Uzbek Mokhtasar — Zuxruf 43:1 – Hadid 57:29

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Аллоҳ ҳақ сари бошлайдиган очиқ-равшан Қуръонга қасам ичди.

Албатта Биз уни араб тилидаги Қуръон қилдик. Шоядки, ўз тилингизда бўлгани учун унинг маъноларини англаб, тушуниб, фикр юритсангизлар ва бошқа халқларга етказсангизлар.

Албатта бу Қуръон Лавҳул-Маҳфузда жуда олий, юксак мақомдадир ва ҳикматларга тўладир. Унинг буйруқлар борасидаги оятлари ҳам, тақиқлар борасидаги оятлари ҳам мустаҳкамдир.

Ширку маъсиятларни кўпайтириб юборганингиз учун сизларга Қуръонни нозил қилмасдан қўярмидик. Ҳаргиз бундай қилмасмиз. Зеро, илоҳий раҳмат бунинг аксини тақозо этади.

Олдинги умматларга қанча-қанча пайғамбарлар юборганмиз.

Ўтган умматларга Аллоҳ тарафидан қайси бир пайғамбар келса, уни масхара қилиб, устидан кулардилар.

Ўша умматлардан қудратлироқларини ҳам ҳалок айлаганмиз. Энди заифроқларини ҳалок этишга ҳам қодирмиз. Од, Самуд, Лут қавми, Мадян соҳиблари каби ўтган умматларни қандай ҳалок қилганимиз ҳақидаги қиссалар Қуръонда ўтган.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарадиган мушриклардан: "Осмонларни ким яратган, ерни ким яратган", деб сўрасангиз: "Уларни ҳаммадан Ғолиб, Азиз бўлган, ҳамма нарсани биладиган Зот яратган", деб жавоб беришлари тайин.

Аллоҳ шундай Зотки, ер юзини сизларга тўшаб берди. Унинг устида юрасизлар, яшайсизлар. Унинг водийларию тоғларидан йўллар очиб берди. Шояд, тўғри йўлни топиб олсангизлар.

Аллоҳ шундай Зотки, осмондан ўзингизга, чорвангизга ва экинларингизга етарли миқдорда ёмғир ёғдириб, у билан қуриб-қақраб ётган ерни яшнатдик. Аллоҳ қуриб ётган ерни қайта жонлантирганидек, сизларни ҳам қайта тирилтиради.

Аллоҳ шундай Зотки, кеча ва кундуз, эр ва хотин каби ҳамма турдаги жуфтларни яратди. Сизларга кемалар ва чорва ҳайвонларидан сафарларингизда минадиган уловлар қилиб берди. Денгизда кемага, қуруқликда эса чорва ҳайвонларига минасизлар.

Сизларга шунча неъматларни ато этди. Токи, сафарларингизда уларни устларига ўрнашиб олиб, Парвардигорингизнинг неъматини эсланглар ва шундай деб айтинглар: "Бизга мана шу уловни бўйсундириб берган Зот ҳар қандай нуқсондан Покдир. Биз бу уловга ўз ҳукмимизни ўтказяпмиз. Агар уни Аллоҳ бизга бўйсундириб бермаганида, ўзимизнинг қўлимиздан келмас эди".

Ўлганимиздан кейин ҳисоб бериш ва жазо ёки мукофотимизни олиш учун ёлғиз Парвардигоримизга қайтирилурмиз.

Мушриклар ўзларича айрим махлуқотларнинг Яратувчидан туғилганини айтиб: "Фаришталар Аллоҳнинг қизлари", дейдилар. Бу гапни айтган одам аниқ йўлдан озган ва очиқ кўрнамакдир.

Эй мушриклар: "Аллоҳ Ўзи яратган бандаларидан қизларини Ўзига олиб қолиб, бизга ўғилларини саралаб берди", дейсизларми?! Бу қандай тақсимот бўлди?!

Улардан бирига ўша Парвардигорга тааллуқли қилганлари қиз фарзанд кўргани ҳақида хабар келса, ғам, қайғуга ботиб, хафа бўлиб, ғазабга тўлиб, юзлари қорайиб кетади. Ўзини ғам-қайғуга ботирадиган нарсани Парвардигорига муносиб кўрганини қаранг?!

Зийнат ичра тарбия қилинадиган, мужодала пайтида аёл бўлгани учун ўз гапини гапира олмайдиган хилқатни Парвардигорларига муносиб кўряптиларми?!

Раҳмоннинг бандалари бўлган фаришталарни қизлар, деб атадилар. Аллоҳ уларни яратаётганда гувоҳ бўлиб турганмидиларки, малоикаларнинг қизлар экани уларга аён бўлса?! Фаришталар уларнинг бу гувоҳликларини ёзиб қўядилар ва Қиёмат куни шу айтган гапларига жавоб берадилар. Кейин эса ёлғон гапирганлари учун азобга гирифтор қилинадилар.

Қадарни ҳужжат қилишиб: "Агар Аллоҳ фаришталарга ибодат қилишимизни хоҳламаганида биз ҳам уларга ибодат қилмаган бўлар эдик, У хоҳлабдими, демак, рози бўлибди-да", дейдилар. Улар бу гапларини бирон билимга асосланиб айтаётганлари йўқ. Улар фақат алжирамоқдалар, холос.

Ёки анави мушрикларга Қуръондан олдин Аллоҳдан бошқасига ибодат қилишга рухсат берадиган бирон китоб берганмизми? Ва улар ана шу китобни маҳкам ушлаб, ўшандан ҳужжат келтиряптиларми?

Йўқ, уларга ҳеч қандай китоб берилмаган. Уларнинг ҳужжати кўр тақлиддан ўзга нарса эмас. Айтадиларки, олдинги ота-боболаримизни бир дин, бир миллат ўлароқ танидик. Улар бут-санамларга ибодат қилардилар. Бас, биз ҳам уларнинг изидан бораверамиз.

Эй Пайғамбар, анавилар ҳақни тан олмай, унга қарши ота-боболарига тақлид қилишларини далил қилганларидек, сиздан олдин бирон шаҳарга бирон пайғамбарни юборган бўлсак, у ернинг катталари, раҳбарлари, бойлари: "Биз ота-боболаримизни бир миллат ва дин устида топганмиз ва биз уларнинг изидан бораверамиз", деганлар. Хуллас, бу иш янгилик эмас.

Уларга пайғамбари деди: "Мен олиб келган дин яхшироқ бўлса ҳам ўша ота-боболарингизга эргашаверасизларми?" Дедилар: "Биз сен олиб келган динга, сендан олдинги пайғамбарлар олиб келган динга ҳам куфр келтиргувчилармиз".

Сиздан олдинги пайғамбарларни ёлғончига чиқарган умматлардан қасос олиб, уларни ҳалок айладик. Бас, пайғамбарни ёлғончига чиқарадиганларнинг оқибати нима билан тугаши ҳақида фикр юритинг. Уларнинг оқибати ўта аянчли бўлган.

Эй Пайғамбар, эсланг! Иброҳим ўз отаси ва қавмига деди: "Сизлар Аллоҳни қўйиб, бут-санамларга ибодат қиляпсизлар. Мен улардан покман, юз ўгираман".

Мени яратган Аллоҳгина бундан мустасно. У Зотгагина юкунаман. Бас, У Зот яқинда менга тўғри йўлни кўрсатиб, мен учун фойда бўладиган ишга, Ўзининг мустаҳкам динига эргашишга муваффақ айлайди.

Иброҳим "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ", деган тавҳид калимасини ўзидан кейинги зурриётларига ҳам қоладиган бир калимага айлантирди. Улар орасида Аллоҳни бир деб биладиганлар, Унга ширк келтирмайдиганлар мудом бор бўлиб бораверадилар. Шоядки, улар Аллоҳга қайтиб, ширку маъсиятлардан тавба қилсалар.

Мен анави ҳақни тан олмай, ёлғонга чиқарадиган мушрикларни азоблашга шошилмадим. Уларнинг дунёдан фойдаланиб, баҳра олиб юришларига қўйиб бердим. Ота-боболарини ҳам шундай қилдим. Бу ҳолат то Қуръон ва очиқ пайғамбар, яъни, Муҳаммад алайҳиссалом келгунига қадар шу тахлит давом этди.

Уларга мана шу ҳақ эканига заррача шубҳа бўлмаган Қуръон келгач: "Бу сеҳрдир. У билан Муҳаммад бизни сеҳрлаяпти. Биз унга куфр келтирамиз. Ҳеч қачон иймон келтирмаймиз", дедилар.

Ҳақни ёлғонга чиқарадиган мушриклар: "Аллоҳ бу Қуръонни мана шу камбағал, етим Муҳаммадга нозил қилмасдан, маккалик ёки тоифлик икки эътиборли кишига туширмабди-да", дедилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг раҳматини тақсимлаб, истаганига берадиган, истаганига бермайдиган ўшалар эканми ёки Аллоҳми? Уларга шу дунёдаги ризқларини Биз тақсимлаб берганмиз ва уларни бой-камбағал қилганмиз. Токи, бири бирига бўйсуниб, тирикчилик ўтказсинлар. Парвардигорингизнинг бандаларига охиратда кўрсатадиган марҳамати улар тўплаётган мол-дунёдан яхшироқдир.

Одамлар битта миллат, яъни, кофир миллат бўлиб кетиш хавфи бўлмаганида эди, Аллоҳга куфр келтирганларнинг уйлари учун кумуш шифтлар ва унга чиқадиган нарвонлар қилиб берган бўлар эдик.

Уйларига эшиклар қилиб берган бўлар эдик. Уларга ястаниб ўтирадиган сўрилар қилиб берган бўлар эдик. Бу ишни синов ва истидрож учун қилар эдик. Истидрож - қўйиб бериш, муҳлат бериш, тез жазоламасдан кўпроқ гуноҳ қилишига имкон бериб, охирида жазога тортиш. Арқонни узун ташлаб қўйишга тўғри келса керак.

Олтинларни ҳам ўшаларники қилиб берган бўлар эдик. Буларнинг ҳаммаси дунё ҳаётининг матоларидир. Уларнинг фойдаси жуда кам. Чунки улар бир зумда ўтади-кетади. Охиратдаги неъматлар эса, Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз наздида Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорларникидир.

Ким Қуръонга шабкўрлик билан назар ташлаб, ундан юз ўгирса, уни бир шайтон эгаллаб олади-да, баттар адаштираверади, адаштираверади.

Қуръондан юз ўгирганларни эгаллаб олган шайтонлар уларни Аллоҳнинг динидан тўсадилар. Бас, улар Аллоҳнинг буйруқларини бажармайдилар, тақиқларидан тийилмайдилар. Яна ўзларини ҳақ йўлдаги ҳидоят топганлар, деб ҳисоблайдилар. Натижада тавба қилиш ҳаёлларига ҳам келмайди.

Аллоҳнинг эслатмасидан юз ўгирган бадбахт Қиёмат куни Бизнинг ҳузуримизга келгач, орзу-умидларини изҳор қилиб: "Эй менга ҳамроҳ бўлган шайтон, қани эди мен билан сенинг ўртамиз машриқ билан мағриб қадар узоқ бўлса, сен нақадар манфур ҳамроҳсан", деб қолади.

Қиёмат куни Аллоҳ кофирларга шундай дейди: "Сизлар ширку маъсиятлар ила ўз жонингизга жабр қилдингиз. Энди азоб тортишда бир-бирингизга шерик бўласизлар. Лекин шерикларингиз сиздаги азобни заррача кўтариша олмас".

Улар кар одамлар. Ҳақни гапирсангиз, эшитмайдилар. Улар кўр одамлар. Ҳақни кўрсатсангиз, кўрмайдилар. Эй Пайғамбар, сиз карга гап уқтира олармидингиз ё кўрга йўл кўрсата олармидингиз ёки йўлдан озган, очиқ залолатдаги одамни ҳидоят қила олармидингиз?!

Гарчи сизни уларни азоблашдан олдин вафот этдирсак ҳам, барибир Биз улардан интиқом олиб, шу дунёда ҳам, охиратда ҳам уларни азобга гирифтор қилурмиз.

Ёки сизга уларга ваъда қилганимиз азобнинг бир қисмини кўрсатурмиз. Биз уларни азоблашга қодирмиз. Улар Бизга ҳаргиз бас кела олмаслар.

Эй Пайғамбар, шундай бўлгач, сиз Парвардигорингиз сизга ваҳий қилган Қуръонни маҳкам ушлайверинг. Сиз заррача чалкашлиги бўлмаган ҳақ йўлдасиз.

Бу Қуръон сиз учун ҳам, қавмингиз учун ҳам шарафдир. Яқинда Қиёмат куни бўлганда унга иймон келтириш, унинг йўриқларига эргашиш ва унга даъват қилиш каби ишлар учун жавобгар бўласизлар.

Эй Пайғамбар, ўзингиздан олдинги Биз юборган пайғамбарлардан сўранг: "Биз Раҳмондан бошқа ибодат қилинадиган маъбудлар қилибмизми?"

Биз Мусони Ўз оятларимиз, мўъжизаларимиз билан Фиръавн ва унинг аъёнларига юборгандик. Мусо уларга шундай деганди: "Албатта мен барча махлуқотлар Парвардигорининг элчисиман".

Уларга Бизнинг оятларимизни, мўъжизаларимизни олиб келганида, улар бу оятларни мазах-масхара қилиб, устидан кула бошладилар.

Фиръавн ва унинг аъёнларига Мусо алайҳиссалом олиб келган рисолатнинг ҳақ эканини исботлайдиган қайси бир оятни кўрсатган бўлсак, у ўзидан олдинги оятдан каттароқ, буюкроқ бўлган. Уларни шу дунёда жазоладик, азобладик. Шоядки, куфр йўлидан қайтсалар. Лекин уларга фойда бермади.

Улар азобга гирифтор бўлишгач, Мусо алайҳиссаломга: " Эй сеҳргар, (Бу ерда "сеҳргар" сўзи ерга уриш эмас, улуғлаш маъносида келяпти. Чунки у пайтларда сеҳргарлар ҳамма ҳурмат қиладиган энг обрўли одамлар бўлишган), Парвардигоринг сенга, агар биз иймон келтирсак, азобни бартараф этишини ваъда қилганди. Шу ваъдаси ҳаққи Унга биз учун дуо қил. Агар биздан бу балони даф қилса, биз албатта тўғри йўлга юрамиз", дедилар.

Биз улардан азобни даф қилганимизда эса, қарабсизки, улар аҳдларини бузиб турибдилар. Вафо қилмаяптилар.

Фиръавн ўз қавмига нидо қилиб, салтанатига керилиб деди: "Эй қавмим, Миср мулки ҳам, қасрларим остидан оқиб ўтаётган мана бу Нил дарёси ҳам меники эмасми? Салтанатимни кўриб, менинг нақадар улуғ эканимни билиб олмаяпсизларми?"

Мен мана бу гапини эплаб гапира олмайдиган заиф, қочқин Мусодан кўра яхшироқман.

Уни юборган Аллоҳ унинг пайғамбар эканини билдириб қўйиш учун унга олтин билагузукларни ёғдириб бермабди-да. Ёки у билан бирга фаришталар қатор-қатор бўлиб келишмабди-да.

Фиръавн қавмини лақиллатди. Қавми эса унга итоат этди. Улар Аллоҳга итоат этмайдиган фосиқ қавм эдилар.

Тинимсиз куфр келтиравериб, Бизни ғазаблантиришгач, улардан қасос олиб, ҳаммаларини ғарқ қилдик.

Бас, Фиръавн ва унинг аъёнларини одамларга ва қавмингиз кофирларига ибрат қилиб кўрсатиладиган ўтмишга айлантирдик. Токи, одамлар кўзларини очиб, улар қилган ишларни қилмасинлар ва улардек балога гирифтор бўлмасинлар.

Мушриклар Аллоҳ таолонинг: "Сизлар ҳам, Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиз ҳам жаҳаннам ўтинисизлар. Сизлар унга тушгувчидирсизлар", деган ояти мазмунида ўзлари ибодат қилаётган Ийсо алайҳиссалом ҳам бор, деб ўйладилар. Чунки Аллоҳ бошқа бутларга ибодат қилишдан қайтарганидек, Ийсога ибодат қилишдан ҳам қайтарганди. Шунинг учун Аллоҳ айтяптики, эй Пайғамбар, қавмингиз бақир-чақир қилиб: "Худоларимиз Ийсо мақомида бўлишига розимиз", дейдилар. Аллоҳ бунга раддия билдириб, мана бу оятни нозил қилди: "Албатта, Биз тарафимиздан гўзал (мартаба) берилган зотлар, ана ўшалар (дўзахдан) узоқ қилингувчилардир".

Дедилар: "Бизнинг маъбудларимиз яхшироқми ёки Ийсоми?" Сизга Ибн Забъарий ва бошқа мушриклар мисолларни ҳаққа етиб олиш учун эмас, талашиб-тортишишни ёқтирганлари учун келтирадилар. Чунки улар табиатан жанжалкаш қавмдир.

Марямнинг ўғли Ийсо Аллоҳнинг бошқа бандалари қаторидаги бир банда, холос. Унга пайғамбарлик неъматини ато этдик ва уни Бани Исроил учун бир мисол қилдик. Улар Аллоҳнинг қудратини исботлаш учун шу мисолни келтирдилар. Чунки Ийсо алайҳиссалом худди Одам алайҳиссаломдек отасиз яратилган.

Эй Одам болалари, агар истасак, сизларни ҳалок қилиб, ўрнингизга ер юзида халифа бўладиган, ёлғиз Аллоҳгагина иболат қилиб, Унга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган фаришталарни олиб келишимиз ҳам мумкин эди.

Ийсо Қиёматнинг катта аломатларидан бири бўлиб, охир замонда самодан ерга тушади. Қиёматнинг бўлишига шубҳа қилманглар. Аллоҳ тарафидан олиб келган кўрсатмаларимга эргашинглар. Мана шу сизларга олиб келганим энг тўғри йўлдир.

Шайтон ўзининг аврашлари, васвасалари билан сизларни тўғри йўлдан буриб юбормасин. У сизларга очиқ, аниқ душмандир.

Ийсо қавмига ўзининг ҳақ пайғамбар эканига ёрқин далилларни келтирган пайтида деди: "Сизларга Аллоҳ тарафидан ҳикматни келтирдим ҳамда ўзинглар ихтилоф қилиб юрган диний ишларингизни тушунтириб бериш учун келдим. Бас, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Менга ҳам итоат этиб, буйруқларимни бажаринглар ва тақиқларимдан тийилинглар".

Аллоҳ менинг ҳам, сизларнинг ҳам Парвардигоримиздир. Бизнинг Ундан ўзга парвардигоримиз йўқ. Бас, ихлос билан ёлғиз Унгагина ибодат қилинглар. Мана шу тавҳид ҳеч қандай эгрилиги бўлмаган энг тўғри йўлдир.

Насронийлар орасидан чиққан фирқалар Ийсо ҳақида ихтилоф қилдилар. Кимдир уни "худо" деса, яна кимдир "худонинг ўғли", деди. Яна кимдир: "Унинг ўзи ҳам, онаси ҳам икки худолар", деди. Бас, Ийсони ҳали "худо" деб, ҳали "худонинг ўғли" деб, "учтанинг учинчиси" деб, ўз жонига жабр қилган золимларга ҳалокат бўлсин. Уларни Қиёмат куни аламли азоб кутиб олади.

Ийсо ҳақида турли ихтилофларга бораётган анави фирқалар Қиёматнинг тўсатдан, ўзлари сезмай ҳам қоладиган бир тарзда келиб қолишини кутмоқдалар, холос. Қиёмат келган пайтда улар ҳали ҳам кофирликларида давом этаётган бўлсалар, уларнинг оқибати аламли азобдир.

Куфру залолат устида дўстлашганлар Қиёмат куни бир-бирларига душман бўлиб қоладилар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорларнинг дўстлиги эса боягидек давом этаверади, ҳеч қачон тўхтаб қолмайди.

Аллоҳ уларга шундай дейди: "Эй бандаларим, бугун сизларга келажакдан хавф йўқ. У ёқда қолиб кетган дунёвий насибаларингиз учун эса хафа ҳам бўлмайсизлар".

Улар пайғамбарларига нозил қилинган Қуръонга иймон келтирганлар ва унинг кўрсатмаларига бўйсунганлар, буйруқларини бажарганлар, тақиқларидан тийилганлар.

Ўзларингиз ҳам, иймон бобидаги ўхшашларингиз, тенгдошларингиз ҳам жаннатга кириб, ундаги ҳеч қачон тугаб қолмайдиган абадий неъматлардан баҳраманд бўлиб, шод-хуррам юраверинглар.

Уларга хизматкорлар олтин лаганларда ва қадаҳларда таом ва шаробларни айлантириб турадилар. Жаннатда кўнгил нимани тусаса, кўз нимани кўриб лаззатланса, ҳаммаси муҳайё. Сизлар эса у ерда абадий қоласизлар. Ҳеч қачон ундан чиқмайсизлар.

Таъриф-тавсифи ўтган бу жаннатни Аллоҳ Ўз фазлу марҳамати ила қилиб ўтган амалларингиз учун сизларга мерос қилиб берган.

Сизлар учун у ерда ҳеч қачон тугаб қолмайдиган кўп мевалар бор. Улардан тановул қиласизлар.

Куфру маъсиятларга ботган жиноятчилар Қиёмат куни жаҳанам азобида абадий қоладилар.

Улардан азоб енгиллатилмас ва улар жаҳаннамда Аллоҳнинг раҳматидан ноумид бўлгувчилардир.

Уларни дўзахга киритиш билан уларга зулм қилмадик. Лекин уларнинг ўзлари куфр ила ўзларига ўзлари зулм қилгувчи кимсалар эдилар.

Дўзахнинг Молик деб аталган ходимига нидо қилиб: "Эй Молик, Парвардигоринг бизнинг жонимизни олсин, бу азобдан қутулайлик", дедилар. Бунга жавобан Молик: "Сизлар бу азобда мангу қоласизлар, ҳеч қачон ўлмайсизлар, азоб ҳам ҳеч қачон тўхтамайди", деди.

Сизларга у дунёда заррача шубҳа аралашмаган ҳақни олиб келгандик. Лекин кўпларингиз уни ёқтирмадинглар.

Агар улар Пайғамбар алайҳиссаломга қарши бирон найранг ишлатишни режалаштирган бўлсалар, Биз ҳам уларга қарши уларнинг найрангидан пухтароқ тадбир қилиб қўйганмиз.

Бизни уларнинг дилларидаги сирларини ва пичирлаб гапирган гапларини билмайди, эшитмайди, деб ўйлайдиларми? Асло! Биз ҳаммасини билиб, эшитиб турамиз. Фаришталар уларнинг ҳузурида туриб, ҳаммасини ёзиб борадилар.

Эй Пайғамбар, қизлар Аллоҳникидир, дейдиганларга айтинг: "Аллоҳнинг ҳеч қандай боласи йўқ. Аллоҳ бундай нуқсондан пок ва олийдир. Мен эса ўша ҳар қандай нуқсондан пок Аллоҳга ибодат қилгувчиларнинг биринчисиман".

Осмонлару ернинг Парвардигори, Аршнинг Парвардигори анави мушриклар айтаётган ширклардан Покдир!

Эй Пайғамбар, уларни тек қўйинг. То уларга ваъда қилинган Қиёмат куни келгунига қадар ноҳақлик ботқоғига ботгандан-ботиб, ўйнаб-кулиб юраверсинлар.

Аллоҳ самода ҳам чин маъбуд, заминда ҳам чин маъбуд. У ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир. У бандаларининг аҳволидан Хабардор Алим Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас.

Аллоҳнинг яхшилиги, баракаси кўпайгандан кўпайиб бораверади. Осмонлару ер ва улар орасидаги нарсалар ёлғиз Унинг мулкидир. Қиёмат қачон бўлишини ҳам ёлғиз Ўзи билади. Ундан бошқа ҳеч ким билмайди. Охиратда ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун қайтиб борар жойинглар ҳам ёлғиз Унгадир.

Мушрикларнинг Аллоҳни қўйиб, ибодат қилаётган бутлари Аллоҳнинг ҳузурида шафоат қилишга ҳақли эмаслар. Ийсо, Узайр ва фаришталар каби "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ", дея шаҳодат калимасини онгли тарзда айтган зотларгина бундан мустасно.

Агар сиз улардан, ўзларини ким яратганини сўрасангиз, "Бизни Аллоҳ яратган", дейишлари тайин. Шуни эътироф этган эканлар, бас, У Зотга ибодат қилиш ўрнига яна қаёққа бурилиб кетмоқдалар?!

