Uzbek Mokhtasar — Saba' 34:1 – Sho'ro 42:53

Ҳамд бўлсин Аллоҳгаки, осмонлардаги нарсалар ҳам, ердаги нарсалар ҳам ёлғиз Уникидир. Ҳаммасини Ўзи яратган, Ўзи бошқаради, ҳаммасига Ўзи эгалик қилади. Охиратдаги барча ҳамду санолар ҳам ёлғиз Уникидир. У ҳар бир яратиши, ҳар бир тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким ва бандаларининг аҳволидан Хабардор Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

У сув ва ўсимликлар каби ерга кирадиган нарсаларни ҳам, гиёҳлар каби ундан чиқадиган нарсаларни ҳам, ёмғир, фаришталар, ризқ каби осмондан тушадиган нарсаларни ҳам, фаришталар, бандаларнинг амаллари ва руҳлари каби унга кўтариладиган нарсаларни ҳам билади. У мўмин бандаларига Меҳрибон, тавба қилувчиларга эса Мағфиратли Зотдир.

Аллоҳга куфр келтирганлар: "Бизга Қиёмат келмас", дедилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Йўқ! Аллоҳга қасамки, у аниқ келади. Лекин унинг қачон келишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Аллоҳ Қиёматга алоқадор ғайб ишларини ҳам, бошқа нарсаларни ҳам Билгувчи Зотдир. Осмонлару ердаги бирон зарра ҳам, бир чумоли ҳам, шулардан кичикроқ нарса ҳам, каттароқ нарса ҳам У Зотнинг эътиборидан четда қолмас. То Қиёматгача бўладиган ишларнинг ҳаммаси Очиқ Китобда, яъни, Лавҳул-Маҳфузда ёзиб қўйилган.

Аллоҳ иймон келтириб, яхши амаллар қилганларни мукофотлаши учун Лавҳул-Маҳфузда ҳамма ишлар битиб қўйилган. Ана ўшалардан тавба қилганлари учун мағфират ва мўл ризқ бордир. У Қиёмат кунидаги жаннатдир.

Аллоҳ нозил қилган оятларни сеҳр деб, Пайғамбар алайҳиссаломни эса сеҳргар фолбин деб, ноҳаққа чиқариш ҳаракатида юрган кимсалар учун эса Қиёмат кунида аламли азоб бордир.

Илм ато этилган саҳобалар ҳам, аҳли китобларнинг олимлари ҳам Аллоҳ сизга нозил қилган ваҳийнинг ҳақ эканини ҳамда у ҳаммадан Ғолиб ва дунёю охиратда ҳамду санога лойиқ Зотнинг йўлига ҳидоят қилишини биладилар.

Куфр келтирганлар Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган хабарни ақлларига сиғдира олмасдан, шундай дедилар: "Сизларга, қабрларингизда чириб, титилиб, бўлак-бўлак бўлиб кетганингиздан кейин яна янгитдан тирилтириласизлар, деб хабар берадиган бир кишини кўрсатайликми?"

Дедилар: "Бу одам Аллоҳ номидан ёлғон тўқиб, ўзича ўлгандан кейин яна қайта тирилиш бор, деб даъво қилдими ёки у оғзига келганини деяверадиган жинними?" Асло! Асло улар ўйлагандек эмас. Ҳақиқат шуки, иймон келтирмайдиганлар охиратда азобга дучор бўладилар. Бу дунёда эса ҳақдан узоқ адашиб юрадилар.

Қайта тирилишни ёлғон деяётган анави нонкўрлар ердаги қўл остидаги нарсаларни кўрмадиларми? Устларидаги осмондаги нарсаларни-чи? Истасак, ҳамма нарсани ерга юттириб юбора оламиз. Истасак, самодан уларнинг устига парчалар ёғдирамиз. Бу ишда Парвардигорига итоат қилиш сари қайтадиган банда учун Аллоҳнинг қудратини кўрсатиб турадиган бир кучли белги бордир. Шу ишга қодир Зот сизларни ўлганингиздан кейин, парча-парча бўлиб кетганингиздан кейин қайта тирилтиришга ҳам Қодир.

Довуд алайҳиссаломга Ўзимиз тарафимиздан пайғамбарлик ва подшоҳликни ато этдик. Тоғларга дедик: "Эй тоғлар, Довуд билан бирга тасбеҳ айтинглар". Қушларга ҳам шундай дедик. Унга темирни юмшоқ қилиб бердик. Токи, ундан ўзи истаган асбобини ясай олсин.

"Эй Довуд, душман зарбасидан ҳимоя қиладиган совутлар яса ва михларни бер текисда уриб чиқ. Уларни ортиқ даражада нозик ҳам, қўпол ҳам қилиб юборма. Яхши ишларни қилинглар. Албатта Мен қилаётган ишларингизни кўриб тургувчиман. Бирон ишингиз Мендан яширин қолмас. Яқинда ўша ишларингизга яраша мукофотингизни берурман".

Сулаймон ибн Довуд алайҳимассаломга шамолни бўйсундириб қўйдик. Унинг эсиши эрталаб бир ойлик масофа, кечқурун ҳам бир ойлик масофа. Сулаймонга мисни ҳам оқизиб қўйдик. Токи, ундан истаган нарсасини ясай олсин. Унга жинларни ҳам бўйсундириб қўйдик. Парвардигорларининг амри билан унинг қўл остида ишлайдилар. Қайси бир жин Бизнинг амримизга итоатсизлик қилса, унга ловуллаб ёнаётган ўт азобидан тотдирамиз.

Жинлар Сулаймонга масжидлар, қасрлар, ҳайкаллар, ҳовуздек катта лаганлар, қимирламай турадиган мустаҳкам, вазмин қозонлар каби истаган нарсасини ясаб берардилар. Уларга дедик: "Эй Довуд хонадони, Аллоҳ сизларга ато этган неъматларга шукр қилинглар. Бандаларим орасида берган неъматларимга шукр қиладиганлари кам".

Сулаймонга ўлимни ҳукм этганимизда жинларга унинг ўлганини у суяниб турган асони еяётган ёғоч қуртгина билдирди. У қулаб тушгач, жинларга аён бўлдики, улар ғайбни билмас эканлар. Чунки агар унинг жони узилганини билганларида эди, ўзларини хор қиладиган азобда, яъни, Сулаймон алайҳиссалом учун қилаётган ўта оғир меҳнатда давом этавермаган бўлардилар.

Сабаъ қабиласи учун ўзлари яшаб турган уйларида Аллоҳнинг қудрати ва саховатини кўрсатиб турадиган бир белги бор эди. У икки жаннат бўлиб, бири ўнг тарафда, иккинчиси эса чап тарафда жойлашганди. Уларга дедик: "Парвардигорингиз ато этган ризқдан еб-ичинглар ва У Зотга шукр қилинглар. (Шаҳрингиз) покиза шаҳардир, (Парвардигорингиз) мағфират килгувчи Парвардигордир».

Аллоҳга шукр қилишдан ва пайғамбарларига иймон келтиришдан бош тортдилар. Шундан кейин Биз уларни жазолаб, устларига қаттиқ селни юбордик. Деворлари қулаб, экинзорларини сув босиб, яшнаб турган икки боғи аччиқ мевали, юлғунзор ва сийрак бутазорга айланди.

Куфр келтирганлари, неъматларга шукр қилмаганлари сабабли уларни мана шундай жазолаб, яшнаб турган боғини тиконли бутазорга айлантириб қўйдик. Биз Аллоҳнинг неъматларини билмайдиган кўрнамакларнигина мана шундай қаттиқ жазолаймиз.

Ямандаги Сабаъ аҳолиси билан Ўзимиз баракотли қилиб қўйган Шом шаҳарлари орасида бир-бирига яқин қишлоқларни барпо қилдик. Юриш йўлларини белгилаб қўйдик. Бир қишлоқдан иккинчисига, то Шомгача машаққатсиз бора оладиган бўлдилар. Уларга шундай дедик: "У ерларда кечаси ҳам, кундузи ҳам душманга дуч келиб қолиш, оч қолиш, чанқаб қолиш каби хавфу хатарлардан холи, тинч-омон ҳолда истаганингларча юраверинглар".

Аллоҳ уларга йўлларини яқин қилиб берса, ҳадларидан ошиб, тўқликка шўхлик қилиб: "Парвардигоро, ўртадаги қишлоқларни олиб ташлаб, сафарларимизни узоқ қилиб бер, токи, сафар машаққатини татийлик, карвонларимизнинг фазилати кўринсин", дея дуо қилиб, ўзларига ўзлари зулм қилдилар. Нонкўрлик, ношукрлик ва ҳасад уларни шу аҳволга солди. Шу билан уларни кейингилар гапириб юрадиган чўпчакларга айлантириб қўйдик. Парча-парча қилиб, бир-бирлари билан борди-келди қила олмайдиган қилиб юбордик. Бу ишларда Аллоҳга итоат қилиш ва У Зотга гуноҳ қилиб қўйишдан тийилиш йўлида сабр қиладиган, Аллоҳнинг неъматларига шукр қиладиган зотлар учун ибрат бордир.

Дарҳақиқат, Иблис уларни иғво қилиш ва йўлдан оздириш ҳақидаги ўйини амалга оширди. У бошлаган куфру залолатга эргашдилар. Бир гуруҳ мўминларгина бундан мустасно бўлди. Улар Иблисга эргашмасдан, унинг умидини пучга чиқардилар.

Иблиснинг улар устидан ҳеч қандай ҳукмронлиги йўқ. У ҳеч кимни кофир бўлишга, адашишга мажбурлай олмайди. Бор-йўғи залолатни чиройли қилиб, бўяб кўрсата олади, холос. Биз охиратга иймон келтирадиган мўминларни у ҳақда шак-шубҳа қиладиган шаккоклардан ажратиб олиш учун унга изн бериб қўйганмиз. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бандаларининг ҳамма ишларини асраб қўяди ва яқинда ўша ишларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Ўша Аллоҳдан бошқа ишонган худоларингизга дуо қилаверинглар-чи. Қани кўрайлик-чи, улар сизларга бирон фойда келтира олармикинлар ёки сизлардан бирон зарарни даф қила олармикинлар. Улар самоларда ҳам, ерда ҳам бир зарра вазиничалик нарсага ҳам эга эмаслар. Уларга Аллоҳ билан шерикчилик қилишга йўл бўлсин. Улардан Аллоҳга ҳеч қандай фойда йўқ. Аллоҳ шериклардан, ёрдамчилардан Беҳожат Зот.

Аллоҳ таолонинг даргоҳида ҳеч кимнинг шафоати ўтмайди. Ўзи изн берганларгина бундан мустасно бўлади. Аллоҳ Ўзи рози бўлган зотгагина шафоат қилишига изн беради. Аллоҳ Улуғдир. Улуғлигининг бир кўриниши шундаки, У самода гапирса, фаришталар эгилиб, қанотларини қоқиб юборадилар. Уларнинг қалбларидан қўрқув кетаганидан кейин Жаброил алайҳиссаломдан: "Парвардигорингиз нима деди?", деб сўрайдилар. Шунда Жаброил алайҳиссалом: "Ҳақни", деб жавоб беради. У Ўз зотию қаҳрида Олийдир. У Улуғдирки, ҳамма нарса Унинг олдида майдадир.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Ким сизларга осмонлардан ёмғир ёғдириб, ердан экинлару мевалар ўстириб ризқ беради?". Айтинг: "Аллоҳ ризқ беради. Эй мушриклар, бизлар ёки сизлар ё ҳидоятда бўламиз ва ё очиқ залолатда. Ё бизлар ва ё сизлар. Иккимиздан биримиз аниқ ҳидоятдамиз ва иккимиздан биримиз аниқ залолатдамиз. Шак-шубҳа йўқки, мўминлар ҳидоятдадирлар. Залолат аҳли эса мушриклардир.

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Қиёмат куни биз қилган гуноҳлардан сизлар жавобгар бўлмайсизлар. Сизлар қилиб ўтган ишлардан биз жавобгар бўлмаймиз".

Уларга айтинг: "Қиёмат куни Аллоҳ биз билан сизни тўплаб, ўртамизда адолат билан ҳукм чиқаради. Шу билан ким ҳақ, ким ноҳақ, аён бўлади. Аллоҳ адолат билан ҳукм қиладиган Ҳокимдир. Қандай ҳукм қилаётганини яхши биладиган Билгувчидир".

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Аллоҳга тенглаштираётган бутларингиз Аллоҳга шерик эканини кўрсатиб беринглар-чи. Асло! Иш сизлар ўйлагандек эмас. Билъакс, Аллоҳ ҳаммадан Ғолибдир, Азиздир. Ҳар бир яратишини, қадарини, тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳакимдир.

Эй Пайғамбар, сизни ҳамма одамларга хушхабар элтувчи ва огоҳлантирувчи қилиб юбордик. Тақводорларга жаннат ҳақида хушхабар берасиз. Кофирлар ва фожирларни эса дўзахдан огоҳлантирасиз. Лекин кўп одамлар буни билмайдилар. Билганларида эди, сизни ёлғончига чиқармаган бўлардилар.

Мушриклар ўзлари огоҳлантирилаётган азобни шошилтириб: "Айтаётган гапларингиз рост бўлса, айтинглар-чи, азоб ҳақидаги ваъда қачон рўй беради?", дейдилар.

Эй Пайғамбар, анави азобни шошилтираётган бадбахтларга айтинг: "Сизлар учун аниқ бир кун белгилаб қўйилган, ваъда қилинган. Ундан бирон соат ортга ҳам, олдга ҳам ўта олмайсизлар. Бу кун Қиёмат кунидир".

Аллоҳга куфр келтирганлар: "Муҳаммад ўзига нозил қилинганлигини иддао қилаётган бу Қуръонга ҳам, олдинги самовий китобларга ҳам иймон келтирмаймиз", дедилар. Эй Пайғамбар, Қиёмат кунида золимларнинг Парвардигорлари ҳузурида ҳибсга олиниб, бир-бирларига гап қайтараётганларини кўрсангиз эди. Ҳаммаси бир-бирини айблаб, жавобгарликни ўзидан бошқасига ағдаришга уринади. Бу дунёда тобе бўлиб юрган бечоралари ҳожаларига қараб: "Сизлар бизни йўлдан урмаганингизда эди, биз Аллоҳга ва Унинг Пайғамбарига иймон келтирган бўлар эдик", деб қоладилар.

Мутакаббирлик қиладиган пешволар заиф ҳисобланадиган тобеларга шундай жавоб берадилар: "Муҳаммад олиб келган ҳидоятдан сизларни биз тўсдикми? Йўқ, аксинча, ўзларингиз золим, бузғунчи эдингизлар".

Пешволар тарафидан бечора саналган кимсалар ҳаққа бўйсунишдан ўзларини катта олган кимсаларга шундай дедилар: «Йўқ, сизларнинг кеча-ю кундуз қилган макр-ҳийлаларингиз бизларни мўмин бўлишдан тўсган эди. Ўшанда бизни Аллоҳга кофир бўлишга ва У зотдан бошқасига ҳам ибодат қилишга буюрар эдингизлар". Азобни ўз кўзлари билан кўриб, азобланишлари аниқ эканини билган пайтларида ҳаммалари дунё ҳаётида кофир бўлганларига ич-ичларидан афсус қилдилар. Кофирларнинг бўйинларига кишанлар солдик. Уларга фақат ўзлари дунё ҳаётида қилиб ўтган қилмишлари, гуноҳлари ва ширкларига яраша жазо берилур.

Қайси бир шаҳарга бир пайғамбар юборсак ва у одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирса, шаҳарнинг зўравонлари: "Эй Пайғамбар, биз сен олиб келган рисолатга аниқ кофирлармиз", дедилар.

Анави мутакаббир, каттазанг зўравонлар: "Бизнинг мол-давлатимиз ҳам, бола-чақамиз ҳам кўп. Бизни азобланади, деб ўйлайсизларми? Биз бу дунёда ҳам, охиратда ҳам азобланмаймиз.

Эй Пайғамбар, анави бойлиги билан керилиб юрганларга айтинг: "Парвардигорим Ўзи истаган бандасига ризқни кенг қилиб беради. Бу билан уни синайди. Шукр қиладими, куфр келтирадими, аниқлайди. Ўзи истаган бандасининг ризқини танг қилади. Бу билан ҳам уни синайди. Сабр қиладими, норози бўладими, аниқлайди. Лекин кўп одамлар Аллоҳнинг ҳар бир ишни етук ҳикмат билан қиладиган Ҳаким зот эканини билмайдилар".

Фахрланаётган мол-давлатларингиз ҳам, бола-чақаларингиз ҳам сизларни Аллоҳнинг ризосига олиб бормайди. Аллоҳга иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган зотларгина бир неча баробар кўп ажру савобларга эришурлар. Уларга Аллоҳ йўлида сарфлаган мол-давлатлари ва уларнинг ҳақига дуо қиладиган фарзандлари асқотади. Ана ўшаларга қилган яхши ишлари учун ажру мукофотлар бир неча баробар кўп қилиб берилур. Улар жаннатдаги олий масканларда азоб, ўлим, неъматларнинг тугаб қолиши каби хавфу хатардан холи бўлиб, тинч-хотиржам яшайдилар.

Ўзларининг чиркин мақсадларига эришиш учун бор кучлари билан одамларни Бизнинг оятларимиздан буриб юборишга уринадиган кофирлар эса бу дунёда муваффақиятсизликка, охиратда азобга дучор бўладилар.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Дарҳақиқат, Парвардигорим Ўзи истаган бандасига ризқни кенг қилиб беради. Истаган бандасига танг қилиб беради. Аллоҳ йўлида нимани сарф этсангизлар, Аллоҳ унинг ўрнини бу дунёда ундан ҳам яхшироғини бериб тўлдириб қўяди. Охиратда эса кўп ажру савоблар ато этади. Аллоҳ субҳонаҳу энг яхши ризқ бергувчидир. Ким ризқ талабида бўлса, унинг сабабларига, воситаларига мурожаат қилсин.

Эй Пайғамбар, эсланг. Аллоҳ уларнинг ҳаммасини тўплаб, кейин мушрикларга дашном бериш оҳангида фаришталарга: "Дунё ҳаётида анавилар Аллоҳни қўйиб, сизларга ибодат қилардиларми?", дейдиган кунда.

Фаришталар дедилар: "Сен Пок ва Муқаддассан! Улар эмас, Сен бизнинг дўстимизсан. Биз билан улар орасида ҳеч қандай дўстлик бўлган эмас. Аксинча, мушриклар шайтонларга ибодат қилардилар. Уларни фаришта деб хаёл қилардилар-да, Аллоҳни қўйиб, ўшаларга ибодат қилардилар. Кўплари ўшаларга ишонардилар".

Тўпланиш ва ҳисоб-китоб кунида сохта худолар ўзларининг бандаларига фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдилар. Куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилган кимсаларга шундай деймиз: "У дунёда дўзах азобини ёлғонга чиқарган эдингизлар. Мана, энди уни татинглар".

Пайғамбаримизга нозил қилинган очиқ оятларимизни тан олмайдиган мушрикларга улар тиловат қилинганда дедилар: "Бу сизларни ота-боболарингиз ибодат қиладиган бутлардан тўсмоқчи бўлаётган бир одам, холос". Яна дедилар: "Қуръон Аллоҳ номидан тўқилган бир бўҳтондан бошқа нарса эмас". Қуръон Аллоҳ тарафидан келган пайтда у ҳақда куфр келтирганлар дедилар: "Бу хотинни эрдан, отани боладан ажратиб юборадиган очиқ сеҳрдан бошқа нарса эмас".

Ҳолбуки, уларга ўқиб ўрганадиган китобларни бермаганмизки, ўшалар орқали Қуръонни Муҳаммад тўқиганлигини билиб олсалар. Сиздан олдин уларни Аллоҳнинг азобидан қўрқитиб қўядиган бир огоҳлантирувчи ҳам юбормаганмиз.

Од, Самуд, Лут қавми каби ўтган умматлар ҳам ҳақни тан олмадилар. Қавмингиз мушриклари улар етган куч-қудрат, мол-давлат ва сон-саноқнинг ўндан бирига етган эмас. Ҳаммалари пайғамбарини ёлғончига чиқардилар. Уларга мол-давлатлари ҳам, куч-қудратлари ҳам, сон-саноқлари ҳам фойда бермади. Азобимга йўлиқдилар. Эй Пайғамбар, қаранг, уларга қилган раддиям ва берган жазойим қандай бўлди?

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Сизларга фақат биргина нарсани тавсия қиламан. Холис Аллоҳ учун жуфт-жуфт бўлиб ва ёлғиз ҳолингизда туринглар-да, кейин соҳибингиз ҳақида, унинг ақли, ростгўйлиги ва ҳалоллиги ҳақида фикр юритинглар. Ана шунда унда ҳеч қандай жиннилик йўқлигига ишонч ҳосил қиласизлар. У қаттиқ азоб олдидан сизларга юборилган бир огоҳлантиргувчи, холос. Ширкдан тавба қилмасангизлар, ўша азобга дучор бўласизлар".

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмайдиган мушрикларга айтинг: "Ҳидоят ва эзгуликни олиб келганим учун сизлардан бирон ажр, ҳақ сўрамадим. У ўзингларга бўлсин. Менга бериладиган савоб ёлғиз Аллоҳнинг зиммасидадир. У Зот ҳар нарсага Шоҳиддир. Менинг сизларга етказганимга ҳам, сизларнинг қилаётган ишларингизга ҳам Ўзи гувоҳ бўлиб турибди. Яқинда жазо ёки мукофотингизни тўла қилиб беради.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Парвардигорим ҳақни ботил устидан ҳукмрон этади. Шу билан ҳақ ботилни маҳв айлайди. У ғайбларни билгувчи Зотдир. Осмонлару ердаги бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Бандаларининг ҳамма ишлари Ўзига аён.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмайдиган мушрикларга айтинг: "Ҳақ - Ислом келди. Ботил эса йўқ бўлди. Унинг на бир асари, на бир куч-қуввати қолди. Энди унинг нуфузи қайтиб келмас".

Эй Пайғамбар анави ҳақни тан олмайдиган мушрикларга айтинг: "Ҳақ йўлдан озсам, унинг зарари ўзимга бўлади. Сизларга ҳеч қандай зарар етмайди. Ҳидоят топсам, у Парвардигорим менга юборган ваҳий шарофатидан бўлади. У бандаларининг гапларини эшитиб тургувчи Зотдир. У Ўз илми билан шу қадар яқинки, пичирлаб айтилган гапни ҳам эшитади.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаганлар Қиёмат куни азобни кўрганларидан кейин даҳшатга тушиб, қочгани бирон бошпана топа олмай, бир лаҳзадаёқ яқин жойдан тутиб кетилган пайтларида кўрсангиз эди!

Оқибатни кўришгач, Қиёмат кунига иймон келтирдик, деб қолишди. Энди уларнинг иймони қаердан ҳам қабул бўлсин. Улар аллақачон дунё оламидан чиқиб кетганлар-ку. Дунё ҳаёти амал диёри эди. Энди у йўқ, тугади, битди. Охират эса амал диёри эмас, жазо ёки мукофот диёридир.

Улардан иймон қандай қабул қилинсин? Ахир улар дунё ҳаётида кофир бўлгандилар-ку. Узоқда туриб олиб, ҳақиқатга қарата шубҳа-гумон тошларини отардилар. Пайғамбар алайҳиссолату вассалом ҳақида сеҳргар, фолбин, шоир каби бўҳтонлар тўқирдилар.

Анави ҳақни тан олмаганлар билан уларнинг фаровон ҳаёт, куфрдан тавба қилиб, дўзахдан нажот топиш, дунё ҳаётига қайтиш каби орзу-истаклари ўртасига тўсиқ қўйилди. Олдинги ҳақни тан олмаганларга ҳам худди шундай қилинганди. Улар пайғамбарлар олиб келган Аллоҳнинг тавҳиди, қайта тирилиш каби эътиқодий ишларга шубҳа билан қарардилар.

Ҳамд осмонлару ерни йўқдан бор қилган, фаришталарни элчилар айлаган Аллоҳникидир. Элчи фаришталар У Зотнинг қадарга оид буйруқларини ҳам, пайғамбарларга ваҳий олиб келиш каби фармонларини ҳам сўзсиз бажарадилар. Ўз вазифаларини адо эта олишлари учун уларга қанотлар ато этган. Айримлари икки қанотли, бошқалари уч қанотли, яна баъзилари эса тўрт (баъзилари ундан ҳам кўп) қанотли бўладилар. Аллоҳнинг буйруқларини бажариш учун учиб юрадилар. Аллоҳ яратиш бобида аъзо, ҳусн, овоз каби Ўзи истаган нарсани зиёда қилади. Аллоҳ ҳар нарсага Қодир. Унинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.

Ҳамма нарсанинг калитлари Аллоҳнинг қўлидадир. У инсонларга ризқ, ҳидоят, саодат каби бирон эшикни очса, бирон кимса уни ёпиб қўя олмас. Шулардан қайси бирини ёпиб қўйса, бирон кимса уни оча олмас. У ҳаммадан ғолиб азиздир ҳамда ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини бир ҳикмат билан қиладиган ҳакимдир.

Эй инсонлар, Аллоҳнинг сизларга ато этган неъматини дилингиз билан ҳам, тилингиз билан ҳам, бошқа аъзоларингиз билан ҳам эсланглар. Сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, ердан экинлару мевалар ундириб, ризқ берадиган бошқа бирон яратувчи борми? Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Мана шундан кейин ҳам қандай қилиб, ҳақдан юз ўгириб, Аллоҳга туҳматлар қилиб, Унинг шериклари бор, деб айтасизлар-а?! Ахир сизларни яратган ҳам, сизларга ризқ берган ҳам У эмасми?!

Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқараётган бўлса, сабр қилинг. Ёлғончига чиқарилган биринчи пайғамбар эмассиз. Сиздан олдинги Од, Самуд, Лут қавми каби умматлар ҳам ўз пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар. Ишларнинг ҳаммаси ёлғиз Аллоҳга қайтарилади. Бас, Аллоҳ ёлғончига чиқарганларни ҳалок этади, пайғамбарлари ва мўминларга эса ғалаба беради.

Эй инсонлар, Аллоҳнинг қайта тирилиш, жазо ёки мукофот, қиёмат куни каби ваъдалари ҳақ. Уларнинг содир бўлишида шак-шубҳа йўқ. Шундай экан, дунё ҳаётининг лаззатлари, орзу-умидларига алданиб, охират учун амал қилишдан чалғиб қолманглар. Шайтон ботилни чиройли қилиб кўрсатиб, сизларни дунё ҳаёти аталмиш ботқоққа ботириб қўймасин. Унга қулоқ солиб, Аллоҳ барча гуноҳларни кечириб юбораверади, деган ўй билан ғафлатда қолманглар.

Эй инсонлар, дарҳақиқат шайтон сизнинг доимий душманингиздир. Сиз ҳам уни душман тутиб, унга қарши курашинглар. Шайтон ўзининг тобеларини Қиёмат кунидаги ёниб турган дўзахга киритиш учун Аллоҳга куфр келтиришга чақиради.

Шайтонга эргашиб, Аллоҳга куфр келтирганларга қаттиқ азоб бор. Иймон келтириб, яхши ишларни қилганларга эса мағфират ва улкан ажр бор. У жаннатдир.

Шайтон бир одамга ёмон ишни яхши иш қилиб кўрсатса ва у ўша ишни яхши иш деб эътиқод қилса, шу одам ҳақни ҳақ деб эътиқод қилган киши каби бўладими? Бас, Аллоҳ Ўзи истаган одамни адаштиради, истаган одамни ҳидоят қилади. Уни ҳеч ким ҳеч ишга мажбур қила олмайди. Шундай экан, эй Пайғамбар, адашганлар учун жонингиз ачимасин. Аллоҳ улар қилиб юрган ишларни билиб туради. У Зотга улар қилаётган ишлардан биронтаси ҳам яширин эмас.

Аллоҳ шундай зотки, шамолларни юборди. Бас, улар булутни қўзғатади. Бас, Биз уни бирон гиёҳсиз қақраб ётган ўлик шаҳар сари ҳайдаб, у билан ўлик ерни тирилтириб, ўсимликлар ундирдик. Қайта тирилиш мана шундай бўлади.

Ким дунё ё охират иззатини истаса, уни фақат Аллоҳдан сўрасин. Зеро, ҳамма иззат Аллоҳникидир. Гўзал каломлар, зикрлар Унга кўтарилур. Бандаларнинг солиҳ амалларини ҳам Ўзига кўтарур. Пайғамбар алайҳиссаломни қатл қилиш каби ёвуз ният билан макр-ҳийла қиладиганларга қаттиқ азоб бор. Уларнинг макри пучга чиқади, ҳеч қачон амалга ошмайди.

