Uzbek Mokhtasar — Furqon 25:1 – Ahzob 33:73

Бандаси Муҳаммад алайҳиссаломга ҳақ билан ноҳақни ажратиб берадиган Қуръонни нозил қилган Зот баракотли, улуғ бўлди. Токи, у инсу жинга юборилган ва уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган бир пайғамбар бўлсин.

У шундай Зотки, осмонлару ернинг мулки ёлғиз Уникидир. Бола тутмаган. Подшоҳлигида бирон шериги бўлмаган. Ҳамма нарсаларни яратган ҳамда илми ва ҳикмати тақозоси бўйича аниқ ва муносиб қилиб ўлчаб қўйган.

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, бошқа нарсаларни ўзларига худо қилиб олдилар. У бечора "худо"лар каттадир, кичикдир, бирон нарсани яратолмайдилар. Ўзлари яратилганлар. Аллоҳ уларни йўқдан бор қилди. Улар ўзларидан зарарни даф қилолмайдилар, ўзларига фойда келтиролмайдилар. Тирикни ўлдиролмайдилар. Ўликни тирилтиролмайдилар. Қабрлардаги маййитларга қайтадан жон ато этолмайдилар.

Аллоҳга ва Пайғамбарига куфр келтирган кимсалар шундай дедилар: "Бу Қуръон уйдирмадан бошқа нарса эмас. Уни Муҳаммаднинг ўзи тўқиб чиқарган ва уни Аллоҳнинг каломи деб, Аллоҳга туҳмат қилган. Унинг бу ишига бошқа одамлар ёрдам берганлар". Бас, анави кофирлар ноҳақ гапни тўқиб чиқардилар. Зеро, Қуръон Аллоҳнинг каломидир. Инс ҳам, жин ҳам унинг ўхшашини келтира олмайди.

Қуръонни ёлғонга чиқарганлар шундай дедилар: "Қуръон олдингилар тўқиб чиқарган афсоналардир. Муҳаммад улардан нусха кўчириб олган. Бу афсоналар Муҳаммадга кеча-ю кундуз ўқиб берилади".

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётганларга айтинг: "Қуръонни осмонлару ердаги ҳамма нарсани биладиган Аллоҳ нозил қилган. У сизлар ўйлаганингиздек, тўқилган эмас. Албатта, Аллоҳ тавба қилган бандаларини Кечиргувчи, уларга Меҳрибон Зотдир".

Пайғамбар алайҳиссаломни ёлғончига чиқарган мушриклар шундай дедилар: "Қанақасига бу пайғамбар бўлсин? Ахир у бошқа одамларга ўхшаб овқат ейди-ку, тирикчилик учун бозорларда юради-ку. Аллоҳ унга қўшиб, уни тасдиқлайдиган, қўллаб-қувватлайдиган, унга ҳамроҳ бўладиган бир фариштани ҳам туширмабди-да".

Яна дедилар: "Ёки унга самодан бир хазина туширилса ёхуд унинг бир боғи бўлса-ю, ундан тановул қилса. Шу билан тирикчилик учун бозорларда юришига ҳожат қолмаса". Золимлар дедилар: "Эй мўминлар, сизлар пайғамбарга эмас, бир жодуланиб, ақлдан озган кишига эргашяпсизлар".

Эй Пайғамбар, ажабким, улар сиз ҳақингизда бўлмағур гапларни айтдилар. Сеҳргар, сеҳрланган, мажнун ва ҳоказо... Шу билан ҳақ йўлдан оздилар. Бас, энди ҳидоят йўлини топа олмаслар. Сизнинг ростгўй ва омонатдор эканингизга ҳам тил тегиза олмайдилар.

Агар хоҳласа, сизга уларнинг топган-тутганларидан яшироғини, шу дунёнинг ўзидаёқ қасрлари ва дарахтлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган боғларни қилиб берадиган, яшашингиз учун сизга саройларни қилиб бера оладиган Зот баракотли буюк бўлди.

Улардан чиқаётган гаплар ҳақни аниқлаштириб олиш, ҳужжат излаш учун эмас, балки Қиёмат кунини ёлғонга чиқариш мақсадида айтиляпти. Қиёмат кунини ёлғонга чиқарганларга шиддат билан ёнадиган дўзахни тайёрлаб қўйганмиз.

Кофирлар дўзахга ҳайдаб кетилаётганларида узоқдан кўрганларида ҳам унинг даҳшатли ғазаб билан бўкираётганини эшитадилар.

Кофирлар қўллари бўйинларига кишанланиб, дўзахнинг тор бир жойига ташланганларида бу азобдан қутулиш учун ўзларига ўлим тилаб қоладилар.

"Эй кофирлар, бир ўлимни эмас, кўп ўлимни тиласангиз ҳам, тилагингиз ҳеч қачон қондирилмас. Энди аламли азобда абадий қоласизлар".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Мана шу тавсифланаётган азоб яхшими ёки тақводор мўмин бандаларга ваъда қилинган, ҳеч қачон тугамайдиган мангу жаннатми?!" Бу жаннат Қиёмат куни тақводорларга бир савоб, мукофот сифатида берилади. Уларнинг борар жойи ўша жаннат бўлади.

Жаннатда улар учун истаган неъматлари муҳайё қилинади. Бу иш Аллоҳнинг зиммасидаги ваъда эди. Уни Аллоҳдан тақводор бандалари сўрайдилар. Аллоҳнинг ваъдаси бажарилиши муқаррардир. Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмас.

Аллоҳ ҳақни ёлғонга чиқарадиган мушрикларни ҳам, уларнинг Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларини ҳам бир жойга тўплаган кунда ўша бутларга шундай дейди: "Бандаларимни ўзларингизга ибодат қилдириб, сизлар адаштирдингизми ёки уларнинг ўзлари йўлдан оздиларми?"

"Худолар" айтади: "Парвардигоро, сен ҳар қандай шерикдан Поксан! Сендан бошқани дўст тутмоқ бизга ярашмайди. Шундай экан, қандай қилиб бандаларингни ўзимизга ибодат қилишга даъват этайлик? Лекин Сен ўша мушрикларни ҳам, уларнинг ота-боболарини ҳам дунё лаззатларига шу қадар ғарқ айладингки, ҳатто улар Сени эсламай қўйдилар. Шу билан Сендан бошқаларга ибодат қила бошладилар. Оқибатда бадбахтликлари туфайли ҳалок бўладиган қавмга айландилар".

Эй мушриклар, мана, Аллоҳни қўйиб ибодат қилган худоларингиз сизларни ёлғончига чиқариб турибди. Энди ўзларингиздан азобни даф ҳам қилолмайсизлар, бирон ёдам ҳам ололмайсизлар. Эй мўминлар, сизлардан ким Аллоҳга ширк келтириш ила зулм қилган бўлса, унга буюк азобни тотдирамиз.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин юборганимиз пайғамбарлар ҳам таом ейдиган, бозорларда юрадиган одамлар бўлганлар. Сизнинг ҳам шундай бўлишингиз янгилик эмас. Эй одамлар, бирингизни бирингизга бойлик ва камбағаллик, соғлик ва касаллик каби ишларда синов қилиб қўйдик. Бошингизга келган балога сабр қилиб, Аллоҳнинг савобига ноил бўла олармикансиз? Аллоҳ сабр қилганларни ҳам, қилмаганларни ҳам, итоат этганларни ҳам, этмаганларни ҳам кўриб-билиб туради.

Биз билан учрашишдан умидвор бўлмайдиган ва азобимиздан қўрқмайдиган кофирлар: "Аллоҳ бизга фаришталарни туширганида эди ва улар Муҳаммаднинг рост гапираётганини айтганларида эди ёки Парвардигоримизни ўз кўзларимиз билан кўрганимизда эди ва У бизга гапирганида эди", дедилар. Улардаги кибр уларни иймондан тўсадиган даражада катта. Улар нонкўрлик қилиш ва ҳаддан ошиш борасида мана шу гапни айтишгача бордилар.

Кофирлар ўлим пайтида, барзах ҳаётида, қайта тирилиб, ҳисоб учун олиб кетилаётганларида ва дўзахга кираётганларида фаришталарни кўрадилар. У пайтларда мўминлардан фарқли ўлароқ, уларга ҳеч бир хушхабар бўлмас. Фаришталар уларга шундай дейдилар: "Энди сизларга Аллоҳ тарафидан хушхабар бўлиши мутлақо ҳаром".

Кофирларнинг шу дунёда қилган ҳар бир яхши амалига келдик-да, уни кофирлиги сабабли фойда бермайдиган, туйнукдан тушаётган қуёш нуридагина кўринадиган тўзонга айлантириб қўйдик.

Ўша кунда жаннатий мўминлар энг яхши жойларда, энг гўзал оромгоҳларда бўлурлар. Уларнинг оромгоҳлари бу дунёдаги кофирларнинг оромгоҳларидан анча яхшироқ бўлур. Бу неъматларга иймонлари ва солиҳ амаллари туфайли эришурлар.

Эй Пайғамбар, эсланг! У кунда оппоқ булутли осмон ёрилиб, фаришталар маҳшаргоҳга жуда кўп бўлганлари учун бўлак-бўлак туширилурлар.

Қиёмат куни ҳақиқий ҳокимият Раҳмон субҳонаҳунинг Қўлида бўлади. У кун мўминлардан фарқли ўлароқ, кофирлар учун жуда оғир кун бўлур.

Эй Пайғамбар, эсланг! У кунда золим Пайғамбарга эргашмагани учун минг афсус-надомат чекиб, қўлларини тишлаб: "Қанийди мен ҳам пайғамбарга эргашиб, у билан бирга нажот йўлини тутганимда", деб қолур.

Афсус-надоматлар чекиб, "Эй воҳ! Қанийди фалон кофирни дўст тутмаганимда", деб қолади.

Бу кофир дўст мени Пайғамбар орқали ёнимга келиб турган Қуръондан адаштирди. Шайтон инсонга хиёнат қилади. Унинг бошига кулфат келса, ёрдам бермай ташлаб кетади.

Ўша кунда Пайғамбар қавмидан шикоят қилиб шундай деди: "Эй Парвардигорим, қавмим мен олиб келган ушбу Қуръонни ўзларидан йироқ тутдилар, ундан юз ўгирдилар".

Эй Пайғамбар, сиз қавмингиз тарафидан озорларга, тўсиқларга учраган бўлсангиз, сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам қавми орасидаги жиноятчилардан бир душман қилганмиз. Ҳақ йўлга ҳидоят қилиш ва душманга қарши мадад беришда Парвардигорингиз кифоя қилур.

Аллоҳга куфр келтирган кимсалар дедилар: "Унга Қуръон бўлиб-бўлиб эмас, бир тўплам ҳолида туширилганда эди". Эй Пайғамбар, сизнинг қалбингизни у билан собит қилиш учун мана шундай бўлиб-бўлиб, кетма-кет нозил қилдик. Тушуниш ва ёдлаб олиш осон бўлиши учун оз-оздан туширдик.

Эй Пайғамбар, мушриклар сизни айблаш учун бирон масал келтирган бўлсалар, Биз, албатта, унга қарши ҳақ жавобни ва ундан кўра яхшироқ баённи келтириб қўйдик.

Қиёмат куни жаҳаннам сари юзтубан қилиб судраладиган кимсалар, ана ўшалар энг аҳволи забун ва ҳақ йўлдан энг узоқлашиб кетган кимсалардир. Чунки уларнинг жойи жаҳаннамдир, йўллари эса залолат ва куфрдир.

Дарҳақиқат, Мусога Тавротни бердик ва биродари Ҳорунни унга ёрдамчи элчи қилдик.

Иккисига: "Бизнинг оятларимизни ёлғонга чиқарган Фиръавн ва унинг қавмига боринглар", дедик. Улар фармонимизга бўйсуниб, қавм олдига бордилар ва уларни Аллоҳга даъват этдилар. Қавм эса Мусо билан Ҳорунни ёлғончига чиқардилар. Бас, Биз уларни қириб ташладик.

Нуҳ қавми Нуҳ алайҳиссаломнинг пайғамбарлигини тан олмай, ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқарганларида уларни денгизга ғарқ айладик ва бу ишни золимларни қириб ташлайдиган қудратимизни намойиш этувчи бир ибрат қилдик. Қиёмат кунида эса золимларга аламли азобни тайёрлаб қўйганмиз.

Ҳуднинг қавми Одни ҳам, Солиҳнинг қавми Самудни ҳам, қудуқ эгаларини ҳам, шу уч қавм оралиғидаги кўп умматларни ҳам ҳалок этдик.

Ҳаммаларига ибрат олишлари учун олдинги умматларнинг ҳалок бўлиш сабабларини баён қилдик. Ибрат олмасдан, куфру саркашлигида туриб олганларидан кейин уларни ҳам қириб ташладик.

Қавмингиз орасидаги ҳақни ёлғонга чиқарганлар Шомга кетаётганларида қилган бузуқликларига жазо ўлароқ осмондан тош ёғдирилган Лут қавмининг қишлоғидан ўтгандилар. Шундан ибрат олсалар бўларди. Кўзлари кўрми эдики, уни кўрмаган бўлсалар? Йўқ! Улар ибрат олмадилар. Улар қайта тирилишдан ҳам, ҳисоб-китобдан ҳам умидвор бўлмайдиган кимсалар эдилар.

Эй Пайғамбар, ҳақни ёлғон дейдиганлар сизга рўбарў келганларида фақат масхара қилишиб: "Аллоҳ бизга пайғамбар қилиб юборган кимса шуми", дерлар.

Сабр қилиб маҳкам турмаганимизда ўзининг ҳужжат-далиллари билан бизни худоларимиздан оздираёзарди-я, дейишди. Яқинда қабрларида ва Қиёмат кунида азобни кўрган вақтларида ким йўлдан озганини билиб оладилар.

Эй Пайғамбар, ҳавойи нафсини ўзига худо қилиб олиб, ўшангагина итоат қилаётган кимсани кўрдингизми? Сиз ўшани ҳимоя қилиб, куфрдан қайтармоқчи ва иймонга жалб қилмоқчи бўляпсизми?

Эй Пайғамбар, сиз Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қўшмай ибодат қилиш ва У Зотга итоат этишга даъват қилаётган пайтингизда уларнинг аксари тинглаяптилар ё ҳужжат-далилларни англаяптилар, деб ўйлайсизми? Улар тинглаш бобида ҳам, тушуниш, англаш бобида ҳам ҳайвонлардан фарқ қилмайдилар. Яна ҳам тўғрироғи, улар ҳайвонлардан ҳам баттарроқ йўлдан озган кимсалардир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг қудратини кўрмадингизми?! Сояни ер юзига ёйиб қўйди. Агар истаганида уни қимирламасдан бир жойда қотиб турадиган қилиб қўярди. Кейин қуёшни унинг борлигига далил қилдик. Унга қараб, узаяди ва қисқаради.

Кейин қуёш кўтарилгани сари сояни Ўзимизга аста-секин тортиб олдик.

Аллоҳ шундай Зотки, сизларга кечани худди либосдек баданингизни ҳам, бошқа нарсаларни ҳам тўсиб турадиган қилиб қўйди. Уйқуни ором қилиб берди. Мириқиб дам олиб, кучга тўлиб уйғонасизлар. Кундузни эса меҳнат қилишга мослаб қўйди.

У шундай Зотки, бандаларига раҳмат қилиб ёғдирадиган ёмғир олдидан шамолларни хушхабар элтувчи қилиб юборди. Осмондан пок ёмғирни ёғдирдик. Токи, у билан поклансинлар.

Токи, шу ёғган ёмғир билан бир гиёҳи йўқ қақраб ётган ерни турли ўсимликлар билан яшнатамиз ҳамда Ўзимиз яратган кўп чорваларни ва одамларни суғорамиз.

Биз Қуръонда ҳужжат-далилларни хилма-хил қилиб қўйдик. Токи, улардан эслатма-ибрат олсинлар. Бас, одамларнинг аксари ҳақни тан олмаслик ва инкор этишдан бошқасига ярамадилар.

Истаганимизда, ҳар бир шаҳарга бир пайғамбар юборар эдик. Пайғамбар уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирган бўларди. Лекин Биз буни хоҳламадик. Муҳаммад алайҳиссаломни ҳамма одамларга пайғамбар қилиб юбордик.

Кофирларнинг талабларига қулоқ солиб, муроса қилиш учун уларга бўйсуна кўрманг. Уларнинг кирдикорларига парво қилманг. Ўзингизга нозил қилинган шу Қуръон билан уларга қарши курашинг. Аллоҳга даъват қилиш йўлида учрайдиган машаққатларга, уларнинг озорларига сабр қилинг.

Аллоҳ шундай Зотки, икки денгиз сувларини аралаштириб қўйган. Бирининг суви ширин, бошқасиники шўр. Улар орасига бир тўсиқ қилиб, кўринмас парда тортиб қўйган.

У шундай Зотки, аёл ва эркакнинг пушти камаридан, сувидан инсонни яратди. Кейин улар орасида қариндошчилик, қудачилик ришталарини боғлади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз ҳар ишга Қодир. У Зотнинг қўлидан келмайдиган иш йўқ. Инсонни бир томчи сувдан яратгани ҳам ўша қудратининг бир кўринишидир.

Кофирлар Аллоҳни қўйиб, итоати учун фойда ҳам, осийлиги учун зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қиладилар. Кофир Аллоҳни ғазаблантирадиган ишларни қилишда шайтоннинг малайидир.

Эй Пайғамбар, сизни иймон ва солиҳ амал ила Аллоҳга итоат этган кимсаларга хушхабар бергувчи, куфру исён ила У Зотга осийлик қилганларни эса огоҳлантирувчи қилибгина юбордик.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Рисолатни етказганим учун сизлардан бирон ажр-мукофот сўрамайман. Фақат ким Аллоҳнинг ризоси сари йўл олишни истаса, шундай қилсин, холос".

Эй Пайғамбар, ҳамма ишларингизда ҳеч қачон ўлмайдиган боқий, барҳаёт Аллоҳга таваккул қилинг. Унга ҳамду сано айтинг, тасбеҳ айтинг. Бандаларининг гуноҳларидан хабардор бўлиб туриш бобида У Зотнинг Ўзи кифоядир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда ҳамманинг қилган амалларига яраша жазо ёки мукофотини берур.

У шундай Зотки, осмонлару ерни ва уларнинг орасидаги нарсаларни олти кунда яратди. Сўнг Ўз улуғлиги ва буюклигига лойиқ тарзда Аршга кўтарилди. У Раҳмондир. Бас, эй Пайғамбар, У ҳақда хабардор Зотдан сўранг. У ҳамма нарсани биладиган Аллоҳдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Кофирларга: "Раҳмонга сажда қилинглар", дейилса: "Раҳмонга сажда қилмаймиз. Раҳмон ўзи нима? Уни танимаймиз, тан ҳам олмаймиз. Сен буюрган нарсага билмасак-танимасак ҳам сажда қилаверамизми?", дедилар. Бу иш уларни Аллоҳга иймон келтиришдан янада узоқлаштириб юборди.

Самода сайёр юлдузлар учун буржларни ўрнатиб қўйган ҳамда нур таратувчи қуёшни ва қуёш шуъласининг инъикоси ила заминни ёритиб турган ойни пайдо қилган Зот баракотлидир.

У шундай Зотки, Аллоҳнинг оятларидан ибрат олиб, ҳидоят топишни ёки берган неъматлари учун Аллоҳга шукр қилишни истаган кимсалар учун кеча ва кундузни кетма-кет келиб, бирининг ўрнини бошқаси эгаллайдиган қилиб қўйди.

Раҳмоннинг бандалари шундай зотларки, замин узра тавозе билан, айни пайтда виқор билан юрадилар. Уларга жоҳиллар хитоб қилганида, улар билан талашиб-тортишиб ўтирмасдан: "Саломат бўлинглар", дея яхши гапириб қўя қоладилар.

Шундай зотларки, тунларини Парвардигорларига бош уриб, сажда қилиб ва намозларда оёқда туриб бедор ўтказадилар.

Шундай зотларки, дуоларида: "Парвардигоро, биздан дўзах азобини даф қил, албатта, унинг азоби кофир бўлиб ўлганлар учун мангудир", дейдилар.

Дарҳақиқат, у дўзахийлар учун энг ёмон қароргоҳ ва энг ёмон жойдир.

Шундай зотларки, мол-дунёларини сарфлаган пайтларида исроф ҳам қилиб юбормайдилар, ҳақдорларга беришдан бахиллик ҳам қилмайдилар. Шу икки иш ўртасида мўътадил бўладилар.

Шундай зотларки, Аллоҳ билан бирга бошқа бирон маъбудга сиғинмайдилар, дуо қилмайдилар. Аллоҳ ўлдиришни ҳаром қилган жонни ноҳақ ўлдирмайдилар. Қотил, муртад, зоний каби қатлга мустаҳиқлар бундан мустасно. Зино қилмайдилар. Ким мана шу гуноҳи кабираларни қилса, Қиёмат кунида азобга йўлиқади.

Қиёмат куни унга азоб бир неча баробар қилиб берилур ва хор бўлиб азоб ичра мангу қолур.

Тавба қилиб, иймон келтирганлар ва тавбасини тасдиқлаб турадиган яхши амалларни қилганлар бундан мустасно. Аллоҳ ана ўшаларнинг ёмонликларини яхшиликларга алмаштириб қўюр. Аллоҳ тавба қилган бандаларига Кечиримли ва Раҳмли Зотдир.

Ким Аллоҳга тавба қилса ва тавбасини тоат-ибодат қилиш ҳамда гуноҳлардан тийилиш ила исбот этса, бас, унинг тавбаси мақбул тавбадир.

Шундай зотларки, гуноҳ ва ҳаром-ҳариш ишлар юз бераётган жойларга бормайдилар. Беҳуда гаплар, кераксиз ишлар ёнидан ўтиб қолсалар, аралашиб қолишдан ўзларини эҳтиёт қилиб, улуғворлик ила ўтиб кетадилар.

Аллоҳнинг қулоқ билан эшитиш ва кўз билан кўриш мумкин бўлган оят-аломатлари зикр қилинганда ўзларини гунг ва кўр қилиб кўрсатмайдилар.

Шундай зотларки, Парвардигорларига дуо қилганларида шундай дейдилар: "Парвардигоро, бизга жуфтларимиз ва зурриётимиздан кўзларимиз қувончини ато эт, уларнинг тақвоси ва ҳақ устида барқарорлигини кўриб, кўзларимиз қувонсин ҳамда бизни тақводорларга пешво айла".

Шу сифатларга эга бўлганлар Аллоҳга итоат этиш йўлидаги балоларга сабр қилганлари туфайли Фирдавс жаннатларидаги олий мақомларга ноил бўлиб, фаришталар тарафидан салом ила қарши олинадилар ҳамда офатлардан омонда бўладилар.

У ерда абадий қоладилар. У нақадар хуш манзил ва гўзал қароргоҳ!

Эй Пайғамбар, ҳақни тан олмайдиган саркаш кофирларга айтинг: "Унга сиғиниб ва ҳожатини сўраб дуо қиладиган бандалари бўлмаганида сизларга парво қилмаган бўларди. Сизлар Пайғамбарнинг Парвардигорингиз тарафидан олиб келган рисолатини тан олмай, уни ёлғончига чиқардингизлар. Бас, энди шу қилмишингизнинг жазосини олишингиз муқаррар".

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтдик.

Булар ҳақ билан ботилни ажратиб, очиқлаб берадиган Қуръон оятларидир.

Эй Пайғамбар, эҳтимол сиз уларнинг ҳидоят топишига ҳарис бўлиб, шу иш амалга ошмагани учун ўзингизни ўзингиз ўлдирмоқчи бўлаётгандирсиз?

Уларга осмондан бир мўъжиза туширишни истасак, бу ишни қилардик ва уларнинг бўйинлари Биз туширган мўъжизага хор бўлиб эгилиб қоларди. Лекин Биз уларни синаш учун, ғайбга ишониш-ишонмасликларини аниқлаш учун бу ишни қилмадик.

Қачон анави мушрикларга Аллоҳнинг ягона эканига, пайғамбарининг ҳақ эканига ёрқин ҳужжатлар ила бир янги эслатма келса, унга қулоқ солишдан ва уни тан олишдан бош тортавердилар.

Улар пайғамбарлари олиб келган хабарни ёлғонга чиқардилар. Бас, энди яқинда улар масхара қилиб юрган иш нима экани аён бўлиб, бошларига бало ёғилур.

Анави саркашлар кофирлигида қотиб туравермасдан, заминга боқмайдиларми? Биз унда қанчадан-қача фойдали ва турли хил кўринишдаги ўсимликларни ундириб қўйдик-ку.

Замин узра турли хил кўринишдаги фойдали ўсимликларнинг униб-ўсишида ўликларни тирилтира оладиган Зотнинг қудратини кўрсатиб турувчи очиқ оят-аломатлар бор. Лекин уларнинг кўплари шунда ҳам иймонга келмадилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз ҳаммадан Ғолиб ва бандаларига Меҳрибондир.

Эй Пайғамбар, эсланг! Парвардигорингиз Мусога Аллоҳга куфр келтириб, ўзларига ўзлари зулм қилган қавм ёнига боришни буюрди.

Улар Фиръавн қавмидир. Уларни юмшоқлик, мулойимлик ила Аллоҳдан тақво қилишга, У Зотнинг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийилишга буюрсинлар.

Мусо алайҳиссалом деди: "Парвардигорим, мени ёлғончига чиқаришларидан қўрқаман".

"Мени ёлғончига чиқарганлари учун юрагим сиқилишидан ва равон гапиролмай қолишимдан қўрқаман. Бас, Жаброил алайҳиссаломни биродарим Ҳорунга ҳам юборгин. Токи, у менга ёрдамчи бўлсин".

Қибтийни ўлдирганим туфайли улар учун гуноҳкорман. Мени ўлдириб юборишларидан қўрқаман.

Аллоҳ Мусо алайҳиссаломга деди: "Асло! Улар сени ҳеч қачон ўлдира олмаслар. Биродаринг Ҳорун билан бирга ростгўй эканингизга далолат қилувчи оятларимизни олиб бораверинглар. Албатта, Биз сизлар билан биргамиз. Сизларни қўллаб-қувватлаб, сизлар айтаётган гапларни ҳам, улар айтаётган гапларни ҳам эшитиб турамиз. Бирон гап Бизга эшитилмай қолмас".

Фиръавнга бориб айтинглар: "Биз ҳамма махлуқотлар Парвардигори тарафидан сенга юборилган элчилармиз".

"Бани Исроилни биз билан қўйиб юбор".

Фиръавн Мусо алайҳиссаломга деди: "Сени гўдаклигингдан ичимизда тарбия қилмадикми? Умрингнинг бир неча йилида бизнинг орамизда турмадингми? Энди нима учун пайғамбарлик даъвосини қиляпсан?"

Қавмингдаги бир одамга ёрдам бериб, бир қибтийни ўлдириш билан катта гуноҳ содир этмадингми ва менинг неъматларимга нонкўрлик қилмадингми?

Мусо алайҳиссалом қилган ишини эътироф этиб, Фиръавнга деди: "Мен у одамни ваҳий келмасидан олдин жоҳил пайтимда ўлдирган эдим".

Уни ўлдириб қўйганимдан кейин сизлардан қўрқиб, Мадян ерига қочиб кетгандим. Бас, Парвардигорим менга илм ато этди ва мени Ўзининг одамларга юборган пайғамбарларидан бири қилди.

Мени қул қилиб олмасдан тарбия қилганингни миннат қиляпман. Ҳолбуки, сен Бани Исроилни қул қилиб олгансан. Бу нарса мени сени даъват қилишимдан ман қила олмайди.

Фиръавн Мусо алайҳиссаломга деди: "Ўзингча мени пайғамбар қилиб юборган, дейсан. Ўша сени пайғамбар қилиб юборган махлуқотлар парвардигори ким?"

Мусо Фиръавнга шундай жавоб берди: "Махлуқотлар Парвардигори осмонларнинг Парвардигори, ернинг Парвардигори, улар орасидаги нарсаларнинг Парвардигори. У сизларнинг Парвардигорингиз эканига аниқ ишонсангизлар, бас, ёлғиз Унгагина ибодат қилинглар".

Фиръавн атрофидаги боёнларга деди: "Мусонинг жавобини эшитмаяпсизларми? Унинг даъвоси ёлғон эканини англамаяпсизларми?"

Мусо уларга деди: "Аллоҳ сизларнинг Парвардигорингиз ва ўтган ота-боболарингизнинг Парвардигори".

