлади. Нафсим менга шу ишни чиройли қилиб кўрсатди".

Мусо алайҳиссалом Сомирийга деди: "Йўқол! Модомики, тирик экансан, бутун ҳаётинг давомида якка-мохов бўлиб, одамларга, менга тенгманглар, менга тегманглар, деб ўтасан. Қиёмат куни эса сен учун бир ваъда бор. У кунда ҳисобга тортиласан ва жазоланасан. Аллоҳ Ўзининг бу ваъдасига ҳаргиз хилоф қилмас. Маъбуд қилиб олиб, тинимсиз ибодат қилаётганинг мана бу бузоғинга бир қара. Биз уни ўтда ёндириб, кулини денгизга отамиз. Кейин ундан асар ҳам қолмайди".

Эй одамлар, чин маъбудингиз ёлғиз Аллоҳдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. У Зот ҳамма нарсани Ўз илми билан қамраб олгандир. У Зот билмайдиган бирон нарса йўқдир.

Эй Пайғамбар, сизга тасалли бўлиши учун Мусо ва Фиръавн ҳақида гапириб берганимиздек, бошқа умматлар ва пайғамбарлар ҳақида ҳам қисса қилиб берамиз. Сизга Ўзимиз тарафамиздан Қуръонни ато этдик. Ундан ибрат-эслатма оладиганлар ибрат-эслатма оладилар.

Ким сизга нозил қилинган Қуръондан юз ўгирса, унинг кўрсатмаларига амал қилмаса, Қиёмат куни оғир гуноҳ юкини бўйнига олади ва аламли азобга лойиқ бўлади.

Шу азобда абадий қоладилар. Қиёмат куни улар кўтарган юк нақадар ёмон юк бўлди.

Фаришта қайта тирилиш учун сурни иккинчи бор чаладиган кун. Ана шу кунда кофирларни даҳшатдан ранглари ва кўзлари кўкариб кетган ҳолларида тўплармиз.

Ўзаро шивирлашиб: "Ўлимдан кейин барзах ҳаётида ўн кунгина турдинглар", дейдилар.

Уларни шивирлаб айтаётган гапларини ҳам Биз яхши биламиз. Ҳеч бир нарса Биздан махфий қола олмас. Ўшанда уларнинг энг донолари: "Барзах ҳаётида бир кунгина турдинглар. Ундан кўп эмас", дейди.

Эй Пайғамбар, улар сиздан Қиёмат куни тоғларнинг аҳволи қандай бўлиши ҳақида сўрайдилар. Айтинг: "Парвардигорим уларни таг-томири билан қўпориб, ҳавога совуриб юборади".

Кейин ерни теп-текис қилиб қўяди. Унда на бир бино ва на бир ўсимлик қолади.

Замин шу қадар текис бўладики, унда на бир чуқурликни ва на бир дўнгликни кўрасиз.

У кунда одамлар маҳшаргоҳга чорловчи фариштага оғишмай эргашадилар. Раҳмоннинг ҳайбатидан овозлар тиниб қолади. У кунда пичирлашдан бошқа нарса эшитмассиз.

Бу даҳшатли кунда ҳеч бир шафоатчининг шафоати фойда бермайди. Аллоҳ кимнинг шафоат қилишига изн берса ва унинг гапидан рози бўлса, ўша одамгина бундан мустасно.

Аллоҳ субҳонаҳу одамларни Қиёмат куни нима кутаётганини ҳам, шу дунёда нима ишлар қилганларини ҳам билади. Ҳамма бандалар бир бўлганда ҳам Аллоҳнинг зоти ва сифатларини била олмаслар.

Бандаларнинг юзлари тирик, ҳеч қачон ўлмайдиган, ҳамма ишларни бошқариб, юритиб турадиган абадий Зотга бош эгди. Гуноҳни орқалаб келган одам, ўзини ўзи ҳалокат чоҳига отиб, ноумидлик гирдобига ғарқ бўлди.

Ким Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши амаллар қилган бўлса, мукофотини тўла қилиб олади. У ўзига зулм бўлиб қолишидан, яъни, ўзи қилмаган бир гуноҳ учун жазоланишидан ҳам, қилган яхши амалларининг савоби камайтирилишидан ҳам қўрқмайди.

Ўтганларнинг қиссаларини нозил қилганимиздек, бу Қуръонни ҳам очиқ араб тилида нозил қилдик. Унда турли хил қўрқинчли ваъдаларни, таҳдидларни баён қилдик. Шоядки, улар Аллоҳдан қўрқсалар ёки Қуръон улар учун бир насиҳат, ибрат, эслатма ҳосил қилса.

Аллоҳ Олийдир, Муқаддасдир, Буюкдир. У Подшоҳдир. Ҳамма нарса Унинг мулкидир. Унинг Ўзи ҳам ҳақ, сўзи ҳам ҳақ. Мушриклар айтаётган сифатлардан Пок ва Олий. Эй Пайғамбар, Жаброил алайҳиссалом билан Қуръон ўқиётганингизда шошилиб кетманг. Сизга тўла етказиб бўлгунича кутиб туринг ва: "Парвардигорим, илмимни янада зиёда қил", деб айтинг.

Илгари Одамга ҳам бир дарахт мевасидан емасликни тавсия қилиб, ейишни тақиқлаган эдик. У тавсиямизни унутиб, дарахт мевасидан еди. Сабр қилишга тоқати етмади.

Эй Пайғамбар, эсланг! Фаришталарга, Одамга салом бериш тариқасида сажда қилинглар, деганимизда ҳаммалари сажда қилдилар. Фақат Иблис такаббурлик билан сажда қилишдан бош тортди. У ўзи фаришталар орасида бўлса ҳам фаришталардан бири эмас эди.

Дедик: "Эй Одам, Иблис сенга ҳам, жуфтингга ҳам душмандир. Унинг васвасасига учиб, гапига кириб юрманглар. Тағин сизларни жаннатдан чиқариб юбормасин. Акс ҳолда, кўп қийинчиликлар, машаққатлар тортишингизга тўғри келади".

Жаннатда сени едириш, кийинтириш, оч ва яланғоч қўймаслик Аллоҳнинг зиммасидадир.

Сени суғориш ва ташна қилиб қўймаслик ҳам. Сенга соя бериб, қуёш нурида қолдирмаслик ҳам.

Шайтон Одамни васваса қилиб, унга шундай деди: "Сенга бир дарахтни кўрсатайми? Ундан еган одам ҳеч қачон ўлмайди, абадийликка эришади, айни пайтда битмас-туганмас бойликка ноил бўлади".

Одам ва Ҳавво ман қилинган дарахтнинг мевасидан едилар ва натижада уларнинг шу вақтга қадар ёпилиб турган авратлари очилиб қолди. Одам Аллоҳнинг фармонига бўйсунмай, ҳаддидан ошди.

Кейин Аллоҳ уни танлади, тавбасини қабул этиб, ҳидоятга бошлади.

Аллоҳ Одам ва Ҳаввога деди: "Сизлар ҳам, Иблис ҳам жаннатдан тушинглар. Энди Иблис сизларга душман, сизлар эса унга душмансизлар. Мен тарафимдан бир кўрсатма келганида ким унга эргашиб, амал қилса, у ҳақдан адашмайди ва охиратда азобга йўлиқиб, бахтсиз бўлиб қолмайди. Аксинча, Аллоҳ уни жаннатга киритади".

Ким Менинг кўрсатмамни қабул қилмасдан, ундан юз ўгирса, у шу дунёда ҳам, барзахда ҳам танг аҳволда ҳаёт кечиради. Қиёмат куни эса уни кўзи кўр ва ҳужжати йўқ ҳолида маҳшаргоҳга ҳайдаб келурмиз.

Кўрсатмадан юз ўгирган бу бадбахт: "Парвардигорим, нега мени кўр ҳолимда тирилтирдинг, ахир мен у дунёда кўзи очиқ эдим-ку?", деб қолади.

Аллоҳ таоло уни рад этиб, шундай деди: "У дунёда сен ҳам худди шу ишни қилгандинг. Бизнинг оятларимиз келганда улардан юз ўгириб, ташлаб юборгандинг. Мана, бугун ўзинг ҳам азобга ташланасан".

Парвардигори тарафидан келган очиқ ҳужжатларга иймон келтиришдан юз ўгириб, ҳаром шаҳватларга ботиб қолганларни мана шундай жазолаймиз. Аллоҳнинг охиратдаги азоби дунё ва барзахдаги тангликдан кўра анча кучлироқ ва даҳшатлироқдир.

Мушриклар олдинги ҳалокатга учраган умматларнинг уйларида яшаб, ҳалокат изларини ўз кўзлари билан кўриб ҳам кўзлари очилмадими? Бу ҳалокат ва вайронагарчиликларда ақл эгалари учун ибрат бордир.

Парвардигорингиз тарафидан: "У Зот ҳеч кимни то унга қарши ҳужжат барпо қилмагунча азобламайди", деган гап айтилмаганда ёки Аллоҳ ҳар бир иш учун аниқ бир вақт-ажал белгилаб қўймаганида эди, уларга жазони жазоланишга лойиқ бўлган онларидаёқ юборган бўларди.

Эй Пайғамбар, ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқараётганларнинг гап-сўзларига, озорларига сабр қилинг. Қуёш чиқишидан олдинги бомдод намозида ҳам, қуёш ботишидан олдинги аср намозида ҳам, тунги шом ва хуфтон намозларида ҳам, завол пайтидаги пешин намозида ҳам, куннинг биринчи қисми якунланаётганда ҳам, иккинчи қисми якунланаётганда ҳам Аллоҳга тасбеҳ айтинг, ҳамд айтинг ва ўзингиз рози бўладиган савобни умид қилинг.

Биз ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарадиганларни синаш учун уларга шу дунёнинг фоний неъматларидан ато этганмиз. Сиз уларга эътибор берманг. Зеро, Парвардигорингиз сизга ваъда қилган савоб уларнинг ўткинчи неъматларидан яхшироқ ва боқийроқ.

Эй Пайғамбар, оилангизни намозни адо этишга буюринг. Уни адо этишда ўзингиз ҳам сабрли бўлинг. Биз сиздан ўзингиз учун ҳам, бошқалар учун ҳам ризқ талаб қилмаймиз. Аксинча, Биз Ўзимиз сизни ризқ билан таъминлаймиз. Шу дунёда ҳам, охиратда ҳам гўзал оқибат Аллоҳдан қўрқадиган, У Зотнинг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийиладиган тақводорларникидир.

Пайғамбар алайҳиссаломни ёлғонга чиқарган анави кофирлар: "Муҳаммад Парвардигори тарафидан ўзиниг рост гапираётганига ва чин пайғамбар эканига бир белги-аломат олиб келса бўлмасмикан", дейишди. Бу каззобларга олдинги самовий китобларни тасдиқ этадиган Қуръон келмадими?

Биз Пайғамбар алайҳиссаломни ёлғонга чиқарган анави каззобларни уларга бир пайғамбар юбормасдан, бир китоб нозил қилмасдан жазолаганимизда Қиёмат куни ўзларини узрли кўрсатиб: "Парвардигоро, бизга у дунёда бир пайғамбар юборганингда эди, унга иймон келтирган ва кўрсатмаларига амал қилган бўлар эдик ҳамда азобингга гирифтор бўлиб, хор-зор бўлмас эдик", деган бўлардилар.

Эй Пайғамбар, анави каззобларга айтинг: "Аллоҳ нима иш қилишини сизлар ҳам, биз ҳам кутиб турамиз. Кутаверинглар. Ким тўғри йўлда эканини ва ким ҳидоят топганини яқинда билиб оласизлар".

Одамларнинг амаллари ҳисоб-китоб қилинадиган Қиёмат куни яқинлашиб қолди. Улар эса, охиратдан буткул юз ўгирган ҳолларида ғафлатда юрибдилар. Сабаби, улар дунё билан овора бўлиб қолишган.

Улар Парвардигорларининг, яъни Қуръоннинг янги инган сўзини ўйин-масхара қилиб, ундаги маъноларга эътибор бермасдан эшитадилар. Шунинг учун эшитганлари уларга фойда бермайди.

Эшитганлари билан уларнинг қалблари Қуръоннинг оятларидан ғафлатдадир. Куфр келтириш билан ўзларига зулм қилган кимсалар: "Мана шу пайғамбарликни даъво қилаётган одам сизларга ўхшаган бир одам, холос. Сизлардан ҳеч қандай фарқи йўқ. У олиб келган нарса сеҳрдир. Кўриб-билиб туриб, ўзингизга ўхшаган одамга эргашасизларми?!", деб ўзаро шивир-шивир қиладилар.

Шунда Пайғамбар алайҳиссалом деди: "Парвардигорим уларнинг хуфёна айтаётган гапларини билади. У Зот осмонлару ердаги ҳар бир гапирилган гапдан Хабардор. У бандаларининг сўзларини Эшитувчи, амалларини Билувчидир. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради".

Уларнинг Муҳаммад алайиссалом келтирган ваҳий ҳақида тайинли бир тўхтамлари йўқ эди. Гоҳ, таъвили йўқ, алғов-далғов туш, десалар, гоҳида, гапларининг асли-асоси йўқ, ўзи тўқиб олган, дердилар. Яна айрим пайтларда эса, у шоир, дейишга ўтардилар. Мабодо, айтаётган гаплари рост бўлса, олдинги пайғамбарлар келтиргани каби у ҳам бизга бир мўъжиза келтирсин. Масалан, Мусонинг асоси, Солиҳнинг туяси каби, дейишарди.

Олдинги мўъжиза талаб қилганларга ҳам мўъжиза туширилган. Лекин улар барибир иймон келтирмаганлар. Энди булар иймон келтирармидилар?!

Эй Пайғамбар, сиздан илгари ҳам фаришталарни эмас, кишиларни пайғамбар қилиб юборганмиз ва уларга ваҳий қилганмиз. Буни билмасанглар, ўзингиздан олдинги аҳли китоблардан сўранглар.

Ўша Биз юборган пайғамбарлар ҳам бошқалар каби таом ердилар, бошқалар каби вафот этардилар. Дунёда боқий қолмас эдилар.

Кейин ваъдамизни бажариб, ўша пайғамбарларни ва Ўзимиз истаган мўминларни ҳалокатдан қутқардик. Куфру исёнлари билан ҳаддан ошганларни эса ҳалок этдик.

Сизларга Қуръонни нозил қилдик. Агар уни тасдиқлаб, кўрсатмаларига амал қилсангиз, у сизнинг фахрингиз ва шарафингиздир. Шундай экан, ақлларингизни ишлатиб, унга иймон келтиришга ва амал қилишга ошиқмайсизларми?!

Куфру зулмлари туфайли қанча-қанча юртларни ҳалок этиб, ортидан бошқа қавмларни олиб келганмиз.

Ҳалокат сари бораётганлар Бизнинг илдизи билан қуритиб юборадиган азобимизни кўришгач, қоча бошладилар.

Улар устидан кулгувчи шундай нидо янгради: "Қочманглар. Уйингларга, маишатга ботган жойингизга қайтинглар. Эҳтимол сўроқ-саволга тутиларсизлар".

Шунда анави кофирлар гуноҳларини тан олиб: "Эй воҳ, ҳолимизга вой! Абгор бўлдик! Аллоҳга куфр келтириб, ўзимизга ўзимиз жабр қилибмиз", деб қоладилар.

Улар гуноҳларини эътироф этаверадилар. Ўзларига қарши ўзлари дуо қилаверадилар. Алал-оқибатда Биз уларни йиғиб-териб олинган экиндек қириб ташлаймиз.

Еру осмонни ва улар орасидаги нарсаларни бекорга яратмадик. Уларни қудратимизни кўрсатиб қўйиш учун яратдик.

Биз аёл ёки фарзандни истаганимизда уларни ўзимиздан қилган бўлар эдик. Лекин Биз бу ишни қилмадик. Чунки Биз ундай ишлардан покмиз.

Элчимизга ваҳий қилиб юборганимиз ҳақни куфр аҳлининг ботили устига отамиз. Шу билан ҳақ ботилни эзиб-янчиб ташлайди ва у таг-томири билан йўқ бўлиб кетади. Эй, Аллоҳнинг аёли ва боласи бор, деяётганлар, Аллоҳ шаънига нолойиқ гапни айтаётганингиз учун сизларни ҳалокат кутмоқда.

Осмонлару ердаги ҳамма нарса ёлғиз Унинг мулкидир. Унинг ҳузуридаги фаришталар У Зотга ибодат қилишдан ўзларини катта олмайдилар ва ибодатдан чарчамайдилар.

Аллоҳга узлуксиз тасбеҳ айтадилар ва бу ишни малол олмайдилар.

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, бошқа нарсаларни ўзларига худо қилиб олдилар. Уларнинг худолари ўликни тирилтира олмайди. Шу ишни эплай олмаган нарсага қандай ибодат қилишар экан-а?!

Осмонлару ерда Аллоҳдан бошқа бир неча маъбудлар бўлганида ҳаммалари ўзаро мулк талашиб, бутун борлиқ вайронага айланиб, остин-устун бўлиб кетарди. Воқеда эса бунинг аксини кўриб турибмиз. Арш парвардигори бўлмиш Аллоҳ, мушриклар тавсифлаётган ширклардан пок ва олийдир.