Аллоҳ шундай зотки, отангиз Одамни тупроқдан яратди. Кейин сизларни нутфадан яратди. Ундан кейин сизларни эркак ва аёллар қилди. Шу билан бир-бирларингиз билан турмуш қурдингизлар. Қайси бир аёл ҳомиладор бўлса ва кўзи ёриса, бу иш албатта Аллоҳнинг илми билан бўлади. Бирон иш У Зотдан яширин қолмас. Кимнинг умри зиёда бўлса ёки қисқартирилса, ҳаммаси Лавҳул-Маҳфузда ёзилган бўлади. Бу ишлар - сизларни тупроқдан, кейин нутфадан босқичма-босқич яратиш ҳам, умрларингизни Лавҳул-Маҳфузга ёзиб қўйиш ҳам Аллоҳга осон.

Дарё-денгиз тенг бўлмас. Бири ширин ва ичилиши осон бўлса, иккинчиси ичиб бўлмайдиган шўр-тахир. Ҳар иккисидан янги гўшт - балиқ тутиб ейсизлар ва тақадиган дур-гавҳарлар чиқариб оласизлар. Аллоҳнинг фазлу-марҳаматидан умид қилиб, тижорат ишларингизни юритиш учун сувни ёриб бораётган кемаларни кўрасизлар. Шоядки, У Зотнинг сизларга ато этган беҳисоб неъматларига шукр қилсангизлар.

Аллоҳ кечани кундузга киритиб, кундузни эса кечага киритиб, ҳали унисини, ҳали бунисини узайтириб туради. Қуёш ва ойни бўйсундириб қўйган. Улардан ҳар бири Аллоҳ белгилаб қўйган муддатгача, яъни, Қиёмат кунигача юради. Шу ишларни қилган Аллоҳдир, Парвардигорингиздир. Мулк ёлғиз Уникидир. Уни қўйиб, илтижо қилаётган бутларингиз эса бир хурмо данагининг пўстлоғига ҳам молик эмаслар. Шундай экан, қандай қилиб уларга ибодат қиласизлар?!

Бутларингизга дуо қилсангизлар, дуоларингизни эшитмайдилар. Эшитган тақдирда ҳам жавоб беролмайдилар. Чунки улар жонсиз нарсалардир. Қиёмат куни уларни шерик қилганларингизни инкор этадилар. Эй Пайғамбар, сизга ҳеч ким Аллоҳ субҳонаҳудек хабар бера олмас.

Эй инсонлар, сизлар ҳамма ишларингизда, ҳамма ҳолатларингизда Аллоҳга муҳтожсизлар. Аллоҳ эса ҳеч кимга, ҳеч қачон муҳтож бўлмайдиган Беҳожат ҳамда дунё ва охиратда мақтовга лойиқ Зотдир.

Аллоҳ хоҳласа, сизларни батамом ҳалок айлаб, ўрнингизга бошқа бир ширк келтирмайдиган халқни олиб келади.

Сизларни батамом қириб ташлаб, ўрнингизга бошқа халқни олиб келиш Аллоҳнинг Қўлидан келмайдиган иш эмас.

Бирон гуноҳкор жон бошқа бир гуноҳкор жоннинг гуноҳини кўтара олмайди. Ҳамма фақат ўзининг гуноҳини кўтариб юради. Гуноҳи оғир бир кимса бошқаларни ёрдамга чақирса, ҳатто қариндоши бўлса ҳам унинг гуноҳини кўтаришиб юбора олмайди. Эй Пайғамбар, сиз Парвардигорларидан ғойибона қўрқадиган ва намозни тўкис адо этадиган зотларнигина огоҳлантира олурсиз. Чунки огоҳлантириш фақат ўшаларгагина таъсир қилади. Ким гуноҳлардан, ширкдан покланса, ўзи учун покланади. Чунки бу ишдан фақат ўзи фойда кўради. Аллоҳ унинг тоат-ибодатидан Беҳожат. Қиёмат куни ҳисоб ва жазо ёки мукофот учун қайтиш ёлғиз Аллоҳгадир.

Кўзи кўр билан кўзи очиқ тенг бўлмаганидек, кофир билан мўмин тенг бўлмайди.

Зулматлар билан нур тенг бўлмаганидек, куфр билан иймон ҳам тенг бўлмайди.

Соя билан гармсел тенг бўлмаганидек, жаннат билан дўзах ҳам тенг бўлмайди.

Тириклар билан ўликлар тенг бўлмаганидек, мўминлар билан кофирлар тенг эмас. Аллоҳ ҳидоятини Ўзи истаган бандасига эшиттиради. Эй Пайғамбар, сиз ўликлардан фарқи йўқ кофирларга уни эшиттира олмайсиз.

Сиз уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантиргувчидирсиз, холос.

Эй Пайғамбар, дарҳақиқат, Биз сизни заррача шубҳа аралашмаган ҳақ ила мўминларга улар учун Аллоҳ тайёралаб қўйган мўл савоб ҳақидаги хушхабарни етказишингиз, кофирларни эса улар учун тайёрлаб қўйилган аламли азобдан огоҳлантиришингиз учун юбордик. Бирон уммат йўқки, унда одамларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган бир пайғамбар ўтмаган бўлса.

Эй Пайғамбар, қавмингиз сизни ёлғончига чиқараётган бўлсалар, сабр қилинг. Ёлғончига чиқарилаётган биринчи пайғамбар эмассиз. Од, Самуд ва Лут қавми каби олдинги умматлар ҳам ўз пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар. Уларга пайғамбарлари ўзларининг ҳақ эканига далолат қилувчи ёрқин далилларни ҳамда саҳифаларни ва нурли Китобни олиб келгандилар. Фикр юрита олган одам фикр юритиб, ўшалардан пайғамбарнинг ҳақ эканини билиб олаверади.

Шунда ҳам улар пайғамбарларига ишонмасдан, Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирдилар. Кейин кофирларни ҳалок айладим. Эй Пайғамбар, фикр қилинг! Уларни инкор қилганим қандай бўлди?!

Эй Пайғамбар, кўмадингизмики, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдирди. Бас, у билан дарахтларни суғориб, қизил, яшил, сариқ ва бошқа турли хил рангдаги меваларни чиқардик. Яна тоғлардан оқ йўллар, қизил йўллар, қоп-қора йўллар бор.

Одамлар, жониворлар ҳамда туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонлари орасида ҳам турли хил ранглилари бор. Олимлар Аллоҳнинг буюклигини қўпроқ ҳис этадилар ва У Зотдан кўпроқ қўрқадилар. Чунки улар Алоҳнинг сифатларини, шариатини ва қудратига далолат қиладиган ишларни яхши биладилар. Аллоҳ ҳаммадан Ғолиб, Азиздир ва тавба қилган бандасини кечирадиган Мағфиратлидир.

Дарҳақиқат, Аллоҳнинг пайғамбарига нозил қилган Китобини ўқийдиган, намозни энг гўзал тарзда тўкис адо этадиган ва Биз уларга ризқ қилиб берган нарсалардан яширин ва ошкора инфоқ-эҳсон қиладиганлар ҳеч қачон касод бўлмайдиган тижоратдан умидвор бўалдилар.

Зеро, Аллоҳ уларнинг қилган амалларига яраша ажру савобларни ортиғи билан беради. Аллоҳ Карамли Зотдир. У Зот мана шу сифатларга эга бўлган кишиларнинг гуноҳларини кечириб, қилган яхши амалларидан миннатдор бўлади.

Эй Пайғамбар, сизга ваҳий қилганимиз Китоб ҳақдир. Унда заррача шак-шубҳа йўқдир. Уни сизга Аллоҳ нозил қилган. У ўзидан олдинги китобларни тасдиқлайди. Аллоҳ бандаларининг аҳволидан Хабардор, уларни кўриб тургувчи Зотдир. Аллоҳ ҳар бир умматга бир пайғамбар юбориб, уларнинг эҳтиёжига яраша ҳукмларни ваҳий қилган.

Кейин сара уммат бўлмиш Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматига Қуръонни бердик. Улардан кимдир ҳаром ишларни қилиш, вожибларни эса тарк этиш ила ўзига ўзи золим бўлди. Кимдир вожибларни бажариш ва ҳаромлардан тийилиш, айни пайтда айрим мустаҳаб амалларга бепарво бўлиш ва айрим макруҳ амалларни қилиш ила ўртача амал қиладиган бўлди. Яна кимдир Аллоҳнинг изни ила вожибларни ҳам, мустаҳабларни ҳам бажариб ва ҳаромлардан ҳам, макруҳлардан ҳам тийилиб, эзгуликларга шошадиган бўлди.

Сара, мухтор бандалар мангу қоладиган жаннатларга кирадилар. Инжулар ва олтин билакузуклар тақадилар. У ерда либослари ипакдан бўлади.

Жаннатга кирганларидан кейин шундай дедилар: "Биздан дўзахга кириб қолиш хавфини, хафаликни аритган Аллоҳга ҳамд бўлсин. Дарҳақиқат, Парвардигоримиз тавба қилган бандаларига Кечиримли, уларнинг қилган тоат-ибодатларидан миннатдор бўладиган Зотдир.

У шундай Зотки, бизни доимий яшайдиган жой билан таъминлади. Бу ишни бизнинг кучимиз билан эмас, Ўз фазлу марҳамати ила қилди. У ерда бизга ҳеч қандай машаққат ҳам, чарчаш ҳам бўлмайди.

Аллоҳга куфр келтирганлар учун жаҳаннам олови бордир. У ерда абадий қоладилар. На улар ўлимга ҳукм қилиниб, ўлиб қутиладилар ва на улардан азоб енгиллатилади. Қиёмат куни Парвардигори ато этган неъматларга нонкўрлик қилган ҳар бир кофирни мана шундай жазолаймиз.

Улар жаҳаннамда бор овозлари билан: "Парвардигоро, бизни дўзахдан чиқар, Сени рози қилиш ва азобингдан халос бўлиш учун у дунёда олдин қилиб ўтган амалларимиздан бошқа яхши амалларни қиламиз", дея дод-фарёд қиладилар. Шунда Аллоҳ таоло шундай жавоб беради: "Сизларга эслатма оладиган одам эслатма олгудек, кейин тавба қилиб, яхши амаллар қилгудек умр бермадикми?! Сизларга Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган пайғамбар келмаганмиди? Бас, энди ҳеч қандай ҳужжатингиз ҳам, ҳеч қандай узрингиз ҳам ўтмайди. Энди дўзах азобини татийверинглар! Энди куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилиган золимларга Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган ёки уни енгиллатадиган бирон ёрдамчи, ҳимоячи бўлмас!

Дарҳақиқат, Аллоҳ осмонлару ернинг ғайбини Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас. Дарҳақиқат, У бандаларининг дилларидаги махфий яхши ва ёмон сирларни ҳам Билгувчидир.

Эй одамлар, У шундай Зотки, ер юзида сизларни бир-биридан кейин қоладиган қилиб яратди. Қандай амал қилишларингизни синаш учун шундай қилди. Ким Аллоҳга ва пайғамбарлар олиб келган рисолатга куфр келтирса, ўзига зарар қилади. Азобини ўзи тортади. Унинг куфри Аллоҳга зарар қилмайди. Кофирларга куфрлари Парвардигорлари ҳузурида қаттиқ ғазабдан ўзга нарсани зиёда қилмайди. Кофирларга куфрлари зиёндан бошқа нарсани зиёда қилмайди. Зеро, улар Аллоҳ мўминлар учун тайёрлаб қўйган жаннатни қўлдан бой берадилар.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётган бутларингиз ҳақида хабар беринглар-чи, улар ердан нимани яратганлар? Тоғларини яратганларми? Дарёларини яратганларми? Ҳайвонларини яратганларми? Ё улар осмонларни яратишда Аллоҳга шериклик қилганларми? Ёки уларга Биз бир китоб беганмизмики, шу билан бутларга ибодат қилишлари ҳужжатга асосланган бўлиб қолса? Булардан биронтаси ҳам бўлган эмас. Аксинча, золимлар куфру маъсиятлари ила бир-бирларига фақат алдовни ваъда қиладилар".

Аллоҳ осмонлару ерни қулаб тушишидан ушлаб турадиган Зотдир. Фаразан, улар қулаб тушадиган бўлса, уларни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким, ҳеч нарса тутиб қола олмас. Албатта Аллоҳ жазони тезлаштирмайдиган Ҳалимдир, тавба қилган бандасини кечирадиган Мағфиратлидир.

Ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқарган анави кофирлар Аллоҳ тарафидан бир пайғамбар келиб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирса, яҳудий ва насронийлардан кўра кўпроқ ҳаққа эргашишлари ҳақида Аллоҳ номига жуда қаттиқ қасам ичдилар. Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келиб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирганидан кейин эса ҳақдан янада узоқлашиб, ботилга янада қапишдилар. Ичган қасамларига вафо қилмадилар.

Улар яхши ният билан тўғри мақсаддда қасам ичмадилар. Ер юзида мутакаббирлик қилиш ва одамларни алдаш учун ичдилар. Ёмон макр эса уни қилган маккорлар бошига етади, холос. Энди анави маккор мутакаббирлар Аллоҳнинг ўзгармас қонуниятини кутмоқдаларми?! Яъни, олдингилар ҳалокатга учраганларидек, ўзлари ҳам ҳалок бўлишларини пойлаб ўтирибдиларми?! Аллоҳнинг мутакаббирларни ер билан яксон қилиш борасидаги суннатига-йўлига бадал топа олмассиз. Уларни бошқалар бошига тушадиган қилиб ўзгартириб ҳам бўлмас. Зеро, улар илоҳий барқарор суннатлардир.

Сизни ёлғонга чиқараётган Қурайш мушриклари ер юзини айланиб юриб, олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритсалар бўлмасми? Ахир улар алалоқибатда ҳалокатга учраманганмидилар? Ҳолбуки, улар Қурайшдан кўра қувватлироқ эдилар. На осмонлардаги ва на ердаги бирон нарса Аллоҳнинг назаридан четда қолмас. У Зот ҳаммасини кўриб-билиб туради. Ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқараётганларнинг ҳар бир ишидан Хабардор. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Аллоҳ истаган пайтда уларни ҳалок этишга ҳам Қодир Зотдир.

Агар Аллоҳ инсонларни қилган гуноҳларига яраша тез жазолаганида ер юзидаги барча жонзотни биронта ҳам қолдирмасдан бир зумда ҳалок этган бўларди. Лекин Аллоҳ уларни Ўзи билган бир муддатга, яъни, Қиёмат кунигача кечиктириб туради. Қиёмат куни келгач, уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради. Зеро, Аллоҳ бандаларини кўриб тургувчидир. Бирон иш У Зотдан яширин қола олмас.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида шарҳ берилди.

Аллоҳ таоло оятлари ҳикматли бўлган, мустаҳкам бўлган, олдидан ҳам, ортидан ҳеч қандай ботил аралашмаган Қуръонга қасам ичяпти.

Эй Пайғамбар, шак-шубҳасиз, сиз Аллоҳ бандаларига юборган пайғамбарларнинг бирисиз. Улар одамларни Аллоҳни ягона илоҳ деб билиб, Унгагина ибодат қилишга чақиришлари учун юборилганлар.

Тўғри йўлдаги ва пухта шариатдаги. Бу тўғри йўл ва пухта шариат азиз Парвардигорингиз тарафидан нозил қилинган. У барчадан Ғолиб, Азиздир ва Ўзининг мўмин бандаларига Меҳрибондир.

Тўғри йўлдаги ва пухта шариатдаги. Бу тўғри йўл ва пухта шариат азиз Парвардигорингиз тарафидан нозил қилинган. У барчадан Ғолиб, Азиздир ва Ўзининг мўмин бандаларига Меҳрибондир.

Сизга бу Китобни бир қавмни огоҳлантиришингиз учун нозил қилдик. Улар араблардирки, ҳали уларга огоҳлантирадиган пайғамбар келмаган. Шунинг учун улар иймон нима, тавҳид нима, билмайдилар. Огоҳлантириш келмаган ҳар бир умматнинг аҳволи мана шу. Ҳаммаси бир эслатиб қўядиган пайғамбарга муҳтож.

Уларнинг кўпларига Аллоҳ тарафидан азоб келиши лозим бўлиб қолди. Чунки улар Аллоҳ тарафидан ҳақ келганига қарамасдан унга иймон келтирмадилар, кофирлигича қолдилар. Демак, улар Аллоҳга ҳам, пайғамбарига ҳам иймон келтирмайдилар ва улар олиб келган ҳақиқатга амал қилмайдилар.

Улар худди иягигача кишан солиб қўйилган, қўллари бўйинларига чирмашиб қолган одамга ўхшаб, бошларини осмонга кўтарганча эгилолмай ғўдайиб қолдилар. Бас, улар Аллоҳга иймон келтиришдан тўсиб қўйилгандек бўйсунолмай, бош эголмай қолдилар.

Уларнинг олдиларидан ҳам, орқаларидан ҳам бир тўсиқ қўйдик. Кўзларига эса парда тортдик. Бас, ҳақ сари юролмайдилар, уни кўролмайдилар. Бу иш саркашлик билан ҳақдан юз ўгирганлари ва куфрга маҳкам ёпишиб олганларидан кейин юз берди.

Эй Муҳаммад, анави саркаш кофирларни огоҳлантирасизми ё огоҳлантирмайсизми, уларга фарқи йўқ. Улар барибир сиз Аллоҳ тарафидан олиб келган рисолатга иймон келтирмайдилар.

Сизнинг огоҳлантиришингиздан Қуръонни тасдиқ этган, ундаги кўрсатмаларга эргашган, холи қолган пайтида ҳам Парвардигоридан қўрққан кишиларгина фойдалана оладилар. Уларга хушхабар берингки, Аллоҳ уларнинг гуноҳларини ўчириб, мағфират айлади ва уларни охиратда улуғ ажр, яъни, жаннатга кириш неъмати кутиб турибди.

Дарҳақиқат, Биз Қиёмат куни ҳисоб-китоб олиш учун ўликларни тирилтирурмиз. Уларнинг шу дунёда қилиб ўтган яхши-ёмон ишларини ёзиб қўюрмиз. Ўлганларидан кейин қолдирган изларини ҳам, садақаи жория каби яхши иш бўладими, куфр келтириш каби ёмон иш бўладими, ҳаммасини ёзиб қўюрмиз. Аниқ Китобда, яъни, Лавҳул-Маҳфузда ҳамма нарсанинг ҳисобини олиб қўйганмиз.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқарадиган саркашларга шаҳар аҳолисига пайғамбарлар келган пайтидаги қиссани мисол қилиб келтиринг. Зора ибрат олсалар.

Уларни Аллоҳни ягона илоҳ деб билиш ва Унга тоат-ибодат қилишга даъват этишлари учун дастлаб икки пайғамбарни юбордик. Бу икки пайғамбарни ёлғончига чиқаришгач, уларни учинчи пайғамбар билан қувватладик. Шу билан уч пайғамбар шаҳар аҳолисига: "Биз сизларга юборилган пайғамбарлармиз. Сизларни Аллоҳни ягона илоҳ деб билиш ва Унинг шариатига амал қилишга чақириш учун келганмиз", дедилар.

Шаҳар аҳолиси пайғамбарларга шундай дедилар: "Сизлар ўзимизга ўхшаган одамдан бошқа нарса эмассиз. Биздан ортиқ жойингиз йўқ. Раҳмон сизларга ҳеч қандай ваҳий нозил қилмаган. Сизлар бу даъвойинглар билан ғирт ёлғон гапиряпсизлар, Аллоҳга туҳмат қиляпсизлар".

Уч пайғамбар шаҳар аҳолисига шундай жавоб бердилар: "Биз сизларга юборилган пайғамбарлар эканимизни Парвардигоримиз билади. Шунинг ўзи биз учун етарли ҳужжатдир".

Зиммамизда етказишимиз лозим бўлган рисолатни очиқ қилиб етказиб қўйишдан бошқа вазифа йўқ. Сизларни ҳидоят қилиш бизнинг қўлимиздан келмайди.

Шаҳар аҳолиси пайғамбарларга дедилар: "Дарҳақат, биз сизлар ҳақингизда бадгумон бўлдик, сизларни шумоёқлар, деган ўйга бордик. Бизни даъват қилишдан тийилмасангизлар, сизларни аниқ тошбўрон қилиб ўлдирамиз ва аниқ биз тарафимиздан сизларга бир аламли азоб етади".

Пайғамбарлар уларга шундай жавоб бердилар: "Аллоҳга куфр келтирганингиз ва пайғамбарларига итоат этишдан бош тортганингиз туфайли бадгумонлигингиз касофати ўзингизга уради. Сизларга Аллоҳни эслатган одамни шумоёқ, дейсизларми?! Асло! Аксинча, ўзингиз куфру маъсиятлар бобида ҳаддан ошган қавмсиз".

Шаҳарнинг узоқ четидан бир киши қавмининг пайғамбарларни ёғончига чиқариб юборишларидан, уларга таҳдид қилишларидан хавфсираб, шошилиб келди-да, шундай деди: "Эй қавмим, шу пайғамбарлар олиб келган шариатга эргашинглар".

Эй қавмим, олиб келган нарсаси учун сизлардан ҳақ талаб қилмаётган, ўзлари эса Аллоҳнинг ваҳийсини етказишда тўғри йўлни тутган бу зотларга эргашинглар. Улар пешво бўлишга лойиқ зотлар.

Бу холис насиҳат қиладиган одам деди: "Ўзимни яратган Аллоҳга ибодат қилишдан мени нима тўсяпти? Ўзингизни яратган Парвардигорингизга ибодат қилишдан сизларни нима тўсяпти? Қайта тирилиган пайтингизда жазо ёки мукофотингизни олиш учун Ўша Зот ҳузурига қайтасизлар.

Аллоҳни қўйиб, қаердаги маъбудликка нолойиқ бутларни худо қилиб олайми? Агар Раҳмон менга бир зиён етказмоқчи бўлса, ўша бутларнинг шафоати ҳеч қандай фойда бермас. Зеро, улар ҳеч қандай фойда ё зарар қилишга қодир эмаслар. Кофир бўлиб ўладиган бўлсам, улар мени Аллоҳ ирода қилган ёмонликдан қутқара олмаслар.

Аллоҳни қўйиб, қаердаги бутларни худо қилиб оладиган бўлсам, очиқдан очиқ маъбудликка лойиқ Зотдан юз ўгириб, унга нолойиқ нарсага ибодат қилган бўлиб қоламан-ку.

Эй қавмим, дарҳақиқат, мен сизларнинг ва ўзимнинг Парвардигоримизга иймон келтирдим. Бас, менга қулоқ солинглар. Мени ўлим билан қўрқита олмайсиз. Қавми уни ўлдирди. Бас, Аллоҳ уни жаннатга киритди.

У шаҳид бўлганидан кейин унга эҳтиром ила шундай дейилди: "Жаннатга кир". У жаннатга кириб, ундаги неъматларни кўрганидан кейин шундай деди: "Қани энди мени ёлғончига чиқарган ва ўлдирган қавмим мен нималарга эришганимни, гуноҳларим кечирилганини, Парвардигорим мени иззат-ҳурмат қилганини кўрсалар эди, улар ҳам мендек иймон келтириб, мендек шундай неъматларга эришган бўлардилар".

У шаҳид бўлганидан кейин унга эҳтиром ила шундай дейилди: "Жаннатга кир". У жаннатга кириб, ундаги неъматларни кўрганидан кейин шундай деди: "Қани энди мени ёлғончига чиқарган ва ўлдирган қавмим мен нималарга эришганимни, гуноҳларим кечирилганини, Парвардигорим мени иззат-ҳурмат қилганини кўрсалар эди, улар ҳам мендек иймон келтириб, мендек шундай неъматларга эришган бўлардилар".

Уни ёлғончига чиқарган ва ўлдирган қавмини ҳалок этишда осмондан фаришталардан иборат қўшинни туширишга ҳожатимиз бўлмади. Бу иш Биз учун жуда осон. Уларнинг ҳалокати учун самодан юборилган бир қичқириқ кифоя қилди. Азоб фаришталарини туширишга ҳожат бўлмади.

Уларни ҳалок қилиш учун биргина қичқириқ кифоя қилди. Ҳаммаси ўчиб, қирилиб, биронтаси қолмади. Бамисоли бир олов ўчиб, ундан асар ҳам қолмагандек.

Ҳақни тан олмай, уни ёлғонга чиқарганлар Қиёмат куни азобни ўз кўзлари билан кўрганларида ҳасрат-надомат қиладилар. Чунки улар бу дунёда Аллоҳ тарафидан келган ҳар бир пайғамбарни масхара қилиб, устидан кулардилар. Бас, уларнинг Қиёмат кунидаги оқибати ҳасрат-надомат бўлди.

Пайғамбарларни масхара қилаётган анави ёлғончига чиқараётганлар ўтганлардан ибрат олмайдиларми? Улар ўлдилар. Энди бу дунёга ҳеч қачон қайтиб келмайдилар. Аллоҳ уларни қилган амалларига яраша жазолайди ёки мукофотлайди.

Беистисно ҳамма-ҳамма умматлар Қиёмат куни қайта тирилиб, Бизнинг ҳузуримизда тўпланади. Биз уларни жазолаймиз ёки мукофотлаймиз.

Қайта тирилиш ҳақ эканига бир белги мана шу ўлик ердир. Осмондан ёмғир ёғдириб, ундан турли хил экинларни, дон-дунларни ундириб чиқардик. Улардан одамлар озуқаланадилар. Ўлик ерни тирилтирган Зот ўлик жонни тирилтиришга ҳам қодир.

Осмондан ёмғир ёғдириб, ер юзида хурмозор, узумзор боғлар қилдик ва уларни суғорадиган булоқлар чиқардик.

Токи, одамлар Аллоҳ инъом этган ўша боғларнинг меваларидан тановул қилсинлар. Ҳолбуки, бу иш уларнинг ҳаракати билан бўлмаган. Бу неъматлар учун Аллоҳга шукр қилиб, ёлғиз У Зотгагина ибодат қилмайдиларми, пайғамбарларига иймон келтирмайдиларми?

Турли хил ўсимликлару дарахтларни, инсоннинг ўзини ҳам ва қуруқлигу денгиздаги у билмайдиган бошқа нарсаларни ҳам жуфт-жуфт қилиб яратган Аллоҳ ҳар қандай нуқсондан Покдир.

Кеча ҳам Аллоҳнинг бирлигини кўрсатиб турадиган бир белгидир. Биз ундан зиёни шилиб оламиз. Шу билан ёруғлиб кетиб, ҳамма ёқни қоронғулик босади. Одамлар зулматда қоладилар.

Аллоҳнинг бирлигига далолат қиладиган яна бир белги шуки, қуёш Аллоҳ белгилаб қўйган майдондагина ҳаракат қилади. Ўша майдондан чиқиб кета олмайди. Бу ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва Билгувчи Зотнинг тақдиридир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Аллоҳнинг бирлигига далолат қилувчи белгилардан яна бири шуки, ҳар кеча ойни бир неча манзилларга кўчиб юрадиган қилдик. Дастлаб кичкина бўлиб кўринади. Сўнг катталашади. Кейин яна кичрайиб-кичрайиб, худди эгик, сариқ ва қадим хурмо бутоғига ўхшаб қолади.

Қуёш, ой, кеча ва кундуз белгилари Аллоҳнинг тақдири ила тақдир қилиб қўйилганлар. Ўзларига тақдир қилинган чегарадан чиқиб кета олмайдилар. Қуёш ўз йўналишини ўзгартириб, ойга етолмайди, кеча эса кундуздан ўзиб кетолмайди. Мана шу бўйсундириб қўйилган махлуқотларнинг барчаси, улардан бошқа юлдузлару сайёралар ҳам Аллоҳ тақдир қилиб қўйган майдондагина ҳаракат қила оладилар.

Нуҳ даврида жуфт-жуфт қилиб ортилган турли хил махлуқотларга лиқ тўла кемага тўфондан нажот топган одамларни юклаганимиз ҳам Аллоҳнинг ягона эканига, бандаларига беҳисоб неъматлар ато этганига бир белгидир.

Улар учун Нуҳ кемасига ўхшаш бошқа минадиган нарсаларни яратганимиз ҳам бир белгидир.

Уларни ғарқ қилишни истасак, ғарқ қиламиз. Уларга ҳеч ким ёрдам бера олмайди. Бизнинг фармонимиз билан ғарқ бўлсалар, ҳеч ким уларни қутқариб қола олмайди.

Фақат Биз уларга раҳм қилиб, маълум муддатгача фойдаланиб, баҳраманд бўлиб юришларига қўйиб берсаккина улар омон қоладилар. Шояд шунда ибрат олиб, иймон келтирсалар.