Фиръавн деди: "Ўзини пайғамбар деб даъво қилаётган бу одам аниқ телбадир. Нима деяётганини ўзи ҳам билмайди".

Мусо деди: "Мен сизларни Аллоҳга даъват қиляпман. Агар ақлингизни ишлатадиган бўлсангизлар, У машриқу мағрибнинг ва улар орасидаги нарсаларнинг Парвардигоридир".

Фиръавн Мусога муносиб ҳужжат топиб бера олмаганидан кейин шундай деди: "Мендан бошқага ибодат қиладиган бўлсанг, сени зиндонбанд айлайман".

Мусо алайҳиссалом Фиръавнга деди: "Сенга Аллоҳ тарафидан ўзимнинг ҳақ эканимга очиқ ҳужжат, мўъжиза келтирсам ҳам мени зиндонбанд қиласамми?"

Деди: "Агар даъвойинг рост бўлса, ҳақ эканингни исботлайдиган ўша ҳужжатни келтир".

Мусо асосини ерга ташлаган эди, ўша заҳоти у чинакам аждарга айланди.

Қўлини чўнтагидан чиқарган эди, бирдан у қараб турганларга оппоқ, нурли бўлиб кўринди.

Фиръавн атрофидаги аъёнларига деди: "Бу одам ўткир сеҳргар экан".

"Сеҳри билан сизларни ерингиздан чиқариб юбормоқчи бўляпти. Хўш, энди нима қилайлик, қандай фикрдасизлар?"

Аъёнлар дедилар: "Уни ва акаси Ҳорунни ҳозирча жазоламасдан қўйиб тургин-да, ҳамма шаҳарларга сеҳргарларни тўплаб келадиганларни юбор".

Сенга ўткир сеҳргарларни келтирсинлар.

Бас, Фиръавн Мусо билан беллашишлари учун сеҳргарларини белгиланган вақтда келишилган жойга тўплади.

Одамларга айтилди: "Тўпланиб бўлдингизми? Қани кўрайлик-чи, ким ғолиб бўлар экан? Мусоми ёки сеҳргарларми?"

Ажаб эмаски, сеҳргарлар Мусодан ғолиб бўлсалар ва биз уларга эргашсак.

Сеҳргарлар Мусони енгиш учун Фиръавннинг ёнига келишгач: "Агар Мусодан ғолиб бўлсак, бизга бирон моддий ёки маънавий мукофот бериладими?"

Фиръавн уларга деди: "Мусо устидан ғалаба қозонсангизлар, менинг яқин кишиларимга айланасизлар, сизларга юксак мансаблар бераман".

Мусо Аллоҳнинг қўллашига ҳам, ўзининг сеҳргар эмаслигига ҳам аниқ ишонган ҳолда уларга деди: "Арқону асоларингизни ташланглар".

Арқонлари ва асоларини ташлаб дедилар: "Фиръавннинг буюклигига қасамки, биз ғолиб бўламиз, Мусо эса мағлуб бўлади".

Мусо ҳам асосини ташлаган эди, у бир баҳайбат аждарҳога айланиб, уларнинг уйдирмаларини юта бошлади.

Сеҳргарлар Мусонинг асоси улар ташлаган сеҳрларини юта бошлаганини кўриб, сажда қилган ҳолларида ерга ташландилар.

Дедилар: "Ҳамма махлуқотларнинг Парвардигорига иймон келтирдик".

Мусо ва Ҳоруннинг Парвардигорига.

Фиръавн сеҳргарларнинг иймонга келганларини қоралаб деди: "Сизларга изн бермасимдан олдин Мусога иймон келтирдингизми? Сизларга сеҳрни ўргатган каттангиз мана шу Мусонинг ўзи. Ҳаммангиз Мисрни қўлга олиш учун тил бириктиргансиз. Менинг нималарга қодирлигимни яқинда билиб оласизлар. Қўл ва оёқларингизни қарама-қарши тарафидан чопиб ташлайман. (Яъни, ўнг оёқ билан чап қўлни ёки аксинча). Ҳаммангизни хурмо дарахтининг шохларига осаман. Биронтангизни тирик қолдирмайман".

Сеҳргарлар Фиръавнга дедилар: "Оссанг ҳам, чопсанг ҳам шу дунёда қиласан. Бу дунё эса ўткинчи. Азобинг бир зумда тугайди. Биз эса Парвардигоримизга қайтамиз ва У Зот бизни Ўзининг мангу раҳматига дохил қилади".

Биз биринчилардан бўлиб Мусони тасдиқ этганлар ва унга иймон келтирганлар бўлганимиз учун Парвардигоримиз олдин қилиб ўтган хатоларимизни мағфират айлашини умид қиламиз.

Мусога ваҳий қилиб, Бани Исроилни олиб тунда йўлга чиқишни буюрдик ҳамда Фиръавн ва унинг одамлари орқаларидан таъқиб этиши ҳақида хабар бердик.

Фиръавн Мусонинг Бани Исроилни олиб, Мисрдан чиқиб кетганидан хабар топгач, уларни қайтариш мақсадида айрим аскарларини лашкар тўплаш учун шаҳарларга юборди.

Фиръавн Бани Исроил шаънини ерга уриб деди: "Улар бор-йўғи бир ҳовуч яалангоёқлардир".

Албатта, улар бизни ғазаблантирадиган ишни қилдилар.

Албатта, биз ҳушёрмиз, эҳтиёт чораларини кўриб қўйганмиз.

Бас, Биз Фиръавн ва унинг қавмини боғлару булоқларга бой Мисрдан чиқардик.

Бебаҳо хазиналару гўзал ошёнларга бой Мисрдан чиқардик.

Фиръавн ва унинг қавмини бу неъматлардан маҳрум қилганимиздек, уларни Шом диёридаги Бани Исроилга ўтказиб қўйдик.

Фиръавн ва унинг қавми Бани Исроил изидан бориб, кун чиқиш пайтида уларга етиб олди.

Фиръавн қавми Мусо қавмининг ортидан қувиб борди. Икки қавм бир-бирини кўрадиган даражада яқинлашиб қолганда Мусо қавми: "Улар бизга етиб оладилар. Улардан қочиб-қутула олмаймиз", дедилар.

Мусо деди: "Иш сизлар ўйлагандек эмас. Зеро, Парвардигорим мен билан бирга. У мени қўллаб-қувватлайди ва менга нажот йўлини кўрсатади".

Мусога ваҳий юбориб, асоси билан денгизни уришни амр этдик. У амримизни бажо келтирди. Денгиз ёрилиб, ўн икки йўлак ҳосил бўлди. Бани Исроил қабилаларининг сони ҳам шунча эди. Ҳар бир йўлак бамисоли бир улкан тоғдек баҳайбат ва сув ўтказмайдиган мустаҳкам эди.

Фиръавн ва унинг қавми ҳам йўл очиқ деб ўйлаб, денгизга кирдилар.

Мусо ва унинг қавми Бани Исроилни қутқардик. Улардан биронтаси ҳам ҳалок бўлмади.

Фиръавн ва унинг қавмини эса денгизга ғарқ айладик.

Денгиз ёрилиб, Мусо ва унинг одамлари нажот топиши, Фиръавн ва унинг одамлари эса ҳалокатга учрашида Мусонинг ҳақ пайғамбар эканига далолат қилувчи оят-аломатлар бор. Фиръавн одамларининг кўплари мўмин бўлмадилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Азиздир, Ғолибдирки, душманларидан қасос олгай, тавба қилувчиларга эса Меҳрибондир.

Эй Пайғамбар, уларга Иброҳим қиссасини ўқиб беринг.

У отаси Озарга ва қавмига шундай деганди: "Аллоҳни қўйиб, нимага ибодат қиляпсизлар?"

Унга қавми деди: "Бут-санамларга ибодат қиляпмиз ва уларга содиқ қоламиз".

Иброҳим уларга деди: "Бутларингиз қилаётган дуоларингизни эшитадими?"

Итоат этганингларда фойда, осийлик қилганингларда эса зарар келтира оладими?

Дуоларимизни эшитмайдилар, фойда ёки зарар ҳам келтира олмайдилар. Лекин ота-боболаримиз шундай қилганлар. Биз уларга тақлид қиламиз, холос.

Иброҳим деди: "Аллоҳни қўйиб, қандай бутларга ибодат қилаётганингиз ҳақида ҳеч ўйлаб кўрганмисизлар?"

Ота-боболарингиз сиғинган бутлар ҳақида-чи?

Уларнинг ҳаммаси менга душман. Чунки ҳаммаси ботил. Ёлғиз барча махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳгина ҳақ.

Парвардигоримки, мени яратди ва менга ҳар икки дунё саодатига олиб борувчи йўлни кўрсатиб қўяди.

Парвардигоримки, ёлғиз Ўзигина оч қолсам егулик беради, чанқасам ичгулик.

Парвардигоримки, касал бўлсам, ёлғиз Ўзигина шифо беради. Ундан ўзга шифо бергувчи йўқ.

Парвардигоримки, ёлғиз Ўзи ажалим етганда жонимни олади ва ўлганимдан кейин қайта тирилтиради.

Парвардигоримки, Қиёмат куни гуноҳларимни мағфират айлашини ёлғиз Ўзидангина умид қиламан.

Иброҳим Парвардигорига илтижо қилиб деди: "Парвардигорим, менга дин илмини ато этгин. Мени жаннатга киритиб, солиҳлар - ўзимдан олдинги пайғамбарлар сафига қўшгин".

Мендан кейин келадиган авлодлар орасида яхши номим қолсин. Мени чин дилдан мақтасинлар.

Менга мўмин бандалар яйраб юрадиган неъматлар жаннатидан жой бериб, унинг ворисларидан айлагин.

Отамни мағфират қилгин. У ширк туфайли ҳақ йўлдан озганлар сафида бўлди. Иброҳим алайҳиссалом отасининг дўзахий экани аниқ бўлмасидан олдин унинг ҳақига дуо қилганди. Дўзахий экани аниқлашгач, ундан юз ўгирди ва унинг ҳақига дуо қилмай қўйди.

Одамлар ҳисоб-китоб учун қайта тирилтириладиган кунда мени азобга гирифтор айлаб, шарманда қилма.

Одамнинг шу дунёда топган мол-дунёси ҳам, бола-чақаси ҳам фойда бермайдиган кунда мени шарманда қилма.

Аллоҳнинг ҳузурига ширк, мунофиқлик, риё, кибр каби кирлардан қалбини пок тутиб бора олган кимсагина бундан мустасно. Зеро, у кунда мол-дунё ҳам, бола-чақа ҳам асқотмас.

Жаннат Парвардигоридан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотларга яқинлаштирилди.

Маҳшар куни дўзах ҳақ диндан адашиб, йўлдан озганларга кўрсатилди.

Уларга айтилди: "Ибодат қилиб юрган нарсаларингиз қани?!"

Аллоҳни қўйиб, ўшаларга ибодат қиласизлар. Улар сизларни Аллоҳнинг азобидан қутқара оладими? Сизлар тугул, ўзларини қутқара оладиларми?

Улар ҳам, уларни йўлдан урганлар ҳам устма-уст дўзахга улоқтирилди.

Иблиснинг шайтонлардан иборат лашкарлари, ҳамма-ҳаммалари, биронтаси ҳам қолмасдан дўзахга улоқтирилдилар.

Аллоҳга ширк келтириб, У Зотдан бошқасига ибодат қиладиган мушриклар ўша сохта маъбудлари билан талашиб-тортишар эканлар, шундай дедилар:

Аллоҳга қасамки, биз, албатта, очиқ залолатда бўлган эканмиз.

Сизларни ҳамма махлуқотларнинг парвардигоридек кўриб, Унга ибодат қилгандек, сизларга ҳам ибодат қилайликми?

Бизни Аллоҳни қўйиб, ўзларига ибодат қилишга чорлаган жиноятчиларгина йўлдан урганлар.

Мана энди бизни Аллоҳнинг азобидан қутқариб оладиган шафоатчилар ҳам йўқ.

Бизни ҳимоя қиладиган бирон қадрдон дўст ҳам йўқ.

Дунё ҳаётига яна бир бор қайтишнинг иложи бўлганда қанийди. Аллоҳга иймон келтириб, мўминлардан бўлар эдик.

Иброҳим алайҳиссалом ва ҳақни ёлғонга чиқарганларнинг оқибати ҳақидаги бу қиссада ибрат оладиганларга ибрат бор. Уларнинг кўплари мўмин бўлмаган эдилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Азиздир, Ғолибдирки, душманларидан қасос олгай, тавба қилувчиларга эса Меҳрибондир.

Нуҳ қавми Нуҳ алайҳиссаломни ёлғончига чиқариш билан ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқардилар.

Ўшанда уларга қондош биродарлари Нуҳ: "Аллоҳдан қўрқиб, Ундан бошқага ибодат қилишдан тийилмайсизларми?", деган эди.

Мен сизларга юборилган пайғамбарман. Мени сизларга Аллоҳ юборди. Ишончли пайғамбарман. Аллоҳ менга юборган ваҳийдан ошириб ҳам юбормайман, камайтириб ҳам.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Сизларга Парвардигорим тарафидан етказган хабарим учун мукофот сўрамайман. Менга савоб бериш ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳнинггина зиммасидадир.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Унга қавми шундай деди: "Эй Нуҳ, тобеларинг пасткаш, ялангоёқлар бўлиб турган бир пайтда биз сенга эргашармидик?! Уларнинг орасида биронта бообрўси бўлмаса?!

Уларга Нуҳ алайҳиссалом деди: "Ўша мўминлар нима иш қилиб юрганларидан бехабарман. Мен уларнинг амалларини ҳисоблаб юрадиган вакил эмасман".

Уларни ҳисоб-китоб қилиш ёлғиз Аллоҳнинг зиммасидадир. Аллоҳ уларнинг яширин ишларини ҳам, ошкора ишларини ҳам билади. Бу менинг ишим эмас, агар гапираётган гапингизни ҳис қила олсангизлар.

Мен сизлар иймонга келишинглар учун талабингларга кўниб, мўминларни ҳузуримдан ҳайдаб юборадиган одам эмасман.

Мен фақат очиқ огоҳлантиргувчиман, холос. Сизларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантираман.

Қавми унга деди: "Эй Нуҳ, агар даъватингни бас қилмасанг, албатта, тошбўрон қилиниб ўлдириласан".

Нуҳ Парвардигорига дуо қилиб деди: "Қавмим мени ёлғончига чиқарди. Сен тарафингдан олиб келган хабаримни тасдиқламади".

Улар билан менинг орамизда шундай ҳукм қилгинки, улар саркашлик билан ноҳақликка ёпишиб олганлари учун ҳалок бўлсинлар. Менга ва мен билан бирга бўлган мўминларга эса бу ҳалокатдан нажот бер.

Унинг дуосини ижобат қилиб, унга ва у билан бирга бўлганларга одамлару ҳайвонларга тўла кемада нажот бердик.

Кейин қолганларни, яъни, Нуҳ қавмини ғарқ этдик.

Нуҳ алайҳиссалом ва у билан бирга бўлган мўминларнинг нажот топиши, кофирларнинг эса ҳалокатга учраши ҳақидаги бу қиссада ибрат оладиганларга ибрат бор. Уларнинг кўплари мўмин бўлмаган эдилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз душманларидан ўч оладиган Азиздур. Тавба қилгувчиларга эса Меҳрибондир.

Од қавми ўзи пайғамбари Ҳуд алайҳиссаломни ёлғончига чиқариш билан ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқарди.

Эсланг! Ўшанда уларга қондош биродари Ҳуд шундай деган эди: "Аллоҳдан қўрқиб, Ундан ўзгага ибодат қилишни ташламайсизларми?"

Албатта, мен сизларга ишончли пайғамбарман. Аллоҳ мени сизларга пайғамбар қилиб юборди. Аллоҳ буюрганидан ошириб ҳам юбормайман, камайтириб ҳам.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Бу ишим учун сизлардан бирон мукофот сўрамайман. Менга савоб бериш фақатгина ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳнинггина зиммасидадир.

Ҳар бир тепаликка на дунёйингиз ва на охиратингизга фойда келтирадиган баланд бино қуриб олиб, ўтган-қайтганни масхара қилаверасизми?

Худди шу дунёда абадий қоладигандек, ҳеч қачон ўлмайдигандек қасрлар, саройлар қурасизларми?!

Кимнидир ўлим ёки дарралашга ҳукм қилсангизлар, шафқатсизларча иш қиласизлар.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Ўзингиз билган неъматларни сизларга ато этган Аллоҳнинг ғазабидан қўрқинглар.

Сизларга чорва ҳайвонларини ва фарзандларни ато этди.

Сизларга боғларни ва оқиб турадиган булоқларни ато этди.

Эй қавмим, устингизга улуғ куннинг - Қиёмат кунининг азоби келишидан қўрқаман.

Унга қавми деди: "Бизни огоҳлантирасанми, огоҳлантирмайсанми, бизга фарқи йўқ. Барибир сенга иймон келтирмаймиз ва ўз динимиздан қайтмаймиз".

Бу олдингиларнинг дини, одати ва ахлоқидан бошқа нарса эмас.

Биз азоблангувчи эмасмиз.

Улар Ҳуд алайҳиссаломни ёлғончига чиқаришда давом этавердилар. Шу сабабли уларни қаттиқ шамол билан ҳалокатга учратдик. Бу ишда ибрат оладиганларга ибрат бор. Уларнинг кўплари мўмин бўлмагандилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз душманларидан интиқом оладиган Азиз-Қудратлидир, тавба қилган бандаларига эса Меҳрибондир.

Самуд қавми ҳам ўз пайғамбари Солиҳ алайҳиссаломни ёлғончига чиқариш билан ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқарди.

Ўшанда уларга насаб жиҳатидан биродарлари Солиҳ шундай деганди: "Аллоҳдан қўрқиб, У Зотдан бошқага ибодат қилишни ташламайсизларми?"

Албатта, мен сизларга ишончли пайғамбарман. Аллоҳ мени сизларга пайғамбар қилиб юборди. Мен ишончли пайғамбарман. Менга келаётган ваҳийдан ошириб ҳам юбормайман, камайтириб ҳам.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ва мен олиб келган фармон ва тақиқларга итоат қилинглар.

Бу ишим учун сизлардан бирон мукофот сўрамайман. Менга савоб бериш фақатгина ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳнинггина зиммасидадир.

Шунча ноз-неъматлар ичида тинчгина яшайверамиз, бизга ҳеч ким тегмайди, деб ўйлайсизларми?

Бўстонлару оқиб турган булоқларда.

Экинзорлару мевалари майин пишган хурмозор ичида.

Яна моҳирлик билан тоғларни йўниб, ўзларингизга уйлар ҳам қуриб оляпсизлар.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ва мен олиб келган фармон ва тақиқларга итоат қилинглар.

Гуноҳлар қилиб, ўзларини ўзлари хароб этган бузғунчиларга эргашманглар.

Гуноҳлари ила ҳамма ёқни бузадилар, Аллоҳга итоат қилиш билан ўзларини ўзлари ислоҳ этмайдилар.

Унга қавми деди: "Сен сеҳрланиб, ақлдан озганлар тоифасидансан".

Сен ҳам бизга ўхшаган бир одамсан. Биздан ҳеч қандай ортиқ жойинг йўқ. Агар пайғамбар эканинг рост бўлса, қани, бизга бир белги, бир мўъжиза келтир-чи.

Аллоҳ Солиҳга мўъжиза қилиб тошдан бир туяни чиқариб берди. Шунда Солиҳ қавмига деди: "Мана бу туя. Уни кўз билан кўриш ҳам, қўл билан ушлаш ҳам мумкин. Сувдан унинг ўз насибаси бор. Сизларнинг ҳам ўз насибангиз бор. Сув сизларнинг насибангиз бўлган кунда у ичмайди. Унинг насибаси бўлган кунда эса сизлар ичмайсизлар".

Унга сўйиш ё уриш каби бирон заҳмат етказманглар. Акс ҳолда Аллоҳнинг азобига учрайсизлар. Бу иш устингизга бало ёғиладиган даҳшатли Қиёмат кунида содир бўлади.

Туяни сўйишга иттифоқ қилдилар ва уларнинг энг бадбахти уни сўйди. Азоб ёғилиши аниқ бўлганидан кейин қилган ишларига надомат чека бошладилар. Лекин энди кеч бўлганди. Энди надомат фойда бермас эди.

Уларни азоб ушлади. Азоб зилзила ва қичқириқдан иборат эди. Солиҳ алайҳиссалом билан қавми ўртасида бўлиб ўтган бу қиссада ибрат оладиганларга ибрат бор. Уларнинг кўплари мўмин бўлмагандилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз душманларидан интиқом оладиган Азиздир. Тавба қилган бандаларига эса Меҳрибондир.

Лут қавми ўзининг пайғамбари Лутни ёлғончига чиқариш билан ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқарди.

Ўшанда уларга қондош биродарлари Лут шундай деганди: "Аллоҳдан қўрқиб, У Зотга ширк келтиришдан тийилмайсизларми?"

Аллоҳ мени сизларга пайғамбар қилиб юборди. Мен ишончли пайғамбарман. Ўзимга келган ваҳийдан ошириб ҳам юбормайман, камайтириб ҳам.

Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Бу ишим учун сизлардан бирон мукофот сўрамайман. Менга савоб бериш фақатгина ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳнинггина зиммасидадир.

Эркакларнинг орқаларига борасизларми?

Шаҳватингизни қондириш учун Аллоҳ сизларга яратиб қўйган жуфтларингизга бормасдан-а? Йўқ! Сизлар бу манфур ишингиз билан Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан тажовуз қилган кимсалардирсиз.

Унга қавми деди: "Эй Лут, бизни бу ишдан қайтаришдан тийилмайдиган бўлсанг, сен ҳам, тарафдорларинг ҳам шаҳримиздан қувиласизлар.

Лут уларга деди: "Албатта мен бу қилаётган ишингизни ёмон кўрадиган, ундан нафратланадиган одамман".

Парвардигорига дуо қилиб деди: "Парвардигорим, менга ва оиламга улар қилаётган манфур ишлар туфайли ёғилажак азобдан нажот бер".

Унинг дуосини ижобат айлаб, ўзига ҳам, аҳли оиласига ҳам, ҳаммаларига нажот бердик.

Фақат унинг хотинигина бундан мустасно. У кофир эди. Шунинг учун ҳалокатга учрайдиганлар сафидан жой олди.

Лут ва унинг аҳли Садум шаҳридан чиқиб кетганларидан кейин қолган қавмини ҳам жуда қаттиқ ҳалокатга гирифтор қилдик.

Уларнинг устига осмондан тош ёғдирдик. Лут уларни, шу ишларини тўхтатмасдан қилаверадиган бўлсалар, Аллоҳнинг азоби келишидан огоҳлантирган эди. Мана энди улар устига ёғаётган бу тошлар нақадар ёмон бало бўлди.

Қилган манфур ишлари туфайли Лут қавмининг устига ёққан бу балода ибрат олувчилар учун ибрат бордир. Уларнинг аксари мўмин бўлмагандилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз душманларидан интиқом оладиган Азиз-Қудратлидир, тавба қилган бандаларига эса Меҳрибондир.

Мадян яқинидаги қалин дарахтзори бор шаҳарликлар ўз пайғамбарлари Шуайб алайҳиссаломни ёлғончига чиқариш билан, ҳамма пайғамбарларни ёлғончига чиқардилар.

Ўшанда уларга Шуайб шундай деганди: "Аллоҳдан қўрқиб, ширкни ташламайсизларми?"

Аллоҳ мени сизларга пайғамбар қилиб юборди. Мен ишончли пайғамбарман. Ўзимга келган ваҳийдан ошириб ҳам юбормайман, камайтириб ҳам.

Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар ҳамда мен олиб келган фармон ва тақиқларга амал қилинглар.

Бу ишим учун сизлардан бирон мукофот сўрамайман. Менга савоб бериш фақатгина ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳнинггина зиммасидадир.

Одамларга нарса сотаётганингизда ўлчовни тўла қилинглар. Тарозидан, ўлчовдан уриб қоладиганлардан бўлманглар.

Бошқаларга тортиб бераётганингизда тўғри тарози билан тортинглар.

Одамларга ҳақларини камайтириб берманглар ва гуноҳлар ила ер юзида бузғунчиликларни кўпайтирманглар.

Сизни ва сиздан олдинги умматларни яратган Зотнинг бошингизга бало ёғдиришидан қўрқинглар.

Шуайбнинг қавми унга деди: "Сен аниқ сеҳрлангансан. Ақлинг жойида эмас. Сеҳр эс-ҳушингни олиб қўйган".

Сен ҳам худди бизга ўхшаган одамсан. Пайғамбар бўлиш учун биздан ортиқча жойинг йўқ. Пайғамбарман, деб қилаётган даъвойинг ёлғон, деб ўйлаймиз.

Агар даъвойинг рост бўлса, устимизга осмоннинг бир бўлагини ташлаб юбор-чи.

Шуайб уларга деди: "Парвардигорим сизлар қилаётган ширк ва гуноҳларни кўриб-билиб турибди. У Зотдан бирон ишингиз яширин қола олмас".

Уни ёлғончига чиқаришда давом этавердилар. Натижада уларга бало келди. Қаттиқ иссиқ кундан кейин уларни бир булутнинг "сояси" қамраб олди. Ундан ўт ёғиб, ҳаммасини куйдириб юборди. Улар ҳалокатга учраган кун жуда даҳшатли бўлганди.

Шуайб қавмининг ҳалокатга учрашида ибрат оладиганлар учун ибрат бордир. Уларнинг аксари мўмин бўлмагандилар.

Эй Пайғамбар, албатта, Парвардигорингиз душманларидан интиқом оладиган Азиз-Қудратлидир, тавба қилган бандаларига эса Меҳрибондир.

Муҳаммад алайҳиссаломга туширилган бу Қуръон барча махлуқотларнинг Парвардигори тарафидан нозил қилингандир.

Уни ишончли фаришта Жаброил алайҳиссалом олиб тушди.

Эй Пайғамбар, уни сизнинг қалбингизга олиб тушди. Одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган пайғамбар бўлишингиз учун шундай қилди.

Уни очиқ-ойдин араб тилида нозил қилди.

Бу Қуръон олдинги китобларда ҳам зикр қилинган. Ўтган самовий китоблар у ҳақда хушхабар берган.

Бану Исроил орасидаги Абдуллоҳ ибн Салом каби уламоларнинг бу ҳақиқатни билишлари сизнинг чин пайғамбар эканингизга етарли далил эмасми?

Биз бу Қуръонни араб тилида гаплашмайдиган ажамлардан бирига нозил қилганимизда

Уни ўқиб берса ҳам, унга иймон келтирмас эдилар ва "уни тушунмаяпмиз", деган бўлардилар. Бас Қуръон уларнинг тилида нозил бўлгани учун Аллоҳга ҳамд айтсинлар.

Ҳақни тан олмаслик ва куфрни жиноятчиларнинг қалбларига ана шундай киритиб қўйганмиз.

То аламли азобни кўрмагунларича унга иймон келтирмасдан, кофирликларида қолаверадилар.

Бу азоб тўсатдан келади. Ўзлари сезмай ҳам қоладилар.

Азоб уларга тўсатдан келиб қолган пайтда надоматлар чекиб: "Энди бизга муҳлат берилармикин, Аллоҳга тавба қилаб олар эдик", деб қоладилар.

Анави кофирлар: "Осмонни устимизга ташлаб юбормагунингча сенга иймон келтирмаймиз", дея Бизнинг азобимизни шошилтирмоқдаларми?!

Эй Пайғамбар, айтинг-ча, иймондан бош тортаётган анави кофирларни йиллар мобайнида турли неъматлар билан сийлаб турсак-да.

Шунча неъматлардан узоқ йиллар фойдаланиб юрганларидан кейин уларга ваъда қилинган азоб келса.

Шу дунёда фойдаланиб юрган неъматлари нимага асқотади? У неъматлар энди йўқ. Улардан ҳеч қандай фойда ҳам йўқ.

Қайси бир умматни ҳалок этган бўлсак, унга олдин бир пайғамбарлар юбориб, китоблар нозил қилиб, уларни ҳалокатдан огоҳлантирдик.

Уларга эслатма, ибрат бўлиши учун шундай қилдик. Биз огоҳлантирувчи юбормасдан туриб, ҳалок этадиган золим бўлмадик.

Бу Қуръонни Пайғамбар алайҳиссалом қалбига жинлар-шайтонлар олиб тушгани йўқ.

Қуръонни у зотнинг қалбига жинлар олиб тушган бўлиши мумкин эмас. Улар бунга қодир ҳам эмаслар.