Аллоҳ пайғабарининг ўз қавми устидан шиква-шикоят қилиб: "Эй Парвардигорим, анавилар менга юборган рисолатингга иймон келтирмайдиган қавмдир", деган гапини ҳам билади.

Бас, улардан юз ўгиринг ва уларнинг ёмонлигини даф қиладиган бир чиройли сўзни айтиб қўя қолинг. Бу Маккадаги ҳолат эди. Яқинда улар қандай азобга гирифтор бўлишларини билиб оладилар.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Аллоҳ ҳақ сари бошлайдиган очиқ-равшан Қуръонга қасам ичди.

Албатта, Биз Қуръонни Қадр кечасида нозил қилдик. У яхшиликларга тўла кечадир. Биз шу Қуръон билан огоҳлантирувчи бўлдик.

Бу кечада ўша йилда содир бўладиган ризқ, ажал ва бошқа муҳим ишлар масаласи ҳал қилинади.

Ҳар бир Ўзимиз тарафимиздан бўлган пухта ишни ажрим қиламиз. Биз пайғамбарлар юборгувчи бўлдик.

Эй Пайғамбар, одамларга пайғамбарларни юборишимиз Ўзимиз тарафимиздан бўлган бир раҳмат, марҳаматдир. Аллоҳ бандаларининг гапларини эшитиб, қилган ишларини ва ниятларини билиб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас.

Самоларнинг Парвардигори, заминнинг Парвардигори ва улар ўртасидаги нарсаларнинг Парвардигори. Шунга аниқ ишонсангизлар, бас, пайғамбаримга ҳам ишонинглар.

Ундан ўзга чин маъбуд йўқ. Жон беради, жон олади. Ундан ўзга жон бергувчи ҳам, жон олгувчи ҳам йўқ. Сизларнинг Парвардигорингиз. Ўтган ота-боболарингизнинг Парвардигори.

Йўқ! Анави мушриклар бунга аниқ ишонмайдилар. Улар шак-шубҳаларга бориб, ўзларининг ноҳақликларига берилиб кетиб, ҳақиқатга бепарволик, ўйинқароқлик қиляптилар.

Эй Пайғамбар, қавмингизга азоб келадиган кунни кутинг. У само бир очиқ тутунни олиб келадиган кунда содир бўлади. Ўшанда ўз кўзлари билан кўриб, даҳшатга тушадилар.

Қавмингизни қамраб олади ва уларга шундай дейилади: "Сизларга келган бу азоб ўта аламли, оғриқлидир".

Ана шунда Парвардигорларига тазарру қилиб: "Парвардигоро, мана бу юборган азобингни биздан даф қил. Шунда биз Сенга ҳам, пайғамбарингга ҳам иймон келтирамиз", деб қоладилар.

Уларга қаёқдан ҳам ибрат олиб, Парвардигорларига муножот қилиш насиб этсин?! Ҳолбуки, уларга рисолатни аниқ-тиниқ тушунтирадиган бир пайғамбар келганди. Унинг ростгўйлиги ва тўғрлигини билгандилар.

Пайғамбарни тасдиқ этишдан бош тортдилар ва у ҳақда: "У пайғамбар эмас, у ўргатиляпти, унга кимдир ўргатиб турибди", дедилар. Яна уни мажнун ҳам дедилар.

Биз сизлардан азобни бироз аритган пайтимизда сизлар яна куфрга, ҳақни ноҳақ қилишга қайтгувчисизлар.

Эй Пайғамбар, Биз қавмингиз кофирларини Бадр кунида қаттиқ ушлаймиз. Ўша кун келгунига қадар кутиб туринг. Аллоҳга куфр келтирганлари ва пайғамбарини ёлғончига чиқарганлари учун Биз улардан аниқ интиқом олурмиз.

Улардан олдин Фиръавн қавмини ҳам синаганмиз. Бир улуғ пайғамбар келиб, уларни Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга, Унгагина ибодат қилишга даъват этганди. У Мусо алайҳиссалом эди.

Мусо Фиръавн ва унинг қавмига шундай деди: "Бани Исроилни менга қўйиб беринглар. Улар Аллоҳнинг бандалари. Уларни қул қилишга сизларнинг ҳақингиз йўқ. Мен сизларга Аллоҳ тарафидан юборилган ишончли пайғамбарман. Нимани етказишга буюрилган бўлсам, ҳаммасини етказаман. Камайтириб ҳам, кўпайтириб ҳам юбормайман.

Аллоҳга такаббурлик қилиб, У Зотга ибодат қилишдан бош тортманглар. Бандаларига зўравонлик қилманглар. Мен сизларга ёрқин ҳужжат келтирурман.

Мен ўзимнинг Парвардигоримдан ва сизларнинг Парвардигорингиздан сизлар мени тошбўрон қилиб ўлдиришингиздан паноҳ сўрайман.

Мен олиб келган рисолатни тасдиқ этмасангизлар, бас, мендан четланинглар, менга яқинлашманглар.

Бас, Мусо алайҳиссалом Парвардигорига "Фиръавн ва унинг аъёнлари тез жазоланишга лойиқ бўлган жиноятчи қавмдир", деб дуо қилди.

Аллоҳ Мусога қавми билан кечаси йўлга чиқишни буюрди ва Фиръавн ва унинг қавми уларнинг изидан тушиши ҳақида хабар берди.

Унга денгиздан ўзи ва Бани Исроил ўтиб бўлганидан кейин денгизни сокин ҳолида қолдиришни буюрди. Фиръавн ва унинг қўшини денгизга ғарқ бўлиб ўладилар.

Фиръавн ва унинг қавми ортларидан қанчадан-қанча боғлару булоқларни қолдириб келдилар.

Қанчадан-қанча экинзорлару сўлим масканларни қолдириб келдилар.

Қанчадан-қанча ўзлари вақтичоғлик қилиб юрган неъматларни қолдириб келдилар.

Уларнинг аҳволи шундай кечди. Уларнинг боғлари, булоқлари, экинзорлари ва сўлим масканларини бошқа қавмга, яъни, Бани Исроилга мерос қилиб бердик.

Фиръавн ва унинг қавми ғарқ бўлганида само ҳам, замин ҳам йиғламади. Уларнинг тавба қилиб олишларига муҳлат ҳам берилмади.

Биз Бани Исроилни хор қилгувчи азобдан қутқардик. Сал олдинроқ Фиръавн ва унинг қавми Бани Исроилнинг эркакларини ўлдириб, аёлларини тирик қолдираётган эди.

Уларни Фиръавннинг азобидан қутқардик. У Аллоҳнинг буйруғи ва динини менсимайдиган каттазанг ва тажовузкор эди.

Биз Бани Исроилни кўп пайғамбарлар улардан чиққани учун билган ҳолимизда ўз замонасидаги оламлар ичидан танлаб олдик.

Уларга Мусони қўллаб-қувватлайдиган турли хил далил ва ҳужжатларни бердик. Улар орасида ширинлик ва бедана каби очиқ кўриниб турган неъматлар ҳам бор.

Ҳақни ноҳаққа чиқарадиган анави мушриклар қайта тирилишни инкор этиб шундай дейдилар:

Биринчи ўлганимиздан кейин ҳеч қандай ҳаёт йўқ. Шу ўлимдан кейин биз қайта тирилгувчилар эмасмиз.

Эй Муҳаммад, сен тобеларинг билан бирга, Аллоҳ ўликларни қайта тирилтириб, ҳисоб-китоб қилади, кейин уларга жазо ёки мукофот беради, деб даъво қиляпсизлар. Шу даъвойинглар рост бўлса, ўлиб кетган ота-боболаримизни келтиринглар-чи?!

Эй Пайғамбар, сизни ёлғончига чиқараётган шу мушриклар қудратлироқми ёки Туббаъ қавми ва ундан олдин ўтган Од, Самуд қавмларими? Ҳаммасини ҳалок этгандик. Дарҳақиқат, улар жиноятчилар эдилар.

Осмонлару ерни ва улар орасидаги нарсаларни шунчаки ўйнаб, беҳудага яратмадик.

Осмонлару ерни бир етук ҳикмат сабабидан яратдик. Лекин мушрикларнинг кўплари буни билмайдилар.

Аллоҳ таоло бандаларни ажратадиган Қиёмат куни ҳамма халойиқ учун белгилаб қўйилган вақтдир. У вақтда Аллоҳ ҳаммаларини жамлайди.

У кунда дўст дўстига, биродар биродарига фойда бера олмайди. Улар Аллоҳнинг азобидан қутқариб қолинмайдилар. Чунки у кунда салтанат Аллоҳнинг Қўлида бўлади. Биронта одам унга даъвогарлик қила олмайди.

Аллоҳ раҳм қилган одамгина бундан мустасно. Унгагина бу дунёда қилиб ўтган яхши амаллари асқотади. Аллоҳ ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва тавба қилган бандаларига Меҳрибон Зотдир.

Алллоҳ жаҳаннамнинг қаърида ўстирган Заққум дарахти

Катта гуноҳлар қилган гуноҳкорнинг, яъни, кофирнинг таомидир. Кофир шу дарахтнинг сассиқ мевасидан ейди.

Бу мева қора ёғдек баланд ҳароратда қоринларда қайнайди.

Ўта юқори ҳароратда қайнаётган сув каби.

Дўзахнинг қўриқчиларига шундай дейилади: "Уни ушлаб, қаҳру ғазаб билан дўзахнинг ўртасига олиб боринглар".

Кейин боши устидан қайноқ сув қуйинглар. Бас, азоб уни тарк этмасин.

Унга зуғум билан шундай дейилади: "Мана бу аламли азобни татиб кўр. Сен қавминг орасида азизу мукаррам эдинг. Сенга анча-мунча одам яқинлаша олмас эди".

Сизлар Қиёмат куни мана шу азоб юз бериши ҳақида шак-шубҳага бориб юрган эдингизлар. Мана, ўз кўзларингиз билан кўрдинглар ва шубҳалар барҳам топди.

Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорлар ҳар қандай бало-офатлардан тинч, осойишта жойда бўладилар.

Бўстонларда, оқиб турган булоқларда.

Жаннатда шойи, ипаклардан кийим кийиб, бир-бирларига қараб ўтирадилар. Ҳеч кимга ҳеч кимнинг орқа тарафи бўлиб қолмайди.

Жаннатда уларни мазкур неъматлар билан сийлаганимиздек, оҳукўз гўзал аёлларга уйлантириб ҳам қўямиз.

Хотиржамлик билан хизматкорларни чақириб, истаган меваларини, ширинини ҳам, нордонини ҳам олиб келишни буюраверадилар.

У ерда мангу қоладилар. Дунё ҳаётидаги биринчи ўлимдан бошқа ўлим таъмини татимайдилар. Аллоҳ уларни дўзах азобидан асрагандир.

Бу Парврдигорингизнинг уларга кўрсатган фазлу марҳаматидир. Уларни жаннатга киритди. Дўзахдан асради. Энг буюк, мислсиз муваффақият мана шу.

Эй Пайғамбар, Биз бу Қуръонни сизнинг тилингизда, араб тилида нозил қилиш билан улар учун енгил, осон қилиб қўйдик. Шоядки, ундан насиҳат олсалар.

Сиз ўзингизга мадад келишини ва уларнинг ҳалок бўлишларини кутинг. Улар ҳам сизнинг ҳалокатингизни кутиб тургувчилардир.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Қуръоннинг нозил қилиниши ҳаммадан Ғолиб, Азиз ва ҳар бир яратишини, қадарини, тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Аллоҳ тарафидандир.

Осмонлару ерда Аллоҳнинг қудрати ва ягоналигига далолат қилувчи белгилар бордир. Улар мўминлар учундир. Чунки фақат мўминларгина белгилардан ибрат ола биладилар.

Эй одамлар, ўзларингизнинг дастлаб бир томчи сувдан лахта қонга, ундан гўшт парчасига айланиб, босқичма-босқич яратилишингизда ҳамда Аллоҳ ер юзига тарқатиб қўйган жониворларда Аллоҳнинг Яратувчи эканига аниқ ишонадиган қавм учун У Зотнинг Ягона ва Қдратли эканига далолат қилувчи белгилар бордир.

Кеча ва кундузнинг кетма-кет келишида, Аллоҳ осмондан ёмғир ёғдириб, у билан қақраб ётган ерни яшнатиб, ўсимликларни ўстириб қўйишида, шамолларнинг фойда қайси тарафдан бўлишига қараб, ҳали у томондан, ҳали бу томондан эсиб туришида ақл юритадиган қавм учун белгилар бордир. Шу белгилар орқали улар Аллоҳнинг бирлигини, қайта тирилтира олишини ва ҳар ишга Қодир эканини билиб оладилар.

Эй Пайғамбар, булар белгилар ва ҳужжатлардир. Уларни сизга ҳақ ила тиловат қилиб беряпмиз. Аллоҳнинг Ўз бандасига нозил қилган гапи ва ҳужжатлари турганда яна қайси гапга ишонадилар, қайси ҳужжатларни тасдиқ этадилар?!

Ҳар бир кўп гуноҳ қилаверадиган каззобга ҳалокат бўлсин.

Бу кофир ўзига тиловат қилиб берилаётган Қуръондаги Аллоҳнинг оятларини эшитади-да, ҳаққа эргашишдан ўзини катта олиб, худди уларни эшитмаётгандек, саркашлик билан куфру маъсиятларида боягидек давом этаверади. Эй Пайғамбар, унга охиратда жуда ёмон бўлиши, уни аламли азоб кутаётгани ҳақида хабар бериб қўйинг.

Унга Қуръондан бирон оят етиб борса, уни масхара қилади, устидан кулади. Ана ўша Қуръоннинг устидан куладиган масхарабозлар учун Қиёмат куни хор қилгувчи азоб бордир.

Уларнинг олдида жаҳаннам турибди. Қиёмат куни уларни кутиб олади. Уларга касб қилиб топган мол-дунёлари ҳам, Алллоҳни қўйиб тутинган дўстлари, ибодат қилаётган бутлари ҳам бирон нарсада асқотмас.

Элчимиз Муҳаммадга нозил қилганимиз бу Китоб ҳақ йўлга бошлайди. Парвардигорлари нозил қилган оятларга куфр келтирганлар учун эса жуда ёмон оғриқли азоб бордир.

Эй одамлар, сизларга денгизни бўйсундириб берган ёлғиз Аллоҳдир. Токи, Унинг амри ила кемалар сузиб юрсин ва Унинг фазлу марҳаматидан умидвор бўлиб, ҳалол касб қилинглар. Шоядки, Аллоҳ ато этган неъматларга шукр қилсангизлар.

Аллоҳ сизларга самолардаги ой, қуёш, юлдузлар каби ҳамма нарсаларни ва заминдаги дарёлар, дарахтлар, тоғлар каби ҳамма нарсаларни бўйсундириб қўйди. Бу ишда фикр юритиб, ибрат оладиган қавм учун Аллоҳнинг ягоналиги ва қудратига далолат қиладиган белгилар бордир.

Эй Пайғамбар, Аллоҳга иймон келтирган ва пайғамбарини тасдиқ этган зотларга айтингки, ўзларига ёмонлик қилган, Аллоҳнинг неъматларига ҳам, қасосларига ҳам парво қилмайдиган кофирларни кечириб юбораверсинлар. Чунки Аллоҳ яқинда сабр қилган мўминларга ҳам, тажовузкорлик қилган кофирларга ҳам шу дунёда қилиб ўтган қилмишларига яраша жавоб беради, мукофотлайди ёки жазолайди.

Ким бир яхшилик қилса, унинг самараси ўзига бўлади. Аллоҳ унинг яхшилигидан Беҳожат. Ким ёмонлик қилса, унинг натижаси ҳам ўзига қайтади. Унинг қилган ёмонлиги Аллоҳга зарар бермайди. Кейин охиратда ҳаммангиз ёлғиз Бизга қайтасизлар ва ҳаммангизни муносиб жазолаймиз ёки мукофотлаймиз.

Бани Исроилга Тавротни ва у билан одамлар орасини ажрим қилиш имтиёзини ато этдик. Аксар пайғамбарларни Иброҳим алайҳиссаломнинг зурриётидан чиқардик. Уларга турли хил покиза ризқлар бериб, ўз замонисидаги оламлардан афзал айладик.

Уларга ҳақ билан ботилни ажратиб берадиган ҳужжатлар ато этдик. Уларга Бизнинг элчимиз Муҳаммад алайҳиссалом юборилиб, ўзларига қарши ҳужжат барпо бўлганидан кейингина ихтилоф чиқардилар. Уларни шу ихтилофга олиб борган нарса ўзаро бир-бирлари билан катталик, мансаб, обрў талашишлари бўлди. Эй Пайғамбар, Қиёмат куни уларнинг бу ихтилофлари борасида Парвардигорингизнинг Ўзи ҳукм чиқаради. Ўшанда ким ҳақ, ким ноҳақлигини баён қилади.

Кейин сизни иймонга ва солиҳ амалга даъват қилишдан иборат бўлган зиммангиздаги шу иш бўйича бир аниқ манҳаж, шариат йўлига йўллаб қўйдик. Бас, шу шариатга эргашинг. Ҳақни билмайдиган, таниймайдиганларнинг ҳавойи нафсларига эргашманг. Улар сизни ҳақ йўлдан оздириб юборадилар.

Ҳақни билмайдиганларнинг ҳавойи нафсларига эргашадиган бўлсангиз, улар сизни Аллоҳнинг бирон азобидан қутқара олмаслар. Ҳамма миллату элатлардаги золимлар ўзаро дўст бўлиб, мўминларга қарши бир-бирларини қўллаб-қувватлайдилар. Аллоҳ эса Ўзидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорларнинг дўстидир.

Элчимизга нозил қилинган бу Қуръон одамлар учун кўнгил кўзларидирки, у орқали ҳақ билан ботилни ажратиб оладилар. Унинг ҳақ эканига тўла ишонч ҳосил қилган қавм учун эса ҳаққа етакловчи ҳидоят ва раҳматдир. Чунки айнан ўшалар Парвардигорларини рози қилиш учун тўғри йўлдан борадилар. Кейин Аллоҳ уларни дўзахдан асраб, жаннатга киритади.

Куфру маъсиятларга ботганлар Аллоҳ бизни ҳам иймон келтириб, яхши амалларни қилган зотлар каби мукофотлайди ва биз дунёда ҳам, охиратда ҳам улар билан бир хил бўламиз, деб ўйлайдиларми? Уларнинг бу ҳукми нақадар манфур ҳукм!

Аллоҳ осмонлару ерни етук ҳикмат ила яратди. Уларни беҳудага яратмади. Токи, ҳар бир жон яхшилик қиладими, ёмонлик қиладими, қилмишига яраша жазо ёки мукофотини олсин. Аллоҳ уларга зулм қилмайди. Яхшиликларини камайтириб қўймайди, ёмонликларини ошириб ҳам юбормайди.

Эй Пайғамбар, ҳавойи нафсига эргашиб, уни худди маъбуддек кўрадиган кимсага бир қаранг. Аллоҳ уни билган ҳолида адаштириб қўйган. У ўзи адаштирилишга лойиқ бўлган. Унинг қулоғи ва қалбини муҳрлаган. Энди унинг қулоғига фойдали гаплар кирмайди. Аллоҳ унинг кўзига парда тортиб қўйган. Энди у ҳақни кўра олмайди. Аллоҳ адаштириб қўйганидан кейин энди унга ким ҳам тавфиқ бера оларди?! Бас, ҳавойи нафсга эргашишнинг зарарларини, Аллоҳнинг шариатига эргашишнинг фойдаларини кўриб, улардан ибрат олмайсизларми?

Қайта тирилишни инкор қиладиган кофирлар шундай дейдилар: "Шу дунёдаги ҳаётимиздан бошқа ҳаёт йўқ. Бир авлод ўлиб, бошқаси туғилиб, ҳаёт шу тахлит давом этаверади. Бизни фақат вақт ўтиши, кеча ва кундузнинг алмашиниб туриши ўлдиради, холос". Лекин уларда қайта тирилишни инкор қилишга илмий асос йўқ. Улар фақат гумон-тахмин қиладилар, холос. Гумон эса ҳаргиз ҳақиқатнинг ўрнини боса олмас.

Қайта тирилишни инкор қиладиган мушрикларга оятларимиз очиқ-равшан тарзда ўқиб берилганда уларнинг ҳужжатлари Пайғамбар алайҳиссаломга: "Ўлимдан кейин яна ҳаёт бор, деган даъвойинглар рост бўлса, ўлиб кетган ота-боболаримизни тирилтириб беринглар-чи", дейишдан бошқа нарса бўлмади.

Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Аллоҳ сизларни яратиб тирилтирган, кейин ўлдиради, кейин яна ўлганингиздан сўнг ҳисоб-китоб қилиш ва жазо ёки мукофот бериш учун Қиёмат кунида тўплайди. Бу кунинг келишига заррача шак-шубҳа йўқ. Лекин одамларнинг кўплари билмайдилар. Шу сабабли солиҳ амаллар қилиб, ўша кун учун тайёргарлик кўрмайдилар".

Самолар мулки ҳам, замин мулки ҳам Аллоҳникидир. Ундан ўзга чин маъбуд йўқдир. Қиёмат куни Аллоҳ мурдаларни ҳисоб-китоб қилиш ва жазо ёки мукофот бериш учун қайта тирилтирганда Аллоҳдан бошқага бандалик қилган ва ҳақни ноҳаққа, ноҳақни эса ҳаққа чиқаришга уринган ботил аҳли зарарга йўлиқади.

Эй Пайғамбар, у кунда ҳар бир умматни тиз чўккан ҳолда ўзини нима қилишларини кутаётганини кўрасиз. Ҳар бир уммат икки елкасидаги фаришталар ёзиб борган номаи аъмолига чақирилади. Эй одамлар, бу кунда дунёда қилиб ўтган яхши-ёмон амалларингизга яраша жазо ёки мукофот олурсизлар.

Фаришталар қилган ишларингизни ёзиб бориб, китоб ҳолига келган бу китоб фақат ростни сўзлайди ва сизларга қарши ҳақли гувоҳлик беради. Бас, уни ўқинглар. Биз елкангиздаги фаришталарга дунёда қилиб ўтган ишларингизни ёзиб боришни буюрганмиз.

Бас, иймон келтириб, яхши ишларни қилган зотларни Парвардигорлари Ўз раҳматига, жаннатига киритади. Аллоҳ уларга ато этган мана шу мукофот ёрқин, мислсиз муваффақиятдир.

Аллоҳга куфр келтирганларга эса зуғум билан шундай дейилур: "Оятларим сизларга ўқиб берилмаганмиди?! Сизлар эса уларга иймон келтиришдан ўзларингизни катта олмаганмидингизлар?! Куфру маъсиятларга ботган жиноятчи қавм бўлмаганмидингизлар?!"

Сизларга: "Аллоҳнинг бандаларига берган уларни қайта тирилтириб, қилган ишларига яраша жазо ёки мукофот бериши ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Қиёматнинг юз бериши ҳақдир. Унга тайёргарлик кўринглар", дейилса, "Биз Қиёмат нималигини билмаймиз. У ҳақдаги гумонимиз жуда заиф, унинг юз бериш эҳтимоли жуда кам, деб биламиз. Унинг содир бўлишига ишончимиз тўла эмас", дедингизлар.

Уларга дунёда қилиб ўтган куфру маъсиятлари ошкор бўлиб, уларни азоб қуршаб олди. Улар мана шу азоб устидан кулгандилар, уни масхара қилгандилар.

Аллоҳ уларга деди: "Шу кунги учрашувни унутиб, унинг учун иймон ва солиҳ амал ила тайёргарлик кўрмаганларингиздек, Биз ҳам бугун сизларни тарк қилиб, дўзахга улоқтирамиз. Энди жойингиз жаҳаннамдир. Энди сизларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган ҳеч қандай мададкорлар йўқ".

Бу азобга гирифтор бўлганингизга сабаб шуки, сизлар Аллоҳнинг оятларини масхара қилдинглар устидан кулдинглар. Сизларни дунё ҳаёти ўз лаззатлари ва шаҳватлари билан алдаб қўйди. Мана энди бугун Аллоҳнинг оятларини масхара қилган кофирлар дўзахдан чиқарилмайдилар. У ерда абадий қоладилар. Парвардигорларини рози қиладиган солиҳ амал қилиб олишлари учун дунё ҳаётига ҳам қайтарилмайдилар.