Анави иймондан юз ўгираётган мушрикларга: "Олдингизда келаётган охират ва ундаги машаққатлардан ҳам, ортингизда қолиб кетаётган дунёдан ҳам эҳтиёт бўлиб, Аллоҳнинг раҳматидан умидвор бўлинглар", дейилса, қулоқ солмадилар, бепарво юз ўгириб кетдилар.

Анави саркаш мушриклар Аллоҳнинг ягона илоҳ, ёлғиз маъбуд эканига далолат қилувчи оятлардан қайси бири келса, ҳаммасидан юз ўгиравердилар. Ибрат олишни билмадилар.

Анави саркашларга: "Аллоҳ сизларга ризқ қилиб берган мол-давлатдан инфоқ-эҳсон қилиб, камбағал, мискинларга ёрдам беринглар", дейилса, бу гапни рад этиб мўминларга қарата: "Аллоҳ хоҳласа Ўзи таомлантириб қўядиган кишиларга биз таом берамизми? Биз унинг хоҳиш-истагидан қўрқмаймиз. Сизлар эса, эй мўминлар, шак-шубҳасиз, очиқ хато қиляпсизлар ва ҳақ йўлдан озгансизлар", дедилар.

Қайта тирилишни инкор қиладиган кофирлар дейдилар: "Эй мўминлар, агар даъвойинглар рост бўлса, айтинглар-чи, бу қайта тирилиш қачон бўлади?"

Қайта тирилишни инкор этаётган анави ёлғончига чиқарувчилар Сур карнайига уриладиган бир дамни, қичқириқни кутмоқдалар, холос. Қичқириқ уларни ўлимдан мутлақо бехабар бўлиб, дунёвий олди-сотди, югур-етим ишлари билан машғул бўлиб турган бир пайтларида олиб кетади.

Қичқириқ уларни бехосдан олиб кетаётган пайтда бир-бирига васият қилишга ҳам, уйларига қайтишга ҳам улгурмай қоладилар. Турган жойларида тил тортмай ўладилар.

Қайта тирилиш учун Сур карнайига иккинчи бора дам урилди. Шу билан ҳамма қабрларидан ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофотини олиш учун шошиб чиқиб кела бошладилар.

Қайта тирилишни ёлғонга чиқарган анави кофирлар ҳасрат-надоматлар чекиб, шундай дедилар: "Вой, шўримиз қурсин! Бизни қабрларимиздан ким уйғотди?!" Шунда уларга шундай жавоб берилди: "Пайғамбарлар тасдиқ этган Аллоҳнинг ваъдаси мана шу".

Қайта тирилиш Сурга иккинчи бора дам уришнинг натижаси, холос. Шу билан Қиёмат куни ҳамма махлуқотлар ҳисоб бериш учун Бизнинг даргоҳимизда ҳозир бўладилар.

У кунда адолат ҳукм суради. Эй бандалар, сизларга заррача зулм қилинмайди. Ёмонликларингиз оширилиб ҳам, яхшиликларингиз камайтирилиб ҳам юборилмайди. Шу дунёда қилиб ўтган амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни оласизлар.

Қиёмат куни жаннат эгалари ҳеч нарсанинг ташвишини қилмайдилар. Зеро, ҳамма неъматлар уларга муҳайё қилиб қўйилади. Буюк муваффақиятга эришадилар. Улар шод-хуррамлик билан кўнгиллари тусаган ишни қиладилар.

Улар ўз жуфтлари билан жаннат дарахтларининг соя-салқинларидаги сўриларда ястаниб ётурлар.

Жаннатда улар учун узум, анжир, анор каби турли мевалар бордир. Улар нимани истасалар, ҳаммаси бир зумда муҳайё қилинар.

Бу неъматлар устига уларга яна Меҳрибон Парвардигорлари тарафидан салом ҳам айтилади. Сўз билан айтилади. Аллоҳ салом айтдими, тамом, улар ҳар томонлама саломатликка эришадилар. Бундан олий салом борми?!

Қиёмат куни мушрикларга шундай дейилади: "Мўминлардан ажралинглар. Энди сизлар мўминлар билан бир сафда туришга лойиқ эмассизлар. Энди сизларнинг тавсифингиз ҳам, оқибатингиз ҳам бошқа-бошқа.

Сизларга йўл кўрсатиб, фармон бериб, пайғамбарларим тили билан: "Эй Одам болалари, шайтонга бўйсуниб, куфру маъсиятлар лойига ботманглар, шайтон сизларга очиқ душмандир", демаганмидим?! Одам қандай қилиб, ўзига очиқ душман бўлиб турган шайтонга итоат этади?!

Эй Одам болалари, сизларни ёлғиз Менгагина ибодат қилишга, ҳеч нарсани Менга шерик қилмасликка буюрган эдим. "Ёлғиз Менгагина тоат-ибодат қилиш розилигим ва жаннат сари олиб борадиган энг тўғри йўлдир", деган эдим. Сизлар эса буйруқларимни бажармадинглар.

Шайтон сизлардан кўп одамларни йўлдан оздирганди. Ақлингларни ишлатиб, ёлғиз Парвардигорингизга тоат-ибодат қилсангизлар бўлмасмиди? У Зот сизларни шайтонга итоат этишдан эҳтиётлантириб, унинг очиқ душман эканини айтганди-ку!

Сизларга у дунёда ваъда қилинган жаҳаннам мана шудир! У сизлар учун ғайб олами эди. Бугун эса уни ўз кўзингиз билан кўриб турибсизлар.

Мана энди бугун унга киринглар ва алангасида қийналиб ёнинглар. Чунки сизлар дунё ҳаётида Аллоҳга куфр келтирган эдингизлар.

Бугун оғизларини муҳрлаб қўямиз. Қилиб ўтган куфру маъсиятларини тиллари билан инкор қила олмайдилар. Дунёда қилиб ўтган гуноҳлари ҳақида эса қўллари сўзлайди, оёқлари гувоҳлик беради.

Кўзларини кўр қилиб қўйишни истасак, шундай қилган бўлар эдик. Бас, тезроқ жаннатга етиб олиш учун йўлга шошардилар. Лекин кўр кўзлари билан қаёққа ҳам борардилар.

Уларнинг хилқатини ўзгартирмоқчи, ўзларини турган жойларида қотириб қўймоқчи бўлсак, шундай қилган бўлар эдик. Бас, ўринларидан қимирлаёлмай қолардилар. На олдга бора олардилар ва на ортга қайта олардилар.

Кимга ҳаётида узун умр берсак, уни ўта заиф, ночор ҳолга келтирамиз. Шуни ақллари билан бир фикрлаб кўрмайдиларми ва дунёнинг ўткинчи, охиратнинг эса абадий эканини англамайдиларми?

Биз Муҳаммад алайҳиссаломга шеърни ўргатмадик. Шеър у кишига лойиқ ҳам эмас. Чунки у кишининг табиатида шоирлик йўқ. Биз у кишига ўргатган таълим зикр ва очиқ Қуръондан ўзга нарса эмас.

Қалби уйғоқ, кўнгил кўзи кўрадиган зотларни огоҳлантириш учун Қуръон нозил бўлди. Зеро, шундай кишиларгина ундан фойдалана оладилар. Азоб кофирларга ҳақ бўлиши учун ҳам Қуъон нозил қилинди. Чунки, у билан даъватнинг уларга етиб бораганига ҳужжат барпо бўлади. Шундан кейин уларнинг ҳеч қандай узри, баҳонаси қолмайди.

Кўрмадилармики, Биз уларга чорва ҳайвонларини яратиб бердик. Бас, улар ўша ҳайвонларга эгадирлар, уларни истаганларича ишлатадилар.

Ўша ҳайвонларни уларга бўйсундириб қўйдик. Айримларини минадилар, айримларининг гўштларини ейдилар.

Улар учун ўша ҳайвонларда миниш ва ейишдан бошқа яна кўп фойдалар ҳам бор. Уларнинг юнгларидан, териларидан, ёғларидан ҳам фойдаланадилар. Масалан, кийимлар, тўшаклар тикадилар. Улар учун ўша ҳайвонларда ичимликлар ҳам бор. Масалан, сутларидан ичадилар. Шунча неъматларни ато этган Аллоҳга шукр қилмайдиларми?

Мушриклар Аллоҳни қўйиб, бутларни ўзларига худо қилиб олдилар. Улардан ёрдам сўраб, Аллоҳнинг азобидан қутқаришларини сўраб, тоат-ибодат қиладилар.

Уларнинг худолари ўзларига ҳам, уларга (тайёр қўшин каби хизмат қилган ва) сиғинган тобеларига ҳам ёрдам бера олмайдилар. Ўзлари ҳам, ўша бутлари ҳам, ҳаммаси азобга ҳозирланганлардир. Азоб ичида бир-бирларидан тонадилар.

Эй Пайғамбар, уларнинг: "Сен пайғамбар эмассан", деган гаплари ва бошқа бўҳтонлари сизни хафа қилмасин. Дарҳақиқат, Биз уларнинг яширган сирларини ҳам, ошкора қилган ишларини ҳам яхши биламиз. Биздан уларнинг бирон иши яширин қола олмас. Яқинда уларга қилмишларига яраша жазо берурмиз.

Ўлгандан кейин қайта тирилишни инкор қилаётган инсон Биз уни бир томчи сувдан яратганимиз ҳақида фикр юритмайдими? Шундан кейин бир неча босқичлардан ўтиб, туғилди, вояга етди. Ундан кейин эса тинимсиз талашиб-тортишадиган рақибга айланди. Шунинг ўзи қайта тирилиш ҳақ эканини кўрсатиб турмаяптими?

Бу кофир: "Чириб кетган суякларни ким тирилтиради", дея ўзича далил келтирди-ю, лекин ўзининг йўқдан бор қилинганини, бир томчи сувдан яратилганини унутиб қўйди.

Эй Муҳаммад, айтинг: "Ўша чириб кетган суякларни дастлаб инсонни йўқдан бор қилган, бир томчи сувдан яратган Зот тирилтиради. Дастлаб йўқдан бор қилган Зот уни яна қайта ҳаётга қайтара олмайдими? У Зот ҳамма яратилганларни яхши билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас".

Эй одамлар, у шундай Зотки, сизларга яшил, ҳўл дарахтдан ўтни чиқариб берди. Қарабсизларки, ундан олов ёқиб турибсизлар. Ҳўл дарахтдан ўт чиқариб, икки зид нарсани жамлаган Зот ўликларни тирилтира олмасми?!

Осмонлару ерни яратган Зот ўликларни тирилтира олмайдими? Албатта, У бу ишга қодир. У ҳамма махлуқотларни яратган Холиқ таолодир. Ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Аллоҳ бир ишни қилмоқчи бўлса, унга "Бўл", дейди, холос. Шунинг ўзи билан у бўлади. Тирил деса, тирилади. Ўл, деса, ўлади.

Аллоҳ мушриклар айтаётган ожизлик каби нуқсондан Покдир. Зеро, ҳамма нарса Унинг Қўлида. Истаганича тасарруф қилади. Охиратда ёлғиз Унга қайтариласизлар. Ўшанда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Аллоҳ ибодат чоғида бир текис саф тортиб турадиган фаришталар номига қасам ичди.

Аллоҳ булутларни тўсиб, Ўзи истаган тарафга ҳайдайдиган фаришталар номига қасам ичди.

Аллоҳ Ўзининг каломини тиловат қиладиган фаришталар номига қасам ичди.

Эй инсонлар, сизларнинг чин маъбудингиз биттадир, шериксиздир. У Аллоҳдир.

Осмонларнинг Парвардигоридир. Ернинг Парвардигоридир. Улар орасидаги нарсаларнинг Парвардигоридир. Қишин-ёзин ҳали чиқиб, ҳали ботиб турадиган қуёшнинг Парвардигоридир.

Дарҳақиқат, Биз ерга энг яқин осмонни жуда гўзал юлдузлар ила безадик. Улар худди тизиб қўйилган инжулар каби порлайдилар.

Дунё осмонини юлдузлар ила ҳар бир итоатсиз шайтондан асрадик.

Самодаги фаришталар Парвардигор тарафидан келган ваҳий, У Зотнинг шариати ёки қадари ҳақида гаплашиб турганларида уларни шайтонлар эшита олмаслар. Улар ҳар тарафдан учар юлдузлар ила қаршиликка учрайдилар, ҳайдаладилар.

Эшитмасликлари учун улар ҳайдаладилар. Охиратда эса уларга доимий аламли азоб бордир.

Шайтонлардан биронтасининг бир илиб олгани бундан мустасно. Бу фаришталар ўртасида айланиб, ҳали ергача етиб келмаган бир сўздир. Унга ҳам бир учар юлдуз етиб олиб, куйдириб юборади. Учар юлдузлар куйдириб юборишидан олдин уни жинлар коҳинларга етказиши ва улар бирга юзни қўшиб ёлғон тўқишлари ҳам мумкин.

Эй Муҳаммад, анави қайта тирилишни инкор этаётган кофирлардан сўранг-чи, яратилиши қаттиқроқ, жисми кучлироқ, аъзолари улканроқ улармикинлар ёки Биз яратган осмонлар, ер ва фаришталармикин? Дарҳақиқат, Биз уларни ёпишқоқ лойдан яратдик. Шу қадар заиф нарсадан яратилган бўла туриб, яна қандай қайта тирилишни инкор қиладилар-а!

Эй Муҳаммад, сиз Аллоҳнинг қудратига, махлуқотларини қандай бошқаришига қойил қолдингиз ва мушрикларнинг қайта тирилишни инкор этишларидан ажабландингиз. Анави мушриклар эса бу ҳақда гапирганингиз сари уни масхара қилиш даражасига бордилар.

Ўша мушрикларга насиҳат қилинса, унга қулоқ солмайдилар. Чунки улар бағритош одамлар. Уларга насиҳат кор қилмайди.

Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳақ эканига далолат қилувчи бирон белгини кўрсалар, унинг устидан куладилар, масхара қиладилар.

"Муҳаммад олиб келган нарса очиқ, кўриниб турган сеҳрдан бошқа нарса эмас", дейдилар.

Ўлиб тупроқ ва чириган суякларга айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тириламизми? Ахир бундай бўлиши мумкин эмас-ку!

Ўтиб кетган боболаримиз ҳам қайта тириладиларми?

Эй Муҳаммад, уларга шундай жавоб беринг: "Ҳа, тупроқ ва чириган суякларга айланиб кетганингиздан кейин қайта тириласизлар. Олдин ўтиб кетган ота-боболарингиз ҳам. Ҳаммангиз хор-зор бўлган ҳолингизда қайта тириласизлар.

Бу иш Сур карнайига бир нафха уриш билангина юз беради. Қарабсизки, ҳаммалари Қиёмат кунининг даҳшатларини ўз кўзлари билан кўриб, энди Аллоҳ бизни нима қилар экан, дея кутиб турадилар.

Қайта тирилишни инкор қилган мушриклар: "Шўримиз қурсин! Ахир бу Аллоҳ бандаларини у дунёда қилган амалларига яраша жазолайдиган ва мукофотлайдиган Қиёмат куни-ку", деб қоладилар.

Уларга шундай дейилади: "Сизлар инкор қилган ва ёлғонга чиқарган ажрим куни мана шу".

Ўша кунда фаришталарга шундай дейилади: "Золим мушрикларни ва уларнинг ҳамтовоқларини ҳамда улар Аллоҳни қўйиб, ибодат қилиб юрган бутларини тўплаб, ҳаммасини жаҳаннам сари ҳайдаб боринглар. Зеро, уларнинг борар жойи ўша дўзахдир.

Ўша кунда фаришталарга шундай дейилади: "Золим мушрикларни ва уларнинг ҳамтовоқларини ҳамда улар ибодат қилиб юрган бутларини тўплаб, ҳаммасини жаҳаннам сари ҳайдаб боринглар. Зеро, уларнинг борар жойи ўша дўзахдир.

Уларни дўзахга киритишдан олдин тўхтатиб туринглар. Олдин қилиб ўтган ишларига ҳисоб берсинлар. Ундан кейин дўзахга ҳайданглар.

Уларга қаҳр билан шундай дейилади: "Сизларга нима бўлдики, бир-бирингизга ёрдам бермаяпсизлар? У дунёда ўзаро ёрдамлашишга уста эдингизлар-ку! Бутларингизнинг ёрдам беришига ишонар эдингизлар-ку!"

Йўқ! Улар бугун бир-бирларига ёрдам беролмайдилар. Чунки улар ожиз ва нотавонлардир. Энди бугун таслим бўлиб, Аллоҳнинг амрига итоат этишдан бошқа чоралари йўқ.

Улар бир-бирларига қараб, бир-бирларини маломат қиладилар, ўзаро хусуматлашадилар. Лекин у кун маломат ва хусуматлар фойда бермайдиган кундир.

Тобелар пешволарга шундай дейдилар: "Эй улуғларимиз, сизлар бизга дин ва ҳақиқат тарафидан келиб, куфр ва ширкни чиройли қилиб кўрсатган экансизлар. Пайғамбар алайҳиссалом Аллоҳ тарафидан олиб келган ҳақдан эса бизни бездирар эдингизлар".

Пешволар тобеларга шундай жавоб берадилар: "Иш сизлар ўйлагандек бўлган эмас. Ўзларингиз мўмин бўлмасдан, ҳақни инкор қилиб, кофирлигингизда қолгансизлар".

Эй тобелар, бизда сизларни қаҳр билан мажбурлаш имкони бўлмаган-ку. Қандай қилиб, сизларни куфр, ширк ва гуноҳлар қилишга биз мажбурлаган бўлайлик? Ўзларингиз ҳаддан ошиб, куфру залолатга кетган қавм бўлгансизлар.

Бас, бизга ҳам, сизларга ҳам Аллоҳ таолонинг: "Жаҳаннамни сен ва сенга эргашганларнинг ҳаммаси билан аниқ тўлдираман", (Сод - 85) деган огоҳлантирув ваъдаси ҳақ бўлди. Энди биз ўша ваъда қилинган азобни сўзсиз тотгувчилармиз.

Бас, сизларни залолат ва куфрга чақирдик. Дарҳақиқат, ўзимиз тўғри йўлдан озган эдик.

Қиёмат куни тобелар ҳам, пешволар ҳам азоб чекишда муштаракдирлар.

Ўшаларга азобни тоттирганимиз каби бошқа жиноятчиларни ҳам шундай қиламиз.

Анави мушрикларга: "Аллоҳдан ўзга буйруғини бажариш ва тақиқидан тийилишга арзийдиган маъбуд йўқдир", дейилганда катта кетиб, мутакаббирлик қилиб, У Зотга бўйсунишдан бош тортдилар.

Ўзларича кофирликларига ҳужжат келтириб: "Бир мажнун шоирни деб худоларимизга ибодат қилишни тарк қилар эканмизми?", дейдилар. Мажнун шоир деганда Пайғамбар алайҳиссаломни назарда тутадилар.

Бу жуда катта туҳмат. Пайғамбар алайҳиссалом ҳаргиз мажнун ҳам, шоир ҳам бўлган эмас. У зот Аллоҳни ягона илоҳ деб билиш ва пайғамбарларга эргашишга даъват этувчи Қуръонни олиб келган. Олдинги пайғамбарлар Аллоҳ тарафидан тавҳид ва охиратни исботлаш учун келганларини тасдиқ этган. Уларга мутлақо хилоф қилмаган.

Эй мушриклар, кофирлигингиз ва пайғамбарларни ёлғончига чиқарганингиз боис қиёмат куни аниқ аламли азобни тотгувчисизлар.

Эй мушриклар, сизларга куфр ва гуноҳлар каби қилиб ўтган ишларингизга яраша жазо берилур.

Лекин Аллоҳга холис ибодат қиладиган мўминлар бу азобдан нажот топадилар.

Ана ўша мухлис бандалар учун ризқ бордир. Аллоҳ уларга ризқ бергай. Ёқимлилиги, гўзаллиги, давомийлиги аниқ бўлган бир ризқ.

Бу ризқ - энг ёқимли, энг ширин турли хил мевалардир. Боз устига уларга даражаларини юксалтириш ва Аллоҳнинг муборак юзига боқиш насиб бўлишидек иззат-икром кўрсатилур.

Шуларнинг барчаси ҳеч қачон тугамайдиган, узилиб қолмайдиган ноз-неъмат жаннатларида юз беради.

Сўриларда бир-бирларига қараб ястаниб ўтирадилар.

Уларга қадаҳларда булоқ сувидек соф шароблар айлантириб турилур.

Ранги оппоқ. Ўзи хуштаъм. Одам ичиб тўймайди. Ичган сари ичгиси келаверади.

У дунёдаги ароқ каби бўлмайди. Унда маст қиладиган ҳеч нарса йўқ. Уни ичган одам ақлини йўқотмайди. Ақли ҳам, жисми ҳам боягидек саломат тураверади.

Жаннатда уларнинг ҳузурида гўзал кўзларини эридан бошқага қаратмайдиган покиза аёллар бор.

У кўзлар шу қадар оппоқки, ҳали бирон қўл тегмаган тухумларга ўхшайди.

Жаннатийлар бир-бирларига қараб ўтириб, ўтмишлари ҳақида, шу дунёда қилиб ўтган ишлари ҳақида бир-бирларидан сўрайдилар.

Мўминлардан бири шундай дейди: "Дунёда менинг бир дўстим бўлиб, қайта тирилишни инкор қиларди.

Менга инкор этиш ва масхара қилиш оҳангида шундай дерди: "Эй дўст, ростдан ҳам сен ўликларнинг қайта тирилишини тасдиқлайсанми?"

Ўлиб тупроқ ва чириган суякларга айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тирилиб, бу дунёда қилиб ўтган ишларимиз учун жазога тортиламизми?

Мўмин дўсти жаннатий биродарларига деди: "Қайта тирилишни инкор қилган бу дўстимнинг оқибати қандай бўлганини сизлар ҳам бир кўринглар".

Бас, ўзи қараб, уни дўзахнинг ўртасида кўрди.

Деди: "Эй дўст, Аллоҳга қасамки, мени ҳам куфрга, қайта тирилишни инкор этишга чақириб, дўзахга итариб юборишингга оз қолган экан".

Аллоҳнинг менга ато этган ҳидоят ва тавфиқ неъмати бўлмаганида азобга тайёрлаб қўйилганлар сафида бўлиб қолар эдим.

Биз жаннатийлар ҳеч қачон ўлмаймиз.

Дунё ҳаётида бўлиб ўтган биринчи ўлганимиз бундан мустасно. Биз жаннатда абадий қоламиз ва биз кофирлар каби азобланмаймиз.

Парвардигоримизнинг бизни дўзахдан асраб, жаннатга киритиши ва унда абадий қолдириши тенгсиз, мислсиз буюк зафардир.

Ҳаракат қиладиганлар мана шундай буюк зафар учун ҳаракат қилсинлар. Зеро, энг фойда берадиган тижорат мана шу.

Аллоҳ Ўзининг мухлис бандаларига тайёрлаб қўйган мана шу абадий жаннат яхшироқ зиёфатми, мартабами ёки Қуръонда лаълатланган заққум дарахтими? У кофирларнинг таоми бўлиб, тўйдирмайди, юқмайди.

Биз бу дарахтни золимлар алданадиган бир фитна қилиб қўйдик. Улар фитнага учиб: "Дарахтни ўт еб юборади, у олов ичида ўсиши мумкин эмас", дейишгача бордилар.

Заққум дарахти дўзах қаърида ўсадиган бир сассиқ дарахтдир.

Унинг мевалари шайтоннинг бошларидек хунук, бемаза ва сассиқдир. Кўринишининг хунуклиги таъмининг ҳам сассиқлигини англатади.

Кофирлар унинг бемаза, сассиқ, хунук мевасидан ейдилар ва бўш қоринларини у билан тўлдирадилар.

Заққум мевасидан еганларидан кейин уларга қайноқ сув ҳам аралаштирилади.

Шундан кейин улар яна жаҳаннам азобига қайтариладилар. Улар азобдан азобга кўчиб юрадилар.

Бу кофирлар ота-боболарини йўлдан озган ҳолда топганлар ва ҳеч бир ҳужжатсиз улардан ўрнак олганлар ва уларга тақлид қилганлар.

Энди улар адашиш бобида шошганларича ота-боболарининг изидан бормоқдалар.

Олдингиларнинг кўплари аниқ адашганлар. Эй Пайғамбар, сизнинг қавмингиз биринчи адашган уммат эмас.

Ўша умматларга Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган пайғамбарлар юбордик. Улар эса кофир бўлдилар.

Эй Пайғамбар, Пайғамбарларнинг огоҳлантиришларига қулоқ солмаган қавмларнинг оқибати нима бўлганига қаранг. Шу қилмишлари туфайли улар дўзахга кирдилар ва унда абадий қолиб кетдилар.

Аллоҳга холис иймон келтирган бандалар бундан мустасно. Улар кофирлар тортадиган азобдан топадилар.

Нуҳ алайҳиссалом уни ёлғончига чиқарган қавмига қарши дуо қилганди. Бас, Биз нақадар яхши ижобат қилгувчилармиз. Унинг дуосини тезда ижобат айладик.

Уни, оиласини ва мўминларни қавмининг озоридан ҳам, тўфонга ғарқ бўлишдан ҳам асраб қолдик. Тўфон кофирлар устига тушган буюк мусибат эди.

Унга, оиласига ва мўминларгагина нажот бериб, кофирларни ғарқ айладик.

Кейинги авлодлар орасида уни мақтайдиган, олқишлайдиган яхши ном қолдирдик.

Кейинги авлодлар Нуҳга саломатлик, омонлик тилайдилар. Шунинг ўзигина эмас. Уни мақтайдилар ва яхши ном билан ёдга оладилар.

Аллоҳга тўкис тоат-ибодат қиладиган муҳсинларни Нуҳ алайҳиссаломни мукофотлагандек мукофотлаймиз.

Дарҳақиқат, Нуҳ Аллоҳга итоат этадиган мўмин бандаларимиздандир.

Қолганларни тўфонга ғарқ айладик. Улардан асар ҳам қолмади.

Иброҳим ҳам Нуҳнинг динидадир. Ҳар иккиси ҳам Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга даъват қилганлар.

Эсланг! Ўшанда у Парвардигорига ширкдан холи соф дил билан келганди. Халқига холис Аллоҳ учун насиҳат қилганди.

Ўшанда отаси ва мушрик қавмини койиб: "Аллоҳни қўйиб, нималарга ибодат қиляпсизлар?", деганди.

Аллоҳни қўйиб, сохта худоларга ибодат қиласизларми?

Эй қавмим, оламлар Парвардигори ҳақида қандай гумондасизлар? Уни қўйиб, бошқаларга ибодат қиляпсизлар. У билан учрашган пайтингизда аҳволингиз не кечади? Сизларни нима қилади, деб ўйлайсизлар?

Иброҳим юлдузларга тикилиб қарар экан, қавми билан байрамга бормаслик учун баҳона қидирарди.

Қавми билан байрамга бормаслик учун "Мен касалман", деди.

Ундан юз ўгириб кетдилар.

Уларнинг Аллоҳни қўйиб ибодат қиладиган бутлари ёнига келиб, масхара оҳангида деди: "Мушриклар сизлар учун тайёрлаган таомдан емайсизларми?"

Нега гапирмаяпсизлар, саволларга жавоб бермаяпсизлар? Аллоҳни қўйиб, шундай нарсаларга ибодат қилинадими?

Бас, Иброҳим уларни қўли билан уриб синдирди.

Бутларнинг бандалари унинг олдига шошиб келдилар.

Иброҳим уларга қарши сабот билан туриб, уларни койиб: "Аллоҳни қўйиб, ўз қўлларингиз билан ясаб олган бутларингизга ибодат қиласизларми?", деди.

Ҳолбуки, ўзингизни ҳам, ясаб олган бутларингизни ҳам Аллоҳ яратган-ку! Шундай бўлгач, маъбудликка ёлғиз Унинг Ўзи ҳақлидир. Унга ширк келтириш нолойиқ бир ишдир.

Унга қарши ҳужжат билан бас кела олишмагач, ўзаро маслаҳатлашиб, бир ўчоқ-бино қуриш, уни ўтинга тўлдириш, олов ёқиш, кейин эса унга Иброҳимни отишга келишдилар.

Қавм Иброҳимга ёмонлик қилмоқчи бўлди. Уни ўлдириб, хотиржам бўлишни истади. Биз эса қасд қилганларни паст айлаб, ўтни Иброҳим учун совуқ ва саломатлик қилиб бердик.

Иброҳим деди: "Мен қавмимнинг шаҳрини тарк этиб, Парвардигорим сари йўл оламан. Токи, Унга бемалол ибодат қилай. Парвардигорим менга дунё ва охиратим учун яхши бўладиган йўлни албатта кўрсатади".

Парвардигорим, менга ғарибликда қавмим ўрнини босадиган ва ёрдамчи бўладиган бир солиҳ фарзанд ато эт.