Нима учун қодир эмаслар? Чунки улар самодаги ўринларидан четлатилганлар. Шундай бўлгач, қандай қилиб унга етиб бора олсинлар?

Аллоҳ билан бирга бошқа бир маъбудга ибодат қилманг. Акс ҳолда азобга гирифтор бўладиганлар сафига қўшилиб қоласиз.

Эй Пайғамбар, қавмингизни энг яқин қариндошларингиздан бошлаб огоҳлантиринг. Токи, улар мушриклигида қолиб, Аллоҳнинг азобига йўлиқмасинлар.

Ўзингизга эргашган мўминларга меҳр-шафқат кўрсатиб, уларга хушмуомала ва ширинсухан бўлинг.

Сизга итоатсизлик қилсалар, Аллоҳни бир деб билиш ва У Зотга итоат қилиш каби буйруқларингизни бажармасалар, уларга: "Мен сизлар қилаётган ширк ва гуноҳлардан покман", деб айтинг.

Ҳамма ишларингизда душманларидан қасос оладиган Азиз, тавба қилган бандаларига эса Меҳрибон Зотга суянинг.

Шундай Зотки, сизни намозга тураётганингизда ҳам кўради.

Намоз ўқиётганлар орасида бир ҳолатдан бошқа ҳолатга ўтаётганингизни ҳам кўради. Сизнинг ҳам, бошқаларнинг ҳам бирон амали У Зотдан яширин қола олмас.

Намозингиздаги сиз тиловат қилаётган Қуръону зикрни эшитиб турган ҳам, ниятингизни билиб турган ҳам ёлғиз Унинг Ўзидир.

Сизлар ўйлаётган ўша жин-шайтонлар кимларга тушишини айтайми?

Жин-шайтонлар гуноҳга ботган каззоб коҳинларга тушадилар.

Шайтонлар само оламидан ўғринча эшитиб олганларини коҳин дўстларига ташлаб берадилар. Коҳинларнинг эса аксари ёлғончи бўладилар. Бир ростга юз ёлғонни қўшиб гапирадилар.

Сизлар Муҳаммад алайҳиссаломни шоир, деб ўйлаяпсизлар. Шоирларга эса йўлдан озган гумроҳлар эргашадилар ва улар айтган шеърларни одамларга ўқиб бериб юрадилар.

Эй Пайғамбар, уларнинг гумроҳлиги шундаки, ҳар водийда дайдиб юриб, кимнидир гоҳида кўкка кўтариб мақтайдилар, гоҳида эса ёмонлаб, ер билан битта қиладилар.

Ёлғон гапириб, қилмаган ишларини қилдим, дейишларини-чи?

Иймон келтирган, яхши амалларни қилган, Аллоҳни кўп ёдга олган ва Ҳассон ибн Собит каби Аллоҳнинг душманларидан зулм кўриб, ундан кейин зафар қучган шоирлар бундан мустасно. Аллоҳга ширк келтирган ва У Зотнинг бандаларига зўравонлик қилган золимлар эса яқинда қандай оқибатга, ўта нозик ҳисоб-китобга қараб кетаётганларини билиб оладилар.

Бундай ҳарфларнинг тафсири "Бақара" сурасининг бошида айтиб ўтилди. Сизга нозил қилинган оятлар Қуръон оятларидир, ҳеч бир чалкашлиги йўқ очиқ-ойдин китоб оятларидир. У ҳақда тафаккур қилган одам унинг Аллоҳ тарафидан эканини билади.

Бу оятлар ҳақ йўлга бошлайди ҳамда Аллоҳ ва пайғамбарига иймон келтирган мўминларга хушхабар келтиради.

Мўминларки, намозни тўкис адо этадилар, закотни ўз ўрнига - чин ҳақдорларга берадилар ҳамда улар охиратдаги савоб ва жазога аниқ ишонадилар.

Охиратга ва унда содир бўладиган савобу жазога ишонмайдиган кофирларга қилаётган ишларини чиройли кўрсатиб қўйганмиз. Шунинг учун ўша ишларини қилишда давом этаверадилар. Улар тўғри йўлни топа олмай, доим адашиб, тентираб юраверадилар.

Шу сифатларга эга бўлган кофирлар бу дунёнинг ўзида ҳам қатл қилиниш, асир олиниш каби азобларга дучор бўладилар. Охиратда эса энг катта зарар кўрадиганлар ана ўшалар бўлади. Чунки улар Қиёмат куни дўзахда абадий қолиб, ўзларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берадилар.

Эй Пайғамбар, сизга бу Қуръон Ўзининг яратишида, тадбир қилишида, шариатлаштиришида ҳикмат билан иш қиладиган Ҳаким ва бандалари учун нима керакли ва фойдали эканини жуда яхши биладиган Алим Зот тарафидан берилади.

Эй Пайғамбар, эсланг! Мусо оиласига шундай деганди: "Мен бир олов кўрдим. Унинг қаерда ёқилаётгани ҳақида бирон хабар билиб келаман. Ёки сизлар исиниб олишингиз учун ундан бир чўғ олиб келаман".

Аллоҳ кўрсатган олов ёнига келганида Аллоҳ унга шундай нидо қилди: "Олов ёнидаги одам ҳам. унинг атрофидаги фаришталар ҳам муборак бўлди. Оламлар павардигори Аллоҳ Ўзига лойиқ бўлмаган сифатлардан, нуқсонлардан Покдир, Олийдир.

Унга Аллоҳ деди: "Эй Мусо, бу Менман. Аллоҳман. Ҳаммадан Ғолиб, Азизман. Яратишимда ҳам, тақдир қилишимда ҳам, шариатлаштиришимда ҳам ҳар бир ишни ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотман.

Унга, асоингни ташла, дейилди. Мусо буйруқни бажариб, асони ташлади. Қараса, у худди илондек қимирлаяпти. Қўрққанидан орқасига қарамай қочди. Шунда Аллоҳ унга деди: "Ундан қўрқма. Зеро, Менинг ҳузуримда пайғамбарлар илондан ҳам, ундан бошқасидан ҳам қўрқмайдилар".

Ким бир гуноҳ қилиб, ўзига ўзи зулм қилса, ортидан тавба қилса, бас, Мен уни Кечиргувчи ва унга Раҳмли Зотман.

Қўлингни кўйлагинг ичига суқ. У қордек оппоқ бўлиб чиқади. Лекин пес каби касаллик бўлмайди. Сенинг ҳақ эканингни кўрсатадиган тўққиз мўъжиза ичида бу ҳам бор. Улар қўл, асо, йиллар, меваларнинг камайиши, тўфон, чигиртка, битлар, бақалар ва қон бўлиб, Фиръавн ва унинг қавмига қаратилган эди. Аммо улар Аллоҳга итоат қилмайдиган фосиқ қавм эдилар.

Уларга Мусони қўллаб қувватловчи оятларимиз, мўъжизаларимиз очиқ-ойдин келган пайтда: "Мусо олиб келган бу мўъжизалар аниқ сеҳрдир", дедилар.

Ўзлари бу мўъжизалар Аллоҳ тарафидан эканига амин бўлиб турсалар-да, золимлик ва такаббурлик қилиб, уларни инкор этдилар, тан олмадилар. Бас, эй Пайғамбар, ер юзида куфру маъсиятлар ила бузғунчилик қилиб юрганларнинг оқибати қандай бўлганига қаранг. Уларни ҳалок айлаб, таг-туги билан қуритиб юбормадикми?

Биз Довуд ва унинг ўғли Сулаймонга илм бердик. Жумладан қуш тилини ҳам ўргатдик. Улар улуғ ва буюк Аллоҳдан миннатдор бўлиб дедилар: "Бизни кўп мўмин бандаларидан пайғамбарлик ва илм билан афзал қилган Аллоҳга ҳамдлар бўлсин".

Сулаймон отаси Довуддан пайғамбарлик, илм ва подшоҳликни мерос қилиб олди. Аллоҳнинг ўзига ва отасига ато этган неъматларини гапириб шундай деди: "Эй одамлар, Аллоҳ бизга қуш тилини ўргатди ҳамда пайғамбарлару подшоҳларга берган ҳамма нарсалардан бизга ҳам берди. Аллоҳнинг бизга берган бу неъматлари очиқ кўриниб турган фазлу марҳаматдир".

Сулаймонга жин, инс ва қушлардан бўлган аскарлари тўпланиб, тартиб билан тизилиб турдилар.

Улар Шомдаги чумолилар водийсигача етиб келганларида, бир чумоли деди: "Эй чумолилар, инларингизга кириб олинглар, тағин Сулаймон ва унинг аскарлари сизларни билмасдан янчиб юбормасинлар. Билсалар, бундай қилмайдилар, албатта".

Сулаймон чумолининг гапидан кулиб-табассум қилди ва Парвардигорига дуо қилиб деди: "Парвардигорим, менга ва ота-онамга берган неъматингга шукр этишимга ва Ўзинг рози бўладиган яхши амалларни қилишимга мени муваффақ айлагин ҳамда Ўз фазлу марҳаматинг ила солиҳ бандаларинг сафига киритгин!"

Сулаймон қушларни текшириб кўрганди, ҳудҳудга кўзи тушмади ва деди: "Нега ҳудҳудни кўрмаяпман? Нимадир уни мендан тўсиб турибдими ёки у мендан берухсат кетиб қолганми?"

Унинг кетиб қолгани аён бўлгач, деди: "Энди у ё кетиб қолиш сабабини, узрини билдирувчи бир очиқ ҳужжат олиб келади ёки уни жуда қаттиқ жазолайман ёхуд сўйиб юбораман".

Кўп ўтмасдан ҳудҳуд келиб, Сулаймон алайҳиссаломга: "Сен билмаган нарсани билдим ва сенга Сабаъдан ишончли бир хабар олиб келдим", деди.

Мен бир аёлни кўрдим. Уларнинг маликаси экан. Унга куч-қудрат, подшоҳлик каби ҳар нарсадан берилган экан ва унинг катта тахти бор ҳам экан. Ўшанда ўтириб, халқини бошқарар экан.

У ва унинг қавми ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳ таолони қўйиб, қуёшга ибодат қилаётганларини кўрдим. Шайтон уларга ширк ва гуноҳлар каби қилаётган ишларини чиройли қилиб кўрсатди ва ҳақ йўлдан оздирди. Бас, энди улар ҳидоят топмаслар.

Нима учун шайтон уларга қилаётган ширк ва гуноҳларини чиройли қилиб кўрсатди? Осмондаги сирларни ошкор этиб, ёмғир ёғдирадиган, ердаги сирларни ҳам ошкор қилиб, ўсимликларни ундириб чиқарадиган ва сизларнинг яширган ишларингизни ҳам, ошкора ишларингизни ҳам биладиган Аллоҳга сажда қилмасликлари учун.

Аллоҳ. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Буюк Аршнинг эгаси.

Сулаймон алайҳиссалом ҳудҳудга деди: "Айтаётган гапларинг ростми ё сен ёлғончилардан бўлиб қолганмисан, у ёғини текшириб кўрамиз".

Сулаймон бир мактуб ёзиб, уни ҳудҳудга берди ва деди: "Мана бу мактубимни олиб бориб, Сабаъ аҳлига ташла. Хатни топширганингдан кейин бир чеккада қараб тур-чи, у ҳақда нималар дер эканлар.

Малика мактубни олгач: "Эй аъёнлар, ҳақиқатан менга улуғ бир мактуб ташланди", деди.

Мактуб Сулаймон тарафидан юборилган бўлиб, Меҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ номи билан бошланган.

Мактубда шундай дейилган: "Ўзингизни катта олмай, ширк ишларингизни, қуёшга ибодат қилишни тарк этиб, мен даъват этаётган Аллоҳни ягона ҳақиқий илоҳ деб билишга таслим бўлиб, бўйсуниб келинглар".

Малика деди: "Эй аъёнлар, менга бу ишимда фатво-маслаҳат беринглар, тўғри йўлни кўрсатинглар. Мен то сизлар ҳузуримга келиб, ўз фикрларингизни билдирмагунингизча бирон ишда қатъий ҳукм чиқара олмасман".

Қавми орасидаги улуғ аъёнлари унга шундай дедилар: "Биз қувватли, жангларда метин матонатли одамлармиз. Иш ўзингга ҳавола. Бас, нимага буюришни ўйлаб кўр. Нимага буюрсанг ҳам уни бажариш қўлимиздан келади".

Малика деди: "Подшоҳлар бирон юртни босиб олсалар, уни вайрон этадилар, ўлдирадилар, осадилар, талон-торож қиладилар. Юртнинг улуғларини хорлайдилар. Подшоҳларнинг одати шу. Доим шундай қиладилар. Шу йўл билан одамларнинг қалбига қўрқув соладилар.

Мен бу хатни юборган одамга ва унинг қавмига бир ҳадя юбориб, кўрай-чи, элчиларим нима хабар билан қайтар эканлар.

Элчи ва унинг аъёнлари Сулаймон алайҳиссалом олдига ҳадя билан келганларида Сулаймон алайҳиссалом бу ишни маъқул кўрмади ва деди: "Менга мол-давлат билан мадад бериб, ўзинглардан буриб юбормоқчи бўляпсизларми? Аллоҳ менга ато этган пайғамбарлик ва подшоҳлик У Зотнинг сизларга ато этганидан яхшироқ. Мол-давлатдан иборат ҳадядан қувонадиган сизларсизлар.

Сулаймон алайҳиссалом элчига деди: "Ҳадянгни олиб, уларга қайтиб бор. Биз унинг устига у бас кела олмайдиган қўшин тортиб борамиз ва агар бўйсунмасалар, уларни Сабаъдан хор-зор қилиб қувиб чиқарамиз".

Сулаймон алайҳиссалом ўз мулкининг аъёнларига қарата шундай деди: "Эй аъёнлар, улар менинг олдимга бўйсуниб келишларидан олдин унинг тахтини менга қайси бирингиз келтира олади?"

Жинлардан бир паҳлавони шундай жавоб берди: "Мен унинг тахтини сенга ўрнингдан туришингдан олдин келтираман ва албатта, мен бунга қодир ва ишончлидирман".

Сулаймон ҳузуридаги китобдан хабари бор, жумладан, Аллоҳнинг буюк номи айтилиб дуо қилинганда у албатта ижобат бўлишини ҳам биладиган бир солиҳ олим киши: "Мен уни сенга кўз юмиб очгунингча келтираман", деди. Аллоҳга дуо қилди. Аллоҳ унинг дуосини ижобат айлаб, тахт ўша заҳоти ҳозиру нозир бўлди. Сулайҳмон алайҳиссалом тахтнинг ўз ҳузурида жойлашиб турганини кўргач, деди: "Бу Парвардигоримнинг шукр қиламанми ёки нонкўрлик қиламанми, шуни синаш учун кўрсатган фазлидандир. Ким шукр қилса, ўзига фойда. Ким нонкўрлик қилса, бас, Парвардигорим унинг шукр қилишидан беҳожат ва карамли Зотдир. Шу қадар карамлики, Уни инкор қилиб турган кофирга ҳам ризқ бераверади.".

Сулаймон алайҳиссалом деди: "Тахтнинг шаклини ўзгартириб қўйинглар. Кўрайлик-чи, уни таний олармикин ёки ўзининг нарсасини танишга йўл тополмайдиганлардан бўлармикин".

Сабаъ маликаси келгач, синаш учун унга: "Тахтинг мана шундаймиди?", дейилди. Бу саволга у: "Худди ўшанинг ўзи-ку", деб жавоб берди. Шунда Сулайҳмон алайҳиссалом деди: "Аллоҳ илмни ундан олдин бизга берди. Зеро, Аллоҳ бундай ишларга Қодирдир ва биз Аллоҳнинг амрига итоат этгувчилардан эдик".

У қавмига эргашиб, тақлид қилиб, Аллоҳни қўйиб, бошқа нарсаларга ибодат қиларди. Ўша ибодат қилган нарсаси уни Аллоҳга тавҳид узра ибодат қилишдан қайтарди. У Аллоҳга куфр келтирган қавмдан бўлгани учун ўзи ҳам кофир эди.

Унга: "Саройга кир", дейилди. Сарой биллур қаср бўлиб, худди сув устига қурилганга ўхшар эди. Уни кўргач, сув деб ўйлади ва пойчаларини шимарди. Сулаймон алайҳиссалом унга: "Бу биллурдан силлиқ қилиб ясалган қасрдир", деди ва уни Исломга даъват этди. Малика бу даъватни қабул қилиб: "Парвардигорим, мен Сендан бошқага ибодат қилиб, ўзимга ўзим жабр қилибман. Энди Сулаймон билан бирга ҳамма махлуқотларнинг парвардигори Аллоҳга бўйсундим, мусулмон бўлдим", деди.

Самудга насл-насаби бир биродарлари Солиҳ алайҳиссаломни пайғамбар қилиб юбордик. У: "Ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар", деди. Шу даъватдан кейин улар кутилмаганда икки гуруҳга бўлиниб олиб, бир-бирлари билан ким ҳақ экани устида талашиб-тортиша бошладилар. Бири мўмин гуруҳ бўлса, иккинчиси кофир гуруҳ эди.

Солиҳ алайҳиссалом уларга деди: "Нима учун раҳмат қолиб, азобни шошилтирасизлар? Бунинг ўрнига Аллоҳдан раҳм қилишини умид қилиб, гуноҳларингизни мағфират айлашини сўрасангиз бўлмайдими?"

Дедилар: "Устимизга ёғилаётган балолар сен ва сен билан бирга бўлган мўминларнинг шумқадамлигидан деб билдик". Солиҳ алайҳиссалом деди: "Бошингизга тушган балолар сабабини ёлғиз Аллоҳ билади. Сизлар эса фол очаверасизлар. Яна ҳам тўғрироғи сизлар яхшиликлар билан ҳам, ёмонликлар билан ҳам синалаётган қавмсиз".

Ҳижр шаҳрида куфру маъсиятлар ила ер юзида бузғунчилик қиладиган, иймону яхши амаллар билан ўзларини ислоҳ қилмайдиган тўққиз киши бор эди.

Бир-бирларига дедилар: "Ҳар бирингиз Аллоҳнинг номига қасам ичсин. Уни ва унинг аҳлини тунда бориб ўлдирамиз. Кейин унинг хунини сўраб келган валийига - маййит-мақтул эгасига, уларнинг қандай ўлдирилганини биз кўрмадик, биз рост сўзлагувчилармиз, деймиз".

Улар Солиҳ ва унинг тобеларини ўлдириш учун хуфёна тил бириктирдилар, макр қилдилар. Солиҳни уларнинг макридан қутқариш, кофирларни эса ўзларига билдирмасдан ҳалок қилиш тадбирини тузиб, Биз ҳам макр қилдик.

Эй Пайғамбар, улар қилган макрнинг оқибати нима бўлганини кўринг! Биз уларга Ўз ҳузуримиздан бир азоб юбориб, ҳамма-ҳаммасини қуритиб юбордик.

Ана, зулм қилганлари туфайли уйлари вайронага айланиб, ҳувиллаб қолди. Бу ишларда мўмин-мусулмонларга ибрат бордир. Зеро, фақат уларгина ибрат олишни биладилар.

Солиҳ алайҳиссаломнинг қавми орасидаги Аллоҳга иймон келтирган ҳамда У Зотдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган мўминларга эса нажот бердик.

Эй Пайғамбар, Лутни ҳам эсланг. У ўз қавмининг ишларини қоралаб: "Бир-бирингизнинг кўз ўнгингизда баччабозлик қиласизларми?"

Аёллар қолиб, эркакларга шаҳват билан яқинлик қиласизларми? Гуноҳдан сақланишни, бола кўришни истамайсизларми? Ҳайвоний шаҳватингизни қондиришдан бошқа ғамингиз йўқми? Йўқ, сизлар иймон, поклик ва гуноҳлардан тийилиш каби устингиздаги вазифаларингизни билмайдиган жоҳил қавмдирсиз.

Қавмининг жавоби эса: "Лут аҳлини юртингиздан қувиб чиқаринг, чунки улар ўзларини ҳаромдан, нажасдан пок тутадиган кишилардир", дейишдан бошқа нарса бўлмади. Бу гапни Лут аҳли уларнинг бузуқликларига қўшилмагани учун масхара-мазах қилиб айтдилар.

Биз унга ва унинг аҳлига нажот бердик. Фақат хотини бундан мустасно бўлди. Уни азобда қоладиганлардан бўлишини тақдир этдик.

Уларнинг устига осмондан тош ёғдирдик. Азобдан огоҳлантирилганига қарамасдан, кўзини очмаганлар устига ёғдирилган бу тош нақадар ёмон, нақадар ҳалокатли бўлди!

Эй Пайғамбар, айтинг: "Берган неъматлари учун Аллоҳга ҳамд бўлсин. Пайғамбар алайҳиссаломнинг саҳобаларига эса Лут ва Солиҳ алайҳиссаломларнинг қавмларига тушган азобдан омонлик бўлсин. Ҳамма яхшиликлар Қўлида бўлган чин маъбуд Аллоҳ яхшими ёки қўлидан бирон фойда ҳам, зарар ҳам келмайдиган мушрикларнинг сохта худоларими?"

Ёки осмонлару ерни йўқдан бор қилган ва сизларга осмондан ёмғир ёғдирган Зотми? Бас, Биз у билан гўзал боғларни ўстирдик. Унинг дарахтини ўстириш қўлингиздан келмас эди. Уни Аллоҳ ўстирди. Бу ишларни Аллоҳ билан бирга яна бирон илоҳ қилганми?! Йўқ, улар ҳақ йўлдан озиб, холиқни махлуққа тенглаштирадиган қавм бўлиб қолганлар!

Ёки заминни қимирламайдиган барқарор айлаб, унинг орасида дарёлар пайдо қилган ва уни тутиб турадиган поналар-тоғлар барпо этган ҳамда икки денгиз ўртасида шўр сув билан чучук сув аралашиб кетмаслиги учун уларни ажратиб турадиган тўсиқ ўрнатиб қўйган Зотми?! Аллоҳ билан бирга яна бирон илоҳ борми?! Йўқ, уларнинг кўплари билмайдилар!

Ёки касаллик, камбағаллик каби бошига бирон иш тушган музтар одам илтижо қилганида дуосини ижобат этиб, унинг мушкулини осон айлайдиган ҳамда сизларни заминга халифа (бир авлод яшаб ўтганидан кейин унинг ўрнига кейинги авлод яшайдиган) қилиб қўядиган Зотми?! Бу ишларни Аллоҳ билан бирга яна бирон илоҳ қилганми?! Жуда оз ибрат оласизлар!

Ёки қуруқлигу денгиз зулматларида юлдузлар ва бошқа белгилар орқали сизларни тўғри йўлга йўллаб қўядиган ҳамда бандаларига раҳмат бўлиб ёғаётган ёмғир олдидан шамолларни хушхабар қилиб юборадиган Зотми?! Бу ишни Аллоҳ билан бирга бошқа бирон илоҳ қилганми?! Аллоҳ Ўзига махлуқотларидан бири шерик қилинишидан Олийдир, Покдир.

Ёки дастлаб бачадонларда бир томчи сувдан босқичма-босқич бир инсонни вужудга келтирган, кейин унинг жонини олган, ундан сўнг эса уни яна қайта тирилтирган Зотми? Сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, ердан эса турли хил ўсимликларни ундириб ризқ берадиган ким? Бу ишни Аллоҳ билан бирга бошқа бирон маъбуд ҳам қиладими? Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Агар сизлар чиндан ҳам ўзингизни ҳақ деб билсангиз, қилаётган ишингизга ҳужжат келтиринглар".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Ғайбни осмонлардаги фаришталар ҳам, ердаги одамлар ҳам билмаслар. Уни ёлғиз Аллоҳгина билур". Осмонлару ердаги кимсалар қачон ҳисоб-китоб учун қайта тирилишларини ҳам билмаслар. Уни ҳам ёлғиз Аллоҳгина билур.

Балки охират ҳақидаги илмлари такомиллашиб, унга аниқ ишонгандирлар. Йўқ, улар охират ҳақида шубҳаланиб турибдилар. Кўзлари кўр бўлиб, уни кўрмаяптилар.

Кофирлар қайта тирилишни инкор этиб дедилар: "Биз ўлиб, тупроққа айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тирилар эканмизми?"

Бизга ҳам, олдин ўтган ота-боболаримизга ҳам қайта тирилиш ваъда қилинган. Лекин бу иш содир бўлганини кўрмадик. Бу олдингиларнинг китобларида ёзилган тўқима афсоналардан бошқа нарса эмас.

Эй Пайғамбар, қайта тирилишни инкор этаётган анавиларга айтинг: "Ер юзини кезиб чиқинглар ва қайта тирилишни инкор қилганларнинг оқибати қандай якун топгани ҳақида фикр юритинглар. Ҳаммасини ҳақни тан олмаганлари боис ҳалок қилганмиз".

Мушриклар даъватингиздан юз ўгираётганларига хафа бўлманг. Улар қилаётган найранглардан сиқилманг. Аллоҳ сизнинг мададкорингиздир.

Қавмингиз орасидаги қайта тирилишни инкор этадиган кофирлар шундай дейдилар: "Сен ва сенга ишонганлар ваъда қилаётган бу азоб қачон келади? Чин гапираётган бўлсангиз, шуни айтиб беринглар-чи?"

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Эҳтимол сизлар шошилтираётган азобнинг айрим қисми сизларга яқин келиб қолгандир".

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз одамларга фазлу марҳаматлидир. Куфру маъсиятларига қарамасдан, уларни тез жазолаб юбормайди. Лекин одамларнинг кўплари Аллоҳ ато этган неъматларга шукр қилмайдилар.

Парвардигорингиз бандаларининг ошкора қилган ишларини ҳам, яшириб қилган ишларини ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас ва яқинда ҳаммага амалига яраша жазо ёки мукофотини берур.

Осмонда бўладими, ерда бўладими, Очиқ Китобда, яъни, Лавҳул-Маҳфузда баён қилинмаган бирон нарса йўқ.

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръон Бани Исроилга улар ихтилоф қилаётган нарсаларнинг кўпини баён қилиб, хатоларини кўрсатиб беради.

Қуръон ўзи олиб келган маълумотлари билан бутун оламдаги мўминларга ҳидоят ва раҳматдир.

Эй Пайғамбар, Қиёмат куни Парвардигорингиз мўмину кофир одамлар орасини Ўзининг адолатли ҳукми ила ажрим қилур. Мўминга раҳм қилиб, кофирни азоблар. У душманларидан интиқом оладиган Азиздир. Ҳеч ким Ундан ғолиб бўла олмас. Ҳамма нарсани билгувчидирки, У Зотга ким ҳақ, ким ноҳақ аниқ кўриниб туради.

Бас, сиз Аллоҳга таваккул қилинг! Ҳамма ишларингизда Унгагина таянинг! Албатта, сиз очиқ-ойдин ҳақиқат устидадирсиз.

Эй Пайғамбар, сиз Аллоҳга куфр келтиргани туфайли қалблари ўлиб кетган бадбахтларга гап уқтира олмайсиз. Ҳаққа қулоқ солишдан қулоғи кар бўлиб қолганларга бирон гапни эшиттира олмайсиз. Сиздан юз ўгириб турганларни даъват қила олмайсиз.

Сиз кўнгил кўзи ҳақиқатни кўрмайдиган кўр бўлиб қолганларни тўғри йўлга сола олмассиз. Шундай экан, хафа бўлманг, ўзингизни қийнаманг. Сиз Бизнинг оятларимизга иймон келтирган, Аллоҳнинг буйруқларига бўйсунган зотларгагина ҳақни танита олурсиз.

Куфру маъсиятларида қаттиқ туриб олганларидан кейин уларга азоб келиши аниқ бўлиб қолган пайтда Қиёмат бўлишининг катта аломатларидан бирини зоҳир қиламиз. Заминдан бир ҳайвон (Доббатул арз) чиқиб, одамлар Бизнинг пайғамбаримизга нозил қилган оятларимизга ишонмайдиган бўлиб қолганлари ҳақида сўзлар.

Эй Пайғамбар, эсланг! Биз ҳар бир умматдан оятларимизни ёлғонга чиқарган катталарини тўплаган кунда бошидан охирига қадар тизилиб, ҳисоб-китоб сари олиб бориладилар.

Ҳисоб-китоб майдонига олиб келингач, Аллоҳ уларга айтади: "Менинг ягоналигимни англатадиган, шариатимни ўз ичига олган оятларимни билмай, англамай туриб ёлғон дедингизми?! Ёки нима қилган бўлардингиз?! Уни тасдиқлармидингиз ёки ёлғон деган бўлармидингиз?!"