Бас, ҳамд ёлғиз Аллоҳникидир. Самолар Парвардигориникидир. Замин Парвардигориникидир. Барча махлуқотлар Парвардигориникидир.

Самолардаги ва заминдаги улуғлик, буюклик ёлғиз Уникидир. У ҳаммадан Ғолиб, Азиз, ҳар бир яратишини, тақдирини, тадбирини ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Бундай ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди.

Қуръон ҳаммадан Ғолиб, Азиз ҳамда ҳар бир яратишини, тақдирини ва шариатини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зот тарафидан нозил қилинган.

Осмонлару ерни ва улар орасидаги нарсаларни бекорга яратмадик. Ҳаммасини ҳақ ва етук ҳикмат билан яратдик. Токи, улардан айримларини бандалар танисинлар, билсинлар ва ёлғиз Аллоҳга ибодат қилиб, У Зотга ширк келтирмасинлар. Заминдаги халифалик вазифаларини фақат Аллоҳга аён бўлган муддатга қадар ҳалол бажарсинлар. Аллоҳга куфр келтирган кимсалар эса Аллоҳнинг китобида келган огоҳлантиришлардан юз ўгирадилар, уларга парво қилмайдилар.

Эй Пайғамбар, анави ҳақдан юз ўгираётган мушрикларга айтинг: "Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиз ҳақида бир гапириб беринглар-чи. Улар ердан нималарни яратган? Тоғни яратганларми? Дарёни яратганларми? Ёки уларнинг осмонларни яратишда Аллоҳ билан шерикчилиги борми? Агар, бутларимиз маъбудликка лойиқ, деган даъволарингиз рост бўлса, Қуръондан олдин Аллоҳ тарафидан нозил қилинган бир китобни ёки олдингилардан қолган бирон илмий белгини келтиринглар-чи".

Аллоҳни қўйиб, то Қиёматга қадар бирон дуони ижобат қила олмайдиган бутларга ибодат қиладиган кимсадан кўра адашганроқ одам йўқ. Бут-санамлар унга бирон фойда ёки зарар етказиш у ёқда турсин, ҳатто унинг дуосидан ғофилдирлар, эшитмайдилар.

Сохта маъбудлар бандаларига бу дунёда ҳеч қандай фойда бермаганлари етмагандек, Қиёмат куни уларга душман бўлиб, ўзларини оқлаб, бечора бандаларининг ибодатларини инкор қилишга ўтадилар.

Уларга элчимиз орқали юборилган оятларимиз ўқиб берилса, Қуръонга куфр келтирган кимсалар у келган заҳоти: "Бу Аллоҳ тарафидан келган ваҳий эмас, очиқ кўриниб турган сеҳрдир", дедилар.

Анави мушриклар: "Қуръонни Муҳаммаднинг ўзи тўқиган", дейдиларми? Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Агар Қуръонни ўзим тўқийдиган бўлсам ва бунинг учун Аллоҳ мени азобламоқчи бўлса, сизлар менга ҳеч қандай ёрдам бера олмайсизлар-ку. Шундай экан, қандай қилиб мен ўзимни ўзим азобга тутиб берай? Сизларнинг Қуръонни ёмонлаш, унга зарба бериш борасида қилаётган ҳамма ишларингизни Аллоҳ жуда яхши билиб турибди. Мен билан сизларнинг ўртамизда гувоҳ бўлишга Унинг Ўзи кифоядир. У тавба қилган бандаларини мағфират қиладиган ва уларга Меҳрибон Зотдир".

Эй пайғамбар, сизнинг пайғамбарлигингизни тан олмай, ўзингизни ёлғончига чиқараётган анави мушрикларга айтинг: "Мен Аллоҳ юборган биринчи пайғамбар эмасманки, бу қадар ажаблансангизлар. Мендан олдин ҳам жуда кўп пайғамбарлар ўтган-ку. Аллоҳ менга нима қилишини ҳам, сизларга нима қилишини ҳам билмайман. Мен ўзимга юборилган ваҳийгагина эргашаман. Ҳар бир гапим, ҳар бир ишим ваҳийга мувофиқ бўлади. Мен сизларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантирадиган бир огоҳлантирувчиман, холос".

Эй Пайғамбар, анави ҳақни ёлғонга чиқараётганларга айтинг: "Агар бу Қуръон Аллоҳ тарафидан бўлиб, сизлар унга куфр келтираётган бўлсангизлар-чи. Бани Исроилдан бир гувоҳ унинг Аллоҳ тарафидан эканига гувоҳлик бериб, унга иймон келтирса-ю, сизлар унга иймон келтиришдан ўзаларингизни катта олаётган бўлсангизлар-чи. Ана шу пайтда золимларга айланиб қолмайсизларми?! Аллоҳ золим қавмни ҳақни танишга муваффақ қилмас".

Қуръонга, Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган рисолатга куфр келтирганлар мўминларга шундай дедилар: "Агар Муҳаммад олиб келган нарса яхшиликка олиб борадиган ҳақ бўлганида анави ялангоёқ қашшоқлар ва қуллар унга биздан олдин бормаган бўлардилар". Ўзлари ҳидоят топа олмагач: "Бу эски уйдирмадир, биз уйдирмаларга эргашадиган одамлар эмасмиз", дейишлари тайин.

Қуръондан олдин Таврот келган. Аллоҳ уни Мусо алайҳиссаломга нозил қилган. У ҳаққа эргашадиганлар учун пешво, Бани Исроил орасидаги унга иймон келтириб, йўриқларига юрган кишиларга раҳмат бўлган. Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган Қуръон эса ўзидан олдин келган китобларни тасдиқлаб, куфру маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимларни азобдан огоҳлантириб, Яратувчиси билан ҳам, махлуқотлар билан ҳам гўзал алоқада бўлган муҳсинларга хушхабар бўлиб, араб тилида келган.

"Парвардигорим Аллоҳдир. Ундан ўзга парвардигор йўқдир", деганлар, кейин эса иймон ва солиҳ амал бобида бардавом, барқарор бўлганлар учун келгусидаги охиратда хавф-хатар йўқдир. Бу дунёда қолиб кетган насибаларига эса хафа ҳам бўлмаслар.

Мана шу сифатларга эга бўлган зотлар жаннатни эгаллаб, дунёда қилиб ўтган солиҳ амалларига мукофот ўлароқ у ерда мангу қолурлар.

Инсонни ота-онасига яхшилик қилишга буюрдик, қаттиқ тайинладик. Уларга ҳаётлик чоғларида ҳам яхшилик қилсинлар, вафотларидан кейин ҳам яхшилик қилсинлар. Уларга яхшилик қилиш шариатга зид бўлмаган ишлар доирасида бўлади. Хусусан, онасига яхшилик қилсин. Онаси уни не-не машаққатлар билан қорнида кўтариб юрди ва не-не машаққатлар билан туғди. Унинг ҳомиладор бўлишидан то гўдакни сутдан чиқаргунига қадар бўлган муддат ўттиз ойдир. Энди у ақлий ва жисмоний жиҳатдан вояга етиб, қирқ ёшга кирганида шундай деди: "Парвардигорим, менга ва ота-онамга инъом этган неъматингга шукр айлашимга ҳамда Ўзинг рози бўладиган солиҳ амал қилишимга илҳом бер! Амалимни қабул айла! Мен учун зурриётимни солиҳлардан қил! Гуноҳларимдан Сенга тавба қилдим! Мен Сенга итоат этадиган, буйруқларингга бўйсунадиган бандаларингданман!"

Ана ўшалар шундай зотлардирки, уларнинг қилиб ўтган яхши амалларини қабул айлаймиз, ёмонликларидан эса ўтиб юборурмиз. Гуноҳлари учун жазога тортмаймиз. Улар жаннат аҳлининг сафида бўладилар. Уларга берилган бу ваъда чин ваъдадир. Унинг амалга ошиши муҳаққақдир.

Яна бир фарзанд ота-онасига деди: "Суф сизларга! Ўлганимдан кейин қайта тирилиб, қабримдан чиқарилишимга ваъда беряпсизларми? Қанчадан-қанча авлодлар ўтиб кетган-ку. Улардан қайси бири тирилиб келибди?!" Ота-она Аллоҳдан фарзандлари учун иймон сўраб дедилар: "Қайта тирилишга ишонмайдиган бўлсанг, шўринг қурсин. Иймон келтир. Аллоҳнинг қайта тирилтириш ҳақидаги ваъдаси ҳақдир. Бу ишнинг юз беришига шак-шубҳа йўқ". Фарзанд эса бу гапларга парво қилмасдан, боягидек қайта тирилишни инкор қилиб: "Бу гаплар олдингиларнинг афсоналаридан бошқа нарса эмас. Уларнинг Аллоҳ тарафидан экани ўз исботини топмаган", дейди.

Ана ўшалар шундай кимсалардирки, уларни олдинги инсу жиндан иборат умматлар қаторида азоблаш вожиб бўлиб қолди. Улар зарар кўргувчиларга айландилар. Дўзахга кириб, ўзларини ҳам, оилаларини ҳам қўлдан бой бердилар.

Ҳар икки гуруҳ учун, дўзахийлар учун ҳам, жаннатийлар учун қилган ишларига яраша даражалар бор. Жаннтийлар олий даражаларда бўлсалар, дўзахийлар қуйи даражаларда бўладилар. Аллоҳ уларнинг қилган амалларига яраша жазолайди ёки мукофотлайди. Қиёмат куни уларга зулм қилинмайди. Яхшиликлари камайтириб юборилмайди, ёмонликлари кўпайтириб юборилмайди.

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар дўзахга рўбарў қилинганларида уларга зуғум билан шундай дейилур: "Дунё ҳаётингиздаги ҳузур-ҳаловатингизни ўтказиб, ундаги лаззатлардан фойдаланиб бўлдингиз. Мана, энди бугун ер юзида ноҳақ такаббурлик қилиб, куфру маъсиятлар ила Аллоҳга итоатсизлик қилганингиз туфайли жазога тортилиб, хорлик азобига гирифтор бўлурсизлар".

Эй Пайғамбар, Однинг биродари Ҳудни эсланг. У ўз қавмини Аллоҳнинг азобига дучор бўлиб қолишдан огоҳлантирганди. Улар араб жазирасининг жанубидаги қумтепаларда яшардилар. Ҳуддан олдин ҳам, кейин ҳам ўз қавмини азобдан огоҳлантирган пайғамбарлар ўтган. Улар ўз қавмларига шундай деганлар: "Ёлғиз Аллоҳгагина ибодат қилинглар! Ундан бошқа ҳеч кимга, ҳеч нарсага ибодат қилманглар! Эй қавмим, сизларнинг бошингизга улуғ куннинг, Қиёмат кунининг азоби тушиб қолишидан хавотирдаман".

Унга қавми деди: "Бизни худоларимизга ибодат қилишдан буриб юбориш учун келдингми? Ҳеч қачон бу ишни қила олмайсан. Агар даъвойинг рост бўлса, ўша айтаётган, ваъда қилаётган азобингни олиб келавер".

Деди: "Азоб вақтини фақат Аллоҳ билади. Мен билмайман. Мен етказиши керак бўлган ишни етказиб қўядиган бир пайғамбарман, холос. Лекин мен сизларни фойда-зарарини билмайдиган бир нодон қавм, деб кўряпман".

Уларга ўзлари шошилтирган азоб келганда уни водийлари сари самодан юзланаётган бир булутдек кўрдилар ва: "Бу кўндаланг турган нарса бизга ёмғир ёғдиради", дедилар. Бунга жавобан Ҳуд деди: "Йўқ. У сизлар ўйлагандек ёмғир ёғдирадиган булут эмас, балки ўзларингиз шошилтирган ўша азобдир. У ўз ичига аламли азобни мужассам этган бўрондир".

Аллоҳнинг амри ила ҳамма нарсани вайрон қилур. Бас, ҳаммалари ҳалок бўлдилар. Фақат яшаган уйларигина кўзга ташланиб, бу ерларда кимлардир яшаб ўтганини билдириб турарди. Куфру маъсиятларида саркашлик билан тураверадиган жиноятчиларни мана шундай жазолаймиз.

Биз Ҳуд қавмига сизларга бермаган имкониятларни бергандик. Уларга эшитадиган қулоқлар, кўрадиган кўзлар ва ақл юритадиган қалблар ато этгандик. Уларга қулоқлари ҳам, кўзлари ҳам, ақллари ҳам бирон нарсада асқотмади. Уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қола олмади. Чунки улар Аллоҳнинг оятларини инкор этиб, Ҳуд алайҳиссалом огоҳлантирган азоб устидан кулардилар, масхара қилардилар. Оқибатда худди ана шу азобга гирифтор бўлдилар.

Эй Макка аҳли, атрофингиздаги шаҳарларни, Одни, Самудни, Лут қавмини, Мадян соҳибларини ҳалок этдик. Уларга ҳужжат, далилларни хилма-хил қилиб келтирдик. Шоядки, куфрдан қайтсалар.

Аллоҳни қўйиб, ўша худо қилиб олган бутлари уларга ёрдам берармикин?! Ибодатлару қурбонликлар билан уларга сиғинаётган эдилар-ку! Асло. Ҳеч қачон ёрдам бера олмайдилар. Аксинча, уларга энг муҳтож бўлган пайтларида улар кўзга кўринмай қоладилар. Бу уларнинг ёлғонлари ва уйдирмаларидан бошқа нарса эмас. Улар, бу бутлар фойда беради, Аллоҳнинг ҳузурида шафоат қилади, деб ўзларини ўзлари алдаб юрибдилар.

Эй Пайғамбар, эсланг. Сизга бир гуруҳ жинларни Қуръон эшитишлари учун юборгандик. Улар келишгач, бир-бирларига: "Жим бўлинглар, эшитайлик", дейишди. Пайғамбар алайҳиссалом ўқиб бўлганидан кейин эса қавмларига қайтиб бориб, уларни Аллоҳнинг азобидан огоҳлантира бошладилар.

Қавмига шундай дедилар: "Эй қавмимиз, биз бир китобни тингладик. Уни Аллоҳ Мусодан кейин нозил қилибди. Ўзидан олдинги самовий китобларни тасдиқлаб келибди. Ҳаққа ва тўғри йўлга, Ислом йўлига бошлар экан".

Эй қавмимиз, Муҳаммаднинг даъватини қабул қилинглар. У ҳаққа чақираётир. Унинг Аллоҳ тарафидан юборилган пайғамбар эканига иймон келтиринглар. Шунда Аллоҳ гуноҳларингизни мағфират қилади ва сизларни келгусидаги аламли азобдан асрайди. Бу азоб Пайғамбар алайҳиссаломга ишонмаган, у зот даъват этган ҳақни қабул қилмаганлар учун тайёрлаб қўйилган.

Ким Муҳаммад алайҳиссалом даъват қилган ҳақни қабул қилмаса, ер юзида Аллоҳдан қочиб қутула ҳам олмас, уни азобдан қутқариб оладиган Аллоҳдан бошқа дўстлари ҳам бўлмас. Ана ўшалар ҳақ йўлдан аниқ озган бахтиқаролардир.

Анави қайта тирилишни ёлғонга чиқараётган мушриклар осмонлару ерни яратган ва шу қадар улкан, бепоён мавжуотларни яратишга ожизлик қилмаган Аллоҳ ўликларни ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун қайта тирилтиришга қодир эканини англамадиларми? Ҳа, У Зот уларни қайта тирилтиришга қодир. У Зот ҳамма нарсага қодир. Қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ.

Аллоҳга ва пайғамбарига куфр келтирганлар азобланишлари учун дўзахга рўбарў қиланганларида уларга зуғум билан шундай дейилади: "Мана, азобни кўриб турибсизлар! У ҳақ эканми ёки у дунёда сизлар айтганингиздек ёлғон эканми?!" Дедилар: "Ҳа, Парвардигоримизга қасамки, у ҳақ экан". Шунда уларга айтилур: "Аллоҳга куфр келтирганингиз учун энди азобни татинглар".

Эй Пайғамбар, Нуҳ, Иброҳим, Мусо, Ийсо алайҳимуссалом каби матонатли пайғамбарлар сабр қилганларидек, қавмингиз тарафидан келаётган озорларга сабр қилинг. Уларга азобни шошилтирманг. Қавмингиз орасидаги ҳақни ёлғонга чиқарганлар охиратдаги ўзларига ваъда қилинган азобни кўрган пайтларида бу дунёда кундуздан бир соатгина яшаб ўтгандек бўлиб қоладилар. Азоб шу қадар узоқ давом этади. Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган бу Қуръон инсу жин учун кифоядир, етарлидир. Куфру маъсиятлар ила Аллоҳга итоатсизлик қилган қавмгина азобга гирифтор қилинур.

Аолоҳга куфр келтирган ва одамларни Аллоҳнинг йўлидан тўсган кимсаларнинг амалларини Аллоҳ зое кетказур.

Аллоҳга иймон келтириб, яхши ишларни қилган ҳамда Аллоҳ Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилган Парвардигорлари тарафидан юборилган ҳақ бўлмиш рисолатга иймон келтирган зотларнинг гуноҳларини ўчириб, жазога тортмас ва дунёвий ишларини ҳам, ухровий ишларини ҳам ўнглар.

Бирига мукофот, яна бирига жазо берилишининг сабаби шуки, Аллоҳга куфр келтирган кимсалар ботилга эргашдилар. Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирган зотлар эса Парвардигорлари тарафидан келган ҳаққа эргашдилар. Бу икки гуруҳнинг, яъни, мўминлар ва кофирлар гуруҳининг ҳукмини Аллоҳ баён қилиб қўйган. Уларнинг қилган ишлари турлича бўлгани учун оқибати ҳам турлича бўлади. Бири мукофот олса, бошқаси жазоланади. Хуллас, ҳар ким экканини ўради.

Эй мўминлар, сизларга қарши курашаётган кофирлар билан тўқнашганингизда уларни ўлдиринглар. То уларни мағлуб этгунга қадар жанг қилинглар. Уларнинг шон-шавкатини синдириб, тор-мор қилганингиздан кейин асирларни маҳкам боғланглар. Улар борасида икки ишдан бирини қилиш ўз ихтиёрингизда. Ё уларга марҳамат кўрсатиб, ҳеч қандай товон олмай қўйиб юборасиз ёки товон оласиз. Товон пул бўлиши ҳам, бошқа бирон хизмат бўлиши ҳам мумкин. То кофирларнинг Исломни қабул қилиши ёки аҳдлашиши билан уруш ниҳоясига етгунига қадар шундай қилинглар. Бунга сабаб шуки, мўминлар кофирлар билан синаладилар ва кунлар айланиб туради. Гоҳида униси ғолиб бўлса, гоҳида буниси ғолиб бўлади. Аллоҳнинг ҳукми мана шу. Агар Аллоҳ хоҳлаганида кофирлардан жангсиз ҳам ғолиб бўлиши мумкин эди. Лекин У Зот сизларни бир-бирларингиз билан синаш учун жиҳодни фарз қилди. Шу билан ким жанг қилади, ким қилмайди, ажратиб олади. Кофирни ҳам синайди. Жангда ўлган мўмин жаннатга киради, кофир эса дўзахга. Аллоҳ Ўзининг йўлида жон берганларнинг амалларини ҳеч қачон зое қилмас.

Уларни шу дунёда ҳақ тарафида бўлиш шарафига муяссар айлайди ва ишларини ўнглайди.

Қиёмат куни уларни жаннатга киритади. Жаннатки, унинг таъриф-тавсифини шу дунёда қилиб берган ва мўминлар уни таниб қолганлар. Охиратдаги ўринлари қандай бўлишидан ҳам хабардор бўлганлар.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, Унинг шариатига амал қиладиган зотлар, Аллоҳни қўлласангизлар, У ҳам сизларни қўллайди ва қадамларингизни собит айлайди. Аллоҳни қўллаш У Зотнинг пайғамбарини ва динини қўллаш ҳамда кофирларга қарши жанг қилиш билан бўлади. Аллоҳнинг мўминларни қўллаши эса уларга ғалаба ато этиши билан бўлади.

Аллоҳга ва У Зотнинг пайғамбарига куфр келтирган кимсалар эса мағлуб бўлиб, ҳалокатга юз тутадилар. Аллоҳ уларнинг амалларини зое қилур.

Уларнинг шундай жазога йўлиққанларига сабаб шуки, улар Аллоҳ Пайғамбар алайҳиссаломга нозил қилган Қуръонни ва ундаги Аллоҳни бир деб билиш эътиқодини ёқтирмадилар. Шу туфайли Аллоҳ уларнинг амалларини ҳабата қилди. Шу билан бу дунёни ҳам, охиратни ҳам қўлдан бой бердилар.

Анави ҳақни ёлғонга чиқараётган кимсалар ер юзини айланиб юриб, ўзларидан олдинги ҳақни тан олмаганларнинг оқибати нима билан якун топгани ҳақида фикр юритсалар бўлмасмикан?! Уларнинг тақдири фожиа билан тугаган-ку. Аллоҳ уларнинг уйларини вайрон этган-ку. Ўзларини ҳам, бола-чақаларини ҳам, мол-дунёларини ҳам барбод айлаган-ку. Ҳамма замон ва ҳамма макондаги кофирларнинг оқибати мана шунга ўхшаш бўлади.

Икки гуруҳнинг бирига жазо, иккинчисига эса мукофот берилишига сабаб шуки, Аллоҳ мўминларни қўллаб-қувватлаб туради. Кофирларни эса ҳеч ким қўлламайди.

Аллоҳ иймон келтириб, яхши амаллар қилганларни қасрларининг остидан дарёлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритади. Аллоҳга ва У Зотнинг пайғамбарига куфр келтирганлар эса дунёга муккасидан кетиб, кўнгил кўчасига юриб, ҳайвонлар каби еб-ичиб юраверадилар. Уларнинг қоринлари ва шаҳватларидан бошқа ғами бўлмайди. Қиёмат куни эса уларнинг жойи жаҳаннам бўлади.

Сизни чиқариб юборган Макка аҳолисидан кўра мол-давлат жиҳатидан ҳам, бола-чақа жиҳатидан ҳам қудратлироқ бўлган ўтмишдаги қанча қишлоқни ўзларига юборилган пайғамбарни ёлғончига чиқарганлари туфайли ҳалок айлаганмиз. Уларни Аллоҳнинг азобидан қутқариб қоладиган бирон мададкор бўлмаган. Истасак, Маккани ҳам бир зумда вайрон этамиз. Шундай қилиш Биз учун қийин иш эмас.

Парвардигори тарафидан аниқ бир ҳужжатга эга бўлиб, У Зотга онгли қалб билан ибодат қиладиган одам ёмон ишини шайтон чиройли қилиб кўрсатганига алданиб, бутларга ибодат қилиш, маъсият лойига ботиш ва пайғамбарларни ёлғончига чиқаришдек манфур ишларни қиладиган кимса билан баробарми?!

Парвардигори оламдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила қўрқадиган тақводорлар учун Аллоҳ ваъда қилган жаннатда бир неча дарёлар бўлиб, улардан бирида ҳар қанча туриб қолса ҳам айнимайдиган сувлар оқса, яна бирида ҳеч қачон таъми ўзгармайдиган сутлар оқади. Яна бирида ичгувчилар учун ширин таъмли шароблар оқиб турса, бошқасида соф асаллар оқиб туради. Уларга истаган мевалари муҳайё қилинади. Буларнинг устига Аллоҳ уларнинг гуноҳларини ўчириб юборади. Уларни жазога тортмайди. Мана шунча неъматларга эга бўлган бахтиёр мўмин дўзахдан ҳеч қачон чиқмайдиган, қайноқ сув билан суғорилиб, ичаклари титилиб кетадиган бахтиқарога ўхшайдими?!

Эй Пайғамбар, мунофиқлар орасида шундай кимсалар борки, сизга номига қулоқ соладилар. Мақсадлари қабул қилиш эмас, эътироз билдириш бўлади. Ҳузурингиздан чиққанларида атайин ўзларини билмаганликка солиб, илм ато этилган кишиларга: "Ҳозир нима деди?", дея масхараомиз савол ташлайдилар. Аллоҳ уларнинг қалбларини муҳрлаб қўйган. Муҳрланган қалбларга яхши гап етиб бормайди. Улар ҳавойи нафсларига эргашадилар. Ҳавойи нафс эса ҳар доим ҳақнинг юзини ёпиб туради. Уни сал четроққа сурасиз, кейин ҳақни кўрасиз.