Унинг дуосини ижобат қилиб, унга вояга етгач ҳалим бўладиган бир ўғил кўриши ҳақида хушхабар бердик. У Исмоил алайҳиссаломдир.

Исмоил улғайиб, отасига етиб юра оладиган ёшга етгач, Иброҳим бир туш кўрди. Пайғамбарларнинг туши ваҳийдир. Иброҳим ўғлига тушини айтиб: "Тушимда сени сўяётган эканман. Бир ўйлаб кўр. Сен нима дейсан?", деди. Исмоил отасига шундай жавоб берди: "Отажон, Аллоҳ сизга нимани буюрган бўлса, ўша ишни қилаверинг. Мени Аллоҳнинг ҳукмига рози бўлиб, сабр қиладиганлар сафида кўрасиз".

Иккиси ҳам Аллоҳнинг амрига бўйсуниб, Иброҳим ўғлини сўйиш учун пешонаси билан ерга ётқизган пайтда

Иброҳим Аллоҳнинг буйруғини бажаришга чоғланган пайтда унга нидо қилдик: "Эй Иброҳим!

Ўғлингни сўйишга жазм қилишинг билан тушингда кўрган ишни амалга ошириб бўлдинг. Биз муҳсинларни сени мана шу буюк машаққатдан қутқарганимиз каби мукофотлаб, уларни ҳам меҳнат, машаққатлардан халос этамиз.

Дарҳақиқат, бу очиқ синовдир. Иброҳим синовдан муваффақиятли ўтди.

Исмоилнинг ўрнига сўйиш учун бир катта қўчқорни эваз қилиб бердик.

Келггуси умматларда Иброҳим учун мақтовлар қолдирдик. Тилларда достон бўлиб, ҳамма уни мақтаб гапирадиган бўлди.

Аллоҳ тарафидан Иброҳимга салом айтиляпти ва ҳар қандай балою офатлардан саломатлик тиланяпти.

Биз Иброҳимни тоати учун қандай мукофотлаган бўлсак, муҳсинларни ҳам ана шундай мукофотлаймиз.

Дарҳақиқат, Иброҳим Аллоҳга бандалик қилиш шартларига вафо қиладиган мўмин бандаларимиздандир.

Унга яна бир бошқа фарзанд ҳақида ҳам хушхабар бердик. У келгусида пайғамбар ва солиҳ банда бўладиган Исҳоқдир. Бу Иброҳимнинг ўғли Исмоилни сўйиш ҳақидаги фармонига бўйсунгани учун берилган мукофотнинг бир қисми бўлди.

Унинг ўзига ҳам, ўғли Исҳоққа ҳам барака ёғдирдик. Уларга неъматларни кўп қилиб бердик. Шулардан бири болаларининг кўп бўлиши. Уларнинг зурриётидан Парвардигорига итоат этадиган муҳсинлар ҳам, куфру маъсиятлар ила ўз жонига жабр қиладиган золимлар ҳам чиқади.

Дарҳақиқат, Биз Мусо ва Ҳорунга пайғамбарликни инъом қилдик.

Иккисига ҳам, қавмига ҳам Фиръавнга қул бўлиб қолиш ва ғарқ бўлишдан нажот бердик.

Уларни Фиръавн ва унинг лашкарига қарши қўлладик. Шу билан душманлари устидан ғалаба қозондилар.

Мусо ва унинг биродари Ҳорунга Аллоҳ тарафидан нозил қилинган Тавротни бердик. У ичида бирон чалкашлиги бўлмаган очиқ китобдир.

Иккисини тўғри йўлга ҳидоят қилдик. У Аллоҳнинг ризосига олиб борадиган Ислом йўлидир.

Келгуси авлодлар тилида достон бўлиб, ҳамма уларни мақтаб гапирадиган бўлдилар.

Аллоҳ тарафидан Мусо ва Ҳорунга салом айтиляпти ва ҳар қандай балою офатлардан саломатлик тиланяпти.

Дарҳақиқат, Биз Мусо ва Ҳорунни қандай мукофотлаган бўлсак, чиройли амал қилгувчиларни ҳам ана шундай мукофотлаймиз.

Мусо ва Ҳорун Аллоҳга иймон келтирган ва Унинг шариатига амал қиладиган мўмин бандалардандир.

Илёс ҳам шак-шубҳасиз, Парвардигори тарафидан юборилган пайғамбарлардандир. Аллоҳ унга пайғамбарлик ва рисолатни инъом этди.

Ўшанда у қавми Бани Исроилга деди: "Эй қавмим, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан, жумладан, ширкдан тийилиш ила тақво қилмайсизларми?!

Аллоҳни қўйиб, Баъл номли бутларингизга ибодат қиласизларми? Энг гўзал яратгувчи Аллоҳга ибодат қилишдан бош тортасизларми?!

Аллоҳ сизларни ҳам, олдин ўтган ота-боболарингизни ҳам яратган Парвардигорингиздир. Ибодат қилинишга ёлғиз Угина хақлидир. Ундан бошқа фойда ҳам, зарар ҳам етказа олмайдиган бут, санамлар маъбудликка лойиқ эмас.

Қавми эса уни ёлғончига чиқардилар. Энди шу қилмишлари учун дўзах азобига гирифтор бўладилар.

Қавми орасидаги Аллоҳга холис бандалик қиладиган кишиларгина бу азобдан нажот топадилар.

Кейингилар тилида достон бўлиб, ҳамма уни мақтаб гапирадиган бўлди.

Аллоҳ тарафидан Илёсга салом ва мақтов айтилди.

Илёсни қандай мукофотлаган бўлсак, муҳсин мўминларни ҳам шундай мукофотлаймиз.

Илёс Парвардигорига келтирган иймонига содиқ мўминлардандир.

Лут ҳам қавмига огоҳлантирувчи ва хушхабар етказувчи пайғамбардандир.

Эсланг, ўшанда унинг ўзини ҳам, барча аҳлини ҳам қавмига юборилган азобдан сақлаб қолдик.

Фақат унинг хотини бундан мустасно. У кофир бўлгани учун қавмига қўшилиб азобга гирифтор бўлди.

Кейин уни ёлғончига чиқарган, у олиб келган рисолатни тасдиқ этмаган бошқаларни ҳам ҳалок қилдик.

Эй Макка аҳли, шак-шубҳасиз, сизлар Шомга қиладиган сафарларингизда улар яшаб ўтган жойлардан тонг чоғларида ўтиб турасизлар.

Кечаси ҳам ўтиб турасизлар. Ақл юритмайсизларми? Уларнинг ҳақни тан олмай. пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлари ва мислсиз фаҳш ишларни қилганлари сабабли нақадар аянчли оқибатга гирифтор бўлганларидан ибрат олмайсизларми?

Бандамиз Юнус ҳам ўз қавмига огоҳлантирувчи ва хушхабар етказувчи қилиб юборилган пайғамбарлардандир.

Ўшанда у Парвардигорининг изнисиз қавмидан қочиб, одамлар ва нарсаларга тўла кемага миниб олганди.

Кема тўла бўлгани учун ғарқ бўлиш ёқасига келиб қолди. Йўловчилар кема чўкиб кетмаслиги учун кимнидир денгизга улоқтирмоқчи бўлиб, қуръа ташладилар. Юнус мағлуб бўлди ва уни денгизга улоқтирдилар.

Уни денгизга ташлаганларида уни бир наҳанг балиқ ютиб юборди. Айни пайтда у Парвардигорининг изнисиз денгизга кетгани учун маломатга учраб турганди.

Юнус шу ишдан олдин Аллоҳни кўп эслайдиганлардан ва наҳанг балиқнинг қорнида кўп тасбеҳ айтгувчилардан бўлмаганида эди,

Балиқ қорни унга худди бир қабрдек бўлиб, то Қиёмат кунига қадар ўша ерда қолиб кетган бўларди.

Бас, уни балиқ қорнидан ҳеч қандай дов-дарахт ҳам, бинолар ҳам бўлмаган бир қуруқ ерга отдик. Бу пайтда у балиқ қорнида узоқ муддат қолиб кетгани боис ўта заиф ҳолда эди.

Унинг устида қовоқ дарахтини ўстириб қўйдик. Токи, унга соя солиб турсин ва у меваларидан озуқалансин.

Уни сони юз минг ёки ундан зиёд бўлган қавмига пайғамбар қилиб юбордик.

У олиб келган рисолатни тасдиқ этиб, иймон келтирдилар. Бас, Аллоҳ уларни то ажаллари етгунга қадар дунё ҳаётидан баҳарманд этди.

Эй Муҳаммад, мушрикларни мот қилиб қўйиш учун улардан сўранг-чи, ўзингиз ёқтирмаётган қизларни Аллоҳники деб, ёқтирадиганларингиз ўғилларни ўзингизники, деб биласизларми? Бу қандай тақсимлаш бўлди?!

Қандай қилиб фаришталарни қизлар дейдилар? Уларни яратаётганимизда улар йўқ эдилар-ку! Бу ишга гувоҳ бўлмагандилар-ку!

Мушриклар Аллоҳга туҳмат қилиб, Унинг боласи бор, дейдилар. Бу даъволарида улар аниқ ёлғончилардир.

Мушриклар Аллоҳга туҳмат қилиб, Унинг боласи бор, дейдилар. Бу даъволарида улар аниқ ёлғончилардир.

Аллоҳ сизлар ёқтирадиган ўғилларни қўйиб, сизлар ёқтирмайдиган қизларни танлаб олган эмишми?! Асло!

Эй мушриклар, сизларга нима бўлди? Нима учун қизлар Аллоҳники, ўғиллар эса бизники, дея бу қадар адолатсиз ҳукм чиқармоқдасизлар?

Бир озгина фикр қилсангиз, бу эътиқоднинг бузуқлиги ўз-ўзидан аён бўлади-ку! Эс-ҳушингизни йиғиб олмайсизларми?! Эс-ҳушингиз жойида бўлганида бу гапни айтмаган бўлар эдингиз.

Ёки сизларда бирон китобдан ёки пайғамбардан олинган бир ёрқин ҳужжат борми?

Ростгўйлардан бўлсангиз, шу ишингиз ҳақ эканини исботлайдиган ҳужжатни ўз ичига олиган китобингизни келтиринглар-чи!

Мушриклар Аллоҳ билан кўринмас фаришталар ўртасида насаб риштаси бор, дедилар. Шундан келиб чиқиб, фаришталар Аллоҳнинг қизлари, деб даъво қилдилар. Ҳолбуки, фаришталар аниқ билдиларки, Аллоҳ яқинда мушрикларни ҳисоб-китоб учун ҳозирлайди.

Аллоҳ мушриклар айтаётган нуқсонлардан покдир. Унинг боласи ҳам, шериги ҳам йўқдир.

Аллоҳнинг чин ихлосли бандалари бундан мустасно. Зеро, улар Аллоҳ таолони камоли ва буюклигига тўғри келмайдиган нуқсонлар билан сифатламайдилар.

Эй мушриклар, сизлар ҳам, Аллоҳни қўйиб сиғинаётган бутларингиз ҳам

Биронта одамни ҳақ диндан адаштира олмассиз.

Аллоҳнинг қазоси ва қадарида кимлар дўзахий бўлсалар, ўшалар бундан мустасно. Зеро, Аллоҳнинг қазоси аниқ бўлади. Улар куфр келтирадилар ва дўзахга кирадилар. Сизлар ва бутларингиз эса бу ишга қодир эмассизлар.

Фаришталар ўзларининг Аллоҳга банда эканини ва мушриклар даъво қилаётган нарсалардан пок эканини изоҳлаб: "Биздан ҳар биримизнинг Аллоҳга тоат-ибодат қилиш учун аниқ бир ўрнимиз бор", дейдилар.

Биз фаришталар Аллоҳга тоат-ибодат қилишда саф тортиб турамиз. Биз ўзимизга нолойиқ сифатлардан покмиз.

Биз фаришталар Аллоҳга тоат-ибодат қилишда саф тортиб турамиз. Биз ўзимизга нолойиқ сифатлардан покмиз.

Макка мушриклари Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келишидан олдин: "Бизда ҳам Таврот каби олдингиларнинг китоби бўлганида эди, Аллоҳга холис ибодат қилган бўлар эдик", дердилар. Уларнинг бу гаплари ёлғон эди. Чунки Муҳаммад алайҳиссалом Қуръонни олиб келганида уни инкор қилдилар, куфр келтирдилар. Яқинда Қиёмат куни уларни нақадар қаттиқ азоб кутаётганини билиб оладилар.

Макка мушриклари Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келишидан олдин: "Бизда ҳам Таврот каби олдингиларнинг китоби бўлганида эди, Аллоҳга холис ибодат қилган бўлар эдик", дердилар. Уларнинг бу гаплари ёлғон эди. Чунки Муҳаммад алайҳиссалом Қуръонни олиб келганида уни инкор қилдилар, куфр келтирдилар. Яқинда Қиёмат куни уларни нақадар қаттиқ азоб кутаётганини билиб оладилар.

Макка мушриклари Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келишидан олдин: "Бизда ҳам Таврот каби олдингиларнинг китоби бўлганида эди, Аллоҳга холис ибодат қилган бўлар эдик", дердилар. Уларнинг бу гаплари ёлғон эди. Чунки Муҳаммад алайҳиссалом Қуръонни олиб келганида уни инкор қилдилар, куфр келтирдилар. Яқинда Қиёмат куни уларни нақадар қаттиқ азоб кутаётганини билиб оладилар.

Макка мушриклари Муҳаммад алайҳиссалом пайғамбар бўлиб келишидан олдин: "Бизда ҳам Таврот каби олдингиларнинг китоби бўлганида эди, Аллоҳга холис ибодат қилган бўлар эдик", дердилар. Уларнинг бу гаплари ёлғон эди. Чунки Муҳаммад алайҳиссалом Қуръонни олиб келганида уни инкор қилдилар, куфр келтирдилар. Яқинда Қиёмат куни уларни нақадар қаттиқ азоб кутаётганини билиб оладилар.

Пайғамбар қилиб юборилган бандаларимиз Аллоҳ уларга ато этган ҳужжат ва қувват ила душманлари устидан ғолиб бўлишлари ҳамда зафар Аллоҳ йўлида Аллоҳ Сўзини олий қилиш учун курашадиган қўшин учун бўлиши ҳақида Сўзимиз ўтган.

Пайғамбар қилиб юборилган бандаларимиз Аллоҳ уларга ато этган ҳужжат ва қувват ила душманлари устидан ғолиб бўлишлари ҳамда зафар Аллоҳ йўлида Аллоҳ Сўзини олий қилиш учун курашадиган қўшин учун бўлиши ҳақида Сўзимиз ўтган.

Пайғамбар қилиб юборилган бандаларимиз Аллоҳ уларга ато этган ҳужжат ва қувват ила душманлари устидан ғолиб бўлишлари ҳамда зафар Аллоҳ йўлида Аллоҳ Сўзини олий қилиш учун курашадиган қўшин учун бўлиши ҳақида Сўзимиз ўтган.

Эй Пайғамбар, сиз анави саркаш мушриклардан Аллоҳгагина маълум бўлган бир муддатгача юз ўгириб туринг. Ўша муддат келганда улар азобга гирифтор бўладилар.

Бошларига азоб тушганда уларни кўринг. Ўша пайтда улар ҳам кўрадилар. Лекин кўришлари фойда бермайди. Фурсат ўтган бўлади.

Анави мушриклар Аллоҳнинг азобини шоширяптиларми?!

Аллоҳнинг азоби тушган пайтда уларнинг тонги нақадар ёмон бўлади!

Эй Пайғамбар, Аллоҳ уларни азобга гирифтор қилгунича улардан юз ўгириб туринг.

Кўринг. Анавилар ҳам яқинда Аллоҳнинг азоби тушганини кўрадилар.

Эй Муҳаммад, қудрат эгаси бўлган Парвардигорингиз мушриклар тавсифлаётган нуқсонлардан покдир, олийдир.

Муборак пайғамбарларга Аллоҳнинг саломи ва мақтови бўлсин.

Ҳамма мақтовлар ёлғиз Аллоҳ таолоникидир. Ҳаммасига У Зотгина ҳақлидир. У барча оламларнинг Парвардигоридир. Ундан ўзга парвардигор йўқдир.

Сод. Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтдик. Аллоҳ одамларга дунё ва охиратлари учун фойдали бўлган ишларни эслатиб қўйишни ўз ичига олган Қуръонга қасам ичди. Иш мушриклар ўйлагнидек эмас. Аллоҳнинг шериги йўқ.

Лекин кофирлар Аллоҳни ягона илоҳ деб билишдан ўзларини катта оладилар ва Муҳаммад алайҳиссаломга адоват билан қаршилик қиладилар.

Улардан олдин ҳам пайғамбарларини ёлғончига чиқарган қанча умматларни ҳалок этганмиз. Бошларига азоб ёғилган пайтда нажот сўраб нидо қилганлар. Лекин вақт кеч бўлганди. Азобдан нажот топиш вақти аллақачон ўтиб кетиб бўлганди.

Ўзларидан бўлган бир пайғамбар келиб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирганидан ажабландилар ва кофирликларида давом этавердилар. Муҳаммад алайҳиссаломнинг ҳақ эканини исботловчи ҳужжатларни ўз кўзлари билан кўриб турган кофирлар: "Бу одамларни сеҳрлайдиган жодугар, Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбарман, дейдиган каззоб", дедилар.

Бу одам бир неча худоларни битта худо қилибдими? Бу иш жуда ғалати-ку!

Уларнинг катталари ўз тобеларига шундай дея туриб кетдилар: "Ўз эътиқодингизда маҳкам туринглар. Муҳаммаднинг динига кирманглар. Худоларингизга ибодат қилишда бардавом бўлинглар. Муҳаммад атайин, биздан ғолиб бўлиш ва бизни ўзига тобе қилиш учун якка худоликка чақиряпти", дедилар.

"Муҳаммад айтаётган яккахудоликни олдинги ота-боболаримизда эшитмаганмиз. Ийсо алайҳиссаломнинг миллати орасида ҳам бу гап йўқ. Бу ёлғон тўқимадан бошқа нарса эмас".

"Қуръон орамизда шунча улуғлар бўла териб, келиб-келиб ўшанга тушиб қолибдими?" Аксинча, мушриклар сизга нозил қилинган ваҳий ҳақида шубҳа-гумондадирлар. Улар ҳали Аллоҳнинг азобини татиб кўрмадилар. Шунинг учун ҳовлиқяптилар. Татиб кўрган бўлганларида куфр, ширк, шубҳа-гумонларга журъат эта олмаган бўлардилар.

Ёки ҳаммадан Ғолиб, Қудратли ва истаганича эҳсон қила оладиган Саховатли Парвардигорингизнинг раҳмат хазиналари ўша ҳақни тан олмайдиган мушрикларнинг олдиларидамикин-а?! Ўша хазиналар орасида пайғамбарлик ҳам бор. Уни ҳам Ўзи хоҳлаган бандасига беради. Кимга бериш, кимга бермасликни ҳал қилиш уларнинг иши эмас.

Ёки осмонлару ернинг ва улар орасидаги нарсаларнинг мулки уларникими? Шунинг учун уни кимга бериш, кимга бермасликни ҳал қилмоқчи бўляптиларми? Агар шундай даъволари бўлса, марҳамат, йўлини қилиб самога кўтариверсинлар.

Муҳаммад алайҳиссаломни ёлғончига чиқарувчилар олдинги пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар каби мағлуб бўлган бир фирқадир.

Ёлғончига чиқариш энди бўлаётган иш эмас. Олдин Нуҳ қавми ҳам, Од ҳам, одамларни азоблаш учун поналардан фойдаланган Фиръавн ҳам ёлғончига чиқарганлар.

Самуд ҳам, Лут қавми ҳам, Шуайб қавми ҳам ёлғончига чиқарганлар. Ана ўшалар пайғамбарлани ёлғончига чиқариш асосида бирлашган фирқалардир.

Бу фирқалардан бирон фирқа йўқки, пайғамбарни ёлғончига чиқармаган бўлса. Бас, уларга Аллоҳнинг азоби келиши ҳақли бўлиб қолди. Гарчи бир муддат кечроқ бўлса ҳам.

Муҳаммад алайҳиссаломни ёлғончига чиқарган анави мушриклар Сур карайига иккинчи марта дам урилишидан бошқа нарсани кутмаяптилар. Бас, шу ёлғончига чиқаришларида ўлиб кетсалар, уларга азоб тушиши муқаррар бўлади.

Масхара қилишиб дедилар: "Парвардигоро, ўша азобни Қиёмат куни бўлишидан олдин шу дунёнинг ўзида бериб қўя қол".

Эй Пайғамбар, анави сизни ёлғончига чиқараётганлар айтаётган ёмон гапларга сабр қилинг. Душманларига қарши туриш ва Аллоҳга тоат-ибодат қилиш борасида қувват соҳиби бўлган бандамиз Довудни эсланг! Дарҳақиқат, у кўп-кўп Аллоҳга тавба қилиб, Аллоҳ рози бўладиган йўлдан борарди.

Дарҳақиат, Биз тоғларни бўйсундирдик. Улар кечки пайт ва эрталаб Довуд билан бир хил тасбеҳ айтадилар.

Ҳаводаги қушларни ҳам бўйсундирдик. Ҳаммалари Довудга итоат қиладилар. Унга эргашиб тасбеҳ айтадилар.

Душманларига қарши куч-қудрат, ҳайбат ва ғалабани бериб, давлатини қудратли қилдик. Ўзига пайғамбарликни ва энг тўғри қарор ола билишни ҳамда мақсадини равон тушунтира олиш қобилиятини ато этдик.

Эй Пайғамбар, сизга икки даъволашгувчининг Довуд алайҳиссалом ибодат қиладиган меҳробга чиққан пайтидаги хабари келдими?

Довуднинг олдига тўсатдан, ноодатий тарзда кириб борганларида у қўрқиб кетди. Шунда улар дедилар: "Қўрқма. Биз биримиз биримизга тажовуз қилган икки даъволашгувчимиз. Бас, сен бизнинг ўртамизда адолат билан ҳукм қил, биронтамизга жабр қилиб қўйма ва бизни тўғри йўлга бошла".

Даъвогарларнинг бири Довуд алайҳиссаломга деди: "Мана бу одам менинг биродарим. Унинг тўқсон тўққизта совлиқ қўйи бор. Менинг эса битта совлиқ қўйим бор. У ўшани ҳам менга берасан, деб талаб қилди ва тортишувда мени енгди".

Довуд улар орасида ҳукм чиқариб, даъвогарга шундай деди: «Дарҳақиқат, шеригинг сенинг совлиқ қўйингни ўзининг совлиқларига қўшиб олишни сўраб сенга зулм қилибди. Кўп шериклар инсоф қилмасдан шеригининг ҳаққига тажовуз қилиб, бир-бирларига зулм қиладилар. Иймон келтирган ва яхши амаллар қилган мўминларгина бундан мустасно. Улар шерикларига зулм қилмайдилар, инсоф билан иш юритадилар. Лекин улар жуда озчилик". Довуд алайҳиссалом уни имтиҳон қилаётганимизни аниқ билди-да, Парвардигоридан мағфират тилаб, саждага йиқилди, тавба-тазарру қилди.

Унинг дуосини ижобат қилиб, ўша хатосини кечирдик. Дарҳақиқат, у Бизнинг даргоҳимизга яқин зотлардандир ва унинг учун охиратда гўзал оқибат бордир.

Эй Довуд, диний ва дунёвий ҳукмларни ижро этишинг учун сени ер юзига халифа қилиб тайинладик. Бас, одамлар орасида адолат билан ҳукм юрит. Ҳукм чиқараётганингда ҳавойи нафсга эргашиб, дўстлик, қариндошлик ёки адоват туфайли адолатдан четлаб кетма. Натижада ҳавойи нафс сени тўғри йўлдан оздириб юбормасин. Аллоҳнинг тўғри йўлидан озганлар учун ҳисоб кунини, яъни, қиёмат кунини унутганлари боис қаттиқ азоб бордир. Қиёматни эслаганларида ундан қўрққан ва ҳавойи нафсларига эргашмаган бўлардилар.

Осмону ерни беҳуда яратмадик. Бу куфр келтирганларнинг гумонидир. Бундай гумонга борадиган кофирларга, агар шу кофирлигида ва шу гумонида ўлиб кетадиган бўлса, Қиёмат куни дўзах бўлсин, ҳалокат бўлсин!

Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарига эргашиб, яхши амаллар қиладиган мўминларни ҳеч қачон ер юзида куфру маъсиятлар ила бузғунчилик қиладиган кофирларга ўхшатиб қўймаймиз. Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган мўминларни ҳеч қачон гуноҳ лойига ботган мунофиқлар, кофирлар каби қилиб қўймаймиз. Уларни тенглаштириш Аллоҳ таолонинг шаънига нолойиқ бўлган бир жабрдир. Аксинча, Аллоҳ тақводор мўминларни жаннат билан сийлайди. Бадбахт кофирларни эса дўзахга киритиб, жазолайди. Чунки бу икки тоифа Аллоҳнинг наздида тенг эмас. Шундай бўлгач, уларнинг жазо ёки мукофот олишлари ҳам бир-бирига ўхшамайди.

Сизга нозил қилганимиз бу Қуръон кони яхшилик ва фойдадир. Токи, одамлар унинг оятларини тадаббур қилсинлар, маънолари ҳақида фикр юритсинлар. Мунаввар ақл эгалари ундан ибрат, насиҳат олсинлар.

Биз Довудга марҳамат кўрсатиб, ўғли Сулаймонни инъом этдик. Сулаймон нақадар яхши банда. У Аллоҳга кўп тавба-тазарру қилади.

Эсланг, бир оқшом унга уч оёқда гижинглаб, тўртинчи оёғини кўтариб турган учқур отлар кўрсатилди. У отларга маҳлиё бўлиб турганида қуёш ботиб қолди.

Сулаймон деди: "Мен мол-дунёга, мана бу отларга берилиб кетиб қолибман, ҳатто қуёш ботиб кетибди ва аср намозини қазо қилибман".

"Бу отларни менга қайтаринглар". Отлар унга қайтарилгач, уларнинг оёқлари ва бўйинларини қилич билан чопиб ташлади.

Дарҳақиқат, Биз Сулаймонни синадик ва тахти устига бир инсон суратидаги шайтонни ташладик. Шайтон унинг подшоҳлигини бир муддат бошқарди. Кейин Аллоҳ Сулаймонга подшоҳлигини қайтариб берди ва уни шайтонлар устидан ҳукмрон қилиб қўйди.

Сулаймон деди: "Парвардигорим, гуноҳларимни кечир. Менга бир ўзимгагина хос бўлган, мендан кейин бирон кишига муяссар бўлмайдиган подшоҳликни ато эт. Дарҳақиқат, Сенинг Ўзинг ҳадя этгувчисан, саховатпешасан".

Унинг дуосини ижобат айлаб, унга шамолни бўйсундириб бердик. Шамол ҳар қанча кучли ва тез бўлмасин, унинг амрига мулойим бўйсуниб, у истаган тарафга эсадиган бўлди.

Унга шайтонларни ҳам бўйсундириб бердик. Унинг амрига итоат этадиган бўлдилар. Улар орасида бинокорлари ҳам, денгизларга шўнғиб, дуру гавҳарларни олиб чиқадиган ғаввослари ҳам бор.

Бошқа бебош шайтонларни ҳам бўйсундирдик. Уларни кишанлаб, ҳаракатлана олмайдиган қилиб қўйдик.

Эй Сулаймон, қилган дуойингни ижобат айлаб, сенга ато этган нарсамиз мана шу. Энди уларни ўзинг истаган одамга бериб юборасанми, ўзингда олиб қоласанми, фарқи йўқ, бу ишинг учун ҳисоб қилинмайсан.

Шак-шубҳасиз, Сулаймон Бизга яқин бандаларимиздан. Унинг учун гўзал оқибат, яъни, жаннат бор.

Эй Пайғамбар, бандамиз Айюбни эсланг. Ўшанда у Аллоҳга дуо қилиб: "Менга шайтон қийинчилик туғдиряпти ва озор етказяпти", деганди.

Унга: "Оёғинг билан ерни теп", дедик. У тепган эди, ундан бир булоқ отилиб чиқди. Энди ундан ичиш ҳам, унда чўмилиш ҳам мумкин. Шунда унга етган зарар ва озор ҳам кетади.

Дуосини ижобат айлаб, ундан зарарни кетказдик. Ўз тарафимиздан бир марҳамат кўрсатиб, қилган сабрига яраша муокфотлаб ҳамда ақл эгалари сабр оқибати фаровонлик ва савоб эканини билиб олишлари учун унга оиласини ҳадя этдик. Оиласига қўшиб яна ўшанча болалар ва набираларни ҳам бердик.