Аллоҳга куфр келтириш, оятларини ёлғон дейиш билан ўзларига ўзлари зулм қилганлари туфайли уларга азоб тушди. Энди улар ўзларини мудофаа қилиш учун бир сўз ҳам айта олмайдилар.

Анави қайта тирилишни инкор қилаётганлар ором олишлари учун кечани, кўришлари, тирикчилик қилишлари учун эса кундузни қилиб берганимизни кўрмадиларми?! Мана шу такрорланадиган ўлим (уйқу) ва қайта тирилишларда (уйғонишларда) иймон келтирганлар учун Аллоҳнинг қудратига белгилар бордир.

Эй Пайғамбар, эсланг! Сур чалиш вазифасини олган фаришта иккинчи марта Сур чалганида осмонлару ердаги ҳамма даҳшатга тушади. Аллоҳ Ўз фазлу карами ила истисно қилган одамларгина бундан саломат бўлади. У кунда ҳамма махлуқотлар Аллоҳга бўйин эгиб келадилар.

У кунда тоғларни кўриб, тек қотиб турибди, деб ўйлайсиз. Аслида эса улар ҳам худди булутлардек юраётган бўладилар. Бу Аллоҳнинг санъатидир. Уларни ҳаракатга келтираётган Аллоҳдир. У Зот сизлар қилаётган ҳамма ишлардан Хабардордир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда аммалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Ким Қиёмат кунига иймон ва солиҳ амал билан келса, унга жаннат бўлур ва улар Қиёмат кунининг даҳшатидан омонда бўлурлар.

Ким куфр ва маъсиятлар билан келса, уларга дўзах бўлур. Унга юзтубан ташланурлар ва уларга айтилур: "Сизларга шу дунёда қилиб ўтган куфру маъсиятларингизга яраша жазо берилмоқда, холос".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Мана шу шаҳарнинг Парвардигоригагина ибодат қилишга буюрилганман. Аллоҳ уни Ҳарам айлаган, яъни, бу шаҳарда қон тўкилиши, бирон кишига зулм қилиниши, ов овланиши ва ҳатто ўт юлиниши ҳам ҳаром қилинган. Ҳамма нарса ёлғиз Аллоҳникидир. Мусулмонлардан бўлишга, У Зотга итоат этишга буюрилганман".

Қуръонни одамларга тиловат қилиб беришга ҳам буюрилганман. Ким Қуръонга амал қилиб, ҳидоят топса, унинг ҳидоят топгани ўзига фойда, холос. Ким уни инкор қилиб, залолатга кетса, унга айтинг: "Мен огоҳлантирувчиман, холос. Сизларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантираман. Сизларни ҳидоят қилиш менинг қўлимда эмас".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Ҳамду сано беҳисоб неъматлари учун ёлғиз Аллоҳникидир. Яқинда Аллоҳ Ўзининг оятларини ўзларингизда ҳам, осмону ерда ҳам намойиш этади. Ўшанда уларни тан оласизлар ва ҳаққа бўйсунишга мажбур бўласизлар. Парвардигорингиз сизлар қилаётган ишлардан ғофил эмас. Ҳаммасини кўриб-билиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмайди. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

То. Син. Мим. Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасида айтиб ўтдик.

Булар аниқ, тушунарли Китоб - Қуръоннинг оятларидир.

Иймон келтирадиган қавм ибрат олиши учун сизга Мусо ва Фиръавн ҳақидаги хабарни ўқиб берамиз. Зеро, фақат мўминларгина ибрат оладилар.

Фиръавн Мисрда ҳаддидан ошди, зўравонлик қилди, унинг аҳолисини тоифаларга бўлиб юборди. Улардан бир тоифани - Бани Исроилни хорлади, эркакларини ўлдириб, аёлларини хизматкор қилиш мақсадида тирик қолдирди. У такаббурлиги, зулми ва зўравонлиги билан ер юзидаги бузғунчилардан бири бўлганди.

Биз эса Мисрда Фиръавн тарафидан хўрланган Бани Исроилга фазлу марҳамат кўрсатиб, душманини маҳв этиб, ўзини хорликдан озод қилиб, ҳақ йўлидаги пешволарга айлантиришни ва Фиръавн ҳалок бўлганидан кейин муборак шом ерларини уларга мерос қилиб қолдиришни истаймиз. Аллоҳ таоло айтади: "Олдин хорланган зотларга ернинг машриқларию мағрибларини мерос қилиб қолдирдик..."

Уларни салтанат соҳибларига айлантириб ер юзида барқарор этишни ҳамда Фиръавн, унинг энг катта ёрдамчиси Ҳомон ва уларнинг лашкарларига эса ўзлари қўрқаётган нарсани кўрсатиб қўйишни истадик. Улар қўрқаётган нарса Бани Исроилдан туғиладиган бир ўғил фарзанд қўли билан подшоҳликнинг қўлдан кетиши эди.

Мусо алайҳиссаломнинг онасига шундай илҳом бердик: "Уни эмизавер. Уни Фиръавн ва унинг қавми ўлдириб қўйишидан қўрқсанг, бир сандиққа солиб Нил дарёсига ташла. Чўкиб кетишидан қўрқма, унинг фироқидан хафа бўлма. Биз уни сенга аниқ тирик қайтаргувчимиз ва уни Аллоҳнинг пайғамбарларидан бири қилгувчимиз".

Онаси Биз ато этган илҳом билан уни (Мусони) сандиққа солиб, дарёга ташлади. Фиръавн хонадони уни тутиб олдилар. Бу иш Аллоҳнинг иродаси юз бериши учун шундай бўлди. Яъни, келажакда Мусо Фиръавнга душман бўлиши ва унинг қўли билан золимнинг салтанати барбод этилиши керак эди. Фиръавн, унинг вазири Ҳомон ва уларнинг одамлари куфру туғёнлари ва ер юзида бузғунчиликлар қилиб юрганлари туфайли гуноҳкорлардан эдилар.

Фиръавн уни ўлдирмоқчи бўлганида хотини унга деди: "Бу бола менга ҳам, сенга қувонч бахш этади. Уни ўлдирманглар. Балки у бизга асқотиб қолар, хизмат қилар ёки уни ўзимизга бола қилиб олармиз". Ҳолбуки, улар салтанатлари шу бола қўлида барҳам топишини билмас эдилар.

Мусо алайҳиссалом онасининг қалби дунёнинг бирон ишига эътибор бермайдиган бўм-бўш бўлиб қолди. У фақат Мусони ўйларди. Тоқати тоқ бўлганди. Ортиқ даражада ғам чекканидан сирни фош қилиб қўйишига сал қолди. Парвардигорига таваккул қиладиган, У Зотнинг қазойи қадарига сабр этадиган мўминлардан бўлиши учун унинг қалбини мустаҳкам қилиб қўймаганимизда ўзини ошкор қилиб қўйиши мумкин эди.

Мусо алайҳиссаломнинг онаси уни дарёга ташлаганидан кейин Мусонинг опасига: "Унинг изидан бориб, нима бўлишини билиб кел", деди. Опаси ўзини сездирмасдан узоқдан кузатиб турди. Фиръавн ва унинг қавми бу қиз Мусонинг опаси эканини, атайин кузатиб турганини сезмадилар.

Аллоҳнинг тадбири билан Мусо то ўзининг онасига қайтарилгунига қадар аёлларни эмишдан бош тортди. Опаси уларнинг эмизувчи қидираётганларини кўриб: "Уни сизлар учун тарбиялаб берадиган ва унга насиҳатгўй бўладиган бир оилани айтайми?!", деди.

Мусони онасига қайтардик. Токи, уни яқиндан кўриб хурсанд бўлсин. Фироқ ўтида ёнмасин. Аллоҳнинг уни қайтариб бериш ҳақидаги ваъдаси шак-шубҳасиз ҳақ эканини билсин, англасин. Лекин уларнинг кўплари бу ваъда ҳақ эканини ҳам, бу аёл Мусонинг онаси эканини ҳам билмайдилар.

Бадани пишиб-етилиб, кучга тўлгач, унга ўзи пайғамбар бўлишидан олдинги Бани Исроилнинг динини англаш ва билиш неъматини ато этдик. Мусони тоати учун мукофотлаганимиздек, ҳамма замону макондаги яхшилик қилувчиларни мукофотлаймиз.

У шаҳарга одамлар дам олаётган пайтда кириб борди. Қараса, икки одам урушяпти. Бири ўзининг қавмидан бўлиб, иккинчиси Фиръавннинг қавми қибтийлардан эди. Қабиладоши ундан ёрдам сўради. Шунда Мусо қабиладошига ёрдам бериб, қибтийни бир урган эди, зарбанинг қаттиқлигидан у ўлиб қолди. Бу ишни Мусо қуйидагича ифодалади: "Бу шайтоннинг гуноҳни чиройли қилиб кўрсатиб, одамни йўлдан оздиришидир. У инсонга очиқ душман. Ўзига эргашган одамни адаштиради. Мен тарафимдан содир бўлган бу иш ҳам унинг васвасаси билан юз берди".

Мусо қилган гуноҳини эътироф этиб, Парвардигорига шундай илтижо қилди: "Парвардигорим, мен шу қибтийни ўлдириб қўйиш билан ўзимга ўзим зулм қилдим. Гуноҳимни афв эт". Бас, Аллоҳ бизга Мусони кечирганини баён қилди. Аллоҳ тавба қилган бандаларини мағфират айлагувчи, уларга Меҳрибон Зотдир.

Мусо алайҳиссаломнинг дуоси қуйидагича давом этади: "Парвардигорим, менга Сен ато этган куч, ҳикмат ва илм ҳаққи-ҳурмати энди ҳеч қачон ҳеч бир жиноятчининг жиноятига ёрдам бермайман".

Бўлар иш бўлиб, қибтийни ўлдириб қўйгани учун шаҳарда қолиши хавфли бўлиб турган бир пайтда кечагина бир қибтийга қарши ёрдам сўраган ҳалиги одам бугун яна бир қибтийга қарши ёрдам сўраб турибди. Шунда Мусо аччиғланиб: "Сен ўзи аниқ адашган, йўлдан озган одам экансан", деди.

Исроилий Мусонинг: "Сен ўзи аниқ адашган, йўлдан озган одам экансан", деган гапини эшитгач, худди кечаги қибтийдек мени ҳам уради, деб ўйлаб: "Кеча биттасини ўлдиргандинг, энди бугун мени ўлдирмоқчи бўляпсанми, сен ўзи урушаётган одамларни яраштириб қўйиш ўрнига уларга зулм қиладиган, уларни ўлдирадиган зўравон бўлишни истайдиган одам экансан", деди.

Бу хабар тарқалиб кетди. Шаҳарнинг нариги четидан бир одам шошиб келиб Мусога: "Фиръавн қавмининг аъёнлари сени ўлдириш ҳақида маслаҳат қилишяпти, шаҳардан чиқиб кет, сенга ачинганимдан холис насиҳат қиляпман", деди.

Мусо ўша насиҳатгўй кишининг маслаҳатига юриб, бирон кори ҳол бўлишидан хавфсираб, шаҳардан чиқиб кетди ва Парвардигорига: "Парвардигорим, золим қавмдан нажот бер, улар менга бирон ёмонлик қила олишмасин", деб дуо қилди.

Мадян сари йўл олгач: "Шояд, Парвардигорим мени энг яхши йўлга бошласа ва ундан адашмасам", деди.

Мадян сувига етиб боргач, бир гуруҳ одамларнинг чорва ҳайвонларини суғораётганларини кўрди. Икки қиз эса то одамлар ҳайвонларини суғориб олгунига қадар қўйларини бир чеккага олиб турдилар. Мусо улардан: "Нега одамлар билан сизлар ҳам ҳайвонларингизни суғормаяпсизлар", деб сўради. Улар: "Одатда биз подачиларга аралашиб кетмаслик учун улар қайтиб кетгунларига қадар кутиб турамиз. Отамиз кексайиб қолган. Қўйларимизни суғоришга қурби етмайди. Шунинг учун уларни биз суғоришга мажбурмиз", деб жавоб бердилар.

Мусонинг уларга раҳми келиб, қўйларини суғориб берди. Кейин бир соя остига бориб, дам ола бошлади ва Парвардигорига дуо қилар экан, шу қилган ишига ишора қилиб ўтди: "Парвардигорим, Сен менга нозил қилган ҳар қандай яхшиликка муҳтожман".

Қизлар уйларига қайтиб бориб, оталарига бўлган воқеани айтиб бердилар. Шунда ота улардан бирига Мусони чақириб келишни буюрди. Қиз Мусонинг олдига уялиб келиб: "Сизни отам йўқлаяпти. Қўйларимизни суғориб берганингиз учун сизни мукофотламоқчи", деди. Мусо отанинг олдига келгач, унга бошидан ўтказганларини гапириб берди. Шунда ота уни тинчлантириб: "Қўрқма, золим Фиръавндан ҳам, унинг одамларидан ҳам нажот топибсан, чунки Мадянга уларнинг ҳукми ўтмайди, энди улар сенга озор беролмайдилар", деди.

Қизларидан бири шундай деди: "Отажон, шу одамни ишга олинг. Қўйларимизни суғориб юрсин. У жуда ҳам муносиб ишчи. Чунки у бақувват ва ҳалол. Бақувватлиги билан ишни яхши бажаради. Ҳалоллиги билан эса хиёнат қилмайди".

Ота Мусо алайҳиссаломга деди: "Сени шу қизларимдан бирига уйлантириб қўяман. Маҳрига қўйларимизни саккиз йил боқиб берасан. Ўн йил бўлса, фазлу марҳамат кўрсатган бўласан. Лекин саккиз йилдан ортиғи мажбурий эмас. Ундан ортиғи сенинг олийжаноблигинг бўлади. Устингга сенга оғирлик қиладиган вазифани юкламайман. Мана кўрасан, мен аҳдига вафо қиладиган одамман".

Мусо алайҳиссалом деди: "Тамом, келишдик. Саккиз йил бўладими, ўн йил бўладими, қайси бирини бажарсам ҳам бўйнимдаги вазифани адо этган бўламан. Мендан ундан ортиғини талаб қилмайсиз. Тузаётганимиз бу битимга Аллоҳнинг Ўзи вакил, Ўзи кузатиб турибди".

Мусо ўн йиллик муддатни ўтаб, оиласи билан Мадяндан Миср сари йўлга тушгач, Тур тарафидан бир оловни кўриб қолди ва оиласига шундай деди: "Шу ерда қимирламай кутиб туринглар. Мен бир оловни кўрдим. Шояд, сизларга ундан бир хабар келтирсам ёки исиниб олишингиз учун оловдан бир тутам чўғ олиб келсам".

Мусо оловнинг олдига борганида Аллоҳ муборак айлаган у ердаги водийнинг ўнг тарафида жойлашган дарахтдан Парвардигори унга шундай нидо қилди: "Эй Мусо, Мен барча махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳдирман".

"Асоингни ташла". Мусо Парвардигорининг амрини бажариб, уни ташлади. Кейин унинг худди илондек қимирлаётганини кўриб, ортига қарамай қочди. Шунда Парвардигори унга нидо қилди: "Эй Мусо, келавер, ундан қўрқма, зеро, сен ҳар қандай хавфу хатардан омон бўлгувчилардансан".

"Қўлингни кўйлагинг ёқасидан қўйнингга сол. У оппоқ бўлиб чиқади. Лекин унда пес, мохов каби касаллик бўлмайди". Мусо шундай қилди ва қўли қордек оппоқ бўлди. "Қўрқув кетиши учун қўлингни маҳкам қисиб ол". Мусо шундай қилди ва шу билан ундан қўрқув кетди. "Шу икки нарса, яъни, асо ва қўл Парвардигоринг тарафидан Фиръавн ва унинг аъёнларига юборилган икки ҳужжатдир. Улар куфру маъсиятлар ила Аллоҳга итоат этмайдиган қавм бўлдилар".

Мусо Парвардигорига илтижо қилиб деди: "Улардан бир одамни ўлдириб қўйганман. Энди уларга рисолатни етказиш учун борсам, мени ўлдириб юборишларидан қўрқаман".

"Мендан кўра акам Ҳоруннинг нутқи равонроқ. Уни мен билан бирга ёрдамчи қилиб юбор. Фиръавн ва унинг одамлари мени ёлғончига чиқарсалар, у мени тасдиқлаб туради. Олдинги пайғамбарларни ўз умматлари ёлғончига чиарганларидек, улар ҳам мени ёлғончига чиқаришларидан қўрқаман".

Аллоҳ Мусонинг дуосини ижобат қилиб шундай деди: "Эй Мусо, акангни сенга ёрдамчи қилиб юбориш билан Биз сени қўллаб-қувватлаймиз. Сизларга бир ҳужжат ва тиргак ато этамиз. Улар сизларга бирон зиён-заҳмат етказа олмаслар. Сизларни шундай оятлар, мўъжизалар ила юборамизки, улар ёрдамида сизлар ҳам, сизларга эргашган мўминлар ҳам ғолиб бўлурсизлар".

Мусо алайҳиссалом уларга очиқ-ойдин оятларимизни келтиргач, улар дедилар: "Бу уйдирма сеҳрдан бошқа нарса эмас. Уни Мусонинг ўзи тўқиб чиқарган. Олдинги ота-боболаримиздан ҳам бу ҳақда эшитмаганмиз".

Мусо Фиръавнга хитоб қилиб деди: "Парвардигорим Аллоҳ ҳузуридан ҳидоят келтирган ростгўй ким эканини ҳам, охират диёридаги гўзал оқибат кимга бўлишини ҳам яхши Билгувчи Зотдир. Албатта, золимлар нажот топмаслар, мурод-мақсадларига етмаслар".

Фиръавн ўзининг аъёнларига қарата деди: "Эй, аъёнлар, мен сизларга ўзимдан бошқа бир маъбуд борлигини билмаганман. Бас, эй Ҳомон, лойга ўт ёқиб, уни пишит, ғишт қил ва мен учун бир баланд қаср қур, шоядки, унга чиқиб, Мусонинг худосини кўрсам. Мен Мусонинг ўзини Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбарман, деган даъвоси ёлғон, деб ўйламоқдаман".

Фиръавн ҳам, унинг лашкари ҳам Миср ерида ноҳақ мутакаббирлик қилдилар. Қайта тирилишни инкор этдилар. Қиёмат куни Бизга қайта боражакларини ва ҳисоб-китоб қилинишларини бўлмайдиган иш, деб ўйладилар.

Бас, уни ҳам ва лашкарини ҳам ушдадик-да, денгизга улоқтирдик. Ҳаммалари чўкиб ўлиб кетдилар. Бас, эй Пайғамбар, у золимларнинг оқибати қандай бўлганини кўринг.

Уларни золимларга, йўлдан озганларга куфру залолатни мақтаб, чиройли қилиб кўрсатиш билан дўзахга чақирадиган пешволар қилдик. Қиёмат куни уларга ёрдам берилмас. Аксинча, уларга азоб қилмишлари туфайли зиёда қилиб берилади. Зеро, бўйинларида ўзларининг ҳам, уларга эргашган тобеларининг ҳам гуноҳлари бўлади.

Азобга қўшимча тарзда уларга шу дунёда ҳам қувғинликни, шармандаликни қўшиб қўйдик. Қиёмат кунида ҳам улар Аллоҳнинг раҳматидан қувилганлар сафида бўладилар.

Олдинги умматларга пайғамбарларимизни юбордик. Улар Биз юборган пайғамбарларни ёлғончига чиқардилар. Натижада уларни ҳалок қилдик. Шундан кейин Мусога Тавротни ато этдик. Унда одамларга фойдали бўлган нарсалар баён қилинган. Токи, уларга амал қилиб, фойда олсинлар. Уларга зарарли бўлган нарсалар ҳам айтилган. Токи, уларга яқинлашмасинлар ва зараридан эҳтиёт бўлсинлар. Яна унда одамларни ҳар икки дунё саодатига олиб борадиган эзгуликка бошловчи кўрсатмалар ҳам бор. Шоядки, улар Аллоҳнинг неъматларини ёдга олиб, шукр қилсалар, У Зотга иймон келтирсалар.

Эй Пайғамбар, Мусонинг ишини ниҳоялаб, уни Фиръавн ва унинг одамларига пайғамбар қилиб юбораётганимизда сиз тоғнинг ғарбий тарафида ҳам бўлмагансиз, воқеанинг гувоҳи ҳам бўлмагансиз. Уни одамларга худди ўзингиз кўргандек гапириб бера олмайсиз. Гапираётганларингизнинг ҳаммаси Аллоҳ тарафидан сизга юборилган ваҳийдир.

Лекин биз Мусодан кейин кўп умматларни, халқларни вужудга келтирдик. Замон ўтиши билан улар Аллоҳга берган аҳдларини унутдилар. Сиз Мадянда туриб, уларга оятларимизни ўқиб бермаган эдингиз. Аксинча, Биз сизни пайғамбар қилиб юбориб, сизга Мусо ҳақидаги хабарларни, унинг Мадянда турганини ваҳий қилгандик. Кейин сиз Аллоҳ юборган ваҳийни одамларга етказган эдингиз.

Мусога нидо қилиб, унга ваҳийлар юборган пайтимизда сиз Турнинг ёнида бўлмаган эдингиз. Лекин сиз Парвардигорингиз томонидан бир раҳмат бўлиб, сиздан олдин бирон огоҳлантиргувчи келмаган бир қавмни огоҳлантиришингиз учун пайғамбар қилиб юборилдингиз. Шояд улар эслатма-ибрат олсалар ва сиз олиб келган ваҳийларга иймон келтирсалар.

Уларга ўзлари қилган куфру маъсиятлари туфайли бирон илоҳий жазо-мусибат келганида: "Парвардигоро, бизга бир пайғамбар юборганингда эди, Сенинг оятларингга эргашар ва иймон келтиргувчилардан бўлар эдик", дея пайғамбар юборилмаганини ҳужжат қилишмаганида эди, уларга тез азоб юборган бўлар эдик. Лекин уларга пайғамбар юбориш билан ўзларини оқлайдиган ҳеч қандай ҳужжат қолдирмаслик учун азобни кечиктирдик.

Муҳаммад алайҳиссалом Қурайшга Парвардигори ҳузуридан рисолатни олиб келганда: "Муҳаммадга ҳам худди Мусога берилганидек, қўл, асо каби пайғамбар эканини исботлаб берадиган мўъжизалар берилганда эди", дедилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Илгари ўша яҳудийлар Мусога берилган нарсага куфр келтирмаганмидилар?!" Улар Қуръон ва Таврот ҳақида шундай дедилар: "Иккиси ҳам сеҳр. Бир-бирини қўллаб-қувватлаб турадиган жоду". Яна шундай дедилар: "Биз Тавротга ҳам, Қуръонга ҳам куфр келтирамиз".

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Сизлар айтгандек Қуръон ва Таврот сеҳр бўлса, Аллоҳ ҳузуридан шу икки китобдан кўра тўғрироқ бўлган бирон китоб келтиринглар, мен унга эргашай".

Қурайш сизнинг Қуръон ва Тавротдан ҳам тўғрироқ китобни олиб келиш ҳақидаги бу гапингизга жавоб бера олмаса, бас, аниқ билингки, уларнинг сизни ёлғончига чиқараётганлари фақат ҳавойи нафсларигагина эргашаётганларидан бошқа нарса эмас. Аллоҳ тарафидан ҳидоят топмай, ўз ҳавойи нафсига эргашган кимсадан ҳам йўлдан озганроқ кимса борми?! Албатта, Аллоҳ куфр келтириб, ўзига ўзи зулм қилган қавмни хидоят қилмас.

Мушрикларга ҳам, Бани Исроил яҳудийларига ҳам ўтган умматлар ва уларнинг пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлари туфайли бошларига ёғилган балолар ҳақидаги қиссаларни айтиб бердик. Шоядки, улардан ибрат олиб, иймонга келсалар ва бошларига ўшалардек балолар ёғилишидан нажот топсалар.

Қуръон нозил бўлишидан олдин Тавротга қаттиқ ишонганлар Қуръонга ҳам иймон келтирадилар. Чунки уларнинг китобларида Қуръонни васф этувчи хабар келган.

Уларга тиловат қилиб берилган пайтда дедилар: "Унга иймон келтирдик. У Парвардигоримиз тарафидан юборилган ҳақиқатдир. Биз ундан олдин ҳам мусулмонлар бўлганмиз. Чунки олдинги пайғамбарлар олиб келган рисолатга иймон келтирганмиз".

Аллоҳ мана шундай фазилатларга эга бўлган зотларнинг ажрларини икки ҳисса қилиб беради. Чунки улар ўзларининг китобларига иймон келтиришда ҳам, Муҳаммад алайҳиссаломга иймон келтиришда ҳам сабр қилдилар ва қилиб ўтган гуноҳларини яхши амаллари билан ювдилар ҳамда Биз берган ризқдан эзгулик йўлида сарфладилар.

Аҳли китоблар орасидаги мўминлар бирон ботилни кўрсалар, эшитсалар, унга эътибор бермасдан, ўша ишни қилаётганларга ёки айтаётганларга: "Биз ўзимиз қилган ишларимизга жавоб берамиз, сизлар ҳам ўзларингиз қилган ишларингизга жавоб берасизлар. Саломат бўлинглар. Сизлар билан талашиб, сўкишиб юрмаймиз. Динимиз ва дунёмизга зарар бўлиб қолмаслиги учун нодонларга яқин юришдан эҳтиёт бўламиз", дейдилар.

Эй Пайғамбар, сиз Абу Толиб каби ўзингиз истаган одамларни иймонга муваффақ айлаб, ҳидоят қила олмассиз. Тавфиқ ёлғиз Аллоҳнинг қўлида. У Зот Ўзи истаган одамни ҳидоятга бошлар. Ким ҳидоят сари юришини Ўзи яхши билур.

Макка мушриклари иймон келтириб, мусулмон бўлолмаётганларига узр айтиб, шундай дедилар: "Агар биз сен билан бирга ҳидоятга эргашсак, душманларимиз бир зумда ерларимизни тортиб оладилар". Биз уларга Ҳарамни зулмдан, ноҳақ қон тўкилишидан холи, тинч жой қилиб бермадикми?! Ҳамма нарсанинг мевалари Бизнинг даргоҳимиздан ризқ бўлиб ўша жойга йиғилади-ку! Лекин уларнинг кўплари бу неъматни билмаслар.

Аллоҳнинг неъматига нонкўрлик қилиб, гуноҳ лойига ботган қанчадан-қанча юртларни ҳалок этдик. Ана уларнинг уй-жойлари. Ҳувиллаб ётибди. Уларда айрим ўткинчилар бирозгина яшаяптилар, холос. Осмонлару ернинг, улар орасидаги нарсаларнинг вориси Биз бўлдик.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз худди сизни барча юртлар маркази Маккага юборганидек, то барча юртларнинг марказларига Бизнинг оятларимизни уларга тиловат қиладиган бир пайғамбарни юбормагунича ҳалок қилгувчи бўлмади. Биз ҳақ устида турган юртларни ҳалок қилгувчи бўлмадик. Биз фақат уларнинг аҳолиси куфр келтириб, гуноҳлар қилиб, золим бўлгандагина ҳалок қилгувчи бўлдик.

Парвардигорингиз сизларга берган нарсалар шу дунёда вақтинча фойдаланиладиган ўткинчи нарсалардир. Улар яқинда бўлиб кетади. Аллоҳнинг ҳузуридаги охиратда олинадиган ажру савоб эса бу дунё матоҳидан яхшироқ ва боқийроқдир. Ақлингизни ишлатиб, фонийдан боқийни ажратиб олмайсизларми?

Биз бир одамга охиратдаги жаннатнинг мангу неъматларини ваъда қилдик ва ваъдамизни бажардик. Иккинчи одамга эса шу дунёнинг арзимас матоҳини бердик-да, ортидан у абадий азобга гирифтор бўлди. Шу иккиси тенгми?!

Аллоҳ таоло уларга: "Сизлар сохта худоларингизни Менга тенглаштирдингиз. Мени қўйиб, ўшаларга ибодат қилдингиз, сиғиндингиз. Қанди энди ўша сизлар даъво қилган Менинг "шерикларим"?!"

Куфрга чорлаган кимсалар устига азоб тушиши муқаррар. Ўшалар шундай дейдилар: "Парвардигоро, ўзимиз қандай йўлдан озган бўлсак, анавиларни ҳам худди шундай йўлдан оздирганмиз. Улар бизга эмас, шайтонларга ибодат қилардилар".