Ҳақ йўлдан бориб, Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган кўрсатмаларга амал қилган зотларга эса янада кўпроқ ҳидоят ва эзгулик сари тавфиқ ато этур ҳамда уларнинг дўзахдан сақлайдиган ишларни қилишларига илҳом берур.

Кофирлар қиёматнинг тўсатдан кутилмаганда келиб қолишини кутяптилар, холос. Унинг аломатлари эса келиб бўлди. Муҳаммад алайҳиссаломнинг пайғамбар бўлиб юборилиши ва ойнинг ёрилиши шулар жумласидандир. У келиб бўлганидан кейин ибрат олиш имкони қолармиди?!

Эй Пайғамбар, билингки, Аллоҳдан ўзга чин маъбуд йўқдир. Ўз гуноҳларингиз учун ҳам, мўминлар ва мўминаларнинг гуноҳлари учун ҳам истиғфор айтинг. Аллоҳ кундузи нималар қилишингизни ҳам, кечаси қаерда қўним топишингизни ҳам билади. У Зотдан бирон нарса яширин қола олмас.

Аллоҳга иймон келтирганлар Аллоҳ бир сура нозил қилиб, уруш ҳақида баён қилишини умид қиладилар. "Аллоҳ бир сура нозил қилиб, урушни ҳам зикр қилса эди", дейдилар. Эй Пайғамбар, Аллоҳ уруш ҳақидаги ҳамма ҳукмларни ўз ичига олган бир аниқ сура нозил қилганидан кейин эса қалбида шак-шубҳалар ўрмалаб юрган мунофиқларни кўрасизки, сизга худди қўрқув ва даҳшатдан ҳушини йўқотиб қўйган одамдек қарайдилар. Аллоҳ уларни огоҳлантирадики, ўша қўрқаётган нарсалари уларга жуда яқин турибди.

Аллоҳнинг амрига итоат этиб, яхши гапларни гапирсалар, ўзларига яхши бўларди. Уруш фарз қилиниб, иш жиддийлашганда эса Аллоҳга иймон келтириш ва итоат этиш ҳақидаги гапларида туриб, ваъдаларига содиқ қолсалар, мунофиқлик ва Аллоҳнинг фармонларига қарши чиқишдан кўра ўзалари учун яхшироқ бўларди.

Агар Аллоҳга иймон келтириш ва итоат этишдан юз ўгирсангизлар, куфру маъсиятлар ила ер юзида бузғунчилик қилиб, худди жоҳилиятда бўлганидек, қариндошлик ришталарини узиб юборишингиз ҳам ҳеч гап эмас.

Ер юзида бузғунчилик қилиб, қариндошлик ришталарини узган ўша бадбахтларни Аллоҳ Ўз раҳматидан қувиб, қулоқларини ҳақни эшитмайдиган кар қилиб қўйди. Кўзларини эса ҳақни кўрмайдиган кўр қилиб қўйди. Энди улар ибрат қулоғи билан тинглаш, ибрат кўзи билан кўриш неъматидан маҳрум бахтиқаролардир.

Қуръондан юз ўгираётганлар уни тадаббур қилмайдиларми? Ундаги гаплар, маънолар ҳақида фикр юритмайдиларми? Тадаббур қилганларида эди, эзгулик сари қадам босган ва ҳар қандай ёвузликдан юз ўгирган бўлардилар. Ёки уларнинг қалбларига қулф урилиб, маҳкам ёпилиб қўйилганмикин? Энди унга ҳеч қандай насиҳат, ибрат кириб бора олмайдиган бўлиб қолганмикин?

Ҳужжат очиқ-ойдин барпо бўлиб, Муҳаммад алайҳиссаломнинг ҳақ пайғамбар экани ўз исботини топганидан кейин ҳам иймондан тониб, кофирлигу мунофиқлик сари тисарилганларга шайтон кофирлик ва мунофиқликни чиройли қилиб кўрсатган ва уларнинг қўйнини пуч ёнғоққа тўлдирган.

Адашиб, йўлдан озиб кетишларига сабаб шуки, улар Пайғамбар алайҳиссолату вассаломга нозил бўлган Қуръонни ёмон кўрадиган мушрикларга яширин тарзда: "Урушга бормаслик каби айрим ишларда сизларга итоат этамиз", дедилар. Аллоҳ уларнинг ошкора ишларини ҳам, яширин ишларини ҳам жуда яхши билади. У Зотдан бирон нарса яширин қола олмас. Улардан Ўзи истаганини Пайғамбар алайҳиссолату вассаломга ҳам кўрсатиб қўяди.

Жон олгувчи фаришталар уларнинг юзлари ва орқаларига темирлар билан уриб, минг даҳшатли қийноқлар билан жонларини олаётганда аҳволлари нима кечади, деб ўйлайсиз?!

Бундай азобга дучор бўлишларига сабаб шуки, улар Аллоҳни ғазаблантирадиган куфр, мунофиқлик, Аллоҳга ва Пайғамбарга қарши чиқиш каби ишларга эргашдилар. Парвардигорга яқинлаштирадиган ва У Зотнинг ризосига олиб борадиган Аллоҳга иймон келтириш ва Пайғамбарга итоат этиш каби ишларни эса ёқтирмадилар. Бас, Аллоҳ уларнинг амалларини ҳабата қилди.

Дилларида шак-шубҳалар ўрмалаб юрган мунофиқлар, Аллоҳ уларнинг адоватларини, ҳасадларини ошкор қилмайди, деб ўйладиларми?! Биз уларни синовлар ила албатта фош этамиз. Токи, рост иймон қайси, ёлғон иймон қайси ва мўмин ким, мунофиқ ким, ойдинлашсин.

Эй Пайғамбар, мунофиқларни сизга танитиб қўйишни истаганимизда танитиб қўйган бўлар эдик. Сиз уларни белгиларидан таниб олган бўлар эдингиз. Энди уларни гап оҳангларидан таниб оласиз. Аллоҳ амалларингизни билиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Яқинда ўша амалларингизга яраша жазо ёки мукофотларингизни беради.

Эй мўминлар, сизларни жиҳод, душманга қарши уруш қилиш билан синаймиз. Токи, орангиздаги Аллоҳ йўлида жиҳод қиладиганларни ҳам, душманга қарши кураш йўлида сабр қиладиганларни ҳам билиб оламиз. Шу билан бирга сизларни текшириб, ким ростгўй, ким ёлғончи, ажратиб оламиз.

Аллоҳга ва пайғамбарига куфр келтирган, ўзларини ҳам, бошқаларни ҳам Аллоҳнинг динидан тўсган ва Пайғамбар алайҳиссолату вассаломнинг чин пайғамбар экани аён бўлганидан кейин ҳам у зотга қарши чиққан кимсалар Аллоҳга ҳеч қачон, ҳеч қандай зарар келтира олмайдилар. Улар фақат ўзларига зарар қиладилар, холос. Яқинда Аллоҳ уларнинг амалларини ҳабата қилгай.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, У Зотнинг шариатига амал қиладиганлар, Аллоҳга ва Пайғамбарга итоат этиб, уларнинг буйруқларини бажаринглар, тақиқларидан тийилинглар. Куфру риё ила амалларингизни ҳабата қилиб юборманглар.

Аллоҳга куфр келтирган, ўзларини ҳам, бошқаларни ҳам Аллоҳнинг динидан тўсган, кейин тавба қилмасдан, кофир ҳолида ўлиб кетган кимсаларнинг гуноҳларини Аллоҳ асло кечирмайди. Уларни албатта жазолаб, дўзахга киритади ва у ерда абадий қоладилар.

Эй мўминлар, душманга қарши туришда бўш келманглар. Ўзларингиз ғолиб бўлиб турган ҳолингизда уларни биринчи бўлиб сулҳга чақирманглар. Аллоҳ сизлар билан бирга бўлиб, қўллаб-қувватлаб туради. Амалларингизнинг савобини ҳаргиз камайтирмайди. Аксинча, Ўз фазлу марҳамати ила кўпайтириб беради.

Дунё ҳаёти бир нафаслик ўйин-кулгидан бошқа нарса эмас. Ақлли одам ўткинчи ўйин-кулги билан андармон бўлиб, охиратини эсидан чиқариб юбормайди. Агар Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтириб, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилсангизлар, амалларингизнинг савобини камайтирмасдан, тўла қилиб беради. Бунинг учун сизлардан мол-давлатингизни сўрамайди. Сизлардан фақат зиммангиздаги вожиб бўлган закотни талаб қилади, холос.

Агар сизлардан ҳамма мол-давлатингизни талаб қилиб, маҳкам туриб олса, уни қизғанасизлар. Шу билан қалбларингиздаги Аллоҳ йўлида инфоқ қилишни ёқтирмаслик хислатини ошкор қилиб қўяди. Шунинг учун сизларга фазлу марҳамат кўрсатиб, бу ишни сизлардан талаб қилмади.

Мана, сизлар бир қисм молингизни Аллоҳ йўлида сарфлашга чақириласизлар. Сизлардан ҳамма мол-давлатингизни сарфлаб юбориш талаб қилинмайди. Шунда ҳам айримларингиз бахиллик қиласизлар. Ким Аллоҳ йўлида молини сарфлашдан бахиллик қилса, у ўзига бахиллик қилади. Аллоҳ бой-беҳожат. Сизларнинг инфоқ қилишингизга муҳтож эмас. Аксинча, сизлар У Зотга муҳтожсизлар. Исломдан яна куфрга қайтадиган бўлсангизлар, Аллоҳ сизларни ҳалок этиб, ўрнингизга бошқа қавмни олиб келади. Кейин улар сизларга ўхшаган итоатсиз бўлмайдилар. Итоаткор бўладилар.

Эй Пайғамбар, Биз сизга Ҳудайбия сулҳи орқали очиқ зафар ато этдик.

Токи Аллоҳ сизнинг шу зафардан олдинги гуноҳингизни ҳам, кейинги гуноҳингизни ҳам мағфират қилсин ва динини ғолиб этиш билан сизга неъматини тўла қилиб берсин ҳамда сизни тўғри йўлга, бирон эгрилиги бўлмаган Ислом йўлига ҳидоят қилсин.

Токи Аллоҳ сизга душманларингизга қарши ҳеч ким бас кела олмайдиган мадад берсин.

Аллоҳ шундай Зотки, мўминларнинг қалбларига ором ва хотиржамликни индирди. Токи иймонларига иймон қўшиб олсинлар. Осмонлару ернинг қўшинлари ёлғиз Аллоҳникидир. Улар билан истаган бандасига мадад беради. Алллоҳ бандалари учун нима яхши эканини яхши биладиган, ҳар бир мадад бериши ва қўллаб-қувватлашини бир ҳикмат билан қиладиган Зотдир.

Токи Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирган мўминлар ва мўминаларни қасрлари ва дарахтлари остидан аҳорлар оқиб турадиган жаннатларга киритсин ва уларнинг гуноҳларини ўчириб юборсин, жазоламасин. Бу иш, яъни, жаннатга ноил бўлиш ва гуноҳларнинг кечирилиши Аллоҳнинг наздида мислсиз буюк муваффақиятдир.

Токи Аллоҳ ҳақида ёмон гумонга бориб, У Зотнинг Ўз динини ғолиб, Ўз сўзини олий айлашига шубҳа билан қараган мунофиқ ва мунофиқаларни, мушрик ва мушрикаларни азобласин. Уларнинг азобдан боши чиқмасин. Кофирлиги ва бадгумонлиги туфайли Аллоҳ улардан ғазабланди, уларни Ўз раҳматидан қувди ва уларга охиратда жаҳаннамни тайёрлаб қўйди. Дўзахга кирадилар ва у ерда абадий қоладилар. Жаҳаннам нақадар ёмон оқибат, нақадар ёмон борар жой!

Осмонлару ернинг лашкарлари ёлғиз Аллоҳникидир. Улар билан Ўзи истаган бандасига мадад беради. Аллоҳ Азиздирки, ҳеч ким Ундан ғолиб бўла олмас. Аллоҳ ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини бир ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй Пайғамбар, дарҳақиқат, Биз сизни Қиёмат куни умматингизга гувоҳлик берадиган, мўминларга шу дунёдаги ғалаба, мадад ва охиратдаги туганмас неъматлар ҳақида хушхабар етказадиган, кофирларни эса шу дунёдаги хорлик ва мағлубият ва охиратдаги аламли азобдан огоҳлантирадиган элчи қилиб юбордик.

Шоядки, Аллоҳга ва пайғамбарига иймон келтирсангизлар. У Зотни қўлласангизлар, улуғласангизлар ва У Зотга кечаю кундуз тасбеҳ айтсангизлар.

Эй Пайғамбар, Макка мушрикларига қарши уруш қилиш бўйича сизга Ризвон байъатини берадиганлар Аллоҳга байъат берган бўладилар. Чунки мушрикларга қарши жанг қилишга буюрган зот, Аллоҳнинг Ўзгинасидир. Мукофотларини берадиган ҳам Ўзи. Байъат вақтида Аллоҳнинг қўли, уларнинг қўллари устида бўлади. У Зот ҳаммасидан хабардор бўлиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Ким байъатини бузса, Аллоҳга берган аҳдига вафо қилмаса, У Зотнинг динини қўллаб-қувватламаса, бу ишидан фақат ўзи зарар кўради. Аллоҳга ҳеч қандай зарар бўлмайди. Ким Аллоҳга берган аҳдига вафо қилса, У Зотнинг динини қўллаб-қувватласа, яқинда Аллоҳ унга улуғ мукофот беради. У мукофот - жаннатдир.

Эй Пайғамбар, аъробийлар орасидаги сиз билан Макка сафарида ҳамроҳ бўлмасдан ортда қолганларини койиб берган пайтингизда улар: "Мол-дунёларимиз ва бола-чақаларимиз билан овора бўлиб, сен билан бора олмай қолдик. Гуноҳларимиз учун бизнинг ҳақимизга Аллоҳдан мағфират сўрагин", дейдилар. Пайғамбар алайҳиссаломнинг мағфират сўрашини аслида истамайдилар. Тиллари билан дилларида йўқ нарсани сўрайдилар. Чунки улар гуноҳларига тавба қилмайдилар. Уларга айтинг: "Аллоҳ сизларга бирон яхшиликни истайдими ёки бирон ёмонликни истайдими, бирон одам сизлар учун Аллоҳнинг истагини тўхтатиб қола олмайди. Аксинча, Аллоҳ сизлар қилаётган ҳамма ишлардан Хабардордир. Ҳар қанча махфий қилишга уринманглар, бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди".

Бу бир баҳона, холос. Сизлар мол-дунёларинингиз ва бола-чақаларингиз билан овора бўлиб қолмагансизлар, балки Пайғамбар ва унинг саҳобалари ҳаммаси ўлиб кетади, Мадинага қайтиб келмайди, деб ўйлагансизлар ва Шайтон бу ўйинни қалбингизга чиройли қилиб кўрсатган. Сизлар Аллоҳ пайғамбарини қўллаб-қувватламайди, деб ўйлаб, Парвардигорингиз ҳақида жуда ёмон гумонга боргансизлар. Хуллас, Аллоҳ ҳақида ёмон гумонга борганингиз ва пайғамбарига ҳамроҳ бўлмаганингиз сабабли сизлар ҳалокатга лойиқ ёмон қавм бўлдингиз.

Ким Аллоҳга ва У Зотнинг Пайғамбарига иймон келтирмаса, у кофирдир. Биз Қиёмат куни кофирларга дўзахни тайёрлаб қўйганмиз. У ерда абадий азобланадилар.

Осмонлару ернинг мулки ёлғиз Аллоҳникидир. Хоҳлаган бандасини Ўз фазли ила мағфират қилиб, жаннатга киритади. Хоҳлаган бандасини Ўз адли ила азоблайди. Аллоҳ тавба қилган бандалари учун Мағфиратли ва уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй мўминлар, сизлар Аллоҳ ваъда қилган Ҳудайбия сулҳидан кейинги Хайбардан тушган ўлжаларни олиш учун бораётганингизда ортда қолганлар: "Биз ҳам сизлар билан чиқиб, ўз насибамизни олайлик", дейдилар. Улар шу талаблари билан Аллоҳнинг мўминларга Ҳудайбия сулҳидан кейинги Хайбар ўлжаларини ваъда қилгани ҳақидаги гапини ўзгартирмоқчи бўладилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Бу ўлжаларни олиш учун ҳаргиз биз билан бирга бормайсизлар. Аллоҳ Хайбар ўлжалари Ҳудайбияда қатнашганлар учунгина бўлишини ваъда қилган". Шунда улар: "Аллоҳ тарафидан бўлган буйруқ сабабли эмас, бизга ҳасад қилганингиздан шундай қиляпсизлар, Хайбарга боришимизни тақиқлаяпсизлар", дейдилар. Йўқ, улар Аллоҳнинг буйруқларини ҳам, тақиқларини ҳам жуда кам англайдилар. Шунинг учун гуноҳ қилаверадилар.

Эй Пайғамбар, Маккага сиз билан бирга бормасдан ортда қолган аъробийларга айтинг: "Яқинда ўта қудратли бир қавм билан жанг қилишга чақириласизлар. Ё Аллоҳ йўлида уларга қарши жанг қиласизлар ёки улар Исломни жангсиз қабул қиладилар. Агар Аллоҳга итоат қилиб, шу ишни қилсангизлар, Аллоҳ сизларга гўзал ажр - жаннатни беради. Олдин Макка сафарида юз ўгирганингиздек, яна юз ўгириб кетсангизлар, сизларни аламли азоб билан азоблайди.

Кўр, чўлоқ, касал каби узри бор одамлар Аллоҳ йўлида жанг қилишдан қолсалар, уларга гуноҳ бўлмайди. Ким Аллоҳга ва У Зотнинг пайғамбарига итоат этса, уни қасрлари ва дарахтлари остидан анҳорлар оқиб ўтадиган жаннатларга киритади. Ким уларга итоат этишдан бош тортса, Аллоҳ уни аламли азоб билан азоблайди.

Аллоҳ мўминлардан Ҳудайбия сулҳида дарахт остида сизга Ризвон байъатини бераётган пайтларида рози бўлди. Уларнинг қалбларидаги иймон, ихлос ва садоқатни билди. Бас, уларнинг қалбларига сакинатни, оромни индирди. Уларни яқин орада бўлажак Хайбар зафари билан мукофотлади. Бу Маккага кира олмаслик эвазига берилган мукофот эди.

Уларга кўп ўлжаларни ҳам берди. Уларни Хайбар аҳолисидан оладиган бўлдилар. Аллоҳ ҳаммадан Ғолиб, Азиз ҳамда ҳар бир яратишини, тақдирини ва тадбирини ҳикмат билан қиладиган Ҳаким Зотдир.

Эй мўминлар, Аллоҳ сизларга кўп ўлжаларни ваъда қилди. Уларни келажакдаги Исломий зафарларда қўлга киритасизлар. Хайбар ўлжаларини сизларга тезлаштириб берди. Яҳудийлар сизлардан кейин оилаларингизга ҳамла қилмоқчи бўлгандилар. Уларнинг қўлларини тийиб қўйди. Токи бу тезлаштириб берилган ўлжалар сизлар учун Аллоҳнинг қўллаб-қувватлашига бир белги бўлсин. Токи Аллоҳ сизларни ҳеч бир эгрилиги йўқ энг тўғри йўлга ҳидоят қилсин.

Аллоҳ сизларга бошқа ўлжаларни ҳам ваъда қилган. Ҳозирча сизлар уларга қодир эмассизлар. Уларга ёлғиз Аллоҳгина Қодирдир. Улар Аллоҳнинг илми ва тадбирида бор. Аллоҳ ҳар нарсага Қодир бўлган Зотдир. Унинг Қўлидан келмайдиган бирон нарса йўқ.

Эй мўминлар, Аллоҳга ва Расулига куфр келтирганлар сизлар билан жанг қилганларида мағлуб бўлиб чекинишлари тайин эди. Кейин ўзларига бирон бошқарадиган дўст ҳам, ёрдам қўлини узатадиган мададкор ҳам топа олмаслар.

Мўминларнинг ғолиб бўлиши, кофирларнинг эса мағлубиятга учраши ҳамма замон ва маконларга хос бўлган, Аллоҳнинг олдиндан келаётган мустаҳкам қонунидир. Эй Пайғамбар, Аллоҳнинг қонунини ҳаргиз ўзгартира олмассиз.

У шундай Зотки, мушрикларнинг қўлларини сизлардан тўсди. Ўшанда улардан саксон чоғли одам Ҳудайбияга сизларга бир ёмонлик қилиш учун келгандилар. Сизларнинг қўлларингизни эса улардан тўсди. Уларни ўлдирмадинглар, уларга озор бермадинглар. Асир олиш имконингиз бўла туриб, ҳаммасини қўйиб юбординглар. Аллоҳ қилаётган ишларингизни кўриб тургувчидир. Бирон ишингиз У Зотдан махфий қолмас.

Улар шундай кимсалардирки, Аллоҳга ва Расулига куфр келтирдилар. Сизларни Масжидул-Ҳаромдан тўсдилар. Қурбонликлар ҳибс қилиниб, сўйиладиган жойига етиб боришига йўл қўймадилар. Улар орасида сизлар билмаган, танимаган мўмин кишилар ва мўмина аёллар бўлиб, кофирларга қўшиб уларни ҳам билмасдан ўлдириб юборишингиз мумкин бўлиб қолмаганида эди, натижада айбдорга айланиб, хун тўлашингизга тўғри келиб қолмаганида эди, Аллоҳ сизларга жанг қилишингизга рухсат берган бўларди. Аллоҳ Ўзи истаган одамни, масалан, Маккада қолган мўминларни Ўз раҳматига олиши учун сизларнинг қўлларингизни улардан тўсди, жанг қилишга изн бермади. Агар Маккадаги кофирлар мўминлардан ажралган ҳолда турганларида эди, Аллоҳ ва Расулига куфр келтирган бадбахтларни қаттиқ, аламли азоблаган бўлар эдик.

Ўшанда Аллоҳга ва Расулига куфр келтирганлар қалбларига ҳақиқат эмас, ҳавойи нафс риштаси билан боғланадиган жоҳилият ҳамиятини жойлаб олдилар-да, Ҳудайбия йили Пайғамбар алайҳиссаломнинг Маккага киришларига қаршилик қилдилар. У Зотнинг Маккага кириб боришлари ўзларининг мағлубиятини англатишидан хавфсирадилар. Бас, Аллоҳ Ўзининг ҳузуридан Пайғамбар алайҳиссалом ва мўминларга бир хотиржамлик, ором индирди. Шу билан улар мушрикларга қарши қаҳр, ғазаб билан эмас, хотиржамлик, босиқлик билан турдилар. Аллоҳ мўминларга ҳақ калимасини, "Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ", деган тақво калимасини лозим қилди. Унинг ҳаққини адо қилишга буюрди ва улар адо қилдилар. Бу калимага бошқалардан кўра мўминлар ҳақлироқ, лойиқроқ эдилар. Чунки Аллоҳ уларнинг қалбларида эзгулик борлигини билди. Аллоҳ ҳар бир нарсани Билгувчи бўлган Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас.

Аллоҳ Расулига тушини ҳақ ила рост айлади. Пайғамбар алайҳиссалом тушида саҳобалари билан бирга Масжидул-Ҳаромга душмандан хавфсирамасдан кириб борганди. Улардан айримлари сочларини тўла олдирган бўлсалар, бошқалари қисқартирган эдилар. Бас, эй мўминлар, сизларга нима фойдали бўлишини ўзларингиз эмас, Аллоҳ билди. Шунга кўра, Маккага кириб бориш ҳақидаги шу туш рўёбга чиқишидан олдин бошқа бир зафарни, яъни, Ҳудайбия сулҳи ва ундан кейинги Хайбар фатҳини амалга оширди. Хайбар Ҳудайбияда қатнашган мўминлар қўли билан фатҳ этилди.

Аллоҳ шундай Зотки, Пайғамбари Муҳаммад алайҳиссаломни аниқ-тиниқ баён ва ҳақ дин, яъни, Ислом дини билан юборди. Токи Ислом унга қарши ҳамма динлардан ғолиб бўлсин. Шундай бўлишига Аллоҳнинг Ўзи гувоҳлик берди. Гувоҳ бўлишга Аллоҳнинг Ўзи кифоядир.