Аллоҳ Ўз салтанатида ҳам, ҳокимиятида ҳам ягонадир. Бошқараётган салтанати ва чиқараётган ҳукми борасида ҳеч кимга ҳисоб бермайди. Аксинча, ҳамма бандалари У Зотга ҳисоб берадилар ва У Зот уларнинг амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Улар Аллоҳни қўйиб, бошқа нарсаларни ўзларига худо қилиб олганлар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Шу нарсаларнинг маъбудликка ҳақли эканига ҳужжатингиз бўлса, келтиринглар. Менга нозил қилинган Қуръонда ҳам, олдинги пайғамбарларга нозил қилинган китобларда ҳам сизлар учун ҳеч қандай ҳужжат йўқ". Йўқ! Мушрикларнинг аксарияти ҳеч қандай билимга эга эмас. Улар нодонлигу тақлид гирдобидан чиқа олмай, ҳақни қабул қилишдан бош тортаверадилар.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин қайси бир пайғамбарни юборган бўлсак, ҳаммасига фақат шундай ваҳий қилганмиз: "Мендан ўзга чин маъбуд йўқ. Бас, ёлғиз Менгагина ибодат қилинглар. Менга ҳеч нарсани шерик қилманглар".

Мушриклар дедилар: "Аллоҳ фаришталарни ўзининг қизлари қилиб олди. Субҳонаҳ. Аллоҳ улар айтаётган бу нуқсондан пок ва олийдир. Аксинча, фаришталар мукаррам ва муқарраб бандалардир.

Парвардигорларидан олдин гапирмайдилар. То фармон бўлмагунича бир сўз айтмайдилар. Фақат У Зотнинг буйруғи билангина иш қиладилар. У Зотга ҳаргиз осийлик қилмайдилар.

Аллоҳ уларнинг олдин қилиб ўтган ишларидан ҳам, энди қиладиган ишларидан ҳам воқифдир. Аллоҳ розилик берган кимсанигина шафоат қилиб, Аллоҳдан унинг айбини кечиришини сўрай оладилар. Улар Аллоҳдан қўрққанларидан ўта эҳтиёткорлик билан иш қиладилар. У Зотнинг биронта буйруғи ёки тақиқини ўтказиб юбормайдилар, албатта, ижро этадилар.

Фаразан фаришталардан бири: "Мен Аллоҳдан бошқа яна бир илоҳман", деса, унинг шу гапи учун Қиёмат куни дўзах билан жазолаймиз. У ерда абадий қолади. Куфру ширк ила ўзига ўзи зулм қилганларни ана шундай жазолаймиз.

Аллоҳга куфр келтирган кимсалар дастлаб осмонлар билан ер бири бирига-қапишган бўлиб, кейин Биз уларнинг орасини ажратганимизни, шундан кейин ёмғирлар ёға бошлаганини, у билан ҳайвонот ва наботот оламини ҳосил қилганимизни билмайдиларми? Улардан ибрат олиб, ёлғиз Аллоҳга иймон келтирмайдиларми?

Ерда мустаҳкам тоғларни яратдик. Токи, замин уларни тебратиб юбормасин. Сафарларида кўзлаган манзилларига етиб олишлари учун тоғларда даралар, йўллар барпо қилиб қўйдик.

Осмонни қулаб тушмайдиган, ёниб кетмайдиган устунсиз, таянчсиз шифт қилиб қўйдик. Мушриклар эса самодаги қуёш ва ой каби белгилардан юз ўгиряптилар, улардан ибрат олмаяптилар.

Дам олиш учун кечани яратган ҳам, тирикчилик ўтказиш учун кундузни яратган ҳам, куннинг кунлигини кўрсатиб турадиган қуёшни яратган ҳам, туннинг тунлигини кўрсатиб турадиган ойни яратган ҳам ёлғиз Аллоҳдир. Ҳаммалари ўзига хос бир фалакда сузиб юрадилар. Қилча ҳам четга чиқиб кетмайдилар.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин ҳам бирон одамни бу ҳаётда абадий тирик қолдирмаганмиз. Ажалингиз етиб, сиз ўласиз-у, улар абадий тирик қолар эканларми?! Асло!

Мўмин бўлсин, кофир бўлсин, бу дунёда ҳар бир жон ўлим шарбатини тотмасдан қолмайди. Эй одамлар, сизларни ноз-неъматлар билан ҳам, меҳнат-машаққатлар билан ҳам синаймиз. Ўлганингиздан кейин эса ёлғиз Бизнинг ҳузуримизга қайтариласизлар. Ана шунда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни оласизлар.

Эй Пайғамбар, анави мушриклар сизни кўрганларида тобеларини сиздан узоқлаштириш учун сизни масхара қилишиб: "Худоларингизни айблаётган шуми?", дейдилар. Бу қилиқлари билан улар Аллоҳ уларга нозил қилган Қуръонга ва ато этган неъматларга нонкўрлик қиладилар. Айбланишга уларнинг ўзлари лойиқроқдирлар.

Инсон табиатан шошқалоқ. У ишларнинг вақти-соати келмасидан олдин шошилтираверади. Мушрикларнинг азобни шошилтиришлари ҳам шундан. Аллоҳ айтади: "Эй шошқалоқлар, яқинда ўша шошилтираётган нарсангизни - азобимни сизларга кўрсатаман. Шошилтираверманглар".

Қайта тирилишни инкор қиладиган кофирлар шошилтириб: "Эй мусулмонлар, агар рост гапираётган бўлсангизлар, айтинглар-чи, бизга ваъда қилаётганингиз қайта тирилиш қачон бўлади?", дейдилар.

Қайта тирилишни инкор қилаётган анави кофирлар юзларидан ҳам, ортларидан ҳам ўтни тўса олмайдиган ва уларга ҳеч қандай ёрдам берилмайдиган, улардан азобни ҳеч нарса даф қила олмайдиган пайтни билсалар эди! Шуни яхши билганларида азобни шошилтирмаган бўлардилар.

Уларни қаттиқ азоблайдиган бу дўзах олдиндан хабар бериб эмас, тўсатдан келиб қолади. Уни қайтара олмай қоладилар. Уларга тавба қилиб олишлари учун муҳлат ҳам берилмайди.

Эй Пайғамбар, қавмингизнинг сизни масхара қилаётганлари янгилик эмас. Сиздан олдинги пайғамбарлар ҳам масхара қилинганлар. Пайғамбарлар азоб келишидан огоҳлантирсалар, кофирлар уни мазах қилардилар. Кейин айнан ўша мазах қилаётганлари - азоб уларнинг бошига тушди.

Эй Пайғамбар, анави азобни шошилтираётганларга айтинг: "Раҳмон сизларга азоб юбориб, ҳалок этадиган бўлса, сизларни кеча-ю кундуз Ундан ким қутқара олади?" Йўқ! Улар Парвардигорларининг насиҳатларини эшитишдан, ҳужжатларини кўришдан юз ўгирувчилардир. Нодонлиги ва калтафаҳмлиги туфайли ҳеч нарсани ўйлаб кўрмайдилар, тафаккур қилмайдилар.

Ёки уларни Бизнинг азобимиздан ҳимоя қиладиган худолари борми? Ўша худолари ўзларига ўзлари ҳам ёрдам бера олмайдлир. Ўзларига фойда ҳам келтира олмайдилар, ўзларидан зарарни ҳам даф қила олмайдилар. Ўзига ёрдам бера олмаган бошқага қаёқдан ёрдам берсин! Улар Бизнинг азобимиздан ҳам ҳимоя қилинмаслар.

Асло! Ўша кофирларнинг ўзларини ҳам, ота-боболарини ҳам турли хил неъматлардан Биз баҳраманд этдик. Бу ишимиз истидрож, яъни, гуноҳларини янада кўпайтиришлари ва кўпроқ азобга лойиқ бўлишлари учун арқонни узун ташлаб қўйиш эди. Узоқ вақт ўтиши билан шунга алданиб, кофирликларида қотиб қолдилар. Анави неъматларимизга алданиб, азобни шошилтираётганлар Бизнинг заминни атрофларидан қисқартираётганимизни кўрмаяптиларми? Шундан ибрат олмайдиларми? Бошқаларнинг бошига келган кулфат уларнинг ҳам бошига келиб қолиши ҳақида ўйламайдиларми? Ахир улар ғолиб эмас, мағлуб бўладилар-ку!

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй одамлар, мен сизларни Аллоҳнинг азобидан Парвардигорим юбораётган ваҳий билан огоҳлантираман. Гунглар Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирилаётганларида ҳақни эшитмайдилар ва қабул қилмайдилар.

Эй Пайғамбар, анави азобни шошилтираётганларга Парвардигорингиз азобидан салгина етиб борса: "Ҳолимизга вой, адо бўлдик, Аллоҳга ширк келтириш ва Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган ҳақни ёлғон дейиш билан ўзимизга ўзимиз зулм қилган эканмиз", деб қоладилар.

Қиёмат куни адолатли тарозуларни ўрнатамиз. Амаллар тўғри тортилади. У кунда биронта одамнинг савоби камайтирилмайди, гуноҳи кўпайтирилмайди. Тортилаётган нарса хардал уруғичалик майда бўлса ҳам тарозуга қўйилади. Бандаларимизнинг амалларини ҳисоб-китоб қилишда Ўзимиз етарлимиз.

Биз Мусо ва Ҳорун алайҳимассаломга ҳақ билан ботилни, ҳалол билан ҳаромни ажратиб берадиган Тавротни мўмин тақводорлар учун ҳидоят ва эслатма-ибрат қилиб бердик.

Кўрмасалар ҳам иймон келтирганлари сабабли Парвардигорларининг азобидан қўрқадиган, Қиёматни ўйлаб титраб кетадиган тақводорлар учун.

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръон одамлар учун бир ибрат-насиҳатдир, фойдаси ва яхшилиги кўп бир неъматдир. Уни тан олмай, инкор қилгувчилар ҳали сизлармисизлар?

Иброҳимга ёшлигидаёқ қавмига қарши ҳужжатни ато этгандик. Биз уни билган эдик. Унинг шу ҳужжатга лойиқ эканини билганимиз учун уни ато этгандик.

Ўшанда отаси Озарга ва қавмига шундай деганди: "Сизлар ўз қўлларингиз билан ясаб олиб, тинимсиз ибодат қилаётганингиз бу ҳайкаллар ўзи нима?"

Дедилар: "Ота-боболаримизнинг уларга сиғинганларини кўрганмиз. Улардан ўрнак олиб, биз ҳам ибодат қиламиз".

Иброҳим уларга деди: "Эй тобелар, сизлар ҳам, ўша эргашаётганингиз ота-боболарингиз ҳам ҳақ йўлидан озгансизлар, очиқ залолатда бўлгансизлар".

Қавми унга деди: "Айтаётган гапларинг жиддийми ёки ҳазиллашяпсанми?"

Иброҳим деди: "Жиддий гапиряпман. Ҳазил эмас. Сизларнинг Парвардигорингиз осмонлару ернинг ҳам Парвардигоридир. Уларни йўқдан бор қилган Зотдир. Парвардигорим осмонлару ерни яратганига, бутларингизнинг эса бу ишга ҳеч қандай алоқаси йўқ эканига гувоҳлик бераман.

Иброҳим қавмига эшиттирмасдан шундай деди: "Аллоҳга қасамки, ҳайитларингизни нишонлашга кетган пайтингизда бутларингизни нимадир қиламан".

Иброҳим алайҳиссалом уларнинг ҳамма бутларини майда-майда қилиб юборди. Фақат энг каттасини қолдирди. Нима ҳодиса юз берганини ўшандан сўрасалар, деган ўйда шундай қилди.

Қайтиб келган пайтларида бутларининг майда-майда бўлиб ётганини кўриб, бир-бирларига қараб: "Маъбудаларимизни ким бундай қилди? Улуғланиши, муқаддасланиши керак бўлган бутларимизни таҳқирлаган ўша кимса аниқ золимлардандир", дедилар.

Айримлари шундай дедилар: "Уларни айблаб, улар ҳақида ёмон гаплар айтиб юрадиган Иброҳим исмли бир йигитни эшитгандик. Ўша парчалаб юборган бўлиши мумкин".

Уларнинг катталари дедилар: "Иброҳимни ҳамма одамлар кўрадиган жойга олиб келинглар. Унинг ўз қилмишига иқрор бўлишини ҳамма кўрсин. Ана шунда унинг иқрори ўзига қарши ҳужжат бўлади".

Иброҳим алайҳиссаломни олиб келиб, ундан сўрадилар: "Эй Иброҳим, маъбудаларимизга нисбатан бу манфур ишни сен қилдингми?"

Иброҳим алайҳиссалом уларнинг устидан кулиб, одамларнинг кўз ўнгида бутларнинг ожизлигини намойиш қилиб, шундай деди: "Бу ишни мен қилмадим. Уни бутларнинг каттаси қилди. Агар гапирадиган бўлсалар, ўзларидан сўранглар".

Ўзларига келиб, ўйлаб қарасалар, бутлари ҳақиқатан фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмас экан. Уларга ибодат қилиб, ўзлари ўзларига зулм қилаётган эканлар.

Кейин яна саркашлик билан ҳақни тан олмасликларига қайтиб дедилар: "Эй Иброҳим, сен бутларнинг гапира олмаслигини яхши биласан-ку. Нега бизни улардан сўрашга буюрасан?" Шуни ўзларининг фойдасига ҳужжат қилмоқчи бўлгандилар. Бўлмади. Ўзларининг зарарига ҳужжат бўлиб қолди.

Иброҳим уларни рад этиб деди: "Аллоҳни қўйиб, ҳеч қандай фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қиласизларми? Улар бошқалар тугул, ўзларига ҳам фойда келтира олмайдилар, ўзларидан ҳам зарарни даф қилолмайдилар".

Ўзингизга ҳам, Аллоҳни қўйиб, сизлар сиғинаётган, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган шу бутларингизга ҳам суф-е. Ақл юритмайсизларми?

Ҳужжат билан бас кела олмаганларидан кейин куч ишлатишга ўтдилар. Дедилар: "Иброҳимни ёқинглар. У парчалаб ташлаган бутларингизга ёрдам бериб, уни қаттиқ жазоланглар".

Улар ўт ёқиб, Иброҳимни унга отдилар. Биз айтдик: «Эй олов, сен Иброҳим учун салқин ва омонлик бўл!» У шундай бўлди. Иброҳимга озор етмади.

Иброҳим алайҳиссаломни қавми найранг ишлатиб, ўтда ёқмоқчи бўлди. Уларнинг найрангини барбод қилиб, ўзларини мағлуб этдик.

Уни ва Лутни қутқариб, иккисини Биз пайғамбарларни ўша жойга юбориш ва у ердаги махлуқотларга кўп яхшиликлар ато этиш билан муборак қилган Шомга юбордик.

Парвардигорига дуо қилиб, фарзанд сўраганида унга Исҳоқни ато этдик. Ортидан Яъқубни ҳам зиёда қилиб бердик. Ва барчаларини Аллоҳга итоат этадиган солиҳ бандалар қилдик.

Уларни Бизнинг амримиз билан одамларни ҳидоятга бошлайдиган, Аллоҳнинг изни ила ёлғиз Аллоҳга банда бўлишга чақирадиган пешволар қилдик. Уларга яхшиликлар қилишни, намозни тўкис адо этишни, закот беришни ваҳий қилдик. Улар Бизга бўйсунадиган бўлдилар.

Лутга даъвогарлар ва жавобгарлар орасини ажрим қилиб бериш неъматини ато этдик. Унга динини ўргатдик ва уни бузуқлик қиладиган қавми устига тушган азобдан қутқариб қолдик. Улар Парвардигорларининг тоатидан бош тортиб, бузуқчилик қиладиган бузуқ қавм эдилар.

Уни қавми йўлиққан азобдан қутқариб, Ўз раҳматимизга олдик. У буйруқларимизни бажарадиган ва тақиқларимиздан тийиладиган солиҳлардандир.

Эй Пайғамбар, Нуҳ қиссасини эсланг! Иброҳим ва Лутдан олдин у Аллоҳга нидо қилди. Унинг нидосини мустажоб айлаб, тилаганини бердик. Унинг ўзини ҳам, тобелари бўлмиш мўминларни ҳам буюк ғамдан халос этдик.

Унинг ҳақ эканини тасдиқловчи оят-аломатлар билан уни қўллаб-қувватладик ва ҳақни ёлғон дейдиган қавмнинг макру ҳийласидан қутқардик. Улар бузуқ, ёмон қавм эди. Бас, уларнинг ҳаммасини ғарқ қилдик, ҳалок этдик.

Эй Пайғамбар, Довуд ва унинг ўғли Сулаймон алайҳимассаломлар қиссасини эсланг. Улар бир масалада ҳукм қилгандилар. Бир одамнинг қўйлари бошқа одамнинг экинзорига кириб, уни пайҳон қилиб юборган экан. Биз бу ҳукмга гувоҳ бўлганмиз. Ундан бирон нарса Биздан яширин қолган эмас.