Уларга: "Бутларингизни чақиринглар, сизларни бу азоблардан қутқариб олсинлар", дейилди. Улар бутларини чақирдилар. Бутлари бу чақириққа жавоб бера олмадилар. Шунда улар ўзларига тайёрлаб қўйилган азобни кўрдилар-да, қани энди ўша дунёда ҳидоят топган бўлганимизда, деб қолдилар.

Аллоҳ уларга шундай нидо қилган кунни эсланг: "Сизларга юборган пайғамбарларимга қандай жавоб қилган эдингиз?"

Улар ҳужжат қилиши мумкин бўлган гаплар улардан яшириниб олади. Ҳеч нарсани эслай олмайдилар. Бир-бирларидан ҳам сўрай олмайдилар.

Ўша мушриклардан қайси бирлари тавба қилиб, Аллоҳга ва Пайғамбарига иймон келтирсалар ҳамда яхши амалларни қилсалар, хавфу хатардан қутулиб, мурод-мақсадига етадиганлардан бўлиб қолсалар ҳам ажаб эмас.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз Ўзи хоҳлаган нарсани яратади. Пайғамбарлик учун Ўзи хоҳлаган одамни танлаб олади. Бу ишларда мушрикларнинг ихтиёри йўқки, Аллоҳга эътирооз билдирсалар. Аллоҳ улар ибодат қилаётган бутлардан Пок ва Олийдир.

Парвардигорингиз улар яшираётган нарсаларни ҳам, ошкор қилаётган нарсаларни ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда ҳаммаларига қилган амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

У Аллоҳдир. Аллоҳдан ўзга чин маъбуд йўқдир. Бу дунёда ҳам, охиратда ҳам ҳамд ёлғиз Уникидир. Ҳукм ҳам фақат Унинг ҳукмидир. Қиёмат куни ҳисоб-китоб қилиниш ҳамда жазо ёки мукофотни олиш учун ёлғиз У Зотга қайтариласизлар.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Айтинг-чи, агар Аллоҳ кечани Қиёмат кунигача доимий, мангу қилиб қўйса, Аллоҳдан ўзга қайси бир маъбуд сизларга худди кундуз каби ёруғлик келтира олур? Бу ҳужжатларга қулоқ солиб, Аллоҳдан ўзга ҳеч бир илоҳ бу ишларни қила олмаслигини англаб олсангиз бўлмасми?!"

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: «Айтинг-чи, агар Аллоҳ кундузни қиёмат кунигача доимий, мангу қилиб қўйса, Аллоҳдан ўзга қайси бир маъбуд сизларга кечани келтира олурки, кундузги меҳнатдан чарчаб келиб, унда бир ором олсангизлар?! Бу оятларга назар солиб, Аллоҳдан ўзга ҳеч бир илоҳ бу ишларни қила олмаслигини англаб олсангиз бўлмасми?!"

Эй одамлар, Аллоҳ сизларга ором олишингиз учун кечани қоронғу, ризқ-рўз топиш умидида ҳаракат қилишингиз учун кундузни ёруғ қилиб берди. Шоядки, Аллоҳнинг неъматларига шукр этиб, нонкўрлик қилмасангизлар.

Эсланг! Ўша кунда Парвардигор уларга шундай дейди: "Сизлар даъво қилган Менинг "шерикларим" қани? Мени қўйиб, ўшаларга ибодат қилар эдингиз-ку. Уларни Менинг шерикларим, деб даъво қилардингиз-ку".

Ҳар бир умматнинг пайғамбарини олиб келиб, уларнинг ҳақни тан олмай, кофир бўлганларига гувоҳ қилдик. Кейин ўша ҳақни ёлғонга чиқарганларга қарата: "Қилган ишларингиз ҳақ эканига ҳужжатларингизни келтирингиз", дедик. Бас, ҳужжат тополмадилар. Шу билан ҳақ Аллоҳники эканини билдилар. Ўзлари тўқиб олган сохта худолари эса улардан юз ўгириб, кўздан ғойиб бўлдилар.

Қорун Мусо алайҳиссаломнинг қавмидан эди. Бас, уларга мутакаббирлик қилди. Унга хазиналардан шу қадарини берган эдикки, унинг калитларини кўтариб юриш бир гуруҳ бақувват одамларга ҳам оғирлик қиларди. Ўшанда унга қавми шундай деганди: "Ҳовлиқма! Аллоҳ ҳовлиқмаларни ёқтирмайди. Улардан ғазабланади, ва уларни азоблайди".

Аллоҳ сенга ато этган мол-давлатни эзгу ишларга сарфлаб, охират диёридаги савобингни кўпайтириб ол. Исроф қилмасдан, кибр-ҳавога берилмасдан, ейиш, ичиш, кийиш каби шу дунёдан оладиган насибангни ҳам унутиб қўйма. Аллоҳ сенга яхшилик қилганидек, сен ҳам У Зотнинг бандаларига яхшилик қил. Тоатни тарк этиш ва маъсиятлар қилиш билан ер юзида бузғунчилик қилма. Аллоҳ бузғунчиларни ёқтирмайди, улардан ғазабланади.

Қорун деди: "Бу мол-давлатга ўзимнинг илмим ва кучим билан эришдим. Шунинг учун улар меники". Билмасмики, Аллоҳ ундан олдин ҳам ундан кўра кучлироқ ва давлатмандроқ авлодларни ҳалок этган. Уларга кучлари ҳам, мол-дунёлари ҳам асқотмаган. Қиёмат куни гуноҳкорлардан гуноҳлари ҳақида сўраб ўтирилмайди. Зеро, Аллоҳ ҳаммасидан Хабардор. Сўралганда ҳам таҳқирлаш, ерга уриш маъносида сўралади.

Қорун қавми олдига зеб-зийнатларини кўз-кўз қилиб чиққан эди, дунёнинг ҳою ҳавасига муккасидан кетганлар: "Бизда ҳам Қорунга ато этилган молу-давлат бўлса, қанийди. Дарҳақиқат, у улуғ насиба эгасидир", деб қолдилар.

Илм-маъфират ато этилган кишилар эса Қоруннинг зебу зийнатларига атрофидагиларнинг ҳавас қилаётганларини кўриб, шундай дедилар: "Сизларга ўлим бўлсин! Иймон келтириб, яхши амал қилганлар учун Аллоҳ охиратда берадиган ажр-савоб ва жаннат Қоруннинг дунёвий бойлигидан яхшироқдир! Аллоҳ берадиган савобни бу дунёнинг зебу зийнатларидан устун қўйиш йўлида сабр қила оладиган зотларгина бу гапни уқиш ва унга амал қилиш бахтига муяссар бўладилар".

Зўравонлиги туфайли ундан интиқом олиб, унинг ўзини ҳам, ҳовли-жойини ҳам ерга ютдирдик. Уни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон жамоат топилмади ва ўзича ҳам ғолиб бўла олмади.

Кечагина унинг мартабасини, унингдек бой бўлишни орзу қилганлар: "Воажаб, Аллоҳ бандаларидан Ўзи хоҳлаганларига ризқини кенг ёки тор қилиб қўяр экан-да. Агар Аллоҳ бизга марҳамат қилмаганида, бизни ҳам ерга ютдирган бўлар эди. Воажаб, кофирлар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам нажот топмас экан-да, уларнинг оқибати вой экан-да", дейишга ўтдилар.

Ўша охират диёри. Уни ҳаққа иймон келтириш ва эргашишдан ўзини катта олмайдиганлар ҳамда бузғунчилик қилмайдиганлар учун атаб қўйганмиз. Оқибат, жаннат, барқарор неъмат ва Парвардигор ризоси Аллоҳнинг буйруқларини бажарадиган ва тақиқларидан тийиладиган тақводорларникидир.

Қиёмат куни ким намоз, рўза, закот ва бошқа бир яхшилик билан келса, унинг яхшилиги ўн баробаргача кўпайтириб берилади. Ким куфр, судхўрлик, зино каби бир ёмонлик билан келса, ёмонлик қилганлар фақат қилганларига яраша жазоланурлар.

Сизга Қуръонни индирган, уни одамларга етказишни ва ундаги ҳукмларга амал қилишни фарз қилган Зот сизни албатта музаффар ҳолингизда Маккага қайтаради. Эй Пайғамбар, мушрикларга айтинг: "Ким ҳидоятни олиб келганини ҳам, ким ҳақ йўлдан озиб, очиқ залолатга кетганини ҳам Парвардигорим билгувчироқдир".

Эй Пайғамбар, бир ўйлаб кўринг-а. Пайғамбар бўлишингиздан олдин сизга Қуръон Аллоҳ тарафидан ваҳий бўлиб тушиши хаёлингизга ҳам келмаган эди. Лекин Парвардигорингизнинг раҳмати шу иш бўлишини тақозо этди. Шундай экан, кофирларнинг залолатларини қўллаб-қувватламанг.

Аллоҳнинг оятлари сизга нозил қилинганидан кейин анави мушриклар сизни уларни тиловат қилишдан ва одамларга етказишдан тўсмасинлар. Одамларни Аллоҳга иймон келтиришга, У Зотни ягона чин маъбуд деб билишга, У Зотнинг шариатига амал қилишга даъват этинг. Аллоҳдан бошқасига ҳам ибодат қиладиган мушриклардан бўлманг. Ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қиладиган муваҳҳидлар сафида бўлинг.

Аллоҳ билан бирга бошқа бирон маъбудга сиғинманг. У Зотдан ўзга чин маъбуд йўқдир. У Зотдан бошқа ҳамма нарса ҳалок бўлгусидир. Ҳукм ёлғиз Уникидир. Истаганича ҳукм қилади. Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун ёлғиз Унинг даргоҳига қайтарилурсизлар.

Бу ҳарфлар тафсири ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтилган.

Одамлар "Аллоҳга иймон келтирдик" дейишлари билан айтган гапларининг моҳиятини, уларнинг ҳақиқий мўминми, йўқми эканини аниқлаб берадиган синовларга учрамасдан тек қўйиламиз, деб ўйладиларми? Асло! Иш улар ўйлагандек эмас.

Биз улардан олдингиларни ҳам синаганмиз. Аллоҳ гапига содиқ қолганларни ҳам аниқ билади, ёлғончиларни ҳам аниқ билади ва яқинда уларни фош этади.

Ширк ва бошқа гуноҳларни қилиб юрган кимсалар Биздан устун келиб, жазойимиздан қочиб қутуламиз, деб ўйлайдиларми? Чиқараётган ҳукмлари нақадар манфур! Улар ҳеч қачон Аллоҳдан устун келолмайдилар ва кофир ҳолларида ўлсалар, У Зотнинг жазосидан қочиб қутулолмайдилар.

Ким Қиёмат куни Аллоҳга рўбарў келишдан, У Зотнинг савобидан умидвор бўлса, билиб қўйсинки, Аллоҳ белгилаб қўйган ўша фурсат яқинда келади. Аллоҳ бандаларининг гапларини эшитиб, қилган ишларидан хабардор бўлиб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас. Яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Ким тоат қилиш, маъсиятдан тийилиш йўлида ўзини қийнаса ва Аллоҳ йўлида жиҳод қилса, ўзи учун қилади. Чунки бу ишлар унинг ўзига фойда келтиради. Аллоҳ эса ҳамма махлуқотлардан Беҳожатдир. Уларнинг тоати Аллоҳга фойда келтирмайди, маъсияти эса зарар қилмайди.

Иймон келтириб, бошига тушган синовга сабр қилиб, яхши амаллар қилган кишиларнинг гуноҳларини ўчириб, охиратга борганларида шу дунёда қилиб ўтган энг яхши амаллари ила мукофотлаймиз.

Инсонни ота-онасига яхшилик қилишга буюрдик. Агар ота-онанг Саъд ибн Аби Ваққос билан онаси ўртасида бўлиб ўтган воқеадек, сен ўзинг билмаган нарсаларни Менга шерик қилишингга зўрласалар, бас, уларга итоат этма! Зеро, Холиққа итоатсизлик бобида махлуққа итоат қилинмайди. Қиёмат куни қайтиб келар жойингиз ёлғиз Менгадир. Ўшанда сизларга қилиб ўтган амалларингизни айтурман ва ўша амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берурман.

Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зотларни Қиёмат куни солиҳлар қаторига киритамиз, ўшалар сафида қайта тирилтирамиз, ўшалар қаторида савоб берамиз.

Одамлардан шундайлари борки, Аллоҳга иймон келтирдик, дейдилар. Шу иймони туфайли кофирлардан озор чексалар, уларнинг озорларини Аллоҳнинг азобидек кўриб, диндан қайтадилар. Эй Пайғамбар, агар уларга Парвардигорингиз тарафидан бир нусрат келса, эй мўминлар, биз сизлар билан бирга эдик, дейдилар. Аллоҳ одамларнинг қалбларида нима борлигини билгувчироқ эмасми?! Дилларда куфр борми, иймон борми, ҳаммасини билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмайди. Аллоҳ ҳаммасини билиб турганидан кейин уларнинг дил изҳорлари нима ҳам бўларди?!

Аллоҳ чин мўминларни ҳам, таши мўмин, ичи кофир мунофиқларни ҳам жуда яхши билур.

Куфр келтирганлар иймон келтирганларга: «Бизнинг динимизга эргашинглар, гуноҳларингизни биз бўйнимизга оламиз ва улар учун биз жазоланамиз», дерлар. Ҳолбуки, улар мўминларнинг гуноҳларидан бирон нарсани кўтара олгувчи эмаслар. Албатта улар ёлғончидирлар.

Ўзлари тўқиб олган ноҳақликка чақираётган ўша мушриклар ўзларининг гуноҳларини ҳам, тобеларининг гуноҳларини ҳам бўйинларига оладилар ва Қиёмат куни шу дунёда тўқиб олган ноҳақликларига жавоб берадилар. Айни пайтда тобеларнинг гуноҳлари ўз гарданларида заррача камаймасдан, боягидек тураверади.

Нуҳни ўз қавмига пайғамбар қилиб юбордик. Бас, у уларнинг орасида 950 йил туриб, уларни Аллоҳга шерик қўшмай ибодат қилишга даъват этди. Қавми уни ёлғончига чиқариб, кофирлигида давом этаверди. Шу билан улар Пайғамбарни ёлғончига чиқариб, куфр келтирганлари сабабли тўфон балосига йўлиқиб, сувга ғарқ бўлдилар.

Нуҳ ва у билан бирга бўлган мўминларга нажот бердик. Кемага чиқиб, ғарқ бўлишдан қутулиб қолдилар. Кемани одамларга бир ибрат қилдик.

Эй Пайғамбар, Иброҳим қиссасини эсланг! У ўз қавмига шундай деганди: "Ёлғиз Аллоҳгагина сиғининглар. Унинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Шундай қилишингиз ўзингиз учун яхшидир, агар биладиган бўлсангиз".

Эй мушриклар, сизлар Аллоҳни қўйиб, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қилмоқдасизлар ва уларни маъбуд бўлишга лойиқ, дея уйдирмалар тўқимоқдасизлар. Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётганларингиз сизларга ризқ бера олмайдилар. Бас, ризқни Аллоҳнинг ҳузуридан истанглар. Зеро, ёлғиз Аллоҳгина ризқ бера олади. Ёлғиз Унгагина ибодат қилинглар. Берган неъматларига шукр қилинглар. Қиёмат куни ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофот олиш учун ёлғиз Унгагина қайтарилурсизлар.

Эй мушриклар, Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган динни ёлғонга чиқарадиган бўлсангизлар, сизлардан олдинги Нуҳ, Од, Самуд қавмлари ҳам ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарганлар. Пайғамбар зиммасида очиқ қилиб етказиб қўйиш бор, холос. У Парвардигори етказиб қўйишни буюрган рисолатни сизларга етказди.

Анави ҳақни ёлғонга чиқараётганлар Аллоҳ дастлаб қандай йўқдан бор қилганини ва кейин яна уни қайта яратишини кўрмадиларми? Бу иш Аллоҳга осондир. У ҳар ишга Қодирдир. Унинг қўлидан келмайдиган иш йўқдир.

Эй Пайғамбар, анави қайта тирилишни инкор қилаётганларга айтинг: "Ер юзида айланиб юринглар. Аллоҳ дастлаб қандай яратганини кўринглар. Кейин Аллоҳ одамларни ҳисоб-китоб учун яна бир марта ҳаётга қайтаради. Аллоҳ ҳар ишга Қодирдир. У Зотнинг Қўлидан келмайдиган иш йўқдир. Одамларни биринчи марта яратган Зот уларни яна қайта тирилтиришга ҳам Қодир.

Ўзи истаган одамни Ўз адолати ила азоблар. Ўзи хоҳлаган одамга Ўз фазли ила раҳм қилур. Қиёмат куни ҳисоб учун қайта тирилган пайтингизда ёлғиз Унгагина қайтарилурсизлар.

Сизлар ерда ҳам, кўкда ҳам Парвардигорингизга чап бериб, У Зотнинг азобидан қочиб-қутула олмайсиз. Сизларга Аллоҳдан бошқа ишларингизни бошқариб турадиган бошқарувчи ҳам, Унинг азобидан қутқариб қоладиган ёрдамчи ҳам йўқдир.

Аллоҳнинг оятларини ва Қиёмат куни У Зотга рўбарў келишни инкор қиладиган кофирлар Менинг раҳматимдан ноумид бўлган бадбахтлардир. Улар кофирликлари туфайли ҳеч қачон жаннатга кирмайдилар. Охиратда улар учун аламли азоб бордир.

Иброҳим алайҳиссалом ўз қавмини ёлғиз Аллоҳга ибодат қилишга, бутларни тарк этишга чақирганидан кейин бунга жавобан улар: "Уни ўлдиринглар ёки оловда ёқинглар", дедилар. Аллоҳ у зотни ўтдан саломат сақлади. Иброҳим алайҳиссаломнинг олов ичидан саломат чиқишида иймон келтирадиган қавм учун ибратлар бордир. Чунки айнан мўминларгина бундай ишлардан ибратлана оладилар.

Иброҳим алайҳиссалом қавмига шундай деди: "Сизлар фақат шу дунё ҳаётидаги ўзаро дўстлигингизни кўзлаб, бир-бирингизга яқин бўлиш учун Аллоҳни қўйиб, бутларга ибодат қиляпсизлар. Қиёмат кунига борганда эса азобни кўриб, бу дўстлигингиз барҳам топади. Кейин бирингиз бирингиздан тониб, бирингиз бирингизни лаънатлашга ўтасизлар. Сизларнинг борар жойингиз дўзахдир. У ерда сизларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб оладиган бирон ёрдамчи топилмайди. Шу дунёда сизлар ибодат қилиб юрган бутларингиз ҳам, бошқалар ҳам ёрдамга келмайди".

Унга Лут алайҳиссалом иймон келтирди. Шунда Иброҳим алайҳиссалом деди: "Мен Парвардигоримни кўзлаб, муборак Шом диёрига ҳижрат қиламан. Аллоҳ Ғолибдир, Азиздир. Унга ҳижрат қилган киши хор бўлмас. У Ҳакимдир. Ҳар бир тақдирини, ҳар бир тадбирини бир ҳикмат билан қилур".

Иброҳимга Исҳоқни ва унинг ўғли Яъқубни бердик. Пайғамбарлик ва Аллоҳ тарафидан нозил қилинган китобларни унинг авлодига хос қилдик. Ҳақ йўлидаги сабри ва матонати учун уни яхши фарзандлар ато этиш ва яхши ном қолдириш ила шу дунёнинг ўзида ҳам мукофотладик. Охиратда ҳам у солиҳлар қаторида мукофотланади. Шу дунёда олган мукофотлари охиратда оладиган муокфотларини камайтириб қўймайди.

Эй Пайғамбар, Лутни эсланг. Ўшанда у ўз қавмига деди: "Албатта, сиз ўзингиздан олдин ўтган оламлардан биронтаси қилмаган фаҳш ишни қилмоқдасиз. Инсон табиатига ёт бўлган бу гуноҳни сизлар бошлаб беряпсизлар".

Сизлар шаҳватингизни қондириш учун аёлларни қўйиб, эркакларнинг орқасига борасизларми? Йўлтўсарлик, қароқчилик қиласизларми? Сизлардан қўрқиб, одамлар кўчаларда бемалол юра олмайдилар-ку. Йиғинларингизда яланғоч бўлиш, ўтган-кетганга озор бериш каби манфур ишларни қиласизларми? Бунга жавобан қавми: "Гапинг рост бўлса, бизга Аллоҳнинг азобини олиб кел", дейишдан бошқа нарса бўлмади.

Бу масхараомуз жавобни эшитган Лут алайҳиссалом Парвардигорига илтижо қилиб деди: "Парвардигорим, куфр, маъсият ва бузуқлик лойига ботган бу бузғунчи қавмга қарши Ўзинг менга нусрат бер".

Биз юборган фаришталар Иброҳимга Исҳоқ ва унинг ўғли Яъқуб ҳақидаги хушхабарни олиб келиш билан бирга: "Лут қавмининг шаҳри бўлмиш Садум аҳолисини ҳалок қиламиз, чунки улар фаҳш ишларни қилиб, золимларга айланиб қолдилар", дедилар.

Иброҳим алайҳиссалом фаришталарга: "Сизлар ҳалок қилмоқчи бўлган шаҳар аҳолиси орасида Лут ҳам бор-ку ва у золим эмас-ку", деди. Фаришталар бунга жавобан шундай дедилар: "Улар орасида кимлар борлигини биз яхши биламиз. Уни ва унинг оиласини ҳалокатдан қутқариб қоламиз. Фақат хотини бундан мустасно. Уни ҳам бошқалар билан бирга ҳалок қиламиз".

Биз юборган фаришталар Лутнинг олдига келишганида у бундан ёмон ҳолга тушди ва юраги сиқилди ҳамда қавмининг бирон бузуқлик қилишидан қўрқди. Чунки фаришталар эркаклар суратида келишганди. Унинг қавми эса аёлларга эмас, эркакларга шаҳват билан қарайдиган қавм эди. Буни кўрган фаришталар Лутга шундай дедилар: "Қўрқма, қавминг сенга ҳеч қандай ёмонлик қила олмайди. Уларни ҳалок қилаётганимиздан хафа ҳам бўлма. Биз сени ва оилангни қутқариб қоламиз. Фақат хотининг бундан мустасно. У ҳалок бўлгувчилар сафида қолиб кетади. Уни ҳам ўшалар билан бирга ҳалок қиламиз".

Бу шаҳар аҳолиси фаҳш ишларни қилганлари боис биз уларнинг устига осмондан тош ёғдирамиз. Аллоҳга итоат қилмай, аёллар қолиб, эркаклар орқали шаҳватини қондиришдек манфур ишлар билан машғул бўлганлари учун уларнинг жазоси мана шу бўлади.

Ҳалокатга учраган бу шаҳардан ақл юритадиган қавм учун бир очиқ оят-нишона қолдирдик. Зеро, ақл юрита оладиган зотларгина ибратланадилар.

Мадянга биродарлари Шуайб алайҳиссаломни юбордик. Деди: "Эй қавмим, ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар. Ибодатинглар учун охират кунида бериладиган савобдан умидвор бўлинглар. Ер юзида гуноҳлар қилиш ва уларни кенг ёйиш каби бузғунчиликлар қилманглар".

Қавми уни ёлғончига чиқарди. Шунда уларнинг заминида бир зилзила рўй берди. Ҳаммалари турган жойларида тутдек тўкилдилар. Тупроққа юзтубан йиқилиб, қимирламай, қотиб қолдилар.

Шунингдек, Од ва Самуд қавмларини ҳам ҳалок этдик. Од Ҳуднинг қавми, Самуд эса Солиҳнинг қавми. Эй маккаликлар, Ҳазрамавтнинг Ҳижр ва Шиҳр каби шаҳарларидаги ҳувиллаб қолган уй-жойлари уларнинг ҳалокатга учраганларидан дарак бериб турибди. Шайтон уларга қилаётган куфру исёнларини чиройли қилиб кўрсатди ва шу билан уларни йўлдан оздирди. Ҳолбуки, улар ҳақ билан ботилни, залолат билан ҳидоятни ажрата оладиган кўзи очиқ, эсли, ҳушли одамлар эдилар. Шундай бўлишларига қарамай, ҳидоятни қўйиб, кўнгил кўчасига юришни ихтиёр этдилар.

Қорун Мусо қавмига тажовуз қилгани сабабли унинг ўзини ҳам, уй-жойини ҳам ерга ютдирдик. Фиръавн ва унинг вазири Ҳомонни ҳам денгизга ғарқ қилдик. Мусо уларга ўзининг ҳақ пайғамбар эканини исботлайдиган ёрқин далиллар келтирганди. Улар эса Миср ерида мутакаббирлик қилдилар. Энди улар Бизнинг азобимиздан қочиб-қутула олмаслар.

Мазкур жиноятчиларнинг ҳар бирини ҳалок этдик. Улар орасидаги Лут қавми устига тош ёғдирдик. Солиҳ ва Шуайб қавмлари қичқириққа тутилдилар. Қоруннинг ўзини ҳам, ҳовли-жойини ҳам ерга ютдириб юбордик. Нуҳ қавми, Фиръавн ва Ҳомонни сувга чўктирдик. Аллоҳ бегуноҳларга зулм қилмайди. Лекин улар гуноҳ лойига ботиб, ўзларига ўзлари зулм қилган ва шу билан жазоланишга лойиқ бўлиб қолгандилар.

Аллоҳни қўйиб, бут, санамларга ибодат қиладиган, ўшалардан фойда, шафоат кутадиган мушриклар худди душманлардан ҳимояланиш учун ўзига ин қуриб олган ўргимчакка ўхшайдилар. Энг нимжон уй ўргимчак уясидир. У душмандан ҳимоя қила олмайди. Шунга ўхшаб, бут, санамлардан ҳам фойда йўқ. Улар ҳам на бир фойда ёки зарар қила оладилар ва на бир шафоат. Мушриклар шуни билганларида эди, Аллоҳни қўйиб, бут, санамларга ибодат қилмаган бўлардилар.

Улар Аллоҳни қўйиб, нималарга ибодат қилаётганларини Парвардигори олам яхши билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмайди. У ҳаммадан Ғолибдир, Азиздир, ҳар бир тақдирини, ҳар бир тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳакимдир.

Бу мисолларни одамлар учун келтирамиз. Токи, улар уйғонсинлар, кўзларини очсинлар, ҳақиқатни кўрсинлар, ҳидоят сари қадам ташласинлар. Уларни Аллоҳнинг шариатидан ва ҳикматларидан хабардор олимларгина етарлича англай оладилар.

Аллоҳ осмонларни ҳам, заминни ҳам ҳақ ила яратди. Уларни бекорга яратгани йўқ. Бу ишда мўминлар учун Аллоҳнинг қудратини кўрсатувчи белгилар бор. Айнан мўминлар учун. Чунки фақат уларгина Аллоҳ яратган нарсалардаги белгиларни кўра оладилар. Кофирлар эса ўзларидаги оят-аломатлар ёнидан ҳам, уфқлардаги белгилар олдидан ҳам бепарво ўтиб кетаверадилар. Улардан Яратувчининг нақадар буюклигини, ҳар ишга Қодир Зот эканини топиб ололмайдилар.

Эй Пайғамбар, одамларга ўзингизга ваҳий қилинган Қуръонни ўқиб беринг. Намозни тўкис адо этинг. Тўкис адо этилган намоз намозхонни гуноҳлар, ёмонликлар қилишдан қайтаради. Чунки у қалбларга гуноҳлар йўлини тўсиб қўядиган, яхши ишларни қилишга йўналтириб турадиган бир нур бахш этади. Аллоҳнинг зикри ҳамма нарсадан улуғдир. Аллоҳ сизлар қилаётган ишлардан Хабардор. Бирон амалингиз У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур. Яхши ишларни қилган бўлсангиз, мукофотга эришасиз, ёмон ишларни қилган бўлсангиз, жазога тортиласиз.

Эй мўминлар, яҳудийлар ва насронийлар билан энг гўзал тарзда, бошқаларга ўрнак бўладиган услубда чиройли насиҳатлар ва ёрқин далиллар келтириб мунозара қилинглар. Улардан саркашлик қилиб, ўзини катта олганлари, сизларга қарши уруш эълон қилганлари ва шу билан золимга айланганлари бундан мустасно. Ундайлари билан то мусулмон бўлгунларича ёки ўзини паст олган ҳолида жизя бермагунларича жанг қилинглар. Яҳудий ва насронийларга шундай денглар: "Ўзимизга нозил қилинган Қуръонга ҳам, сизларга нозил қилинган Таврот ва Инжилга ҳам иймон келтирдик. Бизнинг илоҳимиз ҳам, сизларнинг илоҳингиз ҳам илоҳликда ҳам, парвардигорликда ҳам, баркамолликда ҳам тенгсиз бўлган бир илоҳдир ва биз ёлғиз Унгагина бўйсунгувчилармиз".