Муҳаммад Расулуллоҳ ва у зот билан бирга бўлганлар ўзларига қарши жанг қилаётган кофирларга нисбатан қаҳрли, ўзаро бир-бирларига нисбатан эса раҳм-шафқатли, ғамхўрдирлар. Кўрасизки, улар Аллоҳдан Ўз фазлу марҳамати ила мағфират қилишини, ажру савоблар беришини ва рози бўлишини тилаб рукуъ ва саждалар қиладилар. Уларнинг юзларида сажда изидан белги бордир. Бу юзларда ҳидоят нишонаси ва намоз нури балқиб туради. Мана шу уларнинг Мусо алайҳиссаломга нозил қилинган Тавротдаги мисолларидир. Ийсо алайҳиссаломга нозил қилинган Инжилдаги мисоллари эса улар ўзаро бирдамлиги ва жипслигида худди бир шохлар чиқариб, қувватга киргач, йўғонлашиб, ўз танасида тик турган, деҳқонларни ўз кучи ва камоли ила лол қолдирадиган азим дарахтга ўхшайди. Токи улардаги бирдамлик ва мукаммалликни кўриб, кофирларга алам қилсин. Аллоҳ улардан иймон келтириб, яхши амаллар қилганларига мағфират ваъда қилган. Гуноҳлари учун уларни жазоламайди. Уларга улуғ ажр ҳам ваъда қилган. У жаннатдир.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, У Зотнинг шариатига амал қиладиганлар, Аллоҳ ва Расулининг олдида улардан олдин ўзбошимчалик билан бир гап айтиб ёки бир иш қилиб юборманглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Аллоҳ айтаётган гапларингизни эшитиб, қилаётган ишларингизни кўриб тургувчи Зотдир. Бирон нарса У Зотдан яширин қола олмас ва яқинда амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни берур.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, У Зотнинг шариатига амал қиладиганлар, Пайғамбарнинг олдида одоб билан туринглар. Овозингизни у зоти бобаракотнинг овозидан баландлатиб юборманглар. Бир-бирингизни чақирганингиздек, у зотнинг номини айтиб чақирманглар. У кишига одоб билан, мулойимлик билан, Пайғамбар, Набий, деб мурожаат қилинглар. Тағин билиб-билмасдан қилган амалларингизнинг савобини ҳабата кетказиб ўтирманглар.

Пайғамбар алайҳиссаломнинг олдиларида овозларини пайсайтирганлар шундай зотларки, Аллоҳ уларнинг қалбларани тақво учун синаб кўрган ва улар тақво синовидан ўтганлар. Улар учун мағфират бордир. Қилган гуноҳлари учун жазоланмайдилар. Улар учун Қиёмат куни улуғ ажр ҳам бор. У жаннатга киришларидир.

Эй Пайғамбар, сизни аёлларингизнинг ҳужралари ортида туриб, бақириб чақирадиган аъробийларнинг аксари ақл юритмайдилар.

Эй Пайғамбар, сизни аёлларингизнинг ҳужралари ортидан бақириб чақираётганлар то олдиларига чиқиб боргунингизга қадар бақирмасдан, овозларини пасайтириб, сабр қилиб турганларида ўзларига яхши бўларди. Шунда сизни ҳам, ўзларини ҳам ҳурмат қилган бўлардилар. Аллоҳ тавба қилган бандаларининг гуноҳларини, нодонликларини кечирадиган Мағфиратли ва уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, У Зотнинг шариатига амал қиладиганлар, бир фосиқ бир хабар олиб келса, унга дарров ишониб юбормасдан тўғри ёки нотўғри эканини аниқлаштиринглар. Токи бир қавмга билмасдан бир ёмонлик қилиб қўйиб, хабарнинг ёлғонлиги аниқ бўлганидан кейин қилган ишингизга пушаймон бўлиб юрманглар.

Эй мўминлар, билингларки, орангизда Аллоҳнинг Пайғамбари бўлиб, у зотга ваҳий нозил бўлиб туради. Бас, ёлғон гапиришдан эҳтиёт бўлинглар. Ваҳий нозил бўлиб, ёлғонинглар фош бўлиб қолиши мумкин. Сизларга нима фойдалигини Пайғамбар яхшироқ билади. Кўп ишларда сизларнинг таклифларингизга қулоқ солаверса, қийналиб қоласизлар. Аллоҳ сизларга қийин бўлишини истамайди. Аксинча, У Зот Ўз фазлу марҳамати ила сизларга иймонни севимли қилиб қўйди ва уни қалбларингизга чиройли, ёқимли қилиб кўрсатди. Шунинг учун иймон келтирдингизлар. Куфр, итоатсизлик ва маъсиятни эса сизларга хунук, ёқимсиз қилиб кўрсатди. Мана шу тавсифларга эга бўлганлар тўғри йўлни тутган зотлардир.

Қалбларингизга эзгуликни ёқимли, ёвузликни эса ёқимсиз қилиб қўйиши Аллоҳнинг сизларга кўрсатган фазлу марҳамати ва ато этган неъматидир. Аллоҳ бандаларидан қайси бирининг шукр қилишини яхши билади ва унга тавфиқ беради. Аллоҳ ҳар бир ишни бир ҳикмат билан қилиб, ҳар бир нарсани ўз ўрнига қўяди.

Эй мўминлар, мўминлардан икки тоифаси бир-бири билан урушиб қолса, уларни Аллоҳнинг шариатини ҳакам этишга чақириш билан ислоҳ қилиб қўйинглар. Агар улардан бири сулҳдан бош тортиб, зўравонлик қиладиган бўлса, ўша зўравонга қарши то Аллоҳнинг ҳукмига қайтгунига қадар жанг қилинглар. Агар Аллоҳнинг ҳукмига қайтса, уларнинг ўртасини адлу инсоф билан ислоҳ қилинглар. Улар ўртасида ҳукм қилишда одил бўлинглар. Аллоҳ адолатли ҳукм қиладиганларни яхши кўради.

Исломда мўминлар ака-укалардир. Эй мўминлар, исломий биродарлик бир-бири билан урушаётган ака-укангизнинг ўртасини ислоҳ қилиб қўйишингизни тақозо этади. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Шоядки, раҳм қилинсангизлар.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, шариатига амал қиладиганлар, орангиздаги бир қавм бошқа қавм устидан кулмасин, масхара қилмасин. Эҳтимол ўша масхара қилинаётган қавм Аллоҳнинг наздида улардан кўра яхшироқдир. Айрим аёллар ҳам бошқа аёлларни масхара қилмасинлар. Эҳтимол ўша масхара қилинаётган аёллар улардан кўра яхшироқдирлар. Биродарингизни айбласангиз, ўзингизни айблагандек бўласиз. Бир-бирингизга лақаб қўйманглар. Пайғамбар алайҳиссалом келишларидан олдин айрим ансорлар шундай қилгандилар. Ким шу ишни қилса, у фосиқдир. Иймонга мушарраф бўлгандан кейин фосиқ номини олиш нақадар ёмон! Ким бу гуноҳлардан тавба қилмаса, ана ўшалар ўз жонига жабр қилган золимлардир. Чунки улар гуноҳлар қилиб, ўзларини ўзлари ҳалокат чоҳига отмоқдалар.

Эй Аллоҳга иймон келтириб, шариатига амал қиладиганлар, ўз исботини топмаган туҳматлардан, асоссиз гумонлардан йироқ бўлинглар. Айрим гумонлар гуноҳдир. Зоҳиран яхшидек кўринган иш ҳақида ёмон гумон қилиш шулар жумласидандир. Мўминларни кавлаштириб, улардан айб қидирманглар. Бировингиз яна бировингизни ғийбат қилмасин, яъни, у ҳақда ўзи ёқтирмайдиган гапни айтмасин. Бировни ғийбат қилиш ўлигининг гўштини ейиш билан баробар. Қайси бирингиз ўлган биродарининг гўштини ейишни истайди?! Шундай экан, ўлган биродарингизнинг гўштини ейишдан қанчалик жиркансангиз, уни ғийбат қилишдан ҳам шунчалик жирканинглар. Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. Аллоҳ тавба қилган бандаларининг тавбасини қабул қиладиган ва уларга Меҳрибон Зотдир.

Эй инсонлар, дарҳақиқат, Биз сизларни бир эркак ва бир аёлдан, яъни, отангиз Одам ва онангиз Ҳавводан яратдик. Демак, ҳаммангиз бир насабдансиз. Шундай экан, ҳеч ким насаб билан фахрланиб, ўзини бошқалардан устун қўймасин. Ўзингизни бошқалардан юқори қўйишингиз учун эмас, бир-бирингиз билан танишиб, яқин бўлиб юришингиз учун сизларни турли хил халқлар, элатлар қилиб қўйдик. Зеро, одам одамдан фақат тақвоси билангина фарқ қилади. Аллоҳнинг наздида энг ҳурматга лойиғингиз энг тақводорингиздир. Аллоҳ ҳамма аҳволингизни билиб, қайси ишни тўла ва қайси ишни чала қилиб юрганингиздан хабардор бўлиб туради. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди.

Айрим саҳройи араблар Пайғамбар алайҳиссаломнинг олдига келиб: "Аллоҳга ва Расулига иймон келдирдик", дедилар. Эй Пайғамбар, уларга айтинг: "Ҳали иймон келтирганингиз йўқ. Бўйсундик, десангизлар, тўғрироқ бўлади. Чунки ҳали иймон қалбларингизга кириб бормади. Энди кириб бориш арафасида турибди. Эй аъробийлар, иймон келтириш, яхши ишлар қилиш ва ҳаромдан тийилиш борасида Аллоҳ ва Расулига итоат этсангизлар, Аллоҳ савобингизни заррача камайтирмас. Аллоҳ тавба қилган бандалари учун Мағфиратли ва уларга Меҳрибон Зотдир".

Аллоҳга ва Расулига иймон келтирган, кейин иймонларига шубҳа ораламаган ҳамда ўз моллари ва жонлари билан Аллоҳ йўлида жиҳод қилган зотлар чин мўминлардир. Мана шу сифатларга эга бўлганлар иймонига содиқлардир.

Эй Пайғамбар, анави аъробийларга айтинг: "Аллоҳга динингларни билдириб, сездириб қўймоқчимисизлар? Ҳолбуки, Аллоҳ осмонлардаги нарсаларни ҳам, ердаги нарсаларни ҳам билади. Аллоҳ ҳамма нарсани Билгувчидир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас. У Зот билдириб қўйишингларга муҳтож эмас.

Эй Пайғамбар, анави аъробийлар мусулмон бўлганларини сизга миннат қиладилар. Уларга айтинг: "Аллоҳнинг динига кирганингларни менга миннат қилманглар. Чунки бундан фақат ўзингларга фойда бўлади. Аксинча, агар мусулмонман, деган даъвойинглар рост бўлса, сизларни иймон келтиришга муваффақ қилгани учун Аллоҳ миннат қилади".

Аллоҳ самолар асрорини ҳам, замин асрорини ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин эмас. Аллоҳ қилиб турган ишларингизни ҳам кўриб туради. Бирон ишингиз У Зотдан махфий қолмайди. Яқинда ўша амалларингизга яраша жазо ёки мукофотингизни беради.

Қоф. Бу каби ҳарфлар ҳақида "Бақара" сурасининг аввалида айтиб ўтилди. Қуръони Каримда жуда маънолар бор, хайр бор, барака бор. Аллоҳ ана шу Қуръонга қасам ичиб айтяптики, Қиёмат куни ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун албатта қайта тириласизлар.

Уларнинг ҳақни тан олмасликларига сабаб сизнинг ёлғон гапираётганингизни билиб қолганлари эмас. Улар сизнинг ростгўй эканингизни жуда яхши биладилар. Бунинг сабаби бошқа ёқда. Улар огоҳлантирувчи пайғамбар фаришталардан эмас, ўзларига ўхшаган бир одам бўлиб чиққанидан ажабландилар. Шундан ажабланишиб: "Пайғамбарнинг ўзимизга ўхшаган бир одам бўлиши жуда қизиқ-ку", дедилар.

Ўлиб, тупроққа айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тириламизми? Чириб кетган жасадларимизга қайтадан жон кирадими? Бўлиши мумкин эмас. Буни ақл бовар қилмайди.

Улар ўлганларидан кейин замин уларнинг жасадларини еб битираётганини билиб турибмиз. Ҳаммаси Бизга аён. Биздан яширин ҳеч нарса йўқ. Бизда уларнинг ҳаётлик пайтларига алоқадор бўладими, ўлганларидан кейинги ишларга тегишли бўладими, Аллоҳнинг ҳамма тақдирини битиб, сақлаб қўйган китоб бор.

Балки Пайғамбар алайҳиссалом Қуръонни олиб келган пайтда анави мушриклар уни ёлғонга чиқардилар. Уларнинг иши доим беқарорлик. Бир қарорга кела олмай, иккиланаверадилар.

Қайта тирилишни ёлғонга чиқараётган анави мушриклар тепаларидаги самога, уни қандай яратганимизга, бино қилганимизга, юлдузлар ила безаб қўйганимизга, унинг ҳеч қандай тешиклари, ёриқлари йўқ эканига назар ташламайдиларми?! Мана шундай самони яратган Зот ўликларни қайта тирилтира олмай қолармиди?!

Заминни яшашга қулай бўлиши учун ёйиб қўйдик. Барқарор, қимирламай туриши учун унга мустаҳкам тоғларни ўрнатдик. Унда жуда гўзал турли хил ўсимликлар ва дарахтларни ундирдик, ўстирдик.

Буларнинг ҳаммасини ҳар бир Парвардигорига қайтиб, тоат-ибодат қиладиган банда учун кўрсатма ва ибрат қилиб яратдик.

Осмондан фойдаси ва яхшилиги мўл бўлган ёмғирни ёғдириб, у билан боғларни ва ўриб олинадиган дон-дунларни ўстирдик.

Мевали новдалари зич жойлашган баланд хурмо дарахтларини ҳам ўстирдик.

Бу ўстирганларимиз ҳаммаси бандалар учун ризқдир. Улардан ейдилар, озуқаланадилар. Яна у билан қуриб-қақраб ётган шаҳарни яшнатдик, ўлик ерни тирилтирдик. Ўликларни тирилтиришимиз ҳам худди шунга ўхшайди.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни тан олмаганлардан олдин ҳам кўп қавмлар ўзларининг пайғамбарларини ёлғончига чиқарганлар. Нуҳ қавми, қудуқ эгалари ва Самуд қабиласи шулар жумласидандир.

Од, Фиръавн ва Лут қавми ҳам ёлғончига чиқарганлар.

Дарахтзор эгалари бўлган Шуайб қавми ва Яман подшоҳи бўлган Туббаъ қавми ҳам Аллоҳнинг пайғамбарларини ёлғончига чиқардилар. Бас, ҳаммалари Аллоҳ ваъда қилган азобга ҳақли тарзда лойиқ бўлиб қолдилар.

Дастлаб сизларни яратишдан ожизлик қилдикмики, яна янгидан яратишга ожизлик қилсак?! Асло ундай эмас. Фақат улар яна янгидан яралиш қандай бўлишини тасаввур қила олмай ҳайратланиб, шубҳаланиб туришибди.

Дарҳақиқат, инсонни яратдик. Кўнглидан қандай ўйлар, фикрлар ўтаётганини ҳам билиб турамиз. Биз унга юраги билан туташган жон томиридан ҳам яқинроқмиз.

Зеро, унинг ҳар бир ишини икки қабул қилгувчи фаришта қабул қилиб туради. Уларнинг бири ўнг тарафида ўтирса, иккинчиси чап тарафида ўтиради.

Бирон сўз айтса, ўша заҳоти унинг ҳузурида ҳозиру нозир турган бир кузатувчи фаришта ёзиб қўяди.

Ўлим шиддати чиндан етиб келди. Энди ундан қочиб бўлмайди. Эй ғофил инсон, сен қочиб юрган нарса мана шу эди.

Сурга вакил қилинган фаришта уни иккинчи марта чалди. Бу Қиёмат кунидир. Кофирлар ва осийларга азоб ваъда қилинган кундир.

Ҳар бир жонни бир фаришта ҳайдаб келди. Яна бир фаришта эса унинг қилган ишларига гувоҳ бўлиб келди.

Ҳайдаб келинаётган инсонга шундай дейилади: "У дунёда шаҳватлару лаззатларга берилиб, мана шу кундан ғафлатда қолган эдинг. Кўзингдан ғафлат пардасини кўтардик. Энди азобу уқубатларни ўз кўзинг билан кўрасан. Бугун кўзинг жуда ўткир кўради.

Унинг ҳамроҳи, яъни, унга вакил қилинган фаришта деди: "Мендаги унинг амали мана шу. Камайтирилмаган ҳам, кўпайтирилмаган ҳам".

Аллоҳ ўша ҳайдаб ва гувоҳ бўлиб келаётган фаришталарга айтади: "Ҳар бир ҳақни тан олмай, саркашлик қилган кўрнамак кофирни дўзахга улоқтиринглар".

Аллоҳ вожиб қилган ҳақиқатдан қайтараверадиган, Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошаверадиган, Аллоҳнинг ваъдаларига шубҳа билан қарайверадиган зўравонни.

Ширк келтириб, Аллоҳ билан бирга яна бир илоҳни қилиб олиб, унга ибодат қиладиган мушрикни. Бас, уни қаттиқ азобга улоқтиринглар.

Унинг шайтон ҳамроҳи ўзини оқлаб деди: "Парвардигоро, уни мен йўлдан оздирмадим. Унинг ўзи ҳақдан анча узоқлашиб, адашиб кетганди".

Аллоҳ деди: "Менинг ҳузуримда тортишманглар. Бундан фойда йўқ. У дунёда Менга куфр келтириб, осийлик қилганларга пайғамбарларим орқали қаттиқ азобни ваъда қилганман".

Менинг ҳузуримда айтилган гап, берилган ваъда ўзгартирилмас. Мен бандаларга зулм қилгувчи ҳам эмасман. Уларнинг яхшиликларини камайтириб ёки ёмонликларини кўпайтириб юбормайман. Ҳар кимга қилган ишига яраша жазо ёки мукофот бераман.

У кунда жаҳаннамга: "Кофирлар ва осийларга тўлдингми?", деймиз. У эса Парвардигори учун кофирлардан ғазабланиб: "Яна қўшимча борми?", дейди.

Жаннат Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотларга яқинлаштирилди. Улар жаннатдаги неъматларни кўриб турдилар.

Уларга шундай дейилади: "Мана шу Аллоҳга қайтган, тавба қилган ҳамда Парвардигор буюрган вазифаларга риоя қилган зотлар учун ваъда қилинган мукофотдир".

Кимлар Аллоҳдан бошқа ҳеч ким кўрмайдиган жойда ҳам тақво қилсалар, Аллоҳга интилиб, қайта-қайта тавбалар қилиб, соғлом қалб билан йўлиқсалар, уларга шундай дейилади: "Жаннатга ўзингларга ёқмайдиган нарсалардан омон ҳолда, тинч, хотиржам киринглар. Бу кун мангулик кунидир. Унда тугаб қолиш, якунланиш, ниҳояланиш бўлмайди".

Уларга шундай дейилади: "Жаннатга ўзингларга ёқмайдиган нарсалардан омон ҳолда, тинч, хотиржам киринглар. Бу кун мангулик кунидир. Унда тугаб қолиш, якунланиш, ниҳояланиш бўлмайди".

Уларга жаннатда истаган нарсалари муҳайё қилинади. Битмас-туганмас неъматлар ичида бўладилар. Бундан ташқари яна Бизнинг ҳузуримизда уларга аталган кўз кўриб қулоқ эшитмаган, ҳатто хаёлга ҳам келмайдиган неъматлар ҳам бор. Аллоҳнинг Жамолини кўриш шулар жумласидандир.

Ўтмишда анави ҳақни ноҳаққа чиқараётган Макка мушрикларидан кўра қудратилироқ қанча авлодни ҳалок этганмиз. Ўшанда улар бирон нажот, қочгани жой бормикин, дея шаҳарма-шаҳар изғиб юргандилар.

Бу ишда, яъни, ўтган умматларнинг ҳалок этилишида ақл юритадиган қалби бор ёки бепарво бўлмасдан, сидқидилдан қулоқ соладиган одам учун эслатма-ибрат бордир.

Дарҳақиқат, осмонлару ерни ва улар орасидаги нарсаларни олти кунда яратдик. Ҳолбуки, уларни бир лаҳзада яратиб қўйишимиз ҳам мумкин эди. Яҳудийлар айтганидек, Биз чарчаб кетмадик.

Эй Пайғамбар, яҳудийлар ва бошқалар айтаётган гапларга сабр қилинг. Қуёш чиқишидан олдин бомдодни, ботишидан олдин эса асрни ўқиб, ҳамду сано, тасбеҳ айтинг.

Туннинг бир қисмида ҳам У Зотга ибодат қилинг ва намозлардан кейин тасбеҳ айтинг.

Эй Пайғамбар, Сурга дам уришга вакил этилган фаришта унга иккинчи марта яқин жойдан дам урадиган кунда қулоқ солинг.

Бутун халойиқ қайта тирилиш қичқириғини шак-шубҳасиз, чиндан эшитадиган кунда. Бу кун ўликлар ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун қабрлардан чиқиб келадиган кундир.

Жон берадиган ҳам, жон оладиган ҳам Бизмиз. Бу ишни Биздан бошқа ҳеч ким қила олмайди. Қиёмат куни ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун ёлғиз Бизнинг ҳузуримизга қайтилади.

Қабрда ётганлар учун тепаларидаги ер ёрилиб, шошиб чиқиб келадилар. Бу тўплаш Биз учун енгилдир.

Анави ҳақни ноҳаққа чиқараётган кимсалар айтаётган гапларни Биз яхши биламиз. Эй Пайғамбар, сиз уларни мажбурлаб иймонга келтирадиган зўравон эмассиз. Сиз фақат Аллоҳ етказиб қўйишни буюрган ишни етказиб қўясиз, холос. Бас, кофирлар ва осийларга аталган азоб ҳақидаги ваъдамдан қўрқадиган зотларга Қуръон билан насиҳат қилинг. Зеро, ана шу қўрқадиган зотларгина Қуръонга ва ундаги насиҳатларга қулоқ соладилар.

Аллоҳ тупроқларни тўзитадиган шамолларга қасам ичди.

Ёмғир сувларини кўтариб, ташиб юрган булутларга қасам ичди.

Денгизда қулай ва осон юрадиган кемаларга қасам ичди.

Аллоҳ буюрган ишларни тақсимлаб берадиган фаришталарга қасам ичди.

Парвардигорингиз сизларга ваъда қилаётган ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот ҳақдир, шак-шубҳасиздир.

Қиёмат куни бандаларни ҳисоб-китоб қилиш албатта рўй беради. Бунга заррача шак-шубҳа йўқ.

Аллоҳ юлдузлар юрадиган йўллари бор самога қасам ичди.

Эй Макка аҳли, сизлар бир-бирига зид гап-сўзлар ичида қолгансизлар. Қуръонни ҳали сеҳр дейсизлар, ҳали шеър дейсизлар. Муҳаммадни эса ҳали сеҳргар дейсизлар, ҳали шоир дейсизлар.

Аллоҳнинг азалий илмида "кофир" деб ёзиб қўйилганлар Қуръонга ва Пайғамбар алайҳиссаломга иймон келтиришдан юз ўгириб кетаверадилар. Аллоҳ уларга тавфиқ бермаган бўлади.

Қуръон ҳақида, Пайғамбар алайҳиссалом ҳақида деганини деган ўша каззобларга лаънат бўлсин!

Улар жаҳолат гирдобига ботиб, охиратдан ғафлатда қолиб, бепарво юрган бетавфиқлардир.

"Жазо ёки мукофот куни қачон?", деб сўрайдилар. Ўзлари эса у кун учун тайёргарлик кўрмайдилар.

Аллоҳ уларнинг саволига шундай жавоб беряпти: "Жазо ёки мукофот куни улар оловда азобланадиган кунда рўй беради".

Уларга шундай дейилади: "Азобингизни татинглар. Пайғамбар сизларни огоҳлантирганда масхара қилиб, тезроқ олиб кел ўша кунингни, дегандинглар. Мана, ўша сизлар шошилтирган кун мана шу".

Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотлар боғу бўстонларда, оқиб турган чашмалар ёнида бўладилар.

Парвардигорлари ато этган гўзал мукофотни олганлари ҳолда боғу бўстонларда юрадилар. Улар бу мукофотни олишдан олдин дунё ҳаётида ишни гўзал ва пухта қиладиган одамлар эдилар.

Кечалари ибодат қилиб, бирозгина ухлардилар, холос.

Саҳарларда истиғфорлар айтардилар.