Айюб хотинидан ғазабланиб, уни юз дарра ураман, деб қасам ичиб қўйганди. Биз унга дедик: "Эй Айюб, қасамингни бажариб қўйиш учун (юз толадан иборат) бир боғ новдани олиб, ўша билан ур. Қасамингни бузма. Айюб бир боғ новдани олиб, ўша билан хотинини урди. Биз уни балоларга сабрли топдик. У нақадар яхши банда. У тавба-тазаррулар ила Аллоҳга кўп қайтгувчидир.

Эй Пайғамбар, Биз пайғамбарликка танлаб олган бандаларимиз Иброҳим, Исҳоқ ва Яъқубни эсланг. Улар Аллоҳга итоат қилиш, Унинг ризосини исташ бобида куч-қувват соҳиблари эдилар. Ҳақ борасида эса кўнгил кўзлари очиқ зотлар эдилар.

Биз уларга ўзларига хос бир хусусият бердик. У охират диёрини эслаш билан қалбларини обод этишлари, солиҳ амаллар ила унга тайёргарлик кўришлари ва одамларни ҳам шу ишга даъват қилишларидир.

Дарҳақиқат, улар Бизнинг ҳузуримизда Бизга тоат-ибодат қилиш ҳамда рисолатни одамларга етказиш учун танланган бандалар эдилар.

Эй Пайғамбар, Иброҳим ўғли Исмоилни, ал-Ясаъни ва Зул-Кифлни ҳам эсланг. Уларга санолар айтинг. Улар шунга лойиқ. Ҳаммалари Аллоҳнинг ҳузурида танланган бандалардир.

Бу Қуръонда уларни мақтаб эсга олишдир. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган тақводорлар учун охират диёрида гўзал оқибат бордир.

Гўзал оқибат Қиёмат куни мангу қоладиган жаннатлардир. Улар учун жаннатларнинг эшиклари очилур.

У ерларда безанган сўриларда ястаниб ўтириб, хизматкорларга истаганларича турли хил мевалардан ва ичимликлардан олиб келишларини буюрадилар.

Уларнинг ҳузурида фақат жуфти ҳалолигагина боқадиган, номаҳрамлардан кўзларини тиядиган тенгдош ҳурлар бордир.

Эй тақводорлар, бу сизлар учун Қиёмат куни шу дунёда қилиб ўтган яхши амалларингиз учун ваъда қилинган манзур мукофотдир.

Биз айтиб ўтган бу мукофот Қиёмат куни тақводорларга берган ризқимиздир. У мангу ризқдир. Ҳеч қачон тугамайди, адо бўлмайди.

Айтиб ўтганларимиз тақводорларнинг мукофотидир. Куфру маъсиятлар ила Аллоҳ белгилаб қўйган ҳудудлардан ошган, тажовуз қилган кимсалар учун эса Қиёмат куни жуда ёмон оқибат бордир.

Ёмон оқибат уларни қамраб олган жаҳаннамдир. Унда ёнадилар, ўртанадилар. У нақадар ёмон жой!

Бу азоб ўта қайноқ сув ва дўзахийларнинг баданларидан оқиб турадиган йирингдир. Бас, ўшандан ичсинлар. Бу ичимлик чанқоқни қондирмас.

Шу шаклдаги бошқа турли азоблар ҳам бор. Охиратда шу азобларнинг ҳаммасига гирифтор бўладилар.

Дўзахийлар дўзахга киргач, ўзаро хусуматлашиш, бир-бирини ҳақорат қилиш бошланади. Бир-бирларидан тонадилар. Айримлари: "Мана бу тоифа сизлар билан дўзахга киради", десалар, бошқалари шундай жавоб берадилар: "Хуш келмабдилар! Улар ҳам худди бизга ўхшаб дўзах азобини татисинлар".

Тобелар гуруҳи ҳожалар гуруҳига айтадилар: "Аксинча, эй пешволар, ўзларингиз хуш келмабсиз! Бизни иғво қилиб, йўлдан оздириб, бу азобу уқубатларга гирифтор қилган айнан сизларсиз. Дўзах нақадар ёмон жой экан!"

Тобелар дедилар: "Парвардигоро, бизга ҳидоят келиб турган пайтда ким бизни йўлдан оздирган бўлса, унга дўзахдаги азобни икки баробар зиёда қил".

Мутакаббир зўравонлар дедилар: "Нимагадир дунё ҳаётида жазога лойиқ бадбахтлар деб ўйлаганларимиз дўзахда кўринмаяпти-я".

Уларни масхара қилишларимиз хато бўлганмикин? Улар жазога лойиқ эмасмикин? Тўғри бўлганида дўзахга киришлари керак эди-ку. Уларга кўзимиз тушмади-ку.

Қиёмат куни кофирларнинг мана шундай талашиб тортишишлари ҳақдир, шак-шубҳасиздир.

Эй Муҳаммад, қавмингиз орасидаги кофирларга айтинг: "Мен фақат Аллоҳнинг азобидан огоҳлантираман, холос. Бу азоб куфр ва пайғамбарларни ёлғончига чиқариш туфайли бошингизга тушади. Аллоҳдан ўзга чин маъбуд йўқ. У Ўзининг буюклигида ҳам, сифатларида ҳам, номларида ҳам Ягонадир. У ҳамма нарсадан Ғолибдир, Қаҳҳордир. Ҳамма нарса Унга бўйсунгувчидир.

У осмонларнинг ҳам, ернинг ҳам, улар орасидаги нарсаларнинг ҳам Парвардигоридир. У ҳаммадан Ғолибдир, Азиздир. У тавба қиладиган бандаларини Кечиргувчидир.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни ёлғонга чиқараётганларга айтинг: "Қуръон улуғ хабардир".

Сизлар эса шу қадар буюк хабардан юз ўгиряпсизлар. Унга эътибор бермаяпсизлар.

Аллоҳ менга ваҳий қилиб, ўргатиб қўймаганида фаришталар орасида бўлиб ўтган Одамни яратиш ҳақидаги тортишувлар ҳақида менда ҳеч қандай маълумот йўқ эди.

Аллоҳ менга сизларни У Зотнинг азобидан огоҳлантиришим керак бўлган ўринларнигина ваҳий қилади, холос.

Эсланг! Ўшанда Парвардигорингиз фаришталарга: "Дарҳақиқат, Мен лойдан бир одамни яратгувчиман", деган эди. У Одам алайҳиссалом эди.

Унинг хилқатини расо айлаб, шаклини тўғрилаб, унга Ўз Руҳимдан пуфлаганимдан кейин унга сажда қилинглар.

Фаришталар Парвардигорларининг амрига итоат этиб, ҳаммалари Одамга эҳтиром саждасини қилдилар. Сажда қилмаган биронтаси қолмади.

Фақат Иблисгина сажда қилмади. Мутакаббирлик билан Парвардигорнинг амрига итоатсизлик қилди ва шу билан (энг аввалги) кофирлардан бўлди.

Аллоҳ деди: "Эй, Иблис, Ўзимнинг икки қўлим билан яратган Одамга сажда қилишдан сени нима ман қилди?! Мутакаббирлигинг ман қилдими? Ёки олдин ҳам Парвардигорингга каттазанглик қиладиганлардан эдингми?!"

Иблис деди: "Мен Одамдан яхшироқман. Мени оловдан яратгансан. Уни эса лойдан яратдинг". Унинг назарида олов лойдан улуғроқ нарса эди.

Аллоҳ Иблисга деди: "Жаннатдан чиқ! Бас, энди сен қувилган малъунсан".

Жаннатдан қувилиб малъун бўлишинг то Қиёмат кунига қадардир.

Иблис деди: "Парвардигорим, бандаларинг қайта тириладиган кунга қадар менга муҳлат бер, жонимни олмай тур".

Аллоҳ деди: "Бас, сен муҳлат берилганлардансан".

Аниқ белгилаб қўйилган муддатдаги кунга қадар.

Иблис деди: "Қудратинг ва қаҳрингга қасамки, Одам болаларининг ҳаммасини йўлдан оздираман".

Улар орасидаги Ўзинг асраб қолган ва холис Сенгагина ибодат қиладиган бандаларинггина бундан мустасно.

Аллоҳ таоло деди: "Мен тарафимдан бўлган ҳақиқат шуки, Мен фақат ҳақни айтаман. Ундан бошқасини айтмайман".

Қиёмат куни дўзахни сен ва сенга эргашган одамлар билан тўлдираман.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Сизларга етказаётганим бу насиҳатлар, кўрсатмалар учун сизлардан ҳақ сўрамайман ва мен ўзимга буюрилганидан ортиғини айтадиган сохтакор эмасман".

Қуръон инсу жинга бир эслатма, холос.

Бу Қуръон ҳақидаги хабарни, унинг ҳақ эканини бир муддатдан кейин, яъни, ўлганинглардан кейин аниқ билиб оласизлар.

Қуръон ҳаммадан Ғолиб, Азиз, ҳар бир яратишини, тадбирини ва шариатини бир ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зот бўлган Аллоҳ тарафидан нозил қилинган.

Эй Пайғамбар, сизга ҳақни қамраб олган Қуръонни нозил қилдик. Унинг ҳамма хабарлари рост, ҳукмлари эса адолатли. Бас, ёлғиз Аллоҳга ҳеч қандай ширкни аралаштирмасдан холис ибодат қилинг.

Огоҳ бўлингизким, ширкдан холи дин Аллоҳникидир. Аллоҳни қўйиб, бутларни, тоғутларни дўст тутганлар эса ўзларича узр айтишиб: "Уларга бизни Аллоҳга яқинлаштиришлари, Унга ҳожатларимизни етказиши ва Унинг ҳузурида бизни шафоат қилишлари учунгина ибодат қиламиз", дейдилар. Аллоҳ Қиёмат куни муваҳҳид мўминлар билан мушрик кофирлар ўртасида ихтилоф қилган ишлари борасида ҳукм қилади. Аллоҳ ширк келтирадиган каззобнинг ҳам, неъматларга нонкўрлик қиладиган кўрнамакнинг ҳам ҳидоят топишига тавфиқ бермас.

Агар Аллоҳ бола олмоқни истаса, Ўзи яратган махлуқотлари орасидан истаганини танлаб, ўшани бола қилиб олаверган бўларди. Аллоҳ мушриклар айтаётган бундай нуқсондан Пок. У ўз зотида ҳам, сифатларида ҳам, ишларида ҳам Ягонадир, шериксиздир. Ҳамма махлуқотлардан Ғолибдир, Қаҳҳордир.

Осмонлару ерни бир етук ҳикмат билан яратди. Золимлар айтаётгандек беҳудага яратгани йўқ. Тунни кунга ўрайди. Кунни тунга ўрайди. Улардан бири келса, иккинчиси ғойиб бўлади. Қуёшни бўйсундириб қўйди. Ойни бўйсундириб қўйди. Ҳар бири ўзи учун белгилаб қўйилган муддатга қадар, яъни, ажаллари етгунига қадар юрадилар. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳ субҳонаҳу душманларидан қасос оладиган қудрат соҳибидир. Ҳеч ким Унга бас кела олмас. Тавба қилган бандалари учун эса Кечиримли, Мағфиратли Зотдир.

Эй одамлар, Парвардигорингиз сизларни бир жондан, яъни, Одамдан яратди. Кейин Одамдан унинг жуфти Ҳаввони яратди. Сизларга туя, сигир, эчки ва қўй каби чорва ҳайвонларидан саккиз жуфтни яратди. У сизларни оналарингиз қорнида босқичма-босқич уч зулмат, яъни, қорин, бачадон ва йўлдош (плацента) ичида аста-секин яратур. Шуларнинг ҳаммасини яратган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Барча мулк ёлғиз Уникидир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Бас, шундай Парвардигорингиз бўла туриб, қандай қилиб ҳеч нарсани ярата олмайдиганларга ибодат қилиш сари бурилиб кетасизлар?!

Эй одамлар, агар куфр келтирсангизлар, бас, Аллоҳ сизларнинг иймонингиздан беҳожатдир. Кофир бўлишингиз Унга эмас, ўзингизга зарар. У бандаларига куфрни раво кўрмайди ва куфрга буюрмайди. Зеро, Аллоҳ бузуқлик ва гуноҳ ишларга буюрмас. Агар У берган неъматларга шукр қилсангизлар, Унга иймон келтирсангизлар, сизларнинг шу ишингиздан рози бўлур ва улар учун савоб ато этур. Ҳеч бир жон бошқа бир жоннинг гуноҳини ўз бўйнига олмас. Аксинча, ҳар бир жон ўз қилмишининг гаровидир. Кейин Қиёмат куни ёлғиз Парвардигорингизга қайтишингиз бор. Бас, У Зот дунёда қилиб ўтган амалларингизни айтиб, ўшанга яраша сизларга жазо ёки мукофот берур. Албатта, У диллардаги сирларни ҳам Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас.

Кофирга касаллик, камбағаллик, хавф-хатар каби бир зарар етса, Парвардигорига тазарру билан дуо қилади. Кейин қачон Аллоҳ унинг ғамини аритиб, Ўз томонидан унга бир неъмат ато этса, олдин қилган дуосини унутиб, Аллоҳнинг йўлидан оздириш учун У зотга шерикларни ўйлаб топиб, ўшаларга ибодат қилади. Эй Пайғамбар, шундай кимсаларга айтинг: "Куфрингдан умринг борида бироз фойдаланиб қол! Шак-шубҳасиз, сен Қиёмат куни дўзахга эшсан".

Ёки кечалари сажда қилган ва тик турган ҳолда Парвардигорига тоат-ибодат қиладиган, охират азобидан қўрқадиган ва Парвардигорининг раҳматидан умидвор бўладиган киши билан қийинчилик пайтида Аллоҳга ибодат қилиб, фаровонликда У Зотга ширк келтирган кофир баробар бўлурми?! Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳни таниб, У Зот вожиб қилган ишларни биладиганлар билан бу борада ҳеч нарсани билмайдиганлар баробарми?!" Дарҳақиқат, бу икки гуруҳ орасидаги фарқни ақли борлар ажрата оладилар.

Эй Пайғамбар, Менга ва Пайғамбаримга иймон келтирганларга айтинг: "Парвардигорингиздан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Бу дунёда яхшилик қилганларга шу дунёнинг ўзида ҳам, охиратда ҳам яхшилик бордир. Бу дунёда ғалаба, соғлик ва бойлик билан тақдирлансалар, охиратда жаннатга ноил бўладилар. Аллоҳнинг ери кенг. Аллоҳга бемалол ибодат қиладиган жой топиш учун ҳижрат қилинглар. Бу ишда сизларга ҳеч қандай монелик йўқ. Сабр қилгувчиларга Қиёмат куни ажру мукофотлар беҳисоб берилур".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Аллоҳ мени ёлғиз Ўзига ихлос билан ибодат қилишга буюрган".

Менга шу умматнинг энг дастлабки бўйсунадиган мусулмони бўлишни буюрган.

Эй Пайғамбар айтинг: "Аллоҳга бўйсунмай, итоатсизлик қиладиган бўлсам, Қиёмат кунининг азоби бошимга тушиб қолишидан қўрқаман".

Эй Пайғммбар, айтинг: "Мен ёлғиз Аллоҳга ихлос билан ибодат қиламан. У Зотдан бошқасига ибодат қилмайман".

Эй мушриклар, сизлар эса Аллоҳни қўйиб, истаган бутларингизга ибодат қилаверинглар. (Бу ердаги буйруқ таҳдид маъносида) Эй Пайғамбар, айтинг: "Ҳақиқий зиён кўрадиганлар ўзларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берганлардир. Улар билан биргаликда дўзахга кирсалар ҳам, оилалари жаннатга кириб, ўзлари дўзахга кирсалар ҳам улар билан ҳеч қачон учраша олмайдилар. Огоҳ бўлингизким, ҳақиқий зиён мана шудир.

Уларни устларидан ҳам, остларидан ҳам ўт, тутун қоплаб олади. Аллоҳ бандаларини мана шу азобдан огоҳлантиради, қўрқитади. Эй бандаларим, буйруқларимни бажариш ва тақиқларимдан тийилиш ила Мендан қўрқинглар.

Бут ва санамлар каби сохта худоларга ибодат қилишдан ўзини олиб қочган ва тавба ила Аллоҳга қайтган зотларга ўлим онида ҳам, қабрда ҳам, Қиёмат куни ҳам жаннат ҳақида хушхабар берилур. Бас, эй Пайғамбар, бандаларимга хушхабар беринг!

Шундай зотларки, гапга қулоқ солиб, унинг яхшисидан ёмонини ажрата оладилар ва яхшисига, фойдалисига эргашадилар. Ана ўшалар Аллоҳнинг ҳидоятига муваффақ бўлган зотлардир. Ана ўшалар соғлом ақл эгаларидир.

Эй Пайғамбар, куфру залолатда бардавом бўлгани туфайли азобга гирифтор бўлиши аниқ бўлиб қолган кимсани сиз ҳидоят қила олмайсиз, унга тавфиқ бера олмайсиз. Эй Пайғамбар, ахир сиз дўзахдаги одамни қутқара олмайсиз-ку!

Лекин Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотлар учун устма-уст қурилган баланд-баланд бинолар бўлиб, остидан анҳорлар оқиб ўтади. Уларга Аллоҳ шуларни ваъда қилган. Аллоҳ ваъдасига хилоф қилмас.

Кўриб турасизларки, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдиради. Уни булоқлар қилиб оқизиб қўяди. Уларнинг суви билан турли хил рангдаги ўсимликларни ундириб чиқаради. Қарабсизки, ям-яшил яшнаб турган ўсимлик бир замондан кейин сап-сариқ бўлиб, қуриб-қовжираб қолади. Дарҳақиқат, бу ишда уйғоқ қалб эгалари учун эслатмалар, ибратлар бордир.

Аллоҳ қалбини Исломга кенг қилиб қўйган, шу билан ҳидоят топиб, Парвардигори тарафидан ато этилган бир нур ичида бўлган зот қалби Аллоҳни эслашдан қотиб қолган кимса билан баробарми? Улар ҳеч қачон тенг бўлмайдилар. Ҳидоят топганларга нажотга эришсалар, қалблари Аллоҳни эслашдан қотиб қолганлар ҳалокат чоҳига қулайдилар. Ана ўшалар ҳақиқий ҳақ йўлдан озганлардир.

Аллоҳ Ўзининг Пайғамбари Муҳаммад алайҳиссломга энг гўзал сўзни, яъни, Қуръонни нозил қилди. Уни ростлигида ҳам, гўзаллигида ҳам, кўнгилга ёқишида ҳам, ихтилофдан холилигида ҳам, ваъдасию огоҳлантиришида ҳам, ҳақ аҳли билан ботил аҳлини тавсифлашида ҳам бир-бирига ўхшайдиган оятлар қилиб туширди. Парвардигоридан қўрқадиган зотлар ундаги огоҳлантириш ва таҳдид оятларини эшитганларида баданлари титраб кетади. Умидбахш ва хушхабарга оид оятларни тинглаганларида эса баданлари ҳам, қалблари ҳам Аллоҳни эслашга мулойимлашади. Қуръоннинг бу тавсифи ва таъсири Аллоҳнинг ҳидоятидирки, у билан Ўзи истаган бандасини ҳидоят қилади. Энди кимни Аллоҳ ўз ҳолига ташлаб, унга ҳидоят ато этмаган бўлса, уни тўғри йўлга соладиган бирон кимса йўқдир.

Аллоҳнинг ҳидоятига, тавфиқига сазовор бўлиб, охиратда жаннатга кирган зот кофир ҳолида ўлиб, дўзахга қўл-оёқлари кишанланган ҳолида ташланган ва жаҳаннам оловидан фақат ўз юзи билангина ҳимоялана оладиган кимса билан баробар бўладими? Ўша пайтда куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилган золимларга: "Қилиб ўтган куфру маъсиятларингизнинг аччиқ оқибатини татинглар", дейилур.

Бу мушриклардан олдин ўтган умматлар ҳам ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарганлар. Бас, уларга азоб кутилмаганда келган. Тавба қилишга улгурмай қолганлар.

Аллоҳ уларга дунё ҳаётида хорлик, шармандалик азобини тоттирди. Агар билсалар, келгусида уларни кутиб турган охират азоби эса янада қаттиқроқдир.

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръонда эзгулик билан ёвузлик, ҳақ билан ботил, иймон билан куфр ва бошқа мавзуларда турли хил мисоллар келтирдик. Шоядки, шу мисоллардан ибрат олиб, ҳаққа амал қилсалар ва ботилни тарк этсалар.

Уни араб тилидаги Қуръон қилдик. Унда бирон эгрилик, хато ва чалкашлик йўқ. Шояд, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилсалар.

Аллоҳ мушрик ва муваҳҳид ҳақида бир мисол келтирди. Бир киши бир неча ҳожалар ўртасида талаш бўлиб, бирини рози қилса, бошқаси ғазабланиб тураверади. Шунинг учун у доим беқарор ва таҳликада юради. Бошқа бир кишининг эса ҳожаси битта. Унинг мақсадини билади ва шунинг учун доим хотиржам, бамайлихотир юради. Бу иккиси баробар эмас. Ҳамд Аллоҳникидир. Аксинча, уларнинг кўплари билмайдилар. Шу боис ширк келтираверадилар.

Эй Пайғамбар, сиз ҳам ўласиз, улар ҳам ўладилар.

Эй одамлар, кейин албатта сизлар Қиёмат куни Парвардигорингиз ҳузурида талашиб-тортишган ишларингиз борасида хусуматлашасизлар, даъво қиласизлар. Ана шунда ким ҳақ, ким ноҳақ экани ойдинлашади.

Аллоҳ шаънига шериги бор, жуфти бор, боласи бор каби нолойиқ гап айтган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ. Пайғамбар алайҳиссаломга келган ваҳийни ёлғонга чиқарган кимсадан кўра золимроқ одам йўқ. Аллоҳни ва Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган рисолатни инкор этган кофирларга жаҳаннамда жой йўқ эканми? Жуда ҳам бор-да.

Фақат рост сўзлаган ва унга амал қилган пайғамбарлар ҳамда уларни тасдиқ этган мўминлар, ана ўшалар Парвардигорларининг буйруқларини бажариб, тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган чин тақводорлардир.

Улар учун Парвардигорлари ҳузурида истаганларича доимий лаззатлар бордир. Бу Яратувчиси билан ҳам, бандалар билан ўта гўзал муомалада бўлган муҳсинлар мукофотидир.

Зеро, Аллоҳ уларнинг бу дунёда қилиб ўтган ёмон амалларини, гуноҳларини тавба қилганлари сабабли ўчириб, энг яхши амалларига ажру мукофотларини берур.

Бандаси Муҳаммад алайҳиссаломга дин ишида ҳам, дунё ишида ҳам, душмандан ҳимоя қилишда ҳам Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилмасми? Улар эса сизни нодонликлари ва калтафаҳмликлари боис ўзлари ибодат қиладиган бутларидан қўрқитмоқчи бўладилар. Аллоҳ кимга тавфиқ, рушду ҳидоят бермаган бўлса, унга ҳеч ким тавфиқ ҳам, рушду ҳидоят ҳам бера олмас.

Аллоҳ кимга тавфиқ бериб, ҳидоят қилиб қўйган бўлса, ҳеч ким уни адаштира олмас. Аллоҳ ҳаммадан Ғолиб, Азиз эмасми? Куфр келтирганлар ва гуноҳ лойига ботганлардан ўч олмасми? Ҳа, У Азиз, Ғолиб ва ўч олгувчидир.

Эй Пайғамбар, агар анави мушриклардан: "Осмонлару ерни ким яратган", деб сўрасангиз, " Уларни Аллоҳ яратган", дейишлари тайин. Уларнинг худолари нақадар нотавон эканини кўрсатиб, шундай деб айтинг: "Аллоҳни қўйиб, бутларингизга илтижо қиляпсизлар. Айтинглар-чи, агар Аллоҳ менга бирон зиён етказишни истаса, ўшалар У Зотнинг зиёнини арита оладиларми? Ёки Парвардигорим менга бирон марҳамат кўрсатишни ирода қилса, ўшалар У Зотнинг марҳаматини ман қила оладиларми?!" Айтинг: "Менга Аллоҳнинг Ўзи етарлидир. Ҳамма ишларимда Унгагина таянганман. Таваккул қилгувчилар ёлғиз Унга таваккул қилурлар".

Эй Пайғамбар, айтинг: "Эй қавмим, ўзинглар Аллоҳга ширк келтиришни маъқул топдинглар. Энди шу аҳволингизда ишларингизни қилаверинглар. Мен эса Парвардигорим нимага буюрган бўлса, ўша ишни қиламан. Аллоҳни бир деб билишга даъват этаман, холис Унгагина ибодат қиламан. Бу икки йўлнинг қайси бири қандай оқибатга олиб боришини яқинда билиб оласизлар.

Кимга шу дунёда хор қилгувчи азоб келишини, охиратда эса мангу, барқарор азоб тушишини ҳам яқинда билиб оласизлар.

Эй Пайғамбар, сизга Қуръонни ҳақ ила одамларни огоҳлантиришингиз учун нозил қилдик. Бас, ким ҳидоят топса, ўзига фойда. Унинг ҳидоятидан Аллоҳга фойда йўқ. Зеро, Аллоҳ ундан Беҳожатдир. Ким адашса, ўзига зарар. Унинг адашгани Аллоҳга зарар қилмайди. Сиз уларни ҳидоятга мажбурлаб киритишга вакил эмассиз. Сизнинг вазифангиз етказиб қўйиш, холос.

Аллоҳ жонларни ажали етган пайтда олади. Ҳали ажали етмаганларни уйқусида олади. Ўзи ўлимга ҳукм қилганларни ушлаб қолади. Ҳали ўлимга ҳукм қилмаганларини эса Ўзи биладиган маълум муддатга қадар қўйиб юборади. Ушлаб қолиш, қўйиб юбориш, ўлдириш, тирилтириш каби бу ишларда фикр юритадиган одамлар учун шу ишларни қилаётган Зот одамларни ўлганларидан кейин қайта тирилтиришга ҳам, уларни ҳисоб-китобга тортиб, жазо ёки мукофотларини беришга ҳам қодир эканига белгилар бордир.

Мушриклар бут ва санамларини шафоатчилар қилиб олганлар. Аллоҳни қўйиб, ўшалардан умид қиладилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Улар сизларга ҳам, ўзларига ҳам ҳеч иш қилиб бера олмайдиган нотавонлар бўлса ҳам ўшаларни шафоатчилар қилиб оласизларми? Ахир улар гапирмайдиган, эшитмайдиган, кўрмайдиган, фойда ҳам, зарар ҳам қилмайдиган жонсиз нарсалар-ку!

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Шафоатнинг ҳаммаси ёлғиз Аллоҳникидир. Унинг изнисиз ҳеч ким ҳеч кимни шафоат қила олмас. Осмонлару ернинг мулки ҳам ёлғиз Уникидир. Кейин Қиёмат куни ҳисоб-китоб учун ёлғиз Унга қайтариласизлар. Бас, амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Ёлғиз Аллоҳ зикр қилинганда охиратга ва унда содир бўладиган қайта тирилиш, ҳисоб-китоб, жазо ёки мукофот каби ишларга иймон келтирмайдиган мушрикларнинг юраклари сиқилиб кетади. Ўзлари ибодат қилаётган бутлари ёдга олинганда эса хурсанд бўлиб, яйраб кетадилар.

Эй Пайғамбар айтинг: "Эй осмонлару ерни йўқдан бор қилган, ғайбу шаҳодатни билган, бирон нарсани назаридан четда қолдирмаган Аллоҳ, Қиёмат куни бандаларинг орасида улар шу дунёда қилиб ўтган ихтилофлари борасида ёлғиз Ўзинг ҳукм қилиб, ҳақ билан ботилни, бахтли билан бахтсизни ажратиб берурсан".

Ширку маъсиятлар ила ўзига ўзи зулм қилган золимлар ер юзидаги ҳамма бойликлар ва яна шунча бойликларга эга бўлганларида қайта тирилганларидан кейинги азобнинг қаттиқлигидан қутулиш учун ҳаммасини тўлаб юборган бўлардилар. Лекин уларга бу имконият берилмас. Фаразан, шундай бўлган тақдирда ҳам улардан тўловлари қабул қилинмас. Улар Аллоҳ тарафидан ўзлари кутмаган, кўз кўриб, қулоқ эшитмаган турфа азобларга гирифтор бўладилар.

Уларга ўзлари касб қилган ёмонликлари, ширку маъсиятлари ошкор бўлди ва уларни ўзлари дунёда масхара қилиб ўтган азоб ўраб олди.

Кофир одамга касаллик, камбағаллик каби бирон зиён-заҳмат етса, уни аритишимизни сўраб Бизга дуо-илтижо қилди. Кейин унга соғлик, мол-давлат каби бирон неъматни ато этсак, "Аллоҳ буни менга ўзим ҳақли бўлганим учун берди", деди. Аслида эса бу иш бир синовдир. Лекин кофирларнинг кўплари буни билмайдилар-да, Аллоҳ берган неъматларга алданадилар.

Бу гапни олдинги кофирлар ҳам айтганди. Улар касб қилиб топган мол-давлатлари ҳам, мартабалари ҳам заррача асқотмади.

Бас, уларнинг қилган ёмонликлари, ширку маъсиятлари бошларига бало бўлди. Ана ўшалар орасидаги ширку маъсиятлари ила ўзларига ўзлари зулм қилганларга ҳам яқинда қилган ёмонликлари етади. Улар Аллоҳдан қочиб қутула олмаслар. Ғолиб ҳам бўла олмаслар.

Анави мушриклар деганларини дедилар ва билмадиларки, Аллоҳ Ўзи истаган одамга ризқни мўл қилиб беради. Синаш учун: шукр қиладими ёки нонкўрлик қиладими? Истаган одамига танг қилиб беради. Уни ҳам синаш учун: сабр қиладими ёки Аллоҳнинг қадаридан норози бўладими? Бу каби ризқнинг мўл ёки танг қилиб берилишида мўмин қавм учун Аллоҳнинг тадбирига далолат қилувчи белгилар бордир. Зеро, фақат мўминларгина бу белгилардан фойдалана оладилар. Кофирлар эса уларнинг ёнидан юз ўгириб ўтиб кетадилар.

Эй Пайғамбар, ширку маъсиятлар ила ҳадларидан ошиб ўз жонига жабр қилган бандаларимга айтинг: "Аллоҳнинг раҳматидан, гуноҳларингизни кечиришидан ноумид бўлманглар. Дарҳақиқат, Аллоҳ тавба қилган одамнинг ҳамма гуноҳларини кечиради. У тавба қилгувчиларнинг гуноҳларини кечирадиган ва уларга Меҳрибон Зотдир".

Қиёмат кунининг азоби бошингизга тушиб, бутларингиздан ҳам, аҳли оилангиздан ҳам ҳеч қандай ёрдам ололмай қолишингиздан олдин Парвардигорингизга қайтиб, тавба ва солиҳ амаллар қилиб қолинглар ва У Зотга бўйсунинглар".

Сизларга азоб тўсатдан, ўзларингиз сезмаган ва тайёргарлик қилиб олишга улугурмаган ҳолингизда келиб қолишидан олдин Парвардигорингиз тарафидан сизларга нозил қилинган энг гўзал Қуръонга эргашиб, унинг буйруқларини бажаринглар ва тақиқларидан тийилинглар.

Шу ишларни қилинглар. Токи, бирон жон қиёмат куни қаттиқ афсус-надоматлар чекиб: "Аллоҳ ҳақида сусткашлик этиб, куфру маъсиятлар қилганимга надомат бўлсин! Ростдан ҳам Аллоҳга итоат этадиган мўминларни масхара қилган эдим", деб қолмасин.

Ёки тақдирни рўкач қилиб: "Аллоҳ менга тавфиқ берганида тақводорлар сафида бўлиб, буйруқларини бажарган ва тақиқларидан тийилган бўлардим", деб қолмасин.

Ёки азобни ўз кўзи билан кўрганида: "Менга яна бир марта дунёга қайтиш имкони берилганида эди, Аллоҳга тавба қилиб, гўзал амалларни қиладиган бўлар эдим", деб қолмасин.

Иш сен ўйлагандек бўлмайди. Сенга Менинг оятларим келганди. Сен эса уларни ёлғонга чиқаргандинг, ўзингни катта олгандинг ҳамда Аллоҳни, Унинг оятларини ва пайғамбарларини инкор қиладиган кофирлардан бўлгандинг.

Қиёмат куни Аллоҳнинг шериги бор, боласи бор, дея У Зот шаънида ёлғон гапирганларни юзлари қора ҳолда кўрасиз. Бу бадбахтликларининг бир белгиси бўлади. Аллоҳга ва У Зотнинг пайғамбарларига иймон келтиришдан ўзини катта олган мутакаббирларга жаҳаннамда жой йўқми экан?! Ҳа, албатта бор.

Аллоҳ Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотларни улкан муваффақиятга эриштириб, жаннатга киритиб, азобдан асраб қолади. Уларга азоб етмайди ва улар дунёвий насибалардан маҳрум бўлганларига хафа ҳам бўлмайдилар.

Аллоҳ ҳамма нарсанинг Яратувчисидир. Ундан ўзга яратувчи йўқ. У ҳар бир нарсани ҳимоя қилиб, Ўзи истаганича бошқариб туради.

Осмонлару ердаги ҳамма яхшиликларнинг калитлари У Зотнинг Қўлидадир. Ўзи истаган бандасига беради. Истаган одамига бермайди. Аллоҳнинг оятларига куфр келтирганлар, ана ўшалар зиён кўргувчилардир. Чунки улар бу дунёда иймондан маҳрум бўлиб, охиратда дўзахда абадий қоладилар.

Эй Пайғамбар, анави сизни йўлдан урмоқчи бўлаётган мушрикларга айтинг: "Эй Парвардигорини танимаган нодонлар, ҳали мени Аллоҳдан бошқага ибодат қилишга буюряпсизларми? Маъбудликка ёлғиз Аллоҳгина ҳақлидир. Ундан бошқага ҳеч қачон ибодат қилмасман".

Эй Пайғамбар, Аллоҳ сизга ҳам, сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам ваҳий қилдики, агар Аллоҳдан бошқасига ибодат қиладиган бўлсанг, солиҳ амалларингнинг савоби ҳабата бўлур ва ўзинг дунёю охиратда зиён кўргувчилардан бўлиб қолурсан.

Аксинча, ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қил, Унга ҳеч кимни, ҳеч нарсани шерик қилма ва берган неъматларига шукр қилгувчилардан бўл.

Мушриклар Аллоҳни етарлича улуғламасдан, Унга заиф, ожиз махлуқотларни шерик қилдилар. Аллоҳнинг қудрати нақадар буюк эканидан ғафлатда қолдилар. Бу қудратнинг кўринишларидан бири шуки, ер юзи ўзидаги барча тоғлари, дарахтлари, дарёлари, денгизлари билан бирга Қиёмат куни У Зотнинг Чангалида бўлади. Етти осмоннинг ҳаммаси Унинг Қўлида ғижимланиб туради. У Зот мушриклар айтаётган шериклардан Пок ва Олийдир.

Фаришта биринчи марта сур чалганда осмонлардагилар ҳам, ердагилар ҳам ўлади. Аллоҳ Ўзи хоҳлаганларгина бундан мустасно. Иккинчи марта чалганда ҳаммаси қайта тирилади. Бас, ҳамма тириклар, энди Аллоҳ нима қилар экан, деб кутиб турадилар.

Ер Парвардигорнинг Жилоси билан ёришди. Одамларнинг номаи аъмоллари тарқатилди. Ўз қавмларига қарши гукоҳлик беришлари учун пайғамбарлар келтирилди. Муҳаммад алайҳиссаломнинг уммати ҳам олиб келинди. Аллоҳ уларнинг ўрталарида адолат билан ҳукм қилди. Бу кунда улар зулм қилинмайдилар. Инсоннинг бирон ёмонлиги кўпайтирилмайди, бирон яхшилиги камайтирилмайди.

Аллоҳ ҳар бир жоннинг жазо ёки мукофотини тўла қилиб берди. Яхши амалга мукофот, ёмон амалга жазо. Аллоҳ улар қилиб ўтган ишларни жуда яхши Билгувчидир. Уларнинг яхши ё ёмон бирон амали У Зотдан яширин эмас. Мана энди бу кунда ўша амалларга яраша жазо ёки мукофот беради.

Фаришталар кофирларни жаҳаннамга гуруҳ-гуруҳ қилиб, хорлаб ҳайдаб бордилар. Дўзах олдига етиб борганларида эшиклари очилди ва қўриқчи фаришталар уларга ғазаб билан: "Сизларга ўзингиздан бўлган пайғамбарлар келиб, Парвардигорингизнинг оятларини тиловат қилиб бермаганмиди ва сизларни мана шу Қиёмат кунидаги учрашувдан, ундаги азобу уқубатлардан огоҳлантирмаганмиди?!", дедилар. Шунда кофирлар хатоларини тан олиб: "Ҳа, шундай бўлганди! Лекин азоб сўзи кофирлар устига ҳақ бўлгандир ва биз кофирлар бўлгандик", дедилар.

Уларга Аллоҳнинг раҳматидан ҳеч қандай умид қолдирмасдан шудай дейилади: "Жаҳаннам эшикларидан у ерда абадий қоладиган бўлиб киринглар!" Ҳақни эътироф этишдан ўзини катта олган мутакаббирларнинг жойи нақадар ёмон, нақадар манфур жой!

Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган мўминларни эса фаришталар гуруҳ-гуруҳ қилиб иззат-икромлар билан жаннатга олиб борадилар. То унинг олдига келганларида эшиклари очилиб, қўриқчи фаришталар уларга: "Ассалому алайкум! Хуш келибсизлар! Бас, жаннатга мангу қоладиган бўлиб киринглар", дедилар.

Мўминлар жаннатга кирганларидан кейин шундай дедилар: "Бизга пайғамбарларининг тиллари билан берган ваъдасида содиқ бўлган ва бизга жаннат ерини мерос қилиб, ундан хоҳлаган жойимизни олишимиз мумкин қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин". Бас, Аллоҳнинг Юзи учун солиҳ амалларни қилган мўминларнинг ажри нақадар яхши!

У кунда фаришталар Арш атрофини ўраб олиб, Аллоҳни кофирлар айтадиган нуқсонлардан поклаб, У Зотга ҳамду сано айтиб турадилар. Аллоҳ ҳамма халойиқ ўртасида адолат билан ҳукм қилиб, иззат-икромга сазоворларни иззат-икром қилади, азобга лойиқларни азоблайди. Ва айтиладики, ҳамма мақтовлар мўмин бандаларига қаратилган раҳмати билан ҳам, кофир бандаларига қаратилган азоби билан ҳам ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори бўлган Аллоҳгагина хосдир.

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Қуръон Муҳаммад алайҳиссаломга ҳаммадан ғолиб ва бандаларига нима зарурлигини биладиган Аллоҳ тарафидан нозил қилинган.

Осийлар гуноҳларини кечиргувчи, тавба қилган банданинг тавбасини қабул қилгувчи, тавба қилмаганларга нисбатан жазоси қаттиқ, фазлу карами кенг Зот тарафидан. Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Қиёмат куни ҳамма бандаларнинг қайтиб борар жойи ёлғиз Унгадир. Ўшанда амалларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Аллоҳнинг ягона илоҳлигига ва пайғамбарларининг ҳақлигига далолат қилувчи оятлари ҳақида Аллоҳга куфр келтирганларгина талашиб-тортишадилар. Чунки уларнинг ақлларида бир камчилик бор. Сиз улардаги ризқнинг мўллиги, неъматларнинг кўплигига алданиб қолманг. Бу бир истидрож, холос. Истидрож - қўйиб бериш, муҳлат бериш, тез жазоламасдан кўпроқ гуноҳ қилишига имкон бериб, охирида жазога тортиш. Арқонни узун ташлаб қўйишга тўғри келса керак.

Улардан олдин Нуҳ қавми ҳам, Нуҳ қавмидан кейин Од, Самуд, Лут қавми, Мадян асҳоби, Фиръавн каби гуруҳлар ҳам ҳақни тан олмай ёлғонга чиқарганлар. Ҳар бир уммат ўз пайғамбарини тутиб ўлдирмоқчи бўлган. Ҳақни йўқ қилиш учун ботил ҳужжат билан талашиб-тортишганлар. Шундан кейин ўша умматларнинг ўзларини тутиб йўқ қилдим. Азобим қандай бўлгани ҳақида фикр юритинг. Жуда қаттиқ азоб бўлганди.

Аллоҳ ўша ҳақни ёлғонга чиқарганлар устидан қандай ҳукм қилган бўлса, куфр келтирганлар устидан ҳам улар дўзах эгаларидир, деган ҳукмни чиқариб қўйиши вожиб бўлган.

Эй Пайғамбар, Аршни кўтариб турадиган ва унинг атрофидаги фаришталар Парвардигорларига ҳамду сано айтиб, У Зотни нолойиқ айблардан поклайдлар, тасбеҳ айтадилар ва У зотга иймон келтирадилар ҳамда Аллоҳга иймон келтирганларни мағфират қилишини сўраб, дуоларида шундай дейдилар: "Парвардигоро, ҳамма нарсани Ўз раҳматинг ва илминг ила қамраб олгансан. Бас, тавба қилиб, динингга эргашганларни мағфират айлагин ва уларни дўзах азобидан сақлагин".

Фаришталар айтадилар: "Парвардигоро, мўминларни ҳам, улар билан бирга ота-боболари, жуфти ҳалолллари ва болалари орасидаги солиҳларни ҳам Ўзинг ваъда қилган жаннатга киритгин. Дарҳақиқат, Сен ҳаммадан Ғолибсан, Азизсан, ҳар бир тақдирини ва тадбирини ҳикмат билан қилгувчи Ҳакимсан.

Уларни қилиб ўтган ишларининг ёмонликларидан ҳимоя айла. Улар учун азоблама. Қиёмат куни кимни қилган гуноҳларига жазо беришдан асрасанг, демак, унга раҳм қилибсан. Бу асрашинг ва раҳматинг уни жаннатга олиб киради. Энг буюк муваффақият мана шудир.

Қиёмат куни Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирганлар дўзахга кириб, ўзларидан ўзлари ғазабланиб, ўзларини ўзлари лаънатлаб турган пайтларида уларга шундай нидо қилинади: "У дунёда Аллоҳга иймон келтиришга чақирилган пайтингизда куфр келтирган, ширк келтирган эдингиз. Ўша пайтдаги Аллоҳнинг сизлардан ғазабланиши ҳозирги ўзингиздан ўзингиз ғазабланишингиздан қаттиқроқдир".

Кофирлар эътироф ҳам, тавба ҳам фойда бермайдиган кунда гуноҳларига иқрор бўлиб шундай дейдилар: "Парвардигоро, бизни икки марта ўлдирдинг, яъни, йўқ эдик, бор қилдинг, кейин яна ўлдирдинг. Икки марта тирилтирдинг. Дастлаб йўқдан бор қилдинг кейин яна қайта тирилтирдинг. Қилиб ўтган гуноҳларимизга иқрормиз. Энди шу дўзахдан чиқишнинг бирон йўли борми? Токи, ҳаётга қайтиб, яхши амаллар қилсак-да, кейин Сен биздан рози бўлсанг".

Бу азобга гирифтор бўлганингизга сабаб шуки, қачон ёлғиз Аллоҳга чақирилганингизда Унга куфр келтирдингиз, ширк келтирдингиз. Қачон Аллоҳга бир шерик қилинганда эса унга иймон келтирдингиз. Бас, ҳукм ёлғиз Аллоҳникидир. У Ўз Зотида ҳам, қадарида ҳам, қаҳрида ҳам олийдир. У ҳамма-ҳамма нарсадан Буюкдир.

Алллоҳ шундай Зотки, сизларга Ўзининг қудрати ва ягоналигига далолат қилувчи оятларини уфқларда ва ўз танангизда кўрсатади ҳамда сизларга осмондан ёмғир ёғдириб, турли ўсимликлар ва донлардан иборат ризқ ато этади. Аллоҳнинг оятларидан У Зотга ихлос билан тавба-илтижо қиладиган зотларгина ибрат оладилар.

Бас, эй мўминлар, гарчи кофирлар ёқтирмасалар-да, гарчи улар ғазаблансалар-да, ихлос билан Аллоҳга тоат этинглар, дуо-илтижо қилинглар.

Ихлос билан тоат, дуо-илтижо қилинишга ёлғиз Аллоҳ ҳақлидир. У ҳаммадан ажралиб турадиган юксак мартабали Зотдир. У буюк Арш соҳибидир. Ўзи истаган бандасига одамларни Қиёмат куни бўладиган учрашувдан огоҳлантиришлари учун ваҳий юборади. У кунда олдингилару кейингилар ҳамма-ҳамма учрашади.

Улар кўриниб, бир тепаликда тўпланганларида Аллоҳга улардан бирон нарса яширин қолмас. Ўзларидан ҳам, қилган амалларидан ҳам, оладиган жазо ёки мукофотларидан ҳам. Ўшанда бир савол янграйди: "Бугун мулк кимники?" Жавоб эса фақат битта: "Ўз Зотида ҳам, сифатларида ҳам, ишларида ҳам якка-ягона бўлган, ҳаммадан Ғолиб, ҳаммани Ўзига бўйсундирган Қаҳҳор Аллоҳникидир".

Бугун ҳар бир жон қилмишига яраша жазо ёки мукофот олади. Яхшилик қилган бўлса, мукофотланади. Ёмонлик қилган бўлса, жазоланади. Бугун зулм йўқдир. Зеро, ҳоким Одил Аллоҳдир. Аллоҳ бандаларидан тез ҳисоб оладиган Зотдир. Чунки У Зот бандаларини жуда яхши билади.

Эй Пайғамбар, уларни Қиёмат кунидан, унинг яқинлашаётганидан огоҳлантиринг. У кун албатта келади. Ҳар бир келадиган нарса яқиндир. Ўша куннинг даҳшатидан юраклар ҳалқумларга келиб, бирон кимса гапира олмай қолади. Фақат Раҳмон изн берган кишигина гапиради. Ширку маъсиятлар ила ўзларига ўзлари жабр қилган золимларга бирон меҳрибон дўст ҳам, гапи ўтадиган шафоатчи ҳам бўлмас.

Аллоҳ кўзларнинг ўғринча қарашларини ҳам, қалбларда яширинган сирларни ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас.

Аллоҳ адолат билан ҳукм қилади. Ҳеч кимга зулм қилмайди. Бирон кишининг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайди. Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутлари эса бирон нарса устидан ҳукм қила олмайдилар. Чунки уларда ҳеч қандай ҳуқуқ йўқ. Аллоҳ бандаларининг гапларини эшитиб, ниятлари ва амалларини кўриб тургувчи Зотдир. Яқинда уларга қилган ишларига яраша жазо ёки мукофотларини беради.

Анави мушриклар ер юзини айланиб юриб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмасдан ёлғонга чиқарганларнинг оқибати нима бўлгани ҳақида фикр юритсалар бўлмайдими? Ахир уларнинг оқибатлари ўта аянчли бўлмаганми? Ҳолбуки, улар булардан кўра куч-қувват жиҳатидан ҳам, заминда бинолар қуриб қолдирган осори атиқалари жиҳатидан ҳам зўрроқ бўлганлар-ку! Аллоҳ уларни қилган гуноҳлари туфайли ҳалок айлади. Уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон ҳимоячи йўқдир.

Бунга сабаб шуки, уларга пайғамбарлари Аллоҳ тарафидан ёрқин далилларни келтирсалар ҳам Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирдилар. Шунда Аллоҳ уларни ҳалок қилди. Куч-қудратлари уларга асқотмади. Аллоҳ юборган пайғамбарларини ёлғончига чиқарадиган кофирларга нисбатан азоби қаттиқ Зотдир.

Дарҳақиқат, Биз Мусони ёрқин оятларимиз ва қатъий далил билан юбордик.

Фиръавнга, унинг вазири Ҳомонга ва Қорунга. Бас, улар: "Ўзини пайғамбар, деб даъво қилаётган Мусо ёлғончи сеҳргардир", дедилар.

Мусо алайҳиссалом ўзининг ҳақ эканига ҳужжат келтирганидан кейин Фиръавн деди: "У билан бирга иймон келтирганларни хорлаб, ўғилларини ўлдириб, аёлларини тирик қолдиринглар". Кофирларнинг мўминлар сонини оз санаб қилган бу найранглари иш бермайди, таъсири бўлмайди.

Фиръавн деди: "Мени қўйинглар, Мусони жазолаб ўлдираман. Ҳимоя сўраб Парвардигорига дуо қилаверсин. Унинг дуосидан қўрқмайман. Динингизни ўзгартириб юборишидан ёки ер юзида қирғинлар ва вайронагарчиликлар каби фасодни кенг ёйишидан қўрқмоқдаман".

Мусо Фиръавннинг таҳдидидан хабар топгач, шундай деди: "Мен ўзимнинг Парвардигорим ва сизларнинг Парвардигорингиздан Қиёмат кунига ҳамда ундаги ҳисоб-китоб ва жазога иймон келтирмайдиган, ҳақни тан олмайдиган ҳар бир мутакаббирдан паноҳ беришини сўрайман".

Фиръавн хонадонидан бўлган, иймонини қавмидан яшириб юрадиган бир мўмин киши Мусонинг ўлдирилишига қарши чиқиб деди: "Бир бегуноҳ одамни, "Парвардигорим Аллоҳдир", дегани учун ўлдирасизларми?! Ҳолбуки, у сизларга ўзининг Парвардигори тарафидан юборилган пайғамбар эканига далолат қилувчи ҳужжатлар келтирди-ку! Фаразан, у ёлғончи бўлса ҳам, ёлғони ўзига зарар қилади. Лекин агар ростгўй бўлса, сизларга у ваъда қилаётган айрим азоблар етиб қолади-ку! Албатта Аллоҳ ҳаддан ошгувчи, ёлғончи кимсани ҳидоят қилмас, унга тавфиқ бермас.

"Эй қавмим, бугун Мисрда подшоҳлик сизники, ғолибсиз. Лекин Мусони ўлдириш ортидан Аллоҳнинг азоби келиб қолса, бизга ким ёрдам беради?" Бунга жавобан Фиръавн деди: "Фикрим фикр, ҳукмим ҳукм, мен ёвузлик ва бузғунчиликнинг олдини олиш учун Мусони ўлдиришни маъқул топдим, тамом, айтганим бўлади. Мен сизларни фақат тўғри йўлга бошлайман".

Иймон келтирган киши қавмига насиҳат қилиб деди: "Мусони зулм ва тажовузкорлик билан ўлдирадиган бўлсангизлар, устингизга олдин ўтган пайғамбарларга қарши уюшган фирқаларнинг куни тушиб қолишидан қўрқаман. Уларни Аллоҳ ҳалок этганди".

Нуҳ қавми, Од, Самуд ва улардан кейин келган пайғамбарларни ёлғончига чиқарган кофирларнинг иши каби. Аллоҳ уларни ҳақни тан олмай ёлғонга чиқарганлари ва куфр келтирганлари туфайли ҳалок этганди. Аллоҳ бандаларга зулм қилишни хоҳламайди. Улар ўз гуноҳлари билан жазога, азобга лойиқ бўлиб оладилар.

Эй қавмим, сизларнинг Қиёмат кунидаги аҳволингиздан хавотирдаман. У кунда одамлар қаридошлари ёки бообрў одамларни чақириб қоладилар. Шу ишлари уларга фойда беради, деб ўйлайдилар.

У кунда дўзахдан қўрқиб, ортингизга қочасизлар. Сизларни Аллоҳнинг азобидан ҳимоя қиладиган бирон кимса бўлмас. Кимга Аллоҳ тавфиқ бермаган бўлса, уни ҳеч кимга йўлга сола олмайди. Зеро, ҳидоят, тавфиқ Аллоҳнинг Қўлидадир.

Олдин Юсуф сизларга Аллоҳнинг ягона илоҳ эканига далолат қилувчи очиқ-равшан ҳужжатларни олиб келганди. Сизлар эса у олиб келган рисолатга тинимсиз шак келтиравердинглар. Ҳатто Юсуф вафот этганидан кейин ҳам шак келтиришингиз тинмади, аксинча, зиёда бўлди. Энди Юсуфдан кейин Аллоҳ пайғамбар юбормайди, дейишгача бординглар. Аллоҳ Ўзи белгилаб қўйган ҳадлардан ошадиган ва У Зотнинг бир эканига шак келтирадиганларни мана шундай адаштириб қўяди.

Аллоҳнинг оятлари ҳақида ҳеч бир ҳужжатсиз, далилсиз талашиб-тортишадиганлар Аллоҳ наздида ҳам, мўминлар наздида ҳам катта нафратга дучор бўладилар. Аллоҳ мана шуларнинг қалбларини муҳрлаб қўйганидек, ҳар бир ҳақни тан олишдан ўзини катта олган мутакаббирнинг ҳам, тўғри йўлга юрмайдиган зўравоннинг ҳам қалбини муҳрлаб қўяди.

Фиръавн ўзининг вазири Ҳомонга деди: "Эй Ҳомон, менга бир баланд қаср қуриб бер. Токи, осмон йўлларига етиб борай".

"Токи, самога кўтарилиш имкони топиб, Мусо айтаётган маъбудни кўрсам. Мен Мусони аниқ ёлғончи, деб ўйлайман". Фиръавнга ўзининг бу манфур иши чиройли кўриниб, Ҳомонга шу истагини айтди. Шу билан ҳақ йўлдан озиб, залолат сари кетди. Фиръавннинг бу иши, яъни, ўзининг ботили билан Мусо олиб келган ҳақни маҳв этишга уриниши муваффақиятсизлик билан тугаши аниқ. Зеро, унинг оқибати ҳеч қачон адо бўлмас бахтиқароликдир, омадсизликдир.

Фиръавн хонадонидан бўлган бир иймон келтирган киши қавмига насиҳат қилиб, уларга тўғри йўлни кўрсатиб: "Эй қавмим, менга эргашинглар, сизларни тўғри йўлга, ҳақ йўлга бошлайман", деди.

Эй қавмим, бу дунё ҳаёти бир зумда ўтиб кетадиган ўткинчи бир лаззатланиб олишдан бошқа нарса эмас. Ундаги фоний матоҳларга, лаззатларга алданиб қолманглар. Охират диёри эса ўзидаги туганмас неъматлари ила барқарор қароргоҳдир. Шундай экан, Аллоҳга тоат-ибодат қилиш ила унга эришишга ҳаракат қилинглар. Ўткинчи ҳаётингиз билан овора бўлиб, охиратни қўлдан бой бериб қўйманглар.

Ким бир ёмонлик қилса, ўша ёмонлигига яраша жазо олади. Эркак бўлсин, аёл бўлсин, ким Аллоҳнинг Юзини истаб, ўзи Аллоҳга ва пайғамбарларига иймон келтиргани ҳолда бир яхшилик қилса, бас, ана ўшалар Қиёмат куни жаннатга кирадилар. Аллоҳ уларга турли хил меваларни, туганмас неъматларни беҳисоб ризқ қилиб беради.

Эй қавмим, нега мен сизларни Аллоҳга иймон келтириш ва яхши ишларни қилиш ила эришиладиган дунё ва охиратдаги нажотга чақирсам, сизлар мени куфру маъсиятлар касофатидан гирифтор бўлинадиган дўзахга чорлаяпсизлар? Бу нима деган гап?

Сизлар мени ўзларингизнинг ноҳақлигингизга, Аллоҳга куфр келтиришимга ва Аллоҳни қўйиб, ўзим билмайдиган нарсаларга ибодат қилишимга чорлаяпсизлар. Мен эса сизларни ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва бандаларини кечирадиган Мағфиратли Аллоҳга иймон келтиришга чақиряпман.

Дарҳақиқат, сизлар даъват қилаётган нарсалар бу дунёда ҳам, охиратда ҳам даъват қилинишга арзийдиган нарсалар эмас. Улар дуогўйнинг дуосини ижобат қила олмайдилар. Ҳаммамизнинг қайтиб борар жойимиз эса Аллоҳгадир. Куфру маъсиятлар ила исрофкунандалик қилганлар Қиёмат куни дўзахга ошно бўладилар ва у ерда абадий қоладилар.

Улар насиҳатга қулоқ солмадилар. Шунда пайғамбар деди: "Ҳали бу насиҳатларимни эслайсизлар ва қабул қилмаганингизга қаттиқ пушаймон бўласизлар. Мен ишимни ёлғиз Аллоҳга топшириб қўяман". Дарҳақиқат Аллоҳ бандаларнинг ҳамма ишларидан воқиф бўлиб туради. Бирон нарса У Зотнинг назаридан четда қолмайди.

Бас, Аллоҳ ўша мўминни кофирлар қилган ҳийла-найрангларнинг ёмонлигидан асраб қолди. Уни ўлдирмоқчи бўлгандилар. Фиръавн аҳлини эса ғарқ бўлиш азоби қамраб олди. Аллоҳ бу дунёда унинг ўзини ҳам, лашкарини ҳам денгизга ғарқ айлади.

Улар ўлганларидан кейин қабрларида кечаю кундуз дўзахга рўбарў қилиб туриладилар. Қиёмат куни эса: "Фиръавн тобеларини куфр келтирганлари, ҳақни ёлғонга чиқарганлари ва Аллоҳнинг йўлидан тўсганлари учун энг қаттиқ, энг оғир азобга ташланглар", дейилур.

Эй Пайғамбар, эсланг. Ўшанда дўзахдаги тобелар билан пешволар ўзаро талашиб-тортишадилар. Заиф ва бечора тобелар мутакаббир пешволарга шундай дейдилар: "У дунёда биз сизларга тобе эдик. Мана энди сизлар биздан Аллоҳнинг азобидан бирон қисмини даф қила оласизларми?"

Мутакаббир пешволар шундай жавоб бердилар: "Пешво бўламизми, тобе бўламизми, ҳаммамиз дўзахдамиз. Ҳеч ким ҳеч кимнинг ҳеч қандай азобини енгиллата олмайди. Аллоҳ бандалари ўртасида Ўз ҳукмини чиқариб, ҳар бир бандага қилмишига яраша жазосини бериб бўлди".

Дўзахда азоб чекаётган пешволар ҳам, тобелар ҳам дўзахдан чиқиш ва дунёга қайтишдан умидларини узганларидан кейин жаҳаннам ишларига бириктирилган фаришталарга шундай дейдилар: "Парвардигорингизга дуо қилинглар, биздан бир кунгина мана шу доимий азобни енгиллатсин?!"

Кофирларга жаҳаннам қўриқчилари шундай дейдилар: "Сизларга пайғамбарларингиз очиқ ҳужжатлар ва ёрқин далиллар келтирмаганмидилар?" Кофирлар: "Ҳа, келтиргандилар", деб жавоб берадилар. Шунда қўриқчилар айтадилар: "Ундай бўлса, ўзларингиз дуо-илтижо қилаверинглар. Биз сизларни шафоат қилмаймиз. Кофирларнинг дуолари зое кетмай қолмайди. Чунки кофирдан дуо қабул қилинмайди".

Дарҳақиқат, Биз элчиларимиз ва мўминларга шу дунёда ҳам, охиратда ҳам мадад берамиз. Бу дунёда душманларига қарши ҳужжатлар тақдим этамиз, ўзларини қўллаб-қувватлаймиз. Қиёмат куни, яъни, пайғамбарлар, фаришталар ва мўминлар рисолат етказилганига ва умматлар уни ёлғонга чиқарганига гувоҳ бўладиган кунда уларни жаннатга киритамиз, ғанимларини эса дўзахга улоқтирамиз.

У кунда куфру маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимларга узрлари фойда бермайди. У кунда улар Аллоҳнинг раҳматидан қувиладилар. Уларга энг ёмон жой насиб бўлиб, у ерда абадий азобга қоладилар.

Биз Мусога илм ато этдик. У билан Бани Исроил ҳақ сари йўл топди. Тавротни эса Бани Исроил қўлида аждоддан авлодга мерос бўлиб қоладиган қилиб қўйдик.

Ҳақ йўлига етаклайдиган ҳидоят қилиб. Соғлом ақл эгалари учун ибрат қилиб.

Бас, эй Пайғамбар, қавмингизнинг сизни тан олмаслиги ва озор беришларига сабр қилинг. Аллоҳнинг сизни қўллаб-қувватлаш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Гуноҳингиз учун мағфират тиланг ва Парвардигорингизга кечаю кундуз ҳамду тасбеҳ айтинг.

Аллоҳнинг оятларини ноҳаққа чиқариш учун бирон далилсиз, ҳужжатсиз талашиб-тортишаётганларнинг бу ишлари ҳақни тан олишдан ўзларини катта олиб, такаббурлик қилаётганларидан ўзга нарса эмас. Улар ҳеч қачон ўзлари истаётган чўққига ета олмайдилар. Бас, эй Пайғамбар, Аллоҳдан паноҳ сўранг, У Зотга юкунинг. Албатта У, бандаларининг айтаётган гапларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб турадиган Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас ва яқинда уларга амалларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Буюк ва бепоён осмонлару ерни яратиш инсонларни яратишдан кўра каттароқ иш экани аниқ. Шу қадар улуғ нарсаларни яратган Зот ўликларни тирилтира олмайдими? Уларни ҳисоб-китоб қилиб, амалларига яраша жазо ёки мукофотларини бера олмайдими? Ҳа, бу ишларни қила олади. Лекин кўп одамлар буни билмайдилар. Ибрат олмайдилар.

Кўрадиган кўзи очиқ билан кўрмайдиган кўр тенг эмас. Аллоҳга иймон келтириб, яхши амалларни қиладиган мўминлар билан эътиқоди бузуқ, ёмон ишларни қиладиган кофир ҳам тенг эмас. Сизлар жуда оз ибратланасизлар. Етарлича ибратланганингизда эди, бу икки гуруҳ орасидаги фарқни англаб, иймон келтирган ва Аллоҳнинг розилигини топиш учун яхши ишларни қиладиган мўминлар сафида бўлишга ҳаракат қилиб қолган бўлар эдингизлар.

Аллоҳ ҳисоб-китоб учун ўликларни қайта тирилтирадиган Қиёмат (соат) аниқ келади. Бунга шак-шубҳа йўқ. Лекин одамларнинг кўплари унинг келишига ишонмайдилар. Шунинг учун унга тайёргарлик кўрмайдилар.

Парвардигорингиз деди: "Эй одамлар, ибодат қилишда ҳам, дуо қилишда ҳам ёлғиз Менга юзланинглар. Дуоларингизни ижобат қилиб, сизларни кечираман ва раҳматимга оламан. Ёлғиз Менга ибодат қилишдан ўзларини катта оладиганлар яқинда Қиёмат куни хор-зор бўлган ҳолларида жаҳаннамга кирадилар".

Аллоҳ шундай Зотки, ором олишингиз учун сизларга кечани ёруғ қилиб берди. Бемалол ишлашингиз учун эса кундузни ёруғ айлади. Аллоҳ одамларга фазлу марҳаматли Зотдирки, уларни зоҳирий ва ботиний неъматлар билан сийлади. Лекин кўп одамлар У Зот ато этган неъматларга шукр қилмайдилар.

Сизларга мана шундай неъматларни ато этган ўша Аллоҳ ҳамма нарсанинг Яратувчисидир. Ундан ўзга яратувчи йўқдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Шундай экан, қандай қилиб Унга ибодат қилиш ўрнига бирон фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга ибодат қилиш сари бурилиб кетмоқдасизлар?!

Ўшалар Аллоҳга иймон келтиришдан, ёлғиз Унгагина ибодат қилишдан бошқа тарафга бурилиб кетганларидек, Аллоҳнинг ягона илоҳлигига далолат қилувчи оятларни инкор қиладиганлар ҳар доим ва ҳар жойда ҳақдан юз ўгириб, ноҳақлик сари бурилиб кетадилар-да, рушду ҳидоятдан айрилиб, бетавфиқ бўлиб қоладилар.

Эй одамлар, Аллоҳ шундай Зотки, сизларга ерни яшаш учун қароргоҳ, самони эса устингизга қулаб тушадиган нарсалардан ҳимоя этадиган мустаҳкам том айлади. Сизларга оналарингизнинг қорнида шакл берар экан, суратларингизни чиройли қилди. Сизларга ҳалол-пок ризқ берди. Сизларга мана шу неъматларни ато этган Аллоҳ Парвардигорингиздир. Бас, ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳ баракотли бўлди. Ундан ўзга парвардигор йўқдир.

У доим барҳаётдир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ибодат қилишда ҳам, дуо-илтижо қилишда ҳам ёлғиз Унгагина ихлос билан, ҳеч нарсани Унга шерик қилмасдан юкунинглар. Ҳамма махлуқотларнинг Парвардигори Аллоҳга ҳамд бўлсин.

Эй Пайғамбар, айтинг: "Мени Аллоҳ ўзимга очиқ-ойдин ҳужжатлар келиб турган бир пайтда сизлар ибодат қилаётган, фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларга сиғинишдан қайтарган ва ёлғиз Ўзигагина бўйсунишимга буюрган. Зеро, У ҳамма махлуқотларнинг Парвардигоридир. Ундан ўзга парвардигор йўқдир".

У шундай Зотки, отангиз Одамни тупроқдан яратди. Кейин сизларни нутфадан, ундан кейин лахта қондан яратди. Шулардан кейин оналарингизнинг қорнидан чақалоқ қилиб чиқарди. Кейин илигингиз тўлиб, балоғатга етасизлар. Кейин ёшингиз ўтиб, чол бўласизлар. Орангизда кимдир ундан олдин вафот этиб кетади. Аллоҳгагина маълум бўлган бир муддатга қадар яшайсизлар. Ундан камайиб ҳам қолмайди, ошиб ҳам кетмайди. Шоядки, мана шу Аллоҳнинг қудрати ва бирлигига далолат қилувчи далил ва ҳужжатлардан унумли фойдалана олсангизлар.

Жон бериш ҳам, жон олиш ҳам Аллоҳнинг Қўлида. Бир ишга ҳукм қилса, унга "Бўл", дейди, бас, у бўлади.

Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг оятлари очиқ-равшан кўриниб турганига қарамасдан, уларни ёлғонга чиқариш учун талашиб-тортишаётган бадбахтларни кўрдингизми? Уларнинг аҳволидан таажжубландингизми? Улар очиқ-ойдин кўриниб турган ҳақдан юз ўгирмоқдалар.

Улар шундай кимсаларки, Қуръонни ва Биз пайғамбарларимиз орқали юборган ҳақни ёлғонга чиқардилар. Яқинда улар бу ишнинг ўта аянчли оқибат билан якунланишини билиб оладилар.

Аянчли оқибатни билиб олган пайтларида бўйинларида кишанлар ва занжирлар турган бўлиб, азоб фаришталари уларни ўшалар билан судраб юрган бўладилар.

Азоб фаришталари уларни вақирлаб қайнаётган сувга, кейин эса ловуллаб ёнаётган дўзахга судрайдилар.

Кейин уларга ваҳшат билан шундай дейилади: "Аллоҳга шерик қилаётган ўша худоларингиз қани?!"

Аллоҳни қўйиб, сизлар ибодат қилган ўша фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайдиган бутларингиз, худоларингиз қани?! Кофирлар дедилар: "Улар биздан ғойиб бўлдилар. Уларни кўрмаяпмиз. Дунёда ҳам маъбудликка лойиқ бўлган ҳеч нарсага ибодат қилмаган эканмиз". Аллоҳ ўшаларни адаштириб қўйганидек, ҳамма замонларда кофирларни ҳақ йўлдан оздириб қўяди.

Бу тортаётган азобингиз ер юзида ширк келтириш билан қувонганингиз ва ўзингиздан кетиб керилиб юрганингиз сабабидандир.

Жаҳаннам эшикларидан мангу қоладиган бўлиб киринглар! Ҳақни тан олишдан ўзини катта олган мутакаббирларнинг жойи нақадар ёмон!

Эй Пайғамбар, қавмингиз тарафидан етаётган озорларга сабр қилинг. Аллоҳнинг сизга нусрат бериши ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Ё Бадр ғазотида рўй берганидек, уларга ваъда қилганимиз азобни ўз кўзингиз билан кўрарсиз ёки ундан олдин сизни вафот эттирармиз. Шунда ҳам Қиёмат куни Бизга қайтарилурлар ва Биз уларни амалларига яраша жазолаб, дўзахга мангу қоладиган қилиб улоқтирармиз.

Эй Пайғамбар, сиздан олдин ҳам кўп пайғамбарларни юборганмиз. Қавмлари уларни ёлғончига чиқарганлар, уларга озорлар берганлар. Ҳаммалари бу озорларга сабр қилганлар. Ўша пайғамбарларнинг айримлари ҳақида сизга ҳикоя қилиб берган бўлсак, бошқалари ҳақида ҳикоя қилмаганмиз. Бирон пайғамбар ўз қавмига Аллоҳнинг изнисиз бирон оят олиб келган эмас. Кофирларнинг ўзларича оятлар тўқиши, зулмдир. Аллоҳнинг пайғамбарлар билан уларнинг қавмлари ўртасида адолат билан ажрим қилиш ҳақидаги фармони келганда кофирлар ҳалокатга учраб, пайғамбарлар нажот топадилар. Бу пайтда бузғунчилар мағлуб бўладилар. Чунки улар куфр ила ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига улоқтирадилар.

Аллоҳ шундай Зотки, сизларга туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини яратиб берди. Улардан айримларини минасизлар, айримларининг гўштларини ейсизлар.

Сизлар учун бу махлуқотларда ҳар даврда янгиланиб турадиган кўп фойдалар бор. Улар орқали дилларингизга тугиб қўйган орзуларингизга эришасизлар. Жумладан, қуруқлик ва денгизда сайр қиласизлар.

Аллоҳ сизларга Ўзининг қудрати ва бирлигига далолат қиладиган оятларини намойиш қилади. Бас, бу белгилар Аллоҳ тарафидан экани аниқ бўлганидан кейин улардан қайси бирини инкор қила оласизлар?!

Анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқараётганлар ер юзини айланиб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати қандай бўлгани ҳақида фикр юритмайдиларми?! Улар булардан кўра бойроқ, қудратлироқ ва ер юзида кўпроқ из қолдирган эди-ку! Аллоҳнинг азоби келган пайтда уларга мол-давлатлари ҳам, куч-қудратлари ҳам асқотмади-ку!

Пайғамбарлари уларга ёрқин ҳужжатларни тақдим этганларида ўзларидаги бу ҳужжатларга қарши билимни танладилар. Ҳақни масхара қилганлари туфайли уларни ўша пайғамбарлари огоҳлантирган азоб қамраб олди.

Азобимизни кўришгач: "Ёлғиз Аллоҳга иймон келтирдик, У Зотга шерик қилиб юрган бут, санамларимиздан тондик", деб қоладилар. Аммо у пайтда уларнинг бу иқрори фойда бермайди.

Азобимизни кўрган пайтларида иймон келтиришлари уларга фойда бермайди. Бу Аллоҳнинг Ўз бандалари борасида ўтган қонуниятидир. Азоб кўз билан кўрилдими, тамом, энди пушаймондан фойда йўқ. Кофирлар куфр келтириб, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отдилар. Эндиги тавба фойда бермас.

Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Бу Қуръон Меҳрибон ва Раҳмли Аллоҳ тарафидан нозил қилинган.

Китобки, оятлари муфассал, тўла баён қилинган. Биладиган қавм учун арабий Қуръон қилиб берилган. Чунки ўша биладиганларгина ундан ва ундаги ҳидоятдан баҳраманд бўла оладилар.

Мўминларга Аллоҳ тайёрлаб қўйган мўл мукофот ҳақида хушхабар етказади. Кофирларни эса Аллоҳнинг аламли азобидан огоҳлантиради. Уларнинг кўплари Қуръондан юз ўгирдилар. Чунки улар Қуръондаги ҳидоятни онгли тарзда тинглай олмайдилар.

Дедилар: "Дилларимизга парда тортилган. Улар сенинг даъватингни англай олмайди. Қулоқларимизда карлик бор, уни эшитмайди. Сен билан бизнинг орамизда бир тўсиқ бор. Сен тарафингдан ҳеч нарса бизга етиб келмайди. Шундай бўлгач, сен ўз йўлингда кетавер, биз ҳам ўз йўлида кетаверадиган одамлармиз. Ҳеч қачон сенга эргашмаймиз".

Эй Пайғамбар, анави саркашларга айтинг: "Мен ҳам сизларга ўхшаган бир одамман, холос. Менга Аллоҳ ваҳий қилдики, сизларнинг чин маъбудингиз бирдир. У Аллоҳдир. Шундай бўлгач, Унга олиб борадиган йўлдан юринглар. Ундан гуноҳларингиз учун мағфират сўранглар. Аллоҳга ширк келтириб, Ундан бошқага ибодат қиладиган мушрикларга ҳалокат бўлсин".

Мушрикларки, молларидан закот бермайдилар ва охиратга ҳам, ундаги туганмас неъмату аламли азобга ҳам ишонмайдилар, куфр келтирадилар.

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши ишларни қилган кишилар учун ҳеч қачон тугамайдиган мангу мукофот бордир. У жаннатдир.

Эй Пайғамбар, анави мушрикларга айтинг: "Нима учун сизлар заминни икки кунда, Якшанба ва Душанба кунлари яратиб қўйган Зотга куфр келтиряпсизлар ва Унга бошқаларни шерик қиляпсизлар? Уни қўйиб, бошқаларга ибодат қиляпсизлар? Нима учун? Ахир У Зот барча махлуқотларнинг Парвардигори-ку!

Замин қимирлаб кетмаслиги учун унинг устида тоғларни барпо этди. Уларга барака берди, ўз аҳли учун ҳар доим яхшилик манбаи қилиб қўйди. Одамлар ва ҳайвонларнинг озуқаларини тўрт кунда белгилаб қўйди. Олдинги икки кунга яна икки кун, сешанба ва чоршанбалар ҳам қўшилади. Бу маълумот шу ҳақда сўровчилар учундир.

Кейин Аллоҳ самони яратмоқчи бўлди. У пайтда осмон бир тутун эди. Унга ва заминга: "Фармонимга ўз ихтиёрингиз билан ёки мажбуран бўйсунинглар, сизлар учун бошқа йўл йўқ", деган эди, улар: "Ўз ихтиёримиз билан бўйсундик, биз учун Сенинг иродангдан ўзга ирода йўқдир", дедилар.

Кейин Аллоҳ осмонларни икки кунда, Пайшанба ва Жума кунлари яратди. Шу билан осмонлару ернинг яратилиши олти кунда ниҳоясига етди. Аллоҳ ҳар бир самога ваҳий юбориб, унинг тақдирида нима борлигини ва қандай тоат-ибодат қилишини тайинлади. Дунё осмонини юлдузлар билан безадик ва улар орқали самони шайтонларнинг ўғринча қулоқ солишларидан асрадик. Буларнинг ҳаммаси ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва махлуқотларини жуда яхши танийдиган, биладиган Зотнинг тақдиридир.

Эй Пайғамбар, анавилар сиз олиб келган рисолатга иймон келтиришдан юз ўгирсалар, уларга шундай деб айтинг: "Сизларни Ҳуд қавми Од қабиласининг ва Солиҳ қавми Самуд қабиласининг бошига тушган балодан огоҳлантирдим".

Уларга пайғамбарлари кетма-кет келиб, айни ишга, яъни, ёлғиз Аллоҳгагина бандалик қилишга даъват этдилар. Кофирлар бунга жавобан: "Агар Парвардигоримиз истаганида фаришталарни туширган бўларди. Биз сизлар олиб келган рисолатни инкор этамиз. Чунки сизлар ҳам худди ўзимизга ўхшаган одамларсиз", дедилар.

Энди Ҳуд қавми Од қабиласига келсак, улар кофир бўлиш билан бирга ер юзида ноҳақ, ноўрин катта кетиб, атрофидагиларга зулму зўравонлик қилиб: "Биздан ҳам кучлироқ ким бор экан?", дедилар. Уларнинг наздида ўзларидан кучлироқ зот йўқ эди. Бас, Аллоҳ уларга раддия билдириб: "Уларни яратган, уларга ўша қувватни ато этган Аллоҳ улардан кўра қудратлироқ эканини билмасмидилар?", деди. Улар Ҳуд алайҳиссалом олиб келган Бизнинг оятларимизга куфр келтирардилар.

Уларга дунё ҳаётидаги хорлик азобини тоттириб қўйиш учун бир кунни улар учун бехосият қилиб, у кунда устларига даҳшатли бўронни юбордик. Уларни кутиб турган охират азоби бундан-да хор қилгувчироқдир. У пайтда улар ўзларини азобдан қутқариб қоладиган бирон ҳимоячини топа олмай қоладилар.

Солиҳнинг қавми Самудга келсак, уларга ҳидоят берган эдик. Ўзлари ҳидоятдан кўра кўрликни танладилар. Бас, уларни қилган қилмишлари, куфру исёнлари туфайли хор қилгувчи азоб яшини урди.

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қиладиган зотларга эса нажот бердик.

Аллоҳ душманларини дўзах сари ҳайдаб бориб, тўплайдиган кунни эсланг. У кунда уларнинг атрофларини азоб фаришталари ўраб олган бўлади. Дўзахдан қочиб-қутула олмайдилар.

Дўзахга етиб келганларида эса дунёда қилиб ўтган ишларидан тонадилар. Шунда уларнинг қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилиб ўтган куфру маъсиятларини айтиб берадилар.

Кофирлар териларига дедилар: "Нима учун бизга қарши гувоҳлик бериб, дунёда қилиб ўтган ишларимизни айтиб беряпсизлар?" Терилар шундай жавоб бердилар: "Ҳамма нарсага забон берган Аллоҳ бизни ҳам гапиртирди. У дастлаб сизларни яратган ва охиратда ҳисоб-китоб учун яна Унга қайтариласизлар".

Гуноҳлар қилаётган пайтингизда сизларга қарши қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз гувоҳлик бериб қолишини ўйламай, улардан яширмасдан қилаверардингизлар. Чунки сизлар ўлимдан кейин ҳисоб-китоб, жазо ва мукофот борлигига ишонмас эдингизлар. Лекин сизлар Аллоҳ қилаётган ишларингизнинг кўпини билмайди, деб ўйлардингизлар. Яширин қилаётганингизга алданиб қолгансизлар.

Парвардигорингиз ҳақидаги мана шу ёмон гумонингиз сизларни ҳалок этди. Шу туфайли дунё ва охиратни қўлдан бой берган мағлублар қаторидан жой олдингизлар.

Ўз қулоқлари, кўзлари ва терилари ўзларига қарши гувҳлик бериб турган анави мағлублар энди чидасалар, жойлари жаҳаннамдир. Азоб даф этилишини ва Аллоҳнинг ризосини истасалар, бу истакларига ҳаргиз ета олмайдилар.

Биз анави кофирларга шайтонлардан иборат дўстлар тайёрлаб қўйдик. Ана ўшалар уларга шу дунёда қилаётган ёмон ишларини ҳам, келгусида охиратда содир бўладиган ҳолатни ҳам чиройли қилиб кўрсатдилар. Шу билан охиратни ёдга олиш ва унинг учун тайёргарлик қилишни унутдилар. Натижада улардан олдин ўтган инсу жинга келган азоб уларга ҳам келиши ҳақ бўлиб қолди. Улар Қиёмат куни дўзахга кириш билан ўз жонларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой берган мағлублардир.

Кофирлар ҳужжатга ҳужжат билан жавоб бера олмагач, бир-бирларига шундай тавсиялар бердилар: "Муҳаммад ўқиб бераётган бу Қуръонга қулоқ солманглар. Унинг кўрсатмаларига эргашманглар. У ўқилаётганда овозингизни кўтариб, қичқириб, ҳуштак чалиб, шовқин қилинглар. Шоядки, шунда сизлар ғолиб бўлиб, у тиловатини ва даъватини тўхтатса.

Аллоҳга куфр келтирган ва пайғамбарларини ёлғончига чиқарган кофирларга Қиёмат куни қаттиқ азобни тоттирамиз ҳамда уларни қилиб ўтган ширку маъсиятларининг энг ёмони билан жазолаймиз.

Мазкур жазо куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқариб, Аллоҳга душман бўлганларнинг жазосидир. У дўзахдир. У ерда абадий қоладилар. Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ҳужжатлари аниқ бўлса ҳам иймон келтирмаганларининг жазоси мана шудир.

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарларни ёлғончига чиқарганлар дедилар: "Парвардигоро, бизни йўлдан оздирган инсу жинларни, куфрга чақирган ва одамзодни ноҳақ қон тўкишгача олиб борган Иблисни бизга кўрсат. Уларни оёқларимиз билан янчайлик. Токи, улар дўзах аҳлининг энг тубида бўлиб, энг қаттиқ азобга гирифтор бўлсинлар".

"Парвардигоримиз Аллоҳдир, биз учун Ундан ўзга парвардигор йўқдир", дейдиган зотларнинг ўлим онида фаришталар тушиб уларга: "Ўлимдан ҳам, ундан кейин содир бўладиган ишлардан ҳам қўрқманглар. Ортингизда қолиб кетаётган нарсалардан ташвишланманглар, хафа бўлманглар. Шод, хуррам бўлаверингларки, иймонингиз ва солиҳ амалларингиз учун ваъда қилинган жаннат сизларни кутиб турибди".

Дунё ҳаётида биз сизларга дўст бўлиб, сизларни ўнглаб ва ҳимоя қилиб турганмиз. Охиратда ҳам бу дўстлигимиз давом этаверади. Жаннатда сизлар учун кўнгилларингиз тусаган неъматлар ва лаззатлар бир зумда муҳайё қилинади. У ерда нимани истасангизлар, ҳаммасига эришасизлар.

Сизларга муҳайё қилинган бу неъматлар тавба қилган бандаларини кечирадиган ва уларга Меҳрибон бўлган Парвардигор тарафидандир.

Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга ва У Зотнинг шариатига амал қилишга чақирадиган, ўзи ҳам Парвардигорини рози қиладиган солиҳ амалларни бажарадиган ва: "Мен Аллоҳга бўйсунадиган бандаларданман", дейдиган кимсадан кўра чиройлироқ сўзлайдиган бирон кимса йўқ.

Аллоҳни рози қиладиган яхши амаллар, тоат-ибодатлар билан У Зотни ғазаблантирадиган гуноҳлар ва ёмон ишлар баробар бўлмас. Сизга ёмонлик қилган кимсани энг гўзал тарзда даф этинг, ўзингизни ундан мудофаа қилинг. Қарабсизки, сиз билан унинг ўртасидаги адоват дўстликка айланиб, унинг ўзи яқин дўстдек бўлиб қолади.

Эзгулик ва манфаатларга тўла бўлган бу ажойиб хислатга одамлар тарафидан келадиган ёмонликларга, озорларга сабр қиладиган зотларгина эришадилар. Унга улуғ насиба соҳибларигина ноил бўладилар.

Қайсидир бир онларда шайтон сизни васваса қилиб, бирон ёмонлик еткизмоқчи бўлса, бас, Аллоҳга илтижо қилиб, Ундан паноҳ тиланг. У айтаётган гапингизни эшитгувчи ва ҳолингиздан Хабардор Зотдир.

Кетма-кет келадиган кеча ва кундуз ҳам, қуёш ва ой ҳам Аллоҳнинг бирлиги ва буюклигига далолат қилувчи оятлардандир. Эй одамлар, Қуёшга ҳам, ойга ҳам ибодат қилманглар. Агар чин бандалик қилмоқчи бўлсангизлар, уларни яратган Аллоҳга ибодат қилинглар.

Агар такаббурлик қилиб, Аллоҳга сажда қилишдан бош тортсалар, бас, Парвардигорингиз ҳузуридаги фаришталар У Зотга кечаю кундуз зерикмасдан, малол олмасдан тасбеҳ, ҳамд айтадилар.

Аллоҳнинг бирлиги, буюклиги ва қайта тирилтиришга қодирлигига далолат қиладиган оятларидан бири шуки, сиз бир тап-тақир ерни кўрасиз. Унга ёмғир ёғдирсак, ичидаги уруғлар озуқаланиб, замин ҳаракатга келади. Мана шу ўлик ерни тирилтирган Зот ўлик одамларни ҳам тирилтиришга ва ҳисоб-китоб қилиб, жазо ёки мукофотларини беришга Қодир.

Аллоҳнинг оятларини инкор қилиб, ёлғонга чиқариб, тескарилик қиладиганларнинг аҳволидан жуда яхши Хабардормиз. Дўзахга улоқтириладиган одам Қиёмат кунига тинч-хотиржам келадиган одам билан баробарми? Эй одамлар, ёмонлик қиласизларми, яхшилик қиласизларми, истаганингизни қилаверинглар. Сизларга яхшилик нима, ёмонлик нима, баён қилиб қўйдик. Аллоҳ қилаётган ишларингизни Кўргувчидир.

Аллоҳ тарафидан Қуръон келганда унга куфр келтирганлар Қиёмат куни азобга гирифтор бўладилар. Дарҳақиқат, у азиз, ҳимояланган Китобдирки, ҳеч ким уни ўзгартира олмас.

Унинг олдидан ҳам, ортидан ҳам ботил келмас. Уни ўзгартириш, қисқартириш, узайтириш, алмаштириш мумкин эмас. У ҳар бир яратишини, тадбирини ва тақдирини ҳикмат билан қиладиган ҳаким ва ҳар доим мақтовга лойиқ Зот тарафидан нозил қилинган.

Эй Пайғамбар, сизга қарши айтилаётган бу бўҳтонлар сиздан олдинги пайғамбарларга ҳам айтилган. Шундай экан, сабр қилинг. Зеро, Парвардигорингиз тавба қилган бандасини кечирадиган, тавба қилмай, саркашлик билан гуноҳ қилишда давом этаверадиган бандасини эса жуда оғриқли азоблайдиган Зотдир.

Биз Қуръонни араб тилидан бошқа тилда нозил қилганимизда кофирлар шундай деган бўлардилар: "Биз англашимиз учун унинг оятлари тушунтириб берилганда яхши бўларди. Қуръонни олиб келган одам араб бўла туриб, унинг ўзи ажамча бўладими?" Эй Пайғамбар, уларга шундай жавоб беринг: "Қуръон Аллоҳга иймон келтириб, пайғамбарларни тасдиқ этган зотлар учун ҳидоят ва шифодир. Уларни залолатга кетишдан асрайди, қалбларини жаҳолатдан даволайди. Аллоҳга иймон келтирмаганларнинг эса қулоқларида карлик, кўзларида кўрлик бор. Шунинг учун улар тушунмайдилар. Улар худди узоқ жойдан чақирилаётган одамларга ўхшайдилар. Шундай бўлгач, жарчининг овозини қаёқдан ҳам эшитсинлар!"

Биз Мусога Тавротни бердик. У ҳақда ҳам ихтилоф қилинган. Кимдир унга иймон келтирган, кимдир куфр келтирган. Бандалар ўртасида қилинадиган ажрим Қиёмат куни бўлиши ҳақидаги Аллоҳнинг ваъдаси бўлмаганда эди, Таврот ҳақида ихтилоф қилганлар ўртасида ҳукм чиқариб қўйилган ва ким ҳақ, ким ноҳақ аниқланиб, ҳақлар эъзозланган, ноҳақлар эса хорланган бўларди. Албатта кофирлар Қуръон ҳақида шубҳа-гумонга бораверадилар.

Ким бир яхши иш қилса, унинг фойдаси ўзига бўлади. Бирон кимсанинг яхши амалидан Аллоҳга фойда йўқ. Ким ёмон иш қилса, унинг зарари ўзига бўлади. Бирон кимсанинг бирон гуноҳи Аллоҳга зарар қилмайди. Ҳамма қилган амалига яраша жазо ёки мукофотини олади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз бандаларига зулм қилмайди. Уларнинг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайди.

Соат илми, Қиёмат кунини билиш ёлғиз Аллоҳга қайтарилади, ҳавола қилинади. Унинг қачон бўлишини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Меваларнинг гулкосаларидан чиқиши ҳам, ҳар бир аёлнинг нимага ҳомиладор бўлиши ва нимани туғиши ҳам У Зотнинг илми билангина бўлади. Аллоҳ мушрикларга: "Менга шерик қилаётган ўша бутларингиз қани?", деб нидо қилган кунда улар: "Эътироф этамизки, орамизда биронта одам Сенинг шеригинг борлигига гувоҳ бўлолмас", дедилар.

Илгари дуо қилиб юрган бут-санамлари улардан ғойиб бўлиб қолди. Энди ўзларига Аллоҳнинг азобидан қочгани жой қолмаганига амин бўлдилар.

Инсон соғлик, бойлик, фарзанд каби турли хил неъматларни сўрашдан чарчамайди. Агар унга камбағаллик, касаллик каби бирон мусибат етса, дарров ноумид бўлиб, тушкунликка туша бошлайди.

Бир бало ёки бирон касалликка чалинганларидан кейин уларга раҳм қилиб, соғлик, бойлик ва тинчлик- хотиржамлик неъматини ато этсак: "Бу ўзи менинг ҳаққим. Чунки мен шунга лойиқ одамман. Мен қиёмат қоим бўлади, деб ўйламайман. Фаразан, бўлган тақдирда ҳам Парвардигорим ҳузурида менга аталган бойлик ва давлат бор. Бу дунёда ҳақли бўлганим учун берганидек, у дунёда ҳам беради", дейишлари тайин. Биз кофирларга қилиб ўтган куфру маъсиятлари ҳақида хабар бериб, уларни ўта қаттиқ азобга гирифтор қилурмиз.

Агар инсонга соғлик, тинчлик-омонлик каби неъматларни ато этсак, Аллоҳни эслаш ва Унга тоат-ибодат қилишни унутиб, такаббурлик билан юз ўгириб кетади. Агар касаллик, камбағаллик каби мусибатларга йўлиқса, Аллоҳга кўп-кўп дуо қиладиган бўлиб қолади. Хуллас, на неъматга шукр қилади ва на балога сабр.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаётган мушрикларга айтинг: "Айтинглар-чи, агар бу Қуръон Аллоҳ тарафидан бўлса ва сизлар унга куфр келтириб, ёлғонга чиқараётган бўлсангизлар, аҳволинглар нима кечади?! Ўта кучли ва ёрқин далиллар билан очиқ кўриниб турган ҳақиқатдан саркашлик билан юз ўгирган одамдан ҳам адашганроқ ким бор экан?!"

Қурайш кофирларига оятларимизни мусулмонларга фатҳ қилиб берган ерларимизда ҳам, Маккани фатҳ айлаш билан уларнинг ўзларида ҳам кўрсатиб қўямиз. Токи, бу Қуръоннинг ҳақ экани, унда заррача шубҳа йўқлиги аён бўлсин. Анави мушрикларга Қуръоннинг ҳақ эканига Аллоҳнинг Ўзи гувоҳлик бераётгани етмас эканми? Аллоҳдан кўра зўрроқ яна қандай гувоҳ бор экан? Агар улар чиндан ҳақни истаганларида Парвардигорнинг гувоҳлиги уларга кифоя қилган бўлар эди.

Огоҳ бўлингизким, мушриклар Қиёмат куни Парвардигорларига рўбарў келиш ҳақидаги хабарларга шубҳа билан қарайдилар. Чунки улар қайта тирилишни инкор этадилар, охиратга ишонмайдилар. Шу туфайли охират учун солиҳ амаллар ила тайёргарлик кўрмайдилар. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳ ҳамма нарсани иҳота қилиб олгандир, яъни, ҳамма нарсадан воқиф ва ҳар ишга Қодир Зотдир.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Эй Муҳаммад, душманларидан қасос олишга Қодир ва ҳар бир тадбирини, яратишини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Аллоҳ сизга ва сиздан олдинги пайғамбарларга мана шундай ваҳий қилади.

Самолардаги нарсалар ҳам, ердаги нарсалар ҳам ёлғиз Аллоҳникидир. Ўзи яратган, Ўзи бошқаради, Ўзи эгалик қилади. У Ўз Зотида ҳам, қаҳру қудратида ҳам Олийдир. У Буюкдир.

Аллоҳнинг буюклигидан шу қадар улкан ва баланд осмонлар ёрилиб кетай дейди. Фаришталар эса У Зотни улуғлаб, ҳамду тасбеҳлар айтиб, ердагилар учун Аллоҳдан мағфират сўрайдилар. Огоҳ бўлингизким, Аллоҳ тавба қилган бандалари учун Мағфиратли ва Марҳаматли Зотдир.

Аллоҳни қўйиб, бутларни дўст тутадиганлар ва ўшаларга ибодат қиладиганларни Аллоҳнинг Ўзи кузатиб, ҳамма қилган ишларини ёзиб боради ва кейин уларни қилган ишларига яраша жазолайди ёки мукофотлайди. Эй Пайғамбар, уларнинг ишларини кузатиш иши сизга топширилган эмас. Бу ишга сиз масъул эмассиз. Сиз фақат етказиб қўйгувчисиз, холос.

Эй Пайғамбар, сиздан олдинги пайғамбарларга нозил қилганимиздек, сизга ҳам арабий Қуръонни Макка аҳли ва унинг атрофидагиларни олдингию кейинги ҳамма-ҳамма ҳисоб-китоб учун, жазо ёки мукофот учун тўпланадиган Қиёмат кунидан огоҳлантиришингиз учун ваҳий қилдик. Бу куннинг келиши муқаррардир. Унда шак-шубҳа йўқ. У пайтда одамлар икки гуруҳга ажраладилар. Бир гуруҳ, яъни, мўминлар жаннатда бўлсалар, бошқалари, яъни, кофирлар дўзахда бўладилар.

Агар Аллоҳ хоҳлаганида уларни бир уммат, Ислом уммати қилиб, ҳаммасини жаннатга киритган бўларди. Лекин ҳикмати илоҳиянинг тақозоси шуки, Аллоҳ Ўзи истаган одамни мусулмон қилиб, жаннатга киритади. Куфру маъсиятлар ила ўзларига ўзлари зулм қилган золимлар учун эса дардини тинглайдиган бирон дўст ҳам, уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон мададкор ҳам йўқдир.

Анави мушриклар Аллоҳни қўйиб, бошқаларни дўст тутдиларми? Ҳолбуки, чин, ҳақиқий дўст ёлғиз Аллоҳдир. Ундан бошқаси фойда ҳам, зарар ҳам келтира олмайди. Ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун ўликларни тирилтирадиган ҳам ёлғиз Унинг Ўзидир. У ҳар ишга Қодир. Унинг Қўлидан келмайдиган иш йўқ.

Эй одамлар, диндаги асос ишлар бўладими ёки майда бўлимлари бўладими, қайси бирида ихтилоф қилсангизлар унинг ҳукми Аллоҳдан сўралади. Аллоҳнинг китоби ва пайғамбари алайҳиссаломнинг суннатига мурожаат қилинади. Мана шу тавсифлар соҳиби Аллоҳ Парвардигоримдир. Ҳамма ишларимда ёлғиз Унгагина таяндим ва Унгагина тавба билан юзланаман.

Аллоҳ осмонлару ерни йўқдан бор қилган Зотдир. У сизларни ҳам, туя, сигир, қўй каби чорва ҳайвонларини ҳам жуфт-жуфт қилиб яратди. Шу жуфтлик орқали кўпаясизлар. Ўзларингиз уйланасизлар, турмуш қурасизлар. Ҳайвонларнинг эса гўштларидан, сутларидан, юнгларидан фойдаланиб яшайсизлар. Аллоҳга махлуқотларидан биронтаси ўхшаш эмас. У бандаларининг айтаётган гапларини эшитиб, қилаётган ишларини кўриб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотнинг эътиборидан четда қолмайди ва яқинда бандаларини қилган амалларига яраша жазолайди ёки мукофотлайди.

Осмонлару ер хазиналарининг калитлари ёлғиз Уникидир. Ўзи хоҳлаган бандасининг ризқини мўл қилиб беради ва шу билан шукр қиладими, йўқми, синайди. Хоҳлаган бандасининг эса ризқини танг қилиб беради ва бу билан ҳам сабр қиладими, йўқми, синайди. У ҳамма нарсани биладиган Зотдир. Бандалари учун нима фойдали бўлса, ҳаммасидан Хабардор.

Нуҳга нимани етказиш ва нимага амал қилишни буюрган бўлса, сизларга ҳам диндан ўшани шариат айлади. Эй Пайғамбар, сизга ваҳий қилганимиз, шунингдек, Иброҳим, Мусо ва Ийсога буюрганимиз шуки, динни барпо қилинглар ва унда гуруҳ-гуруҳларга бўлиниб кетманглар. Мушрикларга сиз даъват этаётган Аллоҳни ягона илоҳ деб билиш ва Ундан бошқага ибодат қилмаслик оғирлик қилди. Аллоҳ Ўзи истаган бандасини танлаб олиб, унинг тоат-ибодат қилишига тавфиқ беради. Ўзига тавба ва илтижо қилган бандасини ҳидоят қилади.

Кофир ва мушриклар Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбар бўлиб келиши ҳақидаги ҳужжат келганидан кейин ўзаро адоватлашиб, гуруҳ-гуруҳларга бўлиниб кетдилар. Аллоҳнинг илмида уларга юбориладиган азоб муайян муддатга, Қиёмат кунигача кечиктирилиши ҳақида гап ўтмаганида эди, Аллоҳ улар устидан Ўз ҳукмини чиқариб, бир зумда уларни жазолаган бўларди. Таврот вориси бўлган яҳудийлар ҳам, Инжил вориси бўлган насронийлар ҳам, улардан кейинги мушриклар ҳам Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган Қуръон ҳақида шак-шубҳададирлар.

Мана шу тўғри динга даъват этинг. Аллоҳ қандай буюрган бўлса, ўшандай барқарор туринг. Ноҳақларнинг ҳавойи нафсларига эргашиб кетманг. Мунозара бўлса, айтинг: "Мен Аллоҳга ва У пайғамбарларга нозил қилган китобларга иймон келтирдим. Аллоҳ мени сизларнинг ораларингизда адолат билан ҳукм қилишимга буюрди. Мен ибодат қилаётган Аллоҳ менинг ҳам Парвардигоримдир, сизларнинг ҳам Парвардигорингиздир. Яхши бўлсин, ёмон бўлсин, бизга ўзимизнинг амалларимиз, сизларга ўзингизнинг амалларингиз. Ҳужжат аниқ бўлганидан кейин энди биз билан сизларнинг ўртангизда ҳеч қандай талашиб-тортишиш йўқ. Аллоҳ бизни ҳам, сизларни ҳам жамлайди. Қиёмат куни ҳаммамиз Унинг ҳузурига қайтамиз ва ҳаммамиз қилмишимизга яраша жазо ёки мукофотимизни оламиз. Ким ҳақ, ким ноҳақ, ўшанда аён бўлади".

Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган динни одамлар қабул қилганидан кейин яна у ҳақда талашиб-тортишадиганларнинг ҳужжати Аллоҳнинг наздида ҳам, мўминлар наздида ҳам беҳудадир, бетаъсирдир. Улар ҳақни тан олмай кофир бўлганлари учун Аллоҳнинг ғазабига учрайдилар. Қиёмат куни эса қаттиқ азобга гирифтор бўладилар.

Аллоҳ шак-шубҳаси бўлмаган ҳақ Қуръонни ҳамда одамлар орасида адолат билан ҳукм юритиш учун мезонни - адолатни нозил қилди. Анавилар инкор қилаётган Қиёмат, яқин бўлса ажаб эмас. Келиши муқаррар бўлган ҳар нарса яқиндир.

Қиёматга ишонмайдиганлар унинг тезроқ келишини талаб қиладилар. Чунки улар ҳисоб-китобга ҳам, жазо ё мукофотга ҳам ишонмайдилар. Аллоҳга иймон келтирганлар эса Қиёматдан қўрқадилар. Чунки унинг ҳақ эканини аниқ биладилар. Огоҳ бўлингизким, Қиёмат ҳақида талашиб-тортишадиганлар, у ҳақда шубҳа-гумон туғдирмоқчи бўлганлар қаттиқ адашиб, ҳақиқатдан анча узоққа кетиб қолганлардир.

Аллоҳ бандаларига меҳрибон. Ўзининг ҳикмати ва лутфи тақозосига қараб, истаган одамига ризқни мўл қилиб беради, истаган одамига танг қилиб беради. У қудратлидир, ҳаммадан ғолибдир. Душманларидан қасос оладиган азиздир, музаффардир.

Ким охират савоби учун амал қилса, унинг савобини кўпайтириб берамиз. Ҳар бир яхшилик ўн баробардан етти юз баробаргача кўпайтириб берилади. Ким дунёни истаса, унга ўшандан ўзига аталгани миқдорича берурмиз. Дунёни танлагани учун унга охиратда бирон насиба қолмас.

Ёки анави мушрикларнинг Аллоҳдан бошқа худолари бормики, уларга диндан ширк, ҳалолни ҳаром қилиш, ҳаромни эса ҳалол қилиш каби Аллоҳ изн бермаган нарсаларни шариатлаштириб берган бўлсалар. Агар Аллоҳ яхши билан ёмонни ажратиш учун ажрим кунини аниқ белгилаб қўймаганида улар устидан ҳукм чиқарилган бўларди. Ширку маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимлар учун Қиёмат куни аламли азоб бордир.

Эй Пайғамбар, ширку маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимларни кўрасизки, қилиб қўйган гуноҳлари туфайли азобга дучор бўлишдан қўрқиб турадилар. Қўрқадиларми, йўқми, уларнинг жазоланиши муқаррар. Чин тавба бўлмаса, қуруқ қўрқувнинг ўзидан фойда йўқ. Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши амалларни қилганлар эса уларнинг акси ўлароқ, жаннатларнинг боғларида роҳат-фароғатда бўладилар. Парвардигорлари ҳузурида уларга истаган нарсалари бир зумда муҳайё қилинур. Улар туганмас-битмас неъматлар ичида бўладилар. Бу бир улкан фазлу марҳаматдир.

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши ишларни қиладиган мўминларга Аллоҳ мана шундай хушхабарни беради. Эй Пайғамбар, айтинг: "Сизларга ҳақни етказаётганим эвазига сизлардан бирон ҳақ, савоб талаб қилмайман. Фақат биргина нарсани талаб қиламан, холос. У ҳам бўлса, сизларга яқин бўлганим учун мени яхши кўринглар". Ким бир яхшилик қилса, унинг савобини кўпайтириб берамиз. Бирни ўн қилиб берамиз. Аллоҳ тавба қилган бандаларини кечирадиган, Унинг ризоси учун қилинган солиҳ амаллардан миннатдор бўладиган Зотдир.

Мушриклар Қуръонни Муҳаммад алайҳиссалом ўзи тўқиб чиқариб, уни Аллоҳ айтган дейди, деб ўйлайдилар. Аллоҳ уларга раддия билдириб: "Агар сиз ёлғон тўқийдиган одам бўлганингизда қалбингизни муҳрлаб қўйган ҳамда тўқилган ботилни маҳв айлаб, ҳақни юзага чиқарган бўлардим", дейди. Модомики, иш шундай бўлмабдими, демак, шунинг ўзи Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳақ эканига, Қуръон Аллоҳ тарафидан нозил қилинганига етарли далилдир. Аллоҳ бандаларининг қалбларида нима борлигини ҳам биладиган Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас.

Ҳар қандай нуқсондан Пок Аллоҳ шундай Зотки, куфру маъсиятлардан тавба қилган бандаларнинг тавбасини қабул қилади, қилиб ўтган ёмонликларини кечиради ва сизлар қилаётган ҳар бир ишдан воқиф бўлиб туради. Бирон амалингиз У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтириб, яхши ишларни қилган зотларнинг дуоларини ижобат айлаб, уларга Ўз фазлидан сўрамаган нарсаларини ҳам қўшиб, кўпайтириб беради. Аллоҳга ва пайғамбарларга куфр келтирганларни эса Қиёмат куни қаттиқ азоб кутиб олади.

Агар Аллоҳ ҳамма бандаларига ризқни мўл қилиб қўйганида ер юзида ҳадларидан ошиб, зулму зўравонлик қилган бўлардилар. Лекин Аллоҳ ризқни Ўзи истаган миқдорда кенг ва танг қилиб туширади. У бандаларининг аҳволидан Хабардор ва уларни кўриб тургувчи Зотдир. У Зотнинг беришида ҳам, бермаслигида ҳам бир ҳикмат бор.

У шундай Зотки, банлари умидларини узиб турган пайтларида осмондан ёмғир ёғдиради ва уни кенг қилиб тарқатади. Шу билан ердан ўсимликлар униб чиқади. У бандаларининг ишларини бошқариб турадиган, ҳар доим мақтовга лойиқ Зотдир.

Осмонлару ернинг яратилиши ва уларга сочиб юборилган хилма-хил ажойиб махлуқотлар Аллоҳнинг ягоналиги ва қудратига далолат қиладиган оятларидандир. У Зот истаган пайтида уларни ҳисоб-китоб қилиш ва жазо ёки мукофотларини бериш учун жамлаб олишга Қодир. Уларни дастлаб қандай йўқдан бор қилган бўлса, ўшандай яна қайта тирилтираверади. Бу иш У Зот учун оғир эмас.

Эй одамлар, ўзларингизда бўладими, мол-давлатларингизда бўладими, сизларга бирон мусибат етса, ўз қилмишларингиз туфайли етади. Яна ҳам Аллоҳ кўп гуноҳларингизни кечириб юборади.

Аллоҳ сизларни жазолайдиган бўлса, Ундан нажот топа олмассизлар. Сизларга Аллоҳдан бошқа бошқарадиган дўст ҳам, ҳимоя қиладиган мададкор ҳам йўқ.

Денгизларда сузиб юрган тоғлардек улкан кемалар ҳам Аллоҳнинг ягоналиги ва қудратига далолат қиладиган белгилардандир.

Агар Аллоҳ хоҳласа, шамолни тўхтатиб қўяди. Шу билан кемалар денгизлар устида ҳаракатдан тўхтаб, қотиб қоладилар. Мана шу кемаларнинг яратилиши ва уларни шамоллар юритиб туришида ҳар бир балою офатларга сабр қиладиган, Аллоҳнинг неъматларига шукр қиладиган одам учун Аллоҳнинг қудратига далолат қилувчи ёрқин белгилар бор.

Агар Аллоҳ хоҳласа, одамларнинг қилган гуноҳлари туфайли қаттиқ шамолни юбориб, ўша кемаларни ҳалок қилиши ҳам мумкин. Яна ҳам Аллоҳ бандаларининг кўп гуноҳларини кечириб юбориб, уларни жазоламайди.

Токи, қаттиқ шамол юбориб, кемаларни ҳалок қилганимизни кўрган кофирлар, Аллоҳнинг оятларини ёлғонга чиқариш учун талашиб-тортишадиганлар ўзлари учун бирон қочиб қутула оладиган жой йўқлигини англаб, ёлғиз Аллоҳга дуо-илтижо қилишга ўтсинлар.

Эй одамлар, сизларга берилган мол-дунё, обрў-эътибор, фарзанд каби неъматлар шу дунёнинг ўткинчи матосидир. Ҳақиқий барқарор, мангу неъмат эса Аллоҳга иймон келтириб, барча ишларида Унгагина таваккул қиладиган мўминлар учун тайёрлаб қўйган абадий жаннатдир.

Мўминларки, катта гуноҳлардан ва манфур ишлардан тийиладилар. Биров уларга қўли ё тили билан озор етказиб, ғазабини келтирса ҳам кечириб юборадилар. Мана шу кечиримлиликда бир яхшилик, манфаат бўлса, бу иш улар тарафидан кўрсатилган бир фазлу марҳамат ҳисобланади.

Мўминларки, Парвардигорларининг чақириқларига итоат этиб, буйруқларини бажарадилар, тақиқларидан тийиладилар. Намозни тўкис адо этадилар, муҳим масалаларда ўзаро маслаҳатлашиб иш қиладилар ва Биз берган ризқдан Аллоҳ йўлида сарфлайдилар.

Мўминларки, ўзларига бирон зулм содир бўлса ва золим кечирилишга нолойиқ бўлса, унинг ёнидан салобат билан, олийжаноблик билан ғолибона ўтиб бораверадилар. Чин ғалаба мана шу.

Ҳар кимнинг ўз ҳаққини талаб қилишга ҳаққи бор. Лекин ошириб юбормаслиги шарт. Энди ким ёмонлик қилган биродарини кечириб юборса ва ўзи билан ўша биродари орасини ислоҳ қилиб олса, унинг савобини бериш Аллоҳнинг зиммасига ўтади. Аллоҳ одамларнинг жонларига, мол-давлатларига ва обрўларига тажовуз қиладиган золимларни севмайди. Уларни ёмон кўради.

Ким зулм кўриб, ортидан қасосини олиб, ғолиб бўлса, уни айблашга ҳеч қандай йўл йўқ. Чунки у фақат ўз ҳаққини олди, холос.

Одамларга зулм қилиб, ер юзини гуноҳларга тўлдирадиганларнигина айблашга, жазолашга йўл бор. Охиратда улар учун аламли азоб бордир.

Ким бошқаларнинг озорларига сабр қилиб, кечириб юборса ва бу иши ўзига ҳам, жамиятга ҳам фойда келтирса, бас, у мардлик қилибди. Бундай мардлик ҳар кимга ҳам насиб қилавермайди. Бу мақомга буюк насибадорларгина ноил бўладилар.

Аллоҳ кимни ҳидоятдан маҳрум айлаб, ҳақ йўлдан оздириб қўйган бўлса, унга ишини ўнглаб қўядиган бирон дўст топилмас. Куфру маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимларни кўрасизки, Қиёмат куни азобни ўз кўзлари билан кўрган пайтларида: "Дунёга қайтиб, тавба қилиб олишнинг бирон йўли бормикин", деб қоладилар.

Эй Пайғамбар, кўрасизки, золимлар дўзахга рўбарў қилинганларида эгилиб, хор бўлиб турадилар. Хавфнинг зўридан одамларга тик қарай олмайдилар. Фақат кўз қирлари билангина назар ташлайдилар. Шунда Аллоҳга ва пайғамбарларга иймон келтирганлар: "Ҳақиқий ютқазувчилар Қиёмат куни азобга гирифтор бўлиб, ўзларини ҳам, оилаларини ҳам ютқазиб қўйган кимсалардир", дедилар. Огоҳ бўлингизким, золимлар ҳеч қачон тўхтамайдиган абадий азобдадирлар.

Қиёмат куни уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб оладиган дўстлари бўлмайди. Кимни Аллоҳ ҳақ йўлдан маҳрум айлаб, адаштириб қўйган бўлса, энди унинг ҳидоят топишига ҳеч қандай йўл йўқ.

Эй одамлар, Қиёмат куни келишидан олдин Парвардигорингизнинг чақириқларига зудлик билан итоат этиб, буйруқларини бажаринглар, тақиқларидан тийилинглар. У кун келганда сизлар учун қочиб бориб, жон сақлайдиган бирон бошпана топилмай қолади. Шу дунёда қилиб ўтган гуноҳларингиздан тониш, уларни инкор қилиш имкони ҳам бўлмайди.

Эй Пайғамбар, агар сиз буюрган ишларни бажаришдан бош тортсалар, бас, Биз сизни уларнинг ҳар бир ишини назорат қилиб турадиган қўриқчи қилиб юбормаганмиз. Сизнинг вазифангиз етказиб қўйиш, холос. Ҳисоб-китобни эса Аллоҳнинг Ўзи қилиб олади. Биз инсонга марҳамат кўрсатиб, уни соғлик, бойлик каби биронта неъмат билан сийласак, хурсанд бўлади. Ўзи қилган гуноҳи туфайли унга бир мусибат етганда эса у табиатан нонкўр, ношукрдир ва Аллоҳнинг қадаридан норозидир.

Самолар мулки ҳам, замин мулки ҳам Аллоҳникидир. Ўғил бўлсин, қиз бўлсин, истаганини яратади. Хоҳлаган одамига қиз бериб, ўғил бермайди. Хоҳлаган одамига ўғил бериб, қиз бермайди. Хоҳлаган одамига қиз ҳам, ўғил ҳам беради. Хоҳлаган одамига қиз ҳам, ўғил ҳам бермай, бефарзанд, бепушт қилиб қўяди. У Зот шу вақтга қадар бўлиб ўтган ишлардан ҳам, энди бўладиган ишлардан ҳам Хабардор. Унинг илми ҳам, ҳикмати ҳам етук, бенуқсон. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ.

Самолар мулки ҳам, замин мулки ҳам Аллоҳникидир. Ўғил бўлсин, қиз бўлсин, истаганини яратади. Хоҳлаган одамига қиз бериб, ўғил бермайди. Хоҳлаган одамига ўғил бериб, қиз бермайди. Хоҳлаган одамига қиз ҳам, ўғил ҳам беради. Хоҳлаган одамига қиз ҳам, ўғил ҳам бермай, бефарзанд, бепушт қилиб қўяди. У Зот шу вақтга қадар бўлиб ўтган ишлардан ҳам, энди бўладиган ишлардан ҳам Хабардор. Унинг илми ҳам, ҳикмати ҳам етук, бенуқсон. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас. Қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ.

Бирон инсон учун Аллоҳ у билан гаплашмоғи дуруст эмас. Фақат илҳом воситасида ё Аллоҳни кўрмасдан гапини эшитиш билан ёки бирон фариштани, масалан, Жаброилни элчи қилиб, у орқали пайғамбарларга ваҳий юбориш ҳолатлари бундан мустасно. Аллоҳ Ўз зотида ҳам, сифатлари борасида ҳам Олийдир. Ҳар бир яратишини, қадарини ва шариатини бир ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй Пайғамбар, сиздан олдинги пайғамбарларга ваҳий қилганимиздек, сизга ҳам Ўз тарафимиздан Қуръонни ваҳий қилдик. Ундан олдин пайғамбарларга нозил қилинган самовий китобларни ҳам, иймон нима эканини ҳам билмас эдингиз. Биз сизга Қуръонни бир зиё қилиб туширдик. У билан истаган бандамизни ҳидоят қиламиз. Аниқки, сиз одамларни энг тўғри йўлга, Ислом дини йўлига бошлайсиз.

Осмонлару ердаги ҳамма мулкнинг эгаси бўлган Аллоҳнинг йўлига. Ҳамма-ҳаммасининг эгаси. Ўзи яратган, Ўзи эгалик қилади, Ўзи бошқаради. Ҳамма ишларнинг тақдири ҳам, тадбири ҳам ёлғиз Аллоҳга қайтади, ҳавола қилинади.