Сиздан олдинги пайғамбарларга китоблар нозил қилганимиздек, сизга ҳам Қуръонни нозил қилдик. Абдуллоҳ ибн Салом каби айрим Тавротни ўқийдиганлар унга иймон келтирадилар. Чунки уларнинг китобларида Қуръоннинг таъриф-тавсифи келган. Анави мушриклардан ҳам айримлари унга иймон келтирадилар. Бизнинг оятларимизни ҳақни тан олмаслик ва куфр келтириш каби бадбахтлик қон-қонига сингиб кетган кофирларгина инкор қиладилар.

Эй Пайғамбар, Қуръондан олдин бирон китобни ўқимас эдингиз ва қўлингиз билан бирон нарсани ёзмас эдингиз. Чунки сиз ўқишни ҳам, ёзишни ҳам билмайдиган бир оми одамсиз. Агар ўқиган, ёзган бўлганингизда билмайдиган нодон кимсалар пайғамбарлигингизга шубҳа билан қараб, сизни олдинги китоблардан кўчиряпти, деб ўйлаган бўлар эдилар.

Балки сизга нозил қилинган бу Қуръон илм ато этилган мўминларнинг қалбларидаги очиқ оятлардир. Бизнинг оятларимизни куфру ширк ила ўзига ўзи зулм қилган бадбахтларгина инкор этадилар.

Мушриклар дедилар: "Муҳаммадга ҳам олдинги пайғамбарларга нозил қилинганидек мўъжизалар тушганида эди". Эй Пайғамбар, ўша иғвогарларга айтинг: "Мўъжизалар Аллоҳнинг Қўлидадир. Истаган пайтида тушираверади. Уларни тушириш менинг ишим эмас. Мен сизларни Аллоҳнинг азобидан очиқ огоҳлантириб қўювчиман, холос".

Эй Пайғамбар, улар учун ўқиб берилаётган шу Қуръонни сизга нозил қилиб қўйганимиз уларга етмас эканми? Сизга нозил қилинган бу Қуръонда мўминлар қавми учун раҳмат ва эслатма бордир. Зеро, улардан фақат мўминларгина фойдалана оладилар. Улар учун нозил қилинган Қуръон улар талаб қилаётган мўъжизалардан яхшироқ.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Менинг ҳақ эканимга ва сизларнинг ҳақни тан олмаётганингизга гувоҳ бўлишга Аллоҳ кифоя қилади. У Зот осмонлару ердаги бор нарсани билур. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Маъбудликка мутлақо лойиқ бўлмаган ботил бутларга иймон келтириб, маъбудликка ёлғиз Ўзи лойиқ бўлган Аллоҳга кофир бўлганлар — ана ўшалар зиён кўргувчилардир. Чунки улар иймонни куфрга алмаштирдилар, сотиб юбордилар".

Эй Пайғамбар, мушриклар сиздан, огоҳлантираётганинг ўша азоб тезроқ келсин, дея талаб қиладилар. Аллоҳ азоб учун муайян бир вақтни белгилаб қўймаганида эди, улар талаб қилган азоб ўша заҳоти келган бўларди. Азоб уларга кутмаган пайтларида тўсатдан аниқ келади.

Улар сиздан ўзингиз огоҳлантираётган азобни тезлатишни талаб қиладилар. Аллоҳ кофирларга ваъда қилган жаҳаннам албатта уларни ўраб олгувчидир.

Азоб уларни худди бир кўрпадек устиларидан ҳам, оёқларининг остиларидан ҳам ўраб олган кунда Аллоҳ уларга шундай дейди: "Мана энди қилиб ўтган ширку маъсиятларингизнинг жазосини тотинглар".

Эй Менга иймон келтирган бандаларим, қай бир ерда Менга ибодат қилиш имкони бўлмаса, бошқа ерларга ҳижрат қилинглар. Менинг ерим кенгдир. Ёлғиз Менгагина ибодат қилинглар. Менга ҳеч кимни, ҳеч нарсани шерик қилманглар.

Ўлим хавфи сизларни ҳижратдан қайтармасин. Ҳар бир жон ўлим шарбатини тотгувчидир. Кейин Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун яна Ўзимизга қайтариласизлар.

Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зотларга, жаннатда, юқори ерлардан жой берамиз. У жойнинг остидан дарёлар оқиб ўтади. Унда абадий қоладилар. Ундаги неъматлар туганмасдир. Аллоҳга итоат қилганларнинг мукофоти нақадар яхши-я!.

Аллоҳга итоат қилган зотлар шу йўлдаги қийинчиларга сабр этиб, ўзларининг ҳамма ишларида Парвардигорларига суянган, таянган кишилардир.

Ўз ризқини топа олмайдиган қанчадан-қанча жонзотлар бор. Уларга ҳам, сизларга ҳам ризқни Аллоҳ берур. Шундай экан, оч қолишдан қўрқиб, ҳижратни тарк этишингиз дуруст эмас. Аллоҳ гап-сўзларингизни эшитиб, ниятларингиз ва амалларингизни кўриб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин бўла олмайди. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Эй Пайғамбар, анави мушриклардан: "Осмонларни ким яратган? Ерни ким яратган? Қуёш ва ойни ким бўйсундириб қўйган?", деб сўрасангиз: "Аллоҳ", деб жавоб беришлари турган гап. Шундай экан, улар қандай қилиб ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришдан юз ўгириб, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бут-санамларга сиғинар эканлар-а?!

Аллоҳ ризқни Ўзи хоҳлаган бандасига кенг қилиб, хоҳлаган бандасига танг қилиб беради. Бу ишнинг остидаги ҳикматни ёлғиз Ўзи билади. Албатта Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Бандаларини қандай тадбир ислоҳ қилиши ҳам Ўзига аён.

Эй Пайғамбар, мушриклардан: "Осмондан ёмғир ёғдириб, ўлик ерни яшнатган ким?", деб сўрасангиз: "Аллоҳ", дейишлари аниқ. Эй Пайғамбар, айтинг: "Ўзингизга қарши ҳужжатни келтириб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин". Йўқ! Аслида уларнинг аксари ақл юритмайдилар. Ақл юритганларида эди, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бут-санамларни Аллоҳга шерик қилмаган бўлардилар.

Бу дунё ҳаёти, ундаги истаклару маишатлар бир нафаслик ўйин-кулгидан бошқа нарса эмас. Ҳаял ўтмай ниҳоясига етади. Охират диёри эса чин ҳаёт, боқий ҳаёт. Шуни билганларида эди, ўткинчи дунёни мангу ҳаётдан устун қўймаган бўлардилар.

Мушриклар денгиздаги кемаларга минганларида ёлғиз Аллоҳгагина сиғиниб, чин ихлос билан дуо қиладилар. Қачон уларга ғарқ бўлишдан нажот бериб, қуруқликка етказиб қўйса, яна ширк келтираверадилар.

Мушриклик қилиб, берган неъматларимизга куфр келтираверсинлар, улардан фойдаланиб қолаверсинлар. Яқинда ўлганларидан кейин бу ишнинг оқибати нақадар аянчли бўлишини билиб оладилар.

Аллоҳ уларни ғарқ бўлишдан қутқариб қолди. Улар эса бу неъматга нонкўрлик қилдилар. Мана энди яна бир неъматни кўра олмаяптилар. Атрофидагилар талон-торожга учраб, қатл қилиниб, асир олиниб, аёллари чўрига, болалари эса қулга айлантирилиб турган бир даврда Биз уларга Ҳарамни жонларини ҳам, молларини ҳам ҳар қандай босқинчиликдан сақлаб турадиган бир тинч-осойишта даргоҳ қилиб бердик. Ўзлари тўқиб олган ботил худоларига ишониб, Аллоҳнинг неъматига шукр қилмасдан куфр келтирадиларми?

Аллоҳ шаънига ёлғон тўқиб, У Зотга ширк келтирган ёки Пайғамбари олиб келган ҳақни ёлғон деган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ! Шак-шубҳасиз, кофирларнинг жойи жаҳаннам.

Бизнинг розилигимизни истаб курашган зотларни тўғри йўлни топиб олишга муваффақ айлармиз. Албатта. Аллоҳ муҳсинлар билан бирга бўлиб, уларга мадад бериб, тўғри йўлни кўрсатиб туради. Муҳсинлар - ибодатни пухта, тўкис, чиройли бажарадиганлар.

Бу ҳақда "Бақара" сурасининг бошида айтиб ўтилди.

Форслар Рум устидан ғалаба қозондилар.

Шом ерларининг Форсга яқин жойида. Рум Форсларга мағлуб бўлганидан кейин яна улар устидан ғалаба қозонади.

Уч йил билан ўн йил орасида. Рум ғалабасидан олдинги ишлар ҳам, ундан кейинги ишлар ҳам ҳаммаси Аллоҳнинг измидадир. Рум Форс устидан ғалабақилган кунда мўминлар хурсанд, шод бўладилар.

Аллоҳнинг Румни ғолиб қилганига хурсанд бўладилар. Чунки улар аҳли китоб. Аллоҳ Ўзи истаган одамга нусрат берур. У Азиздир, енгилмас Ғолибдир ва мўмин бандаларига Раҳмлидир.

Бу ғалаба Аллоҳ таоло тарафидан берилган ваъда эди. Ваъданинг бажарилгани мўминлар қалбидаги Аллоҳнинг ғалаба ҳақидаги ваъдасига бўлган ишончни янада мустаҳкамлайди. Лекин кўнгил кўзи кўр бўлган кўп одамлар буни билмайдилар.

Улар иймон нима, шаръий ҳукмлар нима, билмайдилар. Дунё ҳаётининг тирикчиликка, моддий маданиятга алоқадор майдонидагина амал қиладилар. Улар чин ҳаётдан - охиратдан бехабарлар. Унга эътибор қаратмайдилар.

Анави ҳақни тан олмайдиган мушриклар ўзлари ҳақида, Аллоҳ уларни қандай яратгани ва расо қилгани ҳақида фикр юритмайдиларми? Аллоҳ осмонлару ерни ва улар орасидаги нарсаларни бежиз яратмаган. Уларни ҳақ билан яратган ва шу дунёда қанча муддат қолишларини аниқ белгилаб қўйган. Кўп одамлар қиёмат куни Парвардигорларига рўбарў келишни инкор қиладилар. Шунинг учун улар Аллоҳ рози бўладиган ишларни қилиш билан ўлимдан кейинги ҳаётга тайёргарлик кўрмайдилар.

Анавилар ер юзини кезиб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлганига назар солмайдиларми?! Улар булардан кўра кучлироқ эдилар. Ерга ишлов бериб, уни булар обод қилганидан кўра кўпроқ обод қилгандилар. Уларга пайғамбарлари Аллоҳнинг бирлигини исботловчи ҳужжатлар келтирганди. Аллоҳ уларни ҳалок қилганида уларга зулм қилмаган эди, лекин улар куфр келтириб, ўзларига ўзлари зулм қилгандилар.

Ширк келтириш каби ёмонликларни қилган кимсаларнинг оқибати кейинроқ янада ёмон бўлди. Жуда ёмон бўлди. Чунки улар Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқардилар ва уларни масхара, мазах қилдилар.

Аллоҳ йўқдан бор қилади. Кейин борни йўқ қилади. Кейин уни яна қайта яратади. Кейин Қиёмат куни ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофотингизни олиш учун ёлғиз Унинг Ўзига қайтариласизлар.

Қиёмат қоим бўлган кунда Аллоҳнинг раҳматидан жиноятчиларнинг умидлари узилади, ўзлари ноумид бўладилар. Зеро, у кунда уларнинг Аллоҳга кофир бўлиш ҳақидаги ҳужжатлари ўз исботини топмай қолади.

Уларга шу дунёда ибодат қилган бутларидан биронтаси шафоатчи бўлиб, уларни азобдан қутқариб қола олмади. Шу билан ўша бутларидан ҳам тондилар. Чунки бутлари уларни роса муҳтож бўлиб турган бир пайтларида қўллаб-қувватламадилар. Ўзлари ҳам, бутлари биргаликда ҳалок бўлдилар.

Қиёмат қоим бўлган куни шу дунёда қилиб ўтган ишлари учун жазо ёки мукофот олишга келганда одамлар ажраладилар. Кимдир иллиййинга кўтарилса, яна кимдир асфаласофилинга қулайди.

Аллоҳга иймон келтириб, У Зотни рози қиладиган яхши ишларни қилганлар жаннатларда эришган мангу неъматларидан хурсанд бўладилар.

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбаримизга нозил қилган оятларимизни, қайта тирилиш ва охиратдаги ҳисоб-китобни ёлғон дейдиганлар эса - ана ўшалар азобга гирифтор қилинадилар. Улар шунга лойиқдирлар.

Шундай экан, тунги намозлар Шом ва Хуфтон пайтида ҳам, тонгги намоз Бомдод онида ҳам Аллоҳга тасбеҳ айтинглар.

Осмонлардаги фаришталар ҳам, ердаги махлуқотлар ҳам У Зотга ҳамду сано айтадилар. Сизлар ҳам Аср (намозининг) вақти бўлганда ва Пешин пайтига кириб бораётганингизда У Зотга тасбеҳ айтинглар.

Ўликдан тирикни чиқаради. Масалан, инсонни бир қатра сувдан яратади, жўжани тухумдан чиқаради. Тирикдан эса ўликни чиқаради. Ўша бир томчи сувни инсондан чиқаради, тухумни эса товуқдан. Қуриб, қовжираб қолган ерга ёмғирлар ёғдириб, ўсимликлар ўстириб уни тирилтиради. Сизлар ҳам қабрларингиздан ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофотингизни олиш учун худди мана шундай чиқариласизлар.

Эй инсонлар, Аллоҳ таолонинг қудрати ва ягоналигига далолат қилувчи оятларидан бири шуки, У Зот отангиз Одам алайҳиссаломни, бинобарин, сизларни тупроқдан яратди. Кейин сизларнинг наслингиз кўпайиб, машриқу мағрибга таралди.

Эй эркаклар, Унинг қудрати ва ягоналигига далолат қиладиган буюк оятларидан яна бири шуки, сизларга ўзларингиздан жуфтларингизни яратди. Токи, ўшалар билан таскин топинглар, ором олинглар. Орангизда эса ошнолик ва меҳр-муҳаббат пайдо қилди. Албатта, бу ишда фикр юритадиган қавм учун оятлар бордир. Зеро, фикр юрита оладиган зотларгина ақлларидан унумли фойдалана оладилар.

Унинг қудрати ва ягоналигига далолат қиладиган буюк оятларидан яна бири осмонлару ерни яратгани ҳамда тилларингиз ва рангларингизни ҳар хил қилиб қўйганидир. Бу ишда биладиган, кўрадиганлар учун ҳужжат ва далиллар бордир.

Унинг қудрати ва ягоналигига далолат қиладиган буюк оятларидан яна бири чарчаган пайтингизда кечаси бўлсин, кундузи бўлсин, ухлаб ором олишингиз ҳамда Парвардигорингиздан ризқ беришини умид қилиб ишлашингиздир. Албатта, бу ишда қулоқ соладиган қавм учун далил, ҳужжатлар бордир.

Унинг қудрати ва ягоналигига далолат қиладиган буюк оятларидан яна бири шуки,сизларга самода яшинни кўрсатади. Уни гумбурлашидан қўрқиб ва ёмғир ёғишидан умидвор бўлиб томоша қиласизлар. Сизлар учун осмондан ёмғир ёғдириб, у билан ўлиб қолган ерни тирилтиради, ўсимликларни ундириб чиқаради. Бу ишда ақлини ишлатадиган зотлар учун қайта тирилиш ва жазо ёки мукофот олиш каби ишлар ҳақ эканига далолат қилувчи белгилар бордир.

Аллоҳ таолонинг қудрати ва ягоналигига далолат қиладиган белгилардан яна бири шуки, У Зотнинг амри ила само тушиб кетмасдан, ер парчаланиб кетмасдан туради. Кейин Исрофил фаришта Сур карнайини чалиши билан У Зот сизларни ётган ерингиздан чақирганида ҳаммангиз қабрларингиздан ҳисоб ва жазо ёки мукофот учун чиқиб келасизлар.

Осмонлару ердаги ҳамма нарса Унинг мулкидир. Ўзи яратган ва Ўзи тақдир қилган. Ҳамма-ҳаммалари Унинг амрига итоат этгай.

Аллоҳ шундай Зотки, Ўзи йўқдан бор қилади, йўқ қилганидан кейин яна қайта яратадиган ҳам Ўзи. Қайта яратиш йўқдан бор қилишдан осонроқ. Ҳар икки иш У Зот учун жуда енгил. Зеро, У Зот қайси бир ишни истаса, "Бўл", дейди, тамом, у бўлаверади. Улуғлик ва комиллик сифатларининг энг олийси Уникидир. У Азиздирки, ҳеч ким, ҳеч нарса Ундан ғолиб бўла олмас. У ҳар бир яратишини, тадбирини бир ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй мушриклар, Аллоҳ ўзларингиздан олиб, бир мисол зарб этди. Қўл остингиздаги қулларингиздан сизнинг мол-мулкингизга теппа-тенг шериклик қиладиганлари борми ва сизлар мол-мулкни тақсимлашда улардан худди ҳур шерикдан қўрққандек қўрқасизларми? Қулларингиз мана шундай бўлсалар, рози бўлиб кетаверасизларми? Рози бўлмаслигингиз аниқ. Шериксиз бўлишга Аллоҳ ҳақлироқ. У Зот Ўз мулкида ягонадир. Биз бундай ҳужжат, далилларни ақлини ишлатадиган қавм учун баён қиламиз. Чунки ўшаларгина ундан фойдалана оладилар.

Уларнинг залолатга кетганларига сабаб далилларнинг етишмаслиги ёки баён қилинмагани эмас, балки Аллоҳнинг ҳақини билмай, ҳавойи нафсларига эргашганлари ва ота-боболарига кўр-кўрона тақлид қилганларидир. Аллоҳ адаштириб қўйганни ким ҳам йўлга сола оларди? Ҳеч ким. Уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон мададкор топилмас.

Эй Пайғамбар, сиз ҳам, сиз билан бирга бўлганлар ҳам юзларингизни Аллоҳ буриб қўйган дин тарафга буринглар. Бошқа ҳамма динлардан юз ўгиринглар. Аллоҳ инсонларни Ислом дини билан табиатлантирган. Сизлар ҳам айнан мана шу табиийлик дини сари юз буринглар. Аллоҳнинг яратганларини ўзгартириб бўлмас. Ҳеч бир қинғирлиги йўқ энг тўғри дин мана шу. Лекин кўп одамлар буни билмайдилар.

Аллоҳга қайтиб, гуноҳларингиздан тавба қилинглар. У Зотдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқинглар. Намозни тўкис адо этинглар. Инсон табиатига зид йўлни танлаб, Аллоҳга бошқаларни шерик қилган мушриклардан бўлиб қолманглар.

Динларини парчалаб, бир қисмига иймон келтириб, қолганини инкор қилиб, гуруҳ-гуруҳларга бўлиниб олиб, ҳар бир гуруҳ ўзидаги ботилга, ноҳақликка маст бўлиб, фақат ўзини ҳақ деб билиб, бошқаларни адашганга чиқариб юрганларга ўхшаб қолманглар.

Мушрикларга касаллик, етишмовчилик, қаҳатчилик каби бирон заҳмат етса, ёлғиз Аллоҳнинг Ўзига юзланиб, дуо-илтижолар қиладилар. Аллоҳ уларга раҳм қилиб, зиён-заҳматни даф қилганидан кейин эса қарабсизки, улардан бир гуруҳи Аллоҳга ширк келтириб ўтирибдилар-да.

Аллоҳнинг неъматларига нонкўрлик қилаверсинлар. Бу дунёда айшингизни суриб юраверинглар. Яқинда Қиёмат куни бўлганда нақдар қаттиқ адашган эканингизни билиб оласизлар.

Уларни Аллоҳга ширк келтиришга нима ундади? Бирон ҳужжатлари борми? Биз улар келтираётган ширкнинг тўғри эканига бирон ҳужжат нозил қилмадик-ку! Уларда ширк ва куфрни ёқлайдиган бирон китоб йўқ-ку!

Одамларга соғлик, бойлик каби бирон неъмат мазасини тоттириб қўйсак, хурсанд бўлиб, ҳовлиқиб кетадилар. Ўзлари қилган гуноҳлари туфайли касаллик, етишмовчилик каби бирон заҳматга учрасалар, Аллоҳнинг раҳматидан умид қилмай қўядилар.

Аллоҳ бандасини синаш учун, шукр қилиши ёки куфр келтиришини аниқлаш учун унга ризқни кенг қилиб берганини кўрмадиларми? Сабр қилиши ёки норози бўлишини аниқлаш учун эса унинг ризқини танг қилиб қўйганини кўрмадиларми? Ризқнинг кенг ёки танг бўлишида мўминлар учун Аллоҳнинг лутфу марҳаматини кўрсатиб турадиган белгилар бордир.

Эй мусулмон, қариндошга ҳаққини бериб, унга яхшилик қил, у билан риштани маҳкам боғла. Муҳтожга ҳаққини бериб, ҳожатини чиқар. Юртидан йироқда юрган мусофирга ҳаққини бериб, ундан ёрдамингни аяма. Мана шу Аллоҳнинг юзини истайдиганлар учун яхшидир. Шу билан улар жаннатга ноил бўлиб, азобдан нажот топадилар.

Кимгадир кўпроқ қилиб бериши учун судхўрликка берган пулларингиз учун Аллоҳнинг ҳузурида савоб олмайсиз. Аллоҳнинг Юзини истаб, муҳтожнинг эҳтиёжи учун мол-дунёсини сарфлаганлар эса бир неча баробар кўп фойда оладилар. Улар учун Аллоҳнинг ҳузурида ажру савоблар бордир.

Сизларни ёлғиз Аллоҳ яратган. Ёлғиз Ўзи сизларга ризқ беради. Ёлғиз Ўзи жонингизни олади. Ёлғиз Ўзи яна қайта тирилтиради. Бутларингиздан биронтаси шу ишлардан биронтасини қила оладими? Аллоҳ мушриклар айтаётган гаплардан Пок ва Олийдир.

Одамлар қилган гуноҳлар туфайли турли қурғоқчилик, касалликлар, ваболар каби бало-офатлар юз берди. Бундан мақсад уларга қилмишларининг айримларини тоттириб қўйиш эди. Шояд, улар қайтсалар, тавба қилсалар.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Ер юзида сайр қилиб юринглар ва ўзинглардан олдинги ҳақни тан олмаган қавмларнинг оқибати нима бўлгани ҳақида фикр юритинглар. Улар жуда мудҳиш оқибатга дуч келгандилар. Уларнинг кўплари Аллоҳга ширк келтириб, У Зотдан бошқа нарсаларга ибодат қилардилар. Шу туфайли ҳалокатга учрагандилар.

Эй Пайғамбар, Қиёмат куни келмай туриб юзингизни расо йўлга, Ислом йўлига буринг. У кун келишини рад этгувчи бўлмас. Ўша кунда одамлар иккига ажраладилар. Бир гуруҳи жаннатга кириб, ноз-неъматларга ноил бўладилар. Яна бир гуруҳи эса дўзахга тушиб, азобу уқубатларга гирифтор бўладилар.

Ким Аллоҳга куфр келтирса, унинг куфри ўзига зарар. Дўзахда абадий қолади. Ким Аллоҳ учун яхши амал қилса, бас, улар ўзлари учун жаннатдан жой ҳозирлайдилар ва унда абадий қолиб, ноз-неъматлардан баҳраманд бўладилар.

Аллоҳ Ўзига иймон келтириб, Парвардигорининг ризоси учун яхши амаллар қилганларни Ўз фазлу марҳамати ила мукофотлайди. Кофирларни эса севмайди, уларни қиёмат куни жазолаб, азобга гирифтор қилади.

Аллоҳнинг қудрати ва ягоналигига далолат қилувчи оятлардан яна бири шуки, шамолларни ёмғир ёғишидан хушхабар олиб келувчи қилиб юборди. Ўз раҳмати ила ёмғирдан кейин мўл-кўл ҳосил ато этиб, ундан сизларни баҳраманд қилиш учун, денгизларда кемалар У Зотнинг иродаси ила юриши учун, У Зотнинг фазлидан умидвор бўлиб, денгизларда савдо сафарларини қилишингиз учун шундай қилди. Шоядки, Аллоҳнинг неъматларига шукр қилсангизлар ва У Зот сизларга янада кўпайтириб берса.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин ҳам пайғамбарларни ўз умматларига юборганмиз. Улар ўзларининг ҳақ эканини исботлайдиган ҳужжатларни келтирганлар. Шундан кейин гуноҳлар қилган жиноятчилардан интиқом олиб, уларни ҳалок этганмиз. Пайғамбарлар ва мўминларга эса нажот берганмиз. Мўминларга нажот бериш ва уларни ғолиб этишни Ўз зиммамизга олганмиз.

Аллоҳ шундай зотки, шамолларни юбориб, улар билан булутни қўзғатади ва уни самода Ўзи истаганича кўп ёки оз қилиб ёяди ва бўлак-бўлак қилади, бас, унинг орасидан ёмғир чиқаётганини кўрасиз. Ёмғир Аллоҳнинг раҳмати ила қайси бир бандаларга етиб борса, уларнинг ўзларига ва ҳайвонларига керакли бўлган ўсимликлар униб чиқади ва улар бундан шод-хуррам бўладилар.

Улар ёмғир ёғишидан олдин унинг ёғишидан умидини узгандилар.

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг раҳмати ила ёғган ёмғир изларига назар солинг. Аллоҳ қақраб ётган ўлик ерни тирилтириб, ундан турли хил ўсимликларни ундириб чиқарганини кўринг. Қуриб кетган ерга жон бахш этган Зот ўликларни ҳам тирилтиргувчидир. У Зот ҳар нарсага Қодирдир. Унинг Қўлидан келмайдиган иш йўқдир.

Уларнинг экинларига бир шамолни юборсак ва натижада улар қуриб-қовжираб, сарғайиб кетса, шу иш сабабли улар Аллоҳнинг неъматларига нонкўрлик қила бошлайдилар.

Ўликларга ҳам, сизга қулоқ солмаслик учун ортига ўгирилиб кетаётган карларга ҳам гап уқтира олмаганингиз каби ўшалардек ҳақдан юз ўгираётган бадбахтларни ҳам ҳидоят қила олмайсиз.

Тўғри йўлдан тойиб кетганларга тавфиқ бериш сизнинг қўлингиздан келмайди. Сиз фақат оятларимизга ишонадиган зотларгагина гап уқтира оласиз. Чунки фақат ўшаларгина айтган гапингиздан фойда олиб, буйруқларимизга итоат этади.

Эй одамлар, Аллоҳ сизларни заифгина бир томчи сувдан яратди. Кейин унга куч-қувват ато этиб, сизларни гўдакликдан йигитлик, эрлик сари олиб ўтди. Қариганингиздан кейин эса яна заифликка қайтаради. Аллоҳ Ўзи истаган нарсасини Ўзи истаганидек заиф ё бақувват қилиб яратади. У ҳамма нарсани биладиган Билимдон ва ҳар ишни қила оладиган Қодир Зотдир.

Қиёмат қоим бўладиган куни жиноятчилар қабрларида бир соатгина турганларига қасам ичадилар. Қабрда қанча турганларини билмаганларидек, бу дунёда ҳам ҳақни билишдан ўгирилиб олган эдилар.

Аллоҳ пайғамбарлар ва фаришталарга илм ато этган. Улар дедилар: "Аллоҳ Лавҳул-маҳфузда ёзиб қўйганидек, яратилган кунингиздан то ўзингиз инкор этаётган қайта тирилиш кунига қадар турдингизлар. Мана, ўша қайта тирилиш куни келди. Лекин унинг юз беришини билмаган эдингиз. Шунинг учун уни инкор қилгандингиз".

Аллоҳ ҳамма халойиқни ҳисоб-китоб учун қайта тирилтирган кунда золимларга тўқиган баҳоналари фойда бермайди. Улардан тавба қилиб, ҳаққа қайтиб, Аллоҳни рози қилиш каби ишлар талаб этилмайди. Чунки у пайтда бундай ишларнинг вақти ўтиб кетган бўлади.