Улар ўз мол-давлатларидан сўрайдиган ва сўрамайдиган қайсидир бир сабаб билан қийналиб қолган муҳтожларга ўз ихтиёрлари билан ҳақ ажратардилар.

Ерда ва ундаги Аллоҳ яратган тоғу тошларда, денгизу дарёларда, ҳайвоноту наботот оламида ишонувчилар учун Аллоҳнинг қудратига ва буюк яратувчи эканига далолат қиладиган белгилар бор.

Эй одамлар, ўзларингизда ҳам Аллоҳнинг қудратига далолат қиладиган белгилар бор. Уларни кўриб, ибрат олмайсизларми?!

Самода ҳам дунёвий ва диний ризқингиз ҳамда сизларга ваъда қилинган яхши ва ёмон нарсалар бор.

Само ва замин Парвардигорига қасамки, қайта тирилиш худди сизларнинг сўзлашингиз каби ҳақдир, шак-шубҳасиздир. Яъни, сўзлаётган одамнинг сўзлаётгани қанча ҳақ бўлса, у ҳам ўшанча ҳақдир.

Эй Пайғамбар, сизга Иброҳимнинг фаришта меҳмонлари ҳақидаги хабар келдими? Иброҳим алайҳиссалом уларни кўп иззат-икром қилганди.

Улар Иброҳим алайҳиссаломнинг олдига кириб: "Салом", дедилар. Иброҳим алайҳиссалом уларнинг саломига алик олиб: "Салом", деди. Ичида эса: "Булар ким бўлди экан? Нотаниш одамлар-ку", деди.

Билдирмай оиласи олдига бориб, меҳмонларни одамлар деб ўйлаб, бир семиз бузоқни олиб келди.

Бузоқни уларга яқин суриб, мулойимлик билан: "Таомдан олинглар", деди.

Улар таомдан емаганларидан кейин Иброҳим алайҳиссалом улардан хавфсирай бошлади. Меҳмонлар буни сезиб, уни хотиржам қилиш учун: "Қўрқма, биз Аллоҳ тарафидан юборилган элчилармиз", дедилар ва унга яқинда бир билимдон ўғил кўриши ҳақида хушхабар бердилар. Гап Исҳоқ алайҳиссаломнинг туғилиши ҳақида бораётганди.

Хотини бу хушхабарни эшитгач, хурсандлигидан қичқирганча келди-да, ўзининг юзига шапатилаб, таажжуб билан: "Кампир бўлса ҳам, устига устак туғмас бўлса ҳам туғаверадими?", деди.

Фаришталар унга дедилар: "Бу гапни Парвардигоринг айтди. У айтган гап албатта бўлади. Ҳеч ким уни қайтара олмайди. У ҳар бир яратишини, тақдирини бир ҳикмат билан қиладиган, халқи учун нима яхши бўлишини биладиган Зотдир.

Иброҳим алайҳиссалом фаришталарга деди: "Нима мақсадда келдинглар?"

Фаришталар шундай жавоб бердилар: "Аллоҳ бизни манфур гуноҳларни қилаётган жиноятчи қавмга юборди".

Уларнинг устига лойдан бўлган сопол тошни ёғдиришимиз учун.

Эй Иброҳим, ҳар бир тош Парвардигоринг даргоҳида белгилаб қўйилган. У куфру маъсиятларга ботиб, Аллоҳ белгилаб қўйган ҳадлардан ошган кимсалар устига ёғдирилади.

Жиноятчиларга отиладиган тошлар тегиб кетмаслиги учун Лут қавми яшайдиган қишоқдан мўминларни чиқариб юбордик.

У қишлоқда бир хонадондан бошқа мусулмонларни топмадик. У Лут алайҳиссаломнинг хонадони эди.

Лут қавмининг қишлоғида бир азоб келиб кетганини англатувчи изларни белги қилиб қолдирдик. Токи аламли азобдан қўрқадиган зотлар ундан ибрат олсинлар-да, жиноятчилар қилган манфур гуноҳларни қилмасинлар.

Аламли азобдан қўрқадиганлар учун Мусо ҳақидаги қиссада ҳам ибрат бор. Ўшанда уни Фиръавнга очиқ ҳужжатлар билан юборган эдик.

Фиръавн ўзининг куч-қудрати ва лашкарига ишониб, ҳақдан юз ўгирди. Мусо алайҳиссалом ҳақида эса: "У одамларни сеҳрлайдиган сеҳргар ёки ақлини ишлатмасдан гапираверадиган телба", деди.

Унинг ўзини ҳам, лашкарини ҳам тутиб, денгизга отдик. Ҳаммалари чўкиб ўлдилар. Фиръавн ҳақни ноҳаққа чиқаргани ва ўзини худо деб даъво қилгани билан маломатга лойиқдир.

Ҳуд қавми Од қабиласида ҳам аламли азобдан қўрқадиганлар учун ибрат бор. Ўшанда уларга ёмғири ҳам бўлмаган, дарахтни ҳам урчитмайдиган, бирон баракаси ҳам йўқ бўронни юборгандик.

Қайси бир жоннинг ёки молнинг устига келса, уни вайрон этиб, чириб кетган суяклардек қилиб юборарди.

Солиҳ алайҳиссаломнинг қавми Самуд қабиласида ҳам аламли азобдан қўрқадиганлар учун ибрат бор. Ўшанда уларга: "Ажалларингиз етгунига қадар ҳаётинглардан фойдаланиб тураверинглар", дейилганди.

Парвардигорларининг амрига бўйсуниш, иймон келтириш ва итоат этишдан ўзларини катта олдилар, такаббурлик қилдилар. Натижада уларни кутиб турган пайтларида азоб қичқириғи тутди. Улар азоб келишидан уч кун олдин огоҳлантирилган эдилар.

Бошларига тушган азобни даф қила олмай қолдилар. Даф қилишга мадорлари қолмади.

Биз бундан олдин Нуҳ қавмини ҳам ғарқ айлаганмиз. Улар Аллоҳга итоатсизлик қилиб, жазоланишга, азобланишга лойиқ бўлиб қолгандилар.

Самони Ўз қудратимиз билан бино қилдик, мустаҳкамладик. Дарҳақиқат, Биз унинг атрофини кенгайтиргувчилармиз.

Ерни эса яшайдиганлар учун тўшаб қўйдик. Биз нақадар яхши жой ҳозирлаб бергувчилармиз.

Ҳар бир нарсани жуфт-жуфт қилиб яратдик. Эркак ва аёл, само ва замин, қуруқлик ва денгиз каби. Шоядки, улардан ибрат олиб, Аллоҳнинг бирлиги ва қудратини ҳис этсангизлар.

Бас, Аллоҳга итоат қилиш ва гуноҳни тарк этиш билан У Зотнинг азобидан савобига қочинглар, чопинглар. Эй одамлар, албатта мен сизларни Аллоҳнинг азобидан аниқ-тиниқ қилиб огоҳлантирувчиман.

Аллоҳ билан бирга бошқа худони ҳам қилиб олиб, унга ҳам ибодат қилманглар. Мен сизларни У Зотнинг азобидан аниқ-тиниқ қилиб огоҳлантирувчиман.

Макка аҳли ҳақни ноҳаққа чиқарганидек, олдинги умматларга ҳам Аллоҳ тарафидан бирон бир пайғамбар келса, уни сеҳргар ёки мажнун дедилар.

Олдинги кофирлар кейингиларига пайғамбарларни ёлғончига чиқаришни васият қилиб кетганларми?! Йўқ. Балки ҳаммалари ҳаддан ошган қавмдир.

Эй Пайғамбар, анави ҳақни ноҳаққа чиқарувчилардан юз ўгираверинг. Энди сиз айбдор эмассиз, маломат қилинмайсиз. Чунки сиз рисолатни етказиб, ўз бурчингизни бажариб бўлдингиз.

Улардан юз ўгиришингиз сизни насиҳат қилишдан, эслатишдан тўхтатиб қўймасин. Боягидек насиҳат қилаверинг, эслатаверинг. Зеро, насиҳат Аллоҳга иймон келтирганларга фойда қилади.

Инсу жинни ширк келтиришлари учун эмас, ёлғиз Менгагина ибодат қилишлари учун яратдим.

Улардан бирон ризқ истамайман. Улар мени озуқалантиришларини ҳам хоҳламайман.

Аллоҳнинг Ўзи бандаларига Раззоқдир. Ҳамма Унинг ризқига муҳтож. У куч-қувват эгаси, Қудратлидирки, ҳеч ким Ундан ғолиб бўла олмас. Ҳамма инсу жин Унинг қудратига бўйсунади.

Эй Пайғамбар, сизни ёлғончига чиқариш билан ўз жонига жабр қилган золимларнинг азобдан олдинги ўтган дўстларининг насибаларича насибалари бор. Азоб келишининг тайин қилинган муддати бор. Ўша муддат келгунига қадар Мени шошилтирмасинлар.

Аллоҳга куфр келтириб, пайғамбарини ёлғончига чиқарганларга азоб келиши ваъда қилинган Қиёмат кунида ҳалокат бўлгай!

Аллоҳ Ўзи Мусо алайҳиссалом билан гаплашган Тур тоғига қасам ичди.

Аллоҳ сатр-сатр қилиб битилган Китобга қасам ичди.

Нозил қилинган китоблардек очиқ варақдаги.

Самодаги фаришталар Аллоҳга ибодат қилиш билан обод этган уйга қасам ичди.

Заминнинг шифти бўлмиш баланд кўтарилган самога қасам ичди.

Сувга тўла денгизга қасам ичди.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг азоби кофирлар бошига шак-шубҳасиз тушажак!

Уни бу балодан қутқариб қоладиган бирон мудофаа қилгувчи йўқдир.

Осмон изтиробга тушиб, чайқалиб, Қиёматдан дарак берган кунда.

Тоғлар турган жойларидан жилиб, юриб кетганида.

Ана ўша кунда Аллоҳ кофирларга ваъда қилган азобни ёлғон деганларга ҳалокат бўлгай.

Ҳақни ёлғон дегувчиларки, ботил гирдобига ботиб, шўнғиб, ўйнаб юраверадилар. Қайта тирилиш ҳақида ўйламайдилар, парволарига ҳам келмайди.

Улар зуғум, дағдаға билан жаҳаннам ўтига ҳайдаб борилган кунда.

Уларга шундай дейилур: "Пайғамбарлар сизларни огоҳлантирган пайтда сизлар ёлғон деган дўзах мана шудир".

Сизлар кўриб турган мана шу азоб ҳам сеҳрми?! Ёки сизлар уни кўрмаяпсизларми?!

Дўзахга кириб, азобини татиб, ўртанинглар. Унга сабр қиласизларми, қилмайсизларми, фарқи йўқ. Дунёда қилиб ўтган куфру маъсиятингизга яраша жазо олмасдан қолмайсизлар.

Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотлар жаннатларда ва битмас-туганмас неъматлар ичида бўладилар.

Аллоҳ берган турли туман ноз-неъматлардан баҳраманд бўлиб, еб-ичиб, яйраб юрадилар. Бундан ташқари Аллоҳ уларни дўзахдан сақлайди. Шу билан истаган истакларига етиб, қўрқиб юрган азобдан нажот топиб, мурод-мақсадларига етадилар.

Уларга шундай дейилади: "Дунёда қилиб ўтган яхши амалларингиз учун мукофот тарзида еб-ичаверинглар. Ош бўлсин. Еб-ичишингиздан заррача зарар кўрмайсизлар".

Бир-бирига қаратиб тизилган сўриларда ястаниб ўтирадилар. Уларни оҳу кўзли ҳурларга уйлантириб қўямиз.

Ўзлари иймон келтирган, зурриётлари эса уларга иймон билан эргашган зотларга авлодларини ҳам қўшиб қўямиз. Гарчи амаллари уларникидек бўлмаса-да. Уларнинг амалларига бериладиган савобдан бирон нарсани камайтирмаймиз. Ҳар бир одам ўзи қилган ишнинг гаровидир. Унинг гуноҳини ўзидан бошқа ҳеч ким кўтармайди.

Жаннат аҳлига турли хил мевалар билан ҳамда кўнгиллари тусаган гўшт билан мадад бердик.

Жаннатда майкосаларни қўлма-қўл узатиб ичадилар. Бу дуёдаги каби ичиб олганларидан кейин уруш-жанжал қилмайдилар. Жаннатда беҳудалик ва гуноҳ бўлмайди.

Атрофларида садафдаги дурдек тиниқ юзли ғуломлар хизматга шай бўлиб турадилар.

Жаннат аҳли бир-бирларига қараб дунёдаги ишлари ҳақида сўрашадилар.

Сўрашган одамга шундай жавоб берадилар: "Дунёда оиламиз даврасида Аллоҳнинг азобидан қўрқар эдик".

Бас, Аллоҳ бизга марҳамат қилиб, бизни Ислом сари йўллаб қўйди ва шу билан ўта юқори ҳароратли ўт азобидан асради.

Дунё ҳаётида биз У Зотга ибодат қилар эдик. Дўзах азобидан асрашини сўраб дуо-илтижо қилардик. У Зот бандаларига берган ваъдасига вафо қиладиган, уларга Меҳрибон Зотдир. Бизни иймон билан сийлагани, жаннатга киритгани ва дўзахдан нажот бергани ҳам ана шу меҳрибонлигининг бир кўринишидир.

Эй Пайғамбар, сиз Қуръон билан эслатаверинг, панд-насиҳат қилаверинг. Аллоҳ сизга иймон берди, ақл берди. Сиз аллақандай коҳин ёки мажнун эмассиз. Аллоҳ ато этган иймон ва ақлдек неъматларга ноил бўлган кишининг коҳин ё мажнун бўлиши мумкин эмас.

Ёки анави ҳақни ёлғон дейдиганлар: "Муҳаммад пайғамбар эмас. У бир шоир, холос. Ўлгунича кутиб турамиз. Ўлганидан кейин ундан қутуламиз", дейдиларми?!

Эй Пайғамбар уларга айтинг: "Менинг ўлимимни кутаверинглар. Мен ҳам ҳақни ёлғон деганларингиз учун сизларнинг устингизга азоб келишини кутаман".

Балки уларнинг ақллари "Коҳин ё мажнун, дегин", деб буюраётгандир. Шу билан бир одамда жамлаб бўлмайдиган икки хислатни жамлаётгандирлар. Йўқ! Улар шариатга ҳам, ақлга ҳам қулоқ солмайдиган ҳаддан ошган қавмдир.

Ёки: "Қуръонни Муҳаммаднинг ўзи тўқиган, унга ҳеч қандай ваҳий келмаган", дейдиларми? Йўқ, уни Муҳаммад алайҳиссалом тўқиган эмас. Балки улар Қуръонга иймон келтиришдан ўзларини катта оляптилар-да, ўзи тўқиган, деб қўя қоляптилар.

Ўзи тўқиган, деган даъволари рост бўлса, марҳамат, ўзлари ҳам Қуръонга ўхшаган бир сўзни келтирсинлар-чи!

Балки улар ҳеч яратувчисиз ўзларича яратилиб қолгандирлар! Ёки улар ўзларини ўзлари яратгандирлар! Ҳеч нарса яратувчисиз яратилмайди. Ҳеч бир нарса ўзидан ўзи яратилиб қолмайди. Шундай экан, нега яратувчиларига ибодат қилмайдилар?!

Ёки осмонлару ерни яратгандирлар?! Йўқ, улар яратувчи Аллоҳ эканига ишонмайдилар, холос. Ишонганларида У Зотни ягона илоҳ деб билган бўлардилар. Пайғамбарига ҳам ишонардилар.

Парвардигорингизнинг хазиналари уларнинг ҳузуридамикин-а?! Истаган одамларига ризқ қилиб берармикинлар?! Пайғамбарликни ҳам ўзлари истаган одамга бериб, истаган одамларидан олиб қўярмикинлар?! Ёки улар қандай истасалар, шундай иш юритадиган бошқарувчилармикин?!

Ёки уларнинг нарвонлари бўлиб, у билан самога кўтарилиб, Аллоҳнинг ваҳийсини эшитармикинлар?! Шундай бўлса, ўша ваҳийни эшитадиган одамлари уларнинг ҳақ эканини исботловчи бирон очиқ ҳужжат келтирсинлар-чи?!

Ёки сизлар ёқтирмайдиган қизлар Аллоҳники-ю, ўзларингиз яхши кўрадиган ўғиллар сизларникими?!

Эй Пайғамбар, ёки сиз улардан қилаётган ишингиз учун ҳақ сўраяпсиз-у, уларга бу оғирлик қилиб, тўлай олмай қоляптиларми?!

Ёки ғайб илми уларнинг ҳузурида бўлиб, одамларга билиб олганларини ёзиб, истаган қисмини айтиб беряптиларми?!

Ёки анави ҳақни ёлғон дейдиганлар сизга ва сизнинг динингизга найранг қилмоқчи бўляптиларми? Сиз эмас, уларнинг ўзлари найрангга учраб қоладилар.

Ёки уларнинг Аллоҳдан бошқа маъбуди борми? Аллоҳ улар келтираётган ширкдан Покдир! Буларнинг биронтаси бўлган эмас. Уларнинг бўлишини тасаввур ҳам қилиб бўлмайди.

Агар улар осмоннинг бир бўлаги устларига тушаётганини кўрсалар ҳам, бу одатдаги тўпланиб қолган булут, холос, дейдилар. Шунда ҳам ибрат олмайдилар, иймон келтирмайдилар.

Эй Пайғамбар, уларни азобга йўлиқадиган кунларига қадар, яъни, Қиёмат кунигача тек қўйинг. Саркашлигу қайсарлигида юраверсинлар.

У кунда уларнинг найранглари заррача асқотмас ва уларни азобдан қутқариб қоладиган бирон ёрдам ҳам бўлмас.

Ширку маъсиятлар ила ўз жонига жабр қилган золимлар учун охират азобидан олдин бошқа азоб ҳам бор. У шу дунёдаги ўлим ва асир олиниш бўлса, барзах ҳаётидаги қабр азобидир. Лекин уларнинг кўплари буни билмайдилар.

Эй Пайғамбар, Парвардигорингизнинг қарорига ва шаръий ҳукмига сабр қилинг. Зеро, сиз Бизнинг кўз ўнгимиздасиз, ҳифзу ҳимоямиздасиз. Уйқудан тураётган пайтингизда Парвардигорингизга ҳамду тасбеҳ айтинг.

Кечанинг бир қисмида ҳам Парвардигорингизга тасбеҳ айтинг, ибодат қилинг. Юлдузлар ботиб, кун ёриша бошлаганида эса бомдод намозини ўқинг.

Аллоҳ ботаётган юлдузга қасам ичди.

Муҳаммад алайҳиссалом ҳидоят йўлидан озмади. Адашмади. Аксинча, энг тўғри йўлда юрибди.

Бу Қуръонни ҳавойи нафсидан олиб гапираётгани йўқ.

Бу Қуръон Аллоҳ таоло Жаброил алайҳссалом орқали Муҳаммад алайҳиссаломга юборган ваҳийдан бошқа нарса эмас.

Буни унга ўта кучли фаришта - Жаброил алайҳиссалом ўргатган.

Жаброил алайҳиссалом хушсурат бўлиб, Пайғамбар алайҳиссаломга қандай яратилган бўлса, ўшандай асл суратида кўринган.

Жаброил самонинг олий уфқида эди.

Кейин Жаброил алайҳиссалом Пайғамбар алайҳиссаломга яқинлашиб, яқин жойга келди.

Бас, у зотга икки камон оралиғида ёки ундан-да яқинроқ келди.

Жаброил Аллоҳнинг бандаси Муҳаммад алайҳиссаломга ваҳийни олиб келди.

Муҳаммад алайҳиссаломнинг қалби кўзи кўрган нарсани ёлғон демади.

Эй мушриклар, Пайғамбар билан Аллоҳ унга меърож кечаси кўрсатиб қўйган нарса ҳақида тортишасизларми?

Муҳаммад алайҳиссалом Жаброилни асл суратида иккинчи марта меърож кечасида кўрган.

Энг четдаги Нилуфар ёнида. У еттинчи осмондаги жуда улкан дарахт.

Жаннати маъво шу дарахтнинг ёнидадир.

Ўшанда Нилуфарни Аллоҳнинг амри билан чек-чегарасини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайдиган жуда улкан нарса ўраб олганди.

Пайғамбар алайҳиссаломнинг кўзи ўнгга ҳам, сўлга ҳам оғмади. Ҳаддидан ҳам ошмади.

Дарҳақиқат, Муҳаммад алайҳиссалом меърож кечаси Парвардигорининг қудратига далолат қиладиган буюк оятларидан айримларини, жумладан, жаннат ва дўзахни кўрди.

Эй мушриклар, ўзинглар ибодат қилаётган мана бу бутлар - Лот ва Уззо ҳақида ўйлаб кўрдингларми?!

Бутларингиздан яна учинчиси Манот ҳақида ҳам ўйлаб кўрдингларми? Улар сизларга бирон фойда ёки зарар келтира оладиларми?!

Эй мушриклар, сизларга ўзинглар яхши кўрадиган эркак жинсию, Аллоҳга сизлар ёмон кўрадиган аёл жинсими?!

У ҳолда ўз ҳавойи нафсларингиз билан қилган бу тақсимотингиз ўта адолатсиз тақсимот-ку?!

Бу бутлар ўзларингиз ва ота-боболарингиз қўйиб олган номлар, холос. Уларда илоҳликдан асар ҳам йўқ. Аллоҳ улар ҳақида ҳеч қандай ҳужжат нозил қилмаган. Мушриклар ўз эътиқодларида фақат гумонга ва шайтон безаб кўрсатган ҳавойи нафсларига эргашадилар. Ҳолбуки, Парвардигорлари тарафидан Пайғамбар орқали ҳидоят келиб турибди. Улар эса бу ҳидоятга эргашмаяптилар.

Ёки инсон учун бутларнинг шафоат қилишини исташидек, ўзи орзу қилган нарсаси бўлаверадими?

Йўқ. Нимани орзу қилсалар, ўшанга эришавермайдилар. Зеро, охират ҳам, дунё ҳам ёлғиз Аллоҳникидир. Улардан истаганини беради, истаганини бермайди.

Самоларда қанча фаришталар борки, кимнидир шафоат қилмоқчи бўлсалар, уларнинг шафоатидан заррача фойда бўлмайди. Аллоҳ кимларнинг шафоат қилишига рухсат берса ва кимларнинг шафоат қилинишига рози бўлса, ўшаларгина бундан мустасно. Аллоҳ Ўзига шерик қилинганларнинг шафоат қилишларига ҳаргиз изн бермас. Аллоҳни қўйиб, ўшаларга ибодат қилганларнинг шафоат қилинишига рози ҳам бўлмас.

Қайта тирилиб, охиратга боришга ишонмайдиганлар фаришталарни Аллоҳнинг қизлари деб эътиқод қиладилар-да, уларни аёлларнинг номлари билан номлайдилар. Аллоҳ уларнинг гапларидан Олий ва Буюкдир.

Фаришталарни аёллар номланишидек номлашлари илм, билимга асосланган эмас. Бу ишда фақат гумонга, ҳаёлга эргашадилар. Гумон эса ҳақнинг бирон ўрнини боса олмас.

Эй Пайғамбар, Аллоҳни эслашдан бош тортиб, парвосига ҳам келтирмасдан, фақат шу дунёга муккасидан кетган кимсадан юз ўгиринг. У охират учун амал қилмайди. Чунки унда иймон йўқ.

Мушрикларнинг илм бобида етиб борган чўққилари фаришталарни аёллар номи билан номлаш бўлди, холос. Чунки улар жоҳил, нодондирлар. Пухта иймонга етиб бора олмайдилар. Эй Пайғамбар, албатта Парвардигорингиз ҳақ йўлдан адашганни ҳам, Ўзининг йўлига ҳидоят топганни ҳам яхши билгувчидир. У Зотдан бирон нарса яширин қолмас.

Самолардаги нарсалар ҳам, заминдаги нарсалар ҳам ёлғиз Аллоҳнинг мулкидир. Ўзи яратган. Ўзи бошқаради. Ўзи эгалик қилади. Шу дунёда ёмонлик қилганларни гуноҳларига яраша жазолайди, азоблайди. Яхшилик қилганларни эса жаннат билан мукофотлайди.