Масаланинг тўғри ечимини ота Довудга эмас, ўғил Сулаймонга уқтирдик. Ҳар иккисига пайғамбарликни ва шариат ҳукмларига оид илмни ато этдик. Бу борада фақат Сулаймоннинг ўзини хослаб қўймадик. Тоғларни ва қушларни бўйсундирдик. Довуд билан бирга тасбеҳ айтадиган бўлдилар. Уқтирган ҳам, ҳукм ва илмни берган ҳам, бўйсундирган ҳам Биз бўлдик.

Сулаймон эмас, Довудга баданингизга тиғ зарбини ўтказмайдиган совутлар ясашни ўргатдик. Эй одамлар, Аллоҳ ато этган бу неъматга шукр қиласизларми?

Сулаймонга эса қаттиқ эсадиган шамолни бўйсундириб бердик. У Сулаймоннинг амри билан Биз пайғамбарларни юбориш ва кўп яхшиликлар ато этиш ила муборак қилган Шом тарафларга қараб эсади. Биз ҳамма нарсани Билгувчидирмиз. Ҳеч нарса Биздан яширин қола олмас.

Шайтонлардан денгизга шўнғиб, дур-гавҳарларни олиб чиқадиганларини ҳам, ундан бошқа қурилиш каби ишларни бажарадиганларини ҳам бўйсундириб бердик. Уларнинг сонини ҳам, ишларини ҳам назорат қилиб турдик. Бирон нарса эътиборимиздан четда қолмади.

Эй Пайғамбар, Айюб алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У балога гирифтор бўлгач, Парвардигорига дуо қилиб шундай деди: "Парвардигорим, мен бетоблик ва оиламдан жудо бўлиш мусибатига йўлиқдим. Сен барча раҳм қилгувчиларнинг раҳм қилгувчироғисан. Мендан бу мусибатни даф қил".

Унинг дуосини ижобат қилиб, мусибатини аритдик. Йўқотган оиласи ва болаларини қайтариб бердик. Яна ўшанча зиёдасини ҳам ато этдик. Бу ишларни Ўзимиз тарафимиздан бўлган бир раҳмат ила ҳамда Аллоҳга ибодат қиладиган, бўйсунадиган зотларга эслатма-ибрат бўлиши учун, улар ҳам Айюбдек сабр қилишлари учун шундай қилдик.

Эй Пайғамбар, Исмоил, Идрис ва Зул-кифл алайҳимуссаломларни эсланг. Уларнинг ҳар бирини синовлар чоғида ва Аллоҳ юклаган вазифаларни адо этишда сабр-бардошли бандалардан қилдик.

Уларни раҳматимизга олиб, пайғамбарлар қилдик ва жаннатга киритдик. Улар Парвардигорига итоат этадиган, ичи ҳам, таши ҳам пок бўлган солиҳ бандалардир.

Эй Пайғамбар, балиқ қорнида ўтирган Юнус алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У қавмининг тинимсиз гуноҳ қилаверганидан ғазабланиб, Парвардигорининг изнисиз кетган эди. Бу ишим учун жазоланмайман, деб ўйлаганди. Натижада балиқ уни ютиб юборганидан кейин тор жойга қамалиб қийналганди. Кейин балиқ қорнидаги қоронғуликлар ичра гуноҳини тан олиб, тавба айлаб, шундай дуо қилганди: "Сендан ўзга чин маъбуд йўқдир. Сен ҳар қандай нуқсондан Пок ва Олийсан. Мен золимлардан бўлдим".

Унинг дуосини ижобат айлаб, мусибатини аритиб, уни қоронғуликлардан, балиқ қорнидан чиқариб олдик. Мусибатга йўлиқиб, ортидан дуо қилган мўминларга ҳам худди Юнусга нажот бергандек нажот берурмиз.

Эй Пайғамбар, Закариё алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У Парвардигорига дуо қилиб шундай деди: "Парвардигорим, мени фарзандсиз ёлғиз ташлаб қўйма. Бу борада энг яхши кўмак бергувчи Ўзингсан. Менга ортимда қоладиган бир фарзанд ато эт".

Унинг дуосини ижобат айлаб, унга бир фарзандни - Яҳёни ато этдик. Туғмас аёлига шифо бердик ва у фарзанд кўрди. Закариё ҳам, унинг аёли ҳам, ўғли ҳам эзгу ишларга ошиқадиган, Бизнинг савобимизни умид қилиб, дуо қиладиган, азобимиздан қўрқадиган, доим Бизга илтижо этадиган солиҳ бандалар бўлдилар.

Эй Пайғамбар, Марям алайҳиссаломнинг қиссасини эсланг. У ўз номусини зинодан сақлади. Аллоҳ унга Жаброил алайҳиссаломни юборди ва у пуфлади. Шу билан Ийсо алайҳиссаломга ҳомиладор бўлди. Унинг ўзи ҳам, ўғли ҳам одамларга Аллоҳнинг қудратини, ҳар ишга қодир эканини, отасиз ҳам ярата олишини намойиш этувчи бир эслатма-ибрат бўлдилар.

Эй одамлар, мана шу сизнинг миллатингиздир. У ягона, бир миллатдир, яъни, тавҳид умматидир, Ислом дини умматидир. Мен эса Парвардигорингизман. Бас, холис Менгагина ибодат қилинглар.

Одамлар эса фирқа-фирқа бўлиб кетдилар. Улар орасида муваҳҳиди ҳам, мушрики ҳам, кофири ҳам, мўмини ҳам бор. Шу фирқаларнинг ҳаммаси Қиёмат куни фақат Бизнинг ҳузуримизга қайтадилар. Ўшанда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофот берурмиз.

Аллоҳга, Унинг пайғамбарларига ва охират кунига иймон келтиргани ҳолда яхши амаллар қилган одамнинг ҳаракати зое кетмас. Аллоҳ унга савобини ортиғи билан берур. Қайта тирилган пайтида бу дунёда қилиб ўтган яхши ишларини номаи аъмолида кўриб, қувониб кетади.

Қайси бир шаҳар халқини Биз кофирлиги туфайли ҳалок қилган бўлсак, уларнинг яна ҳаётга қайтиши амри маҳолдир. Уларга яна дунёга қайтиб, тавба қилиб олишларига имкон берилмас.

То Яъжуж ва Маъжуж тўғони очилиб, улар ҳар бир тепаликдан оқиб келадиган вақтгача қайтмайдилар.

Қиёмат яқинлашиб, унинг қўрқинчлари, даҳшатлари кўрингач, кофирларнинг кўзлари қотиб қолиб: "Эй воҳ, хароб бўлдик, биз у дунёда бепарво ўйнаб-кулиб юраверибмиз, бу кун учун тайёргарлик қилмабмиз, яна ҳам тўғрироғи, куфру исён билан ўзимизга ўзимиз жабр қилибмиз", деб қоладилар.

Эй мушриклар, ўзларингиз ҳам, Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиз ҳам, инс бўладими, жин бўладими, жаҳаннам ёқилғисидир. Ўзингиз ҳам, ўша бутларингиз ҳам унга кирасизлар.

Улар сиғинаётган бутлар худолар бўлганида эди, бандаларига қўшилиб дўзахга кирмаган бўлардилар. Уларнинг ҳаммалари, обидлари ҳам, маъбудлари ҳам дўзахга тушадилар ва унда абадий қоладилар, ҳеч қачон ундан чиқмайдилар.

Улар азобнинг қаттиқлигидан ҳеч нарсани эшитмайдилар, фақат инграйдилар, холос.

Мушриклар: "Ийсо ва ибодат қилинган фаришталар дўзахга кирадилар", дедилар. Бунга жавобан Аллоҳ деди: "Олдин ҳам Аллоҳ билганки, Ийсо алайҳиссалом кабилар бахтли зотлардир. Улар дўзахдан узоқлаштирилурлар".

Дўзахнинг овози, оловнинг чисирлаб ёниши уларга эшитилмайди. Улар кўнгиллари тусаган неъматлар, лаззатлар ичра абадий қоладилар. Бу неъматлар, бу лаззатлар ҳеч қачон тугамайди.

Дўзахийларни олов куйдирадиган даҳшатли куннинг ваҳимаси уларни қўрқитмайди. Уларни фаришталар табриклаб: "У дунёда сизларга ваъда қилинган кун мана шу, неъматлардан баҳраманд бўлиб, яйраб, қувнаб юраверинглар", деб кутиб оладилар.

У кунда осмонни худди ёзилган мактубни ёпгандек ёпамиз. Одамларни дастлаб қандай яратилган бўлса, ўшандек ҳолида тўплаймиз. Биз шундай қилишга ваъда қилганмиз. Бизда ваъдага хилоф қилиш бўлмайди. Биз қилган ваъдамизни албатта бажарамиз.

Лавҳул-Маҳфузга битиб қўйганимиздан кейин пайғамбарларга нозил қилинган китобларга ҳам ёзиб қўйганмизки, заминга Аллоҳнинг итоатгўй, солиҳ бандалари ворис бўлгай. Улар Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматидир.

Биз нозил қилган Қуръонда Парвардигорларига ибодат қиладиган, амрига бўйсунадиган қавм учун етарли ибрат бор. Зеро, бу ибратдан фақат уларгина фойдалана оладилар.

Эй Муҳаммад, сизни ҳамма халқларга фақат раҳмат қилиб юбордик. Зеро, сиз одамларни ҳидоятга бошлаш ва Аллоҳнинг азобидан қутқаришга ҳариссиз.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Менга Парвардигорим тарафидан чин маъбудингиз якка-ёлғиз, ҳеч бир шериги йўқ Аллоҳ экани ҳақида ваҳий келади. Бас, Унга иймон келтириб, амрига бўйсуниб, мусулмон бўлинглар.

Эй Пайғамбар, улар сиз олиб келган ҳақдан юз ўгирсалар, айтинг: "Ҳеч кимни ажратмасдан, ҳаммага баробар билдирдим. Аллоҳнинг азоб ҳақидаги ваъдаси қачон тушишини билмайман".

Аллоҳ сизлар ошкора айтган гапларингизни ҳам, беркитаётган гапларингизни ҳам билур. Ҳеч нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда муносиб жазо ёки мукофитингизни берур.

Азобнинг кечикаётгани эҳтимол сизлар учун бир синовдир, истидрождир - гуноҳинглар кўпайиб, каттароқ жазога лойиқ бўлгунингларча қўйиб беришдир. Эҳтимол Аллоҳгагина аён бўлган вақти-соати келгунига қадар фойдаланиб туришдир.

Пайғамбар алайҳиссалом Парвардигорига дуо қилиб деди: "Парвардигорим, биз билан кофирлигида қотиб қолган қавмимиз ўртасида ҳақ ҳукмингни чиқаргин". Сизлар айтаётган ҳақни ёлғонга чиқариш ва куфрга қарши Раҳмон Парвардигоримиздан мадад сўраймиз.

Эй инсонлар, Парвардигорингиздан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилингиз. Қиёмат олдидан бўладиган зилзила ва бошқа даҳшатлар жуда улкан ишдир. Унинг учун Аллоҳ рози бўладиган ишларни қилиш орқали тайёргарлик кўрмоқ лозим.

Уни кўрган кунингизда қўрқув даҳшатидан ҳар бир эмизиб турган она эмизаётган боласини унутиб қўяди. Ҳар бир ҳомиладор аёл ҳомиласини ташлаб юборади. Одамларни даҳшатнинг зўрлигидан худди эс-ҳушини йўқотган мастлардек кўрасиз. Аслида эса улар маст эмаслар. Аллоҳнинг азоби қаттиқлигидан улар эс-ҳушларини йўқотиб қўйгандек кўринадилар.

Одамлар орасида ўзи ҳеч нарсани билмай туриб, Аллоҳнинг қайта тирилтира олиши ҳақида талашиб-тортишаверадиганлари ва ҳар бир йўлдан оздирувчи итоатсиз шайтонларга эргашиб кетаверадиганлари ҳам бор.

Инсу жинлардан иборат бўлган бу шайтонларга битиб қўйилганки, ким уларга ишонса, эргашса, уни ҳақ йўлдан оздирадилар ва куфру маъсиятлар ила дўзах азоби сари ҳайдаб борадилар.

Эй одамлар, сизларни қайта тирилтира олишимизга шубҳаланаётган бўлсангиз, ўзингизнинг қандай яратилганингиз ҳақида фикр юритинг. Отангиз Одамни тупроқдан яратдик. Кейин унинг зурриётини эрнинг пуштикамаридан аёлнинг бачадонига отилиб ўтадиган манийдан яратдик. Кейин маний қотиб қолган қонга айланди. Қотиб қолган қон эса чайнаб ташланган гўштдек бир парча гўштга айланди. Бу парча гўшт ўз навбатида ё янги чақалоқ тарзида чиқадиган бўлиб бачадонда қолди ёки бачадондан тушиб кетди. Сизларга даврма-давр ярата олишимизни баён қилиш учун шундай қилдик. Бачадонларда қайси бири қолишини истасак, ўшани қолдирамиз. Кейин тўққиз ой ўтиб, вақти соати келганда янги чақалоқ бўлиб, дунё юзини кўради. Кейин кучингиз ва ақлингиз камол топиб улғаясиз. Сизлардан кимдир чақалоқдек ҳеч нарсани билмайдиган даражадаги энг тубан умргача етиб боради, яна кимдир ундан олдин ўлиб кетади. Ерни ҳеч бир гиёҳ йўқ қақраган ҳолда кўрасиз. Унга ёмғир ёғдирганимиздан кейин у кўпчийди ва турли хил чиройли ўсимликларни ундириб чиқаради.

Илк яратилиш ва унинг босқичлари ҳамда туғилмишнинг ҳолатлари ҳақида айтиб ўтдик. Токи, сизларни яратган Зот ибодат қилаётганингиз бут-санамлар эмас, Аллоҳ эканига ишонинглар. У Зотнинг ўликларни қайта тирилтиришига ҳам, ҳамма ишга Қодир эканига ҳам иймон келтиринглар.

Яна шунга ҳам ишонингларки, Қиёмат кунининг бўлишига ҳам, Аллоҳ қабрлардаги ўликларни қайта тирилтириб, муносиб жазо ёки мукофотларини беришига ҳам шак-шубҳа йўқ.

Кофирлардан бир тўдаси Аллоҳнинг ягоналиги ҳақида талашиб-тортишади. Ҳолбуки, унда на бир ҳақни танитадиган илм бор, на бир йўл кўрсатувчи пешвоси бор ва на бир Аллоҳ тарафидан нозил қилинган, йўлини ёритиб турадиган бир китоб бор.

Бу ишни у такаббурлик билан бурни кўтарилиб, одамларни иймондан ва Аллоҳнинг динига киришдан буриб юбориш учун қилади. Бундай одам шу дунёнинг ўзида ҳам хор бўлади, қилмишига яраша жазо олади. Охиратда эса унга ёниб турган дўзах азобини тоттирамиз.

Унга шундай дейилади: "Бу татиётган азобинг қилган куфру маъсиятларинг сабабидандир. Аллоҳ бегуноҳ одамни азобламайди".

Айрим одамлар беқарор бўладилар. Аллоҳга шубҳаланиброқ ибодат қиладилар. Бойлик, соғлик каби яхшиликларга эришсалар, иймони ва ибодатида давом этаверадилар. Камбағаллик, касаллик каби нохушликларга йўлиқсалар, дини ҳақида ёмон гумонга бориб, муртад бўладилар. Бундай одамлар ҳар икки дунёсини қўлдан бой берадилар. Бу дунёда уларга кофирлиги насибасини кўпайтириб қўймайди. Охиратда эса Аллоҳнинг азобига гирифтор бўладилар.

Аллоҳни қўйиб, бутларга ибодат қилади. Бутлар эса осийга зарар ҳам, итоатгўйга фойда ҳам бера олмайдилар. Зарар ҳам, фойда ҳам келтира олмайдиган бутларга дуо қилиш очиқ залолатдир.

Бу кофир фойдасидан кўра зарари аниқроқ бўлган бутларга ибодат қилади. Бутлар нақадар ёмон маъбуд, нақадар ёмон мададкор ва нақадар ёмон дўстдир.

Албатта, Аллоҳ иймон келтирган ва яхши амалларни қилган зотларни қасрлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритади. Албатта, Аллоҳ Ўзи хоҳлаган ишни қилади. Кимни раҳмат қилгиси келса, раҳмат қилади. Кимни жазолашни истаса, жазолайди. У Зотни ҳеч ким ҳеч ишга мажбур қила олмайди.

Аллоҳ пайғамбари алайҳиссаломга бу дунёда ҳам, охиратда ҳам ёрдам бермайди, деб ўйлаган одам бир арқон билан уйининг шифтига ўзини оссин. Кейин ердан узилиб, осилиб ўлсин. Бас, қарасин-чи, шу иши ичидаги ғазаб ўтини сўндира олдимикан. Гап уқмаслар истайдими, йўқми, Аллоҳ Ўзининг пайғамбарига ҳар доим мадад беради.

Қайта тирилишга ёрқин далиллар нозил қилганимиздек, Муҳаммад алайҳиссаломга Қуръонни очиқ оятлар қилиб туширдик. Аллоҳ Ўзи фазли ила Ўзи истаган одамни ҳидоятга, тўғри йўлга бошлайди.

Шу уммат орасидаги Аллоҳга иймон келтирганлар, яҳудийлар, собиийлар (айрим пайғамбарларнинг тобеларидан иборат бўлган бир тоифа), насронийлар, оташпарастлар, будпарастлар. Қиёмат куни Аллоҳ уларнинг орасини ажрим қилади. Мўминларни жаннатга, қолганларини эса дўзахга киритади. Аллоҳ бандаларининг ҳамма гап-сўзларига, иш-амалларига гувоҳдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда уларни амалларига яраша жазолайди ёки мукофотлайди.

Эй Пайғамбар, самолардаги фаришталар, ердаги мўмин инсу жинлар, қуёш, ой, осмондаги юлдузлар, ердаги тоғлар, дарахтлар, ҳайвонлар Аллоҳга сажда қилаётганини - бўйсунаётганини билмайсизми? Кўп одамлар ҳам шундай сажда қиладилар - итоат этадилар. Кўплар итоат этишдан бош тортадилар ва уларга кофирликлари туфайли Аллоҳнинг азоби ҳақ бўлди. Аллоҳ кимни кофирлиги туфайли хор қилиб қўйган бўлса, уни азиз қила оладиган бирон кимса топилмас. Аллоҳ Ўзи истаган ишни қилур. У Зотни ҳеч ким, ҳеч нарса ҳеч ишга мажбур қила олмас.

Бу икки гуруҳ бир-бирига рақиб бўлиб, Парвардигорлари ҳақида талашиб-тортишдилир. Иймон гуруҳи ва куфр гуруҳи. Куфр гуруҳи учун оловдан кийимлар бичилди. Уларнинг устидан ўта қайноқ сув қуйилади.

Унинг қайноқлигидан қоринларидаги ичак-човоқлари ҳам ва ҳатто терилари ҳам эриб кетади.

Дўзахда улар учун темир гурзилар бўлиб, фаришталар улар билан бошларига уриб турадилар.

Қачон дўзахдан чиқиб, ундаги азобу уқубатлардан қутулмоқчи бўлсалар, унга яна қайтариладилар ва уларга шундай дейилади: "Дўзахда ёниш азобини тотинглар".

Иймон гуруҳини, яъни, Аллоҳга иймон келтириб, яхши ишларни қилган зотларни эса Аллоҳ қасрлари ва дарахтларининг остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритади. Аллоҳ уларни олтин билакузуклар ва дуру маржонлар билан безантириб қўяди. У ерда либослари ипакдан бўлади.

Аллоҳ уларни бу дунёда Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, деб гувоҳлик бериш, такбир айтиш, ҳамд айтиш каби энг ёқимли каломларга ҳамда гўзал Ислом йўлига йўллаб қўйди.

Аллоҳга куфр келтирган, бошқаларни Исломга киришига тўсқинлик қиладиган, Ҳудайбия йилидаги мушриклар каби одамларни Масжидул-Ҳаромдан тўсадиган бадбахтларга аламли азобни тоттирамиз. Биз бу масжидни одамларнинг намозлари учун қибла, ҳаж ва умрадаги ибодатлари учун эса ибодатгоҳ қилиб қўйганмиз.Бу ишда маккалик бўладими, четдан келган мусофир бўладими, фарқи йўқ. Ким ҳақдан юз ўгириб, қасддан гуноҳга ружу қилса, унга аламли азобни тоттирамиз.

Эй Пайғамбар, эсланг! Иброҳим алайҳиссалом уйни қаерга қуришни билмаётган эди. Биз унга қуриладиган жойни ва унинг ҳудудини белгилаб бердик. Кейин унга, ибодат қилишда Менга ҳеч кимни, ҳеч нарсани шерик қилма, ёлғиз Ўзимгагина ибодат қил, тавоф қилувчилар ва намозхонлар учун уйимни моддий ва маънавий нажаслардан покла, деб ваҳий қилдик.

Кейин одамларга нидо қилиб, уларни шу уйни ҳаж қилишга чақир. Ана шунда улар пиёда ва отлиқ бўлиб келадилар. Уларни узоқ-узоқлардан олиб келаётган туялари йўл машаққатидан қийналиб, ҳориб кетади.

Гуноҳлар кечирилиши, савоб ҳосил бўлиши ва якдиллик каби фойдалар келтирадиган ишга келсинлар. Атаган қурбонликларини Аллоҳнинг номини айтиб сўйсинлар. Бу ишларни муайян кунларда, яъни, Зулҳижжа ойининг ўнинчи куни ва ундан кейинги уч кунида бажарсинлар. Уларга Аллоҳ ризқ қилиб берган туя, сигир ва қўйлар учун шукрона сифатида қилсинлар. Бу қурбонликлардан ўзинглар ҳам тановул қилинглар, мискин-бечораларга ҳам беринглар.

Кейин қолган ҳаж ибодатларини қилсинлар. Ундан сўнг соч, тирноқларини олиб, эҳром туфайли тўпланиб қолган кирларни ювиб, эҳромдан чиқсинлар. Сўнгра эса ҳаж, умра, қурбонлик каби гарданларидаги вазифаларни бажариб, Байтул-атиқни ифоза тавофи қилсинлар. "Байтул-атиқ" ибораси "эски уй" деган маънони англатади. "Атиқ" сўзи "озод қилинган", деган маънони ҳам билдиради. Шунга кўра, бу ибора "озод қилинган уй" маъносини ҳам англатаверади. Зеро, Аллоҳ бу Уйни золимлардан, зўравонлардан озод этган.

Соч ва тирноқларни олиб, кирлардан тозаланиб, эҳромдан чиқиш ҳамда бўйнингиздаги вазифаларни адо этиб, Уйни тавоф қилиш каби ишлар Аллоҳ буюрган ишлардир. Аллоҳ буюрган ишларга риоя қилинглар, уларни улуғ билинглар. Ким Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадларни улуғ билиб, У Зотнинг тақиқларидан тийилса, бу дунёда ҳам, охиратда Парвардигори ҳузурида турганида ҳам ўзига яхши бўлади. Мушриклар баҳийрани, яъни, маълум миқдорда бола кўрганидан кейин қулоғи кесилган туяни, соибани, яъни, маълум ёшга етганидан кейин санамларига ташлаб берилган туяни, васийлани, яъни, урғочидан кейин урғочи туғаверган туяни, ҳомийни, яъни, пуштидан маълум миқдорда бўталоқ туғилган эркак туяни ўзларига ўзлари ҳаром қилиб олиб, уларни Аллоҳ ҳаром қилган, дея Аллоҳга бўҳтон қиладилар. "Моида" сурасининг 103-оятида бу ҳақда айтиб ўтилган. Бу оятда ана шунга жавобан айтиляптики, эй одамлар, сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонлари ҳалол қилинди. Улардан биронтаси ҳам, ҳомий ҳам, баҳийра ҳам, васийла ҳам ҳаром қилинмаган. Фақат Қуръонда айтиб ўтилган ўлимтик, қон ва ҳоказоларгина ҳаром қилинган, холос. Бас, бутлар каби нажасдан йироқ бўлинглар ва Аллоҳга қарши айтилган ҳар қандай ноҳақ, ёлғон гапдан йироқ бўлинглар.

Аллоҳ сизларга Ўзи рози бўлиб берган динидан бошқа ҳамма динлардан йироқ бўлинглар. Аллоҳга ҳеч кимни шерик қилманглар. Ким Аллоҳга ширк келтирса, у худди самодан қулаган ва уни ё бир йиртқич қуш ўлжа қилиб олган ёки шамол узоқ-узоқларга учириб кетган одам каби бўлиб қолади.

Демак, Аллоҳ тавҳидга ва ихлосга буюради. Бутлардан ва ёлғон гапдан қайтаради. Ким диннинг маросимларини, жумладан, қурбонлик қилиш ва ҳаж ибодатларини ҳурмат қилса, унинг бу иши қалблар тақвоси туфайлидир.

Қурбонлик учун аталган ҳайвонлардан то уларни сўйгунга қадар фойдаланиб туришингиз мумкин. Уларни миниш, юнгидан, сутидан, наслидан фойдаланиш жоиз. Уларни сўйиш Аллоҳ золимлардан озод қилган Эски Уй (Байтуллоҳ) яқинида бўлади.

Ўтган ҳар бир умматга бир диний ишни, Аллоҳга қурбонлик қилиб қон чиқаришни буюрганмиз. Токи, қурбонликларни сўяётганларида Аллоҳнинг номини зикр қилсинлар. Уларга ато этган туя, сигир, қўй каби ҳайвонлар учун шукр этсинлар. Эй одамлар, чин маъбудингиз шериксиз, ягона бир маъбуддир. Ёлғиз Унгагина бўйсунинглар. Эн Пайғамбар, ихлос билан бўйсунган зотларга уларни хурсанд қиладиган хушхабар борлигини етказиб қўйинг.

Улар шундай зотларки, Аллоҳ зикр қилинса, Унинг азобидан қўрқиб титраб кетадилар ва У Зотнинг фармонини бажаришдан бўйин товламайдилар. Намозни тўкис адо этадилар. Бало келса, сабр қиладилар. Аллоҳ берган ризқдан эзгулик йўлида инфоқ-эҳсон қиладилар.

Байтуллоҳга қурбонлик учун келаётган туя-молларда сизлар учун диний ва дунёвий манфаатлар бор. Улар диннинг белгиларидандир. Бас, уларни тик ҳолатида сўяётиб, олди оёқларидан бирини боғлаган пайтингизда "Бисмиллаҳ", денглар. Сўйиб бўлганингиздан кейин ёнига йиқилгач, ундан ўзинглар ҳам тановул қилинглар ҳамда сўрашни ўзига эп кўрмайдиган қаноатли одамга ҳам, камбағал тиланчига ҳам беринглар. Биз уларни сизларга бўйсундириб қўйдик. Уларни минасизлар ва уларга юк ортасизлар. Шоядки, шу берган неъмати учун Аллоҳга шукр қилсангизлар.

Бу қилаётган қурбонликларингизнинг гўштлари ҳам, қонлари ҳам Аллоҳга етиб бормайди. Лекин шу ишларингизда қилган тақвойингиз, яъни, У Зотга яқин бўлиш учун бу ишларни ихлос билан бажаришингиз етиб боради. Шундай қилиб Аллоҳ уларни сизларга бўйсундириб қўйди. Токи, ҳақни топиб олишингизда Аллоҳ сизларга тавфиқ бергани учун У Зотга такбир айтинг, шукр қилинг. Эй Пайғамбар, Парвардигорларига ибодат қилишда ҳам, У Зот яратган махлуқотлар билан муомала қилишда ҳам ишни пухта бажарадиган зотларга хурсандлик хабарини беринг.

Аллоҳ иймон келтирган зотларни ёмон душманларидан мудофаа қилади. Аллоҳ омонатга хиёнат қиладиган, Аллоҳнинг неъматларига нонкўрлик қиладиган ношукрларни севмайди. Уларни ёмон кўради.

Мушриклар тарафидан ҳужумга учраётган мўминларга мазлум бўлганлари учун жанг қилиш изни берилди. Аллоҳ жангсиз ҳам мўминларни душманлари устидан ғолиб эта олади. Лекин У Зотнинг ҳикмати мўминларни кофирларга қарши жанг билан синашни тақозо этди.

Мўминларки, уларни кофирлар диёрларидан ноҳақ қувганлар. Уларнинг "Парвардигоримиз ёлғиз Аллоҳдир, ундан ўзга парвардигор йўқдир", деган гапдан бошқа жиноятлари бўлмаган. Аллоҳ пайғамбарлар ва мўминларга душманларга қарши жанг қилишни шариат қилиб қўймаганида ғанимлар ҳамма ибодат қилинадиган жойларга тажовуз қилиб, Аллоҳнинг номи кўп зикр қилинадиган роҳибларнинг узлатгоҳларини ҳам, насронийларнинг черковларини ҳам, яҳудийларнинг ибодатхоналарини ҳам, мусулмонларнинг масжидларини ҳам вайрон қилиб юборган бўлардилар. Ким Аллоҳнинг динини, пайғамбарини қўллаб-қувватласа, уни Аллоҳ қўллаб-қувватлайди. Албатта Аллоҳ Қудратли, ёрдам беришга Қодир ва ҳаммадан Ғолиб Зотдир.

Уларни душманлари устидан ғолиб этиб, ер юзини уларга берсак, намозни тўкис адо этадилар, молларидан закот берадилар, шариат буюрган ишларга буюрадилар, шариат қайтарган ишлардан қайтарадилар. Ишларнинг ҳаммаси алалоқибатда Аллоҳга қайтади. Кимга савоб, кимга жазо беришни ёлғиз Ўзи ҳал қилади.

Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқараётган бўлса, сабр қилинг. Ёлғончига чиқарилаётган биринчи пайғамбар эмассиз. Олдин ҳам Нуҳ қавми Нуҳни, Од қабиласи Ҳудни, Самуд қабиласи Солиҳни ёлғончига чиқарганлар.

Иброҳим қавми Иброҳимни, Лут қавми Лутни ёлғончига чиқарганлар.

Мадян аҳолиси Шуайбни ёлғончига чиқардилар, Фиръавн ва унинг қавми эса Мусони. Арқонни узун ташлаб, уларни жазолашни кечга сурдим. Кейин уларни азоб билан ушладим. Уларни инкор қилишим қандай бўлгани ҳақида фикр юритинг. Кофирликлари туфайли уларни ҳалок этдим.

Қанча қишлоқлар борки, кофирлиги билан золим бўлгани сабабли уларни таг-томири билан қуритиб юборганмиз. Мана энди улар қулаган томлар, ташландиқ қудуқлар ва ҳувиллаган қасрларга айланиб қолганлар.

Анави Пайғамбар алайҳиссаломни ёлғончига чиқараётганлар ер юзини кезмайдиларми? Ўшанда ҳалокатга учраган қишлоқларни ўз кўзлари билан кўриб, фикр қилармидилар? Уларнинг қиссаларини эшитиб, ибрат олармидилар? Зеро, кўрлик бу кўзнинг кўрлиги эмас, кўнгилнинг кўрлигидир. Чунки кўнгил кўзи кўр одам ибрат олмайди, насиҳатга қулоқ солмайди.

Эй Пайғамбар, қавмингиздаги кофирлар сизни шошилтиришиб, ўша ваъда қилинган бу дунёдаги ва охиратдаги азобнинг тезроқ юборилишини талаб қиладилар. Аллоҳ ҳеч қачон ваъдасига хилоф қилмас. Бадр кунида уларнинг бошига тушган мусибатлар шу дунёдаги азобнинг бир кўринишидир. Охиратдаги бир кунлик азоб эса сизлар санайдиган минг йилга тенг келади.

Қанча қишлоқлар бўлганки, куфру исёнлари билан зулм қилсалар ҳам уларга муҳлат бердим. Арқонни узун ташлаб, азобни шошилтирмадим. Кейин уларни таг-томири билан йўқ қилиб юборадиган азоб билан ушладим. Қиёмат куни қайтиб келар жойингиз Мендирман. Ўшанда уларга кофирликларига яраша жазосини бераман.

Эй одамлар, мен бир огоҳлантирувчиман, пайғомни етказаман, холос. Огоҳлантиришим жуда очиқ тарзда кечади.

Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган зотлар учун Парвардигорлари тарафидан мағфират ва ҳеч қачон тугамайдиган мўл ризқ бордир.

Бизнинг оятларимизни ёлғонга чиқариб, шу билан Аллоҳдан устун бўлишга уринганлар - ана ўшалар дўзах эгаларидир, дўзах ошноларидир.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин бирон расул ва набийни юбормадикки, Аллоҳнинг китобини қироат қилаётган пайтида шайтон унинг қироатига ўзининг васвасасини ташламаган бўлса. Аллоҳ шайтон ташлаган нарсани ўчириб юборади ва оятларини мустаҳкам қилади. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. У Ўзининг ҳар бир яратишида, тақдири ва тадбирида ҳикмат билан иш қиладиган Ҳаким Зотдир.

Шайтон Пайғамбар алайҳиссаломнинг қироатига васваса ташлайди. Аллоҳ у ташлаган нарсани мунофиқлар ва бағритош мушриклар учун бир синовга айлантиради. Бу золимлар Аллоҳ ва Расулига қарши адоватда ҳамда ҳақ ва ҳидоятдан узоқдадирлар.

Илм ато этилган зотлар Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган Қуръон Аллоҳ тарафидан ваҳий қилиб юборилган ҳақ эканига аниқ ишонадилар. Уларнинг иймони янада зиёдалашиб, қалблари таскин топади. Аллоҳ иймон келтирган зотларни ҳаққа бўйсунганлари учун мукофотлаб, тўғри йўлга ҳидоят қилиб қўяди.

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарини ёлғончига чиқарганлар эса то туйқусдан қиёмат келиб қолгунига қадар ёки ҳеч қандай раҳмат ҳам, яхшилик ҳам қолмайдиган қисир кун келгунига қадар Аллоҳ нозил қилган Қуръон ҳақида шубҳаланишда давом этаверадилар.