Биз одамларга ғамхўрлик қилиб, бу Қуръонда улар учун турли хил мисоллар зарб этдик. Токи, ҳақ билан ботил аниқ ажралиб турсин. Эй Пайғамбар, ўзингизнинг ҳақ эканингизни исботлаш учун ҳар қанча ҳужжат олиб келсангиз ҳам Аллоҳга куфр келтирган кимсалар, сизлар ғирт ёлғончисизлар, деяверадилар.

Аллоҳ сиз ҳар қанча ҳужжат келтирсангиз ҳам барибир иймон келтирмайдиганларнинг қалбларини муҳрлаб қўйганидек, сиз олиб келган ҳақни билмайдиган ҳамма одамларнинг дилларини ҳам муҳрлаб қўяди.

Бас, эй Пайғамбар, қавмингизнинг сизни ёлғончига чиқараётганларига сабр қилинг. Аллоҳнинг сизга берган ғалаба ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Қайта тирилишга аниқ ишонмайдиганлар сизни бетоқат, бесабр қилиб қўймасин.

Бу ҳақда "Бақара" сурасининг бошида айтиб ўтилди.

Эй Пайғамбар, мана шу сизга нозил қилинган оятлар ҳикмат билан сўзлайдиган Китобнинг оятларидир.

У ибодатни гўзал тарзда бажарадиган, Парвардигорининг ҳам, бандаларнинг ҳам ҳақларини адо этадиган зотлар учун ҳидоят ва раҳматдир.

Муҳсинларки, намозни тўкис адо этадилар, молларидан закот берадилар. Айни пайтда улар охиратда юз берадиган қайта тирилиш, ҳисоб-китоб, жазо ва мукофот олиш каби ишларга аниқ ишонадилар.

Мана шу тавсифларга эга бўлган кишилар Парвардигорлари тарафидан ҳидоятга эришган зотлардир. Орзулари ушалиб, хавф-хатардан нажот топиб, мурод-мақсадларига етганлар ҳам ана ўшалардир.

Шундай одамлар борки, одамларни Аллоҳнинг динидан буриб юбориш учун чалғитадиган гапларни қўллайдилар. Ўзлари нима қилаётганларини билмайдилар. Аллоҳнинг оятларини масхара қиладилар. Бундай кимсалар учун охиратда аламли азоб бордир. Назр ибн Ҳорис шундай одамлар тоифасидан.

Уларга оятларимиз ўқиб берилса, унга қулоқ солишдан ўзларини катта олиб, худди эшитмагандек юз ўгириб кетадилар. Гўё уларнинг қулоқларини бир парда қоплагандек гап уқмайдилар. Эй Пайғамбар, уларни бир аламли азоб кутиб турганини айтиб қўйинг.

Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қилган зотларга эса наим жаннатлари бордир. У ерларда Аллоҳ ҳозирлаб қўйган ноз-неъматлардан баҳраманд бўладилар.

У ерларда абадий ўрнашиб қоладилар. Бу Аллоҳнинг ваъдасидир. Аллоҳнинг ваъдаси ҳақдир. Бунга заррача шубҳа йўқдир. Аллоҳ ҳаммадан ғолибдир, азиздир. Ҳар бир ишини, яратишини, тадбирини бир ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Аллоҳ самоларни бошимиз узра устунсиз тиклаб қўйди. Тоғларни эса ер қалқиб кетмаслиги учун понадек қоқиб қўйди. Ер юзида турли хил жониворларни таратди. Осмондан ёмғир ёғдириб, инсонлар учун ҳам, жониворлар учун ҳам зарур озуқа бўладиган гўзал гиёҳларни ундириб чиқарди.

Эй мушриклар, Аллоҳ шуларни яратди. Хўш, ўша сизлар ибодат қилаётган бутлар нимани яратди? Қани бир кўрсатинглар?! Асло! Ҳеч қачон кўрсата олмайсизлар. Чунки улар ҳеч нарсани ярата олмайдилар. Зеро, уларнинг ўзлари яратилган махлуқлардир. Сизлар эса очиқ-ойдин йўлдан озган гумроҳларсиз.

Биз Луқмонга диний билимни ва барча ишларда тўғри йўл тута билишни ато этдик ва унга шундай дедик: "Эй Луқмон, Парвардигоринг берган неъматлари учун Унга шукр қил. Ким Парвардигорига шукр қилса, ўзи учун қилади. Зеро, Аллоҳ унинг шукридан Беҳожат. Ким Аллоҳнинг неъматларига нонкўрлик қилса, унинг зарари ҳам ўзига бўлади. Аллоҳга зарар қила олмайди. Зеро, Аллоҳ ҳамма махлуқотлардан Беҳожат ва ҳар қандай ҳолатда мақтовга лойиқ Зотдир.

Эй Пайғамбар, эсланг, ўшанда Луқмон ўғлини эзгуликка чорлаб, ёвузликдан қайтариб, шундай деган эди: "Эй ўғилчам, Аллоҳдан бошқасига бандалик қилма. Аллоҳдан бошқасига қуллик қилиш ўзига ўзи қаттиқ зулм қилишдир. Зеро, бу иш дўзахда абадий қолишга олиб борадиган катта гуноҳдир.

Инсонга ота-онасига яхшилик қилишни, Аллоҳнинг амрига зид бўлмаган ишларда итоат этишни буюрдик. Онаси унга ҳомиладор бўлди. Ҳомила катта бўлгани сари ўзининг ҳам ҳоли қуриб, заифлашгандан заифлашиб борди. Бола туғилганидан кейин эса уни кўкракдан чиқариши икки йилда бўлди. Унга шундай дедик: "Аллоҳ берган неъматларга шукр қил, ундан кейин эса таълим-тарбия берганлари учун ота-онангдан миннатдор бўл. Қайтар жойинг ёлғиз Менгадир. Ўшанда қилган амалингга қараб, жазо ёки мукофотингни берурман".

Ота-онанг сени Аллоҳга ширк келтиришга мажбурласалар, уларга итоат этма. Зеро, Яратувчига итоатсизлик бўладиган ишларда бандага итоат этилмас. Улар билан шу дунёда яхши муомалада бўл. Яхшилик қил, ҳолидан хабар ол. Мени бир деб билган ва Менга итоат этган кишиларнинг йўлига эргаш. Кейин Қиёмат куни ҳаммангизнинг қайтиб борар жойингиз Менгадир. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берурман.

Эй ўғилчам, яхшилик бўлсин, ёмонлик бўлсин, бир хардал уруғидек бўлсин, у ҳеч ким кўрмайдиган бир тош ичида бўлсин ё осмонларда бўлсин ёки ерда бўлсин, Аллоҳ уни Қиёмат куни келтиради. Кейин бандага ўша ишига яраша жазо ёки мукофотини беради. Аллоҳ энг майда, нозик ишлардан ҳам Хабардор, Латиф - нарсаларнинг моҳиятини жуда яхши биладиган Огоҳ Зотдир.

Эй ўғилчам, намозни тўкис адо эт, яхшиликка буюр, ёмонликдан қайтар, ўзингга етган мусибатга сабр қил. Мана шу ишлар азму қарор қилишга лойиқ ишлардир. Улар ихтиёрий ишлар эмас. Уларни бажаришга буюрилгансан.

Такаббурлик билан одамлардан юз ўгирма. Ер устида кибрланиб, ўзингга бино қўйиб юрма. Аллоҳ такаббурлик қиладиган, ўзига ато этилган неъматлардан босар-тусарини билмай, одамлардан ўзини катта оладиган, неъматлар учун Аллоҳга шукр қилмайдиган ҳеч бир кимсани ёқтирмас.

Ўртача юр. Тез ҳам эмас, секин ҳам эмас. Салобат билан юр. Овозингни кўтариб, бировларга озор берма. Зеро, энг ёқимсиз овоз эшак овозидир.

Эй одамлар, Аллоҳ сизларга осмонлардаги қуёш, ой, юлдузларни, ердаги ҳайвонот ва наботот оламини яратиб, улардан фойдаланиш имконини сизларга бериб қўйганини кўрмаяпсизларми?! Сизларнинг ташқи қиёфангизни гўзал айлаб, ақл, илм каби ботиний неъматларни ҳам ато этиб, неъматини янада тўла қилиб берди. Шунча неъматлар ичида бўлишига қарамасдан, айрим инсонлар на бир ваҳийга, на бир ёрқин ақлга ва на бир очиқ китобга эга бўлмай туриб, Аллоҳнинг тавҳиди ҳақида мужодала қиладилар.

Ана шу мужодала қилаётганларга: "Аллоҳ пайғамбарига нозил қилган ваҳийга эргашинглар", дейилса, улар: "Йўқ, унга эргашмаймиз, ота-боболаримизга эргашиб, ўшаларнинг худоларига бандалик қиламиз", дейдилар. Шайтон уларни йўлдан оздириб, бутларга банда қилиб, Қиёмат кунидаги дўзахга чорлаган бўлса ҳам ўшаларга эргашадиларми?!

Ким ихлос билан, амалларни пухта бажариш билан Аллоҳга юзланса, демак, у нажотга олиб борадиган пухта арқонни маҳкам ушлабди. Ҳамма ишлар алал-оқибатда Аллоҳга қайтади. Жазони ҳам, мукофотни ҳам ёлғиз Аллоҳ беради.

Эй Пайғамбар, ким Аллоҳга куфр келтирса, унинг куфри сизни хафа қилмасин. Қиёмат куни ҳаммалари ёлғиз Бизга қайтажаклар. Ўшанда бу дунёда қилиб ўтган ёмон ишлари ҳақида хабар берамиз ва уларни жазолаймиз. Аллоҳ диллардаги сирлардан ҳам воқифдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Шу дунёда уларга бирозгина лаззатлар бахш этиб, ортидан Қиёмат куни уларни қаттиқ азобга, дўзах азобига гирифтор қиламиз.

Эй Пайғамбар, ўша мушриклардан: "Осмонларни ким яратган, ерни ким яратган", деб сўрасангиз, "Аллоҳ", деб жавоб беришлари тайин. Уларга айтинг: "Сизларга ҳужжатни келтириб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин". Йўқ! Уларнинг кўплари ҳамду санога ким лойиқ эканини билмайдилар.

Осмонлару ердаги барча нарса Аллоҳникидир. Ўзи яратган, Ўзи эгалик қилади, Ўзи бошқаради. Аллоҳ ҳеч кимга муҳтож эмас, дунёда ҳам, охиратда ҳам ҳамма мақтовларга лойиқ Зот.

Ер юзидаги ҳамма дарахтлар йўнилиб, қалам қилинса, денгизлар эса сиёҳ бўлса, яна етти денгиз ёрдамга келса ҳам Аллоҳнинг калималари тугамайди. Зеро, Аллоҳнинг каломи чек-чегара, ниҳоя билмас. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким У Зотдан ғолиб бўла олмас. У ҳар бир яратишини, тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй одамлар, сизларни яратиш ва Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун қайта тирилтириш биргина жонни яратиш ва қайта тирилтиришдек енгил ишдир. Аллоҳ ҳамма нарсани эшитиб туради. Бирон нарса Унинг эшитишига халақит бермайди. У ҳамма нарсани кўриб туради. Бирон нарса Унинг кўришига халақит қилмайди. Шунингдек, Унинг яратиши ва қайта тирилтиришига ҳам бирон нарса халақит қила олмайди.

Кўрмадингизмики, Аллоҳ кечани қисқартириб, кундузни узайтиради, кундузни қисқартириб, кечани узайтиради. Қуёш ва ойни ҳам ўз йўлидан юрадиган қилиб қўйган. Улар белгилаб қўйилган муддатга қадар ўз ўқи атрофида юрадилар. Аллоҳ қилиб юрган ишларингиздан Хабардор. Бирон ишингиз У Зотдан яширин эмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Мана шу тадбир ва ўлчам кўрсатиб турибдики, ёлғиз Аллоҳгина Ҳақдир. У Ўзининг зотида ҳам, сифатларида ҳам, ишларида ҳам Ҳақдир. Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб, илтижо қилаётган бутлари эса ботилдир. Аллоҳ Ўзининг зотида ҳам, ғолиблиги ва қудратида ҳам ҳамма махлуқотлардан Олийдир. У ҳамма нарсадан Буюкдир.

Кўрмадингизмики, кемалар Аллоҳнинг лутфу марҳамати ила денгизларда юрадилар. Токи, эй одамлар, Аллоҳнинг қудратига далолат қилгувчи оятларини кўринглар. Албатта, бу ишда мусибатга сабр қиладиган, эришган неъматига шукр этадиган зотлар учун Аллоҳнинг қудратини кўрсатиб турадиган белгилар бордир.

Уларни ҳар тарафдан худди тоғлардек, булутлардек тўлқин ўраб олса, чин ихлос билан Аллоҳга илтижо қила бошлайдилар. Уларга нажот бериб, чўкиб кетишдан қутқариб қолганда эса улардан айримлари етарлича шукр қилмайдиган бўлиб қоладилар. Айримлари эса Аллоҳнинг неъматини инкор қиладилар. Оятларимизни хоинлар ва нонкўрларгина инкор қиладилар. Улар, агар нажот топса, шукр қилишга аҳд бериб, нажот топганидан кейин эса аҳдига хиёнат қилиб, нонкўрлик қиладиган бадбахтлардир.

Эй одамлар, Парвардигорингиздан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Ота болага, бола эса отага бирон нарсада асқотмайдиган кундан қўрқинглар. Аллоҳнинг Қиёмат куни жазо ёки мукофот бериш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Бу иш аниқ содир бўлгай. Шундай экан, сизларни дунё ҳаёти ва ундаги шаҳватлару лаззатлар алдаб қўймасин. Сизларни шайтон Аллоҳнинг ҳалимлиги билан алдаб қўймасин ва Аллоҳнинг жазони кечиктираётгани ҳам сизларни алдаб қўймасин.

Қиёмат куни қачон бўлишини ёлғиз Аллоҳгина билади. У истаган пайтида осмондан ёмғир ёғдиради. Бачадонлардаги бола қиз ёки ўғиллигини, бахтли ё бахтсизлигини билади. Бирон жон эртага нима иш қилишини, яхши иш қиладими ёки ёмон иш қиладими, била олмайди. Бирон жон қаерда ўлишини билмайди. Бурларнинг ҳаммасини ёлғиз Аллоҳгина билади. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчи, ҳар ишдан Хабардор Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Бу ҳарфлар тафсири ҳақида "Бақара" сурасининг бошланишида айтиб ўтдик.

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръон оламлар Парвардигори тарафидандир. Шундай эканига заррача шак-шубҳа йўқ.

Анави кофирлар: "Уни Муҳаммаднинг ўзи тўқиган", дейишади. Лекин иш улар ўйлагандек эмас. Қуръон заррача шак-шубҳа аралашмаган ҳақдир. Эй Пайғамбар, у сизга Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган бир пайғамбар келмаган қавмни огоҳлантиришингиз учун Парвардигорингиз тарафидан нозил қилинган. Шоядки, улар ҳақ йўлга ҳидоят топиб, унга эргашсалар, унинг кўрсатмаларига амал қилсалар.

Аллоҳ шундай Зотки, осмонлару ерни ва улар орасидаги нарсаларни олти кунда яратди. Аслида уларни бир кўз юмиб очгунча яратиб қўйишга ҳам Қодир. Кейин Ўзининг улуғлигига лойиқ бўлган бир тарзда Аршга кўтарилди. Эй одамлар, сизлар учун Ундан ўзга сизларни бошқарадиган бирон бошқарувчи ҳам, сизларни жазодан қутқариб оладиган бирон шафоатчи ҳам йўқдир. Шундай экан, ақлингизни ишлатиб, сизларни яратган Алоҳгагина бандалик қилиб, ундан бошқасини тарк қилсангизлар бўлмайдими?

Аллоҳ таоло осмонлардагию ердаги барча махлуқотларни бошқариб, тадбирини қилиб туради. Кейин бу иш, эй инсонлар, сизларнинг шу дунёдаги ҳисобингиз бўйича минг йилга тенг бўлган бир кунда Унинг Ўзига кўтарилур.

Ҳамма нарсанинг тадбирини қилиб турадиган Аллоҳ ғойибни ҳам, ҳозирни ҳам биладиган, бирон нарса Ундан яширин қола олмайдиган, ҳаммадан ғолиб Азиз, душманларидан қасос оладиган, мўмин бандаларига эса Меҳрибон Зотдир.

Ки, ҳамма нарсани чиройли қилиб яратди. Инсонни дастлаб йўқдан бор қилганида уни лойдан яратди.

Кейин унинг наслини сизиб чиқадиган бир арзимас сувдан - манийдан тараладиган қилиб қўйди.

Кейин инсонни расо яратди ва бир муваккал фариштага буюриб, фаришта унинг ичига Аллоҳнинг Руҳини пуфлади. Эй инсонлар, Аллоҳ сизларга эшитгани қулоқлар, кўргани кўзлар ва фикр юритгани қалблар яратиб берди. Бу неъматларга нақадар оз шукр қиласизлар.

Қайта тирилишни ёлғон дейдиган мушриклар: "Ўлиб, ер остида тупроққа айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тирилар эканмизми, бу ақлга сиғмайди-ку", дедилар. Йўқ! Улар аслида қайта тирилишга ишонмайдиган, уни инкор қиладиган бадбахтлардир.

Эй Пайғамбар, анави қайта тирилишни инкор қиладиган мушрикларга айтинг: "Сизларга вакил қилинган фаришта жонингизни олади. Кейин Қиёмат куни ҳисоб-китоб ҳамда жазо ёки мукофот учун ёлғиз Аллоҳга қайтариласизлар".

Қиёмат куни гуноҳкорлар хор-зор бўлиб, бошларини эгиб, шармандаликни ҳис этиб: "Парвардигоро, қайта тирилишни ёлғон дегандик, мана, кўрдик, эшитдик, Сенинг ҳузурингдан пайғамбарлар олиб келган хабарлар рост экан, бизни дунё ҳаётига қайтар, яхши амаллар қиламиз, энди қайта тирилиш ҳақ эканига аниқ ишондик", деб қолишларини бир кўрсангиз эди.

Агар истасак, ҳар бир жонга рушду ҳидоятини, тавфиқини бериб қўйган бўлар эдик. Лекин Мен тарафимдан адолат ва ҳикмат ўлароқ: "Қиёмат куни жаҳаннамни кофир инсу жинлар билан тўлдираман, чунки улар иймон ва тўғри йўл қолиб, куфру залолатни танладилар", деган гап ҳақ бўлди.

Уларга Қиёмат куни қаттиқ зарда билан шундай дейилади: "Дунё ҳаётида Қиёмат куни Аллоҳ билан бўладиган учрашувни унутганингиз туфайли азобни тотинглар! Биз ҳам сизларни тарк қилиб, азобу уқубатга ташлаб қўямиз. Азоб чекаётганингизга парво қилмаймиз. Ўша дунёда гуноҳлар содир этганингиз туфайли, мана энди туганмас, мангу азобни тотинглар!

Бизнинг пайғамбарга нозил қилган оятларимизга насиҳат қилинганда саждага йиқиладиган, ҳамду тасбеҳлар айтадиган, ибодат қилишдан ҳам, сажда қилишдан ҳам мутакаббирлик қилмайдиган бандаларгина иймон келтирадлир.

Ёнлари ётоқларидан йироқ бўлур. Яъни, ётган жойларидан туриб, кечани Аллоҳга юзланиш билан бедор ўтказадилар. Намозлар ўқиб, дуолар қиладилар. Аллоҳнинг азобидан қўрқадилар, раҳматидан умидвор бўладилар. Биз уларга берган мол-дунёдан Аллоҳ йўлида сарф этадилар.

Ҳеч бир жон шу дунёда қилиб ўтган яхши амалларига мукофот сифатида унга тайёрлаб қўйилган қандай неъматлар борлигини билмайди. Бу шундай буюк мукофотки, уни Аллоҳдан ўзга ҳеч ким билмайди.

Аллоҳга иймон келтириб, У Зотнинг буйруқларини бажарадиган ва тақиқларидан тийиладиган кимса У Зотга итоатсизлик қиладиган кимса кабими? Асло! Бу иккиси Аллоҳнинг наздида баробар бўлмас.

Аллоҳга иймон келтириб, яхши ишларни қилганларга тайёрлаб қўйилган мукофот эса жаннатлардир. Шу дунёда қилиб ўтган яхши амаллари учун Аллоҳ тарафидан берилган бу неъмат ичида абадий қоладилар.

Куфру маъсиятлар ила Аллоҳга итоатсизлик қилганларга эса Қиёмат куни тайёрлаб қўйилган жой дўзах бўлади. Унда абадий қоладилар. Қачон ундан чиқмоқчи бўлсалар, унга яна қайтариладилар ва уларга шундай дейилади: "Дўзах азобини тотинглар. Пайғамбарларингиз ундан огоҳлантирган пайтида қулоқ солмасдан, уни ёлғон, деган эдингиз".

Анави ҳақни тан олмайдиган ва Аллоҳга итоатсизлик қиладиган бадбахтларга Қиёматдаги улуғ азобдан олдин шу дунёнинг ўзида бало ва машаққатларни тотдирамиз. Шоядки, тавба қилиб, итоат қилишга қайтсалар.

Аллоҳнинг оятлари билан насиҳат қилинганда унга қулоқ солмасдан, юз ўгириб кетган одамдан кўра золимроқ одам йўқ. Биз Аллоҳнинг оятларидан юз ўгириб, куфру маъсиятлар лойига ботган бадбахтлардан албатта интиқом олурмиз.

Мусога Тавротни бердик. Эй Пайғамбар, меърож кечаси Мусо билан учрашганингизга шубҳа қила кўрманг. Унга нозил қилинган китобни Бани Исроилга ҳидоят қилиб бердик.

Бани Исроил Аллоҳнинг буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ҳамда даъват йўлидаги машаққатларга сабр қилгач, улар орасидан Бизнинг изнимиз ва қўлловимиз ила одамларни ҳақ йўлга бошлайдиган пешволарни етиштириб чиқардик. Улар пайғамбарларига нозил қилинган Аллоҳнинг оятларини қатъий тасдиқлардилар, уларга аниқ ишонардилар.

Эй Пайғамбар, улар шу дунёда қандай ишларда ихтилоф қилган бўлсалар, Қиёмат куни Парвардигорингизнинг Ўзи ўшаларни ажрим қилади. Ҳақнинг ҳақлигини, ботилнинг ботиллигини аниқлаб, ҳаммасига жазо ёки мукофотини беради.

Кўрмаяптилармики, улардан олдин қанча авлодларни, умматларни ҳалок этдик? Мана, улар ўшаларнинг уй-жойларида юрибдилар-ку? Ибрат олмайдиларми? Ўша авлодларнинг куфру маъсиятлар туфайли ҳалокатга учрашида Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбарлар ҳақ эканига белгилар бор. Шундай экан, Аллоҳнинг оятларига қулоқ солиб, кўзларини очмайдиларми?

Қайта тирилишни ёлғон деяётган анави бадбахтлар Бизнинг қуруқ ерга сув ҳайдаб, шу билан уларнинг ўзлари ҳам, туялари, сигирлари, қўйлари ҳам озуқаланадиган ўсимликларни чиқариб қўйганимизни кўрмайдиларми? Кўзларини очмайдиларми? Қуруқ ерга жон ато этган Зот ўликларни қайта тирилтира олади.

Қайта тирилишни инкор қиладиганлар тезроқ азоб келишини талаб қилиб: "Ўша сизлар айтаётган Қиёмат, биз билан сизлар орангизда чиқариладиган ҳукм, бизнинг дўзахга, сизларнинг эса жаннатга равона бўлишингиз қачон рўй беради", дейдилар.

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Бу ваъда Қиёмат кунидир. У кунда бандалар орасида узил-кесил ажрим қилинур. Шу дунёда куфр келтирган кимсаларга у дунёда иймон келтиришлари фойда бермайди. Уларга тавба қилиб олишлари учун муҳлат ҳам берилмайди.

Эй Пайғамбар, залолат ботқоғига ботган у бадбахтлардан юз ўгиринг. Уларнинг бошига қандай балолар ёғилишини кутиб туринг. Улар ҳам ўша азобни кутиб тургувчилардир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинг. Ёлғиз Ундангина қўрқинг. Кофир ва мунофиқларнинг ҳавойи нафсларига итоат этманг. Аллоҳ уларнинг макру найрангларини билиб туради. У Ўзининг яратиши ва тадбир қилишида ҳар ишни ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Парвардигорингиз нозил қилган ваҳийга эргашинг. Аллоҳ улар қилаётган ишлардан Хабардор. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда ҳаммасига амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Ҳамма ишларингизда Аллоҳгагина таянинг. Аллоҳ Ўзига таянган бандасини офатлардан сақлаб қолишга кифоядир.

Аллоҳ бирон кишининг ичида икки юрак қилмагани каби хотинларни худди оналардек маҳрам қилган эмас, асранди болаларни эса ўз пушти камаридан бўлгандек фарзанд қилган эмас. Зиҳор - эрнинг ўз хотинини ўзига маҳрам қилиб олишидир. Ўғил қилиб олиш ҳам жоҳилият одатларидан бўлиб, уни Ислом бекор қилди. Бу икки иш оғзингиздаги таги пуч гаплардир. Зеро, ҳеч қачон хотин она бўлолмайди, асранди эса чин ўғил. Ҳақни Аллоҳ айтур ва унга итоат этилур. Тўғри йўлга ҳидоят қиладиган ҳам Аллоҳдир.

Уларни ўзларининг ҳақиқий оталари номи билан чақиринглар. Ўшаларга мансуб бўлиши Аллоҳнинг наздида адолатлироқдир. Оталарини танимасангизлар, у ҳолда улар сизларнинг диний биродарларингиз ва озод қилган қулларингиз бўлиб, уларни биродар ёки жиян, деб чақирсангиз бўлаверади. Кимдир хато қилиб, ўғлим, деб юборса, зарари йўқ. Лекин атайин, қасд қилиб айтсангизлар, гуноҳкор бўласизлар. Аллоҳ тавба қилган бандасини Кечиргувчи ва хатолар учун жазоламайдиган Раҳмли Зотдир.

Пайғамбар Муҳаммада алайҳиссалом мўминларга кимнинг номи билан чақириш бобида уларнинг ўзларидан ҳам ҳақлироқдир. Гарчи уларнинг диллари бошқасига мойил бўлса-да. У зотнинг аёллари эса ҳамма мўминларга оналар мақомидадир. Пайғамбар алайҳиссалом вафотидан кейин у кишининг аёлига уйланиш ҳаром. Мерос масаласида мўминлар муҳожирлардан кўра қариндошлар бир-бирларига ҳақлироқдирлар. Аллоҳнинг ҳукми шундай. Исломнинг бошланишида қариндош бўлмаганлар ҳам ўзаро бир-бирларидан мерос олганлар. Кейин бу ҳукм бекор қилинган. Лекин, эй мўминлар, ўз дўстларингизга бирон эҳсон ёки васият орқали яхшилик қилсангизлар бўлаверади. Бу ҳукм Лавҳул-Маҳфузда битиб қўйилгандир. Унга амал қилиш вожиб.

Эй Пайғамбар, эсланг! Пайғамбарлардан ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиш, Унга ҳеч нарсани шерик қилмаслик ва ўзларига юборилган ваҳийни одамларга етказиш аҳдини олдик. Хусусан сиздан ҳамда Нуҳ, Иброҳим, Мусо ва Ийсо ибн Марямдан ҳам шу аҳдни олдик. Ҳаммасидан гарданларига юклатилган рисолатни одамларга етказиш аҳдини олдик.

Аллоҳ бу аҳдни содиқ пайғамбарлардан садоқати ҳақида сўраш ва шу билан кофирларнинг бурнини ерга ишқаш учун олди. Аллоҳ пайғамбарларни ва Қиёмат кунини инкор қилган кофирларга аламли азобни - жаҳаннам оловини тайёрлаб қўйган.

Эй иймон келтирган ва шариатга амал қилган зотлар, Аллоҳ сизларга ато этган неъматни эсланглар. Кофирлар қўшини сизларни қириб ташлаш учун шаҳарга бостириб кирган ҳамда мунофиқлар ва яҳудийлар уларни қўллаб-қувватлаган пайтда Биз уларга бир шамол юбордик. Шу билан Пайғамбар алайҳиссалом ғолиб бўлди. Уларга қарши фаришталардан ҳам бир аскар юбордик. Сизлар уларни кўрмадингизлар. Шундан сўнг кофирлар ҳеч иш қила олмай, ортга чекиндилар. Аллоҳ қилаётган ишларингизни кўриб тургувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Кофирлар водий устидан ҳам, остидан ҳам, машриқдан ҳам, мағрибдан ҳам ёпирилиб келган пайтда қўрқувдан кўзларингиз қотиб қолиб, душмандан бошқа нарсани кўрмай қолди. Хавф шиддатидан жонингиз ҳалқумингизга келиб, Аллоҳ ҳақида ҳар хил гумонларга бордингизлар. Ҳали ғалабадан умидвор бўлиб, ҳали тушкунликка тушиб, беқарорлик домида қолдингизлар.