Улар шундай зотларки, катта гуноҳлардан ва манфур маъсиятлардан тийиладилар. Кичик хатолар бундан мустасно. Кичик хатолар катта гуноҳлардан тийилиш ва тоат-ибодатни кўпайтириш билан кечирилиб кетади. Эй Пайғамбар, Парвардигорингиз мағфирати кенг Зотдир. Тавба қилган бандаларини кечириб юборади. У Зот оталарингизни тупроқдан яратган пайтида ҳам, сизлар оналарингизнинг қоринларида ҳомила бўлиб, босқичма-босқич яратилаётган пайтингизда ҳам ҳамма аҳволларингизни жуда яхши билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди. Шундай экан, ўзингизни ўзингиз тақводор кўрсатиб, мақтамай қўя қолинглар. Ким Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилганини Ўзи жуда яхши билади.

Исломга яқин келиб, кейин ундан юз ўгирган кимсанинг манфур аҳволини кўрдингизми?

У молдан озгина берди, кейин тўхтади. Чунки бахиллик унинг табиатида бор. Шундай бўлса ҳам у ўзини ўзи оқлайверади, мақтайверади.

Ғайб илми унинг ҳузурида бўлиб, кўриб турган эканмики, ғайбдан гапирса?

Ёки у Аллоҳга бўҳтон қилаётгандир? Ёки Аллоҳ Мусо алайҳиссаломга нозил қилган олдинги саҳифалардаги нарсалар ҳақида унга хабар берилмаганми?

Парвардигори топширган вазифани мукаммал адо этган Иброҳим саҳифаларидаги нарсалар ҳақида унга хабар келмаганми?

Бирон инсон бошқанинг гуноҳини кўтармас.

Инсон учун ўзи қилган амалининг савобидан бошқа нарса йўқ.

Унинг ҳаракати яқинда Қиёмат куни яққол кўринади.

Кейин амалига яраша жазо ёки мукофот камайтирилмасдан тўла қилиб берилади.

Эй Пайғамбар, бандаларнинг алал-оқибатда борадиган жойлари Парвардигорингизгадир.

Истаган одамини хурсанд қилиб кулдирадиган ҳам, истаган одамини хафа қилиб йиғлатадиган ҳам Унинг Ўзидир.

Ҳамма жонзотларни ўлдирадиган ҳам, кейин қайта тирилтирадиган ҳам Унинг Ўзидир.

Дарҳақиқат, У Зот жуфтликни - эркак ва аёлни яратди.

Бачадонга келиб тушган нутфадан.

Уларни ўлганларидан кейин қайта тирилтириш ҳам У Зотнинг зиммасидадир.

У Зот Ўзи истаган бандасига мол-давлат ато этиб, уни бадавлат қилди.

Айрим мушриклар ибодат қиладиган Шеъро юлдузининг Парвардигори ҳам Унинг Ўзидир.

Дарҳақиқат, У Зот дастлабки Одни ҳалок этди. Улар Ҳуд алайҳиссаломнинг қавми эди. Саркашлик билан кофирлигида туришавергач, уларни ҳалок қилганди.

Солиҳнинг қавми Самуд қабиласини ҳам ҳалок этиб, биронтасини қолдирмади.

Од ва Самуддан олдин Нуҳ қавмини ҳам ҳалок этди. Нуҳ қавми Од ва Самуддан ҳам золимроқ ва ҳаддан ошганроқ одамлар эдилар. Чунки Нуҳ уларни минг йил Аллоҳни ягона илоҳ деб билишга даъват қилди. Шунда ҳам унга қулоқ солмадилар.

Лут қавмининг қишлоғини самога кўтариб, кейин тўнтариб ерга ташлаган.

Осмонга кўтариб, ерга отганидан кейин у тошларга кўмилиб қолди.

Эй инсон, Парвардигорингнинг Ўз қудратига далолат қиладиган оятларидан ибрат олиш ўрнига, улардан қайси бири ҳақида талашиб-тортишасан?

Сизларга юборилган бу пайғамбар олдинги пайғамбарлардан биридир.

Қиёмат яқинлашди.

Аллоҳдан бошқа уни биладиган ҳам, даф қиладиган ҳам бирон зот йўқдир.

Сизларга тиловат қилиб берилаётган мана Қуръон Аллоҳ тарафидан эканига ажабланасизларми?

Унинг насиҳатларидан таъсирланиб йиғлаш ўрнига уни масхара қилиб куласизларми?

Бепарволик билан шундай қиласизларми?

Бас, ёлғиз Аллоҳгагина сажда қилинглар ва холис Унгагина ибодат қилинглар.

Қиёмат кунининг келиши яқинлашиб қолди. Ой Пайғамбар алайҳиссаломнинг замонида иккига бўлинди. Унинг шу бўлиниши Пайғамбар алайҳиссаломга берилган мўъжизалардан бири бўлди.

Мушриклар Пайғамбар алайҳиссаломнинг ҳақ эканига далолат қилувчи бирон ҳужжат ва далилни кўрсалар, уни қабул қилишдан бош тортиб: "Бу таги пуч сеҳрдир", дейдилар.

Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган ҳақни ёлғонга чиқардилар ва ҳавойи нафсларига эргашдилар. Яхши бўлсин, ёмон бўлсин, ҳар бир иш Қиёмат куни ўз ўрнини топади, жавобини олади.

Уларга ўтмишдаги Аллоҳ куфру зулми туфайли ҳалок қилган умматлар ҳақида хабарлар келган. Уларда куфру зулмдан қайтаришга лойиқ маънолар бор.

Уларга келган нарса етук ҳикмат бўлиб, шу орқали уларга қарши ҳужжат барпо бўлади. Аллоҳга ва охират кунига ишонмайдиган қавмга огоҳлантиришлар таъсир қилмайди.

Эй Пайғамбар, улар тўғри йўлга юрмасалар, уларни тарк этинг ва улардан юз ўгириб, Сур чалишга вакил қилинган фаришта Сурни чалиб, олдин ҳеч кимга таниш бўлмаган бир даҳшатли ишга чорлайдиган кунни кутиб туринг.

Кўзлари қўрқувга тўлиб, тарқалиб кетган чигирткалардек қабрлардан ҳисоб-китоб майдонига чиқиб келадилар.

Ўша майдонга чақираётган жарчига шошиб борар эканлар, кофирлар у ердаги даҳшатларни кўриб: "Бу кун жуда оғир кундир", дейдилар.

Эй Пайғамбар, анави даъватингизни ёлғонга чиқараётганлардан олдин ҳам Нуҳ қавми бандамиз Нуҳ алайҳиссаломни ёлғончига чиқариб, у бир мажнун, дегандилар. Унга турли хил таҳдидлар, таҳқирлар, ҳақоратлар ёғдириб, ўз вазифасини адо этишдан тўсиб қўйгандилар.

Бас, Нуҳ алайҳиссалом Парвардигорига дуо қилиб: "Қавмим мени мағлуб этди. Менга қулоқ солмади. Энди уларга азобингни юбориб, менга мадад бер", деди.

Бас, само эшикларини шаррос қуйилаётган сув билан очиб юбордик.

Ердан ҳам булоқлар чиқардик. Бас, осмондан ёғаётган сув билан ердан чиқаётган сув Аллоҳ азалда тақдир қилиб қўйган бир иш устида учрашиб, ҳаммани ғарқ этди. Аллоҳ нажот берган кишиларгина омон қолдилар.

Нуҳни тахталар ва михлардан ясалган кемага юкладик. Шу билан уни шериклари билан қутқариб қолдик.

Бу кема шиддатли тўлқинлар ичра Бизнинг Кўз ўнгимизда, ҳифзу ҳимоямизда сузиб боради. Шу билан Нуҳга мадад бердик. Олдин уни қавми Аллоҳ тарафидан рисолатни олиб келганида ёлғончига чиқариб, инкор қилгандилар.

Биз бу азобни бир ибрат қилиб қолдирдик. Хўш, бирон ибрат олгувчи борми?!

Ҳақни ноҳаққа чиқарувчиларга қаратилган азобим қандоқ бўлди?! Уларни ҳалок этиш ҳақидаги огоҳлантиришим қандай бўлганди?!

Биз Қуръондан ибрат, насиҳат олишни қулай қилиб қўйдик. Қани, ундан ибрат, насиҳат оладиган одам борми?!

Од қабиласи ҳам ўзининг пайғамбари Ҳуд алайҳиссаломни ёлғончига чиқардилар. Бас, эй Макка аҳли, фикр юритинглар! Уларга азобим қандай бўлди?! Бошқаларни азоб келишидан огоҳлантиришим қандай бўлди?!

Дарҳақиқат, Биз уларни жаҳаннамга олиб боришгача давом этадиган бир машъум кунда улар устига бир даҳшатли бўронни юбордик.

У одамларни илдизи билан қўпориб олинган хурмо таналаридек учириб кетади.

Эй Макка аҳли, фикр юритинглар! Уларга юборган азобим қандай бўлди?! Бошқаларни азобдан огоҳлантиришим қандай бўлди?!

Биз Қуръондан ибрат, насиҳат олишни қулай қилиб қўйдик. Қани, ундан ибрат, насиҳат оладиган одам борми?!

Самуд қабиласи Солиҳ алайҳиссаломнинг огоҳлантиришларини ёлғонга чиқарди.

Норози бўлиб дедилар: "Ўзимизга ўхшаган бир одамга эргашамизми?! Унга эргашсак, ғирт адашган, йўлдан озган бир аҳмоқ бўлиб қоламиз-ку!"

Орамиздан келиб-келиб ўшанга ваҳий тушибдими? Йўқ, бўлиши мумкин эмас. У бир мутакаббир каззоб, холос.

Мутакаббир каззоб Солиҳ алайҳиссаломми ёки уларнинг ўзларими, яқинда Қиёмат куни билиб оладилар.

Биз тошдан туя чиқариб, уларни синаш учун юборамиз. Эй Солиҳ, сен улар нима қилишларини кузатиб тур ва уларнинг озорларига сабр қил.

Уларга хабар бергинки, қудуқ суви улар билан туя ўртасида тақсимланган бўлиб, ундан бир кун туя ичса, бир кун улар ичадилар. Ҳар ким ўзига белгиланган кунда келади.

Туяни ўлдириш учун бир шерикларини чақирдилар. Қавмининг буйруғини бажариб, қилични олди-да, уни чопиб ташлади.

Эй Макка аҳли, фикр юритинглар! Уларга юборган азобим қандай бўлди?! Бошқаларни азобдан огоҳлантиришим қандай бўлди?!

Дарҳақиқат, Биз уларнинг устига бир қичқириқ юборгандик, уларни ҳалок айлади. Шу билан улар қўйларга қўра ясовчи ишлатадиган қуруқ шох-шаббаларга ўхшаб қолдилар.

Биз Қуръондан ибрат, насиҳат олишни қулай қилиб қўйдик. Қани, ундан ибрат, насиҳат оладиган одам борми?!

Лут қавми ҳам Лут алайҳиссаломнинг огоҳлантиришларини ёлғонга чиқарди.

Уларнинг устига тош отадиган бўронни юбордик. Лут алайҳиссаломнинг оиласи бундан мустасно бўлди. Уларга азоб бормади. Азоб келишидан сал олдин саҳар чоғида уларга нажот бердик.

Уларга нажот беришимиз Биз тарафимиздан бўлган бир инъомдир. Лутни қандай мукофотлаган бўлсак, ҳар бир Аллоҳга шукр қилган кишини ҳам шундай мукофотлаймиз.

Лут уларни Бизнинг азобимиздан огоҳлантирди. Улар эса бунга шубҳа билан қараб, талашиб-тортишдилар ва уни ёлғонга чиқардилар.

Лутнинг олдига фаришталар меҳмон бўлиб келишганди. Қавми улар билан бузуқлик қилиш ниятида ундан меҳмонларини талаб қилишди. Шунда Биз уларнинг кўзларини кўр қилиб қўйган эдик, уларни кўрмадилар. Уларга шундай дедик: "Азобимни ва огоҳлантиришим оқибатини татинглар!"

Тонгда уларга то охиратгача ҳамроҳ бўлиб борадиган бир азоб келди.

Уларга шундай дейилди: "Сизларга туширган азобимни ва Лутнинг огоҳлантиришлари оқибатини татинглар".

Биз Қуръондан ибрат, насиҳат олишни қулай қилиб қўйдик. Қани, ундан ибрат, насиҳат оладиган одам борми?!

Дарҳақиқат, Фиръавн оиласига ҳам Мусо ва Ҳорун алайҳиссаломлар орқали огоҳлантиришлар келди.

Биз тарафимиздан юборилган ҳамма ҳужжат, далилларни ёлғонга чиқардилар. Натижада уларни жазоладик. Бу жазо ҳаммадан Ғолиб, ҳар ишга Қодир Зотнинг жазоси эди.

Эй Макка аҳли, сизларнинг кофирларингиз ўша Нуҳ қавми, Од, Самуд, Лут қавми, Фиръавн ва унинг қавми каби ўтмишдаги ҳақни ноҳаққа чиқарганлардан яхшироқми? Ёки самовий китобларда битилган сизларни Аллоҳнинг азобидан озод қилувчи бирон ҳужжат борми?

Балки анави Макка кофирлари: "Биз ғолиб жамоамиз. Бизга ёмонлик қилмоқчи бўлганларни, жамоамизни бўлиб юбормоқчи бўлганларни енгамиз", дейишар?

Кофирларнинг бу жамоаси яқинда мўминлардан енгилиб, ортга чекинадилар. Бу иш Бадр куни рўй берди.

Улар ёлғонга чиқараётган Қиёмат ўзларига ваъда қилинган кундир. Ўша кунда азобланадилар. Қиёмат эса дунёдаги Бадр кунида рўй берган азоблардан кўра кўлами каттароқ ва азоби қаттиқроқдир.

Куфр келтириб, гуноҳлар қилиб жиноятчи бўлганлар ҳақдан адашиб кетган ва азобу уқубатда қолган бадбахтлардир.

Улар юзтубан ҳолларида дўзахга судралиб борилган кунда уларга шундай дейилади: "Дўзах азобини татинглар!"

Дарҳақиқат, Биз коинотдаги ҳар бир нарсани Ўз илмимиз, хоҳишимиз ва Лавҳул-маҳфузда битиб қўйган тақдиримизга биноан аниқ бир ўлчов билан яратдик.

Бир нарсани истасак, унга биргина "Бўл", деган сўзни айтамиз, тамом. Шу билан истаган нарсамиз бир кўз юмиб очгунча бўлади.

Ўтмишдаги кофирликда сизларга ўхшаганларни ҳалок айлаганмиз. Шундан ибрат олиб, куфрдан тийиладиган бирон кимса борми?!

Бандалар қилган ҳар бир ишни фаришталар ёзиб борадилар. Биронтасини ҳам қолдирмайдилар.

Ҳар бир кичик ва катта ишлар, гаплар номаи аъмолга ёзиб борилади. Лавҳул-маҳфузда ҳам ёзилгандир. Яқинда уларга яраша жазо ёки мукофот берилур.

Парвардигорларидан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилган зотлар жаннатларда, дарёлар бўйида яйраб юрадилар.

Ҳар ишга Қодир, ҳар нарсага молик Подшоҳ ҳузуридаги бирон гуноҳ, беҳудалик аралашмаган соф ҳақиқат мажлисида бўладилар. Улар эришган абадий неъматлар ҳақида эса сўрамай қўя қолинг.

Меҳрибон. Раҳмати бепоён.

Инсонларга Қуръонни ёдлашини ҳам, тушунишини ҳам қулай қилиб ўргатди.

Инсонни расо қилиб яратди. Шаклини гўзал қилди.

Унга қалбидаги гапларни айта олишни, ёза олишни ўргатди.

Қуёш ҳам, ой ҳам аниқ ўлчаб қўйилган. Ўта пухта ҳисоб билан юрадилар. Токи одамлар йиллар сонини ва ҳисобни билиб турсинлар.

Юрмайдиган, жилмайдиган ўт-ўланлар ҳам, дов-дарахтлар ҳам Аллоҳга сажда қиладилар, бўйсунадилар.

Самони заминга бир шифт қилиб ердан баланд кўтарди. Замин узра адолатни ўрнатди. Бандаларини ҳам шунга буюрди.

Эй инсонлар, тош-тарозида ҳаддингиздан ошиб, тортиб беришда ҳам, ўлчаб беришда ҳам хиёнат қилмаслигингиз учун Аллоҳ адолатни ўрнатди.

Ўзаро адолат билан ўлчанглар. Тортиб беришда ҳам, ўлчаб беришда ҳам бировнинг ҳақини уриб қолманглар.

Заминни махлуқотлар қўним топишлари учун ўшаларга мослаб қўйди.

Унда мевали дарахтлар ҳамда ичидан хурмо меваси чиқадиган гулкосали хурмо дарахтлари бор.

Заминда гуруч ва арпа каби сомонли донлар ҳамда хушбўй ҳид таратувчи райҳонлар бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Одам алайҳиссаломни пишган лой каби овоз чиқарадиган қуруқ лойдан яратди.

Жинлар отасини эса тутунсиз оловдан яратди.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Қишин-ёзин қуёшнинг икки чиқадиган тарафининг ҳам Парвардигори, икки ботадиган тарафининг ҳам Парвардигори.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Тузли денгиз билан ширин сувли дарёни учрашадиган қилиб аралаштирди. Инсон кўзи уларни бир-бирига аралашиб кетгандек кўради.

Ўрталарида бир тўсиқ бўлиб, бири иккинчисига ўта олмайди. Ширин сувли дарё ширин сувлигича, тузли денгиз эса тузлигича қолаверади.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу икки денгиз-дарёдан катта ва кичик дурлар чиқади.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Денгизларда баланд тоғлардек сузиб юрадиган кемалар ҳам ёлғиз Аллоҳнинг тасарруфидадир.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Ер юзидаги ҳамма халойиқ ҳалок бўлади. Бунга шак-шубҳа йўқ.

Эй Пайғамбар, Буюк, олийжаноб, бандаларига фазлу марҳаматли Парвардигорингизнинг Ўзигина боқий қолур. У Зот ҳеч қачон фоний бўлмас.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Самолардаги фаришталар ҳам, ердаги инсу жин ҳам ўз эҳтиёжларини Аллоҳдан сўрайдилар. У Зот ҳар куни бандаларининг иши билан бўлади. Тирилтиради, ўлдиради, ризқ беради. Ва ҳоказо...

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Эй инсу жинлар, яқинда сизларни ҳисоб-китоб қилиш учун бўшаймиз. Ўшанда ҳар бир инсу жин қилган амалига яраша жазо ёки мукофотини олади.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Аллоҳ Қиёмат куни жин ва инс жамоаси тўпланган пайтда шундай дейди: "Эй жин ва инс жамоаси, агар осмонлару ер ҳудудларидан ўтиб кетишга бирон туйнук топа олсангизлар, ўтиб кетаверинглар. Бу ишни бир куч-қувват ва ҳужжатсиз ҳаргиз қила олмассизлар. Сизларда бу нарсалар қаёқдан ҳам бўлсин?!

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Эй инсу жинлар, устингизга тутунсиз олов алангаси ва оловсиз тутуннинг ўзи юборилур. Ундан қутула олмассизлар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Фаришталар тушиши учун само ёрилиб, мой каби қизариб қолганида.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Мана шу буюк кунда инсон ҳам, жин ҳам гуноҳидан сўралмайди. Чунки Аллоҳ ҳаммасини билади.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Қиёмат куни жиноятчилар ўзларига хос белгилари билан ажралиб турадилар. Уларнинг юзлари қорайиб, кўзлари эса кўкариб кетган бўлади. Пешоналари билан оёқлари бир қилиниб, дўзахга улоқтириладилар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Уларга зуғум билан шундай дейилади: "Жиноятчилар у дунёда ёлғонга чиқарган жаҳаннам мана шу. Уни ўз кўзлари билан кўриб турибдилар. Энди инкор қила олмайдилар".

Жаҳаннам билан ўта қайноқ сув ўртасида бориб-келиб юраверадилар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Парвардигори ҳузурида туришдан қўрқиб, иймон келтирган ва яхши амаллар қилган кишилар учун икки жаннат бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу икки жаннатнинг катта-катта мевали шох-новдалари бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу икки жаннатда сувлари оқиб турадиган икки булоқ бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Иккисида ҳар бир мевадан икки нави бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Астарлари шойидан бўлган кўрпачаларда ястаниб ўтирадилар. Икки жаннатдан териб олинган мевалар уларга яқин жойга олиб келиб қўйилади. Улардан туриб ҳам, ўтириб ҳам, ёнбошлаб ҳам олаверадилар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Жаннатларда ўз жуфтларидан бошқага қиё ҳам боқмаган жононлар бор. Турмуш қуришларидан олдин уларга бирон инс ҳам, жин ҳам тегинмаган.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Улар гўзаллик ва ранги тиниқликда ёқут ва маржонларга ўхшайдилар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Парвардигорига итоат этиш билан яхшилик қилган одамнинг мукофоти Аллоҳ уни яхшилаб тақдирлашидир.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Мазкур икки жаннатдан қуйироқда яна икки жаннат бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Икки жаннат ҳам тўқ яшил рангда

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу икки жаннатда жуда қаттиқ отилиб турадиган, суви ҳеч қачон тугаб қолмайдиган икки булоқ бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу икки жаннатда кўп мевалар, катта хурмо ва анорлар бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Бу жаннатларда хуш хулқли, гўзал юзли жононлар бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Ўзини асраб, чодирлардан чиқмаган ҳурлар бор.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Никоҳланишларидан олдин уларга бирон инсон ҳам, жин ҳам тегинмаган.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Яшил ғилофли ёстиқлар ва гўзал гиламлар устида ястаниб ўтирадилар.

Бас, эй жинлар ва инсонлар, Парвардигорингизнинг сизларга ато этган бу қадар мўл неъматларидан қайси бирини ёлғон дейсизлар?!

Буюк, бандаларига фазлу марҳаматли Парвардигорингизнинг номи улуғ ва эзгуликларга тўла бўлди.

Қиёмат қоим бўлганда. Унинг қоим бўлишида шак-шубҳа йўқ.

Бу дунёда унинг рўй беришини ёлғон деяверишади. Аммо у кунда ёлғон дейдиган бирон одам қолмайди.

Кофир, фожирларни дўзахга киритиб пастлатади. Тақводор мўминларни жаннатга киритиб баланд кўтаради.

Замин жуда қаттиқ силкинганда.

Тоғлар титилиб кетганда.

Титилиб-титилиб, чанг-тўзонга айланиб кетганда.

Сиз уч тоифага бўлинган кунда.

Ўнг тараф эгалари номаи аъмолларини ўнг қўллари билан оладилар. Уларнинг мартаба-мақомлари нақадар юксак!

Чап тараф эгалари номаи аъмолларини чап қўллари билан оладилар. Уларнинг жойлари нақадар ёмон ва паст!

Шу дунёда эзгу ишлари билан пешқадам бўлган зотлар охиратда ҳам жаннатга киришларида пешқадам бўладилар.

Ана ўшалар Аллоҳга яқин бўлган бандалардир.

Ноз-неъмат жаннатларида турли хил неъматлардан баҳраманд бўладилар.

Мана шу умматдан ҳам, олдинги умматлардан ҳам бир жамоа.

Охир замондаги одамлар орасида муқарраб собиқинлар жуда ҳам оздир.

Олтиндан тўқилган сўриларда ўтирадилар.

Мана шу сўриларда бир-бирларига қараб ястаниб ўтирадилар. Биронтасига бошқасининг орти бўлиб қолмайди.

Атрофларида ёш болалар ҳар доим хизматга шай бўлиб турадилар. Улар ҳеч қачон қаримайдилар, ўлмайдилар.

Жаннатдаги ҳеч қачон тугаб қолмайдиган оқар булоқдан олинган майли косалар, кўзалар ва косаларни айлантириб турадилар.

Улар шу дунёнинг майига ўхшамайди. Уни ичган кишининг боши оғримайди. Ақли ҳам кетмайди, жойида тураверади.

Болалар жаннатийлар учун истаган меваларини ҳам тинимсиз айлантириб турадилар.

Иштаҳалари тусаган қуш гўштини ҳам айлантириб турадилар.

Улар учун жаннатда оҳу кўзли ҳурлар ҳам бор.

Худди садаф ичидаги яширин дурдек.

Бу нарсаларга дунёда қилиб ўтган солиҳ амалларининг мукофоти сифатида ноил бўладилар.

Жаннатда ёмон сўзни ҳам, гуноҳ бўладиган гапни ҳам эшитмаслар.

Фаришталарнинг уларга салом беришларини ва бир-бирларига салом беришларинигина эшитарлар.