Қиёмат куни, анавиларга ваъда қилинган азоб келадиган куни ҳукм ёлғиз Аллоҳники бўлади. Ҳеч ким У Зот билан талашиб-тортиша олмайди. Аллоҳ мўминлар билан кофирлар орасини ажрим қилади. Ҳар бирининг муносиб жазо ёки мукофотини беради. Аллоҳга иймон келтириб, яхши ишларни қилган зотлар улкан савобга ноил бўлиб, ноз-неъматларга тўла абадий жаннатларга киради.

Аллоҳга куфр келтириб, Пайғамбарга нозил қилган оятларимизни ёлғонга чиқарганлар учун эса хор қилувчи азоб бордир. Аллоҳ уларни дўзахга ташлаб хор қилади.

Аллоҳнинг ризоси ва динини азиз қилиш йўлида ҳижрат қилиб, юртини ташлаб кетганлар, кейин эса Аллоҳ йўлидаги жиҳодда ўлдирилганлар ёки ўзлари вафот топганларга Аллоҳ гўзал ризқ ато этади. Уларни абадий жаннатга киритади. Дарҳақиқат, Аллоҳ ризқ берувчиларнинг энг яхшисидир.

Аллоҳ уларни ўзлари рози бўладиган жойга, яъни, жаннатга киритади. Аллоҳ уларнинг ишларини ҳам, ниятларини ҳам Билувчи ва қилган хатолари учун тез жазолаб юбормайдиган Ҳалим Зотдир.

Гап шу. Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганлар жаннатга киритиладилар. Кимга қанча тажовуз қилинган бўлса, у ҳам ўшанча тажовуз қилиши жоиз. Энди тажовузкор яна баттар авж олиб, янада қаттиқроқ тажовуз қилса, Аллоҳ мазлумга албатта ёрдам беради. Аллоҳ мўминларнинг гуноҳларини афв этувчи, уларни мағфират қилувчи Зотдир.

Мазлумга ёрдам беришининг сабаби шуки, Аллоҳ Ўзи истаган ишни қила олади. Масалан, кечани кундузнинг ичига, кундузни эса кечанинг ичига киритиб, бирини кам, яна бирини кўп қила олади. Аллоҳ бандаларининг гапларини эшитиб, қилган ишларини кўриб туради. У Зотдан бирон нарса яширин қола олмас. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Кечанинг кундуз ичига, кундузни эса кеча ичига киритишига сабаб шуки, Аллоҳ Ҳақдир. Унинг дини ҳақ, ваъдаси ҳақ, мўминларни қўллаб-қувватлаши ҳақ. Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб сиғинаётган бутлари эса таги пуч ботилдир. Аллоҳ Зоти билан ҳам, қудрати билан ҳам, қаҳри билан ҳам ҳаммадан олийдир. Барча буюклик, юксаклик, улуғлик ёлғиз Уникидир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдириб, ердан гиёҳлар униб чиқиб, бутун замин ям-яшил бўлганини кўрмадингизми? Аллоҳ бандаларига меҳрибонлик қилиб, уларга ёмғир ёғдириб берди ва ердан турли хил ўсимликлар униб чиқди. Аллоҳ бандаларига нима фойдали эканини жуда яхши биладиган Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Осмонлару ердаги ҳамма-ҳамма нарса ёлғиз Унинг мулкидир. У Беҳожатдирки, бирон махлуқотга муҳтож бўлмас. У ҳамма ҳолатда ҳам мақтовга лойиқ Зотдир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ заминдаги нарсаларни сизнинг ва одамларнинг эҳтиёжлари, манфаатларига бўйсундириб берганини, У Зотнинг амри билан денгизда сузиб, шаҳардан шаҳарга қатнайдиган кемаларни бўйсундириб берганини, осмонни ерга қулаб тушмаслиги учун тутиб туришини, у фақат Аллоҳнинг изни билангина қулаши мумкинлигини кўрмадингизми? Аллоҳ одамларга Меҳрибон, Раҳмли Зотдирки, улар шунча зулм қилсалар ҳам уларга шунча нарсаларни бўйсундириб берган.

Дастлаб сизларни йўқдан бор қилган ҳам, ажалингиз етганидан кейин ўлдирадиган ҳам, кейин яна қилган ишларингизга яраша ҳисоб-китоб қилиш учун қайта тирилтирадиган ҳам Аллоҳдир. Инсон Аллоҳнинг неъматларига кўп нонкўрликлар қилиб, У Зотдан бошқани ўзига маъбуд қилиб олади.

Ҳар бир умматга бир шариат қилиб берганмиз. Улар ўз шариатларига амал қилганлар. Эй Пайғамбар, мушриклар ва бошқа ғайридинлар шариатингиз борасида сиз билан тортишмасинлар. Улардан кўра сиз ҳаққа лойиқроқсиз. Чунки улар ботил тарафдалар. Одамларни Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қўшмасдан ибодат қилишга чақиринг. Сиз тўғри йўлдасиз.

Ҳужжат аниқ кўриниб турганидан кейин ҳам улар ҳақдан бош тортиб, сиз билан мунозара қилмоқчи бўлсалар, уларнинг ишини Аллоҳга топшириб: "Сизларнинг қилаётган ишларингизни Аллоҳ кўриб-билиб турибди, У Зотдан бирон амалингиз яширин қолмас, яқинда ўша амалларингизга яраша жазойингизни беради", дея уларни огоҳлантиринг.

Аллоҳ Қиёмат куни бандаларининг мўмини ва кофири орасида бу дунёда дин иши борасида қилиб ўтган ихтилофлари бўйича ҳукм қилур.

Эй Пайғамбар, Аллоҳ осмондаги ишлардан ҳам, ердаги ишлардан ҳам Хабардор эканини, ҳеч иш У Зотдан яширин қола олмаслигини билмадингизми? Бу ишларнинг ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузга битиб қўйилган. Уларни билиш Аллоҳга осон.

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, бутларга ибодат қиладилар. Ҳолбуки, уларга ибодат қилиш ҳақида Аллоҳ тарафидан бирон ҳужжат нозил бўлмаган. Ўзларида ҳам бу ҳақда ҳеч қандай билим, ҳеч қандай далил йўқ. Ягона суянган "далиллари" ота-боболарига кўр-кўрона тақлид қилиш, холос. Золимларга уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон ҳимоячи бўлмас.

Уларга Қуръондаги очиқ-оятларимизни ўқиб бераётган пайтингизда уларнинг ёмон кўриб, ғазабланиб, афтларини буриштираётганларини кўрасиз. Ғазаблари шу қадарки, тиловат қилиб бераётганларга чанг солиб юборай дейдилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Сизларга мана шу қилиқларингиздан ҳам ёмонроқ нарсанинг хабарини берайми? У дўзахдир. Аллоҳ унга кофирларни соламан, деб ваъда қилган. Уларнинг охир-оқибатда борадиган жойлари нақадар ёмон жой!"

Эй одамлар, бир масал зарб этилди. Унга қулоқ солинглар ва ундан ибрат олинглар. Сизлар ибодат қилаётган бут-санамлар битта пашшани ҳам ярата олмайдилар. Ҳаммалари бирлашганда ҳам бу ишни қилолмайдилар. Агар пашша улардан бирон керакли, ёқимли нарсасини тортиб олса, уни қутқариб ҳам ололмайдилар. Талаб қилаётган ўша бут-санамлар ҳам заиф, талаб қилинаётган пашша ҳам. Келиб-келиб, шу ожиз-нотавонларга ибодат қиласизларми?

Улар ўзлари каби бир махлуққа ибодат қилиб, Аллоҳни етарлича улуғламадилар. Аллоҳ Кучлидир. Осмонлару ерни ва улардаги нарсаларни яратгани У Зотнинг қанчалар буюк қудрат соҳиби эканини кўрсатиб турибди. У Ғолибдир. Ҳеч ким, ҳеч нарса У Зотдан устун бўла олмас. Мушриклар сиғинаётган бутлар эса ҳеч нарсани ярата олмайдиган заифдир, хордир.

Аллоҳ фаришталардан ҳам, инсонлардан ҳам элчиларни танлаб олади. Фаришта элчи Жаброилни инсон элчи пайғамбарларга юборса, инсон элчи пайғамбарларни одамларга юборади. Аллоҳ мушрикларнинг пайғамбарлари ҳақида айтаётган гапларини эшитиб туради. У Зот Ўз рисолати учун кимни танлаётганини жуда яхши билади.

Аллоҳ фаришта ва инсон элчиларнинг туғилмасидан олдинги ҳолатларини ҳам, ўлганларидан кейинги аҳволларини билади. Қиёмат куни ишлар ёлғиз Аллоҳга қайтарилади. У Зот бандаларини қайта тирилтириб, қилган амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, шариатига амал қиладиган зотлар, ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиб, намозларингизда рукуъ қилинглар, сажда қилинглар. Кейин эса садақа ва қариндошчилик ришталарини боғлаш каби эзгу ишларни бажаринглар. Шояд, шунда мурод-мақсадингизга етиб, хавфу хатардан нажот топсангизлар.

Аллоҳнинг йўлида холис жиҳод қилинглар. У Зот сизларни саралаб олди, динингизни кенг қилиб берди, унда бирон торликни, тангликни, ноқулайликни қўймади. Бу миллат отангиз Иброҳим алайҳиссалом миллатидир. Аллоҳ сизларни олдинги китобларда ҳам, Қуръонда ҳам мусулмонлар, деб номлади. Токи, пайғамбар рисолатни етказгани учун сизларга гувоҳ бўлса, сизлар олдинги умматларга пайғамбарлари рисолатни етказганига гувоҳ бўласизлар. Бунинг учун Аллоҳга шукр қилиб, намозни тўкис адо этинглар, молларингиздан закотини беринглар, Аллоҳга сиғининглар, илтижо қилинглар, ҳамма ишларингизда ёлғиз У Зотга суянинглар. У Зот нақадар яхши Ҳожа ва нақадар яхши Мададкордир. Қуллик қилсангизлар, ҳожалик қилади. Мадад сўрасангизлар беради.

Аллоҳга иймон келтирган ва Унинг шариатига амал қилган зотлар мурод-мақсадларига етдилар, хавфу хатардан нажот топдилар.

Мўминларки, намозларида эгилиб, ўзларини паст олиб, ҳамма аъзолари сокин бўлиб, қалблари эса ташвишлардан холиланиб турадилар.

Мўминларки, беҳуда гаплардан, кераксиз ишлардан, ноҳақликдан юз ўгирадилар.

Мўминларки, қалбларини разолатдан, мол-давлатини эса кирлардан поклаш учун закот берадилар.

Мўминларки, зинодан, бачавозликдан ва бошқа бузуқликлардан узоқ юриб, авратларини пок тутадилар.

Бу ишда ўзларининг жуфти ҳалоллари ёки қўл остидаги чўрилари мустасно. Бас, улар билан қўшилсалар, маломат қилинмаслар.

Ўзининг аёли ёки қўл остидаги чўрисидан бошқа билан қўшилмоқчи бўлганлар Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган, Аллоҳ ҳаром қилган ишни ҳалол қилмоқчи бўлган тажовузкорлардир.

Мўминларки, Аллоҳ қўйган омонатга ҳам, бандалари қўйган омонатга ҳам, аҳду паймонларига ҳам вафо қиладилар, хиёнат қилмайдилар.

Мўминларки, намозларини қолдирмасдан, бардавом, ўз вақтида ва рукнларини тўла-тўкис қилиб адо этадилар.

Шу сифатларга эга бўлганлар ворислардир.

Ворисларки, жаннатнинг энг юқорисини мерос қилиб оладилар ва у ерда мангу қоладилар. Унинг неъматлари ҳеч қачон тугаб қолмайди.

Башарият отаси Одамни лойдан яратдик. Унинг тупроғи ер тупроғи билан қорилган сувдан олинган.

Кейин унинг зурриётини то туғилгунига қадар бачадонда турадиган нутфа қилиб яратдик.

Бачадондан жой олган нутфани лахта қонга, лахта қонни бир парча гўштга, бир парча гўштни эса суякларга айлантирдик. Кейин суякларга гўшт қопладик. Шундан кейин унга бир нафха уриб, бачадондан ҳаётга чиқардик. Бас, энг гўзал яратувчи Аллоҳ баракотлидир.

Эй одамлар, ана шунча даврлардан ўтганингиздан кейин ажалингиз етиб ўласизлар.

Ўлганингиздан кейин қиёмат куни қайта тирилиб, қабрларингиздан чиқиб келасизлар ва бу дунёда қилиб ўтган ишларингизга жавоб берасизлар.

Эй одамлар, устингизда етти қават осмонни яратдик. Биз Ўзимиз яратган махлуқотлардан бехабар эмасмиз. Уларни унутиб ҳам қўйганимиз йўқ.

Осмондан эҳтиёжга қараб аниқ миқдорда ёмғир ёғдирдик. У кўп бўлиб, ҳамма ёқни вайрон ҳам қилиб ташламайди, оз бўлиб, етишмай ҳам қолмайди. Кейин уни заминга жойладик. Токи, одамлар ва ҳайвонлар ундан фойдалансинлар. Биз уни яна кетказишга ҳам қодирмиз.

Шу сув билан сизлар учун хурмо ва узум боғларини пайдо қилдик. Бу боғларда сизлар учун анжир, олма, анор каби турли хил рангдаги, хилма-хил шаклдаги мевалар бор. Улардан ейсизлар.

Сизларга Сайно тоғида ўсадиган зайтун дарахтини ҳам пайдо қилиб бердик. Унинг мевасидан ёғ олинади. Уни нонга суртиб ейиш ҳам мумкин, баданга суртиш ҳам.

Эй одамлар, сизлар учун туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларида Аллоҳнинг қудрати ва лутфига далолат қиладиган ибрат бордир. Уларнинг қоринларидаги сут билан сизларни суғорамиз. Яна сизлар учун уларда миниш, юнгидан фойдаланиш каби кўп манфаатлар бор. Айни пайтда уларнинг гўштларидан тановул ҳам қиласизлар.

Юкларингизни қуруқликда туяларга, денгизда эса кемаларга юклаб ташийсизлар.

Биз Нуҳ алайҳиссаломни Аллоҳга даъват қилиши учун ўз қавмига юбордик. Бас, уларга шундай деди: "Эй қавмим, ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар. Сизлар учун Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?"

Қавмидаги Аллоҳга куфр келтирган зодагонлари ўзларининг тобеларига ва оммага шундай дедилар: "Ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган бу кимса сизларга ўхшаган бир одам, холос. У сизларга бошлиқ бўлиб олмоқчи бўляпти. Аллоҳ бизга элчи юборишни истаганида одамлардан эмас, фаришталардан юборган бўларди. Бундай гапларни ўтган ота-боболаримизда эшитмаганмиз".

У бир телба одам. Нима деяётганини ўзи билмайди. Бироз кутиб туринглар, ҳаммаси равшан бўлади.

Нуҳ алайҳиссалом деди: "Улар мени ёлғончига чиқараётганлари учун мени қўллаб-қувватлаб, улардан қасос олиб бер".

Унга шундай ваҳий қилдик: "Бизнинг кўз ўнгимизда ва кўрсатмамиз асосида бир кема яса. Уларни ҳалок қилиш ҳақидаги фармонимиз келганда ва нонвойхонадаги тандирлар ичидан ҳам сув фаввора бўлиб отилганда кемага ҳар бир жонзотдан бир жуфт - эркак ва урғочисини кирит. Токи, насл давом этсин. Оилангни ҳам кирит. Аёлинг ва ўғлинг каби олдин Аллоҳ тарафидан ҳалок қилиниши айтилганлар бундан мустасно. Зулм қилганлар ҳақида Менга гап очма, уларга нажот беришимни сўрама. Улар сўзсиз ғарқ бўлгувчилардир".

Сен ва сен билан бирга нажот топган мўминлар кемага чиқиб олгач: "Бизни кофир қавмдан қутқарган, уларни эса ҳалок қилган Аллоҳга ҳамд бўлсин", дегин.

Яна айт: «Парвардигорим, мени бир муборак манзилга туширгин. Сен Ўзинг энг яхши туширгувчисан».

Мазкур ишларда, яъни, Нуҳ алайҳиссалом ва мўминлар нажот топиб, кофирлар ҳалок бўлишида Бизнинг қудратимизни, пайғамбарларни қўллаб, кофирларни ҳалок этишимизни кўрсатиб турадиган оят-аломатлар, ибратлар бор. Биз Нуҳ қавмини синаган эдик. Токи, ким мўмин, ким кофир экани, ким итоатгўй, ким осий экани аниқлашсин.

Нуҳ қавмини ҳалок қилганимиздан кейин бошқа умматни пайдо қилдик.

Уларга Аллоҳга даъват этадиган бир пайғамбарни юбордик. Пайғамбар деди: "Ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар. Сизлар учун Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?"

Қавми орасидаги Аллоҳга куфр келтирган, охиратни ва ундаги савобу жазони инкор қиладиган, шу дунёда Биз ато этган неъматларга керилиб, ҳаддидан ошган зодагонлар ўзларининг тобелари ва оммага шундай дедилар: "Бу ҳам худди сизларга ўхшаган бир инсон, холос. Сизлар ейдиган нарсадан ейди. Сизлар ичадиган нарсадан ичади. Пайғамбар бўладиган даражада унинг сизлардан ортиқ жойи йўқ".

Ўзингизга ўхшаган бир одамга итоат қиладиган бўлсангиз, аниқ зарар кўрасиз. Чунки худоларингизни ташлаб, унга итоат қилишдан ҳеч қандай фойда йўқ. Ўзингиздан ортиқ жойи йўқ одамга эргашишдан не наф?

Ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган бу одам сизлар ўлиб, тупроқ ва суяк бўлиб кетганингиздан кейин қайта тириласизлар, деб ваъда қиляптими? Шу гап ақлга сиғадими?

Тупроқ ва суяк бўлиб кетганингиздан кейин қайта тирилиб, қабрлардан чиқиб келиш ваъдаси ҳақиқатдан нақадар узоқ! Буни ақл бовар қилмайди.

Шу дунё ҳаётидан бошқа ҳаёт йўқ. Охират ҳаёти бўлмайди. Кимдир ўлади, яна кимдир туғилади. Қиёмат куни ҳисоб учун қайта тирилмаймиз.

Ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган бу одам шу даъвоси билан Аллоҳга қарши ёлғон тўқияпти. Биз унга иймон келтирмаймиз.

Пайғамбар деди: "Улар мени ёлғончига чиқараётганлари учун мени қўллаб-қувватлаб, улардан қасос олиб бер".

Аллоҳ унга шундай жавоб берди: "Бироздан кейин ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқараётганлар қилган ишларига надомат чекиб қоладилар".

Азобга лойиқ бўлганлари сабабли уларни бир даҳшатли ҳайқириқ тутди. Шу билан уларни хас-хашакка айлантирдик. Золим қавмга ҳалокат бўлгай.

Уларни ҳалок этганимиздан кейин Лут қавми, Шуайб қавми, Юнус қавми каби бошқа умматларни пайдо қилдик.

Ҳақни тан олмаётган бу умматларнинг биронтаси ҳар қанча кучли воситаларни ишга солмасин, ҳалокат учун тайинлаб қўйилган муддатдан ўтиб ҳам кета олмайди, ортда ҳам қолмайди.

Кейин орқама-орқа пайғамбар кетидан пайғамбар юбордик. Қайси бир умматга ўз пайғамбари келса, уни ёлғончига чиқардилар. Шу билан уларни бирин-кетин ҳалок қилиб, одамларнинг оғзидаги гап-сўзга айлантирдик. Бас, пайғамбарлари Парвардигорлари тарафидан олиб келган рисолатга иймон келтирмайдиган қавмга ҳалокат бўлгай.

Кейин Мусо ва унинг биродари Ҳорунни тўққиз мўъжиза (асо, қўл, чигиртка, бит, бақа, қон, тўфон, қаҳатчилик ва меваларнинг етишмаслиги) ҳамда очиқ ҳужжат билан юбордик.

Мусо билан Ҳорунни Фиръавн ва унинг аъёнларига юбордик. Бас, улар кибр қилдилар. Иймон келтирмадилар, бўйин эгмадилар. Улар одамларга қаҳру зулм қилиб, ўзларини ҳаммадан катта оладиган қавм эди.

"Ўзимизга ўхшаган, биздан ҳеч қандай ортиқ жойи бўлмаган шу икки одамга иймон келтирамизми, ҳолбуки, бу иккисининг қавми Бани Исроил бизга қуллик қилиб, итоат этиб турган бўлса", дедилар.

Уларнинг Аллоҳ тарафидан олиб келган ишларида ёлғончига чиқардилар. Шу сабабли сувга ғарқ бўлиб, ҳалокатга учрадилар.

Мусога Тавротни бердик. Шоядки, қавми унга амал қилиб, ҳақ сари ҳидоят топсалар.

Марямнинг ўзини ҳам, ўғли Ийсони ҳам қудратимизга далолат қиладиган бир оят-аломат қилдик. Марям ўғлига отасиз ҳомиладор бўлди. Уларга бир баланд, текис ва оқар сувли ердан бошпана бердик.

Эй пайғамбарлар, сизлар ҳалол қилиб берганим пок озуқалардан тановул қилинглар. Шариатга тўғри келадиган яхши ишларни қилинглар. Мен сизлар қилаётган ишларни билиб тураман. Бирон ишингиз Мендан яширин эмас.

Эй Пайғамбар, умматингиз бир умматдир, яъни, Ислом умматидир. Мен эса ягона Парвардигорингизман. Мендан ўзга парвардигор йўқ. Бас, буйруқларимни бажариш ва тақиқларимдан тийилиш ила Мендан тақво қилинглар.

Пайғамбарлардан кейин уларнинг тобелари гуруҳ-гуруҳларга бўлиниб кетдилар. Ҳар бир гуруҳ ўз эътиқодини Аллоҳ наздида маъқул ва мақбул кўрилган дин, деб билди. Бошқаларнинг эътиқодларига қиё ҳам боқмади.

Эй Пайғамбар, уларни то азоб келгунига қадар тек қўйинг, ўзларининг жаҳолату залолатларида эканкираб юраверсинлар.

Ўша фақат ўз эътиқоди билангина хурсанд бўлиб юраверганлар Биз уларга шу дунёнинг ўзида мол-давлат ва фарзандлар ила мадад беряпмиз, деб ўйлайдилар. Аслида эса иш улар ўйлагандек эмас. Биз уларга бу неъматларни истидрож учун, арқонни узун ташлаб қўйганимиз туфайли беряпмиз. Лекин улар буни сезмайдилар.

Ўша фақат ўз эътиқоди билангина хурсанд бўлиб юраверганлар Биз уларга шу дунёнинг ўзида мол-давлат ва фарзандлар ила мадад беряпмиз, деб ўйлайдилар. Аслида эса иш улар ўйлагандек эмас. Биз уларга бу неъматларни истидрож учун, арқонни узун ташлаб қўйганимиз туфайли беряпмиз. Лекин улар буни сезмайдилар.

Иймон келтиргани ва амалларни пухта бажарганига қарамасдан, Парвардигорларидан хавфсираб, қўрқиб турадиганлар эса

Парвардигорларининг Китобидаги оятларга иймон келтирадиганлар эса

Парвардигорларини бир деб билиб, У Зотга ҳеч кимни, ҳеч нарсани шерик қилмайдиганлар эса

Эзгу ишларни қилишга астойдил бел боғлаб, яхши амаллар билан Аллоҳга яқин бўлишга ҳаракат қилаётганларида Қиёмат куни Аллоҳнинг ҳузурига қайтганларида бу дунёда қилиб ўтган эҳсонлари ва яхши амаллари қабул бўлмай қолишидан қўрқиб, қалблари титраб турадиганлар эса

Мана шу буюк сифатларга эга бўлганлар эзгу ишларни қилишга ошиқадилар ва бу борада бир-бирлари билан мусобақалашадилар.

Ҳеч бир жонга тоқатидан ортиқ вазифани юкламаймиз. Бизнинг ҳузуримизда ҳар бир амални исботлаб берадиган, фақат ҳақни гапирадиган Китоб бор. Улар зулм қилинмайдилар, савоблари камайтирилмайди, гуноҳлари кўпайтирилмайди.

Йўқ! Кофирларнинг қалблари ўзларига нозил қилинган, фақат ҳақни сўзлайдиган бу Китобдан бехабар. Ҳали уларнинг куфрдан бошқа ҳам қилган ишлари бор.

Шу дунёда тараллабедод юрганларни Қиёмат куни азобга гирифтор қилганимизда мадад сўраб чинқириб қоладилар.

Шунда уларга Аллоҳнинг раҳматидан умидвор бўлиш бефойдалиги уқтирилиб: "Бугун энди ёрдам сўраб қичқирманглар, энди сизларни ҳеч ким Аллоҳнинг азобидан қутқара олмайди", дейилур.

Аллоҳнинг Китобидаги оятлар сизларга ўша дунёда ўқиб берилган эди. Сизлар эса уни эшита туриб, ёқтирмасдан юз ўгириб кетган эдингизлар.

Ўзларингизни одамлардан катта олардингизлар. Чунки сизлар ўзларингизни Ҳарам эгаси, деб билардингизлар. Аслида эса сизлар унинг эгаси эмассиз. Унинг эгаси тақводорлардир. Унинг атрофида ёмон гапларни гапирасизлар. Сизлар уни муқаддас, деб билмайсизлар.

Анави мушриклар Қуръон оятларини тадаббур айлаб, уларга амал қилиб, иймонга келсалар бўлмасмиди?! Ёки уларга илгари ўтган ота-боболарига келмаган нарса келдимики, ундан юз ўгирсалар, уни ёлғонга чиқарсалар.

Ёки улар Аллоҳ пайғамбар қилиб юборган Муҳаммад алайҳиссаломни танимасмидиларки, уни инкор этсалар? Асло! Улар Пайғамбар алайҳиссаломнинг ўзини ҳам, ҳеч қачон хиёнат қилмаслигини ҳам, ҳар доим рост сўзлашини ҳам жуда яхши билардилар.

У зотни мажнун, дедилар, ёлғончига чиқардилар. Аслида эса у зот Парвардигори тарафидан заррача шубҳа аралашмаган ҳақни олиб келганди. Улар эса ҳақни ёқтирмайдилар. Чунки улар ҳсадгўй ва ботилпарастлардир.

Агар Аллоҳ ишларни уларнинг истакларига қараб тадбирини қилган ва юритганида эди, осмонлару ер ва улардаги ҳамма нарсалар бузилиб, вайрон бўларди. Чунки улар ишларнинг оқибатини ҳам, нима тўғри-ю, нима нотўғрилигини ҳам билмайдилар. Биз улар учун иззат ва шараф бўлган Қуръонни келтирдик. Улар эса ундан юз ўгирдилар.

Эй Пайғамбар, олиб келган нарсангиз учун улардан ҳақ талаб қилдингизмики, улар даъватингизни рад этяптилар? Бундай иш сиздан ҳеч қачон содир бўлмаган. Зеро, Парвардигорингиз берадиган ажру савоб улар берадиган ҳақдан яхшироқдир. Ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ энг яхши ризқ бергувчидир.

Эй Пайғамбар, сиз уларни ҳам, бошқаларни ҳам заррача эгрилиги бўлмаган энг тўғри йўлга, яъни, Ислом йўлига даъват қиласиз.

Охиратга ва унда содир бўладиган ҳисоб-китоб, жазо ё мукофотга ишонмайдиганлар нажотга элтадиган энг тўғри йўл - Ислом йўлидан озиб, дўзахга олиб борадиган эгри-бугри, қинғир-қийшиқ йўлларга кириб кетадилар.

Уларга раҳм қилиб, бошларига тушган балони - қаҳатчиликни аритсак ҳам, барибир яна ҳақдан юз ўгириб, адашиб, тентираб юраверадилар.

Уларни турли хил мусибатлар билан синадик. Шунда ҳам улар Парвардигорларига эгилиб, ялиниб, қўрқиб, балони аритишини сўраб илтижо қилмадилар.

Охири Биз уларга қаттиқ азоб эшигини очиб юбордик. Қарабсизки, улар ҳар қандай нажотдан, яхшиликдан умидларини узиб қолдилар.

Эй қайта тирилишни инкор этаётганлар, Аллоҳ сизларга эшитишингиз учун қулоқларни, кўришингиз учун кўзларни ва тушунишингиз учун қалбларни яратиб берди. Шундай бўлса ҳам У Зот ато этган неъматларга бунчалар оз шукр қиласизлар-а!

Эй инсонлар, сизларни ер юзида яратиб қўйган ҳам Ўша Зотдир. Қиёмат куни ҳисоб-китоб ва жазо ё мукофот учун тўпланишингиз ҳам Ўша Зотнинг ҳузуригадир.

Жон ато этадиган ҳам ёлғиз Аллоҳдир. Ундан ўзга жон ато этгувчи йўқ. Жонни оладиган ҳам ёлғиз У Зотдир. Ундан ўзга жон олгувчи йўқ. Кеча ва кундузнинг қоронғу-ёруғ бўлиб, узун-қисқа бўлиб ўзгариб туриши ҳам ёлғиз Ўша Зотнинг амри биландир. Шундай экан, Унинг қудрати ҳақида, яратишу тадбир этишда ягона экани ҳақида ақл юритмайсизларми?!

Йўқ! Улар кофир ота-боболари нима деган бўлса, ўша гапни айтдилар.

Бўлмағур гапни гапирма, дегандек, ўлиб, тупроқ ва чириган суяк бўлиб кетганимиздан кейин-а? Шундан кейин ҳисоб бериш учун қайта тирилар эканмизми?!

Олдинги ота-боболаримизни ҳам қайта тирилиш билан қўрқитишган. Бизни ҳам шу билан қўрқитяптилар. Бу иш ҳеч қачон амалга ошмайди. Чунки у олдингиларнинг тўқима афсоналаридан бошқа нарса эмас.

Эй Пайғамбар, анави қайта тирилишни инкор этаётган кофирларга айтинг: "Биладиган бўлсангизлар, айтинглар-чи, у ҳолда мана шу замин ва ундаги бор нарсалар кимнинг мулки?"

Ер ва ундаги бор нарсалар Аллоҳникидир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Ер ва ундаги бор нарсаларга эга бўлган Зот сизларни ўлганингиздан кейин қайта тирилтира олмайдими? Шундан ибрат олмайсизларми?"

Уларга айтинг: "Етти осмонларнинг Парвардигори ким? Энг буюк махлуқ бўлмиш буюк Аршнинг Парвардигори ким?"

Етти осмонлар ҳам, буюк Арш ҳам Аллоҳнинг мулкидир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Аллоҳнинг азобидан нажот топиш учун У Зотнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?"

Уларга айтинг: "Агар билсангизлар, айтинглар-чи, ҳамма нарсанинг мулки Қўлида бўлган Зот ким? Унинг мулки камаймайди. У Ўзи истаган бандасини Ўз ҳимоясига олади. У Зот бировга ёмонликни истаса, уни ҳеч ким У Зотдан ҳимоя қила олмайди. У Зотнинг азобидан қутқаролмайди".

Ҳамма нарсанинг мулки Аллоҳнинг Қўлидадир, дейдилар. Шунда уларга айтинг: "Шундай экан, қандай қилиб ақлингизни йўқотасизлар? Аллоҳнинг бирлигига иқрор бўла туриб, У Зотдан бошқасига ибодат қиласизлар?".

Иш улар даъво қилаётгандек эмас. Уларга заррача шубҳа аралашмаган ҳақни келтирдик. Шак-шубҳа йўқки, улар Аллоҳнинг шериги ва боласи бор, деган даъволарида ёлғончилардир. Аллоҳ улар айтаётган гаплардан Пок ва Олийдир.

Кофирлар ўйлаётганидек, Аллоҳ бола тутмаган. Ундан ўзга чин маъбуд ҳам йўқ. Фаразан бошқа маъбудлар ҳам бор бўлса, улардан ҳар бири ўзи яратгани билан кетган ва бир-биридан ғолиб бўлишга интилган, натижада борлиқ низоми изидан чиқиб кетган бўларди. Борлиқ низоми жойида турганининг ўзи ёлғиз Аллоҳдан ўзга ҳеч бир чин маъбуд йўқлигини кўрсатиб турибди. У Зот мушриклар тавсифлаётган боласи бор, шериги бор, деган нуқсонлардан Пок ва Олийдир.

Махлуқотларининг ғайбга оид жиҳатларини ҳам, кўриниб-билиниб турадиган тарафларини ҳам Билгувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин эмас. У Зот шериги бўлишдан Олий ва Покдир.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим, анави мушрикларга ваъда қилганинг азобни менга кўрсатсанг...

Парвардигорим, уларни менинг кўз ўнгимда жазолайдиган бўлсанг, мени уларнинг сафида қилиб қўймагин. Уларга етаётган азоб менга етиб қолмасин.

Албатта, Биз уларни сизга кўрсатиб, сизнинг кўнг ўнгингизда азоблашга қодирмиз. Қўлимиздан келмайдиган бирон иш йўқ.

Эй Пайғамбар, сизга ёмонлик қилишса, сиз уни энг гўзал тарзда даф қилинг. Уларни кечиринг, озорларига сабр қилинг. Биз улар тавсифлаётган ширк, ёлғон каби уйдирмалардан ҳам, сизнинг шаънингизга айтилаётган сеҳргар, мажнун каби ҳақоратлардан ҳам жуда яхши Хабардормиз.

Айтинг: "Парвардигорим, шайтонларнинг васвасаларидан, йўлдан уришларидан паноҳ беришингни сўрайман.

Парвардигорим, улар менинг ҳузуримга келишларидан паноҳ беришингни сўрайман".

Ўша мушриклардан бирига ўлим келганида, устига тушажак азобни кўрганида умрини беҳуда ўтказганига, Аллоҳ ҳақида изланмасдан бепарво бўлганига пушаймон бўлиб дейди: "Парвардигорим, мени дунё ҳаётига қайтар.

Шояд, у дунёга қайтганимда яхши амаллар қилсам. Асло! Унинг талаби қондирилмайди. Бу унинг оғзидан чиқаётган қуруқ гап, холос. Дунёга қайтарилган тақдирда ҳам барибир ваъдасига вафо қилмайди. Улар то қайта тириладиган кунга қадар дунё билан охират ўртасидаги бир тўсиқ ичида бўладилар. Дунёга қайтиб, қолиб кетган ишларини қилиб ва ўзларини ўнглаб олишларига имкон берилмайди.

Дам уришга вакил қилинган фаришта Сур карнайига Қиёмат бошланганини англатувчи иккинчи дамни урганда охиратнинг даҳшатидан улар орасида на насл-насаби билан фахрланиш қолади ва на бир-бирларини сўраб-суриштира оладилар.

Кимнинг яхшилик мезонлари ёмонликларидан оғир келса, бас, ана ўшалар мурод-мақсадларига етиб, хавфу хатардан нажот топадилар.

Кимнинг яхши амаллари енгил келиб, ёмон амаллари тош босиб кетса, бас, ана ўшалар зарарли ишларни қилиб, иймон ва яхши амал каби фойдали ишларга бепарво бўлиб, ўзларини ўзлари бой берибдилар. Улар дўзах оловида мангу қоладилар. У ердан ҳеч қачон чиқмайдилар.

Юзларини ўт куйдиради. Тиришаверганларидан устки ва остки лаблари тишларига ёпишиб, бадбашара бўлиб кетадилар.

Уларга шундай дейилади: "У дунёда Қуръон оятлари сизларга ўқиб берилмаганмиди ва сизлар уларни ёлғонга чиқармаганмидингиз?"

Дедилар: "Парвардигоро, бизга Ўзингга маълум бўлган бадбахтлигимиз ғолиб келиб, ҳақ йўлдан озган, адашган қавм бўлиб қолган эканмиз".

Парвардигоро, бизни дўзахдан чиқар, халос айла. Агар яна ўша куфр ва залолатга қайтадиган бўлсак, у ҳолда аниқ ўзимизга ўзимиз зулм қилган бўламиз. Ҳеч қандай узримиз қолмайди.

Деди: "Дўзахда хор бўлиб яшанглар ва Менга гапирманглар".

Бандаларимдан Менга иймон келтирган бир гуруҳи дер эдилар: "Парвардигоро, Сенга иймон келтирдик. Гуноҳларимизни кечир. Ўз раҳматинг ила бизга раҳм қил. Сен раҳм қилгувчиларнинг энг яхшиси эрурсан".

Аллоҳга даъват қилган мўминларни масхара қилдингиз. Шу иш билан банд бўлиб, Аллоҳни эслашни унутдингиз. Уларнинг устидан кулар эдингиз.

Мен Қиёмат куни мўминларни Аллоҳга итоат қилиш йўлида сизлардан йўлиққан озорларга сабр қилганлари туфайли жаннат билан мукофотлайман.

Деди: "Ер юзида қанча йил турдингизлар? Қанча вақтни зое қилдингизлар?"

Улар шундай жавоб берадилар: "Бир кун ёки бир куннинг бир қисмича турдик. Кунлар ва ойларни ҳисоблаб турадиган фаришталардан сўра".

Деди: "Жуда-жуда оз турганингизни билганингизда эди. Шу қадар озки, унда Аллоҳга итоат қилиш йўлида сабр қилиш жуда енгил эди".

Эй одамлар, сизларни ҳеч бир ҳикматсиз, сабабсиз, худди ҳайвонлардек савоб ва жазосиз беҳудага яратганмиз-у, сизлар Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун Бизга қайтарилмайсизлар, деб ўйлаганмидингиз?

Ўз махлуқотларини Ўзи истаганича бошқариб турган подшоҳ Аллоҳ ҳар қандай нуқсондан Покдир. Унинг Ўзи ҳақ, ваъдаси ҳақ, сўзи ҳақ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. У энг буюк махлуқот бўлмиш Аршнинг Эгасидир. Энг улкан махлуқотнинг эгаси ҳамма махлуқотларнинг Эгасидир.

Ким Аллоҳ билан бирга бошқа бир маъбудга унинг маъбуд эканига бирон ҳужжати бўлмаса ҳам дуо қилса, бу ёмон қилмишининг жазоси Парвардигори ҳузуридадир. Унга жазони Аллоҳнинг Ўзи беради. Ҳақиқат шуки, кофирлар нажот топмайдилар. Мурод-мақсадларига ҳам етмайдилар, хавфу хатардан омонда ҳам бўлмайдилар.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим, гуноҳларимни кечир, менга Ўз раҳматинг ила раҳм қил. Сен гуноҳкорга раҳм қилиш, унинг тавбасини қабул қилиш бобида энг яхши Зот эрурсан".

Бу сурани нозил қилдик. Ундаги ҳукмларга амал қилишни вожиб айладик. Унда очиқ оятларни ҳам туширдик. Шоядки, ундаги ҳукмлардан ибратлансангизлар ва уларга амал қилсингизлар.

Зоний ва зониялар бу ишни бокира пайтида қилган бўлсалар, улардан ҳар бирини юз дарра уринглар. Аллоҳга ва охират кунига ишонадиган бўлсангизлар, уларга шафқат қилиб, шу ҳукмни ижро қилмаслик ёки уни енгиллатиш ҳолатлари юз бермасин. Уларга ҳад уриш бир қанча мўминларнинг гувоҳлигида, кўз ўнгида бўлсин. Токи, бу иш ҳаммага ёйилсин ва бошқаларнинг зинодан тийилишига сабаб бўлсин.

Зинонинг нақадар манфур иш эканини кўрсатиб бериш учун Аллоҳ таоло айтяптики, зинога одатланган зоний ўзига ўхшаган зония ёки зинодан тийилмайдиган мушрика билан зино қилишни истайди. Ҳолбуки, бу иш шаръан жоиз эмас. Зинога одатланган зония ҳам ўзига ўхшаган зоний ёки зинодан ҳазар қилмайдиган мушрик билан зино қилишни истайди. Ҳолбуки, бу иш ҳам шаръан жоиз эмас. Афиф мўминларга эса зонияга уйланиш, афифа мўминаларга ҳам, зонийга эрга тегиш ҳаром қилинди.

Ўзини зинодан сақлаб юрган покиза аёлларни, (покиза эркакларни ҳам) зинокорликда айблаб, туҳмат қилиб, кейин шу иш бўлганига тўрт гувоҳ келтирмаганларни саксон дарра урингиз ва ҳеч қачон уларнинг гувоҳлигини қабул қилмангиз. Ана ўшалар Аллоҳга итоат қилмайдиган фосиқлардир.

Гуноҳ қилганларидан кейин Аллоҳга тавба қилиб, ишларини ўнглаб олганлар бундан мустасно. Зеро, Аллоҳ уларнинг тавбасини қабул қилади. Аллоҳ тавба қилган бандасини кечирадиган Меҳрибон Зотдир.

Ўз аёлларини зинода айблайдиганларнинг ўзларидан бошқа гувоҳлари бўлмаса, айтаётган гаплари рост эканига гувоҳлик берадилар. Улардан бири айтаётган гапи рост эканига Аллоҳнинг номини айтиб тўрт марта гувоҳлик беради.

Бешинчи гувоҳлигида ўзига қарши баддуо қилиб, агар ёлғон гапираётган бўлса, ҳақли тарзда лаънатга учрашини айтади.

Шу билан унга зино ҳукмини жорий қилиш керак бўлади. Лекин аёл эрининг ёлғон гапираётганини, туҳмат қилаётганини айтиб, тўрт марта Аллоҳнинг номи билан гувоҳлик берса, бу ҳукм бекор қилинади.

Бешинчи гувоҳлигида ўзига қарши баддуо қилиб, эри рост гапираётган бўлса, ўзига Аллоҳнинг ғазаби бўлишини айтади.

Эй одамлар, агар сизларга Аллоҳнинг фазлу марҳамати бўлмаганида эди ҳамда У Зот тавба қилган бандасини кечирадиган, ҳар бир тадбирини, шариатини ҳикмат билан қиладиган Зот бўлмаганида эди, гуноҳларингиз туфайли сизларни бир зумдаёқ азобга гирифтор қилиб, ҳаммангизни шарманда қилган бўларди.

Эй мўминлар, бўҳтон қилиб, мўминлар онаси Оиша онамизни (Аллоҳ у кишидан рози бўлсин) бадном қилмоқчи бўлганлар ўзларингиздан бўлган бир тўдадир. Бу ишни ўзларингиз учун ёмонлик, деб билманглар. Аксинча, у сизлар учун яхшиликдир. Зеро, унда савоб бор, мўминларни саралаш бор, мўминлар онасининг бегуноҳ эканига исбот бор. Шу бўҳтонга аралашган ҳар бир кимса қилмишига яраша жазо олади. Уни бошлаб бериш билан гуноҳнинг каттасини кўтариб олган кимса учун эса буюк азоб бор. Бу ерда мунофиқларнинг бошлиғи Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул назарда тутиляпти.

Мўмин ва мўминалар уни эшитган пайтларида туҳмат қилинаётган одам ҳақида яхши гумонга бориб: "Бу очиқ туҳмат-ку", десалар бўлмасмиди?!

Оиша онамизга (Аллоҳ у кишидан рози бўлсин) туҳмат қилаётганлар тўртта гувоҳ келтирсинлар эди. Тўртта гувоҳ келтира олмаяптиларми, тамом, улар Аллоҳнинг ҳукмида ёлғончилардир.

Эй мўминлар, Аллоҳ фазлу марҳамат кўрсатиб, азобни кечиктирмаганида, тавба қилиб олишга имкон бермаганида, бу бўҳтонга киришиб кетганингиз туфайли сизларни буюк азоб ушлаган бўлар эди.

Ўшанда уни бир-бирларингизга гапириб берардингиз, билиб-билмай таги ёлғон хабарни оғизларингиз билан сўзлардингиз ва бу ишни енгил санардингиз. Ҳолбуки, у Аллоҳнинг наздида буюк гуноҳдир. Зеро, унда ёлғон ва бўҳтон мужассам.

Бу бўҳтонни эшитган пайтингизда: "Бу манфур гапни гапириш бизга ярашмайди, субҳаналлоҳ, мўминлар онаси ҳақидаги бу гаплар буюк бўҳтондир", десангизлар бўлмасмиди?!

Агар Аллоҳга иймон келтирган бўлсангизлар, қайтиб бундай бўҳтонга қадам босмасликни, бегуноҳ одамни бузуқликда айбламасликни Аллоҳ сизларга эслатади, насиҳат қилади.

Аллоҳ сизларга Ўзининг ҳукмлари ва кўрсатмаларини баён қилгувчи оятларни очиқлаб беради. Аллоҳ сизларнинг қилаётган ишларингиздан Хабардор Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмайди. Яқинда сизларни амалларингизга яраша тақдирлайди. У Ўз тадбири ва шариатлаштиришида етук ҳикмат билан иш қиладиган Зотдир.

Мўминлар орасида фоҳишаликда айблаш, туҳмат қилиш каби ёмон ишлар кенг ёйилишини истайдиган бадбахтлар учун бу дунёда ҳам, у дунёда ҳам аламли азоб бордир. Бу дунёда уларга туҳмат қилиш ҳади урилади. Охиратда эса дўзах ўтида ёнадилар. Аллоҳ уларнинг ёлғон гапираётганларини ҳам, бандаларига нима фойдали эканини ҳам билади. Сизлар эса билмайсизлар.

Эй бўҳтонга аралашиб қолганлар, агар Аллоҳнинг сизларга фазлу марҳамати бўлмаганида эди, агар Аллоҳ сизларга Меҳрибон ва Раҳмли бўлмаганида эди, сизларни ўша заҳотиёқ жазолаган бўларди.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Унинг шариатига амал қиладиган зотлар, шайтоннинг изидан эргашманглар. Ким шайтон йўлига юрса, табиийки, у шариатга зид бўлган манфур ишларга, манфур гапларга буюради. Эй мўминлар, агар сизларга Аллоҳнинг фазлу марҳамати бўлмаганида эди, сизлардан биронтангиз тавба билан ўзини поклаб олмаган бўларди. Лекин Аллоҳ Ўзи истаган одамнинг тавбасини қабул қилиб, уни гуноҳдан поклайди. Аллоҳ гапираётган гапларингизни эшитиб, қилаётган ишларингизни кўриб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Дин бобида фозил, мол-давлат бобида эса бой бўлганлар муҳтож қариндошларига, мискинларга ва Аллоҳ йўлидаги муҳожирларга уларнинг бирон гуноҳлари туфайли инфоқ-эҳсон қилмасликка қасам ичмасинлар. Афв этсинлар, кечирсинлар. Сизлар уларни кечирган пайтингизда Аллоҳ сизларни кечириб юборишини истамайсизларми? Аллоҳ тавба қилган бандасини мағфират айлайдиган, Меҳрибон Зотдир. Шундай экан, бандалари бундан ибрат олсинлар. Бу оят Абубакр сиддиқ (Аллоҳ у кишидан рози бўлсин) ҳақида нозил бўлган. У киши Мистаҳга қайтиб инфоқ-эҳсон қилмасликка қасам ичганди. Чунки Мистаҳ бўҳтонда иштирок этганди.

Фоҳишаликдан мутлақо бехабар, покиза, мўмина аёлларга туҳмат тошини отадиганлар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам Аллоҳнинг раҳматидан қувиладилар. Улар учун охиратда буюк азоб бордир.

Бу азоб уларга Қиёмат кунида бўлади. У кунда ўзларининг тиллари айтган ноҳақ гапларини айтиб, қўллари ва оёқлари эса қилган ишларини айтиб, ўзларига қарши гувоҳлик берадилар.

Ана ўша кунда Аллоҳ адолат ила уларнинг жазоларини тўла қилиб беради ва улар Аллоҳ субҳонаҳунинг Ҳақ эканини, У Зот айтган ҳар бир хабар, ҳар бир ваъда, ҳар бир огоҳлантирув шак-шубҳасиз ҳақ эканини билиб оладилар.

Сўзида ё амалида нопок эркак ёки аёл ўзига ўхшаган бир нопок жуфтга муносиб. Бу кирлардан пок зотлар ҳам ўзларига ўхшаган пок жуфтларга муносиб. Поклар нопоклар айтаётган бўҳтонлардан покдирлар. Улар учун Аллоҳ тарафидан мағфират бордир. Аллоҳ уларнинг гуноҳларини мағфират қилади. Яна улар учун жаннат аталмиш мўл ризқ ҳам бор.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва У Зотнинг шариатига амал қиладиган мўминлар, ўз уйларингиздан бошқа уйларга изн сўрамасдан ва уй эгаларига салом бермасдан кирманглар. Киришдан олдин: "Ассалому алайкум, кирсам майлими?", деб изн сўранглар. Мана шундай қилишингиз тўсатдан кириб борганингиздан кўра яхшироқдир. Шоядки, ибрат олиб, буйруқни бажарсангизлар.

Ўша уйларда ҳеч кимни топмасангизлар то изн берилмагунига қадар уларга кирманглар. Агар уй эгалари сизларга, қайтинглар, дейишса, кирмасдан қайтинглар. Зеро, Аллоҳнинг наздида мана шу иш покизароқ. Аллоҳ қилаётган ишларингизни Билгувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда сизларга амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Айнан бир одамники бўлмаган, ҳамма фойдаланиши учун қуриб қўйилган идоралар, дўконлар каби умумий уйларга изн сўрамасдан кирсангизлар ҳам бўлаверади. Аллоҳ ошкора қилаётган ишларингизни ҳам, яширин қилаётган ишларингизни ҳам билади. У Зотдан бирон нарса яширин қола олмас. Яқинда қилган амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Эй Пайғамбар, мўминларга айтингки, кўзларини номаҳрамларга қарашдан тийсинлар, авратларини ҳаромга бориб қолишдан сақласинлар. Мана шу Аллоҳ наздида сизлар учун покроқдир. Аллоҳ уларнинг қилаётган ҳунарларидан хабардордир. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Мўминаларга айтингки, кўзларини ҳалол бўлмаган авратларга қарашдан тийсинлар, авратларини бузуқликдан узоқ юриш ва тўсиш ила сақласинлар, бегоналарга зийнатларидан ўзи кўриниб турган, кийим каби яширишнинг иложи бўлмаган жойидан бошқасини кўрсатмасинлар. Кўкракларини, сочларини, юзларини ва бўйинларини рўмоллари билан тўссинлар. Яширин зийнатларини эрлари, оталари, эрларининг оталари, ўғиллари, эрларининг ўғиллари, ака-укалари, ака-укаларининг болалари, опа-сингилларининг болалари, ўзлари каби мўмин ёки кофир аёллар, қўл остидаги қуллар, чўрилар, аёл кишига эҳтиёжи йўқ кишилар ва аёллар авратининг фарқига бормаган гўдаклардан бошқа ҳеч кимга кўрсатмасинлар. Оёққа тақадиган "халхол" тақинчоғи каби яшириб юрган зийнатлари билиниши учун оёқларини ерга урмасинлар. Эй мўминлар, мурод-мақсадга етиш ва хавфу хатардан нажот топишни умид қилиб, барчангиз назар ва бошқа гуноҳлардан Аллоҳга тавба қилингиз.

Эй мўминлар, ораларингиздаги бева эркак ва бева аёлларни ҳамда мўмин қулларингиз ва чўриларингизни уйлантирингиз, турмушга берингиз. Агар улар камбағал бўлсалар, Аллоҳ уларни Ўзининг кенг фазли ила бой қилур. Аллоҳ кенг ризқ берадиган, бандаларининг аҳволидан Хабардор Зотдир.

Никоҳланишга қурби етмаганлар то Аллоҳ уларни Ўз фазли ила бой қилгунига қадар иффатларини сақласинлар. Қайси бир қул мукотабани истаса, яъни, маълум миқдордаги тўлов эвазига ўзини озод қилиш учун шартнома тузишни истаса, хожалар унинг яхши, диндор одамлигини ва шу ишни уддалай олишини билсалар, уни қабул қилишлари, Аллоҳ ато этган моллардан уларга ҳам беришлари лозим. Шартномадаги маблағнинг бирон қисмидан воз кечиш ҳам шу иш жумласидандир. Чўриларингиз иффатли бўлишни истасалар, мол-давлат топиш учун уларни зинога мажбурламанглар. Абдуллоҳ ибн Убай ўзининг икки чўрисига нисбатан шундай иш қилганди. Ким уларни мажбур қилса, Аллоҳ улар мажбур қилинганларидан кейин уларнинг гуноҳларини кечирадиган Мағфиратли ва Меҳрибон Зотдир. Чунки улар ўз ихтиёрлари билан бу ишни қилмадилар. Гуноҳ мажбур қилганларнинг зиммасига тушади.

Эй одамлар, сизларга ҳеч бир чалкашлиги йўқ, ҳақ билан ботилни ажратиб берадиган очиқ оятларни, олдинги ўтган мўмину кофирлардан мисолларни ва бир насиҳатни нозил қилдик. Улардан Аллоҳнинг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотлар панду насиҳат оладилар.

Аллоҳ осмонлару ернинг Нуридир ва улардаги зотларни ҳидоят қилгувчидир. Унинг Нури мўминнинг қалбида худди бир токча кабидирки, унда бир чироқ бор. Чироқ бир шиша ичида. Шиша эса атрофни ёритиб турган бир дур юлдуз. Чироқ муборак зайтун дарахтининг мойидан ёқилади. Зайтун дарахтини эрталаб ҳам, кечга яқин ҳам қуёшдан ҳеч нарса тўсмайди. Унинг мойи шу қадар мусаффоки, ҳатто унга олов туташмаса ҳам атрофни ёритиб юборгудек бўлади. Энди олов туташганидан кейин қандай бўлишини ўзингиз тасаввур қилиб олаверинг! Чироқнинг нури шишанинг нурига қўшилиб, нур устига нур бўлур! Мўминнинг қалби ҳам ҳидоят нури уни ёритган пайтида мана шундай бўлади. Аллоҳ Ўзи истаган бандасини Қуръонга эргашиш бахтига муяссар айлайди. Аллоҳ мисоллар зарб этиб, нарсаларни ташбеҳлар орқали баён қилади. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмас.

Бу чироқ масжидларда ёқилади. Аллоҳ уларнинг баланд қилиб қурилишига изн берган. Масжидларда азон, зикр ва намозлар ила Аллоҳнинг номи ёдга олинур. Уларда кечаю кундуз Аллоҳнинг ризоси умидида намоз ўқилур.

Кишиларки, уларни тижорат ҳам, савдо ҳам Аллоҳ субҳонаҳунинг зикридан, намозни тўкис адо этишдан ва закотни ўз ўрнига беришдан чалғитмайди. Улар Қиёмат кунидан қўрқадилар. У кунда қалблар ва кўзлар ҳали нажот топишга умид боғлаб, ҳали азобдан қўрқиб, ўзларини ҳар ёнга урадилар.

Аллоҳ уларнинг қилган амалларига энг яхши мукофотни бериши ва Ўз фазлидан янада зиёда қилиши учун шундай қиладилар. Аллоҳ Ўзи истаган одамга қилган амалларига яраша, балки янада зиёда қилиб беҳисоб ризқ берур.

Куфр келтирган кимсаларнинг қилиб ўтган амаллари саҳродаги сароб кабидир. Ташна одам уни сув, деб ўйлайди. Унинг олдига келганда эса ҳеч нарсани топа олмайди. Худди шунга ўхшаб, кофир ҳам ўзининг амаллари фойда қилади, деб ўйлайди. Ўлиб, қайта тирилгандан кейин эса уларнинг фойдасизлигини кўради. Ўша ерда Аллоҳни топади. Бас, Аллоҳ унинг ҳисобини тўла қилиб олади. Аллоҳ тез ҳисоб олгувчи Зотдир.

Уларнинг қилган амаллари бир тубсиз денгиздаги зулматлар кабидирки, уни устидан бир тўлқин қоплаб олган. Тўлқин устидан яна бир тўлқин қоплаб олган. Унинг ҳам устидан эса юлдузларни тўсиб турган бир булут қоплаб олганки, уларга қараб йўл топишнинг иложи йўқ. Устма-уст қалашиб кетган зулматлар. Қўлини чиқарса, деярли кўрмай қоладиган даражада қоронғулик. Кофир ҳам худди шундай. Ундаги жаҳолат, иккиланиш, муҳрланиб қолган қалб каби зулматлар устма-уст қалашиб ётибди. Аллоҳ кимга ҳидоят ва Қуръонни англаш нурини ато этмаса, Унинг учун бошқа бирон нур йўқдир.

Эй Пайғамбар, осмонлару ердаги ҳамма жонзотлар, ҳавода саф тортиб турган қушлар Аллоҳга тасбеҳ айтади. Аллоҳ улардан ҳар бирининг, жумладан, инсоннинг намозини ҳам, қушнинг тасбеҳини ҳам билиб туради. Аллоҳ улар қилаётган ишлардан Хабардордир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Осмонлару ернинг мулки ёлғиз Аллоҳникидир. Қиёмат куни ҳисоб ҳамда жазо ёки мукофот учун қайтиб бориш ҳам ёлғиз Унгадир.

Эй Пайғамбар, билмайсизмики, Аллоҳ булутларни ҳайдайди, кейин уларни бирлаштиради, ундан кейин уларни бир уюмга айлантиради. Бас, ёмғир ана шу булутлар ичидан чиқиб келади. Аллоҳ худди тоғлар каби қуюқ булутлардан майда тошлардек қаттиқ дўлларни ёғдириб, уни Ўзи истаган бандаларига етказади, истаган бандаларидан буриб юборади. Булутлардан чиққан чақмоқнинг ёруғлиги кўзларни олиб кетгудек бўлади.

Аллоҳ кеча билан кундузни алмаштириб, уларни узун-қисқа қилиб туради. Бу ишда ақлли инсонлар учун Аллоҳнинг қудратини ва ягоналигини кўрсатувчи оят-аломатлар бордир.

Аллоҳ ер юзида юрадиган жониворларни нутфадан яратди. Улар орасида илонлар каби қорни билан судралиб юрадиганлари ҳам, инсон, қуш каби икки оёқда юрадиганлари ҳам, чорпойлар каби тўрт оёқда юрадиганлари ҳам бор. Аллоҳ Ўзи истаган нарсани яратади. Аллоҳ ҳамма нарсага Қодир. У Зотнинг қўлидан келмайдиган иш йўқ.

Биз Муҳаммад алайҳиссаломга ҳақ йўлга далолат қилгувчи очиқ-ойдин оятларни нозил қилдик. Аллоҳ Ўзи истаган одамнинг ҳеч бир эгрилиги йўқ тўғри йўлни топиб олишига тавфиқ беради. Кейин шу йўл уни жаннатга олиб боради.

Мунофиқлар: "Аллоҳга ҳам, Пайғамбарга ҳам иймон келтирдик ва Аллоҳнинг пайғамбарига итоат этдик", дейдилар. Мана шундан кейин улардан бир тоифаси Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилиш ва бошқа ишларда итоатсизлик қиладилар. Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат этишдан бош тортган бу кимсалар, гарчи ўзларини мўминмиз, деб даъво қилсалар-да, мўмин эмаслар.

Ўша мунофиқлар улар орасидаги хусуматга ҳакамлик қилиши учун Аллоҳ ва Расулига чақирилсалар, мунофиқликлари туфайли юз ўгириб кетадилар.

Агар ҳақ ўзларининг тарафида эканини, ўзларининг фойдасига ҳукм қилинишини билсалар, Пайғамбар алайҳиссаломнинг олдига бўйсуниб келадилар.

Уларнинг дилларида мараз борми? Ё у зотнинг пайғамбар эканига шубҳа қилдиларми? Ёки Аллоҳ ва Расули уларга жабр қилади деб, қўрқяптиларми? Йўқ, буларнинг биронтаси ҳам эмас. Ягона сабаб Аллоҳнинг ҳукмидан бош тортишлари ва саркашлик қилишларидир.

Аллоҳ ва Расулига улар орасида ҳакамлик қилишлари учун чақирилганларида мўминларнинг айтган гапи фақат: "Гапига қулоқ солдик ва амрига итоат этдик", дейиш бўлди. Ана ўшалар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам зафар қучгувчилардир.

Ким Аллоҳга ва Расулига итоат этса, уларнинг ҳукмига таслим бўлса, Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила У Зотнинг азобидан қўрқса, бас, ана ўшаларгина дунёда ҳам, охиратда ҳам зафар қучгувчилардир.

Мунофиқлар, жиҳодга чиқишни буюрсангиз, албатта чиқамиз, дея жон-жаҳдлари билан қасам ичдилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Қасам ичманглар. Ёлғон гапираётганингиз ҳам, даъво қилаётган тоатингиз қандай бўлиши ҳам маълум. Аллоҳ қилаётган ишларингиздан Хабардор. Биронта ишингиз У Зотдан яширин қола олмайди".

Эй Пайғамбар, анави мунофиқларга айтинг: "Зоҳирда ҳам, ботинда ҳам Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат этинглар. Итоат этишдан бош тортсангизлар, билиб қўйингларки, Пайғамбарнинг зиммасида етказиб қўйиш мажбурияти, сизларнинг зиммангизда эса итоат этиш, у зот олиб келган шариатга амал қилиш мажбурияти бор. Пайғамбарга у олиб келган буйруқларни бажариш ва тақиқлардан тийилиш ила итоат этсангизлар, ҳақ сари ҳидоят топасизлар. Пайғамбарнинг зиммасида очиқ қилиб етказиб қўйишдан бошқа вазифа йўқ. Сизларни мажбурлаб ҳидоятга солиб қўйиш унинг вазифасига кирмайди".

Аллоҳ сизлардан иймон келтириб, яхши амалларни қилганларга ваъда қилдики, албатта уларни душманлари устидан музаффар этиб, худди улардан олдингиларни халифа қилганидек, уларни ҳам ер юзида халифа қилгай ва улар учун Ўзи рози бўлиб берган Ислом динини мустаҳкам, азиз айлагай ҳамда уларнинг хавфу хатардан кейинги аҳволини тинчлик-омонликка айлантириб бергай. Менга ҳеч нарсани шерик қилмасдан, Менга ибодат қиладилар. Шунча неъматлардан кейин ким куфр келтирса, ана ўшалар Аллоҳга итоат этишдан бўйин товлаган фосиқлардир.

Намозни тўкис адо этинглар, молинглардан закотини беринглар ва Пайғамбарга буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила итоат қилинглар. Шояд, шунда Аллоҳнинг раҳматига ноил бўлсангизлар.

Эй Пайғамбар, агар азоб юборадиган бўлсам, куфр келтирган кимсалар қочиб-қутулиб кетадилар, дея ҳаргиз ўйлай кўрманг. Уларнинг Қиёмат куни борар жойи дўзахдир. Нақадар ёмон оқибат!

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Унинг шариатига амал қиладиган мўминлар! Сизлардан қўл остингиздаги қул ва чўриларингиз ҳам, балоғатга етмаган ҳур гўдаклар ҳам уч ўринда, бомдод намозидан олдин, пешиндаги кийимларингизни ечадиган пайтингизда ва хуфтон намозидан кейин изн сўрасинлар. Бу пайтларда то изн бермагунингизча сизларнинг олдингизга кирмасинлар. Бу уч вақт сизлар учун авратлардир. Бошқа вақтларда эса рухсатсиз кирсангизлар бўлаверади. Сизларга ҳам, уларга ҳам гуноҳ бўлмайди. Улар сизларникига, сизлар уларникига, бир-бирингизникига борди-келди қилиб тургувчиларсиз. Шунинг учун ҳар доим изн сўрайвериш оғирлик қилади. Аллоҳ сизларга оятларни мана шундай баён қилади. Аллоҳ бандаларига нима фойдали эканини билгувчи ва ҳар бир шариатини ҳикмат билан қилгувчи Зотдир.

Гўдакларингиз балоғатга етгач, уйларга кириш олдидан олдинги катталар изн сўраганидек изн сўрасинлар. Аллоҳ сизларга изн сўраш ҳукмларини баён қилганидек, бошқа оятларини ҳам баён қилади. Аллоҳ бандаларига нима фойдали эканини Билгувчи ва ҳар бир шариатини ҳикмат билан қилгувчи Зотдир.

Ҳайз кўриш ва ҳомиладор бўлишдан қолган, никоҳдан умиди узилган кампирлар ёпинчиқ, рўмол каби кийимларини ечсалар, уларга гуноҳ бўлмайди. Фақат яшириши лозим бўлган яширин зийнатларини кўрсатмасликлари керак. Ёпинчиқ ва рўмолни ҳам ўзини иффатли тутиш учун ечгандан кўра кийиб олганлари яхшироқ. Аллоҳ гап-сўзларингизни эшитиб, қилаётган ишларингизни эса билиб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Кўзи кўрмайдиган кўр кишига ҳам, расо юролмайдиган чўлоқ одамга ҳам, касалга ҳам Аллоҳ йўлида жиҳод қилиш каби қўлидан келмайдиган ишларни қилмаслигида ҳеч қандай хараж йўқ. Эй мўминлар, сизлар ўз уйларингиздан ё ўғилларингизнинг уйларидан ё оталарингизнинг ё оналарингизнинг ё ака-укаларингизнинг ё опа-сингилларингизнинг ё амакиларингизнинг ё аммаларингизнинг ё тоғаларингизнинг ё холаларингизнинг уйларидан ё сизларга топшириб қўйилган уйлардан ё дўстингизнинг уйидан таомланишингизда сизларга гуноҳ йўқ. Тўпланиб овқатланасизларми ё бўлинибми, сизларга гуноҳ йўқ. Мазкур уйларга кирган пайтингизда у ердагиларга "Ассалому алайкум", дея салом беринглар. Агар у ерда ҳеч ким бўлмаса, "Ассалому алайна ва ала ибадиллаҳис-солиҳийн" дея ўзларингизга Аллоҳ ҳузуридан бўлган муборак покиза саломни айтинглар. Зеро, салом ораларингиздаги дўстлик, ошнолик ришталарини мустаҳкамлайди. Эшитган одам бир ҳузурланади. Аллоҳ сизларга оятларни мана шундай баён қилади. Шояд, ақл юритсангизлар ва уларга амал қилсангизлар.

Чин, содиқ мўминлар Аллоҳга ҳам, Пайғамбарига ҳам иймон келтирган зотлардир. Улар мусулмонлар манфаати учун муҳим бўлган бир ишда Пайғамбар алайҳиссалом билан бирга бўлиб қолсалар, изн сўрамасдан кетмайдилар. Эй Пайғамбар, сиздан кетишга изн сўрайдиганлар - ана ўшалар Аллоҳга ва Пайғамбарига ҳақиқий иймон келтирган кишилардир. Бас, айрим ишлари учун сиздан изн сўрасалар, ўзингиз истаган кишиларга рухсат беринг ва улар учун Аллоҳга истиғфор айтинг. Аллоҳ тавба қилган бандаларининг гуноҳларини мағфират қилгувчи, уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй мўминлар, Аллоҳнинг пайғамбарини улуғланглар, ҳурматини жойига қўйинглар. Бир-бирларингизни "Эй Абдуллоҳ, эй фалончи", деб чақирганингиздек, у зотни ҳам "Эй Муҳаммад", дея чақира кўрманглар. Балки эҳтиром билан "Эй Аллоҳнинг пайғамбари", "Эй Аллоҳнинг расули", деб чақиринглар. У зот сизларни бирон ишга чақирса, уни ўзаро бўлиб турадиган оддий, арзимас ишларингизга ўхшатмасдан, зудлик билан етиб боринглар. Орангиздаги билдирмасдан, яшириниб чиқиб кетадиганларни Аллоҳ яхши билади. Бас, Пайғамбар алайҳиссаломнинг амрига хилоф қиладиганлар бир бало-офатга йўлиқиб қолишларидан ёки чидаб бўлмас аламли азобга дучор бўлишларидан эҳтиёт бўлсинлар.

Огоҳ бўлингизким, осмонлару ердаги нарсалар ёлғиз Аллоҳникидир. Ўзи яратган. Ўзи бошқаради. Ўзи подшоҳ. Эй одамлар, Аллоҳ сизлар қай аҳволда турганингизни аниқ билади. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмас. Қиёмат куни, ҳамма қайта тирилиб, У Зотнинг ҳузурига қайтганларида шу дунёда қилиб ўтган ишлари ҳақида хабар берур. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Осмонлару ердаги бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.