Хандақ ғазотида рўй берган ана шу даҳшатли манзара, душманнинг ёпирилиб келиши ва хавфу хатар орқали мўминлар синовдан ўтдилар. Чин мўмин ким, мунофиқ ким, ойдинлашди.

Ана шу кунда мунофиқлар ва иймони заифлар: "Аллоҳнинг ғалаба ва зафар ҳақидаги ваъдаси пуч экан, ёлғон экан", дейишга ўтдилар.

Эй Пайғамбар, эсланг. Ўшанда бир тўда мунофиқлар Мадина аҳолисига шундай деган эди: "Эй Ясриб аҳли, (Ясриб - Мадинанинг Исломдан олдинги номи), Салъ тоғи ёнбағридаги Хандақ қирғинига дош беролмайсизлар, яхшиси уйларингизга қайтинглар". Яна бир тўдаси эса уйларининг қаровсиз, душманга очиқ қолганини баҳона қилиб, қайтишга рухсат сўрадилар. Аслида эса уйлари очиқ қолмаганди. Душмандан қочиш учун ёлғон узр топаётган эдилар.

Душман Мадинага ҳар тарафдан бостириб кириб, улардан ширк ва куфрга қайтишларини талаб қилса, кўп иккиланиб ўтирмасдан, ғаним талабини қондирган бўлардилар.

Ўша мунофиқлар Уҳуд жангидан қочган пайтларида: "Аллоҳ бизни яна бир жангга рўбарў қилса, албатта жанг қиламиз, қўрқиб қочмаймиз", деб ваъда берган эдилар. Лекин улар аҳдини буздилар. Банда Аллоҳга аҳд берганидан кейин унга жавобгар бўлади.

Эй Пайғамбар, анавиларга айтинг: "Ўлимдан қўрқиб, жангдан қочганингизнинг фойдаси йўқ. Чунки ажаллар аниқ белгилаб қўйилган. Ажалингиз етмаган тақдирда ҳам бу дунё ҳаётидан жуда оз фойдалана оласиз".

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Агар Аллоҳ сизларга ўзларингиз ёқтирмаётган ўлимни ирода қилса ёки сизларга ёқадиган саломатликни истаса, ким Аллоҳнинг истагига қарши бора олади? Ҳеч ким! У мунофиқлар ўзларига Аллоҳдан бошқа паноҳ ҳам, Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган халоскор ҳам топа олмаслар".

Аллоҳ орангиздаги Пайғамбар тарафида туриб жанг қилишдан қайтариб, шерикларига: "Биз томонга ўтинглар, жанг қилманглар, қатл қилинишингиздан хавотирдамиз", дейдиган кимсаларни яхши билади. Бу шармандалар жангда қатнашмайдилар. Қатнашсалар ҳам Аллоҳ.ва Пайғамбарга ёрдам бериш учун эмас, ўз обрўларини сақлаб қолиш учун гоҳ-гоҳида қатнашиб қўядилар.

Эй мўминлар, улар сизлардан мол-дунёларини ҳам, жонларини ҳам қизғанадилар. Сизлар учун пул сарфлашни ҳам, сизларга қўшилиб жанг қилишни ҳам истамайдилар. Улар сизларга дўст эмаслар. Эй Пайғамбар, улар душманга рўбарў келганларида хавф туғилса, кўзлари худди ўлаётган одамнинг кўзидек олазарак бўлиб қолади. Хавф бартараф бўлганидан кейин эса сизларни заҳарли тиллари билан чақиб оладилар. Ўлжага ўч бўладилар. Улар чин мўмин эмаслар. Шунинг учун Аллоҳ уларнинг амалларига бериладиган савобни бекор қилади. Бу иш Аллоҳга осон.

Бу қўрқоқлар Пайғамбар алайҳиссаломга қарши жанг қилиш учун келган фирқалар ҳали кетмаган, улар то мўминларни қириб ташламагунча кетмайдилар, деб ўйлайдилар. Агар ўша фирқалар яна бир марта қайтиб келишга қодир бўлсалар, анави мунофиқлар Мадинадан чиқиб, саҳройи арабларга қўшилиб, сизлар ҳақингиздаги хабарлардан огоҳ бўлиб туришни истайдилар. Эй мўминлар, улар сизлар билан бирга бўлган тақдирда ҳам кўп жанг қилмайдилар. Шундай бўлгач, уларга парво қилманглар, улар учун афсусланманглар.

Сизлар учун Пайғамбар алайҳиссолату вассаломнинг ҳар бир айтган гапида, қилган ишида гўзал намуна бордир. Ахир у зотнинг ўзлари келиб, жангда қатнашмадиларми? Шундан кейин ҳам жонингизни аяйсизларми? Аллоҳдан ва охират кунидан умидвор бўлган ҳамда Аллоҳни кўп эслайдиган зотларгина Пайғамбар алайҳиссаломдан ўрнак ола биладилар. Аллоҳни эсламайдиган ва У Зотдан умидвор бўлмаганлар учун эса Пайғамбар алайҳиссолату вассалом намуна бўлмайди.

Мўминлар ўша фирқаларнинг устларига бостириб келаётганларини кўрган пайтларида: "Бу Аллоҳ ва Пайғамбари бизга ваъда қилган имтиҳон, синовдир, Аллоҳ ва Пайғамбари рост айтган экан, мана ҳақиқатан шу иш юз берди", дейдилар. Бу иш уларнинг Аллоҳга бўлган иймонларини ва итоатларини янада зиёда қилди.

Мўминлар орасида Аллоҳ йўлида жиҳод қилишга берган аҳдига сабру матонат билан вафо қиладиган содиқ кишилар бор. Улардан айримлари Аллоҳ йўлида жон бердилар. Айримлари эса шаҳидликни кутиб яшаяптилар. Бундай мўминлар мунофиқларга ўхшаб берган аҳдларига вафосизлик қилмайдилар.

Аллоҳ аҳдига вафо қилган мўминларни мукофотлайди. Аҳдга вафо қилмаганларни эса ё жазолайди ёки кечириб юборади. Жазога йўлиққан осий тавба қилишидан олдин жон таслим қилади. Афв этилган банда эса ўлимидан олдин тавба қилиб қолади. Аллоҳ тавба қиладиган бандаси учун Кечиримли, Раҳмли Зотдир.

Аллоҳ Қурайш ва Ғатафонни муродига етказмади. Мўминларни қириб ташлаш ҳақидаги режалари амалга ошмасдан, шармандаларча ортга чекиндилар. Мўминларга Аллоҳнинг Ўзи етарли мададкор бўлиб, ғаним устига шамолни ва фаришталардан иборат қўшинни юборди. Аллоҳ Қудратли, Азиздирки, ҳеч ким У Зотдан ғолиб бўла олмас.

Аллоҳ душманга ёрдам берган яҳудийларни беркиниб ётган қўрғонларидан чиқариб, ичларига қўрқув солди. Эй мўминлар, энди улардан бир қисмини ўлдирасизлар, бир қисмини эса асир оласизлар.

Аллоҳ уларни ҳалок қилганидан кейин сизларни уларнинг экинзорларига, боғларига, уй-жойларига, мол-дунёларига ҳамда ҳали қадамингиз етмаган Хайбар ерига эга қилди. Яқинда уни ҳам қўлга киритасизлар. Бу мўминларга берилган ваъда ва хушхабардир. Аллоҳ ҳар ишга Қодирдир. У Зотнинг қўлидан келмайдиган иш йўқдир.

Эй Пайғамбар, аёлларингиз сарф-харажат масаласида кенгликни талаб қилсалар ва сизда уларнинг талабига яраша маблағ бўлмаса, уларга айтинг: "Агар сизлар шу дунё ҳаётини ва унинг зебу зийнатларини истайдиган бўлсангиз, келинглар, сизларга талоқ қилинган аёлга бериладиган маблағни берай-да, ҳеч кимга озор бўлмайдиган бир тарзда жавобларингизни берай".

Агар Аллоҳнинг ризосини, Пайғамбарининг ризосини ва охиратдаги жаннатни истайдиган бўлсангизлар, сабр қилинглар. Зеро, Аллоҳ сизлардан чиройли сабр қиладиган ва эри билан иноқ ҳаёт кечирадиган аёлларга улуғ ажру савобни тайёрлаб қўйган.

Эй Пайғамбар аёллари, сизлардан қайси бирингиз очиқ гуноҳ қилса, Қиёмат куни унга азоб икки баробар қилиб берилади. Мартаба, мақоми юксак бўлгани учун, Пайғамбар алайҳиссалом ҳимояси учун шундай қилинади. Бу иш Аллоҳга осон.

Сизлардан қайси бирингиз мудом Аллоҳ ва Расулининг итоатида бўлиб, Аллоҳ рози бўладиган яхши ишларни қилса, унга бошқа аёлларга нисбатан икки баробар кўп савоб берамиз. Охиратда эса унга жуда катта мукофотни - жаннатни тайёрлаб қўйганмиз.

Эй Муҳаммад алайҳиссаломнинг аёллари, сизлар фазлу шарафда бошқа аёллар каби эмассизлар. Агар Аллоҳнинг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийилсангизлар, ҳеч бир аёл фазлу шараф бобида сизларга тенглаша олмайди. Шундай бўлгач, бегона эркакларга мулойим бўлиб, овозингизни майин қилманг. Токи, қалбида марази, ҳаром истаги бор пасткашлар нияти бузилиб, хомтама бўлиб юрмасинлар. Одамни шубҳага соладиган тарзда гапиришдан йироқлашинглар, жиддий бўлинглар.

Уйда ўтиринглар, зарурат бўлмаса, кўчага чиқманглар. Исломдан олдинги аёллар каби эркакларни ўзингизга ром этиш учун гўзаллигингизни кўз-кўз қилманглар. Намозни тўкис адо этинглар. Молларингизнинг закотини беринглар. Аллоҳ ва Расулига итоат қилинглар. Аллоҳ сизларни озордан ва ёмонликдан асрашни, разолатлардан батамом тозалаб, гўзал хулқлар ила безашни истайди.

Уйларингизда Аллоҳнинг оятлари ва Пайғамбарининг покиза суннатлари янграшини, Аллоҳ сизларга қанчалар меҳрибонлик қилганини, ҳолингиздан хабардор бўлиб турганини бир ўйлаб кўринглар-а! У Зот сизларни Пайғамбар алайҳиссаломдек буюк инсонга ёстиқдош ҳамнишин, барча мўминларга эса она айлади.

Аллоҳ таоло тоат билан ўзини камтар тутадиган, Аллоҳни тан оладиган, Аллоҳга итоат этадиган, иймонида ҳам, гап-сўзида ҳам садоқатини кўрсатиб берадиган, тоат бобида ҳам, гуноҳдан тийилиш бобида ҳам, синов онида ҳам сабр қиладиган, фарзу нафл садақаларни берадиган, фарзу нафл рўзаларни тутадиган, номаҳрамлардан авратларини яшириб, зинога олиб борадиган ҳолатлардан ўзини олиб қочадиган, дилида ҳам, тилида ҳам, яширин ҳам, ошкора ҳам Аллоҳни кўп эслайдиган эркак ва аёллар учун қиёмат кунида бир буюк савоб тайёрлаб қўйган. У - жаннатдир.

Аллоҳ ва Унинг Пайғамбари бир ҳукм айтган пайтда уни қабул қилиш ёки рад этиш борасида бирон эр ё аёл мусулмонда танлаш ҳуқуқи қолмайди. Аллоҳ ва Унинг Пайғамбарига осийлик қилган одам қаттиқ адашади.

Эй Пайғамбар, Зайд ибн Ҳорисага Аллоҳ Ислом неъматини ато этган бўлса, сиз озодлик неъматини ато этгандингиз. У олдингизга аёли Жаҳшнинг қизи Зайнабни талоқ қилиш ҳақида маслаҳат сўраб келганида: "Аёлингни ушлаб қол, қўйиб юборма, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қил", деяпсиз. Эй Пайғамбар, ичингизда эса Зайнабга уйланишингиз ҳақидаги Аллоҳ юборган ваҳийни яширяпсиз. Аллоҳ яқинда бу ишни ошкор қилиб, Зайд аёлини талоқ қилади ва сиз унга уйланасиз. Бу борада қўрқишингизга Аллоҳ ҳақлироқдир. Зайднинг кўнгли ёришиб, бир қарорга келгач, аёлини талоқ қилди ва сизни унга уйлантирдик. Токи, мўминлар асранди ўғиллари аёлларини талоқ қилган пайтида уларга бемалол, ҳеч бир ҳаражсиз, тангликсиз уйлана олсинлар. Аллоҳнинг амри аниқ бажариладиган ишдир. Уни ҳеч бир куч тўхтатиб қололмас.

Аллоҳ Муҳаммад алайҳиссаломга асранди ўғлининг хотинига уйланишни ҳалол қилди. Шундай бўлгач, бу ишда у зотга ҳеч қандай ноқулайлик ёки гуноҳ бўлмайди. Бу билан у киши олдинги пайғамбарларнинг йўлига эргашган бўлади. Ўзича бир янгилик ясаган бўлмайди. Асранди боланинг пушти камардан бўлган бола каби бўлмаслиги ва унинг талоқ қилган хотинига уйланишнинг мумкинлиги Аллоҳнинг ҳукмидир. Бу ишда Пайғамбар алайҳиссаломнинг фикри ёки ихтиёри йўқ. Бу Аллоҳ чиқариб қўйган ҳукм. Уни ҳеч қанақасига рад этиб бўлмайди.

Аллоҳ нозил қилган рисолатларни умматларга етказадиган пайғамбарлар Аллоҳ таолодан бошқа ҳеч кимдан қўрқмайдилар. Аллоҳ ҳалол қилган ишни бажараётганларида одамларнинг гап-сўзларига парво қилмайдилар. Бандаларнинг қилган ишларини сақлаб қўйиб, кейин ўша ишлардан ҳисоб олиш ҳамда жазо ёки мукофот бериш борасида Аллоҳнинг Ўзи кифоядир.

Муҳаммад сизлардан бирон кишининг отаси эмас. У Зайднинг отаси эмаски, унинг талоқ қилган хотинига уйланиши ҳаром бўлса. Лекин у Аллоҳнинг одамларга юборган пайғамбари ва набийлар хотами. Ундан кейин пайғамбар келмайди. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчи бўлди. Бандаларининг бирон иши У Зотдан яширин қола олмас.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва Унинг шариатига амал қиладиган мўминлар, Аллоҳни тилларингиз билан ҳам, дилларингиз билан ҳам, бошқа аъзоларингиз билан ҳам кўп зик қилинглар.

Эртаю кеч У Зотга тасбеҳ ва таҳлил айтинглар. Эртанинг ҳам, кечнинг ҳам ўзига хос фазли бор.

У шундай зотки, сизларга марҳамат кўрсатади, сизларни мақтайди. Фаришталари эса сизларнинг ҳақингизга дуо қиладилар. Сизларни куфр зулматларидан иймон нурига олиб чиқиш учун шундай қилади. У мўминларга Меҳрибондир. Ўзига итоат қилиб, буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийиладиган бандаларини азобламайди.

Мўминлар Парвардигорларига рўбарў келган кунда уларнинг сўрашишлари ҳар бир ёмонликдан омонлик, саломатлик тилаш бўлади. Аллоҳ уларга қилиб ўтган тоат-ибодатлари ва маъсиятдан тийилишлари эвазига улуғ мукофот тайёрлаб қўйган. У жаннатдир.

Эй Пайғамбар, дарҳақиқат, Биз сизни одамларга рисолатни етказганингиз ҳақида гувоҳлик берувчи, мўминларга Аллоҳ тайёрлаб қўйган жаннат ҳақида хушхабар элтувчи, кофирларни эса улар учун тайёрлаб қўйилган азобдан огоҳлантирувчи қилиб юбордик.

Сизни Аллоҳнинг амри ила У Зотга тавҳид узра ибодат қилишга ва итоат этишга даъватчи қилиб юбордик. Сизни ҳар бир ҳидоят излаган одам учун унинг йўлини ёритиб берадиган чироқ қилиб юбордик.

Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қиладиган мўминларга хушхабар берингки, уларга Аллоҳ томонидан буюк фазл бордир. У бу дунёдаги зафарни ҳам, охиратдаги жаннатга киришдек муваффақиятни ҳам қамраб олади.

Аллоҳнинг динидан тўсадиган кофир ва мунофиқларга итоат этманг. Улардан юз ўгиринг. Шояд шунда ақллари кириб, сиз олиб келган рисолатга иймон келтирсалар. Ҳамма ишингизда, жумладан, душманларингизга қарши мадад сўрашда ҳам Аллоҳга суянинг. Дунё ва охиратдаги барча ишларингизда суянишингизга лойиқ бўлган зот Аллоҳдир. Вакиллик, ҳомийлик қилишга Унинг Ўзи кифоядир.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қиладиган мўминлар, мўминаларни никоҳингизга олиб, ортидан улар билан қўшилмаган ҳолингизда талоқ қилсангизлар, сизлар учун уларнинг зиммасида идда бўлмас. Чунки уларнинг бачадони тоза экани ўз-ўзидан аён. Уларни қурбингиз етганича мол-дунёдан баҳраманд қилинг. Токи, талоқ туфайли яраланган қалбларига малҳам бўлсин. Уларни озор бермасдан, чиройли тарзда уйларига кузатиб қўйинглар.

Эй Пайғамбар, даҳақиқат, Биз сиз учун маҳрларини берган аёлларингизни ҳалол қилдик. Аллоҳ сизга асиралардан ўлжа қилиб берган қўл остингиздаги чўриларингизни ҳалол қилдик. Сиз билан бирга Маккадан Мадинага ҳижрат қилган амакингизнинг, аммаларингизнинг, тоғангизнинг ва холаларингизнинг қизларини ҳалол қилдик. Ўзини пайғамбарга ҳадя этган мўмина аёлни ҳалол қилдик. Агар уни ўз никоҳингизга олишни истасангиз, маҳрсиз олишингиз мумкин. Ўзини бағишлаган аёлни маҳрсиз никоҳлаб олиш мўминларга эмас, пайғамбаргагина хосдир. Биз уларга жуфтлари ва қўл остиларидаги чўрилари ҳақида фарз қилган ҳукмларимизни Ўзимиз яхши биламиз. Яъни, улар тўрттадан ортиқ аёлга уйланишлари жоиз эмас. Қўл остидаги чўриларидан эса ҳеч бир қайдсиз истаганларича фойдаланишлари мумкин. Сизга ноқулайлик, машаққат бўлмаслиги учун шу имтиёзларни бердик. Аллоҳ тавба қилган бандасига Мағфиратли ва Меҳрибондир.

Эй Пайғамбар, сиз улардан ўзингиз хоҳлаганингизни четлатиб, бирга бўлмаслигингиз, хоҳлаганингизни ўзингизга олиб, ҳамхона бўлишингиз мумкин. Ўзингиз четлатган аёлларингиздан биронтасини истасангиз, сизга гуноҳ бўлмас. Сизга берилган бу ихтиёр ва кенглик уларнинг кўзлари қувонишига, ғам чекмасликларига ва сиз уларга берган нарсага барчалари рози бўлишларига яқинроқдир. Эй эркаклар, Аллоҳ айрим аёлларни қўйиб, бошқа айрим аёлларга мойил бўлаётганингизни яхши билади. У Зот бандаларининг ҳамма ишларидан воқиф. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. У Ҳалим Зотдир. Шояд, тавба қилиб қолсалар, дея жазони тезлаштирмайди.

Эй Пайғамбар, бундан кейин никоҳингиздаги аёлларингиздан бошқа аёлларга уйланишингиз жоиз эмас. Гарчи ҳусни жамоли сизни мафтун этса-да, улардан бирига уйланиш учун ўз аёлларингиздан бирини талоқ қилишингиз ҳам ҳалол эмас. Қўл остингиздаги чўрилардан эса ҳеч бир қайдсиз истаганингизча фойдаланишингиз мумкин. Аллоҳ ҳамма нарсани кузатиб тургувчидир. Бу ҳукм мўминлар оналарининг бошқа аёллардан фазилатлироқ эканини кўрсатиб турибди. Зеро, уларни талоқ қилиш ҳам, уларнинг устига уйланиш ҳам ман қилинди.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қилган мўминлар, Пайғамбарнинг уйларига фақат таомга чақирилиб, сизларга изн берилгандагина киринглар. Таомнинг пишишини кутиб, узоқ қолиб кетманглар. Лекин чақирилган пайтингизда кириб, таомланиб бўлгач, тарқалиб кетинглар. Гапга берилиб қолиб кетманглар. Бу ишингиз Пайғамбарга озор беради ва у сизларни чиқариб юборишдан тортинади. Аллоҳ ҳаққа буюришдан уялмайди. Шунинг учун сизларга Пайғамбарга озор бермасдан, тез чиқиб кетишни буюради. Пайғамбар алайҳиссаломнинг аёлларидан идиш каби бирон нарса сўраган пайтингизда парда ортида туриб сўранглар! Токи, уларга кўзингиз тушмасин ва Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳурмати жойига қўйилсин. Мана шу сизларнинг дилларингиз учун ҳам, уларнинг диллари учун ҳам покроқдир. Токи, шайтон сизларни ҳам, уларни ҳам васваса қилиб, йўлдан ура олмасин. Эй мўминлар, гапга берилиб кетиб, узоқ қолиб кетиш билан Аллоҳнинг Пайғамбарига озор беришингиз ва унинг ортидан аёлларига уйланишингиз асло мумкин эмас. Зеро, улар мўминларнинг оналаридир. Бирон кимсага ўз онасига уйланиши жоиз эмас. Бу иш Аллоҳнинг наздида жуда улкан гуноҳ ҳисобланади.

Бирон амалингизни ошкора қиласизларми, яширин қиласизларми, ҳаммаси Аллоҳга аён. Бирон иш У Зотдан яширин бўла олмас. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчи Зотдир. Бирон ишингиз У Зотдан махфий қолмас ва яқинда қилган амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Ўз оталари, ўғиллари, туғишган ёки эмикдош ака-укалари, ака-укаларининг ўғиллари ва опа-сингилларнинг ўғиллари билан ҳижобсиз кўришиб гаплашсалар, уларга гуноҳ бўлмас. Мўмина аёллар ва қўллари остидаги қуллари билан ҳижобсиз кўришиб гаплашсалар ҳам бўлаверади. Эй мўминалар, Аллоҳдан тақво қилиб, буйруқларини бажаринглар, тақиқларидан тийилинглар. У сизлардан содир бўлаётган ҳар бир ишни кўриб, гувоҳи бўлиб турибди.

Аллоҳ фаришталар олдида Муҳаммад алайҳиссаломни мақтайди. Фаришталар ҳам у зотнинг ҳақига дуо қиладилар. Эй Аллоҳга иймон келтириб, шариатига амал қиладиган мўминлар, сизлар ҳам у зотга салавот ва саломлар айтинглар!

Аллоҳ ва Расулига тили ё қўли билан озор берадиганларни Аллоҳ бу дунёда ҳам, охиратда ҳам Ўз раҳматидан қувади ва уларга қилмишларига яраша жазо сифатида хор қилувчи азобни тайёрлаб қўйган.

Мўмин ва мўминаларга бирон гуноҳ қилмасалар ҳам бекордан-бекорга қўли ё тили билан озор бераверадиганлар ўз гарданларига бўҳтон ва очиқ гуноҳни олибдилар.

Эй Пайғамбар, аёлларингизга, қизларингизга ва мўмина аёлларга айтингки, устларига ёпинчиқларини ўрасинлар! Токи, авратлари бегона эркакларга кўринмасин! Мана шу уларнинг ҳур аёл эканини кўрсатиб турадиган ва озор чекмасликларига сабаб бўладиган энг яхши воситадир. Чунки уларни чўри деган ўйда бирон кимса тегажоғлик қила олмайди. Аллоҳ тавба қиладиган бандалари учун Мағфиратли ва Меҳрибон бўлган Зотдир.

Агар ташида ўзини мусулмон кўрсатиб, ичидаги куфрини яширган мунофиқлар, шаҳватларига қул бўлган дилларида марази борлар ва Мадинада гап-сўз тарқатиб юрган иғвогарлар тийилмасалар, албатта Биз сизни уларга қарши оёқлантирурмиз. Кейин улар Мадинадан ҳайдалиб, сиз билан бирга тура олмай қолурлар. Турсалар ҳам жуда оз муддат тура олурлар, холос.

Аллоҳнинг раҳматидан қувиладилар. Мунофиқликлари ва бузғунчиликлари туфайли қаерда топилсалар, ушланиб ўлдириладилар.

Бу Аллоҳнинг мунофиқлар мунофиқлигини ошкор қилган пайтидаги қонуниятидир. Аллоҳнинг қонуниятини ҳаргиз ўзгартира олмассиз.

Эй Пайғамбар, мушриклар ва яҳудийлар сиздан ўзларича сизни мот қилиб қўйши учун Қиёмат ҳақида сўраб: "У қачон бўлади?" дейдилар. Уларга айтинг: "Қиёмат қачон бўлишини билиш Аллоҳнинг ҳузуридадир. Мен бу борада ҳеч нарсани билмайман". Эй Пайғамбар, сиз қаёқдан ҳам билардингиз, эҳтимол қиёмат бўлишига яқин қолгандир.

Дарҳақиқат, Аллоҳ субҳонаҳу кофирларни Ўз раҳматидан қувди ва уларга Қиёмат кунида қизиб турган жаҳаннамни тайёрлаб қўйган. Уларни ўша жаҳаннам кутиб олади.

Ўзларига тайёрлаб қўйилган жаҳаннамда абадий қоладилар. Жонларига оро кирадиган бирон дўст ҳам, уларни азобдан ҳимоя қиладиган бирон мададкор ҳам топа олмаслар.

Юзлари жаҳаннам ўтида айлантирилиб куйдирилганда ҳасрату надоматлар чекиб: "Дунё ҳаётимизда Аллоҳга буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила итоат қилганимизда қани эди, Пайғамбарнинг Парвардигори тарафидан олиб келган рисолатига итоат қилганимизда қани эди", деб қоладилар.

Кейин улар ўта заиф бир ҳужжат келтириб, дейдилар: ""Парвардигоро, дарҳақиқат, биз бошлиқларимиз ва улуғларимизга итоат этдик ва улар бизни тўғри йўлдан оздирдилар".

Парвардигоро, ўша бизни йўлдан оздирган улуғларимизга, бошлиқларимизга азобни икки ҳисса қилиб бер ва уларни раҳматингдан узоқларга қувиб юбор.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қиладиган мўминлар, Мусони бадани борасида айблаб, унга озор берганлар каби пайғамбарингизга озор берманглар. Ўшанда Аллоҳ Мусони улар айтган айбдан поклаган эди. Шу билан унинг соғлом экани аён бўлганди. Мусо Аллоҳнинг наздида обрўли эди. Унинг талаби рад этилмас, ҳаракати зое кетмас эди.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қиладиган мўминлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар ҳамда тўғри, рост гапни гапиринглар.

Аллоҳдан тақво қилиб, тўғри, рост гапни гапирсангизлар, Аллоҳ сизлар учун ишларингизни ўнглаб беради ва гуноҳларингизни кечиради, сизларни жазоламайди. Ким Аллоҳга ва Расулига итоат этса, бас, беқиёс улуғ зафарга эришибди. У Аллоҳнинг ризосини топмоқ ва жаннатга кирмоқдир.

Биз шаръий вазифаларни осмонларга, ерга ва тоғларга таклиф қилдик. Улар бош тортдилар ва оқибатидан қўрқдилар. Инсон эса уни ўз зиммасига олди. У ўзига ўзи золим ва бу ишнинг оқибатини билмайдиган нодон эди.

Аллоҳнинг тақдири ила уни инсон ўз зиммасига олди. Аллоҳ мунофиқ ва мунофиқаларни, мушрик ва мушрикаларни азоблаши, омонатга хиёнат қилмаган мўминларнинг эса тавбаларини қабул қилиши учун шу иш бўлди. Аллоҳ тавба қилган бандаларини кечирадиган, уларга Меҳрибон Зотдир.