Ўнг тараф эгалари номаи аъмолларини ўнг қўллари билан оладилар. Уларнинг Аллоҳ наздидаги мартаба-мақомлари нақадар юксак!

Ҳеч бир озори йўқ тикансиз бутазорларда.

Қатор тизилган бананзорларда.

Ёйилган, ҳар доим тураверадиган сояда.

Ҳеч қачон тўхтаб қолмайдиган оқар сувларда.

Ҳеч қачон камайиб қолмайдиган мўл-кўл меваларда.

Улар ҳеч қачон тугаб қолмайдилар. Уларнинг бирон мавсими йўқки, ўшанда бор бўлиб, қолган пайтда йўқ бўлсалар. Истаган пайтларида у мевалардан тановул қиладилар. Уларни олишдан ҳеч ким қайтармайди.

Сўрилар устига баланд қилиб тўшалган кўрпачаларда.

Дарҳақиқат, Биз мазкур ҳурларни одатдагидек туғилиш, ўсиб-улғайиш орқали эмас, дафъатан, жаннат аҳлига хос қилиб яратдик.

Уларни олдин ҳеч ким тарафидан тегилмаган бокиралар қилдик.

Ёшда ҳам, ҳусну латофатда ҳам бир-бири билан баробар, ўз жуфтлари учун севимли ҳурлар.

Бу ҳурларни номаи аъмолини ўнг қўли билан олиб, бахт-саодатга ноил бўлган ўнг тараф эгалари учун яратганмиз.

Улар олдинги пайғамбарларнинг умматларидан ҳам бир жамоа.

Охирги уммат бўлмиш Муҳаммад алайҳиссаломнинг умматидан ҳам бир жамоа.

Чап тараф эгалари номаи аъмолларини чап қўллари билан оладилар. Уларнинг жойлари нақадар ёмон ва паст!

Жуда иссиқ эсадиган самум ва ўта қайноқ сув ичрадирлар.

Қоп-қора тутундан иборат соя остидалар.

Эсиши ёқимли ҳам эмас, кўриниши чиройли ҳам эмас.

Улар шу азобга йўлиқишларидан олдин дунёда маишатпараст эдилар. Шаҳватларидан, орзу-ҳавасларидан бошқа ғамлари йўқ эди.

Аллоҳга куфр келтириш, бутларга ибодат қилиш каби гуноҳларни саркашлик билан давом қилаверардилар.

Улар қайта тирилишни инкор этиб, масхара, мазахлар қилиб: "Ўлиб, тупроқ ва чириган суякка айланиб кетганимиздан кейин яна қайта тириламизми?", дер эдилар.

Биздан олдин ўлиб кетган ота-боболаримиз ҳам қайта тириладиларми?

Эй Пайғамбар, анави қайта тирилишни инкор этаётганларга айтинг: "Олдинги одамлар ҳам, кейинги одамлар ҳам

Шак-шубҳасиз, Қиёмат куни ҳисоб-китоб ва жазо ёки мукофот учун тўпланажаклар.

Кейин сизлар, эй қайта тирилишни ёлғон дейдиган, тўғри йўлдан озган гумроҳлар, Қиёмат куни албатта заққум дарахтидан егувчисизлар. У жуда аччиқ ва сассиқ бўлади.

Кейин сизлар, эй қайта тирилишни ёлғон дейдиган, тўғри йўлдан озган гумроҳлар, Қиёмат куни албатта заққум дарахтидан егувчисизлар. У жуда аччиқ ва сассиқ бўлади.

Мана шу аччиқ дарахтдан оч қоринларингизни тўлдирасизлар.

Унинг устидан ўта қайноқ сув ичгувчисизлар.

Касалга учраган ташна туя тўймасдан ичавергани каби сизлар ҳам ичаверасизлар, ичаверасизлар.

Мана шу аччиқ таом ва қайноқ сув уларнинг Қиёмат кунидаги зиёфатларидир.

Эй ҳақни ноҳаққа чиқарадиганлар, сизларни Биз йўқдан бор қилганмиз. Шундай бўлгач, ўлганингиздан кейин сизларни қайта тирилтиришимизга ҳам ишонаверсангиз бўлмайдими?

Эй инсонлар, сизлар аёлларингизнинг бачадонларига тўкадиган маний ҳақида ўйлаб кўрдингларми?

Шу манийни сизлар яратасизларми ёки уни яратган Бизми?

Орангизда содир бўлиб турадиган ўлимни Биз тақдир қилиб қўйганмиз. Ҳар бирингизнинг ўз ажали бор. Уни олдга ҳам, ортга ҳам сура олмайди. Биз ожизлар эмасмиз.

Ҳозирги хилқатингизни ўзингиз биладиган бошқа бир шаклга алмаштириб қўйишга ҳам, сизлар билмайдиган бошқа бир шаклга келтиришга ҳам қодирмиз.

Сизларни дастлаб қандай яратганимизни билдинглар-ку. Шундан ибрат олиб, биринчи марта яратган Зот ўлганингиздан кейин қайта тирилтиришга ҳам қодир эканини билиб олмайсизларми?

Ерга сиз қадаётган дон, уруғ ҳақида ўйлаб кўрдингизми?

Ўша донни ундириб-ўстираётган сизларми ёки Бизми?

Агар истасак, ўша экинни пишиб етилаёзган бир пайтда қуруқ чўпга айлантириб қўйган бўлар эдик. Сизлар эса бу ҳолатдан ҳайрон бўлиб қолар эдинглар.

"Сарф-харажатларимизга куйиб қолдик, зарар кўрдик", деб қолар эдинглар.

"Яна ҳам тўғрироғи биз ризқдан маҳрум бўлганлармиз", деб қолар эдинглар.

Чанқаган пайтингизда ўзингиз ичадиган сув ҳақида ўйлаб кўрдингларми?

Уни самодаги булутлардан ёғдирган сизларми ёки Бизми?

Агар истасак, уни ичиб ҳам бўлмайдиган, ерни суғориб ҳам бўлмайдиган ўта шўр сувга айлантириб қўйган бўлар эдик. Уни ширин, фойдали сув қилиб берган Аллоҳга шукр қилмайсизларми?

Бирон манфаатни кўзлаб ўзингиз ёқадиган олов ҳақида ўйлаб кўрдингларми?

Унинг дарахтини пайдо қилган сизларми ёки Бизми?

Биз бу ўтни охират оловини эслатиб турадиган бир эслатма ҳамда орангиздаги мусофирлар учун бир манфаат қилиб қўйдик.

Бас, эй Пайғамбар, улуғ Парвардигорингизни Ўзига нолойиқ бўлган нуқсонлардан покланг!

Аллоҳ юлдузларнинг турган ўринларига, ботар жойларига қасам ичди.

Бундай жойларга қасам ичиш, агар билсангизлар, жуда улуғ қасам. Зеро, уларда сон-саноқсиз белгилар, ибратлар бор.

Эй одамлар, сизларга ўқиб берилаётган Қуръон улуғ Қуръондир. Унинг фойдалари сон-саноқсиз.

Одамларнинг кўзидан асралган китобда, яъни, Лавҳул-Маҳфузда.

Уни гуноҳлару айблардан пок фаришталаргина ушлайдилар.

Бутун махлуқотлар Парвардигори тарафидан Муҳаммад алайҳиссаломга нозил қилинган.

Эй мушриклар, сизлар мана шу сўзни ёлғон деяпсизларми? Мана шу сўзга ишонмаяпсизларми?

Аллоҳ сизларга шунча ризқ берса, ўшаларни ёлғонга чиқаришингиз У Зотга шукр қилишингиз бўлдими? Масалан, фалон юзлдуз ёмғир ёғдирди, дейсизлар.

Жон ҳалқумга келганда.

Ҳолбуки, ўзларингиз ўша пайтда олдингиздаги ўлим тўшагида ётган одамга қараб турган бўласизлар.

Биз эса Ўз илмимиз, қудратимиз ва фаришталаримиз ила ўша маййитга сизлардан ҳам яқинроқмиз. Лекин сизлар у фаришталарни кўрмайсизлар.

Агар сизлар, қайта тирилмаймиз, амалларимиз учун ҳисоб бермаймиз, жазо ёки мукофот олмаймиз, деб ўйлайдиган бўлсангизлар.

Агар гапларингиз рост бўлса, ўша жонни яна жасадга қайтаринглар-чи! Бу ишни ҳаргиз қила олмассизлар!

Бас, агар маййит эзгуликлар сари биринчилардан бўлиб қадам ташлаган пешқадамлардан, Аллоҳга яқин бандалардан бўлса,

Бас, у роҳат-фароғатда, ёқимли ризқ қўйнида, жаннатда, истаган нарсаси муҳайё қилинадиган неъматлар ичида бўлади.

Агар маййит ўнг тараф эгаларидан бўлса, ундан ғам еманг. У тинчлик ва саломатликдадир.

Агар маййит ўнг тараф эгаларидан бўлса, ундан ғам еманг. У тинчлик ва саломатликдадир.

Агар маййит Пайғамбар алайҳиссалом олиб келган рисолатни ёлғон дейдиган, тўғри йўлдан озган гумроҳлардан бўлса,

Бас, у ўта қайноқ сув билан меҳмон қилинади.

Ва дўзах оловида ёниш билан.

Эй Пайғамбар, мана шу сизга қисса қилиб берганларимиз заррача шубҳа аралашмаган айни ҳақиқатдир.

Бас, улуғ Парвардигорингиз номини нуқсонлардан поклаб тасбеҳ айтинг.

Аллоҳнинг осмонлару ердаги ҳамма махлуқотлари У Зотга тасбеҳ айтди. У ҳаммадан ғолиб, азиз ва ҳар бир яратишини, тақдирини ҳикмат билан қиладиган ҳаким Зотдир.

Осмонлару ернинг мулки Уникидир. Истаган одамига жон беради. Истаган одамининг жонини олади. У ҳар нарсага Қодирдир. Қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ.

У энг аввалдиргки, Ундан аввал ҳеч нарса йўқ. У энг охирдирки, Ундан кейин ҳеч нарса йўқ. У энг зоҳирдирки, Унинг устида ҳеч нарса йўқ. У яқиндирки, бандага Ундан яқин ҳеч нарса йўқ. У ҳар бир нарсани Билгувчидир. Бирон нарса Унинг эътиборидан четда қолмас.

У шундай Зотки, осмонлару ерни олти кунда яратди. Душанба куни бошлаб, Жума куни ниҳоялади. У аслида бир кўз юмиб очгунча яратиб қўйишга ҳам Қодир. Кейин Ўзига хос тарзда Аршга кўтарилди. У ёмғир, дон каби ерга кирадиган нарсаларни ҳам, ўсимликлар, конлар каби ердан чиқадиган нарсаларни ҳам, ёмғир, ваҳий каби осмондан тушадиган нарсаларни ҳам, фаришталар, одамларнинг амаллари ва жонлари каби самога кўтариладиган нарсаларни ҳам билади. Эй одамлар, қаерда бўлсангизлар ҳам У Ўз илми ила сизлар билан биргадир. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмас. Аллоҳ қилаётган ишларингизни кўриб тургувчидир. Бирон амалингиз У Зотдан махфий эмас. Яқинда қилган ишларингизга яраша сизларга жазо ёки мукофот беради.

Самолар мулки ҳам, замин мулки ҳам ёлғиз Уникидир. Ҳамма ишлар ёлғиз Унга қайтарилур. Кейин Қиёмат куни халойиқни ҳисоб-китобга тортиб, қилган ишларига яраша жазо ёки мукофотларини берур.

Кечани кундузга киритади. Шу билан ҳамма ёқ қоронғу бўлиб, одамлар ухлайдилар. Кундузни кечага киритади. Шу билан ҳамма ёқ ёруғ бўлиб, одамлар ишларига кетадилар. У бандаларининг дилларида яширинган сирларни ҳам билади. Бирон нарса У Зотдан яширин қолмайди.

Аллоҳга ва Унинг элчисига иймон келтиринглар. Аллоҳ сизларни халифа қилган, яъни, вақтинча сизларнинг қўлингизга бериб қўйган мол-давлатдан инфоқ-эҳсон қилинглар. Уни шариатга мувофиқ тарзда ишлатинглар. Орангиздаги Аллоҳга иймон келтириб, мол-давлатларини Аллоҳ йўлида сарфлайдиган зотлар учун буюк савоб бордир. У жаннатдир.

Агар мўмин бўлиш ниятингиз бўлса, Аллоҳ сизлардан отангизнинг пушти камаридан пайдо бўлган пайтингиздаёқ иймон келтиришга аҳду паймон олган бўлса, Пайғамбар эса Парвардигорингизга иймон келтиришингиз умидида сизларни даъват этаётган бўлса, шунда ҳам сизларни Аллоҳга иймон келтиришдан нима қайтаряпти?

У шундай Зотки, сизларни куфру жаҳолат зулматларидан иймону маърифат нурига олиб чиқиш учун бандаси Муҳаммад алайҳиссаломга очиқ-равшан оятларни нозил қилади. Аллоҳ сизларга Меҳрибон, Шафқатли Зотдир. Шунинг учун сизларни тўғри йўлга бошлайдиган Пайғамбарини юбориб қўйган.

Аллоҳнинг йўлида инфоқ қилишдан сизларни нима тўсяпти? Ҳолбуки, осмонлару ернинг мероси Аллоҳникидир. Эй мўминлар, орангиздаги Макка фатҳидан олдин Аллоҳ ризоси учун молини сарфлаб, Ислом ғалабаси учун кофирларга қарши жанг қилган одам билан, фатҳдан кейин инфоқ қилган ва кофирларга қарши жанг қилган кимса баробар бўлмас. Фатҳдан олдин молини сарфлаган ва Аллоҳ йўлида жанг қилган зотларнинг Аллоҳ ҳузуридаги мартабалари фатҳдан кейин инфоқ қилиб, кофирларга қарши курашган кимсаларнинг мартабалаларидан юқорироқдир. Аллоҳ бу гуруҳларнинг ҳар иккисига ҳам жаннатни ваъда қилган. Аллоҳ қилаётган ишларингиздан хабардордир. Бирон ишингиз У Зотдан яширин қолмас. Яқинда амалларингизга яраша мукофотингизни берур.

Мол-давлатини холис Аллоҳ ризоси учун сарфлайдиган ким бор? Шундай одам бўлса, Аллоҳ унга сарфлаган молининг савобини бир неча баробар кўпайтириб беради ва Қиёмат куни унинг учун улуғ ажр, яъни, жаннат бордир.

У кунда мўминлар ва мўминаларнинг нури олдиларида ҳам, ўнг томонларида ҳам юраётганини кўрасиз. Ўша кунда уларга шундай дейилади: "Бугун сизларга хушхабар бор. Қасрлари ва дарахтлари остидан дарёлар оқиб ўтадиган жаннатлар сизларникидир. У ерларда мангу қоласизлар. Мана шу энг буюк муваффақиятдир".

Мунофиқлар ва мунофиқалар иймон келтирганларга: "Бизга ҳам қараб юборинглар, нурингиздан озгина олиб, кўприкдан ўтиб олайлик", деган кунда уларга истеҳзо билан шундай дейилади: "Ортингизга қайтиб нур қидираверинг". Кейин уларнинг орасига бир девор урилади. Деворнинг бир эшиги ҳам бўлади. Унинг ичкари тарафи мўминлар учун раҳмат, ташқари тарафи эса мунфиқлар учун азоб бўлади.

Мунофиқлар мўминларга: "Биз ҳам сизлар билан бирга мусулмон бўлмаганмидик, тоат-ибодат қилмаганмидик", дея нидо қиладилар. Шунда мўминлар уларга шундай дейдилар: "Ҳа, шундай. Биз билан бирга эдингиз. Лекин мунофиқлик қилиб, Ўзингизни ўзингиз ҳалокатга олиб бордингиз. Кофирлигингизни эълон қилиш умун мўминларнинг мағлуб бўлишини пойлаб юрдингиз. Аллоҳнинг мўминларга мадад беришига ҳам, қайта тирилишга ҳам шубҳа билан қарадингиз. То ўлим келгунига қадар орзуларга алданиб яшадингиз. Шайтон сизларни Аллоҳнинг йўлидан оздирди".

Эй мунофиқалар, бугун сизлардан ҳам, Аллоҳга ошкора кофир бўлганлардан ҳам ҳеч қандай тўлов олинмайди. Сизларнинг ҳам, кофирларнинг ҳам жойларингиз дўзахдир. Сизларга дўзах муносиб. Дўзахга сизлар муносиб. Нақадар ёмон оқибат!

Аллоҳга ва Расулига иймон келтирган зотлар учун Аллоҳни эслашдан, Қуръондаги ваъда ва ваидларни тиловат қилишдан қалблари эриб кетиш ҳамда олдинига Таврот ва Инжил китоблари берилиб, вақт ўтиши билан эса диллари қотиб, кўплари итоатсиз, фосиқ бўлиб кетган яҳудий ва насронийларга ўхшаб қолмаслик фурсати келмадими?

Билингларки, Аллоҳ қуриб қолган ерни ўсимликлар ўстириб яшнатади. Эй одамлар, сизларга Аллоҳнинг қудрати ва бир эканига далолат қиладиган далилларни, ҳужжатларни баён қилдик. Шоядки, ақл юритиб, қақраб ётган ерни яшнатган Аллоҳ сизларни ҳам ўлганингиздан кейин тирилтира олишини, сизларнинг қотиб кетган қалбларингизни юмшатишга ҳам қодир эканини билиб олсангизлар.

Мол-давлатларининг бир қисмини садақа қиладиган эркаклар ва худди шундай аёллар шу ишларини миннат ва озор аралаштирмасдан чин кўнгилдан қилсалар, уларнинг савоблари бир неча баробар қилиб берилади. Бир яхшилиги ўн баробардан етти юз баробаргача кўпайтириб берилади. Бундан ташқари уларга Аллоҳнинг ҳузурида яна бир улуғ савоб ҳам бор. У жаннатдир.

Аллоҳга ва Унинг ҳамма элчиларига бирдек иймон келтирган зотлар, ана ўшалар Парвардигорлари ҳузурида сиддиқлар ва шаҳидлардир. Улар учун махсус улуғ савоб-мукофот тайёрлаб қўйилган. Уларнинг ўз нури бўлиб, Қиёмат куни олдиларида ва ўнг тарафларида юради. Аллоҳга ва Унинг элчиларига куфр келтириб, элчимизга нозил қилинган оятларни ёлғонга чиқарганлар эса, ана ўшалар дўзах эгалари бўлиб, Қиёмат куни унга кирадилар ва унда абадий қолиб, ҳеч қачон чиқмайдилар.

Билингларки, дунё ҳаёти ўйин-кулги, кўнгил эрмаги, зеб-зийнатлар ҳамда ўзаро мол-дунё билан фахрланиш, бойлик ва бола-чақа кўплиги билан керилишдир. Бу худди бир ёмғирга ўхшайдики, унинг суви билан униб ўсган ўсимликлардан деҳқонлар ҳайратланади. Лекин у ҳеч қанча ўтмасдан қуриб, сарғайиб кетганини кўрасиз. Яна бироздан кейин эса қуруқ чўп бўлиб қолади. Охиратда эса кофирлар ва мунофиқлар учун қаттиқ азоб ҳамда Аллоҳ тарафидан мўмин бандалари учун мағфират ва ризолик бордир. Дунё ҳаёти ўткинчи бир матоҳдир. Шу ўткинчи матоҳни охират неъматларидан устун қўйган одам муваффақиятсизликка учраган бадбахтдир.

Эй одамлар, солиҳ амаллар қилишга шошилингларки, улар воситасида гуноҳларингиз мағфират қилинишига ҳамда кенглиги осмону ерча бўлган, Аллоҳга ва У Зотнинг элчиларига иймон келтирганлар учун тайёрлаб қўйилган жаннатга эришасизлар. Бу мукофот Аллоҳнинг фазлидирки, уни Ўзи истаган бандасига ато этади. Аллоҳ субҳонаҳу Ўзининг мўмин бандалари учун фазлу марҳамати буюк бўлган Зотдир.

Одамларга қурғоқчилик каби ерда бирон мусибат етадими, ўзларига бирон мусибат етадими, у содир бўлишидан олдин Лавҳул-Маҳфузга ёзиб қўйилган эди. Бу иш Аллоҳга осон.

Токи, эй одамлар, қўлдан бой берилган нарсага ачинмагайсизлар. Ўзингизга берилган неъматларга эса хурсандликдан керилиб кетмагайсизлар. Аллоҳ ҳар бир ўзига ато этилган неъмат билан фахрланадиган, мақтанадиган мутакаббир керикни ёқтирмайди.

Улар сарфлаши лозим бўлган жойда ҳам сарфламайдиган бахиллардир. Бошқаларни ҳам бахилликка буюрадиган бадбахтлардир. Ким Аллоҳга итоат этишдан бош тортса, ўзига зарар қилади. Аллоҳга ҳеч қандай зарар қила олмайди. Зеро, Аллоҳ бандаларининг итоат этишларига муҳтож эмас. У беҳожат ва ҳар қандай ҳолатда ҳам мақтовга лойиқ Зотдир.

Элчиларимизни ёрқин ҳужжатлар ва аниқ далиллар билан юбордик. Улар билан бирга китобни ва мезонни ҳам нозил қилдик. Токи одамлар адолат билан турсинлар. Темирни ҳам туширдик. Унда катта куч бор. Ундан қуроллар ясалади ва темир саноатида одамлар учун кўп фойдалар бор. Аллоҳ Ўзига ғоибона ёрдам берган одамни билиш учун шу ишларни қилди. Аллоҳ қудратлидир ва азиздирки, ҳеч ким ундан ғолиб бўла олмас. Унинг қўлидан келмайдиган бирон иш йўқ.

Нуҳ ва Ироҳим алайҳиссаломларни ҳам юбордик. Пайғамбарлик ва Китобни уларнинг зурриётида қилдик. Зурриётлари орасида тўғри йўлга ҳидоят топганлари ҳам бўлди. Кўплари эса Аллоҳга итоатсиз кимсалар бўлдилар.

Кейин пайғамбарлар ортидан пайғамбарлар юбордик. Уларнинг ортидан Ийсо ибн Марямни юбориб, унга Инжилни бердик. Унга иймон келтириб, ортидан эргашганларнинг қалбларига меҳр ва марҳаматни солдик. Шу билан улар ўзаро меҳрибон, яқин дўст бўлиб қолдилар. Динда ғулув кетишни ўзлари чиқариб олиб, никоҳ ва лаззатланиш каби айрим Аллоҳ ҳалол қилган ишларни ҳам тарк этдилар. Бу ишларни Биз улардан талаб қилмаганмиз. Улар ўзларига ўзлари юклаб олиб, динда бидъат чиқарганлар. Биз улардан Аллоҳнинг ризосига эргашишни талаб қилганмиз, холос. Лекин улар шундай қилмадилар. Бас, улардан иймон келтирган зотларга савобларини бердик. Аммо уларнинг кўплари Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган рисолатни ёлғонга чиқариб, Аллоҳга итоатсизлик қиладиган фосиқларга айландилар.

Эй Аллоҳга иймон келтирган ва шариатига амал қилган зотлар, Аллоҳдан буйруқларини бажариш ва тақиқларидан тийилиш ила тақво қилинглар. У Зотнинг Пайғамбарига иймон келтиринглар. Шунда Муҳаммад алайҳиссаломга ҳам, олдин ўтган пайғамбарларга ҳам иймон келтирганингиз учун сизларнинг ажру савобларингизни икки ҳисса қилиб беради. Яна сизларга бир нур ҳам ато этади. У шу дунёдаги ҳаётингизда ҳам, Қиёмат куни кўприкдан ўтаётганингизда ҳам йўлингизни ёритиб туради. Аллоҳ гуноҳларингизни мағфират қилиб, сизларни жазога тортмайди. Аллоҳ бандалари учун Мағфиратли ва Меҳрибон Зотдир.

Эй мўминлар, сизларга тайёрлаб қўйганимиз бир неча ҳисса қилиб бериладиган савобимиз орқали улуғ фазлимизни баён қилдик. Токи ўтган аҳли китоблар - яҳудий ва насронийлар билсинларки, Аллоҳнинг фазлидан бирон қисмига ҳам эга бўла олмайдилар, бинобарин, уни истаган одамларига бериб, истаган одамларидан ман қила олмайдилар. Билсинларки, фазл Аллоҳнинг Қўлидадир. Уни Ўзи истаган бандасига беради. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир.